हतगुज
मराठ असो सएशन ऑफ मनेसोटा
ए ल २०२१ -१-
अनु म णका मुखपृ : नेहल मुळे संपादक य :
वणा कुलकण -पाठक, नतीन मुळे
मराठ असो सएशन ऑफ मनेसोटा : २०२०-२०२२ क मट ओळख
मराठ मंडळ क मट २०२०-२०२२ अ य : नेहा दामले
वशेष उप म - मराठ शाळा : समीर पेणकर च कला : उमा जोशी, नेहल मुळे, अंजली भुरे चै ांगण : जय ी मुळे प हला पाऊस :
वणा कुलकण -पाठक
आनंदाचे डोही : अमरजा बाबतीवाले दासबोध - माझा गु : अनुराधा मेढेकर
उपा य : श पा साठे कोषा य : मधुजा (न लनी) पडू रकर सां कृ तक स चव: पारस भडे संपक स चव: अमोल दा डेकर, सोनाली साठे ायोजक व स चव: ऋचा जोशी
आनंद नृ यातला : मृणा लनी मुदक णा आनंदा ु : वासंती मुदक णा आनंदाची गॅलरी : श पा साठे हंस दशन : रेवा मुळे सायंकाळ या छटा : ीरंग जोशी नसग : अनुराधा मेढेकर आनंद : सौ. क पना पंचपु े मनेसोटा या आठवणी : मानसी होळे हो ूर आनंद छाया च ांचा! : मंजुषा सावंत ...ती असामा य आहे! : अमोल दा डेकर आनंद : सायली कोळ भातुकली या खेळामधली… : गौरी सागावकर-दे शमुख आठवण : अ मत पाठक Happiness in Photography : Shaurya Pathak Chairlift Jitters : Riya Baride
हतगुज संपा दका-संपादक: वणा कुलकण -पाठक, नतीन मुळे
कोबीची को शबीर :
वणा कुलकण -पाठक
डालगोना ताची कहाणी : भा य ी बापट-बनह ... मनेसोटाचं गु त वैभव : नतीन मुळे श दकोडे : सायली अमरापूरकर-जहा गरदार, वषा कांडलीकर
-१-
संपादक य
नम कार मंडळ ,
नतीन मुळे
मी नतीन मुळे, २०१३ पासून मनेसोटाचा र हवासी आहे, आ ण २०१८ पासून मंडळाचा सद य आहे.
वणा कुलकण -पाठक
मी वणा कुलकण -पाठक, २०१९ पासून मनेसोटाची र हवासी आहे, आ ण २०२१ पासून मंडळाची सद य आहे.
२०२१-२०२२ या कालावधीसाठ आ हा दोघांना संपादनाची जबाबदारी मळाली. ी. व सौ. पाथरे यांनी यां या समकालीन मंडळासोबत १९८९ पासून सु केलेली हतगुजची परंपरा अखंड सु ठे व यात हातभार लागतोय याचा वशेष आनंद आहे, आ ण याबरोबरच या उप माचा दजा उ रहावा, याची जाणीवही आहे. १९८९ ची ह त ल खते ते आताचे अ यावत Digital अंक हा वास सोपा न हता. तसंच, तं ानाला उ म काय णालीची जोड आधी या सव संपादकांनी द याने "आपलं" हतगुज जा तीत जा त दजदार झालं. सायली अमरापूरकर-जहा गरदार आ ण वषा कांडलीकर या गतवष या संपा दकांकडू न ही जबाबदारी वीकारताना यांनी काटे कोरपणे आखून ठे वले या काय णालीचा आ ण यां या अनुभवाचा आ हाला खूप छान उपयोग झाला, आ ण वेळोवेळ यांचं मागदशन मळालं. यासाठ सायलीताई आ ण वषाताई यांचे मनापासून आभार! सवात मह वाचे हणजे मनेसोटा मराठ मंडळाचे मनःपूवक आभार, यां या सहयोगा शवाय हा अंक श य न हता. गे या वषभभरात आपण
येक जण वेगवेग या मान सक अनुभवातून गेलो आहोत. या णांकडे पाहताना असे वाटते -
काही ण इतके महाग असतात, मागूनही मळत नाहीत; काही इतके व त असतात, के हा जातात कळतच नाहीत! काही आपणास नको असतात, तरीही सतत समोर नाचतात; काह ना या हटलं तरी, दाराव नच परत जातात! काही इतके सुंदर, क जाळ चे पान क न जपावेत; काह ची कु पता इतक भयंकर, क रा सही फके पडावेत! असे एक ना अनेक कतीतरी, जणू मो यां या सुंदर सरी; गाठ सुट याचा अवकाश, पसरतात नजरेपुढे सारी! पण एक सा य सवात, एकदा गेले क ना येती परत; एक स य सवात, ण हणजे जीवनाचा - शेवट, म य आ ण सु वात!! अशाच अनेक आनंद णांचा अनुभव आ ही तु हाला या वषारंभी या अंकात दे णार आहोत. यात कुणा या आनंददायी आठवणी आहेत, काही पोटाला आनंद दे णा या पाककृती आहेत, काही ने सुख दे णारे फोटो, काही बालपणी या र य आठवणी, मजेदार क से, बु ला आनंद दे णारे श दकोडे, असं बरंच काही! मंडळा या भावी पढ कडू नही छान योगदान आलं आहे. यासोबतच वशेष नमूद करायचे हणजे नेहल मुळे आ ण अंजली भुरे यां या च कलेने नटलेले मुखपृ आ ण अंकाचे शेवटचे पान! नेहल मुळे यांनी सुलेखनातून रेखाटलेले आनंदाचे प अंकाची सु वात समपक करते, आ ण अंजली भुरे यांचे पु पगु ाचे र च जणू या अंकातील आनंद आप या मनात कायम राहील याची शा ती दे त.े तर मंडळ , हतगुज ए ल-२०२१ हा अंक तु हाला सग यांना आवडेल अशी आशा करतो, आ ण आप यामधील कोरोना यो अंक सम पत करतो!
ांना हा
मराठ असो सएशन ऑफ मनेसोटा २०२०-२०२२ मराठ मंडळ क मट ओळख
अ य
नेहा दामले
I am Neha Damle. I feel fortunate to have been given an opportunity to be the president of MAM for 2020-2022. I have been in Minnesota for last 10 years and in Louisiana for 4 years prior to that, and one of the things that always kept me going was the ability to communicate in the very language that shaped my values, through my Marathi friends and Marathi associations. I have worn multiple hats in the projects I have worked on and led many interdisciplinary teams with my performance art projects. My hope is that with the help of the amazing team we have on the MAM board, I will be able to continue to be progressive, accessible and bring fresh ideas to the table while keeping our traditions wholesome and intact. On the personal side, I am a chemical engineer and an environmental consultant focusing on air pollution consulting. Along with my husband Pushkar and two beautiful children (Vihaan, my human child and Coco, my cat child), I have finally settled in Blaine after changing 6 homes in Minnesota!
नम कार, मी श पा साठे . मूळची ना शकची. वसायाने Accountant/ Analyst. गेली १६ वष मनीयापोलीस म ये ईडन ेअरी येथे माझे पती वैभव आ ण मुलगा नशांत (Junior at The Ohio State University) यांचेसह आमचे वा त आहे.मराठ मंडळाशी आमचे अनुबंध इथे आ याआ या जुळले. माझा नवरा वैभव २ वष वेबमा टर आ ण २ वष हाइस े सडट हणून क मट त होता. यामुळे मंडळा या कामाचा खूप जवळू न प रचय झाला. मा या मुलानेही अनेक वष मंडळाचे सां कृ तक काय म, पक नक खूप ए जॉय केले. मंडळा या “ हतगुज” मा सकाचे मी दोन वष संपादन केले आहे. उपा य या नवीन ना याने स मती म ये सहभागी होताना मला खूप आनंद होत आहे. आज या डजीटल युगात न वन न वन संक पना राबवणे, व वध काय मातून आपले ा नक कलाकार , तसेच लहान मुलांना वाव दे णे, उ मो म काय म ऑनलाईन तसेच को वड फेज संप यावर य आणणे, मंडळातफ वयंसेवी काय म राबवणे, सव सद यांचा जा तीत जा त सहभाग कसा राहील हे पाहणे, आ ण सवात मह वाचे हणजे मंडळाचे सभासद व वाढ व यासाठ य न करणे असा माझा मानस आहे. आपण सवजण आम या स मतीला जा तीत जा त सहभागी होऊन सहकाय कराल अशी माझी खा ी आहे.
