Stories Made by God | סיפורי עשהאל | حكايا صنع الله | - Manofim 2016

‫סיפורי עשהאל‬

‫ص�ع الله‬ ‫حاك ي�ات ن‬

‫‪Stories Made by God‬‬

Initiation and concept:

Sara Arnold, the Bazlamit family, the

Rinat Edelstein, Lee He Shulov,

Ghazawi family, the Green family, the

To (Those) Living side by side

Maeir Epstein family, the Marcus family,

Manofim Festival of Contemporary

the Rishek family, the Shapiro family,

Art in Jerusalem

Sue Surkes, and Sabina Schweid

Curators:

Special thank you:

Rinat Edelstein, Lee He Shulov, Iris Pshedezki, YTheater

to Ahmed Bazlamit, Elon Bezalely,

community theater — Kadar Herini,

Ahmed Ghazawi, Alisa & David Maeir

and Mira Mahfouzh

Epstein, and Khaled Rishek

Original production

Thank you to the artists and the

of Manofim Festival of

participants in the event

Contemporary Art in Jerusalem

Catalogue:

Production:

Graphic design and street photographs:

Ishai Revkin-Fenton

Renana Irsai & Carmelle Rubinstein

and the Art Cube Artists' Studios

English translation: Maya Shimony

Jerusalem

Arabic translation: Raji Bathish

Acknowledgments:

Print: Ayalon Print

Five Historical Photographs:

All photographs of the works are

David Rubinger, Yedioth Aharonoth

courtesy of the artists

Ya Lhmama, translation from Moroccan Arabic into Hebrew:

© Rinat Edelstein, Lee He Shulov -

Amit Hai Cohen

Manofim Festival of Contemporary Art

The Intercultural Center -

in Jerusalem, 2016

Hagai Agmon-Snir, Michal Shilor Willy Brandt Center Juliane Drückler Suesskind family Luna Art fund Thank you to the residents of the street for your hospitality, for the meaningful conversations, for opening your doors and hearts, and for taking part:

151

150

149

148 148

147

146

145

14 4

143

142

141

140

138

139

138

137

136

Stor ies M a d e by G o d

P refa ce

At any given moment, this text might change. The lines you

Stories Made by God marks a departure from the previous

are reading, the pages you are holding, were prepared a few

festivals. If in the past, the exhibition events looked at East

weeks ago. So many things can happen from the moment

Jerusalem from the outside — even though they were held in it

the first word in this text was written to the time it will be

— this year the gaze is turned inwards in two senses: the first

read. This energy, the tension, the uncertainty, are what

involves the personal encounter with the residents who live

characterized the work on the project Stories Made by God. A

in the area, getting to know them and their personal stories;

deep feeling that a knife can be tossed into the air and slash

the second stems from the introspection and contemplation

everything that was built in this street over months.

that each of the curators of the event experienced throughout the project.

This is the sixth year that Manofim Festival chooses to work with East Jerusalem, a vast area whose residents constitute

Assael Street is in fact the Green Line — the border between

37% of the city’s population. In every iteration, this choice

East and West Jerusalem. Israeli families from Abu Tor live on

is not taken for granted as the knowledge accumulates,

its odd side, and its even side houses Palestinian families from

the eyes open some more, and the challenge of cracking

al Tori. It is an invisible line, which for the accidental passerby

the question of the role of art in seam areas intensifies.

— simply does not exist. Anyone who walks along the street

Nevertheless, while in recent years the exhibitions and

without knowing, may mistake it for a handsome suburb of

events were curated in the shadow of military operations,

Jerusalem, a quiet bourgeois neighborhood. In fact, the street

terror attacks, fear and sense of insecurity, their importance

has two asymmetrical sides of neighbors, of citizens and

only grew each year. To us there is a great importance in

denizens governed by different laws. The simultaneousness

holding a cultural event that shows reality as it is. An

characteristic of the street — a concealed and inequitable

event that brings people together, and allows them to meet

border that has the semblance of a pleasant street, can serve

one another and not media headlines that dictate the

as a living example for an entire life taking place in Israel

appearance of things from a distance.

which is not known to the general public. An entire life that remains unspoken. Stories that lie outside consciousness.

135

13 4

P refa ce

Stor ies M a d e by G o d

The work on Stories Made by God was accompanied by

After an ongoing process we realized that the right way to

many challenges and questions. First, the encounter with

hold the event is through the myriad stories of the residents.

the residents of the street brought to the fore fears and

In some cases, the residents will recount the story of their

suspicions that shadow any attempt to hold an event with

home or of the street from their perspective, in other cases

both nationalities these days: who are we? who do we serve?

the artists participating in the event will explore elements

why even hold such an event?

in this space. The selected works and encounters portray a broad tapestry of the place: some draw on observation

The meetings oscillated between the personal and labels:

of the intercultural encounter in it, others engage in

“the Jew,” “the Israeli,” “the Arab,” “the Palestinian".

internal foreignness, recount the stories of the houses in

It was very difficult to be a private individual. Very

the neighborhood today, or present them from a historical

quickly, reluctantly, we found ourselves in the role of

perspective. Quite a few of the works explore the theme of

“representatives” talking to other “representatives." The

territories: those created by the authorities or those outlined

dichotomous identities took over the encounter. Another

by everyday neighborly interactions.

concern was that of normalization — of painting a false image of a peaceful and equal reality, when in fact things

We hope that together the stories and artworks will form

could not be farther from the truth. At the same time,

an overall picture that uncovers the split, the multilayered

some artists refused to participate in the project for

narrative held in the Abu Tor / al Tori neighborhood.

similar reasons.

R i nat Ed elste i n,

Above all these hovered the question: what sort of artistic

Le e H e S h ulov,

actions should be performed in this place? how should it

Ir i s P s he d ez k i ,

be presented? what would be the best way to operate on

Y T heater —

the border?

co mm unit y t heater, Ka d ar H er i ni , Mi ra M a hfo uz h.

133

132

The works on pages 110-129 will be exhibited throughout the evening The works on pages 100-107 will be exhibited in the specified times only

131

130

Directed by Maha Assal Producer and cinematographer: Ihab Assal

18 Assael St.

Oranges

Maha Abu Hoseen

3 Avigail St. Jeff and Judith Green family house

Untitled

Video, 2009, 7 min.

An old man, a young man, and an orange tree.

Maha Abu Hoseen paints herself and other female figures.

Two neighbours, a garden, and no words exchanged.

Time after time she returns to her private world of

What happens when interests clash and lines are crossed?

archetypes: the woman, horse, darkness and moon, creating new combinations. The woman is a self-portrait, the image of the horse is drawn from one of the artist’s meaningful childhood memories, and the darkness and the moon conjure up a magical, at times scary, world. Beautiful and “put together,� the women in her paintings look lonely even when they appear in groups, as the collage technique isolates them from the background and from one another. Sometimes their

18 Assael St.

Nasrin Abu Baker

gaze is turned toward the viewer, often they stare into space, other times their gaze is blocked. With the recurring images Abu Hoseen creates her own story, which offers criticism but also solace, giving expression and presence to the feminine

Truth or Dare

voice in the Arab world and its absence.

Installation in Progress

129

1 28

Nissreen Najjar

14 Assael St.

With My Automobile to Beirut, 2014

Joshua Borkovsky

9 Assael St.

Notebooks #1 #2, The Hajj Paintings, 2004

Video, 06:06 min.

During the British Mandate, the artist's grandfather worked as a transport driver. On the last trip he took, on the eve of the British departure and the eruption of the War of Independence/Nakba, the grandfather witnessed killings, violence, and expulsion, and at times even had to pick up refugees into his truck. However, in his stories, the grandfather tends to omit these traumatic incidents in favor of joyous and longing recollections of the bananas he used to eat on these trips. In the video, Nissreen Najjar follows the events of the last nights in which her grandfather had made the drive from Nazareth to Beirut. Through the act of painting, the artist reenacts the route of the transport truck, and in each of the stops her grandfather had made on his way to Beirut, she stops sketching in order to eat a banana.

On the background of the reality of rigid borders between today's Nazareth from Beirut, and the traumatic experiences buried in the grandfather's memory from his last trip

The Hajj is one of the five pillars of Islam: a pilgrimage to Mecca that every Muslim must make at least once during his lifetime. When the pilgrim returns home from the journey, as part of the welcome celebrations, the family paints (or commissions) Hajj paintings on the front of the house. The paintings feature fixed motifs like Qur'an verses, calligraphy, prayer rug, Al Aqsa Mosque, Mount Arafat, and of course the Kaaba, alongside specific details that include name, year of pilgrimage, mode of transportation during the journey, and more.

Between 1977-1987, artist Joshua Borkovsky performed secular “pilgrimages� throughout the West Bank, Gaza Strip, Sinai, and Egypt, searching with remarkable curiosity for Hajj paintings on the walls of the houses. He took thousands of photographs of these paintings, each different from the other.

between the two cities, the banana becomes a symbol and the act of eating turns into an act of commemoration.

127

1 26

19:00 A talk with the artist at the Bezaleli family house 9 Assael St.

David Rubinger

4 Assael St. The home of Ahamed Ghazawi

Five Historical Photographs of Abu Tor These photographs form an extraordinary cultural

David Rubinger, born in Vienna in 1929, is the longest

document that commemorates the act of painting as a

working press photographer in Israel and the recipient of the

sacred act. At the same time, performed as a religious act,

1997 Israel Prize for Journalism. Over the years he captured

Hajj paintings also hold representations of minimalist

many historical moments in the history of Israel with his

painting: the Kaaba – the black cube – becomes Donald

camera, and gained international respect and recognition as

Judd’s or perhaps Malevich’s Black Square. The diversity of

a photographer for Time-LIFE Magazine until 2010.

the paintings, the unique handwriting of the artists mixed with the religious obligation, and the paintings’ subtle shift

Rubinger started taking photographs when he was 21, after a

along the axis between the sacred and the secular, allow us

friend from Paris gave him an Argus camera as a parting gift

to observe and understand the cultural space in which they

when he traveled to Israel on holiday during his service in

and we exist.

the Jewish Brigade. This camera awakened in him a passion for taking photographs, and when he left the British military he turned to photography. Over the years he published several photo books: “Witness to an Era” (1998), “Dear Knesset” (1998), and “Israel Through My Lens: Sixty Years as a Photojournalist" (2008).

1 25

1 24

Ruba Smira Salameh

7 Assael St. Blocked passage

Threshold Thanks to the meticulous cataloging of his photographs

Ruba Smira Salameh connects two gates that are also

in the archive, which was eventually purchased by Yediot

two liminal spaces: the locked gate on Assael Street and

Aharonot Archive, it was possible to find photographs taken

Damascus Gate. The piece is set up at a dead end road –

on Assael Street in the 1950s: 1956 Jordanian and Israeli

a passage from the Palestinian part to the Israeli part

soldiers in the presence of the UN, scattering poisoned meat

of the neighborhood, which was blocked years ago. A

to a fight rabies outbreak; 1956 a Jordanian soldier handing

documentation of Damascus Gate will be projected on the

a cup of tea to an Israeli soldier; 1958 children playing on the

locked gate, capturing the day to day movement of people

border on Assael Street.

to and from the gate. The double image – an open gate projected on a closed gate – creates tension around the concept of passage and impasse, freedom of movement and obstruction.

The piece attempts to “open” the gate even when it is closed, make the impossible possible, open the mind and allow it a temporary passage of sorts.

1 23

1 22

Amit Hai Cohen

Ya Lhmama (Oh Dove)

12 Amit Oved Hai St.Cohen

Ya Lhmama (Oh Dove) Musical documentary, 11 min., 2015 1 Essaouira is a port city on Morocco’s Atlantic Coast, between Casablanca and Agadir. Many great rabbis and Jewish intellectual figures came from this city, and at certain periods Jews comprised the majority of its population.

Jerusalem is an important spiritual center for many religions and cultures. It has always served as the object of prayer and longing of Jews from all over the world. In the 1950s, with the mass immigration of Moroccan Jews to Israel, there was a deep fracture in their identity and a longing for the life they have left behind. The film moves between two cities: from Jerusalem’s Moroccan Quarter, through Damascus Gate, the alleys of the Muslim Quarter in the Old City, Jaffa Gate and the Tower of David City to the markets of Essaouira, the cemetery, and the port of the Moroccan city. This is a film about a contemporary longing taking place in 2015. About being in-between.

Ya Lhmama premiered in the Andalusia — Atlantic festival in Essaouira, Morocco in 2015. It is the first chapter in three short films on the same axis.

1 21

1 20

Ya Lhmama (Oh Dove)

Amit Hai Cohen

Ya Lhmama (Oh Dove)

Amit Hai Cohen

1

2

Ya L‫׳‬faracha, Oh Bird — Erez Biton

Reuven Abergel at Damascus Gate

— Neta Elkayam reading an excerpt from the poem in Moroccan Arabic

Oh message bird bearer of glad tidings What have you brought me this time?

You, message bird To you I dedicate seeds of millet Here, the couscous is prepared If you tell me where my beloved is, somewhere in the distances

Twenty two years, since the day we left Morroco we didn't have any contact with Arabs we would see them from a distance but we didn't talk with them When the borders were lifted, the first thing I did me, my friends, my parents, my brothers and everyone We walked down to this place to get to know the Arabs living here we worked, we prayed, we sang we would go hear live music and listen to the songs of Umm kulthum, Abdel Wahab Sami Al Mughrabi and Salim Halali and Zohra Al Fassiya When I came from Morocco I lived here, near by We used to pray three times a day We would go to the Synagogue which was close to the Muslims mosque while praying, we would hear the muezzin and the Muslim prayers and our prayers were mixed the way we heard them in Morroco

1 19

1 18

Ya Lhmama (Oh Dove)

Amit Hai Cohen

2

Ya Lhmama (Oh Dove)

Amit Hai Cohen

3

1 17

1 16

Ya Lhmama (Oh Dove)

Amit Hai Cohen

Ya Lhmama (Oh Dove)

Amit Hai Cohen

3

4

Ya Lhmama — Abd Alrahman Alhamouli

Allah Allah Ana Metayeb Allah — Reuven Abergel

Oh dove, tell me your concerns Dip your head in ink and write with your beak Oh dove, tell me your concerns Dip your head in ink and write with your beak

Allah, Allah, I am a servant of Allah Allah, Allah, I repent to Allah

Answer me my dove How are you, how is your day?

On branches you perch, with each passing huntsman, a growing target In your nest your merits are protected Afraid from dawn till dusk, deprived of sleep caught between peoples greed and your concerns Dove! Fly away in your skies rise to your serenity hide your sorrows with an olive branch in your beak

1 15

Oh, dove fly, visit my parents I beg of you May Allah have mercy on their souls buried in Morocco Grant me a favor Place a stone at the head of their grave clear the dry leaves Maybe the dead here and there converse The deceased will surely have advice so the living will live in peace and serenity In my youth I played here, in the Muslims cemetery when tired I would sleep on the marble and in my sleep, like our father Jacob, peace be upon him, they came to me...

1 14

Ya Lhmama (Oh Dove)

Amit Hai Cohen

4

Ya Lhmama (Oh Dove)

Amit Hai Cohen

4

1 13

112

Neta Shira Cohen

On the balcony of 12 Oved St. Fuchs family house

Menachem Roth Shelly Renan Kuris

22 Ein Rogel St. Willy Brandt Center

Zeitgeist

Neighbours

Neta Shira Cohen explores the relationship between

Shelly embarks on an emotional and physical journey in an

belonging and place and how culture “belongs” to a certain

attempt to get to know her Palestinian neighbours in Abu

territory. She places a gondola on a balcony of a house on

Tor neighborhood in Jerusalem, where she has been living

Assael Street, overlooking the other side of the street and

all her life. She lets go, for a moment, of the pessimism

beyond it. The gondola sails on an artificial sea, carrying two

that dominates the socio-political discourse and wishes

camels – souvenirs from Jerusalem.

to produce a perspective that pierces through the layers that present a façade of coexistence. Not satisfied with the

The gondola represents a means of transport that has

mediation of the media, she goes on an almost unmediated

become synonymous with Venice and limited to its territory,

exploration (except for the camera that keeps documenting),

while the camel, “the ship of the desert," is a means of

which takes her from the comfort and safety of her home to

transport associated with the Middle East. Placing them

the unknown, the absolute other – right across the street.

together at the center of a storm at sea severs each from

In her path, Shelly passes several emotional milestones.

the specific space they represent. The confluence of the

Soon, her difficulty to form a connection that overcomes the

two uprooted, lost, images becomes a representation of an

language and culture barrier, is replaced by difficulty to take

empty identity.

in and grasp what her eyes and camera capture.

20:00 A talk with the artists 22 Ein Rogel St. Willy Brandt Center

111

1 10

‫عسا� ي�ل‪،‬‬ ‫أ ب�ر ي�ل ‪ ،1972‬ش�ارع‬ ‫ئ‬ ‫ط�ة‬ ‫م�‬ ‫اكن‬ ‫ارع‬ ‫�‬ ‫أط�ال ي�لهون ي‬ ‫ف‬ ‫ن ق‬ ‫�ف� ش‬ ‫م�اع ‪1948-67‬‬ ‫ش‬ ‫—‬

‫رو� ي� ن� ج�ر‬ ‫دا� ي�د ف‬ ‫�تصو ي�ر‪ :‬ف‬ ‫أحرو�وت‬ ‫ي�د ي�عوت‬ ‫ن‬

‫אפריל ‪ ,1972‬רחוב עשהאל‪,‬‬ ‫רחוב שהיה שטח ההפקר‬ ‫‪1948-67‬‬ ‫—‬ ‫צילום ‪ :‬דוד רובינגר‬ ‫ידיעות אחרונות‬

‫‪108‬‬

‫‪April 1972, Assael Street,‬‬ ‫‪a street that used to be‬‬ ‫‪no-man's-land in 1948-1967‬‬ ‫—‬ ‫‪Photographed by: David Rubinger ,‬‬ ‫‪Yedioth Aharonoth‬‬

‫‪109‬‬

Leon Englesberg was born in Warsaw in 1919 to a traditional bourgeois family. His parents and sister most likely perished in Treblinka. In 1957 he came to Israel and settled in an Arab house in Abu Tor neighborhood, on 10 Ein Rogel Street. His room was his residence and atelier, where he continued to paint until his death. Over the years, following changes in the ownership of the property, Englesberg found himself surrounded by the home of another woman, and to get to

Tami Manor Friedman

Leon Englesberg’s Studio 17:00

18:30

10 Ein Rogel St.

Tamer Said and Marik Shtern

his studio, he had to pass daily through her house.

Englesberg’s story matches the stereotype of the lonely artist who lives on the fringe of reality to a tee. Like the many Israeli artists, his story starts with the fate of a Jewish refugee who wishes to build a life in the new homeland and develop his art in it.

The yearning to find a place of his own, take root in the local landscape and culture remained an unfulfilled

Tamer Said and Marik Shtern from “Al HaMakom” tours invite to take a bi-narrative tour that explores the history and contemporary reality in Jewish/Arab Abu Tor neighborhood. Together we will recount from a split and combined perspective the Israeli and Palestinian story of the neighborhood, from Saladin to Yes Planet.

Close and We’re Not Allowed There Geopolitical tour of Arab Al Thori – Jewish Abu Tor 17:00 Meeting point: Ein Rogel / Hebron Road

The tour is approx. two hours long.

107

106

promise. He left his estate to the state, his room included.

In his will he asked that his studio will be turned into an artists’ center. Tami Manor Friedman, who curated a retrospective exhibition of his works at the Tel Aviv Museum of Art in 2006, will talk about his work, life, room, and special style as a painter and as a man.

Kadar Herini

Sanaullah is a 30-year-old married man. He used to work as a construction worker, but now he is unemployed and does all the housework.

Unannounced, a group of people arrive to visit him in his home, which has a standing demolition order. He greets them with a smile, serves them coffee, and starts telling them his story.

Sanaullah Play, 15 min., inspired by the stories of the people who live on Assael Street 17:30 19:00 Ein Rogel – stairs leading to Assael Street

20:00

Alisa and David Maeir Epstein

The Epstein family has been living in Abu Tor since 2005.

Under the radar, in this of all times, there are 10 task forces of Jewish and Arab residents of Abu Tor. They hold Arabic and Hebrew classes, have a joint football team, community garden, communal family events, local financial development project and more.

Come and meet the leaders of the community initiative Good Neighborliness.

Good Neighborliness project 18:00

19:00

11 Assael Street The home of Alisa and David Maeir Epstein

Actor: Tuhama Al-Abbasi Director: Kadar Herini Production: YTheater

Sara, who has been living in Abu Tor since 1997, will talk about the major milestones in her life, the choice to become Jewish, her experience as a music teacher in Beit Hanina and an English teacher, and about her adoptive Ethiopian family.

Sara Arnold

From Chicago to Abu Tor 18:00 12 Oved Street The home of Sara Arnold

105

Chedva Harakvi

Chedva, a poet and painter, has been living in Abu Tor since 1966. She will read from the poems of Leah Goldberg and Avot Yeshurun.

Poetry Reading On the Alter in the Greek Compound 18:00 Entrance from Avigail Street

104

Neta Elkayam Amit Chai Cohen

“Arvit” – Evening Prayer or Ma’ariv – is one of the three daily Jewish prayers, held in the evening after the stars come out. Arabic is the musical and singing language of Neta Elkayam and Amit Chai Cohen and many north African Jews, who in the past were called “Maghreb” or “Ma’aravim.”

The performance wanders between these definitions, their appearance and sounds, through the musical and personal biography of each of the artists.

Arvit 18:30 20:00 21:30 3 Avigail Street The home of Jeff and Judith Green Musical Performance, Approx. 20 min.

Sue Surkes

A tour in the Greek Orthodox Church Compound with the neighborhood resident Sue Surkes, leader of the struggle for the compound preservation 19:00 Entrance from Avigail Street

Joshua Borokovsky

A conversation with the artist

Hajj Paintings

Come tour and hear about the compound and the struggle for its preservation alongside a spectacular view of Valley of Hinom.

Khaled Rishek and Muhammad Asali

Stories from the early days of Magen David Adom volunteer’s organization in Eastern Jerusalem.

Rescue Stories

19:00 9 Assael Street Bezaleli family house

19:30 6 Assael Street Rishek family house

103

In the Greek Compound there are signs of human activity dating back thousands of years; ruins on and below ground of three churches from different periods, and a huge rock that probably served as an alter in the proto-Canaanite period. According to Josephus, this was the place of the high priest Anania's house and the Christians believe this is where the decision to give Jesus’s location to the Romans was made – "Hill of Evil Counsel."

102

Menachem Roth Shelly Renan

A conversation with the artists

My Neighbours

Before and After 1967

Sabina, who was been living in Abu Tor since 1954, will talk about life in the neighborhood and about neighborliness before 67, after 67 and today.

Please prepare questions.