उपा य
श पा साठे
कोषा य मी मधुजा (न लनी) पडू रकर, मूळची मुंबईची. मी Eden Prairie म ये गेली १२ वष राहत आहे. मी, माझा नवरा म लद, अ यंत गुणी मुलं महीर, तज आ ण उसुला, आम या कुटुं बातील नवीन member, हणजे माझी सुनबाई, असे ५ जण आहोत. मी commitee म ये खं जनदार हणून काम करीन -मंडळाची आ थक बाजू सांभाळ याची ही माझी जबाबदारी. मला वाचनाची आ ण जुने गाणे ऐक याची आवड आहे, थोडीफार वयंपाकाची सु ा! मंडळाचे सद य वाढ व यात व लागेल त हा मदतीचा हात दे याचा माझा य न असेल
मधुजा (न लनी) पडू रकर
सां कृ तक स चव नम कार! मी, पारस भडे. माझा ज म मुंबईतील गरगाव येथे झाला. मराठ परंपरेने सजले या आम या गरगावनेच लहानपणापासून व वध सण आ ण उ सव एक येऊन का आ ण कसे साजरे करावे याचे बाळकडू पाजले. भारतात शाळा, कॉलेज व अमे रकेतील मराठ सां कृ तक काय मात सहभागी हो याचा खूप आनंद लुटला. स या मी, माझी प नी शेफाली, मा या दोन मुली, अ नका आ ण अ लशा, मनेसोटा येथे ा यक आहोत. मराठ मंडळात सां कृ तक स चव ा ना याने व वध काय मामधून लोकांना ो सा हत करावे आ ण सवाना एक आणून हा सां कृ तक वारसा असाच पुढे चालू ठे वावा हीच एक इ ा!
पारस भडे मी अमोल दा डेकर गे या चार वषापासून म नयापुलीस मधे वा त ास आहे. दोनवषापूव मी पु. ल., ग. द. माडगूळकर आ ण सुधीर फडके यां या ज मशता द न म “माझे जीवन गाणे” या वेब सरीजची न मती आ ण दगदशन केले होते. या वासात मला म नयापुलीस हे फ हाडा या थंडीचे नाही तर हाडा या कलाकारांचे तसेच कलास र सकांचे दे खील गाव आहे हे कषाने जाणवले! मला फोटो ाफ , वाचन, लखाणाची आवड आहे. मंडळात संपक स चव (Communication Secretary) ही जवाबदारी आहे. म नसोटात असले या जा तीजा त मराठ भा षक लोकांपयत पोच याचा मी य न करीन. पॅनडे मकमुळे बरेच challanges आहेत पण यातूनही वाट काढत पुढे जायचा ामा णक य न करीन. वेगवेग या मा यमांचा उपयोग करत मह वा या सूचना, घोषणा आ ण काय मां या जा हराती वेळेवर आ ण भावीपणे लोकांपयत पोच यासाठ मी ामा णक य न करेन. सद य आ ण संचालन स मती (Committee) यां यात असलेलं नातं मी अ धक ढ करेन.
संपक स चव
सोनाली साठे
संपक स चव
अमोल दा डेकर
Namaskar Mandali, my name is Sonali Sathe, I have been living in Corcoran Minnesota for the last 8 years with my husband- Ninad and son Reyansh. This is my first time joining the MAM committee in Minnesota, I will be bringing my product management experience to the mandal and hope to do justice to the communication and marketing secretary role. As a child I had the opportunity to live in several countries as my family tagged along with my father as he took up assignments in Africa, Asia and Australia. I have been fortunate enough to always experience marathi culture being promoted extensively outside India and hope to contribute to the same objective here in Minnesota as well.
ायोजक व स चव Namaskar Mandali, my name is Rucha Joshi. I live in Plymouth with my husband and 5 year old son. I am a professional photographer by profession and love to take pictures of people. I love to organize music concerts and introduce new artists to the community.
ऋचा जोशी
मराठ शाळा
संचालक: समीर पेणकर
मनेसोटा या मराठ असो सएशन या बॅनरखाली आ ण उ र अमे रके या बृहन महारा मंडळा या (बीएमएम) सहकायाने आप या पुढ या पढ ला आप या मातृभाषा वार याची ओळख क न दे यासाठ "मराठ शाळा" सु केली गेली. मु य हेतू हणजे आप या मुलांना मराठ ान दे ऊन स म बन वणे जेणेक न ते मराठ तून बोलू आ ण वाचू शकतील. मराठ शकून मुले यांचे म , पालक आ ण आजी-आजोबांशी अ धक भावीपणे संवाद साधू शकतात. शाळे त वेगवेगळे सण आ ण कायक्रम शकून मुलांना मराठ सं कृतीचे आकषण वाटे ल. भाषे या अडथ या शवाय यांची भारतातील सहली अ धक आनंददायक होईल. कडर ते 12 ेड पयत या मुला/मुल ना उ म मराठ बोलता, वाचता आ ण लहता आलं पा हजे हे उ डो यासमोर ठे ऊन शाळे चे वा षक अ यास माचे नयोजन केले आहे. मराठ शाळे त प ास मुले शकत आहेत. सव वग झूम ारा आयो जत होतात. शाळे चे तीन वग आहेत: यंग कड् स - कडर ते सरी पयत या मुलांसाठ ब गनर - मराठ शक यासाठ नुकतीच सु वात करत आहे सरी ते पाचवी पयत गत - मराठ वाचन आ ण लेखन कर यास तैयार याच माणे मुलांना शकव या साठ आप या मंडळात या सद यांचा उ साह ह भारी आहे. हे खालील सद य मराठ शाळे त शकवत आहेत: अ मता पेणकर, अ नी दा डेकर, रा धका आठ ये, नमल चौधरी, गाय ी घाडगे, आ ण मानसी दे शमुख आता पयत बोलायला शकवले आहे - आपले नाव, गाव, रंग, ाणी, प ी, आकडे १-४०, आपले अवयव. मुलांना गो ी आणी बालगीते दे खील शकवतो. गत वगात तर मुले बाराखडी आ ण अ रं शकवत आहे. म ह यातून एका र ववारी सव शाळे ची मुलं एक भेटतात. अ धक मा हती साठ शाळा स चव - समीर पेणकर यां याशी संपक साधावा. Email आहे marathishalamn@gmail.com
मुखपृ नेहल मुळे
च मागचे पान अंजली भुरे
क ला - उमा जोशी
भावी पढ
चै ांगण - जय ी मुळे
चै पालवीचा मोहर तो को कलकूजनी बहरतो वसंताची लागता चा ल, हरवाईचे सजले पाउल ! नववषाची गुढ सा जरी मनामनाला दे ई उभारी आनंद उम नवउ मेषी सृजन कम नवपण ! गु ा तोरणे घरोघरी वजयपताका दारोदारी आ प लव शुभघडी शु चतमाला शकरागाठ ! रेशीम व जरतारी ता कलश सजला यावरी कडू नबाचा कडू गोड पाला अंत रचा े ष नमाला ! दारी रांगोळ न ीची चै ांगणी या शकुनाची शुभदा, सुखदा ल मी पाउले सदनी या व त जाहले ! 'चै पाडवा' सण वषारंभीचा उ कष आ ण सौ य शांतीचा होउ दे मं दर उ या घराचे वागत या नववष संव सराचे!
प हला पाऊस -
वणा कुलकण -पाठक
आता सगळ कडे धुंद वातावरण आहे. पावसा या अलगद तर काही ठकाणी मुसळधार सर ना सुरवात झाली आहे. इकडे परदे शातही सो कॉ समर सु झाला आहे. एकंदरीतच "ल ह इन द एअर" चे फ लग आहे... हा आनंद आहे प ह या पावसाचा प ह या पावसात भज याची, मजाच काही और.. अंगावर थब घे याची, ती त हाच काही और! दरवेळ न ाने प हला पाऊस खुणावतो.. अंगावर तुषार उडवत हलकेच रोमांच उठवतो! मोरा या पसा माणे श असतो यांचा.. वाटतो हा काळ आता आपली नवड कर याचा! पावसात भजायला कोणीतरी हवं असतं.. याची वाट पाहत मन अग तक थरकू लागतं! कोण कसं अचानक मनात गुंतून जातं, अगद हलकेच ं जी घालत गुणगुणू लागतं! असे दोन धुंद जीव नकळत एक येतात ते हाच कळतं प ह या पावसाला बेधुंद का हणतात!