20:15 11 Ishay Street The home of Sabina Schweid

20:00 22 Ein Rogel Street Willy Brandt Center

Danae Elon

“Jaffa Gate Is Ours!” screamed the headlines in 2005. Greek Orthodox Patriarch Irineos was accused of selling church property to Jewish settlers.

He denied all the accusations.

For the first time in the church’s 2000-year history, its leader was ousted and imprisoned in his chambers for 11 long years. In this firstperson account, filmmaker Danae Elon unravels what really happened to the former Patriarch. With unprecedented access to the inner workings of the church, a riveting, mysterious, disturbing, and often humorous story is revealed about an unknown world within the walls of Jerusalem’s Old City.

The Patriarch’s Room Israel / Canada 2016, 83 min.

Hebrew, English and Greek, Arabic and English subtitles 9 Oved Street Marcus Family 20:30 Screening of the film The Patriarch’s Room

101

The Sulhas Tradition A conversation with Ahmed Ghazawi 20:15 4 Assael Street The home of Ahmed Ghazawi

Wedding Celebrations in the Arab Society Conversation with musical accompaniment 21:00 8 Assael Street

100

Tzippi – The Pillar of Fire

saw the activity on behalf of others, including public causes, as a human obligation that applies first of all to her. And so she became deeply involved and active in our neighborhood, and we, the residents of Abu Jerusalem, 1945-2015 Tor, were lucky to have her. She united us, organized us, instilled If she were still with us, Tzippi Suesskind would probably consider in us the spirit of fighting for a common interest, and most the fact that Manofim Festival of all — imbued in us a sense is held in Abu Tor to be a special gift to her, since it merges two of of mutual commitment to the neighborhood. Her passionate her greatest loves — Jerusalem and determined activity has and art. turned Abu Tor into an active, represented body that has Tzippi’s love for art was an a voice in and even beyond important part of her life, Jerusalem, and the continued whether creating jewelry activity taking place in the and ceramics, making sure to neighborhood is largely thanks incorporate aesthetic elements to her. in every aspect of her life, or promoting contemporary Israeli art. Her support of Manofim was Tzippi hoped that the Sherover Center in Abu Tor will serve only one of the ways in which as a platform for promoting she worked to encourage Israeli Israeli art in Jerusalem. One art, alongside initiating and managing Israeli art acquisitions of her ideas was for the center to serve as a home for young groups for The Israel Museum artists who studied in the many and Tel Aviv Museum of Art. schools in the city devoted to the Tzippi’s activity was not limited arts — from cinema, through theater and dance, to art and to the privacy of her home. She 099

music — which will foster them after their graduation and serve as a starting point for their artistic future. When it came to light that the Shruber Cultural Center is in fact a business venture (serving predominately as a multiplex) she led the neighborhood struggle against it with determination.

Her hopes and struggle did not reach full fruition, however it is the nature of ideas that no one

098

can tell in advance how, where, when, and by whom they will bud, emerge, and influence in the future. Perhaps Manofim Festival in Abu Tor will lay the cornerstone for realizing Tzippi’s vision for our neighborhood.

Stories Made by God — the special art event held tonight in Abu Tor, is undoubtedly a worthy tribute commemorating her memory.

‫ت�س ي� ب� ي� –‬ ‫ال�ار‬ ‫عامود ن‬ ‫ال�دس‪2015 – 1945 ،‬‬ ‫ق‬

‫�ج‬ ‫و�ف� ا ألساس‬ ‫الم� ت�ركة‪ ،‬ي‬ ‫أ ل المصالح ش‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫للح�‪.‬‬ ‫ادل‬ ‫�‬ ‫الم�‬ ‫ام‬ ‫االل�‬ ‫روح‬ ‫ا‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫ت‬ ‫ب� ث�‬ ‫ف‬ ‫ي‬ ‫ن‬ ‫ت�ز‬ ‫ت‬ ‫والع� ي�د إ�لى �جعل‬ ‫الدؤوب‬ ‫اطها‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫أدى‬ ‫ن‬ ‫نش‬ ‫أ ب�و طور �ج سد ي�حمل ت� ي‬ ‫ا�طا‬ ‫م��ال‪ ،‬ن� ش‬ ‫ث‬ ‫وح�ى‬ ‫وصو�ه مسموع ي‬ ‫�ف� ق‬ ‫ت‬ ‫ال�دس ت‬ ‫ال��اط ج‬ ‫�ج‬ ‫ب‬ ‫ال�اري‬ ‫عة‬ ‫�‬ ‫ا‬ ‫م�‬ ‫نش‬ ‫�خ ار ها‪ ،‬كما أن ت‬ ‫ي‬ ‫ل�ة‪ ،‬ل ي�س‬ ‫�‬ ‫م�‬ ‫ع‬ ‫�‬ ‫موا‬ ‫حول‬ ‫الح�‬ ‫�ف�‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫�ض‬ ‫خ ت ف‬ ‫م�ه ب� ف� ض�لها‪.‬‬ ‫ل‬ ‫ق�ل ي�‬ ‫ن‬

‫تسي� زيسكيند‬ ‫اك�ت ب ي‬ ‫اك�ت ب� ي� ن� ن�ا‪ ،‬ن‬ ‫لو ن‬ ‫إ‬ ‫ي‬ ‫�ج‬ ‫ب‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫ب‬ ‫"را�فعات"‬ ‫ان‬ ‫مهر‬ ‫امة‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫ر‬ ‫�‬ ‫�ف�‬ ‫ر‬ ‫�‬ ‫رو‬ ‫�‬ ‫مرك‬ ‫لك‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫أن‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫س‬ ‫�‬ ‫أملت‬ ‫س�تع� ق‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ت‬ ‫�ز ش‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫صا‬ ‫�‬ ‫�خص‬ ‫حت‬ ‫�‬ ‫م‬ ‫ة‬ ‫�‬ ‫هد‬ ‫طور‬ ‫�ف� أ ب�و‬ ‫�ف�‬ ‫�‬ ‫ال�‬ ‫�أن‬ ‫�‬ ‫ر‬ ‫�‬ ‫طو‬ ‫ل�‬ ‫را�فعة‬ ‫طور‬ ‫و‬ ‫�‬ ‫أ‬ ‫ي‬ ‫ف ن ي‬ ‫ُ ن‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫ي‬ ‫ي ي‬ ‫ع� ق�اها‬ ‫اك�ت إ�حدى فأ�اكرها أن ي� ش�لك‬ ‫ال�دس‪ .‬ن‬ ‫ق‬ ‫ل� ق� ي� ف��ه ش‬ ‫لها‪ .‬ح�ث � ت‬ ‫وال��‪.‬‬ ‫لل�دس‬ ‫�ج� المدارس‬ ‫ل�ر ي� ي‬ ‫المرك�ز ب� ي� ت�ا ف� ن� ي�ا خ‬ ‫ق‬ ‫ف ن‬ ‫ي‬ ‫ال�دس ل��ى ج‬ ‫م�االت‬ ‫�ف�‬ ‫دة‬ ‫�‬ ‫العد‬ ‫ي ق‬ ‫ش ت‬ ‫لل�� مرك ب�ا هاما‬ ‫ع�ق ت�س ي� ب��‬ ‫الر�ص‬ ‫ال� ن�ون‪ -‬الس ي� ن�ما‪ ،‬المسرح‪ ،‬ق‬ ‫ف‬ ‫اكن ش‬ ‫ي ب ف ن‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫م‬ ‫�‬ ‫�تصم‬ ‫�‬ ‫العمل‬ ‫�‬ ‫سواء‬ ‫ها‪،‬‬ ‫ا�‬ ‫ل� والموس ي� ق�ى‬ ‫�‬ ‫ك‬ ‫ال�ت�‬ ‫�‬ ‫ال�‬ ‫المعاصر‪،‬‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫�ف� ح ي� ت‬ ‫ش‬ ‫ف ن‬ ‫الحل� والكرام ي�اك‪ ،‬أو حرصها على‬ ‫– ب�ح ي�ث ي�رعاهم ب�عد ت� خ�ر�ج هم و ي� ش�لك‬ ‫ي‬ ‫�مل مكون �ج‬ ‫م�حى‬ ‫لمس� ق� ب�لهم‬ ‫ال�س ب�ة لهم ن� ق�طة نا�طالق‬ ‫مال� ي‬ ‫ي‬ ‫�ف� لك ن‬ ‫ب� ن‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫إ‬ ‫ي‬ ‫ل�‬ ‫�‬ ‫سرا�‬ ‫ال‬ ‫�‬ ‫ال�‬ ‫دعم‬ ‫م� ح ي� تا�ها‪،‬‬ ‫وع�دما تا� ض�ح أن "مرك�ز ش�رو ب�ر‬ ‫‪.‬‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫ال�‬ ‫ئ ي‬ ‫ف ن ي‬ ‫ف‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫المعاصر‪ ،‬ح ي�ث اكن �تعاون ت�س ي� ب� ي�‬ ‫م�روع‬ ‫الح� ي� ق�ة هو ع ب�ارة‬ ‫لل� ق� فا�ة" ب� ق‬ ‫ع� ش‬ ‫ث‬ ‫ن‬ ‫ال�ت�‬ ‫الح� �ض ده‪.‬‬ ‫ح� ‪ ،‬ق�ادت ب�ع�ز م ن� ض�ال‬ ‫�ف� "را�فعات" إ�حدى الطرق ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ر ب� ي‬ ‫ي‬ ‫ة‬ ‫ا�‬ ‫و� ض�االت ت�س ي� ب� ي�‬ ‫آمال‬ ‫ق‬ ‫�تح�‬ ‫�‬ ‫لم‬ ‫ف‬ ‫ال� ن�‪ ،‬إ��ض‬ ‫ل�طو ي�ر هذا ف‬ ‫ن‬ ‫ت ق‬ ‫عملت ف��ها ت‬ ‫للم ب�ادرة إو�دارة ج‬ ‫م�موعات ش�راء‬ ‫ال�ت�‬ ‫لل�� اكملة‪،‬‬ ‫ولك� ت�لك ط ب� ي�عة ا أل ف�اكر ي‬ ‫ف ن‬ ‫ن‬ ‫إ‬ ‫الصعب ال� ن� ب�ؤ ك ي�ف‪ ،‬أ ي‬ ‫احف‬ ‫م�‬ ‫لصالح‬ ‫المعاصر‬ ‫ل�‬ ‫وم�ى‬ ‫‪،‬‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫م�‬ ‫سرا� ي� ي‬ ‫ال ئ‬ ‫ت‬ ‫ت‬ ‫ت‬ ‫ن‬ ‫بن‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫ب‪.‬‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫أ‬ ‫ل‬ ‫و�‬ ‫ل‬ ‫�‬ ‫سرا�‬ ‫الح�ا‪.‬‬ ‫ر‬ ‫ؤ�‬ ‫و�‬ ‫ظهر‬ ‫�‬ ‫‪،‬‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫س�‬ ‫م�‬ ‫واسطة‬ ‫�‬ ‫و‬ ‫�أ‬ ‫ق‬ ‫إ� ئ‬ ‫ت‬ ‫ت ث‬ ‫ن تنش ت‬ ‫ي‬ ‫�ج‬ ‫�ف� أ ب�و‬ ‫"را�فعات"‬ ‫ان‬ ‫مهر‬ ‫كون‬ ‫�‬ ‫د‬ ‫�‬ ‫ق‬ ‫ي‬ ‫اد�ها‪ .‬طور ج‬ ‫ل�تح� ي�ق ف�كرة ت�س ي� ب� ي�‬ ‫ح�ر زاو ي�ة‬ ‫ك�ف ت�س ي� ب� ي� ب�العمل ف‬ ‫ق‬ ‫و�ق م ب� ئ‬ ‫لم ت� ت‬ ‫اع� ب�رت العمل م� أ�ج ل ا آل�خ ر ي�� هذه لح ي� ن�ا‪.‬‬ ‫ف� ق�د ت‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫و� ب�ل لك ش� ي�ء‬ ‫أوال‬ ‫سري‬ ‫�‬ ‫ا‬ ‫�‬ ‫سا�‬ ‫ق‬ ‫وا�ج ب�ا إ� ن� ن‬ ‫ج‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫اطها‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫اكمل‬ ‫�‬ ‫دت‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫وهكذا‬ ‫عل ي�ها‪.‬‬ ‫ال� ن� ي�‬ ‫الحدث‬ ‫اللة"‬ ‫ع‬ ‫ص�‬ ‫ات‬ ‫�‬ ‫"حاك‬ ‫ف‬ ‫ت ن‬ ‫ن‬ ‫نش‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ح�‬ ‫�‬ ‫ا‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫حظ‬ ‫د‬ ‫و�‬ ‫ا‪،‬‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫ح‬ ‫�ف�‬ ‫للعمل‬ ‫�ف�‬ ‫المساء‬ ‫هذا‬ ‫ام‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫الذي‬ ‫�‬ ‫المم‬ ‫ن ق‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ق‬ ‫�ز‬ ‫�جن ن ن‬ ‫مع� ن�ا‪،‬‬ ‫ساكن أ ب�و طور ب�ذلك; ف� ق�د‬ ‫أ ب�و طور‪ -‬ي� ش�لك ب�ال ش�ك ت� خ�ل ي�دا‬ ‫ت‬ ‫ال� ض�ال م�‬ ‫ال� ق�ا لذكراها‪.‬‬ ‫ئ‬ ‫ظم� ن�ا‪ ،‬أد�خ لت ف� ي� ن�ا روح ن‬ ‫ن� ت‬ ‫ن‬ ‫‪096‬‬

‫ציפי –‬ ‫עמוד האש‬ ‫ירושלים‪2015-1945 ,‬‬

‫לו הייתה עדיין בינינו‪ ,‬ודאי הייתה ציפי‬ ‫זיסקינד רואה בקיום פסטיבל "מנופים"‬ ‫באבו־טור מתנה שניתנה במיוחד לה‪ ,‬כי‬ ‫בו משתלבות שתיים מאהבותיה הגדולות‬ ‫— ירושלים ואמנות‪.‬‬ ‫אהבתה של ציפי לאמנות הייתה מרכיב‬ ‫חשוב בחייה‪ ,‬בין אם בעשייה עצמית של‬ ‫אמנות כמו תכשיטנות וקרמיקה‪ ,‬בין אם‬ ‫בהקפדתה לכלול מרכיב של אסתטיקה‬ ‫בכל היבט בחייה ובין אם בקידום‬ ‫האמנות הישראלית העכשווית‪ ,‬שסיועה‬ ‫של ציפי ל"מנופים" הייתה רק מן אחת‬ ‫הדרכים שבהן פעלה לקידומה‪ ,‬כמו גם‬ ‫ייזום וניהול קבוצות‪-‬רכישה של אמנות‬ ‫ישראלית עכשווית עבור מוזיאון ישראל‬ ‫ומוזיאון תל אביב לאמנות‪.‬‬ ‫ציפי לא הסתפקה בעשייה בדל"ת‬ ‫אמותיה‪ .‬היא ראתה בפעילות למען‬ ‫אחרים‪ ,‬ובכלל זה למען מטרות ציבוריות‬ ‫— חובה אנושית שחלה קודם כל‬ ‫עליה‪ .‬כך נרתמה במלוא המרץ לפעילות‬ ‫בשכונתנו‪ ,‬ואנו תושבי אבו־טור זכינו;‬ ‫היא אספה אותנו‪ ,‬ארגנה אותנו‪ ,‬החדירה‬

‫בנו רוח של מאבק על אינטרסים‬ ‫משותפים‪ ,‬ובעיקר — הפיחה בנו רוח‬ ‫של מחויבות הדדית לשכונה‪ .‬עשייתה‬ ‫הנלהבת והעקשנית הביאה את אבו־טור‬ ‫להיות גוף מיוצג‪ ,‬פעיל ונשמע בירושלים‬ ‫ואף מחוצה לה‪ ,‬והמשך הפעילות‬ ‫המתרחשת בשכונה בנושאים שונים‪,‬‬ ‫היא לא מעט בזכותה‪.‬‬ ‫ציפי קיוותה שמרכז שרובר באבו־טור‬ ‫ישמש מנוף לקידום האמנות הישראלית‬ ‫בירושלים‪ .‬אחד מרעיונותיה היה‬ ‫שהמרכז ישמש בית לאמנים הצעירים‬ ‫בוגרי בתי־הספר הרבים שבעיר לכל ענפי‬ ‫האמנות — מקולנוע‪ ,‬דרך תיאטרון‪,‬‬ ‫מחול‪ ,‬אמנות‪ ,‬ועד למוסיקה — שאחרי‬ ‫סיום לימודיהם יטפח וילווה אותם ויהווה‬ ‫עבורם נקודת זינוק לעתידם האמנותי‪.‬‬ ‫כשהתברר ש"מרכז שרובר לתרבות" הוא‬ ‫למעשה מיזם עסקי (שהתגבש בעיקרו‬ ‫לרב־קולנוע)‪ ,‬הובילה בנחישות את מאבק‬ ‫השכונה נגדו‪.‬‬ ‫תקוותה ומאבקה אומנם לא צלחו‬ ‫במלואם‪ ,‬אך מטבעם של רעיונות שקשה‬ ‫לחזות כיצד‪ ,‬היכן‪ ,‬מתי ועל ידי מי ינבטו‪,‬‬ ‫יופיעו וישפיעו בהמשך‪ .‬אולי פסטיבל‬ ‫"מנופים" באבו־טור יהיה אבן פינה‬ ‫להגשמת רעיונה זה של ציפי לשכונתנו‪.‬‬ ‫"סיפורי עשהאל" — אירוע האמנות‬ ‫המיוחד שנערך הערב באבו־טור —‬ ‫מהווה ללא ספק הנצחה ראויה לזכרה‪.‬‬

‫‪097‬‬

‫كمان‪1975 ،‬‬ ‫‪ 62.5x98‬سم‬ ‫ز ي�ت على ق�ماش‬ ‫—‬ ‫ب�ل ي� ئ�ون نا� ج�لس ب� ي�رج‬

‫כנר‪1975 ,‬‬ ‫‪ 62.5x98‬ס"מ‬ ‫שמן על בד‬ ‫—‬ ‫ליאון אנגלסברג‬

‫‪094‬‬

‫‪Violinist, 1975‬‬ ‫‪Oil on canvas‬‬ ‫‪62.5x98 cm‬‬ ‫—‬ ‫‪Leon Engelsberg‬‬

‫ذا�ت� مع ص ب�ارة‪،‬‬ ‫ور�ر ي�ه‬ ‫ي‬ ‫ب� ت‬ ‫س�وات الـ ‪ 60‬أو الـ ‪70‬‬ ‫ن‬ ‫‪ 47.5x58‬سم‬ ‫—‬ ‫ب�ل ي� ئ�ون نا� ج�لس ب� ي�رج‬

‫דיוקן עצמי עם צבר‪,‬‬ ‫שנות ה־‪ 60‬או ה־‪70‬‬ ‫‪ 47.5x58‬ס"מ‬ ‫שמן על בד‬ ‫—‬ ‫ליאון אנגלסברג‬

‫‪095‬‬

‫‪Self Portrait with‬‬ ‫‪Sabra Cactus,‬‬ ‫‪1960s or 1970s‬‬ ‫‪47.5x58 cm,‬‬ ‫‪Oil on canvas‬‬ ‫—‬ ‫‪Leon Engelsberg‬‬

‫ص�ع الله‬ ‫ن‬ ‫—‬ ‫ك ي�دار هر ي� ن� ي�‬

‫צנעאללה‬ ‫—‬ ‫קדר הריני‬

‫‪Sanaulla‬‬ ‫—‬ ‫‪Kedar Hereini‬‬

‫‪092‬‬

‫ب� ي�ت ال ب�طر ي�رك‬ ‫—‬ ‫د�اي ا ي�لون‬ ‫ن‬

‫‪The Patriarch’s Room‬‬ ‫—‬ ‫‪Danae Elon‬‬

‫הפטריארך‬ ‫—‬ ‫דנאי אילון‬

‫‪0 93‬‬

My Neighbours — Menchem Roth Shelly Renan

‫השכנים שלי‬ — ‫מנחם רוט‬ ‫שלי רנן‬

0 91

‫كور ي�س‬ —

‫م�اح ي�م روت‬ ‫ن‬ ‫ل� ر ي� ن�ان‬ ‫ش� ي� ي‬

Zeitgeist — Neta Shira Cohen

Zeitgeist — ‫נטע שירה כהן‬

090

Zeitgeist —

‫دا� ي�د رو ب� ن� ج�ر‬ ‫ف‬

‫أ ب�ر ي�ل ‪ ،1972‬ش�ارع‬ ‫أط�ال ي�لهون‬ ‫عسا� ي�ل‪ ،‬ف‬ ‫ئ‬ ‫ط�ة‬ ‫ي‬ ‫م� ق‬ ‫�ف� ش�ارع اكن ن‬ ‫م�اع ‪1948-1967‬‬ ‫ش‬ ‫—‬ ‫رو� ي� ن� ج�ر‪,‬‬ ‫دا� ي�د ف‬ ‫ف‬ ‫أحرو�وت‬ ‫ي�د ي�عوت‬ ‫ن‬

‫אפריל ‪,1972‬‬ ‫רחוב עשהאל‪ ,‬ילדים‬ ‫משחקים ברחוב שהיה‬ ‫שטח ההפקר‬ ‫‪1948-67‬‬ ‫—‬ ‫דוד רובינגר‪,‬‬ ‫ידיעות אחרונות‬

‫‪088‬‬

‫‪April 1972,‬‬ ‫‪Assael Street,‬‬ ‫‪children playing on‬‬ ‫‪the street that used‬‬ ‫‪to be no-man's-land‬‬ ‫‪in 1948-1967‬‬ ‫—‬ ‫‪David Rubinger,‬‬ ‫‪Yedioth Aharonoth‬‬

‫أ ب�ر ي�ل ‪ ،1972‬ش�ارع‬ ‫أط�ال ي�لهون‬ ‫عسا� ي�ل‪ ،‬ف‬ ‫ئ‬ ‫ط�ة‬ ‫ي‬ ‫م� ق‬ ‫�ف� ش�ارع اكن ن‬ ‫م�اع ‪1948-1967‬‬ ‫ش‬ ‫—‬ ‫رو� ي� ن� ج�ر‪,‬‬ ‫دا� ي�د ف‬ ‫ف‬ ‫أحرو�وت‬ ‫ي�د ي�عوت‬ ‫ن‬

‫אפריל ‪,1972‬‬ ‫רחוב עשהאל‪ ,‬ילדים‬ ‫משחקים ברחוב שהיה‬ ‫שטח ההפקר‬ ‫‪1948-67‬‬ ‫—‬ ‫דוד רובינגר‪,‬‬ ‫ידיעות אחרונות‬