आनंदाचे डोही
- अमरजा बाबतीवाले
तु ही सग यात जा त आनंद कधी असतां?? काय घड यानंतर तु हाला सग यात जा त आनंद होतो?? कवा या आधी तु ही खुप खुप आनंद कधी झाला होता?? असे कोणी वचारले तर आप याला थोडा वचार करावा लागतो ना.. काही जणांना ‘आनंद’ कधी होतो याचा वचार करावा लागेल तर काह ना ‘सग यात जा त आनंद’ कधी होतो याचा वचार करावा लागेल , कारण येकाची आनंदाची ा या आ ण मोजमाप वेगवेगळे असू असते. बरेचदा आपण छो ा छो ा आनंदा या णांकडे ल करत मो ा आनंदाची वाट बघत बसतो आ ण ते ण वेचायचे रा न जातात.. :ख जेवढे परत परत आठवतो,मनात ताजे ठे वतो तसेच छोटे आनंदाचे ण पटकन वस न जातो. हो ना.. असे जरी असले तरी आप या सग यां याच आयु यात आनंदाचे काही खास ण असतात जे कधीही आठवले तरी मन भुरकन भूतकाळात जाते आ ण आपण परत या आनंदाचा अनुभव घेतो. पण आपला हा ‘आनंद’ असा णभंगूर का बरं असतो कधी वचार केला आहे - जर आप या जग यातला येक ण आनंद करता आला तर?? नेहमी आनंद राहणारी माणसं खरंच असतात का? असतील तर काय असेल यांचे सतत आनंद राह याचे रह य?? मला या सग या ांची उ रे सापडली, मी नुक याच वाचले या ‘इ कगाई’ पु तकामधे!! इ कगाई या जपानी श दाचा अथ आहे- (तुम या) जग याचे कारण.. जर तुम या कडे रोज सकाळ उठ याची ु त दे णारे असे एखादे कारण असेल... जर तु ही करत असलेले काम हे तुम या इतके आवडीचे आहे क तेच तुम या जग याचे कारण बनले तर यां यासारखे तु हालाही आनंदया ी हो यापासून कोणी थांबवू शकत नाही.. एखा ा येयाने झपाटलेले कतीतरी यश वी लोक आपण पाहतो. यांचा वास थ क करणारा असतो. कारण असते- यांची इ कगाई!! तसेच आज जपान मध या ओक नावा इथे अशी कतीतरी मंडळ आहेत जी शंभरी ओलांडली तरी आनंदाने काम करत आहेत..अथपूण जीवन जगत आहेत. रोजचे जगणे सुंदर करणे यांना जमले आहे!! जर यांना जमू शकते तर मग आप याला का नाही? या समीकरणावर आधा रत असले या या पु तकात फ दघायुषी हो यासाठ नाही तर आनंद ,समाधानी आ ण सग यात मह वाचे हणजे नरोगी आयु य जग यासाठ लागणारी सु े दली आहेत. पण याआधी सग यात मह वाची एक गो आहे ती हणजे इ कगाई शोधणे अथात वत: ला ओळखणे. आपला आनंद कशात दडला आहे हे आत डोकाव या शवाय कळणार नाही. अशी गो शोधणेजी आप याला करायला खुप आवडते + यात आपण पारंगत आहोत ( कवा होऊ शकतो) + यामुळे अथाजन होऊ शकते + जगाला याची गरज आहे या सग यांची गोळाबेरीज क न जे उ र येते ती गो आहे तुमची इ कगाई!! अशी एक तरी गो येकाकडे असते असे जपानी लोक मानतात. ज माला आलेला येकजण एका व श कामासाठ बनलेला आहे असा यांचा व ास आहे. इ कगाई शोध या या वासापासून सु होणारे हे पु तक आनंद आयु य जग यासाठ उपयोगी अशा कतीतरी गो ी सहज सो या भाषेत शकवते. आहारावर नयं ण, पुरेशी झोप, ायाम, यान, ताणतणावापासून लांब राहणे या गो ी आपण नेहमी ऐकत असतो आ ण कधीतरी सु वात क असे हणतही असतो पण या गो चा आप या शरीरावरच नाही तर मनावर आ ण आयु य जग या या मतेवर प रणाम होत असेल तर??
जेवणात भरपूर रंगा या भा या-फळे खा हे सांगताना यांनी वापरलेली 'Eating the rainbow' ह term मला आवडली . ८०% पोट भर यावर थांबणे, सकाळ लवकर उठणे आ ण सकाळ या सकारा मक ऊजचा फायदा घेणे तसेच रोज Active राह यासाठ बरेच ायाम कार यात दले आहेत याम ये भारताने जगाला दलेले योगा आ ण सूयनम कार यांचा पण उ लेख आहे. दवसभरातील काही म नटे तरी ासावर ल क त करणे ह वाटते तेवढ ह सोपी गो नाही पण य नाने जमू शकते. वयापे ा जा त थकलेले दसणे हे मनावर या अ त र ताणाचे ल ण आहे. ताण कमी कर यासाठ Meditation चा उपयोग होतो. त ां या मते आप या मनात दवसाला साठ हजारापे ा जा त वचार येत असतात. या वचारां या traffic मधून मनाला थोडी व ांती मळाली तर आपण करत असले या कामात flow सापडायला मदत होईल. इ कगाई या वासात flow चे खूप मह व आहे. एखादे काम कर याचा Flow गवसतो ते हा आपण रोज न कंटाळता ते काम क शकतो. आनंद असणे आप याला अजून काम करायची उजा दे ते आ ण आपण करत असलेले काम आप याला आनंद दे ते हे च समजलेले जपानी लोक हणूनच कधी नवृ होत नाहीत. इतकेच काय इं जीमध या Retire साठ चपखल बसेल असा श द जपानी भाषेत नाही. Multitasking ला ाधा य असणा या आज या काळात एकावेळेस एकच काम मनापासून करा असा स ला दे णारे हे पु तक खरंच वशेष आहे. आयु याची ११०पे ा जा त वष पार क नही जग याची उमेद असले या लोकांचे अनुभव थ क करणारे आहेत, या supercentenarians नुसार इ कगाई चे काही नयम पु तका या शेवट दले आहेत • आप याला करायला आवडणा या गो ीत जा तीत जा त चांगले हो यासाठ रोज य न करा . • रोज एकातरी गो ीसाठ कृत रहा . • Take it slow • नसगा या सा न यात रहा. • कुटुं बाबरोबर/ म ांबरोबर वेळ घालवा. • भुकेपे ा थोडे कमी खा. • वतमानात जगा. • हसत रहा. • पुढ या वाढ दवसापयत fit हायचा challenge या. • इ कगाई चा माग सोडू नका. या गो ी सांगायला सो या आहेत पण करायला अवघड आहेत असे वाटे ल कदा चत पण प्रय न क न बघायला काय हरकत आहे? आप या आनंद अस यामुळे कळत नकळत आप या आयु यावर कती चांगला प रणाम होतो हे अनुभवता येईल या पु तकात सां गतलेले साधे सोपे नयम पाळायला आपण शकलो तर आयु याचा वेग कमी होईल पण हळू वार उमलणा या एखा ा फुलाकडे हसून बघायला वेळ न क असेल. अ या अनेक छो ा आनंदा या णां या पाने मळालेला आनंदाचं घडा आप या सग यांकडे आहे, गरज आहे तो भरलेला ठे व याची!!! तु ही हे पु तक वाचले नसेल तर न क वाचा. तुम या इ कगाई शोध या या वासाला खूप खूप शुभे ा !!!
दासबोध - माझा गु
- अनुराधा मेढेकर
ह धमाचा प व ंथ हणून याची शपथ कोटात घेतली जाते, या भगवद् गीतेत भगवंतांनी अजुनास काय उपदे श केला आहे, याचे कुतूहल वाट यामुळे मी थम भगवद् गीता उघडली, आ ण वाच यावर असे वाटले, अरे हे तर आपण खूप आधीच वाचायला हवे होते. मग एकामागून एक उप नषदे , दासबोध, ाने री ही ान यी मी वाच यास सु वात केली. या नमी ाने मी दासबोध सखोलपणे अ यासला. कारण ांत मा यासार या अ या मशा ांत अगद च नव या असले या पासून ते अ यंत शा पारंगत स उपयोगी अशा सव गो ी वणन केले या आहेत, याचा उपयोग दै नं दन जीवनात मला होऊ लागला. येक माणसाला पोथी, तो े वाचताना, याची फल ुती काय आहे याची ज ासा असते, व ती याला या पोथी या, तो ा या शेवट ल हलेली आढळते. पण दासबोधात ही फल ुती प ह याच दशका या प ह या समासा या प ह या दोन-तीन ओ ांतच केली आहे, हे या ंथाचे वै श आहे. ा ंथात एकूण २० दशक आहेत व येक दशकात दहा, दहा समास आहेत. समथानी दासबोधात भ माग सां गतलं आहे. समथ रामदास वामी हे फ संत न हते, तर उ कृ राजकारणी, धमकारणी, अथकारणी, नरंदाज, वादक, गायक, व दररोज बाराशे सूयनम कार घालणारे बलदं ड शरीराचे मलाही होते. यामुळे यांना "समथ" असे गौरवाने संबोधले जाते. समथानी दासबोधात जीवनातील सम यांची उकल केली आहे. आयु यात पंच व परमाथ दो ह ची सांगड कशी घालावी हे समथ सांगतात. "आधी पंच करावा नेटका । मग यावे परमाथ ववेका ।" पंच क न परमाथ करावा, कारण जर याला पंच करता येत नाही, तो परमाथही क शकत नाही. अ तशय धडधाकट नरोगी असा मानवदे ह ा त झा यावरच आपण वचार क शकतो. इतर ा यांपे ा मानवी म आकाराने मोठा असतो शवाय माणूस वतं वचार क न आपले आयु य साथक लावू शकतो. "आहार न ा भय मैथुनम् च" हे तर सव ाणी क शकतात. पण मनु याला अ तशय त लख म परमे राने दला आहे! " पंची पा हजे सुवण । परमाथ भगवद् जन ।" असा ावहा रक स ला पण समथ दे तात. आई या गभात असणारा गभ सोSहं हणत असतो. याचा अथ मी तोच हणजे परमे रच आहे. पण ज माला आ याबरोबर परमे राशी असलेले याचे अनुसंधान तुटते व तो माये या जा यात अडकून कोSहं कोSहं हणू लागतो. सवाभूती ई र वास करतो हे जाणून उफरा ा वृ ी या माणसांसमोरही संगी पडते घेऊन आपलेसे करावे व एकजूट करावी, असे समथ हणतात. एकजुट चे मह व समथाना मा हत होते. यवनां या जुलमी राजवट पासून रयतेची मु ता कर यासाठ छ पती शवाजी महाराजांना यांनी गु होऊन माग दाखवला. "मराठा ततुका मेळवावा । महारा धम वाढवावा ।" हा मोलाचा उपदे श यांनी शवाजी महाराजांना केला होता. असा हा दासबोध समथानी शवथरघळ येथे सां गतला व यांचे श य क याण वामी यांनी तो ल न काढला. यांचे ीराम हे दै वतगु होते व ांना ीरामांचे सा ात दशनही घडले होते. शवथरघळ रायगड ज ात असलेले एक रमणीय ळ आहे. तर असा हा ंथ येकाने वाचावा व आयु य साथक लावावे असे मला वाटते. । जय जय रघुवीर समथ ।
आनंद नृ यातला - मृणा लनी मुदक णा
आनंदा ु
- वासंती मुदक णा
खूप आनंद झाला क आपण हसतो पण कधीकधी अ तआनंदाने आप या डो यात अ ू येतात आनंदा ूंचा अनुभाव मला प ह यांदा लहानपणी झाला.
ाचे कुणालाही नवल वाटावे!
ा
पु यात मु ांगण नावाची एक नवी शाळा सु झाली होती. मा या धाक ा ब हणीनं हणजे मीनानं, केजी ते चौथी ही पाच वष बाजीराव र यावर या भू कृपा ा शाळे त काढली. शाळा फ चौथीपयत अस याने न ा शाळे त वेश यावा लागणार होता. याच वेळ पुणे व ाथ गृह ा सं ेने मु ांगण नावाची इं लश मा यमाची शाळा सु केली होती आ ण घराजवळ अस याने मा या आईव डलांनी मीनाला ा शाळे त घातलं. मीना आधीपासूनच भरत ना मं दरात क थक शकायला जात होती. रोज शाळे तून ती घरी आली क सं याकाळ आई तला भरत ना मं दरात घेऊन जायची. तथे तासदोनतास नाचाचा सराव क न दोघी मळू न घरी याय या. कधीकधी आईला वेळ नसेल तर ताईची हणजे माझी नेमणूक ा कामावर हायची. आ ही दोघी भकारदास मा ती या प रसरात असले या आम या घरापासून उ ान कायालय, कावरे आइस म, पुणे व ाथ गृह, अशा मागाने ना मं दरात चालत जायचो. या र यांवर माझं बालपण गेलं पण या र यांची नावं ते हा मा हत न हती आ ण आता तर नाहीच नाही. मला नृ यकलेत काही रस न हता हणून ना गृहा या स या मज यावर असले या मो ा खोलीत मी तला सोडायची आ ण नंतर यायला जायची. रा ीचे नऊ वाजून गेले तरी खूपदा सराव चालू असायचा हणून नाईलाजाने मला नाच बघत बसायला लागायचे. नृ याचे श क गोखलेमा तर हातारे होते तर तबलजी त ण होता. कधीकधी तबलजी सु ा नृ य शकवायचा आ ण याचे हावभाव पा न मी गालात या गालात हसत बसायची. मला ते हावभाव बायक वाटायचे आ ण यातलं सौ दय दसायचं नाही. तर या वष मु ांगण शाळे या वा षक काय मात मीनाचे क थक नृ य ठे वले गेल.े काय म शाळे या डांगणात होता. एका बाजूला एक ता पुरते ासपीठ उभे केले होते. े कांना बसायला भारतीय बैठक होती. आई, बाबा, आ ण मी पुढ या रांगेत बसलो होतो. गाणी, नाटकं, भाषणं असे व वध कारचे लहान मुलांचे गुणदशन झाले आ ण “आता पाचवीत या मीना मुदक णा हचे क थक नृ य” असे जाहीर केले गेल.े मीना रंगभूमीवर क थकचे पा कजासारखे सुंदर कपडे घालून आ ण पायात घुंग बांधून आली आ ण गोखलेमा तरांनी पेट वाजवायला सु वात केली. यांनी इशारा करताच त बलजीने तब यावर ठे का धरला, गोखलेमा तरांनी बोल हणायला सु वात केली आ ण मीनाने दो ही हात वर क न पावले टाक यास सु वात केली. हळू हळू तब याचा ठे का वाढत गेला आ ण पावलांचा वेग वाढू लागला. मग हातवारे आ ण हावभाव सु झाले. नृ या या बोलांचा वेग वाढला आ ण मीनाने गर या यायला सु वात केली. पेट , तबला, आ ण बोल ांचा क लोळ माजला आ ण समेवर येऊन मीना थांबली. दोन ण असेच गेले आ ण मग टा यांचा कडकडाट झाला. शेवट या टा या हवेत वरत असतानाच मा तरांनी पुढचा बोल सु केला. अशी दहा म नटे गेली असावीत. आणखी एक बोल झाला आ ण मीनाची पावले थांबली पण नाचा या माने आता त या छातीचा भाता खालीवर होत होता, बटा कपाळावर आ या हो या, आ ण घामेजले या चेह यावर वजय ीचा भाव होता. मा या गालांवर काहीतरी ओले ओघळले. ओल कुठू न आली हे पाह याकरता मी एक बोट गालावर फरवलं तर एकदम गळाही भ न आ याचे जाणवले आ ण डो यात काश पडला क मी च क रडत होते - छे ! हे काही रडणे न हते; हे तर आनंदा ु होते! आजूबाजूला कोणी बघत नाहीये ना ाची खा ी करत मी पटकन दो ही डोळे पुसले आ ण अ न मष ने ांनी मीनाचे नृ य पा लागले. हीच का वा ट, चावट, भांडखोर, बंडखोर आ ण तरीही सग यांची लाडू बाई असलेली मीना असा वचार मा या मनात आला. ा घटनेने मी इतक लाजले क घडला कार कुणालाही, अगद आईलाही सां गतला नाही. आ ण मीनाला सांग यात तर काहीच अथ न हता - ती चावटपणे हसली असती आ ण आमचे भांडण झा यावर माझे गु पत सग यांना सांग याची तने धमक दली असती!