‫‪089‬‬

‫‪April 1972,‬‬ ‫‪Assael Street,‬‬ ‫‪children playing on‬‬ ‫‪the street that used‬‬ ‫‪to be no-man's-land‬‬ ‫‪in 1948-1967‬‬ ‫—‬ ‫‪David Rubinger,‬‬ ‫‪Yedioth Aharonoth‬‬

‫د� تا�ر ‪، #2 #1‬‬ ‫م� ف‬

‫ن‬ ‫صور الحاج ‪2004‬‬

‫—‬ ‫ي‬ ‫سك�‬ ‫هو�وع ب�‬ ‫ف‬ ‫وركو� ي‬ ‫� ش‬

‫מתוך‪ :‬מחברות ‪,#2 #1‬‬ ‫ציורי החאג'‪2004 ,‬‬ ‫—‬ ‫יהושע בורקובסקי‬

‫‪086‬‬

‫‪From: Notebooks #1 #2,‬‬ ‫‪The Hajj Paintings, 2004‬‬ ‫—‬ ‫‪Joshua Borkovsky‬‬

‫‪0 87‬‬

With My Automobile to Beirut — Nissreen Najjar

With My Automobile to Beirut — ‫נאסרין נאג׳ר‬

085

084

With My Automobile to Beirut —

‫ن�سر ي�� ن� ج�ار‬ ‫ن‬

‫مها ا ب�وحس ي��‬ ‫ن‬ ‫—‬ ‫ع�وان‬ ‫دون‬ ‫ب�‬ ‫ن‬

‫ללא כותרת‬ ‫—‬ ‫מהא אבו חוסיין‬

‫‪082‬‬

‫‪Untitled‬‬ ‫—‬ ‫‪Maha Abu Hoseen‬‬

‫ع� ب�ة‬ ‫ت‬ ‫—‬ ‫ر ب�ى أم ي�رة سالمة‬

‫מפתן‬ ‫—‬ ‫רובא אמירה סלאמה‬

‫‪083‬‬

‫‪Threshold‬‬ ‫—‬ ‫‪Ruba Amira Salame‬‬

‫‪،Truth or Dare‬‬

‫ي‬ ‫ال�ت�لك‬ ‫ن‬ ‫م� ش��أة ق��د ش‬ ‫—‬ ‫ن�سر ي�� أ ب�و ب�كر‬ ‫ن‬

‫אמת או חובה‪,‬‬ ‫הצבה בהתהוות‬ ‫—‬ ‫נסרין אבו בכר‬

‫‪080‬‬

‫‪Truth or Dare,‬‬ ‫‪Installation‬‬ ‫‪in Progress‬‬ ‫—‬ ‫‪Nasrin Abu Baker‬‬

‫الك ي�ام وعم ي�ت حاي‬ ‫ك� ي�س " ب� ي�ت إ� ي�ل"‬ ‫كوه ي� ن�‪ ،‬ن‬ ‫مراكش‬ ‫�ف�‬ ‫ي‬ ‫—‬ ‫�تصو ي�ر‪ :‬ر ي�اض ط ب� ي� ب��‬ ‫ن‬

‫נטע אלקיים ועמית חי‬ ‫כהן‪ ,‬בית הכנסת ״בית אל״‬ ‫במרקש‬ ‫—‬ ‫צילום‪ :‬ריאד טביבן‬

‫‪081‬‬

‫‪Neta Elkayam and‬‬ ‫‪Amit Hai Cohen,‬‬ ‫‪Beth El Synagogue‬‬ ‫‪in Marrakech‬‬ ‫—‬ ‫‪Photo: Riad Tabiben‬‬

‫ر� ق�ال‬ ‫ب� ت‬ ‫—‬ ‫س ي� ن�ار ي�و إو��خ راج‪ :‬مها حاج عسل‬ ‫نا� ت�اج و�تصو ي�ر‪ :‬إ� ي�هاب عسل‬

‫תפוזים‬ ‫—‬ ‫תסריטאית ובמאית‪ :‬מהא חאג' עסל‬ ‫מפיק וצלם ראשי‪ :‬איהאב עסל‬

‫‪078‬‬

‫‪Oranges‬‬ ‫—‬ ‫‪Directed by: Maha Assal‬‬ ‫‪Producer and cinematographer:‬‬ ‫‪Ihab Assal‬‬

‫‪07 9‬‬

‫د�اي ا ي�لون‬ ‫ن‬

‫ب� ي�ت ال ب�طر ي�رك‬

‫د� ي� ق�ة‪،‬‬ ‫ك�دا ‪ 83 ،2016‬ق‬ ‫ئ‬ ‫اسرا� ي�ل‪ /‬ن‬

‫و� نا� ي�ة‪ ،‬ت�ر�ج مة‬ ‫ن� ج�ل ي��ز ي�ة و ي� ن‬ ‫ب�العر ب� ي�ة إ‬ ‫وال ن� ج�ل ي��ز ي�ة‬ ‫عو�اد ‪9‬‬ ‫ف‬ ‫مر�ص‬ ‫لة‬ ‫عا�‬ ‫ق‬ ‫ب� ي�ت ئ‬ ‫‪20:30‬‬

‫عرض ف� ي�لم ب� ي�ت ال ب�طر ي�رك‬

‫" باب الخليل ف ي� أيدينا" جاء ف ي� عناوين‬ ‫الصحف عام ‪ .2005‬فقد تم اتهام‬ ‫ن‬ ‫اليونا� إيريناوس ببيع ممتلكات‬ ‫البطريرك‬ ‫ي‬ ‫ن‬ ‫للمستوطن�‪ .‬وقد أنكر وادعى أنهم‬ ‫الكنيسة‬ ‫ي‬ ‫يلصقون به تهمة ال أساس لها‪ .‬ألول مرة‬ ‫ف ي� السنوات ال ‪ 2000‬من عمر الكنيسة‬ ‫اليونانية أ‬ ‫الرثودوكسية يتم عزل من يقف‬ ‫عىل رأسها وسجنه بغرفته لمدة ‪ 11‬عاما‬ ‫كامال‪ .‬تكشف المخرجة دناي ايلون بشهادة‬ ‫من المصدر أ‬ ‫الول‪ ،‬ما حدث للبطريرك‬ ‫المعزول وتنجح بتقديم نظرة نادرة إىل‬ ‫أعماق إدارة الكنيسة‪ .‬القصة المكشوفة‬ ‫مث�ة للضيق واحيانا ت‬ ‫ح�‬ ‫غامضة‪ ،‬غرائزية‪ ،‬ي‬ ‫مضحكة‪ .‬إنها قصة عالم مغلق وخفي ف ي�‬ ‫قلب البلدة القديمة ف ي� القدس‪.‬‬

‫דנאי אילון‬

‫הפטריארך‬ ‫ישראל ‪ /‬קנדה ‪ 83 ,2016‬דקות‪,‬‬ ‫עברית‪ ,‬אנגלית ויוונית‪,‬‬ ‫כתוביות בערבית ובאנגלית‬

‫רחוב עובד ‪9‬‬ ‫בית משפחת מרקוס‬ ‫‪20:30‬‬ ‫הקרנת הסרט הפטריארך‬

‫ت� ق�ال ي�د الصلحات‬

‫�ف� حد ي�ث‬ ‫ف�رحة ال�ز واج ي‬

‫שיחה עם אחמד גז'אווי‬

‫‪20:15‬‬ ‫عسا� ي�ل ‪4‬‬ ‫ئ‬

‫‪21:00‬‬ ‫عسا� ي�ل ‪8‬‬ ‫ئ‬

‫‪20:15‬‬ ‫רחוב עשהאל ‪4‬‬ ‫ביתו של אחמד גז'אווי‬

‫حد ي�ث مع أحمد ج‬ ‫ع�اوي‬

‫ب� ي�ت أحمد ال�ج�ز اوي‬

‫مر�ق ب�الموس ي� ق�ى‬ ‫حد ي�ث ف‬

‫‪076‬‬

‫מסורת הסולחות‬

‫"שער יפו בידינו" קראו כותרות‬ ‫העיתונים בשנת ‪ .2005‬הפטריאך‬ ‫היווני אירינאוס הואשם במכירת‬ ‫רכוש הכנסייה למתנחלים‪ .‬הוא‬ ‫הכחיש וטען שטופלים עליו האשמת‬ ‫שווא‪ .‬לראשונה ב־‪ 2000‬שנותיה של‬ ‫הכנסייה היוונית אורתודוקסית הודח‬ ‫העומד בראשה ונכלא בחדרו למשך‬ ‫‪ 11‬שנים ארוכות‪ .‬הבמאית דנאי אילון‬ ‫חושפת‪ ,‬בעדות ממקור ראשון‪ ,‬מה‬ ‫קרה לפטריארך המודח ומצליחה‬ ‫לספק מבט נדיר אל תוככי ההתנהלות‬ ‫של הכנסייה‪ .‬הסיפור הנחשף מסתורי‪,‬‬ ‫יצרי מטריד ולעתים אפילו מצחיק‪.‬‬ ‫סיפורו של עולם מסוגר ולא מוכר‬ ‫בליבה של העיר העתיקה בירושלים‪.‬‬

‫שמחת חתונה‬ ‫בחברה הערבית‬ ‫שיחה מלווה במוזיקה‬ ‫‪21:00‬‬ ‫רחוב עשהאל ‪8‬‬

‫‪07 7‬‬

‫ر�ق‬ ‫�خ الد ش‬ ‫عسل�‬ ‫محمد‬ ‫ي‬

‫كيف بدأ تنظم متطوعي نجمة داوود الحمراء‬ ‫ف ي� القدس ش‬ ‫ال�قية‪.‬‬

‫חאלד רשק‬ ‫מוחמד עסלי‬

‫סיפורי הצלה‬

‫ق�صص نا� ق�اذ‬

‫שיחה‬

‫‪19:30‬‬ ‫عسا� ي�ل ‪6‬‬ ‫ئ‬

‫‪19:30‬‬ ‫רחוב עשהאל ‪6‬‬ ‫בית משפחת רשק‬

‫حد ي�ث‬

‫م�اح ي�م روت‬ ‫ن‬ ‫ر�ان‬ ‫ش� ي� ي‬ ‫ل� ن‬

‫ين‬ ‫الفنان�‬ ‫حديث مع‬ ‫وشيل رنان‬ ‫منحيم روت‬ ‫ي‬

‫را� ي�‬ ‫�ج ي� ن‬

‫שיחה‬ ‫‪20:00‬‬ ‫רחוב עין רוגל ‪22‬‬ ‫מרכז וילי ברנדט‬

‫‪20:00‬‬

‫عا�لة ف�وكس ش�ارع‬ ‫ب� ي�ت ئ‬ ‫ع ي�� رو�ج ل ‪22‬‬ ‫ن‬ ‫را�دت‬ ‫�ف� مرك�ز و ي� ي‬ ‫ي‬ ‫ل� ب� ن‬

‫ق� ب�ل و ب�عد ‪1967‬‬

‫حد ي�ث مع سا ب� ي� ن�ا ش� ف�ا ي� ي�د‬

‫מנחם רוט‬ ‫ושלי רנן‬

‫שיחה עם האמנים‬ ‫מנחם רוט ושלי רנן‬

‫השכנים שלי‬

‫حد ي�ث‬

‫سا ب� ي� ن�ا ش� ف�ا ي� ي�د‬

‫שיחה עם חאלד רשק ומוחמד עסלי —‬ ‫איך התחילה התארגנות מתנדבי מד"א‬ ‫במזרח ירושלים‪.‬‬

‫ف‬

‫تقطن ي� أبو طور من العام ‪.1954‬‬

‫سوف تروي سابينا عن الحياة ف ي�‬ ‫الج�ة قبل ‪67‬׳ وبعد ‪67‬׳‬ ‫الحي وحول ي‬ ‫ف‬ ‫و� يومنا هذا‪.‬‬ ‫ي‬

‫סבינה שבייד‬

‫לפני ואחרי‬ ‫‪1967‬‬ ‫שיחה עם סבינה שביד‬

‫‪20:15‬‬ ‫�ارع ي��اي ‪11‬‬

‫סבינה שבייד מתגוררת באבו טור‬ ‫מ־‪ .1954‬סבינה תספר על החיים‬ ‫בשכונה ועל השכנות לפני ‪67‬׳‪,‬‬ ‫אחרי ‪67‬׳ וכיום‪.‬‬ ‫נא להכין שאלות‬

‫‪20:15‬‬ ‫רחוב ישי ‪11‬‬ ‫ביתה של סבינה שוויד‬

‫ش‬ ‫ش‬ ‫ب� ي�ت سا ب� ي� ن�ا ش� ف�ا ي� ي�د‬ ‫‪074‬‬

‫‪075‬‬

‫سو سوركس‬

‫ط�ة‬ ‫�ج ولة ي‬ ‫م� ق‬ ‫�ف� ن‬ ‫و� نا� ي�ة‬ ‫الك� ي�سة ال ي� ن‬ ‫ن‬ ‫الح� سو‬ ‫ة‬ ‫ساك�‬ ‫مع‬ ‫ي‬ ‫ن‬ ‫ال� ض�ال‬ ‫سوركس— ئ‬ ‫را�دة ن‬ ‫المو�ع‬ ‫لح�ظ‬ ‫ق‬ ‫ف‬ ‫‪19:00‬‬

‫ج‬ ‫و� نا� ي�‬ ‫الم�مع ال ي� ن‬ ‫الد�خ ول م� ش�ارع فا� ي� ج�ا ي�ل‬ ‫ن‬

‫هنالك عالمات لنشاط شب�ي ف ي� المنطقة‬ ‫أ‬ ‫اليونانية قبل آالف السنوات‪ ،‬آثار عىل الرض‬ ‫وما تحتها لثالث كنائس من تف�ات مختلفة‪،‬‬ ‫صخرة ضخمة استخدمت كما يبدو كمذبح‬ ‫للطقوس من ت‬ ‫الف�ة ما قبل الكنعانية‪ .‬كتب‬ ‫يوسف بن حنانيا أن هنا وقف بيت الكاهن‬ ‫الكب� حنانيا‪ .‬وفق العقيدة المسيحية‪،‬‬ ‫ي‬ ‫ف ي� هذه المنطقة اتخذ قرار اخبار الرومان‬ ‫عن مكان وجود يسوع – إنه "جبل مجلس‬ ‫أ‬ ‫ال ش�ار"‪.‬‬ ‫تعالوا للتجوال والسماع عن المنطقة وعن‬ ‫الطاللة البديعة‬ ‫النضال لحفظها إىل جانب إ‬ ‫عىل وادي بن هينوم‪.‬‬

‫ي‬ ‫سك�‬ ‫هو�وع ب�‬ ‫ف‬ ‫وركو� ي‬ ‫� ش‬

‫סו סורקס‬

‫סיור במתחם‬ ‫הכנסיה היוונית‬ ‫עם תושבת השכונה‬ ‫סו סורקס — מובילת‬ ‫המאבק לשימור‬ ‫המתחם‬

‫‪19:00‬‬ ‫המתחם היווני‬ ‫הכניסה מרחוב אביגיל‬

‫במתחם היווני סימני פעילות אנושית‬ ‫מלפני אלפי שנים; שרידים על‬ ‫הקרקע ומתחת לה של שלוש כנסיות‬ ‫מתקופות שונות‪ ,‬סלע ענקי ששימש‬ ‫כנראה כמזבח לטקסים מהתקופה‬ ‫הפרוטו־כנענית‪ .‬יוסף בן מתתיהו‬ ‫כתב שכאן עמד הבית של הכהן הגדול‬ ‫חנניה‪ .‬על פי האמונה הנוצרית‪ ,‬בשטח‬ ‫המתחם נפלה ההחלטה להודיע‬ ‫לרומאים על מיקומו של ישו — זהו‬ ‫"הר המועצה הרעה"‪.‬‬ ‫בואו לסייר ולשמוע על המתחם ועל‬ ‫המאבק לשימורו לצד תצפית מרהיבה‬ ‫על גיא בן הינום‪.‬‬

‫יהושע בורקובסקי‬

‫صور الحاج‬

‫ציורי חאג׳‬

‫ي‬ ‫ي‬ ‫سك�‬ ‫هو�ع ب�‬ ‫ف‬ ‫وركو� ي‬ ‫حد�ث مع � ش‬

‫שיחה עם יהושע בורקובסקי‬

‫‪19:00‬‬

‫‪19:00‬‬ ‫רחוב עשהאל ‪9‬‬ ‫בית משפחת בצלאלי‬

‫عسا� ي�ل ‪9‬‬ ‫�ارع‬ ‫ئ‬

‫ش‬

‫‪07 2‬‬

‫‪073‬‬

‫حد�ا هرك ب� ي�‬ ‫ف‬

‫ق�راءة ش�عر ي�ة‬

‫تقطن ف ي� أبو طور من العام ‪.1966‬‬ ‫سوف تقرأ من أشعار ليئا جولدبرج وأفوت‬ ‫يشورون‬

‫‪18:00‬‬

‫ال�روب‬ ‫صالة غ‬ ‫(عر� ي�ت)‬ ‫ف‬

‫دا�ئ� موس ي� ق� ي�‬ ‫عرض إ� ي‬

‫‪21:30 ,20:00 ,18:30‬‬ ‫�ارع فا� ي� ج‬ ‫�ا ي�ل ‪3‬‬

‫ش‬ ‫ن� ي� ت�اع الك ي�ام وعام ي�ت حاي كوه ي��‬ ‫ن‬

‫קריאת שירה‬ ‫‪18:00‬‬ ‫על המזבח במתחם היווני‬ ‫כניסה מרחוב אביגיל‬

‫�ف�‬ ‫على المذ ب�ح ي‬ ‫و� نا� ي�ة‬ ‫ط�ة ال ي� ن‬ ‫الم� ق‬ ‫ن‬ ‫الد�خ ول م� ش�ارع فا� ي� ج�ا ي�ل‬ ‫ن‬

‫ن� ي� ت�اع الك ي�ام‬ ‫عام ي�ت حاي كوه ي��‬ ‫ن‬

‫חדוה הרכבי‬

‫חדוה הרכבי מתגוררת באבו טור‬ ‫מ־‪ ,1966‬משוררת וציירת‪.‬‬ ‫תקרא משירי לאה גולדברג‬ ‫ואבות ישורון‪.‬‬

‫صالة الغروب (عرافيت) هي واحدة من‬ ‫الصلوات الثالث اليومية ف ي� الدين اليهودي‪،‬‬ ‫وتجرى ف ي� المساء بعد ظهور النجوم‪.‬‬ ‫بالع�ية) هي اللغة‬ ‫العربية (عرافيت ب‬ ‫الموسيقية ولغة الغناء لنيتاع إلكيام وعميت‬ ‫حاي ي ن‬ ‫كوه� والعديدين من يهود شمال‬ ‫ف‬ ‫ض‬ ‫أفريقيا الذين سميوا ي�‬ ‫الما� "مغاربة"‪.‬‬ ‫ي‬ ‫يتنقل العرض ي ن‬ ‫ب� هذه التعريفات‪ ،‬شكلها‬ ‫الس�ة الذاتية الشخصية‬ ‫وأنغامها‪ ،‬بع� ي‬ ‫المبدع�‪.‬ن‬ ‫والموسيقية لكل واحد من‬ ‫ي‬

‫נטע אלקיים‬ ‫עמית חי כהן‬

‫ערבית‬ ‫פרפורמנס מוזיקלי‬ ‫‪21:30 ,20:00 ,18:30‬‬ ‫רחוב אביגיל ‪3‬‬ ‫ביתם של ג'ף ויהודית גרין‬ ‫משך המופע‪ :‬כ‪ 20 -‬דקות‬

‫מעֲרִ יב היא אחת‬ ‫תפִ ל ַּת עַרְ בִית או ַ‬ ‫ְּ‬ ‫משלוש תפילות יומיות ביהדות‪,‬‬ ‫הנערכת בערב לאחר צאת הכוכבים‪.‬‬ ‫ערבית היא השפה המוסיקלית‬ ‫ושפת השירה של נטע אלקיים‬ ‫ועמית חי כהן ושל המון מיהודי צפון‬ ‫אפריקה שנקראו בעבר "מערביים"‬ ‫או ״מוגרבים״‪ .‬המופע מטייל בין‬ ‫ההגדרות הללו‪ ,‬הנראות והצלילים‬ ‫שלהן‪ ,‬דרך הביוגרפיה האישית‬ ‫והמוסיקלית של כל אחד מהיוצרים‪.‬‬

‫د� ي� ق�ة‬ ‫حوال� ‪ 20‬ق‬ ‫ي‬

‫‪070‬‬

‫‪07 1‬‬

‫أر�ولد‬ ‫سارة ن‬

‫م� ش� ي�اك�ج و‬ ‫إ� ن‬ ‫لى أ ب�و طور‬

‫تسكن ف� أبو طور منذ ‪ .1997‬ت‬ ‫س�وي سارة‬ ‫ي‬ ‫عن محطات ف ي� حياتها‪ ،‬حول اختيارها لتكون‬ ‫يهودية‪ ،‬عن تجربتها كمعلمة للموسيقى ف ي�‬ ‫يز‬ ‫للإنجل�ية وحول العائلة‬ ‫بيت حنينا ومعلمة‬ ‫أ‬ ‫الثيوبية المتبنية‪.‬‬

‫آر�ولد‬ ‫حد ي�ث مع سارة ن‬ ‫ش‬ ‫أر�ولد‬ ‫ب� ي�ت سارة ن‬

‫"ح� �ج ي�د"‬ ‫م�روع‬ ‫ي‬ ‫ش‬ ‫حد ي�ث مع عال ي��ز ا‬ ‫دا� ي�د ي‬ ‫أ�ف� ت�ا ي��‬ ‫ف‬ ‫ئ‬ ‫م��ر ش‬ ‫ن‬ ‫‪19:00‬‬ ‫‪ 18:00‬‬ ‫عسا� ي�ل ‪11‬‬ ‫�ارع‬ ‫ئ‬

‫משיקאגו‬ ‫ועד אבו טור‬ ‫שיחה עם שרה ארנולד‬ ‫‪18:00‬‬ ‫רחוב עובד ‪12‬‬ ‫ביתה של שרה ארנולד‬

‫‪18:00‬‬ ‫عو�اد ‪12‬‬ ‫�ارع ف‬

‫دا� ي�د ي‬ ‫أ�ف� ت�ا ي��‬ ‫عال ي��ز ا ف‬ ‫ئ‬ ‫م��ر ش‬ ‫ن‬

‫שרה ארנולד‬

‫שרה תספר על תחנות בחייה‪ ,‬על‬ ‫הבחירה להיות יהודיה‪ ,‬על ניסיונה‬ ‫כמורה למוסיקה בבית חנינא ומורה‬ ‫לאנגלית ועל המשפחה האתיופית‬ ‫המאמצת‪.‬‬