पुढे पंचा णव साली मी टाटा मोटसमधील मा या सहका यांबरोबर हमाचल दे शात पवतारोहण करायला गेले होते. आ ही वीस-एक पु ष आ ण तीन बायका होतो. पवता या पाय यालाच पोचायला चारपाच दवस लागले. गाडीने पुणे ते द ली, मग पठाणकोट आ ण शेवट बस असा वास झाला. आधी सहा म हने आठव ातून तीन दवस सं याकाळ ऑ फस सुट यावर टे को या डांगणावर ायाम के याने आ ण पु याजवळ या ड गरांवर चढ याचा सराव के याने सग यांची छान ओळख झाली होती. पावसात ड गरांव न उतरताना ब तेक सगळे च एकदा तरी आप या पृ भागावर पडले होते आ ण उ हात आपले पाणी संपले तर कोणीतरी आप याला पाणी दे ईल ाची सग यांना अनुभवाव न खा ी झाली होती.थोड यात काय क येक माणसा या वभावाची ओळख इतरांना झाली होती आ ण मै ीभाव नमाण झाला होता. पुढे वासात आ ण पवतारोहण सु झा यावर बरेच मजेदार संग घडले आ ण आमचा गट आणखीनच एक आला. सामान यायला गाढवं होती. तंबू ठोकणे, वयंपाक करणे, भांडी धुण, वगैरे कामं करायला अगद च शेपा नाही पण ा कामांची सवय असलेली माणसं होती. यामुळे ड गर चढणे, केलेला वयंपाक झोडपणे आ ण झोपणे ात आमचा वेळ छान चालला होता. रा ी जेवणं झाली क आ ही आपाप या तंबूत जाऊन ली पगबॅगम ये शरायचो आ ण गरमगरम चहा कधी येतोय ाची वाट बघायचो. कुणालाच इतक सेवा करवून यायची सवय न हती आ ण हणून याचे खूप ना व य वाटायचे! जसजसे आ ही ड गरा या मा याजवळ पोचू लागलो तसे काह ना ास यायला ास होऊ लागला कारण दहा हजार फुटांवर हवेतील ाणवायुचे माण कमी होऊ लागते. आम या एका सहका याला तर खूप धाप लागली. आ ही थोडा वेळ या याबरोबर थांबलो. याला तथेच सोडू न जावे लागते क काय असे वाटू लागले. शेवट असे ठरले क तो आ ण आमचे ायामाचे श क हळू हळू येतील आ ण बाक चे पुढे जातील कारण सं याकाळ होऊ लागली होती आ ण रा हाय या आत आ हाला तंबू ठोकले होते या ठकाणी परतायचे होते. ड गर चढताचढता एक तलाव काही अंतरावर दसू लागला आ ण आमचा मागदशक हणाला क ा तलावात नान के याने यांना पु य मळते. आंघोळ क न तीनचार दवस झाले होते. चालूनचालून शीण आला होता. पु य मळो न मळो आ हा तघ ना म त आंघोळ करावीशी वाटली. पु ष मंडळ नी आपला वेग कमी केला आ ण आ ही तघ नी जवळजवळ पळत जाऊन तलाव गाठला. आ ण आमची घोर नराशा झाली! तलावात बुड याइतपत पाणी न हते. पाऊस नं पड यामुळे याचं डबकं झालं होतं. कसंबसं अंगावर पा याचे चार थब शपडले आ ण आमची वरात पुढे नघाली. थो ाच अवधीत आ ही ड गरमा यावर उभे रा हलो आ ण सभोवार बफानं आ ादलेली शखरं पा न मु ध झालो. तथे एक साधू यान लावून बसला होता. असे डोळे बंद क न चलीम ओढत बसलेले अनेक साधू आ ही वाटे तील शवमं दरांमधे पा हलेले होते. पण हा साधू जरा वेगळा होता. एकतर तो काही मादक पदाथाचे सेवन करत न हता आ ण मु य हणजे एव ा थंडीत अधन न तीत बसला होता. आ ही आलेले पाहताच याने डोळे उघडले आ ण आम यापैक काही जणांनी याला वचारायला सु वात केली. तो थंडी, वारा, बफ कशाचीच तमा नं करता बारा म हने तथे राहायचा. कुणी काही खायला आणून दलं तर खायचा नाही तर उपास करायचा. हे सगळं ऐकून आ ही अगद भा वत झालो. कुणी हणालं “हा खरा साधू आहे!” तर कुणी हणालं “काय योगसाधना आहे”! काही जणांनी या या पायावर आपले डोके टे कले तर काही जणांनी याला खा या या व तू द या. आ ण या छो ा या दे वळाबेर तो बसला होता या दे वळात पैसे टाकले. तत यात मागे पडलेला आमचा सहकारीही येऊन पोचला आ ण तो सुंदर प रसर, खूप उं चीवर अवकाशातअसलेलं ते ान, आ ण धाप लागलेली असतानाही शखर गाठ याचे पा न तो इतका आनं दत झाला क नकळत या या डो यातून अ ू वा लागले! एका प तीसचाळ स वषा या इं ज नअरला रडताना पा न मी अगद आ यच कत झाले! आधी मला हे खरेच वाटे ना. ा माणसाला मी शॉप लोरवर काम करताना पा हले होते. शॉप लोरवर भावनांना काही ान नसते. आ ण सरे हणजे ‘पु ष कधी रडत नाहीत’ अशा सं कारात मी वाढले होतो. पण आनंदाचे अ ू कधी आ ण कुणा या डो यात येतील हे सांगता येतं का? ा मं मु ध कर या या अनुभवानंतर मा जे घडलं याला हसावं का रडावं हे कळे ना. या साधूने आ हांला इतके भा वत केले होते याला भेटायला एक माणूस शखर चढू न आला आ ण याने साधूला आम यासमोर एक ला टकची पशवी दली. पशवीत औषधा या गो यांची पा कटं होती. साह जकच आम यातील एकाने साधूला वचारले क ही औषधं कुणासाठ ? साधूचे उ र ऐकून आम या सवाचे चेहरे पाह यासारखे झाले. साधू हणाला, “ या कर, आ खर शरीर ही तो है, सद जुकाम हो जाता है तो दवा खानी पडती है!” हणजे आतापयत ा माणसाने आ हाला जे काही सां गतलं होतं यातलं अधा अंश तरी खरं होतं का? ते थंडीपावसात उघ ावर राहणं, जे मळे ल ते खाणं आ ण नाही मळालं तर उपाशी झोपणं, ातली एकतरी गो खरी होती का? आ ण औषधा या ‘ ड ल हरी’ची जर यानं सोय क न ठे वली होती तर जेवणखा याची सोय कशाव न केली न हती? अ या ग पा मारत आ ही बेस कॅ ला रा ी पोचलो. भयंकर भूक लागली होती आ ण वयंपाकाचा वास आसमंतात दरवळत होता.
आनंदाची गॅलरी - श पा साठे
मा या लहानपणी ना शक ब यापैक वाडी आ ण वा ांचे गाव होते. गावाबाहेर थोडी मोजक च व ती पसरायला लागली होती. पण खरी वदळ गावातच. र ववार पेठेतील अशाच एका वा ात तस या मज यावर आमचे दोनखणी घर होते. पण आम यासाठ मा घराचा सग यात आवडता भाग होता तो र याकडे बघणारी गॅलरी. तीन साडेतीन फूट उं चीचे लाकडी कठडे आ ण खाली न ीकाम असलेले लोखंडी गज. भतीला नळा ड टे र रंग.लहानपणी तथेच खुच ठे वून आई आ हाला र यावरची गंमत दाखवीत काऊ चऊचा घास भरवयाची( मला भरावयाची ही ऐक व मा हती, पण माझी धाकट बहीण ाला मा भरवताना मला आठवते). गॅलरी या अगद उज ा टोकाला आ चा भलामोठा मनी लांट होता. या या हर ागार फां ा वर या आठ नऊ फूट छतापयत उं च झा या हो या. यामुळे आई नेहेमी या वर या म हर पला बांधून ठे वायला खुच वर चढत असे. ते हा ती खाली पडू न जाईल याची मला खूप भीती वाटायची. मग वषातून एकदा कधीतरी तने याचे क टग केले क श हायचे क दोनतीन म हने तरी ती आता खुच वर चढणार नाही. तसेच कोणी आले आ ण गॅलरीत फार रगाळले तर ती आ हाला ल ठे वायला सांगायची. कारण मनी लांट ची फांद चो न नेली तरच लागते असा ते हा समज होता. आता आठवले क खूप हसू येत.े या कोप यात भतीला लावून दगडी पाटा वरवंटा होता. सु वातीची म सर येई पयतची क येक वष आई यावर वाटण, हरवी चटणी, कवठाची चटणी असे काय काय वाटत असे. मीही हळू हळू शकायला लागले होते. हणजे आधी पाटा वरवंटा ओ या फड याने व पुसून यायचा. वरवं ा या दो ह बाजूंना हात लावून तो पा ावर सफाईने फर वणे ही कलाच होती. चटणी वाटताना आधी मरची , खोबरे थोडेसे पाणी लावून वाटायला यायचे. मग ते बारीक झा यावर जरे, को थबीर , साखर ,मीठ सगळे हळू हळू घालत सगळ चटणी मळू न आली क मग दगडी सटात काढू न यायची. आ ण मग पाटा पा याने व क न तयार झालेले मसा याचे पाणी एखा ा रसभाजी साठ काढू न ठे वायचे.नंतर परत पाटावरवंटा धुवून उभा क न ठे वायचा. आम या आजूबाजू या मावशा , काकवा पुरण काय सुंदर वाटत. अवघड काम होते. हळू हळू जमायलही लागले होते. पण तेव ात पुरणासाठ पुरणयं आ ण म सर आला. आ ण पाटा मग फ उ हा यात चचा फोडणे, कधी कै या बाठांस हत फोडणे या कामासाठ रा हला. आईकडे आजूनही आहे ब तेक. या भतीला वर वयंपाकघराची खडक होती. यामुळे आमचा मु काम दवसभर गॅलरीत असला तरी आईचे ल असायचे. मै ण बरोबर काचापणी, सागरगोटे , चचो याचे अंपल- चंपल, प े असे सारे काही तथे चालायचे. दड या पो ांची भातुकली, बा लीच ल न हे तर कायमचे काय म असायचे. घरात या टु लाला उलटे क न कापड बांधून मंडप तयार होई आ ण चुररमु यां या मुंडाव या लाव या क आमचे बा ला बा ली ल नाला तयार. ताटावर लाटणे आपटू न मरवणूक नघे आ ण मग गूळ दा याचे लाडू . उ हा यात या पारी अशा भराभर नघून जात.गॅलरी या बाहे न असले या दगडी कमानीवर ओवा, चनी गुलाब अशी रोपट होती. ओ ाची पाने मोठ झाली क यांची हमखास भजी होत. गणपती आ ण दवाळ त तर गॅलरीचा दमाख काही और असे. गणपतीची वसजनाची मरवणूक आम या र याव न जाई. मग ती पहायला भरपूर गद होत असे. आ ही आधीच खु या लावून आम या जागा पकडू न ठे वत असू. या पहाटे २-३ पयत चालणा या मरवणुकांचे धैयडम् त डम आवाज कानात अजूनही ं जी घालतात. दवाळ तर काही वचा च नका. सगळ कडे आकाशकंद ल चमचम करत. गॅलरीत दवसा टक या फोडणे, नागा या गो या पेटवणे, छोटा मातीचा क ला बांधणे तर सं याकाळ फुलबा या उडवणे याची आ ही वषभर वाट पाहत असू.