‫عائلة ابشتاين تقطن ف ي� أبو طور من عام‬ ‫‪ .2005‬من تحت الرادار وبالذات ف ي� هذه‬ ‫ت‬ ‫الف�ة تعمل ‪ 10‬طواقم مهمات من سكان‬ ‫أبو طور‪ ،‬يهودا وعربا‪ .‬وهم يقومون بتعلم‬ ‫والع�ية‪ ،‬فريق كرة قدم ت‬ ‫مش�ك‪،‬‬ ‫العربية ب‬ ‫حديقة عامة‪ ،‬فعاليات اجتماعية للعائالت‪،‬‬ ‫ش‬ ‫وغ�ها‪ .‬تعالوا‬ ‫محل ي‬ ‫م�وع تطوير اقتصادي ي‬ ‫لتتعرفوا عىل رواد العمل بالحي " حي جيد"‪.‬‬

‫ش‬ ‫ودا� ي�د‬ ‫ب� ي�ت عل ي��ز ا ف‬ ‫م� ي�ر إ� ب� ش� ت�ا ي��‬ ‫ئ‬ ‫ن‬ ‫‪06 8‬‬

‫עליזה ודיוויד מאיר אפשטיין‬

‫פרויקט‬ ‫שכנות טובה‬ ‫שיחה עם עליזה‬ ‫ודיוויד מאיר אפשטיין‬ ‫‪19:00‬‬ ‫‪ 18:00‬‬ ‫רחוב עשהאל ‪11‬‬ ‫ביתם של עליזה‬ ‫ודיוויד מאיר אפשטיין‬

‫משפחת אפשטיין מתגוררת באבו‬ ‫טור מ־‪ .2005‬מתחת לראדר ודווקא‬ ‫בתקופה הזאת פועלים ‪ 10‬צוותי‬ ‫משימה של תושבי אבו טור‪ ,‬יהודים‬ ‫וערבים‪ .‬הם מקיימים לימודי עברית‬ ‫וערבית‪ ,‬קבוצת כדורגל משותפת‪,‬‬ ‫גינה קהילתית‪ ,‬אירועים קהילתיים‬ ‫למשפחות‪ ,‬פרויקט לפיתוח כלכלי‬ ‫מקומי ועוד‪ .‬בואו להכיר את מובילי‬ ‫הפעילות השכונתית "שכנות טובה"‪.‬‬

‫‪069‬‬

‫ت�امر سع ي�د‬ ‫ي‬ ‫مار ي�ك ش� ت��رن‬

‫شت�ن من جوالت " حول‬ ‫تامر سعيد وماريك ي‬ ‫المكان‪ -‬ع المحل" يدعوانكم لجولة ثنائية‬ ‫الرسدية حول التاريخ والواقع المعارص ف ي�‬ ‫العر�‪ .‬سوف نرسد‬ ‫حي أبو طور اليهودي‪ /‬ب ي‬ ‫الرسائيلية‬ ‫بنظرة منفصلة ومدمجة القصة إ‬ ‫والفلسطينية ف ي� الحي‪ ،‬من تف�ة صالح الدين‬ ‫ت‬ ‫وح� عرص "يس بالنيت"‪.‬‬ ‫ساعت�‪.‬ن‬ ‫حوال‬ ‫ي‬ ‫مدة الجولة ي‬

‫ومم�وع‬ ‫ق�ر ي�ب‬ ‫ن‬ ‫ه�اك‬ ‫عل ي� ن�ا ن‬

‫�ج ولة �ج ي�و‪-‬س ي�اس ي�ة‬ ‫�ف� ال�وري العر ب� ي�ة —‬ ‫ي ث‬ ‫أ ب�و طور ال ي�هود ي�ة‬

‫‪17:00‬‬ ‫وا�طالق م� �ارع ع ي�� ر�ج ل ‪10‬‬ ‫ت� ج�مع ن‬

‫ن ش‬

‫ص�ع الله‬ ‫ن‬ ‫مسرح ي�د ي�ة‬

‫اس�‬ ‫م� ي�ل‪ :‬ت�هامة الع ب� ي‬ ‫ت� ث‬ ‫ا�خ راج‪ :‬ك ي�دار هر ي� ن� ي�‬ ‫‪ 17:30‬‬

‫‪ 19:00‬‬

‫קרוב ואסור‬ ‫לנו שם‬ ‫סיור גיאו פוליטי‬ ‫באל ת'ורי הערבית —‬ ‫אבו טור היהודית‬

‫‪17:00‬‬ ‫התכנסות ויציאה מכיכר‬ ‫עין רוגל ‪ /‬דרך חברון‬

‫ن‬

‫ك ي�دار هر ي� ن� ي�‬

‫תאמר סעיד‬ ‫מאריק שטרן‬

‫תאמר סעיד ומריק שטרן מסיורי‬ ‫"על המקום" מזמינים אתכם לסיור‬ ‫דו־נרטיבי על ההיסטוריה והמציאות‬ ‫העכשווית בשכונת אבו ת'ור‬ ‫היהודית∕ערבית‪ .‬נספר יחד במבט‬ ‫מפוצל ומשולב את הסיפור הישראלי‬ ‫והפלסטיני של השכונה‪ ,‬מימי צלאח‬ ‫א־דין ועד עידן ה"יס פלאנט"‪.‬‬ ‫אורך הסיור כשעתיים‪.‬‬

‫صنع الله‪ ,‬شاب ف ي� الثالثينيات من عمره‪,‬‬ ‫تز‬ ‫م�وج‪ ,‬مهنته عامل بناء‪ ,‬يقوم بجميع‬ ‫نز‬ ‫الواجبات الم�لية‪ .‬بدون موعد مسبق‪,‬‬ ‫ت‬ ‫تأ� مجموعة زوار لبيته‪ ,‬البيت الذي صدر‬ ‫ي‬ ‫فيه حكم الهدم‪ .‬يستقبل الوفد بابتسامة‪,‬‬ ‫يضيفهم القهوة ويرسد لهم حكايته‪.‬‬

‫קדר הריני‬

‫צנעאללה‬ ‫הצגת יחיד‬

‫בימוי‪ :‬קדר הריני‬ ‫שחקן‪ :‬תהאמה עבאסי‬ ‫הפקה‪YTheater :‬‬ ‫‪ 19:00‬‬

‫‪ 17:30‬‬ ‫עין רוגל‬ ‫מדרגות לרחוב עשהאל‬

‫‪20:00‬‬

‫ع ي�� رو�ج ل‬ ‫�جن‬ ‫عسا� ي�ل‬ ‫ارع‬ ‫ل�‬ ‫ئ‬ ‫در ات ش‬

‫‪066‬‬

‫צנעאללה‪ ,‬בחור בן ‪ 30‬נשוי‪ .‬בעברו‬ ‫עבד כפועל בניין‪ ,‬עכשיו הוא מובטל‬ ‫ועושה את כל עבודות הבית‪ .‬בלי מועד‬ ‫שנקבע מראש‪ ,‬מגיעה קבוצת אנשים‬ ‫לבקר אותו בביתו‪ ,‬אשר אמור להיהרס‬ ‫לפי צו הריסה‪ .‬הוא מקבל את פניהם‬ ‫בחיוך‪ ,‬מגיש להם קפה ומתחיל לספר‬ ‫להם את סיפורו‪.‬‬ ‫‪20:00‬‬

‫‪067‬‬

‫ور‪�-‬ر ي�دمان‬ ‫ما� ف‬ ‫ت� ي‬ ‫ام� ن‬

‫اس�د ي�و المرحوم‬ ‫ي‬ ‫�ف� ت‬ ‫ل ي� ئ�ون نا� ج�لس ب�رج‬ ‫ام� ف�ر ي�دمان‬ ‫حد ي�ث مع ت� ي‬ ‫‪ 17:00‬‬

‫‪18:30‬‬

‫وا�طالق م�‬ ‫ت� ج�مع ن‬ ‫ن‬ ‫�ارع ع ي�� ر�ج ل ‪10‬‬ ‫ش‬ ‫ن‬

‫ف‬

‫انجلس�ج ي� وارسو عام ‪1919‬‬ ‫ولد ليئون‬ ‫ب‬

‫لعائلة برجوازية تقليدية‪ ،‬قتل والداه وأخته‬ ‫ف‬ ‫ف‬ ‫كما يبدو ي� معسكر ترابلينكا‪ .‬ي� العام ‪1957‬‬ ‫ف‬ ‫ف‬ ‫هاجر إىل البالد واستقر ي� القدس ي� بيت‬ ‫عر� ف� حي أبو طور ف� شارع ي ن‬ ‫ع� روجل‬ ‫ي‬ ‫بي ي‬ ‫‪ .10‬استخدم غرفته ف ي� هذا البيت للسكن‬ ‫وكاستديو للرسم وقد واصل الرسم فيه ت‬ ‫ح�‬ ‫ف‬ ‫و� أعقاب‬ ‫آخر أيامه‪ .‬مع مرور السنوات‪ ،‬ي‬ ‫انجلس�ج‬ ‫تغي�ات ف ي� ملكية العقار‪ ،‬وجد‬ ‫ب‬ ‫ي‬ ‫محاطا ببيت امرأة أخرى حيث اضطر‬ ‫للوصول إىل االستديو الخاص به أن يمر كل‬ ‫يوم عن طريق بيتها‪.‬‬

‫תמי מנור־פרידמן‬

‫בסטודיו של‬ ‫ליאון אנגלסברג ז״ל‬ ‫שיחה עם תמי מנור־פרידמן‬ ‫‪18:30‬‬ ‫‪ 17:00‬‬ ‫התכנסות ויציאה מרחוב‬ ‫עין רוגל ‪10‬‬

‫ליאון אנגלסברג נולד בוורשה בשנת‬ ‫‪ 1919‬למשפחה בורגנית מסורתית‪,‬‬ ‫הוריו ואחותו נספו ככל הנראה‬ ‫במחנה טרבלינקה‪ .‬בשנת ‪ 1957‬עלה‬ ‫לארץ והתמקם בירושלים בבית‬ ‫ערבי בשכונת אבו־טור ברחוב עין‬ ‫רוגל ‪ .10‬חדרו בבית זה שימש לו‬ ‫למגורים ולסטודיו לציור והוא המשיך‬ ‫לצייר בו עד סוף ימיו‪ .‬במרוצת‬ ‫השנים‪ ,‬ובעקבות שינויי בעלות‬ ‫בנכס‪ ,‬מצא עצמו אנגלסברג מוקף‬ ‫בביתה של אישה אחרת וכדי להגיע‬ ‫אל הסטודיו שלו הוא נאלץ לעבור‬ ‫יום יום דרך מעונה‪.‬‬

‫تستجيب شخصيتة للصورة النمطية للفنان‬ ‫الوحيد الذي يعيش عىل هامش الواقع‪.‬‬ ‫ائيلي�ن‬ ‫ين‬ ‫مثل قصة العديد من‬ ‫الفنان� إ‬ ‫الرس ي‬ ‫تبدأ قصته بمص� الجئ يهودي يرغب �ف‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫بناء نفسه ف ي� وطنه الجديد وتطوير عمله‬ ‫فيه‪ .‬بقي التوق إليجاد مكانه هنا‪ ،‬وترسيخ‬ ‫جذوره ف ي� المشهد والثقافة بمثابة وعد لم‬ ‫انجلس�ج ت‬ ‫الع�اف ف ي�‬ ‫يتحقق‪ .‬لم يحظ‬ ‫ب‬ ‫حياته‪ ،‬بعد وفاته أورث ممتلكاته للدولة‬ ‫بما ف ي� ذلك غرفتة‪ .‬وطلب ف ي� وصيته أن‬ ‫ين‬ ‫للفنان�‪ .‬تامي‬ ‫يتم تحويل االستوديو لمركز‬ ‫ت‬ ‫وال� انتجت له معرضا‬ ‫مانور‪-‬‬ ‫فريدمان ي‬ ‫ف‬ ‫استعاديا ف ي� متحف تل أبيب ي� عام ‪،2006‬‬ ‫سوف تتحدث عن إبداعه‪ ،‬حياته‪ ،‬غرفته‬ ‫ونمطه الخاص كفنان وكشخص‪.‬‬

‫דמותו של אנגלסברג נענית‬ ‫לסטריאוטיפ של היוצר הבודד‬ ‫המתקיים בשולי המציאות‪ .‬בדומה‬ ‫לאמנים ישראלים רבים‪ ,‬סיפורו‬ ‫נפתח בגורלו של פליט יהודי המבקש‬ ‫להיבנות במולדתו החדשה ולפתח‬ ‫בה את יצירתו‪ .‬הכמיהה למצוא‬ ‫כאן מקום משלו‪ ,‬להכות שורש‬ ‫בנוף ובתרבות נותרה הבטחה שלא‬ ‫נתמלאה‪ .‬אנגלסברג לא זכה להכרה‬ ‫בחייו‪ ,‬לאחר פטירתו הוריש את‬ ‫רכושו למדינה כולל את חדרו‪ .‬הוא‬ ‫ביקש בצוואתו להפוך את הסטודיו‬ ‫שלו למרכז אמנים‪ .‬תמי מנור־פרידמן‬ ‫שאצרה לו תערוכה רטרוספקטיבית‬ ‫במוזיאון תל אביב בשנת ‪ 2006‬תספר‬ ‫על יצירתו‪ ,‬חייו‪ ,‬חדרו וסגנונו המיוחד‬ ‫כצייר וכאדם‪.‬‬

‫‪06 4‬‬

‫‪065‬‬

‫ا�ر ‪، #2 #1‬‬ ‫م� ف‬ ‫د� ت‬ ‫ن‬ ‫صور الحاج ‪2004‬‬ ‫—‬

‫ي‬ ‫سك�‬ ‫هو�وع ب�‬ ‫ف‬ ‫وركو� ي‬ ‫� ش‬

‫מתוך‪ :‬מחברות ‪,#2 #1‬‬ ‫ציורי החאג'‪2004 ,‬‬ ‫—‬ ‫יהושע בורקובסקי‬

‫‪062‬‬

‫‪From: Notebooks #1 #2,‬‬ ‫‪The Hajj Paintings, 2004‬‬ ‫—‬ ‫‪Joshua Borkovsky‬‬

‫‪063‬‬

‫مناحيم روت‬ ‫شيل رينان كوريس‬ ‫ي‬

‫شارع ي ن‬ ‫ع� روجل ‪22‬‬ ‫ف‬ ‫ويل براندت‬ ‫ي� مركز ي‬

‫را� ي�‬ ‫�ج ي� ن‬

‫מנחם רוט‬ ‫שלי רנן‬

‫רחוב עין רוגל ‪22‬‬ ‫מרכז וילי ברנדט‬

‫השכנים שלי‬

‫را�ها‬ ‫ل� ي‬ ‫ت� خ�رج ش� ي� ي‬ ‫�ف� رحلة ش�عور ي�ة و�ج سد ي�ة ب� غ�رض ال�تعرف على �ج ي� ن‬ ‫دس� ح ي�ث ت�سك� ت� ق�ر ي� ب�ا طوال‬ ‫الم�‬ ‫ي‬ ‫�ف� ي‬ ‫ال�لسط ي� ن� ي� ي� ن� ي‬ ‫ف‬ ‫ح� أ ب�و طور ق‬ ‫ن‬ ‫وه� ت�� ج�اهل ل ب‬ ‫ماع�‪-‬‬ ‫ال�طاب اال�ج ت�‬ ‫رهة‬ ‫�‬ ‫عمرها‪.‬‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ال�ت�اؤم الذي ي�م ي��ز خ‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫ال�ت� تُ�ظهر‬ ‫اس� و�تعمل على �خ لق ن� ق�طة ن�ظر ت� خ� ت�رق الط ب� ق�ات ي‬ ‫الس ي� ي‬ ‫ب‬ ‫و� خ�رج‬ ‫االك� ف�اء ب�وساطة‬ ‫�تعا ي�ش ظ�اهري ‪ .‬ي‬ ‫ئ‬ ‫وسا�ل اال�تصال ت‬ ‫وه� ال ش‬ ‫�ت�عر � ت‬ ‫ي �ج‬ ‫ب‬ ‫ب ي ب‬ ‫و�ف)‬ ‫اس� ث� ن�اء الاكم ي�را‬ ‫المو� ق�ة دون ت� ق‬ ‫ث‬ ‫�ف� ولة ع� ث��ة �دون وساطة (� ت‬ ‫ج‬ ‫الم�هول‪ ،‬ن�حو ا آل�خ ر‬ ‫والمحم� ن�حو‬ ‫وال�ت� ت� ق�ودها م� ب� ي� ت�ها اللط ي�ف‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ن‬ ‫ج‬ ‫ال�ارع‪.‬‬ ‫المطلق ت�ماما على ال� نا�ب ا آل�خ ر‬ ‫م� ش‬ ‫ن‬ ‫ل� ب�عدة محطات ش�عور ي�ة وسرعان ما ت��تحول‬ ‫م�وارها ت�مر ش� ي� ي‬ ‫ي‬ ‫�ف� ش‬ ‫إ‬ ‫ي‬ ‫ج‬ ‫ب‬ ‫وال� ق� فا�ة �لى صعو ب�ة‬ ‫ة‬ ‫الل�‬ ‫ات‬ ‫�‬ ‫محدود‬ ‫اوز‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫ة‬ ‫عال�‬ ‫لق‬ ‫�ف�‬ ‫ها‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫صعو‬ ‫ق‬ ‫ي‬ ‫�خ‬ ‫غ‬ ‫ث‬ ‫تت‬ ‫ت‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫را�ها‪.‬‬ ‫�‬ ‫واكم‬ ‫ها‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫ع‬ ‫راه‬ ‫�‬ ‫ما‬ ‫لك‬ ‫واء‬ ‫واح�‬ ‫م‬ ‫ه�‬ ‫ي‬ ‫�ف� ض‬ ‫ت‬ ‫ت‬ ‫ن‬ ‫ت‬

‫‪20:00‬‬

‫وشيل‬ ‫حديث مع مناحيم روت‬ ‫ي‬ ‫رنان بيت عائلة فوكس‬ ‫شارع ي ن‬ ‫ع� روجل ‪22‬‬ ‫ف‬ ‫ويل براندت‬ ‫ي� مركز ي‬ ‫‪060‬‬

‫שלי יוצאת למסע רגשי ופיסי בניסיון להכיר את שכניה הפלסטינים בשכונת‬ ‫אבו טור בירושלים‪ ,‬שבה היא מתגוררת כמעט כל חייה‪ .‬היא מתעלמת‪ ,‬לרגע‪,‬‬ ‫מהפסימיות המאפיינת את השיח החברתי־פוליטי ופועלת לייצר נקודת‬ ‫מבט החודרת מבעד לשכבות המציגות חזות של דו־קיום לכאורה‪ .‬היא אינה‬ ‫מסתפקת בדימוי המתווך שמציעים אמצעי התקשורת‪ ,‬ויוצאת לשוטטות‬ ‫כמעט בלתי אמצעית (מלבד המצלמה המתעדת ללא הרף) המובילה‬ ‫אותה מביתה הנעים והמוגן לעבר הלא נודע‪ ,‬לעבר האחר המוחלט ממש‬ ‫מעבר לכביש‪.‬‬ ‫בדרכה עוברת שלי כמה תחנות רגשיות‪ .‬במהרה הקושי שלה ליצור קשר‬ ‫מעבר למגבלות השפה והתרבות מוחלף בקושי לעכל ולהכיל את מה שעינה‬ ‫ומצלמתה רואות‪.‬‬

‫‪20:00‬‬ ‫שיחה עם מנחם רוט ושלי רנן‬ ‫ברחוב עין רוגל ‪22‬‬ ‫במרכז וילי ברנדט‬

‫‪061‬‬

‫ش�ا ي ن‬ ‫كوه�‬ ‫نيتاع ي‬

‫ف ي� ش�فة عوفاد ‪12‬‬ ‫عائلة فوكس‬

‫נטע שירה כהן‬

‫מרפסת ברחוב עובד ‪12‬‬ ‫בית משפחת פוקס‬

‫‪Zeitgeist‬‬

‫‪Zeitgeist‬‬

‫ال� ق� فا�ة‬ ‫ت� ب�حث ن� ي� ت�اع ش� ي�را كوه ي��‬ ‫ق‬ ‫اال� ت�ماء لماكن ن‬ ‫العال�ات ب� ي� ن� ن‬ ‫وا� ت�ماء ث‬ ‫ن‬ ‫عسا� ي�ل‬ ‫�ف� ش�ارع‬ ‫�ف� ق�لب ش� ف‬ ‫ر�ة ي‬ ‫لل� ض�اء‪ .‬ت� ض�ع كوه ي� ن� ق�ارب �ج ن�دول‪ ،‬ي‬ ‫ف‬ ‫ئ‬ ‫ورا�ه‪ .‬ي� ب�حر ج‬ ‫ج‬ ‫ال� ن�دول على‬ ‫وما‬ ‫ارع‬ ‫ال�‬ ‫م�‬ ‫ر‬ ‫ل‬ ‫ا‬ ‫ب‬ ‫ا�‬ ‫ال�‬ ‫على‬ ‫المطلة‬ ‫آ‬ ‫�خ‬ ‫ن‬ ‫ئ‬ ‫ن ش‬ ‫ال�دس‪.‬‬ ‫سو� ي� ن� ي�ر‬ ‫ب�حر‬ ‫اع� ح ي�ث أن الم ب�حر ي�� ف� ي�ها �ج مل ي��‪ ،‬ف‬ ‫اصط� ي‬ ‫م� ق‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ن‬

‫נטע שירה כהן דנה ביחסים שבין שייכות למקום ובשייכות של תרבות‬

‫�ج‬ ‫ت�رم�ز صورة ج‬ ‫ال� ن�دول لوس ي�لة مواصالت مل�ز م‬ ‫ال� ن� ق�ل ب�الح ي��ز‬ ‫م� أ ل ت‬ ‫ن‬ ‫إ‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ج‬ ‫ه� وس�لة مواصالت ش�رق أوسط�ة‪� .‬ن‬ ‫ال�ا ب�ع لل ب� ن� ق‬ ‫د� ي�ة ف� ق�ط‪ .‬ال�مال ي‬ ‫ت‬ ‫ج‬ ‫مو�ضعة أ�اكل ج‬ ‫�ف� مرك�ز دوامة ب� ق�لب ال ب�حر ت� ق�طع لك‬ ‫ال� ن�دول‬ ‫وال�مال ي‬ ‫ش‬ ‫و��ضعهم سو ي�ة وهم ت� ئا�ه ي��‪،‬‬ ‫ال� ض�اء المحدد الذي ي�رم�ز إ�ل ي�ه‬ ‫واحد ع�‬ ‫ف‬ ‫ت‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ال�لك ي��‬ ‫لو�ها‪ .‬إ�ن الم�ز ج ب� ي��‬ ‫م�‬ ‫ال�ت� ي�‬ ‫وال� ق� فا�ة‬ ‫لرض‬ ‫معدوم�‬ ‫اال� ت�ماء ل أ‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ش‬ ‫ث‬ ‫ث‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫ب‬ ‫م��ل‬ ‫ع�هما ال�عض وهما محاصر� ن� ي‬ ‫دا�خ ل ب� ض‬ ‫ل� ث‬ ‫�ف� ق�لب ال�حر ��تحول ت‬ ‫الم�مون‪.‬‬ ‫هو ي�ة ف�ار�غ ة‬ ‫م� ض‬ ‫ن‬