डा ा बाजू या दारामागे भंगार वा याला ायचे सामान साठवले जाई. यावर गोल झरोका होता. त्यातून पौ णमेचा चं खूप सुंदर दसे. अथात रागावले क आ हाला काही म नटे क डू न ठे वायची आईची गॅलरी ही ह काची जागा होती. दवसा क डले तर आ हाला काही वाटत नसे . वेळ बाहेर बघत छान जाई. पण रा ी क डले क मा जाम भीती वाटायची. लगेच माफ मागून आ ही दोघी ब हणी मोक या. तथून व न जग खूप छान च ा सारखे भासायाचे. खाली र यावर चाललेले सारे स याच नयेत घडते आहे असे वाटायचे. तथून क येक ल ना या मरवणुक , दोरीवर चालणा या ड बा याचा खेळ, माकड घेऊन येणा या दरवेशाचा खेळ, नागपंचमीला नागाची टोपली घेऊन येणारा मुंडासे बांधलेला बाबा, सुया , ब बे हणून ओरडत जाणारी बाई, बोहारीण, हण सुट यावर ' दे दान सुटे गरान' ओरडत जाणारी कोमट ण, कती कती माणसे पा हली. आज यातली क येक माणसं आ ण यांचे उ ोगही काळा या ओघात लु त झाले आहेत. पण मनात मा ही माणसे, यांचे वेष, आवाज सारे घर क न आहेत. मी मोठ झाले हणजे न क काय झाले ते ाच गॅलरी या उं बर ावर बसवून आईने मला समजावले होते. असे भराभर पाखरासारखे दवस उडू न जात असताना, मी बारा तेरा वषाची असताना आ ही ते घर सोडू न जाणार याची चा ल लागली. ते हाचे दवस गॅलरीत उभे रा हले क डो यात पाणी येई. तचा शेवटचा नरोप घेताना खूप खूप वाईट वाटले होते. माझे बालपण या उं च उं च गॅलरीत ठे वून बाहेर पडले असं आता वाटत. अजूनही लहानपणीचे काही व ं पडले तर यातील घटना मा या आनंदा या गॅलरीतच घडतात.
हंस दशन - रेवा मुळे
हवा या या सु वातीपासून फेसबुक या ा नक फोटो ाफ समुदायांवर हंसांचे फोटो बरेचदा दसू लागले. मनेसोटात या इतर ठकाणी व ट् वीन स टजमधेही काही ठकाणी हंस जवळू न पाहता येतात असे कळले. ते फोटोज पा न आपणही हंस पाहायला जावे असे कषाने वाटू लागले. अखेर २७ फे ुवारीला उ म हवामान अन इतर गो ी जुळून आ या अन आ ही Vadanis Heights येथील Sucker Lake ला जायला नघालो. घ न जालावर शोधून Sucker Lake Pavilion 2 चा प ा ठरवला होता. परंतु फोन या जीपीएस णालीत नेमका Sucker Lake या द णेकडला पाक ग लॉट टाकला गेला. तेथील े लवर २० म नटे पायपीट के यावर गोठले या त यात हंसच काय इतरही प ांचे दशन होत नस याने आमची चल बचल होऊ लागली.
हंस नघून गेले क काय असाही वचार मनात येऊ लागला. अखेर जॉ गग करणार्या एका भ या माणसाकडे चौकशी केली. तो हणाला मी वतः अजुन पा हले नाहीये. परंतु इतर लोक तथून पुढे उ रेकडे सरळ चालत जाऊन झाडीत या पायवाटे ने उजवीकडे जाऊन तथ या ओ ाजवळ हंस बघायला जात असतात. या याकडू न ही मोलाची मा हती मळताच आम यात पु हा उ साह संचारला. आमची पावले े लवर वेगाने पडू लागली. झाडीत या पायवाटे ने पुढे गे यावर लांबवर एका पायावर उभा असले या धान हंसाचे दशन झाले. शेजारी बरीच बदके होती.
पायवाटे ने आणखी पुढे गे यावर लोकांची वाढणारी वदळ व यां या चेहर्यांवरचा उ साह जाणवू लागला. अखेर आ हीही या ओ ाजवळ पोचलो अन हंसां या समुहाचे प हले दशन झाले.
पयटकां या वदळ चा हंसांवर कुठलाही प रणाम होताना दसत न हता. ते त ासारखे इकडू न तकडे फरत होते कवा यापैक काही ओ ाप लकडे बफा ा दत ज मनीवर उभे होते. काही हंस तर ओ ा या कनार्यावर येऊन पयटकांना एकदम जवळू न दशन दे त होते.
अचानक एका हंसाने आवाज काढला. तो Trumpet आवाज सारखाच होता. ते पा न आम या क येने चौकशी केली क या हंसाने Trumpet कुठे लपवले आहे. ते हंस Trumpeter Swans कारचे होते. मनेसोटातले Trumpeter Swans फारसे लांतर कराय या फंदात पडत नाहीत. लहानपणापासून हंसांचे वांङमयीन वणन बरेचदा वाचले होते. पण मनात या तमे नही यांचे य दशन अ धक उ कट अस याची जाणीव यावेळ झाली. तथे १०-१२ म नटे घालव यावर आमची पावले परत फरली. हंसांचे वलोभनीय प मनात साठवून आ ही तृ त भावनेने घरी परतलो ते दर हवा यात हंसाचे दशन यायचे मनोरथ ठरवूनच.
उजळती - मावळती - ीरंग जोशी
आपले सद य ीरंग जोशी यांनी टपलेले सुय दयापूव चे अन सुया तानंतरचे च (
ळ: मेडायना, मनेसोटा).
नसग - अनुराधा मेढेकर
मा या घराची प मा भमुख खडक उघडू न रामपारी मी हवेची थंड झुळूक अंगावर घेतली. हवेचा गंध नाकांत भरला.पण याबरोबर एक ओशट असा वासही मला जाणवला. मी ओ ावर पा हले पण काहीच दसले नाही, सव व होते.फ दोन तीन कबूतरांची पांढरी लहान पस ीस पडली.मा या बेड म या एसी या वायर वर चमणा चमणी थोडी चव चव करत थोडे ग प होत या पसांना बघत होते. मी नरखून पा हले तर मला दसले क ती पसे नसून चमणा चमणीची फुटलेली अंडी होती, एसी वर केले या घर ातून खाली पडली होती ! चमणी बसून एकटक या अं ांकडे पहात होती व चमणा चव चव क न तला समजाव याचा य न करत होता.ते य पा न मला गलबलून आले. संबंध दवसभर या दोघांचा या वायर वर बसून वलाप चालला होता. बचारे......! काय करतील ते आता माझे वचार चालले होते. स या दवशी नेहमी माणे मी खडक उघडली चमणा चमणीची चव चव चालुच होती. पण...........! आता वेगळे च य होते. चम या या चोच त धागे गवत होते.कालचा वमन कपणा औषधालाही दसत न हता, उ साहाने चमणी पण बाळासाठ नवी शेज कर यात गुंतली होती.माझे मन आनंदले, चमणा चमणी सावरली होती. भ व यकाळाची गुंफण क रत होती........! या छो ा जीवांनी मलाआयु यातील एक अमू य स य शकवले होते. पराभव पचवणे. समथ रामदास वम नी हटलेच आहे. .......य न तो दे व जाणावा, य ने वण द र ता..............! या छो शकवला हा धडा ?
ा जीवांना कोणी
आनंद
- सौ. क पना पंचपु े
आनंद हा श द ऐकताच मराठ माणसाला थम आठवतो तो आनंदा या व वध छटा दाख वणारा संग आ ण आनंदाचे श द च आप या अभंगातून जगाला दाखवणारे तुकाराम महाराज यांचा अभंग - आनंदाचे डोही आनंद तरंग! पण आज या घडीला असं वाटतंय क हा आनंद कुठे तरी हरवत चालला आहे. खरं तर आनंद यायला छो ा छो ा गो ी आहेत. पण आनंद कसा यायचा हे मा सगळे वसरत चालले आहेत. कारण हणजे, जग यासाठ या धत येक जण धावतोय. आतला आनंद कवा शा त व पाचा आनंद मळे नासा झालाय.
आनंद हा आप याच बाजूला असतो. येक गो ीत पण तो कसा उपभोगायचा हे मा आप या ल ात येत नाही. आपणच आनंद व प आह त याची जाणीव ठे वून आप यालाच आप या आनंदाचे सा ीदार होता आले पा हजे. आज माणसं अ धका धक आ मक त बनत चालली आहेत. इतरांसाठ जग यातला आनंद यांना अनुभवता येत नाही. आनंदाचा डोह आप यापाशीच असतो. वतः साठ आ ण इतरांसाठ काही कर यातुन आनंदाचे ण जवंत करता येवू शकतात. या आनंदाला सीमा नसते. आनंद नमाण करता येतो पण तो नमाण करणं हणजे उ पादन नाही. ती व तू नाही. ती अमूत क पना आहे. ती जाणवते. अनुभवता येते. ती कट होते. डो यातुन उमटते आ ण चेह यावर हसु फुलवते.
मनेसोटा या आठवणी - मानसी होळे हो ूर
2014 साली अचानक यू जस मधला ोजे ट संपला हणून मनेसोटाला जावं लागेल असं कळले ते हा मी नकाशात हे रा य शोधायला सु वात केली. याच सुमारास बात याम ये हे रा य गाजत होते तथ या थंडीमुळे, यू जस सार या मनी इं डयातून मनेसोटाला कशाला जाता, नव याला सांग येऊन जाऊन करायला, केवढ थंडी असते तथे, इं डयन पण जा त नाहीत, असे सगळे अना त स ले कानाआड घालून आ ही सह कुटुं ब सह प रवार उणे 30 ड ीत पाऊल ठे वलं ते हा सगळे कसे म त पांढरे पांढरे दसत होते. हॉटे लला जातानाच जगातले सग यात मोठा मॉल , यातले बं द त अ युजमट पाक, वॉटर पाक बघून नवलच वाटत होते. नो टॉम आले तरी काही तासात सगळं काही सु होतं ही बघून खूप आ य वाटत होते. तसे उणे 4, 5 अगद व चत 10 पय त ए डसनम ये तापमान अनुभवले होते, पण इथे उणे 30 म ये सु ा सगळं काही नेहेमी पे ाही जा त व त नयमब होत होतं बघून मजा वाटत होती. आयु यात कधी उणे 30 तापमानात अंगावर कप ांचे तीन सेट घालून मी लेकाला शाळे तून आणायला चालत जाईन अशी कधी ही न केलेली क पना य ात उतरवली होती मी आम या इगनम ये. जेमतेम वष काढले आ ही तथे पण या शहराने दलेली ऊब अजूनही ताजीच आहे. इथला हवाळा जतका सुंदर होता या न जा त दे खणा होता इथला उ हाळा, हणजे फॉल बघेपयत तरी मला तसे वाटायचे. पार ए ल पय त हमवषाव होतंच होता, यामुळे कधी ही पांढ याची नया बदलेल असे वाटत होते. यातही एनजे मधले म मै णी ग या खुणा दाखवणारे फोटो टाकून तुम याकडे ग नसेलच ना असे चडवत होते ते हा मन ख होतंच होते. पण काही दवसांत बफ वतळायला लागला, हर ा पाल ा दसायला लाग या आ ण मग जागोजागी दसणारी तळ बघून 10000 त यांचे रा य याला का हणतात याची चुणूक आली. ट् वन सट मध या या त यांवर बफ असताना चालले होते आता यांचे प इतकं बदलले होते क अरे.आपण न क इथेच आलो होतो ना माग या वेळ असे वाटत होते. भरपूर मोक या बागा, वेगवेगळ तळ , तलाव यां या सभोवती सु ा फरायला जागा, कमान प ी बसायला तरी जागा होतीच. आठव ाचे बाजार, शेतक यांचे बाजार बघून अगद गावाकडे या आठवडी बाजाराची आठवण यायची. तथेच अनेक भारतीय म मै णी झाले अगद तसेच सहजपणे अमे रकन, मे सकन, लोकां यापण ओळखी झा या. भारतीय कमी अस याचा मला एक कारे फायदाच झाला. यामुळे बाक या सं कृत शी ओळख झाली. र तो र ती फुललेली झाडे, हरवी गवतं , नळे पाणी अजून काय हवं असेच वाटत होते. आ ण मग मी फॉलची सु वात पा हली .. या आधी मी फॉल ब घतला होता पण अनुभवला न हता. पानगळ यांचे रंग मो न टाकणारे असतात. एकाच वेळ सोन पवळ , ला लमा, कवा केस रया रंग यायलेली झाडं बघून मी खरेच वेडी झाले होते. अगद वेदर रपोट बघून डु लुथ मधली रंगीबेरंगी उधळण पा हली होती पण तरीही मन भरले न हते हणून रोज सं याकाळ एक र ता पकडू न फॉल कलस बघायचा वेडेपणा मी ते हाच केला होता. वतःचं अ त व असे गाळू न टाकताना सु ा यातले सौ दय टकव याचा यास केवळ नसगाम येच असू शकतो. पानगळ ही सृ ीचा नयम आहे, कारण नवीन काही ये यासाठ आधी जु याला जावे लागते, पण जाताना खंत कर या ऐवजी जे ण मळाले याचा आनंद साजरा का करायचं नाही , माझे मीच शोधून काढलेले या दवसातले हे ान मला सग याच गो कडे बघायची वेगळ नजर दे ऊन गेले. मनेसोटाने 11 म ह यात मला काय दले हा जे हा जे हा मी वतःला वचारते ते हा ते हा मला आठवत राहतात तळ , थंडीत सु ा ायाम करणारे आबाळ वृ , सुंदर फॉल कलस, नसगाला सोबत घेऊन या भोवती आयु य गुंफणारे लोकं! कधीही न थांबणारे हे सुंदर रा य जे हा माग या वष भल याच कारणाने चचत आले ते हा काही ण मलाच वाईट वाटले. आप या भरवशा या माणसाने काहीतरी मोठ चूक के यावर जसे वाटते अगद तसेच वाटले. अथात आता गो ी ब याच बदल या असतील माझे इगन, मनेसोटा सु ा बदलले असतील पण मा या आठवणी मा तशाच असतील मला नेहेमीच ताजेतवा या करणा या !!
आनंद छाया च ांचा! - मंजुषा सावंत
Happiness is when you see a robin and know that warmer weather is just around the corner. वसंत ऋतू या आगमनाची चा ल दे णा या रॉ बन प याला बघ याचा आनंद
Happiness is watching the innocence of animals .. नसगातली नरागसता अनुभव याचा आनंद.
Happiness is clicking a photo of this beautiful wood duck on the very first try... या सुंदर प याला कॅमे याम ये थमतः टप याचा आनंद.
Bluebird which is known as the harbinger of happiness.. आनंद- त.
The Bold & the Beautiful, ती असामा य आहे! - अमोल दा डेकर
ती वेगळ आहे, त यात नशा नाही, पण धुंद असते, अन ती धुंद अ सल दद असणा यालाच येते. दद त या अ त वाने कासावीस होतो. या न र व ात असा े सुवास नाही. ती अशी Masses ला अपील करणारी नाही, ती एक लास आहे आ ण तचा एक लास आहे. ती सव सामा य नाही तर, ती बेधुंद करणारी आहे. Simply the bold and the beautiful! एकवेळेस बायको समजेल पण ही या मै णीसारखी आहे जतके खोलात शरायचा य न कराल........जाऊदे ! ती सा या सु या घरची नाही थोडी उ ,ू थोडी बो साध सुध चालत नाही, थोडं नटण, थोडं मुरडण!
आहे, आ ण बो
आहे हणूनच मजा आहे. ती थोडी नखरेल आहे, हणजे असं
Hold your horses, मी कुठ याही ीब ल कवा नट वा दा ब ल बोलत न हये. अरे अ सल कॉफ ब ल बोलतोय............. ती अशी लहान कपात अधा कप वैगरे घेता येत नाही (घेणारे घेतात ले कन फर वो दद नही.) ती मो ा लाल, नारंगी कवा हर ा बो रंगा या मो ा मग मधे शोभून दसते आ ण तची चव दे खील गुणीत होते. अशी भर भर पता येत नाही अन पीतअसाल तर तचा अपमान होतो, एक एक घोट असा आ वाद घेत रचवला तर अहाहा त यासारखं पेय नाही. आता भारतीयांनी तला जायफळ लावून (कुंकू लावून) भारतीय बनवायचा य न केला, पण नाही रे नाही तो खूप के वलवाणा य न होता, अरे ती मेली रे यात! कॉफ जे हढ गरम, जे हडी कडक ते हढ ती म त! फ या कॉफ ची मला कव येते कब ना या फ क कॉफ पणा यांची, क अरे एक कप ध, साखर आ ण कॉफ वाया घालवली. ती एकट घेतली तरी म त आ ण त या सोबतीला कोणी असेल तरी चांगले, पण त या सोबतीला असं कोणीही चालत नाही. कॉफ बरोबर टो ट कवा खारी. कॉफ चा खरा सोबती शंकर पाळा गोड कवा खारा कुठलाही, सा या ेड पे ा कॉफ बरोबर भाजून लोणी लावलेला ेड अ धक चांगला. हचं सग यात जा त कोणाशी पटतं तर ते केक शी, एकदम 36 चे 36 गुण जुळतात. हटल न ती थोडी उ ू आहे चहा या टपरीवर सहजा सहजी ती मळत नाही. आ ण चहा या टपरीवर चांगली कॉफ हवी असेल तर थेट ता मळनाडू च गाठावं लागेल! कॉफ बनवायला काही वशेष कल आ ण अनुभव लागत नाही पण ही मन ओतून बनवावी लागते. घोटू न-घोटू न बनवली तर अहाहा. पण केवळ रंग अन वास याव न दद आ ण जाणकार कॉफ चांगली क वाईट हे ओळखू शकतो. कॉफ आ ण चहात एक मूलभूत फरक आहे. चहा हा तसा बेभरव याचा, चहाचा तोच ॅ , तेच ध, तीच साखर तरीपण तो चांगलाच होईल याची खा ी नसते. पण कॉफ चं असं नाही ती माणब वाप न प तशीर केली तर ती चांगलीच होते आ ण पणा याला समाधान दे ते. कॉफ कधीही पता येते पण भारतीय शा ीय संगीतासारखे हचे काही कायदे कानून आहेत. पार या झोपेतून उठू न कॉफ बरी लागत नाही, पणारे पतात पण दद नाही. कॉफ सु या दवशी सं याकाळ ५-६ ला अशी घरी पाळ यात बसून यावी, सां गतलं ना ती असामा य आहे. म जमले आहात कोणी स वाल नाही (आजकाल असं कोणी मळत नाही) तर मग रा ी प े खेळताना कॉफ सारखं उ म पेय नाही. शाळा-कॉलेज या आठवणी, ग पा, म आ ण कॉफ न पता नशा नाही पण धुंद ज र दे त.े मा यासाठ तर कॉफ आ ण वास यांचं घ नातं आहे. मैल -मैल गाडी चालवायची आहे तर one black coffee please करायचं आ ण माग लागायचं. Black Coffee हंटल क कोणाला थोडी धडक भरते, अरे कशी पता रे ती कडू कॉफ ? असा समोर येतो. कबुल आहे पण एकदा सवय झाली ना बना साखर black coffee क मग ह या मठ तुन सुटका नाही!