‫‪058‬‬

‫למרחב‪ .‬על מרפסת ברחוב עשהאל הצופה על צדו השני של הרחוב ומעבר לו‬ ‫היא מציבה סירת גונדולה‪ .‬הגונדולה שטה על ים מלאכותי ועל סיפונה שני‬ ‫גמלים‪ ,‬מזכרות מירושלים‪ .‬דימוי הגונדולה מסמל אמצעי תחבורה שמזוהה‬ ‫עם המרחב של ונציה ותחום לגבולותיה ואילו הגמל‪" ,‬ספינת המדבר"‪ ,‬הוא‬ ‫אמצעי תחבורה מזרח תיכוני‪ .‬הצבתם יחד במוקד סערה בלב ים מנתקת כל‬ ‫אחד מהם מהמרחב הספציפי שאותו הם מסמלים‪ .‬המיזוג בין שני הדימויים‬ ‫התלושים‪ ,‬האבודים‪ ,‬הופך לייצוג של זהות ריקה מתוכן‪.‬‬

‫‪059‬‬

‫يا الحمامة‬

‫יא לחמאמה‬

‫عميت حي كوهن‬

‫‪4‬‬

‫עמית חי כהן‬

‫يا الحمامة‬

‫יא לחמאמה‬

‫عميت حي كوهن‬

‫‪4‬‬

‫‪056‬‬

‫‪057‬‬

‫עמית חי כהן‬

‫يا الحمامة‬

‫יא לחמאמה‬

‫عميت حي كوهن‬

‫עמית חי כהן‬

‫يا الحمامة‬

‫יא לחמאמה‬

‫عميت حي كوهن‬

‫‪4‬‬

‫‪4‬‬

‫ر�و ب� ي�� فا�ر�ج ي�ل‬ ‫الله الله تأ�وب إ�لى الله ‪-‬‬ ‫ئ ن‬

‫אללה אללה אנא מתייב אללה — ראובן אברג׳ל‬

‫الله‪ ،‬الله‪ ،‬أنا خادم اللة‬ ‫الله‪ ،‬الله‪ ،‬أتوب إىل الله‬

‫אללה אללה‪ ,‬אני עבדו של אללה‬ ‫אללה אללה‪ ,‬אני מסור לאללה‬ ‫הו יונה‪,‬‬

‫أيها اليمامة‬ ‫ط�ي‪ ،‬زوري والداي‬ ‫ي‬ ‫أرجوك‬ ‫رحمه الله عىل أرواحهم‬ ‫المدفونة ف ي� المغرب‬ ‫اعمل يل معروفا‬ ‫ي‬ ‫ضعي حجرا أعىل قبورهم‬ ‫وأزيل أ‬ ‫الوراق الجافة‬ ‫ي‬

‫עופי‪ ,‬בקרי את הוריי‬ ‫כולי תחינה בפנייך‬ ‫אללה ירחמהום‪ ,‬טמונים במרוקו‬ ‫עשי עמי חסד‪ ,‬הניחי אבן על ראש קברם‬ ‫נקי את העלים היבשים‬ ‫אולי המתים של שם והמתים של כאן‬ ‫מדברים בינהם ומטכסים עצה‬ ‫לאלה החיים‪ ,‬כדי שיצליחו לחיות בשלווה ובנחת‬

‫قد يتحدث ت‬ ‫المو� هنا وهناك‬ ‫وسوف يحمل المتوفون بالتأكيد نصيحة‬ ‫بحيث يعيش أ‬ ‫الحياء بصفاء وسالم‬

‫בילדותי‪ ,‬הייתי משחק כאן‪ ,‬בבית הקברות המוסלמי‬ ‫מתעייף‪ ,‬הייתי נרדם על השיש‬

‫ف‬ ‫ف‬ ‫السالمية‬ ‫المق�ة إ‬ ‫ي� صباي لعبت هنا‪ ،‬ي� ب‬ ‫وعندما تعبت نمت عىل الرخام‬ ‫ف‬ ‫و� نومي‪ ،‬كما حدث مع سيدنا يعقوب‪ ،‬عليه السالم‪،‬‬ ‫ي‬ ‫ن‬ ‫جاءو�‪...‬‬ ‫ي‬ ‫‪05 4‬‬

‫ובשנתי‪ ,‬כפי שקרה ליעקב אבינו עליו השלום‪,‬‬ ‫הם היו באים אליי בחלום…‬

‫‪055‬‬

‫עמית חי כהן‬

‫يا الحمامة‬

‫יא לחמאמה‬

‫عميت حي كوهن‬

‫עמית חי כהן‬

‫يا الحمامة‬

‫יא לחמאמה‬

‫‪3‬‬

‫‪3‬‬

‫الحامول�‬ ‫ي�ا الحمامة – ع ب�د الرحم�‬ ‫ي‬ ‫ن‬

‫יא לחמאמא — עבד אלרחמן אלחמולי‬

‫ن‬ ‫حدثي� عن مخاوفك‬ ‫أيها اليمامة‪ ،‬ف ي‬ ‫واكت� بمنقارك‬ ‫اغرزي رأسك ي� ب‬ ‫الح� ب ي‬ ‫ن‬ ‫حدثي� عن مخاوفك‬ ‫أيها اليمامة‪ ،‬ف ي‬ ‫واكت� بمنقارك‬ ‫اغرزي رأسك ي� ب‬ ‫الح� ب ي‬

‫عميت حي كوهن‬

‫הו יונה‪ ,‬ספרי לי דאגותייך‬ ‫טבלי את ראשך בדיו וכתבי במקורך‬ ‫הוי יונה‪ ,‬ספרי לי חששותיך‬ ‫טבלי את ראשך בדיו וכתבי במקורך‬ ‫עני לי יונה‬

‫ن‬ ‫أجيبي� يا يمامة‬ ‫ي‬ ‫كيف حالك‪ ،‬وكيف كان يومك؟‬ ‫ت‬ ‫ين‬ ‫تجثم�‪،‬‬ ‫ال�‬ ‫عىل الفروع ي‬ ‫مع كل عبور لصياد‪ ،‬يتضح الهدف‬

‫איך עבר יומך? מהם חדשותייך?‬ ‫על הענפים את רובצת‬ ‫עם כל מעבר צייד‪ ,‬את מטרה מתבהרת‬

‫ف ي� عشك زغاليلك محمية‬ ‫وانت خائفة منذ الفجر ت‬ ‫ح� الغسق‪ ،‬محرومة من النوم‬ ‫عالقة ي ن‬ ‫ب� جشع الناس ومخاوفك‬ ‫ط�ي ف ي� سماواتك‬ ‫إيه يمامة! ي‬ ‫حلقي ف ي� صفائك‬ ‫اخفي أحزانك‬ ‫ف‬ ‫بغصن زيتون ي� منقارك‬

‫בקן שלך גוזלייך מוגנים‬ ‫ואילו את מלאת דאגה משחר ועד שקיעה‪ ,‬נטולת שינה‬ ‫לכודה בין חמדנות האנשים לבין חששותיך‬ ‫הוי יונה‪ ,‬עופי לך בשמייך‬ ‫עופי אל צלילותך‬ ‫הסתירי את עצבותך‬ ‫בענף הזית שבמקורך‬

‫‪05 2‬‬

‫‪053‬‬

‫עמית חי כהן‬

‫يا الحمامة‬

‫יא לחמאמה‬

‫عميت حي كوهن‬

‫‪2‬‬

‫עמית חי כהן‬

‫يا الحمامة‬

‫יא לחמאמה‬

‫عميت حي كوهن‬

‫‪3‬‬

‫‪050‬‬

‫‪051‬‬

‫עמית חי כהן‬

‫يا الحمامة‬

‫יא לחמאמה‬

‫عميت حي كوهن‬

‫עמית חי כהן‬

‫يا الحمامة‬

‫יא לחמאמה‬

‫‪2‬‬

‫‪2‬‬

‫�ف� ب�اب العامود‬ ‫ر�و ب� ي� ن� ا ب�ر�ج ي�ل ي‬ ‫ئ‬

‫ראובן אברג׳ל בשער שכם‬

‫ين‬ ‫اثن� ش‬ ‫وع�ون عاما مذ تركنا المغرب‬ ‫لم تكن لدينا أي صلة مع عرب‬ ‫كنا نراهم من بعيد‬ ‫ولكننا لم نتكلم معهم‬

‫عميت حي كوهن‬

‫עמית חי כהן‬

‫לפני ‪ 22‬שנה‪ ,‬מהיום שבו עזבנו את מרוקו‪ ,‬לא דיברנו עם ערבים‪.‬‬ ‫ראינו אותם מרחוק‪ ,‬אבל לא דיברנו איתם‪.‬‬ ‫פתחו את הגבולות‪ ,‬הדבר הראשון שעשינו‬ ‫אני‪ ,‬החברים שלי‪ ,‬ההורים‪ ,‬האחים שלי‪ ,‬כולם‪...‬‬

‫ت‬ ‫ئ‬ ‫وإخو� والجميع‬ ‫وأصدقا�‪ ،‬ووالداي‪،‬‬ ‫عندما أزيلت الحدود‪ ،‬أول ما قمت به‪ ،‬أنا‪،‬‬ ‫ي‬ ‫ي‬

‫أننا نزلنا إىل هذا المكان لنتعرف عىل العرب الذين يسكنون هنا‬ ‫لقد عملنا‪ ،‬لقد صلينا‪ ،‬لقد غنينا‬ ‫أ‬ ‫ن‬ ‫غا� أم كلثوم‪ ،‬عبد الوهاب‬ ‫كنا نذهب لسماع الموسيقى الحية‪ ،‬االستماع ل ي‬ ‫هالل وزهرة الفاسية‬ ‫سامي‬ ‫بي‬ ‫المغر� وسليم ي‬ ‫عندما قدمت من المغرب سكنت هنا‪ ،‬قريبا‬ ‫لقد اعتدنا عىل الصالة ثالث مرات ف ي� اليوم‬ ‫ذهبنا إىل الكنيس الذي كان قريبا من المسجد االسالمي‬ ‫أثناء الصالة‪ ،‬كنا نسمع المؤذن‬ ‫السالمية‬ ‫حيث تمازجت صالتنا مع الصالة إ‬ ‫ت‬ ‫ال� كنا نسمعها ف ي� المغرب‬ ‫بنفس الطريقة ي‬

‫‪048‬‬

‫ירדנו לכאן‪ ,‬למקום הזה‪ ,‬להכיר את הערבים שגרים כאן‬ ‫עבדנו ביחד‪ ,‬התפללנו‪ ,‬שרנו‬ ‫היינו הולכים לחפלות‪ ,‬ומקשיבים לשירים של אום כולתום‪ ,‬עבד אל וואהב‬ ‫סמי אלמגרבי‪ ,‬סלים הללי וזהרה אלפסיה‪.‬‬ ‫כשהגעתי ממרוקו גרתי לא רחוק מכאן‬ ‫התפללנו שלוש פעמים ביום‬ ‫בבית כנסת שהיה ממש קרוב למסגד‬ ‫לפעמים בזמן התפילה היינו שומעים את המואזין‬ ‫והתפילה של המוסלמים והתפילות שלנו היו מתמזגות‪,‬‬ ‫בדיוק כמו שהיה במרוקו‪.‬‬

‫‪049‬‬

‫يا الحمامة‬

‫יא לחמאמה‬

‫عميت حي كوهن‬

‫עמית חי כהן‬

‫يا الحمامة‬

‫יא לחמאמה‬

‫‪1‬‬

‫‪1‬‬

‫عص�ور ‪ -‬ا ي�رز ب� ي�طون‬ ‫ال�ر�خ ة‪ ،‬ي�ا‬ ‫ف‬ ‫ي�ا ف‬

‫יא לפרכא‪ ,‬הוי ציפור — ארז ביטון‬

‫نيتاع الكيام تقرا مقطعا من قصيدته‬

‫נטע אלקיים מקריאה קטע מהשיר‬ ‫בתרגום למרוקאית‬

‫ت‬ ‫ال� تجلب بشائر جيدة‬ ‫ايها العصفورة ي‬ ‫ماذا جلبت يل هذه المرة‬ ‫أنت العصفورة ش‬ ‫المب�ة‬ ‫أهدي لك بذور الدخن‬ ‫ها هو الكسكس جاهز‬ ‫ئ‬ ‫إذا ب ن‬ ‫أحبا�‪،‬‬ ‫ت� أين يتواجد ي‬ ‫أخ� ي‬ ‫ف ي� مكان ما بعيد‬

‫عميت حي كوهن‬

‫הוי ציפור המבשרת לי בשורות טובות‬ ‫מה הבאת לי הפעם?‬ ‫את ציפור המבשרת‬ ‫אקריב לך זרעונים של דוחן‬ ‫הנה הקוסקוס עשוי ומוכן‬ ‫אם תגלי היכן אהובי‪ ,‬עכשיו במרחקים‬ ‫את ציפור לב קטן שלי‬ ‫תני לי אות וסימן‬ ‫ולך אכין מלבוש תחרה וכפתן‬ ‫את בבת עין בוהקת‬ ‫אהבתי עכשיו אי שם בדרך עפר‬ ‫לך אתן מלוא חופנים מן המצקת‬

‫‪046‬‬

‫‪047‬‬

‫עמית חי כהן‬

‫עמית חי כהן‬

‫רחוב עובד ‪12‬‬ ‫ביתם של פרנסיס וחיים שפירא‬

‫יא לחמאמה‬

‫يا الحمامة‬

‫יא לחמאמה‬

‫عميت حي كوهن‬

‫‪1‬‬

‫‪ ,2015‬דוקו מוזיקלי‪ 11 ,‬דק׳‬

‫אסווירה היא עיר נמל במרוקו הממוקמת לחוף האוקיינוס האטלנטי בין‬ ‫קזבלנקה לאגאדיר‪ .‬מן העיר הזו יצאו רבנים גדולים ואנשי רוח יהודים‬ ‫ובתקופות מסוימות היהודים היו רוב תושביה‪ .‬ירושלים היא מרכז רוחני‬ ‫חשוב לדתות ותרבויות רבות; מאז ומתמיד שימשה כמושא לתפילה וכמיהה‬ ‫של יהודים מכל קצוות תבל וביניהם גם יהודי מרוקו‪ .‬בשנות ה־‪ ,50‬עם‬ ‫העלייה ההמונית של יהודי מרוקו לישראל‪ ,‬נוצר שבר עמוק בזהותם ובתוכו‬ ‫געגוע לחיים שהשאירו מאחור‪.‬‬ ‫הסרט נע בין שתי הערים‪ :‬משכונת המוגרבים בירושלים‪ ,‬דרך שער שכם‪,‬‬ ‫סמטאות הרובע המוסלמי בעיר העתיקה‪ ,‬שער יפו ומגדל דוד ועד לשווקי‬ ‫העיר אסוואירה‪ ,‬בית הקברות ונמל העיר במרוקו‪ .‬צבעים‪ ,‬קולות‪ ,‬שפה‪,‬‬ ‫שירה ומוזיקה שצורפו יחד על ציר אחד‪ .‬זהו קולאז׳ הקושר בין שירתו של‬ ‫ארז ביטון לבין מילותיו של המשורר הסווירי עבד אלרחמן אלחמולי‪ ,‬בין‬ ‫קולה של הזמרת מטנג׳יר‪ ,‬עביר אל עבד‪ ,‬לבין קולה של נטע אלקיים‪ ,‬הזמרת‬ ‫מירושלים ונתיבות‪ ,‬בין היונה שבמחשבותיו של ראובן אברג׳ל לבין שחפים‬ ‫החגים מעל הים באסווירה‪ .‬זהו סרט על געגוע עכשווי שמתקיים בשנת‬ ‫‪ .2015‬על ההימצאות בין לבין‪.‬‬ ‫יא לחמאמה הוצג לראשונה בפסטיבל אטלנטיק אנדלוס שבאסווירה‪ ,‬מרוקו‬ ‫‪ .2015‬זהו פרק ראשון מתוך שלושה סרטים קצרים על אותו הציר‪.‬‬ ‫‪04 4‬‬

‫‪045‬‬

‫עמית חי כהן‬

‫عميت حي كوهن‬

‫ي�ا الحمامة‬

‫�‪11 ،‬‬ ‫|و� ئا� ق� ي� موس ي� ق� ي‬ ‫‪ ,2015‬ث‬

‫عوفاد ‪12‬‬ ‫شاب�ا‬ ‫بيت فرنسيس وحاييم ي‬

‫د� ي� ق�ة‬ ‫ق‬

‫ه� مد ي� ن�ة ساحل ي�ة ت� ق�ع على ساحل المح ي�ط‬ ‫الم�رب ي‬ ‫الصو ي�رة ي‬ ‫�ف� غ‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫ب‬ ‫و�د �خ رج م� هذه المد� ن�ة ك�ار‬ ‫ا أل‬ ‫طلس� ب� ي� ن� الدار ال�� ض�اء وأاكد�ر‪ .‬ق‬ ‫ي‬ ‫ن‬ ‫والم�كر ي�� ال ي�هود و�خ الل ف� ت�رات مع ي� ن�ة‪ ،‬اكن معظم‬ ‫امات‬ ‫الحا‬ ‫ف‬ ‫�خ‬ ‫ن‬ ‫الساكن ف� ي�ها م� ال ي�هود‪.‬‬ ‫ن‬

‫إ‬ ‫إي بي‬ ‫ي ب بي‬ ‫ال�اعر الصو ي�ري ع ب�د‬ ‫� ن�ه كوالج �ر�ط �� ن� ش�عر ��رز ��طون ولكمات ش‬ ‫ط� ج�ة‪ ،‬ع ب� ي�ر الع ب�د‪ ،‬وصوت ن� ي� ت�اع‬ ‫الم� ن� ي�ة‬ ‫الرحم�‬ ‫ي‬ ‫الحامول�‪ ،‬وصوت غ‬ ‫م� ن‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫�ف� فأ�اكر رو ب�� أ ب�ر�ج ي�ل‬ ‫الحمامة‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫وت‪،‬‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫و�‬ ‫دس‬ ‫ال�‬ ‫م�‬ ‫الك ي�ام ‪،‬‬ ‫ي‬ ‫ف‬ ‫ن‬ ‫ق‬ ‫ت‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫�ف� الصو ي�رة‪.‬‬ ‫ال�ورس‬ ‫المحل�ة ف�وق ال ب�حر ي‬ ‫ق‬ ‫وط ي�ور ن‬

‫ي‬ ‫وال� ق� فا�ات‪ .‬ش�لكت‬ ‫الروح� الهام للعد ي�د‬ ‫ي‬ ‫ال�دس ي‬ ‫ق‬ ‫ه� المرك�ز‬ ‫م� ا ألد�ان ث‬ ‫ن‬ ‫ي‬ ‫�ف� �ج م ي�ع نأ�حاء العالم‪ ،‬م� ب� ي� ن�هم‬ ‫هود‬ ‫�‬ ‫لل‬ ‫وق‬ ‫وال�‬ ‫للصالة‬ ‫طة‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫ما‬ ‫دا�‬ ‫ي‬ ‫ئ نق‬ ‫ش‬ ‫ن‬ ‫الم�رب‪.‬‬ ‫ي�هود غ‬

‫�ف� عام ‪ ، 2015‬وع� الو�ج ود‬ ‫إ� ن�ه ف� ي�لم‬ ‫ال�وق المعاصر الذي ي�حدث ي‬ ‫ع� ش‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ما ب� ي�� ب� ي��‪.‬‬ ‫ن ن‬ ‫أ‬ ‫أ‬ ‫أ ف‬ ‫طلس ف ي� الصويرة‪ ،‬المغرب ف ي� عام‬ ‫"يا الحمامة" قدم للمرة الوىل ي� مهرجان الندلس ال ي‬ ‫قص�ة عىل نفس المحور‪.‬‬ ‫‪ ،2015‬وهو فصل واحد من ثالثة أفالم ي‬

‫اله�رة ج‬ ‫ج‬ ‫سرا� ي�ل‪،‬‬ ‫س�وات الـ ‪ 50‬مع‬ ‫ي‬ ‫ال�ماع ي�ة لل ي�هود غ‬ ‫الم�ار ب�ة إ�لى إ� ئ‬ ‫�ف� ن‬ ‫إ‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ال�ت� ت�ركوها‬ ‫اة‬ ‫�‬ ‫الح‬ ‫لى‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫الح�‬ ‫مل‬ ‫�‬ ‫هم‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫هو‬ ‫�ف�‬ ‫ق‬ ‫�‬ ‫عم‬ ‫رخ‬ ‫�‬ ‫لك‬ ‫�ت�‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ش‬ ‫ش‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫ن ن‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫الم�ار ب�ة ع ب�ر ب�اب‬ ‫ح�‬ ‫م�‬ ‫‪.‬‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫المد‬ ‫�‬ ‫ال� ي�لم ي�ع ب�ر ب� ي�‬ ‫وراءهم‪.‬‬ ‫ي‬ ‫ف‬ ‫غ‬ ‫ن‬ ‫ت‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫الح� إ‬ ‫ال�ل ي�ل و ب�رج‬ ‫ال‬ ‫أز�ة‬ ‫العامود ‪ ،‬ق‬ ‫سالم� ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ال�د ي�مة‪ ،‬ب�اب خ‬ ‫�ف� ال ب�لدة ق‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫الم�رب‪.‬‬ ‫الم��رة وم� ن�اء المد� ن�ة ي‬ ‫�ف� غ‬ ‫داود إ�لى أسواق مد� ن�ة الصو�رة‪ ،‬ق‬ ‫ح ي�ث ت�م ج‬ ‫‪،‬ال�عر والموس ي� ق�ى على‬ ‫ال�مع ب� ي� ن� ا أللوان‪ ،‬ا ألصوات‪ ،‬غ‬ ‫الل�ة ش‬ ‫محور واحد‪.‬‬

‫‪042‬‬

‫‪043‬‬

‫أم�ة سالمة‬ ‫بر� ي‬

‫شارع عسائيل ‪7‬‬ ‫درب ممر موصود‬

‫ع� ب�ة‬ ‫ت‬

‫רובא אמירא סלאמה‬

‫רחוב עשהאל ‪7‬‬ ‫שביל מעבר חסום‬

‫מפתן‬

‫ا�ئ� حدود‪ .‬ال ب�وا ب�ة‬ ‫ت�وصل ر ب�ى أم ي�رة سالمة ب� ي� ن� ب�وا ب� ت� ي� ن� هما أ ي� ض�ا ف� ض� ي‬ ‫�ف� ن�ها ي�ة‬ ‫�ف� ش�ارع‬ ‫عسا� ي�ل‪ ،‬و ب�اب العامود‪ .‬ي� ت�مو�ض ع العمل ي‬ ‫الم� ف�لة ي‬ ‫ق‬ ‫ئ‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫ب‬ ‫ب‬ ‫وال�سم ال ي�هودي‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫لسط‬ ‫ال�‬ ‫سم‬ ‫ال�‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫ط‬ ‫�‬ ‫ر‬ ‫�‬ ‫ق‬ ‫�‬ ‫طر‬ ‫رج‪،‬‬ ‫م�‬ ‫دون‬ ‫�‬ ‫ق‬ ‫طر ي�‬ ‫ي‬ ‫خ‬ ‫ف‬ ‫ق‬ ‫ن ق‬ ‫ت‬ ‫ن‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫ب‬ ‫ج‬ ‫س���‪.‬‬ ‫االس� خ�دام ق��ل‬ ‫الح� ح�ث ح��ت م�‬ ‫م�‬ ‫ي‬ ‫ت‬ ‫ن ن‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫و� ي�ق ل ب�اب العامود‪ .‬حركة ا أل ش� خ�اص‬ ‫س ي� ب�ث على ال ب�وا ب�ة ق‬ ‫الم� ف�لة ت� ث‬ ‫ي إ‬ ‫�ج‬ ‫ب ب‬ ‫ال�لك الم�ز دوج‪ ،‬ح ي�ث ي� خ�لق‬ ‫ال ي�وم ي�ة ي‬ ‫�ف� الطر�ق �لى ال�وا�ة و�خ ار ها‪ .‬ش‬ ‫ب‬ ‫ب‬ ‫ب‬ ‫م�هوم الع�ور وعدم الع�ور‪،‬‬ ‫و�ر حول ف‬ ‫ب�اب ف‬ ‫م� ت�وح على �اب غ‬ ‫م�لق ت� ت‬ ‫ج‬ ‫وح� ب�ها‪.‬‬ ‫حر ي�ة الحركة‬

‫בעבודתה‪ ,‬רובא אמירא סלאמה מחברת בין שני שערים שהם גם שני מרחבי‬ ‫גבול‪ :‬השער הנעול ברחוב עשהאל ושער שכם‪ .‬העבודה מוצבת בסיומה של‬ ‫דרך ללא מוצא המחברת בין החלק הפלסטיני לחלק הישראלי של השכונה‬ ‫ונחסמה לשימוש לפני שנים‪ .‬על השער הנעול יוקרן תיעוד של שער שכם‪,‬‬ ‫של תנועת אנשים בדרכם היומיומית אל ומן השער‪ .‬הדימוי הכפול — השער‬ ‫הפתוח המוקרן על שער נעול — יוצר מתח סביב המושג של מעבר ומבוי‬ ‫סתום‪ ,‬חופש תנועה וחסימה‪ .‬העבודה מנסה "לפתוח" את השער גם כשהוא‬ ‫סגור‪ ,‬לאפשר את הבלתי אפשרי‪ ,‬לפתוח את המחשבה ולהעניק לה מעין‬ ‫מעבר זמני‪.‬‬

‫ي‬ ‫ي‬ ‫ب ب‬ ‫م� ف�لة‪ ،‬إ� ت�احة أمر �غ ي�ر ممك�‪،‬‬ ‫ح�ى ي‬ ‫وه� ق‬ ‫�حاول العمل أن � ف� ت�ح ال�وا�ة ت‬ ‫ن‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫ج‬ ‫المؤ�ت‪.‬‬ ‫و�مك� ن�ه م� ن�وع م� الع�ور‬ ‫ق‬ ‫ال� ف�ك�ر ت‬ ‫ف� ت�ح م�ال ت‬ ‫ن‬ ‫ن‬

‫‪040‬‬

‫‪041‬‬

‫دافيد روبنجر‬ ‫يديعوت أحرونوت‬

‫شارع عسائيل ‪4‬‬ ‫بيت أحمد جزاوي‬

‫�خ مس صور ت�ار ي� خ� ي�ة م� ا ب�و طور‬ ‫ن‬

‫سرا� ي�ل‪،‬‬ ‫م� موال ي�د ف� ي� ي� ن�ا عام ‪ ,1924‬المصور‬ ‫الصح�ف� ا أل ق�دم ي‬ ‫ي‬ ‫�ف� إ� ئ‬ ‫ن‬ ‫�ف� عام ‪.1997‬‬ ‫اسرا� ي�ل‬ ‫والحا�ئ�ز على �ج ا�ئ�ز ة‬ ‫ف‬ ‫للصحا�ة ي‬ ‫ئ‬ ‫�ف�‬ ‫عدس�ه العد ي�د‬ ‫الس� ي��‪� ،‬خ لد ب�‬ ‫على مر‬ ‫ال�ار ي� خ� ي�ة ي‬ ‫م� اللحظات ت‬ ‫ت‬ ‫ن‬ ‫ن ن‬ ‫ي‬ ‫ج‬ ‫ب‬ ‫"�ا�م"‬ ‫واالع�راف‬ ‫االح�رام‬ ‫وحظ� �‬ ‫ت�ار ي��خ الدولة‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫الدول� كمصور لم�لة ت‬ ‫ت‬ ‫ت‬ ‫ح�ى عام ‪.2010‬‬ ‫ت‬ ‫�ف� س� ال ‪ 21‬وذلك ب� ف� ض�ل صد ي� ق�ة م� ب�ار ي�س‬ ‫ب�دأ رو ب� ن� ج�ر ال�تصو ي�ر ي‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫إ‬ ‫إ‬ ‫ي‬ ‫�ج‬ ‫ب‬ ‫سا�ر �لى ال�الد ك ازة م�‬ ‫ع�دما ف‬ ‫ت‬ ‫أهد�ه اكم ي�را أر�ج وس كهد�ة وداع ن‬ ‫ن‬ ‫�ف�‬ ‫ال� ي�لق ال ي�هودي‪ .‬ح�ف�ز ت هذه الاكم ي�را لد ي�ه الر�غ ب�ة ي‬ ‫دم�ه ي‬ ‫�ف� ف‬ ‫�خ ت‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫ج‬ ‫ب‬ ‫طا� ي�‬ ‫�‬ ‫ر‬ ‫�‬ ‫ال‬ ‫ش‬ ‫�‬ ‫ال�‬ ‫م�‬ ‫حه‬ ‫�‬ ‫سر‬ ‫�‬ ‫م‬ ‫�‬ ‫دما‬ ‫ع�‬ ‫ال�فعل‬ ‫�‬ ‫و‬ ‫كمصور‬ ‫العمل‬ ‫ن‬ ‫ت ت‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫الس� ي�� ن��ر العد ي‬ ‫ك�ب ال�تصو ي�ر‬ ‫م�‬ ‫د‬ ‫�‬ ‫مر‬ ‫ب�دأ العمل كمصور‪ .‬على‬ ‫ن ن ش‬ ‫ن ت‬ ‫ي‬ ‫المح�رمة"‬ ‫الك��ست‬ ‫ي‬ ‫و�و�غ‬ ‫ف‬ ‫ال� ت‬ ‫"�اهد على العصر" (‪ " ،)1988‬ن‬ ‫را�ف�‪ :‬ش‬ ‫ت‬ ‫إ‬ ‫و"�‬ ‫)‪،‬‬ ‫‪1998‬‬ ‫(‬ ‫سرا� ي�ل م� �خ الل العدسة" (‪.)2008‬‬ ‫ئ‬ ‫ن‬

‫و�ت الحق‬ ‫�ف� ق‬ ‫ال�هرسة ق‬ ‫ر� ي�ف الذي ت�م ي‬ ‫الد� ي� ق�ة لصوره ي‬ ‫ب� ف� ض�ل ف‬ ‫�ف� ا أل ش‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫أحرو�وت‪ ،‬اكن م� السهل‬ ‫أر��ف صح� ف�ة �د�عوت‬ ‫ش�راؤه‬ ‫ن‬ ‫م� ق��ل ش‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫‪50‬‬ ‫ال‬ ‫وات‬ ‫س�‬ ‫�ف�‬ ‫طت‬ ‫�‬ ‫ال�‬ ‫ال�ت�‬ ‫الصور‬ ‫سحب‬ ‫ماكن‬ ‫ب�‬ ‫�ف� أ ب�و طور‬ ‫ي‬ ‫ي تق‬ ‫ي ن‬ ‫�ف� ش�ارع‬ ‫سرا� ي�ل ي� ي�� ي� ن� ث�رون‬ ‫و�تحد ي�دا ي‬ ‫عسا� ي�ل‪� 1956 ،‬ج ن�ود ن‬ ‫ئ‬ ‫أرد� ي� ي� ن� إو� ئ‬ ‫ن‬ ‫بإ‬ ‫�ت�ار مرض اللكب ‪،‬‬ ‫�� ش�راف ا ألمم الم�تحدة لحوما مسمومة لماك�فحة نا� ش‬ ‫إ‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ج‬ ‫�ج‬ ‫ب‬ ‫ل�‪1972 ،‬‬ ‫أرد� ي� � ق�دم كو�ا‬ ‫سرا�� ي‬ ‫عام ‪ ،1956‬ن�دي ن‬ ‫ال�اي ل� ن�دي � ئ‬ ‫م� ش‬ ‫ن‬ ‫عسا� ي�ل على الحدود‪.‬‬ ‫ارع‬ ‫�‬ ‫�ف�‬ ‫ون‬ ‫ط�ال الذ ي�� ي�لع ب�‬ ‫ا أل ف‬ ‫ئ‬ ‫ي ش‬ ‫ن‬ ‫‪038‬‬

‫צילום‪ :‬דוד רובינגר‬ ‫ידיעות אחרונות‬

‫רחוב עשהאל ‪4‬‬ ‫ביתו של אחמד גז'אווי‬

‫חמישה תצלומים‬ ‫היסטוריים של אבו־טור‬ ‫דוד רבינגר (יליד וינה‪ )1924 ,‬הוא ותיק צלמי העיתונות בישראל וחתן פרס‬ ‫ישראל לעיתונות ‪ .1997‬לאורך השנים הנציח במצלמתו רגעים היסטוריים‬ ‫רבים בתולדות המדינה וזכה לכבוד ולהכרה בינלאומיים כצלם השבועון‬ ‫‪ Time LIFE‬עד ‪.2010‬‬ ‫רובינגר החל לצלם בגיל ‪ 21‬תודות לידידה מפריז שהעניקה לו מצלמת ארגוס‬ ‫כמתנת פרידה כשנסע ארצה לחופשה בזמן שירותו בבריגדה היהודית‪.‬‬ ‫מצלמה זו עוררה בו תשוקה לתחום וכשהשתחרר מהצבא הבריטי החל‬ ‫לעסוק בצילום‪ .‬לאורך השנים הוציא מספר ספרי צילום‪" :‬עד לתקופה"‬ ‫(‪" ,)1988‬כנסת נכבדה" (‪" ,)1998‬ישראל מבעד לעדשה" (‪.)2008‬‬ ‫בזכות הקיטלוג המוקפד של צילומיו בארכיון‪ ,‬שלימים נקנה על ידי ארכיון‬ ‫ידיעות אחרונות‪ ,‬ניתן היה לשלוף בקלות צילומים שצולמו בשנות החמישים‬ ‫באבו טור ברחוב עשהאל‪ 1956 :‬חיילים ירדנים וישראלים בנוכחות האו"ם‬ ‫מפזרים בשר מורעל נגד התפרצות כלבת‪ 1956 ,‬חייל ירדני מגיש כוס תה‬ ‫לחייל ישראלי‪ 1972 ,‬ילדים משחקים ברחוב עשהאל בגבול‪.‬‬

‫‪0 39‬‬

‫יהושע בורקובסקי‬

‫רחוב עשהאל ‪9‬‬

‫‪19:00‬‬ ‫שיחה עם יהושע בורקובסקי‬ ‫בית משפחת בצלאלי‬

‫דימויים מתוך מחברות ‪,#2 #1‬‬ ‫ציורי החאג'‪2004 ,‬‬ ‫החאג' הוא אחד מחמשת מצוות היסוד של האיסלאם‪ :‬כל מוסלמי מצווה‬

‫הצילומים מהווים מסמך תרבותי מעמיק ויוצא דופן ומנציחים את פעולת‬

‫לעלות לפחות פעם אחת בימי חייו למכה‪ .‬לאחר המסע‪ ,‬כאשר השריעה‬

‫הציור כפעולה של קדושה‪ .‬מן העבר השני‪ ,‬ציורי החאג' שבבסיסם אקט‬

‫(עולה הרגל) שב לביתו‪ ,‬כחלק מטקס קבלת הפנים הנערך לכבודו‪ ,‬בני‬

‫דתי‪ ,‬טומנים בחובם גם ייצוג של ציור מינימליסטי‪ :‬הכעבה – הקוביה‬

‫המשפחה מציירים (או מזמינים) ציורי חאג' בחזית הבית‪ ,‬המסמנים אותו‬

‫השחורה – הופכת לריבוע השחור של דונלד ג'אד או אולי של מלביץ'‪.‬‬

‫כביתו של חאג'‪ .‬בציורים ישנם מוטיבים קבועים כגון פסוקי קוראן‪ ,‬עיטורים‬

‫הרבגוניות של הציורים‪ ,‬טביעת היד הייחודית של הצייר המתערבלת עם‬

‫קליגרפיים‪ ,‬שטיח תפילה‪ ,‬מסגד אל־אקצה‪ ,‬הר ערפאת וכמובן הכעבה‪,‬‬

‫חובת קיום המצווה והאופן בו הציורים נעים בעדינות בין חול לקודש‬

‫לצד נתונים סובייקטיבים ספציפיים הכוללים שם‪ ,‬שנת העלייה לרגל‪ ,‬כלי‬

‫הם אלה המאפשרים לנו להתבונן ולהבין את המרחב התרבותי שבו הם‬

‫התחבורה במסע ועוד‪.‬‬

‫ואנחנו מתקיימים‪.‬‬

‫בין ‪ 1977‬ו־‪ 1987‬ערך האמן יהושע בורקובסקי מסעות עליה לרגל של משוטט‬ ‫חילוני ברחבי הגדה המערבית‪ ,‬רצועת עזה‪ ,‬סיני ומצרים‪ ,‬ותר בסקרנות‬ ‫מופלאה אחר ציורי חאג' המצוירים על קירות הבתים‪ .‬הוא צילם אלפי‬ ‫תמונות של ציורים אלו‪ .‬אף ציור לא דומה למשנהו‪.‬‬

‫‪036‬‬

‫‪037‬‬

‫بوركوفسك‬ ‫يهوشوع‬ ‫ي‬

‫عسائيل ‪9‬‬ ‫بتسلئيل‬ ‫عائلة‬ ‫لبيت‬ ‫الخارجي‬ ‫الحائط‬ ‫عىل‬ ‫ي‬

‫‪19:00‬‬

‫بوركوفسك‬ ‫محادثة مع يهوشوع‬ ‫ي‬ ‫بتسلئيل‬ ‫ف ي� بيت عائلة‬ ‫ي‬

‫ا�ر ‪،#2 #1‬‬ ‫صور م� ف‬ ‫د� ت‬ ‫صور ن‬ ‫الحاج ‪2004‬‬ ‫الح� هو أحد أراكن إ‬ ‫ال�مسة‪ :‬ي� ف�رض على لك مسلم ان ي�ذهب‬ ‫ج‬ ‫السالم خ‬ ‫�ف� ح ي� تا�ه إ‬ ‫ب‬ ‫ع�د‬ ‫الرحلة‪،‬‬ ‫عد‬ ‫�‬ ‫المكرمة‪.‬‬ ‫مكة‬ ‫لى‬ ‫�‬ ‫ل‬ ‫�‬ ‫ل‬ ‫ا‬ ‫على‬ ‫واحدة‬ ‫مرة‬ ‫أ‬ ‫ق‬ ‫ي‬ ‫ن‬ ‫إ‬ ‫الم�ام ت�كر ي�ما‬ ‫ح�ل‬ ‫عودة الحاج �لى ب� ي� ت�ه‪ ،‬ك�ج�ز ء‬ ‫م� مراسم ف‬ ‫االس� ق� ب�ال ق‬ ‫ت‬ ‫ن‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫له ت�رسم ج‬ ‫ب‬ ‫العا�لة (أو � ت�وص�ة)‬ ‫ال�دار ي�ات أمام م�ن�ز ل الحاج م� ق��ل‬ ‫ئ‬ ‫ن‬ ‫ه�اك‬ ‫ه� ي‬ ‫و�لك الرسومات ي‬ ‫ت‬ ‫ال�ت� ت� ق�وم ب��تعل ي�مه على نأ�ه ب� ي�ت حاج‪ .‬ن‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫ط�‪،‬‬ ‫ال�‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫ال�‬ ‫ة‪،‬‬ ‫�‬ ‫رآ�‬ ‫ال�‬ ‫ات‬ ‫�‬ ‫ل‬ ‫ا‬ ‫ل‬ ‫م�‬ ‫الرسمات‬ ‫�ف�‬ ‫ة‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫ا‬ ‫�‬ ‫ات‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫مو�‬ ‫آ‬ ‫ت�ز ن خ ي‬ ‫ث ت ي‬ ‫ت ف‬ ‫ق ن‬ ‫ث‬ ‫ج‬ ‫ج‬ ‫عر�ات‪ ،‬و ب�الط ب�ع الكع ب�ة‪،‬‬ ‫س�ادة صالة‪،‬‬ ‫المس�د ا أل ق�صى‪� ،‬ج ب�ل ف‬ ‫إ‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ج‬ ‫�ج‬ ‫�ف�‬ ‫س�ة الح�� ج�‪،‬‬ ‫ال� ق�ل ي‬ ‫ئ‬ ‫وسا�ل ن‬ ‫م�ل ن‬ ‫�لى نا�ب معط�ات ع� ن��ة ث‬ ‫الرحلة و�غ ي�رها‪.‬‬

‫واس� ث� ن� ئا� ي�ة ت�رس�خ عمل ي�ة الرسم كعمل‬ ‫معم�ة‬ ‫و� ي� ق�ة ث� ق� فا� ي�ة‬ ‫ق‬ ‫�ت�لك الصور ث‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫م�دس‪ .‬على ج‬ ‫طال�ا‬ ‫ال� نا�ب ا آل�خ ر ت� ت� ض�م� رسومات‬ ‫ال�ت� ت� ن� ف�ذ نا� ق‬ ‫الح� ي‬ ‫ج‬ ‫ق‬ ‫ن‬ ‫م� �فعل د ي� ن� ي� دا�خ لها رسم م ب�سط‪ :‬الكع ب�ة ‪ -‬المكعب ا ألسود ي�ص ب�ح‬ ‫ن‬ ‫ي ي‬ ‫ن �ج‬ ‫ب‬ ‫�ف� اللوحات‪،‬‬ ‫مر ب�عا أسود‬ ‫ال� ن�وع ي‬ ‫لدو�الد اد أو ر�ما لمال� ف�� ت�ش‪ .‬ت‬ ‫ال�رض‬ ‫لل� ن�ان �تحوم‬ ‫ال�ر ي�دة‬ ‫م� وا�ج ب أداء ف‬ ‫م� ن�وعها ف‬ ‫ال ب�صمة ف‬ ‫�ض ن‬ ‫ن‬ ‫وال�داسة‬ ‫ال�ت� ت��تحرك ب�لطف ب� ي��‬ ‫وك ي�ف أن الرسومات‬ ‫ي‬ ‫ن‬ ‫العلما� ي�ة ق‬ ‫ن‬ ‫ا�ف� الذي ن�ع ي�ش ف� ي�ه‬ ‫مرا� ب�ة ف‬ ‫ل�ا ب� ق‬ ‫ال� ق� ي‬ ‫ه� ي‬ ‫ي‬ ‫و�هم ف‬ ‫ال�ت� ت�سمح ن‬ ‫ال� ض�اء ث‬ ‫ن�ح� وهم‪.‬‬ ‫ن‬

‫ي‬ ‫الع�د ب� ي��‬ ‫هو�واع‬ ‫ي‬ ‫عام� ‪ 1977‬و ‪ 1987‬ق�ام ف‬ ‫على مدى ق‬ ‫ال� ن�ان � ش‬ ‫ن‬ ‫ال�ر ب��ةي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫�ج‬ ‫ج‬ ‫كسا�ح‬ ‫سك� ب�الح�� ج�‬ ‫ب�‬ ‫ف‬ ‫علما� ي� ي‬ ‫وركو� ي‬ ‫�ف� م�ع نأ�حاء ض‬ ‫ن‬ ‫ال� ف�ة غ‬ ‫ئ‬ ‫و�طاع �غ�ز ة وس ي� ن�اء ومصر ورصد ب� ف� ض�ول ج‬ ‫ال�ت�‬ ‫ع� ي�ب لوحات‬ ‫ق‬ ‫الح� ي‬ ‫ج‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫�ج‬ ‫ال� ق�ط آالف الصور لهذه اللوحات‪.‬‬ ‫د‬ ‫و�‬ ‫وت‪.‬‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫ال‬ ‫دران‬ ‫على‬ ‫رسمت‬ ‫ق‬ ‫ت‬ ‫ي‬ ‫�ت� ب�ه ا أل�خ رى‪.‬‬ ‫ح�ث أن ال لوحة ش‬

‫‪03 4‬‬

‫‪035‬‬

‫نرسين نجار‬

‫شارع عسائيل ‪14‬‬

‫נסרין נג׳אר‬

‫عرض شارع‬

‫‪With My‬‬ ‫‪Automobile‬‬ ‫‪to Beirut‬‬

‫רחוב עשהאל ‪14‬‬ ‫הקרנת רחוב‬

‫‪With My‬‬ ‫‪Automobile‬‬ ‫‪to Beirut‬‬

‫د� ئا�ق‬ ‫ف� ي�د ي�و‪ 6:06 ,2009 ,‬ق‬

‫וידאו‪ 6:06 ,2009 ,‬דקות‬

‫كسا�ق ن� ق�ل حموالت‪.‬‬ ‫ال� ن� نا�ة‬ ‫ي‬ ‫طا� ي�‪ ،‬عمل �ج د ف‬ ‫اال� ت�داب ال ب�ر ي� ن‬ ‫�ف� عهد ن‬ ‫ئ‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫ال�ك ب�ة‪،‬‬ ‫‪/‬‬ ‫الل‬ ‫�‬ ‫االس�‬ ‫وحرب‬ ‫�‬ ‫طا�‬ ‫�‬ ‫ر‬ ‫�‬ ‫ال‬ ‫سحاب‬ ‫اال�‬ ‫ة‬ ‫�‬ ‫ع�‬ ‫ه‬ ‫رحال�‬ ‫الل‬ ‫ي‬ ‫�خ‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫تق‬ ‫ن‬ ‫ت ش‬ ‫ب‬ ‫ج‬ ‫والع�ف والطرد ‪ ،‬وأح ي� نا�ا ا�ض طر‬ ‫ل‬ ‫�‬ ‫ال�‬ ‫م�‬ ‫ة‬ ‫�‬ ‫صع‬ ‫اهد‬ ‫لم�‬ ‫د‬ ‫ال�‬ ‫�تعرض‬ ‫ق‬ ‫ن‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫ن‬ ‫�ف� ق�صصه ي�م ي�ل ج‬ ‫ح�ى ج‬ ‫ال�د‬ ‫اح� ت�ه‪ .‬مع ذلك‪ ،‬ي‬ ‫ل�مع الال�ج ئ� ي� ن� ي‬ ‫�ف� ش� ن‬ ‫ت‬ ‫الح� ي��‬ ‫م� ب�عة ب�‬ ‫ل� ع� ا أل ق�سام الصادمة لصالح حاك ي�ات سع ي�دة‬ ‫ال� خ�‬ ‫ي‬ ‫ن‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫�ف� ف� ي�لمها ت� ت� ت� ب�ع‬ ‫الذي‬ ‫الموز‬ ‫حول‬ ‫اع�اد على ت� ن�اوله على الطر ي�ق‪ .‬ي‬ ‫ت‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ج‬ ‫ال�اصرة إ�لى‬ ‫م�‬ ‫د‬ ‫ال�‬ ‫ها‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫ر‬ ‫سا�‬ ‫ال�ت�‬ ‫رة‬ ‫�‬ ‫ل‬ ‫ا‬ ‫ال�‬ ‫ال� ن� نا�ة أحداث الل ي�‬ ‫أ‬ ‫ف‬ ‫ف‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ف‬ ‫�خ‬ ‫ن ن‬ ‫ي‬ ‫�ج‬ ‫اح�ة‬ ‫�‬ ‫رحلة‬ ‫مسار‬ ‫ة‬ ‫ا�‬ ‫�‬ ‫ال�‬ ‫ع‬ ‫ر‬ ‫س�‬ ‫�‬ ‫الرسم‬ ‫ة‬ ‫�‬ ‫عمل‬ ‫الل‬ ‫م�‬ ‫روت‪.‬‬ ‫ب� ي�‬ ‫ن �خ‬ ‫ف ن ن‬ ‫ش ن‬ ‫ت ت‬ ‫و� ف�ت ف� ي�ها‬ ‫ال� ق�ل‬ ‫�ف� لك ن� ق�طة ت� ق‬ ‫ال�اصرة إ�لى ب� ي�روت‪ ،‬ح ي�ث نأ�ه ي‬ ‫م� ن‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫وا�ع حدود �ج امدة‬ ‫على‬ ‫الموز‪.‬‬ ‫لك‬ ‫ل‬ ‫الرسم‬ ‫عمل‬ ‫ع�‬ ‫ت‬ ‫�‬ ‫و�‬ ‫�‬ ‫أ‬ ‫ل� ي�ة ق‬ ‫ق‬ ‫�خ ف‬ ‫‪ ،‬ت ف‬ ‫ن‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫ب‬ ‫ب‬ ‫و�ة‬ ‫ال�اصرة والذكر�ات المؤلمة‬ ‫ف‬ ‫المد� ن‬ ‫ت��فصل ال�وم �� ن� ��روت و�� ن� ن‬ ‫ي‬ ‫�ف� ذاكرة ج‬ ‫ب‬ ‫و� ن�اولها‬ ‫لرم‬ ‫الموزة‬ ‫�تحولت‬ ‫ها‪،‬‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫رة‬ ‫ال�د م� الرحلة ا أل�خ ي�‬ ‫ي‬ ‫�ز ت‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫رم�ز ا للذكرى‪.‬‬

‫‪032‬‬

‫בימי המנדט הבריטי עבד סבה של האמנית כנהג תובלה‪ .‬במהלך הנסיעות‬ ‫שערך ערב עזיבת הבריטים ופרוץ מלחמת העצמאות‪/‬הנכבה‪ ,‬נחשף‬ ‫הסב למראות קשים של הרג‪ ,‬אלימות וגירוש‪ ,‬ולעיתים אף נאלץ לאסוף‬ ‫פליטים אל משאיתו‪ .‬עם זאת‪ ,‬בסיפוריו נוטה הסב לזנוח את אותם חלקים‬ ‫טראומטיים לטובת אזכורים מאושרים ומלאי ערגה של הבננות אותן נהג‬ ‫לאכול בדרך‪ .‬בסרטה‪ ,‬נסרין נג'אר מתחקה אחר אירועי הלילות האחרונים‬ ‫בהם נסע הסב מנצרת לביירות‪ .‬באמצעות פעולת הציור משחזרת האמנית‬ ‫את מסלול הנסיעה של משאית התובלה מנצרת לביירות‪ ,‬כאשר בכל אחת‬ ‫מהנקודות בהן עצרה‪ ,‬היא חדלה ממלאכת הציור על מנת לאכול בננה‪.‬‬ ‫על רקע המציאות של גבולות נוקשים המפרידים כיום בין נצרת לביירות‬ ‫והחוויות הטראומטיות הקבורות בזיכרונו של הסב מהנסיעה האחרונה‬ ‫ביניהן‪ ,‬הופכת הבננה לסמל ואכילתה לפעולת הנצחה‪.‬‬

‫‪033‬‬

‫ين‬ ‫ابوحس�‬ ‫مها‬

‫شارع افيجايل ‪3‬‬

‫מהא אבו חוסיין‬

‫بيت جيف ويهوديت جرين‬

‫ع�وان‬ ‫ب�دون ن‬

‫רחוב אביגיל ‪3‬‬ ‫ביתם של ג'ף ויהודית גרין‬

‫ללא כותרת‬

‫ي‬ ‫ب‬ ‫سا� ي�ة أ�خ رى‪ .‬مرة ت�لو المرة‬ ‫و��خص ي�ات ن� ئ‬ ‫ت�رسم مها أ�و حس� ن� ن� ف�سها ش‬ ‫و� خ�لطه لك‬ ‫ال� ي� ي‬ ‫الع�مة ق‬ ‫ت� خ� ت� ب�ر عالمها ق‬ ‫وال�مر ت‬ ‫م�‪ :‬المرأة‪ ،‬الحصان‪ ،‬ت‬ ‫ذا�ت�‪ ،‬الحصان هو ذاكرة هامة م�‬ ‫ور�ر ي�ه‬ ‫مرة‬ ‫ي‬ ‫م� �ج د ي�د‪ .‬المرأة ي‬ ‫ه� ب� ت‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫ل�ان عالما ساحرا وأح� نا�ا‬ ‫ف‬ ‫وال�مر ف�� خ� ق‬ ‫الع�مة ق‬ ‫ط�ولة مها أ�و حس� ن� أما ت‬ ‫ي‬ ‫ال�ساء وح ي�دات ح�ى وه� �ض م� ج‬ ‫ب‬ ‫م�موعة‪� ،‬تع�ز له� ت� ق� ن� ي�ة‬ ‫دو‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫ا‪.‬‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫م�‬ ‫خ ف ت‬ ‫ن‬ ‫ت‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ل� ي�ة والواحدة ع� ا أل�خ رى‪ .‬ف�ه� �ج م ي�الت‪ ،‬نأ� ي� ق�ات‪،‬‬ ‫ال�‬ ‫ع�‬ ‫الكوالج ن خ ف‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫�تعط�‬ ‫ال� ض�اء وأح ي� نا�ا موصدة‪.‬‬ ‫�ظرا�‬ ‫ي‬ ‫م�روزة ي‬ ‫�ف� ف‬ ‫الم� ف�رج أح ي� نا�ا غ‬ ‫ه� ن�حو ت‬ ‫ن ت ن‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫ب‬ ‫ب‬ ‫�ف� العالم العر� ي� و�غ �ا�ه‪،‬‬ ‫سا�ئ� ي‬ ‫ال� ي‬ ‫أ ب�و حس� ن� �تع��را ض‬ ‫وح�ورا للصوت ن‬ ‫ب‬ ‫�ت�لك ق�صة �خ اصة ب�ها �تحمل ن� ق�دا ولك�‬ ‫الم�كررة ي‬ ‫ه� ش‬ ‫�واسطة الصور ت‬ ‫ن‬ ‫�تحمل ع�ز ًاء أ ي� ض�ا‪.‬‬

‫‪030‬‬

‫במוקד ציוריה של מהא אבו חוסיין דיוקנאות עצמיים ודמויות נשיות‬ ‫נוספות‪ .‬פעם אחר פעם היא חוזרת ובוחנת את עולם הארכיטיפים הפרטי‬ ‫שלה‪ :‬האשה‪ ,‬סוס‪ ,‬חושך וירח‪ ,‬ויוצרת מתוכו חיבורים חדשים‪ .‬האשה‬ ‫היא דיוקן עצמי‪ ,‬דימוי הסוס נשאב מזיכרון ילדות משמעותי של חוסיין‬ ‫והחושך והירח מייצרים עולם קסום ולעיתים מפחיד‪ .‬הנשים בציוריה‪,‬‬ ‫יפות ומטופחות‪ ,‬נראות בודדות גם כשהן מופיעות בקבוצה‪ ,‬כאשר טכניקת‬ ‫הקולאז' מבודדת אותן מהרקע וזו מזו‪ .‬לעיתים מבטן מופנה אל הצופה‪,‬‬ ‫לעיתים נעוץ בחלל ולעיתים חסום‪ .‬בעזרת הדימויים החוזרים יוצרת אבו‬ ‫חוסיין סיפור משלה‪ ,‬שיש בו ביקורת אבל גם נחמה‪ ,‬ומעניקה ביטוי ונוכחות‬ ‫לקול הנשי בעולם הערבי ולהעדרו‪.‬‬

‫‪0 31‬‬

‫سيناريو وإخراج‪ :‬مها حاج عسل‬ ‫انتاج وتصوير‪ :‬إيهاب عسل‬

‫شارع عسائيل ‪18‬‬

‫عرض شارع‬

‫ر� ق�ال‬ ‫ب� ت‬

‫תסריטאית ובמאית‪ :‬מהא חאג' עסל‬ ‫מפיק וצלם ראשי‪ :‬איהאב עסל‬

‫תפוזים‬

‫د� ئا�ق‬ ‫ف� ي�د ي�و‪ 7 ، 2009 ,‬ق‬

‫וידאו‪ 7 ,2009 ,‬דקות‬

‫بي‬ ‫�ج‬ ‫ر� ق�ال‪.‬‬ ‫و� ج�رة ب� ت‬ ‫ر ل ك��ر‪ ,‬ش�اب ش‬ ‫�ج اران‪ ،‬حد ي� ق�ة‪ ،‬وصمت‬ ‫و� ج�اوز الحدود؟‬ ‫ع�د ت� ض�ارب المصالح ت‬ ‫ماذا ي�حدث ن‬

‫איש זקן‪ ,‬איש צעיר‪ ,‬ועץ תפוזים אחד‪.‬‬

‫نرسين أبو بكر‬

‫רחוב עשהאל ‪18‬‬ ‫הקרנת רחוב‬

‫شارع عسائيل ‪18‬‬

‫שני שכנים‪ ,‬גינה אחת וללא מילים‪ .‬‬ ‫מה קורה כשהאינטרסים מתנגשים ועוברים את הקווים?‬

‫נסרין אבו בכר‬

‫רחוב עשהאל ‪18‬‬

‫אמת או חובה‬

‫‪Truth or Dare‬‬

‫הצבה בהתהוות‬

‫ي‬ ‫ال�ت�لك‬ ‫ن‬ ‫م� ش� أ�ة ق��د ش‬

‫‪028‬‬

‫‪02 9‬‬

‫سوف تعرض أ‬ ‫العمال من صفحات‬ ‫أ‬ ‫‪ 61—28‬خالل كل المسية‬ ‫سوف تعرض أ‬ ‫العمال من صفحات‬ ‫‪ 77—64‬ف ي� الساعات المذكورة فقط‬ ‫העבודות בעמודים ‪61—28‬‬ ‫יוצגו במשך כל הערב‬ ‫העבודות בעמודים ‪77—64‬‬ ‫יוצגו בשעות המצויינות בלבד‬

‫‪026‬‬

‫‪02 7‬‬

‫מעל לכל אלו ניצבה השאלה‪ :‬איזו פעולה אמנותית יש לעשות במקום זה?‬ ‫כיצד יש להציגה? מה תהיה הדרך האופטימלית לעבודה על הגבול?‬ ‫לאחר תהליך מתמשך הבנו כי הדרך הנכונה ביותר לקיים את האירוע היא‬ ‫דרך ריבוי הסיפורים של התושבים עצמם‪ .‬בחלק מן המקרים התושבים‬ ‫עצמם יספרו את הסיפור של ביתם או של הרחוב מנקודת מבטם‪ ,‬ובחלק מן‬ ‫המקרים האמנים המשתתפים באירוע יתחברו לאלמנטים הקיימים במרחב‬ ‫זה‪ .‬העבודות והמפגשים שנבחרו מתארים מרקם רחב של המקום; חלקן‬ ‫מהתבוננות על המפגש הבין־תרבותי הקיים בו‪ ,‬חלקן עוסקות בזרוּת פנימית‪,‬‬ ‫חלקם מגוללים את קורות הבתים בשכונה בהווה וחלקם מציגים אותם‬ ‫ממבט היסטורי‪ .‬לא מעט מן העבודות עוסקות בטריטוריות; כאלו שנוצרו על‬ ‫ידי הרשויות או כאלו הנובעות מיחסי שכנות יומיומיים‪.‬‬ ‫אנו תקווה כי התמונה הכוללת של הסיפורים והיצירות תחשוף את החתך‪,‬‬ ‫את הנרטיב הרב שכבתי הטמון בשכונת אבו־טור ‪ /‬אל־ת'ורי‪.‬‬

‫ר ינת אד לש ט י י ן‪,‬‬ ‫ל י הי א שו לוב‬ ‫א יר יס פשד צק י‪,‬‬ ‫קבו צ ת ה ת י אטרו ן ‪Y T heater‬‬ ‫קדר הר יני‪,‬‬ ‫מ יר א מ חפו ז‬

‫‪024‬‬

‫‪025‬‬

‫הקדמה‬

‫ס י פו ר י ע ש ה אל‬

‫בכל רגע הטקסט הזה יכול להשתנות‪ .‬הקטע הנקרא כרגע‪ ,‬החוברת‬

‫רחוב עשהאל הוא הלכה למעשה הקו הירוק‪ ,‬קו הגבול בין מזרח ומערב‬

‫המוחזקת ביד‪ ,‬שניהם הוכנו לפני שבועות אחדים‪ .‬כל כך הרבה דברים‬

‫העיר‪ .‬בצדו האי־זוגי גרות משפחות ישראליות מאבו־טור ובצדו הזוגי גרות‬

‫יכולים לקרות מהרגע שבו נכתבה המילה הראשונה בטקסט הזה ועד לרגע‬

‫ברובו משפחות פלסטיניות מאל־ת'ורי‪ .‬זהו גבול בלתי נראה שעבור עובר‬

‫שבו הוא יקרא‪ .‬האנרגיה הזו‪ ,‬המתח‪ ,‬אי הוודאות‪ ,‬הם אלו שאפיינו את‬

‫האורח הפשוט — הוא אינו קיים‪ .‬מי שיטייל בו סתם כך יחשוב לעצמו כי‬

‫העבודה על הפרויקט "סיפורי עשהאל"‪ .‬תחושה תת־קרקעית שסכין יכולה‬

‫מדובר בפרבר נאה של ירושלים‪ ,‬שכונה בורגנית וחביבה למרות שבפועל‬

‫להיזרק לחלל האוויר ולפלח את כל מה שנבנה ברחוב הזה במשך חודשים‪.‬‬

‫מדובר ברחוב בעל שני צדדים לא שווים של שכנים‪ ,‬של אזרחים ושל תושבים‬

‫זו השנה השישית שבה פסטיבל מנופים בוחר לעסוק במזרח העיר‪ .‬חלק שלם‬ ‫ועצום השוכן בירושלים‪ ,‬אשר תושביו מהווים כ־‪ 37%‬מסך האוכלוסייה‪.‬‬ ‫בכל פעם הבחירה אינה מובנת מאליה שכן הידע הולך ומצטבר‪ ,‬העיניים‬

‫המתנהלים תחת חוק שונה‪ .‬בו הזמניות שכה מאפיינת את הרחוב הזה‬ ‫— היותו קו גבול בלתי גלוי ובלתי שוויוני בעל מראית עין של רחוב סולידי‬ ‫ונחמד‪ ,‬יכולה להוות דוגמה חיה לחיים שלמים המתקיימים בארץ שאינם‬ ‫ידועים לציבור הרחב‪ .‬חיים שלמים שאינם מדוברים‪ .‬סיפורים שנמצאים‬

‫מתרחבות ונפקחות והאתגר בפיצוח השאלה מה מקומה של האמנות באזורי‬

‫מחוץ לתודעה‪.‬‬

‫שנאצרו נעשו תחת מבצעים צבאיים‪ ,‬פיגועי טרור‪ ,‬תחושות פחד וחוסר‬

‫העבודה על "סיפורי עשהאל" הייתה מלווה בקשיים ותהיות רבות‪ .‬ראשית‪,‬‬

‫בטחון הרי שחשיבותם מדי שנה רק הלכה והתעצמה‪ .‬עבורנו ישנה חשיבות‬

‫המפגש עם תושבי הרחוב הציף פחדים וחשדנות הנפוצים בכל ניסיון של‬

‫רבה בקיום אירוע תרבות שמראה את המציאות הלכה למעשה‪ .‬אירוע‬

‫קיום אירוע בו משתתפים שני הלאומים בזמנים אלו; מי אנחנו? את מי אנחנו‬

‫שמפגיש אנשים אחד עם השני ולא עם כותרות בתקשורת שמכתיבות מרחוק‬

‫משרתים? בשביל מה בכלל לקיים אירוע כזה?‬

‫תפר גדל ומתגבר‪ .‬ובכל זאת‪ ,‬למרות שבשנים קודמות התערוכות והאירועים‬

‫כיצד נראים הדברים‪.‬‬ ‫המפגשים נעו בין האישי לבין התוויות; "היהודי"‪" ,‬הישראלי"‪" ,‬הערבי"‪,‬‬ ‫בשונה משנים קודמות "סיפורי עשהאל" הוא פרויקט אחר‪ .‬אם בעבר‬

‫"הפלסטיני"‪ .‬קשה מאוד היה להיות אדם פרטי‪ ,‬מאוד מהר‪ ,‬בעל כורחנו‪,‬‬

‫התערוכות והאירועים הסתכלו על מזרח העיר מבחוץ‪ ,‬גם אם הוצגו בתוך‬

‫הפכנו ל"נציגות של" ושוחחנו עם "נציגם של"‪ .‬הזהויות הדיכוטומיות‬

‫האזור עצמו‪ ,‬הרי שהשנה המבט מופנה פנימה בשני מובנים; האחד בשל‬

‫השתלטו על המפגש‪ .‬אל כך התווסף החשש מנורמליזציה‪ ,‬מציור של תמונת‬

‫המפגש האישי עם התושבים המתגוררים באזור‪ ,‬ההיכרות עימם ועם‬

‫שווא המציגה מציאות של שלום ושוויון כאשר הדברים אינם כך בפועל‪.‬‬

‫סיפוריהם הפרטיים‪ .‬והשני בשל ההתעמקות האישית הפנימית‪ ,‬שכל אחד‬

‫במקביל לכך‪ ,‬סירוב של אמנים להציג באירוע מסיבות דומות‪.‬‬

‫מאוצרי האירוע חווה בעצמו‪.‬‬

‫‪022‬‬

‫‪023‬‬

‫عسا� ي�ل" العد ي�د م� الصعو ب�ات‬ ‫را�ق العمل على "حاك ي�ات‬ ‫ف‬ ‫ئ‬ ‫ن‬ ‫ال�ارع على السطح‬ ‫وال�ساؤالت‪ .‬أوال‪ ،‬ف‬ ‫أط�ى ق‬ ‫الل�اء مع ساكن ش‬ ‫ت‬ ‫ال�ا�ئعة لدى لك محاولة إل ق�امة �فعال ي�ة ي� ش� ت�رك‬ ‫كوك‬ ‫وال�‬ ‫اوف‬ ‫الم�‬ ‫خ‬ ‫ش‬ ‫ش‬ ‫ال�وم ي�� ي‬ ‫ب‬ ‫و�ات‪ .‬م� ن�ح�؟ م� ن� خ�دم‬ ‫م�ل هذه ا أل‬ ‫�ف�‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫اء‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫أ‬ ‫ق‬ ‫ي‬ ‫ق‬ ‫ف� ي�ها ن‬ ‫ث‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ت ن‬ ‫م�ل هذا الحدث أساسا؟‬ ‫؟ لماذا ن� ق‬ ‫ع�د ث‬ ‫بي‬ ‫الملص�ات‪" :‬ال ي�هودي"‪،‬‬ ‫خص� و ب� ي��‬ ‫ال�� ي‬ ‫ق‬ ‫ت�راوحت ق‬ ‫الل�اءات �� ن� ش‬ ‫ن‬ ‫إ‬ ‫"ال�لسط ي� ن� ي�"‪ .‬اكن م� الصعب �ج دا أن‬ ‫سرا� ي� ي‬ ‫ل�"‪" ،‬العر ب� ي� "‪ ،‬ف‬ ‫"ال ئ‬ ‫ن‬ ‫إ‬ ‫ي‬ ‫م�دو ب�ات‬ ‫ال� خ�ص �خ اصا‪ ،‬ب�سرعة ك ب� ي�رة‪� ،‬ض د � ت‬ ‫ح�ا " ن‬ ‫راد� ن�ا‪ ،‬أص ب� ن‬ ‫�كون ش‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ال� ن� ئا� ي�ة‬ ‫"م�دو ب� ي��‬ ‫ع�"‬ ‫ث‬ ‫و�تحد� ن�ا مع ن‬ ‫ع�" قل�د س�طرت الهو�ات ث‬ ‫ن ن‬ ‫ن‬ ‫ال�ط ب� ي�ع‪ ،‬م� رسم‬ ‫الل�اءات‪ .‬أ�ض ي�ف للك هذا ال� شخ� ي�ة م�‬ ‫على‬ ‫ق‬ ‫ت‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫وا�عا م� السالم والمساواة ب� ي� ن�ما ا ألمور‬ ‫صورة ع ب� ث� ي�ة اكذ ب�ة ت�ظهر ق‬ ‫ن‬ ‫ال� ن� نا�ون العرض‬ ‫�ف�‬ ‫ق‬ ‫الوا�ع‪ .‬ي‬ ‫ل ي�ست كذلك ي‬ ‫الم�ا ب�ل‪ ،‬فر�ض ف‬ ‫�ف� ق‬ ‫ب‬ ‫م�ا ب�هة‪.‬‬ ‫ألس�اب ش‬ ‫ال� ي�ام‬ ‫ق� ب�ل لك ش� ي�ء ي�طرح السؤال‪ :‬ما ال�فعل ف‬ ‫ال� ن� ي� الذي ي� ج�ب ق‬ ‫ي‬ ‫الم�لى‬ ‫�ف� هذا الماكن؟ ك ي�ف ي� ج�ب عر�ض ه ؟ ما ي‬ ‫ب�ه ي‬ ‫ه� الطر� ق�ة ث‬ ‫للعمل على الحدود؟‬

‫و�ف� ب�عض الحاالت � إف�ن ف ي‬ ‫�ف� هذا الحدث‬ ‫الم�ارك ي� ن� ي‬ ‫‪ ،‬ي‬ ‫ال� ن� نا�� ن� ش‬ ‫ي‬ ‫�ف� هذا الح ي��ز ‪� .‬تصف‬ ‫الع�اصر المو�ج ودة ي‬ ‫�ت�ا ب�كون مع ن‬ ‫سوف � ش‬ ‫را�ب‬ ‫ا ألعمال‬ ‫ال�ت� ا�خ ت� ي�رت ن�س ي� ج�ا أوسع للماكن‪ :‬ي� ق‬ ‫والل�اءات ي‬ ‫ق‬ ‫�ف�‬ ‫ع�ها ا آل�خ ر ي� ب�حث ي‬ ‫الل�اء الما ب� ي� ن� ث� ق� ي‬ ‫ال� ئا�م ب�ه‪ ،‬و ب� ض‬ ‫ب� ض‬ ‫ا�ف� ق‬ ‫ع�ها ق‬ ‫الح� و ي� ق�وم‬ ‫�ف�‬ ‫ي‬ ‫ع�ها ت�سرد حاك ي�ات ال ب� ي�وت ي‬ ‫ال�ر ب�ة الدا�خ ل ي�ة‪ ،‬ب� ض‬ ‫غ‬ ‫ي‬ ‫ب‬ ‫خ�‪ .‬عدد �غ ي�ر ق�ل ي�ل م� ا ألعمال‬ ‫م�ظور ت�ار ي��‬ ‫م�‬ ‫مها‬ ‫�‬ ‫د‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫ها‬ ‫ع�‬ ‫ي‬ ‫ب� ض‬ ‫تق‬ ‫ن ن‬ ‫ن‬ ‫إ‬ ‫ال�ت� ت�م � ن� ش�اؤها م� ق� ب�ل السلطات‬ ‫ت��تعامل ب�ح ي�ازة ا أل‬ ‫را�ض�‪ .‬ت�لك ي‬ ‫ي‬ ‫ن‬ ‫عال�ات ج‬ ‫ال�وار ال ي�وم ي�ة‪.‬‬ ‫ال�ا ب�عة‬ ‫م� ق‬ ‫أو ت�لك ن‬ ‫ن‬ ‫ال�طع‪ ،‬والسرد‬ ‫لل�صص وا ألعمال ق‬ ‫ك�ف الصورة العامة ق‬ ‫ن� أ�مل أن ت� ش‬ ‫ب‬ ‫�ف� ي ب‬ ‫ال�وري‪..‬‬ ‫الم� أ�صل ي‬ ‫ح� أ�و طور ‪ /‬ث‬ ‫م�تعدد الط� ق�ات ت‬ ‫رينات ادلشتاين‪،‬‬ ‫كيدار ن‬ ‫هري�‪،‬‬ ‫ي‬ ‫يم�ا محفوظ‪،‬‬ ‫فشدتسك‪،‬‬ ‫إيريس‬ ‫ي‬ ‫يل هي شولوف‬

‫أدرك�ا أن فأ� ض�ل وس ي�لة إل ق�امة هذا الحدث هو‬ ‫مس�مرة‬ ‫ب�عد عمل ي�ة‬ ‫ن‬ ‫ت‬ ‫إ‬ ‫�ف� ب�عض الحاالت‪� ،‬ف�ن‬ ‫ع� طر ي�ق �تعدد ق�صص الساكن نأ� ف�سهم‪ .‬ي‬ ‫ن‬ ‫ال�ارع م� و�ج هة ن�ظرهم‬ ‫الساكن نأ� ف�سهم س ي�روون ق�صة ب� ي� ت�هم أو‬ ‫ش‬ ‫ن‬ ‫‪020‬‬

‫‪021‬‬

‫قصص عسائيل‬

‫ال�ت� ي� ج�ري‬ ‫�ف� لك لحظة م�‬ ‫ال� ق�رة ي‬ ‫ي‬ ‫ال�ص‪ .‬ف‬ ‫الممك� أن ي� ت� غ� ي�ر هذا ن‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫راء�ها ا آلن‪ ،‬الكراسة الممسوكة ب�ال ي�د‪ ،‬الكهما أعدا ق� ب�ل أسا ب� ي�ع‬ ‫ق� ت‬ ‫ي‬ ‫�ف�‬ ‫ك� ي�رة ق�د �تحدث‬ ‫ك�ا ب�ة اللكمة ا ألولى ي‬ ‫م� لحظة ت‬ ‫ق�ل�لة‪ .‬أمور ث‬ ‫ن‬ ‫و�ر‪ ،‬الال ي� ق� ي�� لك‬ ‫راء�ه ‪ .‬ت�لك‬ ‫ق‬ ‫ال� ت‬ ‫ال�ص و�ج ت�ى لحظة ق� ت‬ ‫هذا ن‬ ‫الطا�ة‪ ،‬ت‬ ‫ن‬ ‫ي‬ ‫أر�ض�‬ ‫عسا� ي�ل" ش�عور �تحت‬ ‫م�روع " ق�صص‬ ‫ي‬ ‫ئ‬ ‫هذا م��ز العمل على ش‬ ‫ل�ت�طر لك ما ب� ن�ى‬ ‫ب� أ�ن ث�مة سك ي�� ي�‬ ‫ل�ى ي‬ ‫مك� أن ت� ق‬ ‫�ف� ف� ض�اء الهواء ش‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ال�ارع �خ الل شأ�هر‪.‬‬ ‫ي‬ ‫�ف� هذا ش‬ ‫و� ي�م (را�فعات)‬ ‫م� ف‬ ‫ال� ي‬ ‫وال� ي� خ� ت�ار مهر�ج ان ن‬ ‫ن‬ ‫للس�ة السادسة على ت‬ ‫ي‬ ‫�ج‬ ‫ال�دس‪،‬‬ ‫�ف�‬ ‫ود‬ ‫مو‬ ‫م‬ ‫�‬ ‫و‬ ‫اكمل‬ ‫ء‬ ‫وهو‬ ‫ة‪.‬‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫المد‬ ‫�‬ ‫ر�‬ ‫�‬ ‫اول‬ ‫ت� ن�‬ ‫ق‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫�ض خ‬ ‫ق‬ ‫ن‬ ‫�ج�ز‬ ‫ش‬ ‫حوال� ‪ %37‬م� ج‬ ‫م�مل الساكن‪ .‬ال ي�كون‬ ‫ساك�ه‬ ‫ب�ح ي�ث ي� ش�لك‬ ‫ي‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫المعر�ة ت� ت�راكم‬ ‫�ف� لك مرة ح ي�ث أن‬ ‫ف‬ ‫م�ا ي‬ ‫هذا خ‬ ‫ال� ي�ار ف‬ ‫م�هوما �ض ن‬ ‫�ف�‬ ‫�تعا�م ال�تحدي‬ ‫الاكم� ي‬ ‫ت�در ي� ج� ي�ا‪ ،‬ت� ت�وسع الع ي�ون وال ب�ص ي�رة و ي� ظ‬ ‫ن‬ ‫ال�ماس‪ .‬ومع ذلك‪،‬‬ ‫ال� ن� ي‬ ‫ت� ف�ك ي�ك السؤال حول ماكن ف‬ ‫�ف� ن‬ ‫م�اطق ت‬ ‫الس�وات السا ب� ق�ة ُن�ظمت المعارض‬ ‫�ف�‬ ‫وعلى الر�غ م‬ ‫م� نأ�ه ي‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫واله�مات إ‬ ‫ج‬ ‫الرها ب� ي�ة‪،‬‬ ‫ل� ي�ة العمل ي�ات العسكر ي�ة‬ ‫وال�فعال ي�ات على �خ ف‬ ‫إ‬ ‫�تعا�مت‬ ‫وا�عدام ا أل‬ ‫وم�اعر خ‬ ‫م�‪� ،‬ف�ن أهم ي� ت�ها لك عام ظ‬ ‫ال�وف ن‬ ‫ش‬ ‫ن‬ ‫إ‬ ‫ب‬ ‫ب‬ ‫ا�ف�‬ ‫ا‬ ‫ل�‬ ‫ة‬ ‫�‬ ‫س‬ ‫ال�‬ ‫�‬ ‫ر‪.‬‬ ‫وأك�‬ ‫ر‬ ‫أك�‬ ‫�ف� � ق�امة حدث ث� ق� ي‬ ‫ه�الك أهم ي�ة ك ب�رى ي‬ ‫ن ن‬ ‫ن‬ ‫ث‬ ‫ث‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫ج‬ ‫ب‬ ‫ع�هم‬ ‫�‬ ‫مع‬ ‫اس‬ ‫ال�‬ ‫مع‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫حدث‬ ‫عة‪.‬‬ ‫وا�‬ ‫ة‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫كح�‬ ‫ع‬ ‫الوا�‬ ‫ظهر‬ ‫ي�‬ ‫ق‬ ‫ق‬ ‫ض‬ ‫ق ق‬ ‫ن‬ ‫مل� ك ي�ف ت� ب�دو‬ ‫ع�او ي��‬ ‫ال ب�عض ول ي�س مع‬ ‫ال�ت� ت� ي‬ ‫وسا�ل االعالم ي‬ ‫ئ‬ ‫ن ن‬ ‫ا ألمور م� ب�ع ي�د‪.‬‬ ‫ن‬

‫‪018‬‬

‫المقدمة‬

‫ئي‬ ‫م�ا ي�ر‪.‬‬ ‫ن"�صص‬ ‫ال�ا‬ ‫�خ ف‬ ‫للس�وات السا ب� ق�ة � إف� ق‬ ‫م�روع غ‬ ‫ن‬ ‫عسا��ل" هو ش‬ ‫ر� ي�‬ ‫اك�ت المعارض وال�فعال ي�ات الما�ض ي�ة ق�د أطلت على ش� ق‬ ‫� إف�ذا ن‬ ‫ط�ة‬ ‫ح�ى لو عر�ض ت ا ألعمال دا�خ ل‬ ‫المد ي� ن�ة‬ ‫م� خ‬ ‫الم� ق‬ ‫ن‬ ‫ال�ارج‪ ،‬ت‬ ‫ن‬ ‫ال�ظرة ن�حو الدا�خ ل على ن�حو ي��‪:‬‬ ‫�ف� هذه‬ ‫ن� ف�سها‪ ،‬ف� ي‬ ‫الس�ة ت� ت�و�ج ه ن‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫إ‬ ‫خص� مع الساكن الذ ي�� ي�ع ي� ش�ون‬ ‫ال�� ي‬ ‫ا ألول ي�ر�ج ع �لى ق‬ ‫الل�اء ش‬ ‫ن‬ ‫ي‬ ‫ي‬ ‫وال� نا� ي�‬ ‫�ف�‬ ‫ي‬ ‫الم� ق‬ ‫ن‬ ‫ط�ة‪ ،‬ال�تعرف عل�هم وعلى ق�صصهم ش‬ ‫ال��خص�ة‪ .‬ث‬ ‫إ‬ ‫ي �ج‬ ‫ل�‪ ،‬الذي عا ي� ش�ه لك واحد م�‬ ‫خص� الدا�خ ي‬ ‫ال�� ي‬ ‫�ر ع �لى ال�تعمق ش‬ ‫ن‬ ‫ظم� الحدث ب� ن� ف�سه‪.‬‬ ‫م�‬ ‫ي‬ ‫ن‬ ‫ي‬ ‫م�ل الحدود‬ ‫�ف�‬ ‫ش�ارع‬ ‫ق‬ ‫عسا� ي�ل هو ي‬ ‫الوا�ع خ‬ ‫ئ‬ ‫ال�ط ا أل�خ ض�ر الذي � ث‬ ‫عا�الت‬ ‫ال� ق‬ ‫وال�ر ب� ي�ة‪ .‬على �ج نا� ب�ه ف‬ ‫ر� ي�ة غ‬ ‫ب� ي� ن� ق‬ ‫ال�ردي �تع ي�ش ئ‬ ‫ال�دس ش‬ ‫�ف� معظمه‬ ‫سرا� ي�ل ي�ة‬ ‫و�ج� �تع ي�ش ي‬ ‫ي‬ ‫إ� ئ‬ ‫م� أ ب�و طور وعلى �ج نا� ب�ه ال�ز‬ ‫ن‬ ‫ال�لسط ي� ن� ي�ة م� خ ي‬ ‫مر� ي�ة‬ ‫العا�الت ف‬ ‫ئ‬ ‫ال�وري‪ .‬إ� ن�ها حدود �غ ي�ر ئ‬ ‫م��م ث‬ ‫ن‬ ‫ال�س ب�ة للعا ب�ر العادي ‪ -‬ال و�ج ود لها‪ .‬وم� ي� ت� ج�ول ف� ي�ها ب� ب�ساطة‬ ‫ب� ن‬ ‫ن‬ ‫ح�‬ ‫�ف� ن� ف�سه أن ت�لك �ض اح ي�ة �ج م ي�لة‬ ‫ال�دس‪ ،‬ي‬ ‫هكذا ي� ف�كر ي‬ ‫م� ق‬ ‫ن‬ ‫وا�ع االمر هو ش�ارع له و�ج هان م�‬ ‫�ف� ق‬ ‫ب�ر�ج وازي ق‬ ‫را� ي� ‪ ،‬إو�ن اكن ي‬ ‫ن‬ ‫ي‬ ‫ج ي‬ ‫ال�ا�ضع ي��‬ ‫المواط� ي��‬ ‫اك� ئ� ي�� ‪،‬م�‬ ‫الم� ف‬ ‫والم� ي�م ي� ن� خ‬ ‫ق‬ ‫ال��ران �غ �ر ت‬ ‫ن‬ ‫ن ن‬ ‫ن‬ ‫ن‬ ‫ي ي ب‬ ‫كو�ه �خ ط‬ ‫م� ت�لف‪ .‬ال�‬ ‫قل� نا�ون خ‬ ‫ال�ارع – ن‬ ‫ام� الذي �م��ز � ش�دة هذا ش‬ ‫ت�ز ن‬ ‫ال�وي‬ ‫م�صف ي�حمل مظهرا‬ ‫حدودي �غ ي�ر‬ ‫ي‬ ‫ال�ارع ق‬ ‫مر�ئ� و�غ ي�ر ن‬ ‫م� ش‬ ‫ن‬ ‫�ف�‬ ‫مك�ه أن ي� ش�لك ن�موذ�ج ا ح ي�ا لح ي�اة اكملة ت� ج�ري ي‬ ‫واللط ي�ف ‪ ،‬ي� ن‬ ‫ال�اس‪ .‬ح ي�اة اكملة ال ي� ت�لكمون‬ ‫لك�ها ل ي�ست‬ ‫ف‬ ‫معرو�ة لعامة ن‬ ‫ال ب�الد ن‬ ‫الوع�‪.‬‬ ‫ع�ها‪ .‬ق�صص ت� ت�وا�ج د �خ ارج‬ ‫ي‬ ‫ن‬ ‫‪0 19‬‬

0 17

016

015

014

013

01 2

01 1

010

009

008

007

006

005

004

‫مؤسسات وم ب�ادرات‪:‬‬

‫ول هي شولوف –‬ ‫رينات اديلشتاين ي‬ ‫منوفيم (رافعات) مهرجان الفن المعارص ف ي� القدس‪.‬‬ ‫ق� ّي�مات‪:‬‬

‫ول هي‬ ‫رينات اديلشتاين‪ ،‬إيريس‬ ‫ي‬ ‫فشدتسك‪ ،‬ي‬ ‫شولوف‪ ،‬مجموعة المرسح ‪– YTheater‬‬ ‫كيدار ن‬ ‫وم�ا محفوظ‬ ‫هاري� ي‬ ‫ي‬ ‫أصل لمنوفيم –‬ ‫إنتاج ي‬ ‫مهرجان الفن المعارص ف ي� القدس‬ ‫إ� ن� ت�اج‪:‬‬

‫ين‬ ‫يشاي ي ن‬ ‫الفنان�‪ ،‬القدس‬ ‫رفك� فنتون وورش‬

‫ش�كر‪:‬‬

‫خمس صور تاريخية –‬ ‫دافيد روفينجر‪ ،‬يديعوت أحرونوت‬ ‫يا الحمامة ترجمة مقاطع شعرية وحوار من اللهجة‬ ‫للع�ية‪ :‬عميت حاي ي ن‬ ‫كوه�‬ ‫المغربية ب‬ ‫المركز ن ف‬ ‫سن�‪ ،‬ميخال شيلئور‬ ‫ثقا� – هجاي أجمون ي‬ ‫ي‬ ‫الب� ي‬ ‫ويل براندت – يوليانا دروكر‬ ‫مركز ي‬ ‫عائلة زسكيند‬ ‫‪Luna Art Fund‬‬ ‫ال� ي� فا�ة‪،‬‬ ‫ال�ارع على‬ ‫حس� ض‬ ‫ش�كرا لساكن ش‬ ‫ن‬ ‫ال�لب‬ ‫ا ألحاد ي�ث الهامة‪ ،‬ف� ت�ح ا أل ب�واب‪ ،‬ق‬ ‫والم�اركة‪:‬‬ ‫ش‬

‫سارة أرنولد‪ ،‬عائلة بزالميط‪ ،‬عائلة جرين‪ ،‬عائلة فيت‪،‬‬ ‫مئ� أفشطاين‪ ،‬عائلة مرقص‪ ،‬عائلة فوكس‪ ،‬عائلة‬ ‫عائلة ي‬ ‫شاب�ا‪ ،‬سو سوركس‪ ،‬سابينا شفيد‬ ‫رشق‪ ،‬عائلة ي‬

‫ش�كر �خ اص‪:‬‬

‫أحمد بزالميط‪ ،‬إيلون بتسالئيل‪ ،‬أحمد جزاوي‪ ،‬ي ز‬ ‫عال�ا‬ ‫ي‬ ‫مئ� أفشطاين‪ ،‬خالد رشق‬ ‫ودافيد ي‬ ‫ت‬ ‫والمش� ي ن‬ ‫ين‬ ‫ك� ف ي� المهرجان‬ ‫للفنان�‬ ‫شكرا‬ ‫ك�الوج‪:‬‬ ‫ت‬

‫افيك وصور شارع‪:‬‬ ‫تصميم جر ي‬ ‫ش‬ ‫� وكرمل روبينشتاين‬ ‫رنانا يع� ي‬ ‫ن‬ ‫يز‬ ‫شمعو�‬ ‫للإنجل�ية‪ :‬مايا‬ ‫ترجمة‬ ‫ي‬ ‫ترجمة للعربية‪ :‬راجي بطحيش‬ ‫طباعة‪ :‬طباعة ألون‬ ‫صور أ‬ ‫ين‬ ‫الفنان�‬ ‫العمال بلطف من‬ ‫ول هي شولوف‬ ‫© رينات اديلشتاين ي‬ ‫ف‬ ‫منوفيم (رافعات) مهرجان الفن المعارص ي� القدس‪2016 ،‬‬

‫הוגות ויוזמות‪:‬‬ ‫רינת אדלשטיין ולי היא שולוב‪,‬‬ ‫מנופים — פסטיבל אמנות עכשווית בירושלים‬

‫אוצרות‪:‬‬ ‫רינת אדלשטיין‪ ,‬איריס פשדצקי‪ ,‬לי היא שולוב‪,‬‬ ‫קבוצת התיאטרון ‪ — YTheater‬קדר הריני ומירא‬ ‫מחפוז‬ ‫הפקת מקור של מנופים —‬ ‫פסטיבל אמנות עכשווית בירושלים‬

‫הפקה‪:‬‬ ‫ישי רבקין פנטון וסדנאות האמנים‪ ,‬ירושלים‬

‫תודות‪:‬‬ ‫חמישה תצלומים היסטוריים‪:‬‬ ‫דוד רובינגר‪ ,‬ידיעות אחרונות‬ ‫יא לחמאמא תרגום קטעי שירה ושיחה‬ ‫ממרוקאית לעברית‪ :‬עמית חי כהן‬ ‫המרכז הבין תרבותי — חגי אגמון שניר‪ ,‬מיכל שילאור‬ ‫מרכז וילי ברנדט — יוליאנה דרוקר‬ ‫משפחת זיסקינד‬ ‫קרן לונה לאמנות‬

‫תודה לתושבי הרחוב על הכנסת האורחים‪,‬‬ ‫השיחות המשמעותיות‪ ,‬פתיחת הדלתות‪ ,‬הלב‬ ‫וההשתתפות‪:‬‬ ‫שרה ארנולד‪ ,‬משפחת בזלאמית‪,‬‬ ‫משפחת גרין‪ ,‬משפחת ויט‪ ,‬משפחת מאייר אפשטיין‪,‬‬ ‫משפחת מרקוס‪ ,‬משפחת פוקס‪ ,‬משפחת רשק‪,‬‬ ‫משפחת שפירא‪ ,‬סו סורקס וסבינה שבייד‬

‫תודה מיוחדת‪:‬‬ ‫אחמד בזלאמית‪ ,‬אילון בצלאלי‪ ,‬אחמד ג'זוואי‪,‬‬ ‫עליזה ודוד מאייר אפשטיין וחאלד רשק‬ ‫תודה לאמנים ולמשתתפים באירוע‬

‫קטלוג‪:‬‬ ‫עיצוב גרפי וצילומי רחוב‪:‬‬ ‫רננה עירשי וכרמל רובינשטיין‬ ‫תרגום לאנגלית‪ :‬מאיה שמעוני‬ ‫תרגום לערבית‪ :‬ראג'י בטחיש‬ ‫דפוס‪ :‬דפוס אילון‬ ‫תצלומי העבודות באדיבות האמנים‬ ‫© רינת אדלשטיין ולי היא שולוב‬ ‫מנופים — פסטיבל אמנות עכשווית בירושלים‪2016 ,‬‬

‫للح ي�اة �ج ن� ب�ا ج‬ ‫ل� ن�ب‬ ‫ً‬ ‫לחיים זה לצד זה‬

‫סיפורי עשהאל‬

‫ص�ع الله‬ ‫حاك ي�ات ن‬

‫‪Stories Made by God‬‬