वमानतळावर जे हा या कॉफ शॉप समो न जातो ना.......... मरतो मी या वासानी. Pretty woman won't you pardon me Pretty woman I couldn't help but see Pretty woman that you look lovely as can be Are you lonely just like me मला अस या काही ओळ आठवतात.
या कॉफ या जातीत एक flat white आ ण cappuccino नावा या स या ब हणी आहेत. परदे शात मी तर अनेकदा रा ी एकटा असताना एखाद कॉफ शॉप पहायचं Small cappuccino आ ण एखादा lemon poppy muffin आ ण हा मळाला नाही तर बनाना ेड ( दे शातला गोड वडापाव समजा) यांचे मा या ठाई तर एकदम 36-चे 36 गुण जुळतात. मग घरी येऊन म त ताणून ायची. कॉफ याय यानी झोप येत नाही वैगरे सग या अंध ा आहे न बे! मी तर असा झोपतो क इस रात क सुबह नाही!! कॉफ यायला तसं qualification काही नाही, पण ही मन लावून जशी बनवावी लागते तसंच आ वाद यायला ही र सक लागतो. क वता ब याच जणांना आवडते पण गजल अशी एका एक एकदम समजत नाही ती दोन दा-चार दा ऐकावी लागते तसंच कॉफ आज यायलो आ ण उ ा आवडू लागली असं होत नाही. ती थोडा काळ यावी लागते यात मन रमल क मग याची खरी मजा येते आ ण अजून काळ गेला क कॉफ चा दद कवा र सक तयार होतो. हणून.... पु हा सांगतो ती असामा य आहे!!
आनंद
- सायली कोळ
कधी एका बाळाला ज म घेताना पा हलंय? या या आई या डो यात अ ू असतात. कधी एका पाळ व ा याला पा हलंय, जे हा ते आप या मालकाला कामाव न घरी येताना पाहतं? या या डो यात एक वेगळ च चमक असते. कधी या आई-व डलां या डो यात पा हलंय याचं मूल २-३ वषानंतर बाहेरगावून घरी आलंय? या पाणावले या डो यात एक आशा असते. एका त ण-त णीला आप या ेमाब ल घर यांकडू न होकार मळा यावर, मळालेला समाधान. एका सै नका या कुटुं बाला या या घरी परत ये याचा हष. कानाने ब धर माणसाला प ह यांदा ऐकू येणं, कवा एका अंध ला उपचारा नंतर डो यांनी प ह यांदा हे जग पाहता येणं, कती सुखमय आहे. या भटकले या बाळाला या या आईची भेट घालून द यावर या दोघां या डो यातली तेज, खूप मळ असते. डोळे मनातलं बोलतात. कधी अ ू तर कधी उ साह. हे दो ही आनंदाचे तीक. आनंद एक अशी भावना आहे जी आप या आयु याला खरी दशा दे त.े सुख आ ण ःख हे दो ही आप या जीवनातले मह वाचे पैलू आहेत. या दोघांम ये एक पळवाट सु असते जी कधीच संपत नाही. सुख कोणाला नाही आवडत? पण ःख ह माणसा या जीवनात तेवढं च मह वाचं आहे जेवढं क सुख. आपण आपलं ब मत वेळ सुखात असतो पण आप याला याची जाणीव नसते. जाणीव क न दे णारा हणजे ःख. ख या अथात हाच ःखाचा सवात मोठा मह व. आप या आनंदाला आपण ब याच वेळ गृहीत धरत असतो. आनंद हणजे एखादा खूप मोठा संग न हे तर, आप या रोज या आयु यात होणारे छोटे छोटे संग. आप या म ांबरोबर शाळा/ कॉलेज ला जाणं, आप या भाऊ/ब हणी बरोबर ट वी या रमोट व न भांडणं कवा आईने बनवले या आवड या पदाथासाठ बा लश मारा मारी करणं, आप या कुटुं बासोबत बसून जेवणं, आप या बाळाला शांत झोपताना बघणं, वय कर आई-बाबांना एक मेकांची मसखरी करतांना पाहणं, हे सगळे संग अथात खूप आनंदमयी असतात, पण आपण नकळत यांना ल करत असतो. याची खरी कमत ते हा कळते जे हा ते ण आप या स या चालले या आयु यात नसतात आ ण राहतात या फ आठवणी. पण ा म ये सु ा नराश हो या सारखं काही नाहीये. कोण हणालं आठवणी फ नराश करतात? हा, हणजे, येतात डो यात अ ू अ या गो ी आठवण क न, पण मग यातच तर खरा आनंद आहे, राव! अशी वेळ येण,ं जे हा आपण आपली, आप या माणसांची, या अनमोल णांची कमत करायला लागू, हा एक सकारा मक संकेत आहे. येक माणसा या आयु यात असे बरेच ण येतात जे हा सगळं आप या व चाललंय असं वाटतं. आप या य नांना यश नाही मळत आहे , असं वाटतं. पण अ या वेळ माणसाने खचून जा या ऐवजी, आप या य नांना अजून मजबूत आ ण वतःला खंबीर बन वले पा हजे. आ ण सग यात मह वाचं हणजे, आनंद रा हलं पा हजे. आपण ब याच वेळेला अ या भरपूर काही गो ना गरजेपे ा जा त मह व दे त असतो. अथात, आपण काही गो वर खूप वचार करत राहतो. आ ण यामुळे आपण वतःला नराश करत असतो. संग कोणताही असो, आपलं या संगावर नयं ण नसून, वतःवर कती नयं ण आहे, ाची खरी परी ा असते. आ ण जर का आप याला वतःवर नयं ण ठे वता आले, तर या परी ेचं फळ हणजे, आनंद, आप याला ा त होतो. नराश न होणे हणजेच आनंद राहणे. सो पं नसतं हे, मा य आहे. पण मग सो या गो चा मह व तेवढा नाही ना, जेवढा कठ ण गो चा आहे. सो या गो ी सहज वस न जातो आपण. हणून आनंद राह यासाठ थोडे य न करावे लागले तरी चालतील, पण या नंतर मळालेला समाधान हा खूप मौ यवान असतो. एखादा कवा एखादं संग जे आप याला नराश करत असतात, या कवा संगा पासून लांब पाळ यापे ा याला सामोरे कसा जाता येईल ाची भावना मनात ठे वली पा हजे. यामुळे मनातली भीती पण कमी होते आ ण मनाला शांतता ा त होते. इं जीत एक हण आहे, "If you don’t mind , it doesn’t matter ". आपलं मन ठरवतं क कोणती कवा कोणता संग आप यावर काय प रणाम करतो. जर आपण कुठ या नकारा मक गो ीला आप या मानावर नाही घेतलं तर ते आप याला कसलाच ास नाही दे णार. आ ण जर मानावर घेतलं, तर ते आप याला ास दे त राहणार आ ण आपलं आनंद शोषून घेणार. शेवट मन हा आप या शरीरावर रा य करतो. आपली आ मा आप या न शांत असते, मनाला शांत ठे व याची तभा असायला हवी.
एका शाळे त जाणा या बालकासाठ , आनंद हणजे आप या आवड या वषयाचा तास. थोड या श दात हणायचं तर पी.ट . चा तास. आ ण जर कोण या स या वषयाची ट चर एखाद दवशी नसेल आली, तर ॉ सी तास मळ याचा आनंद हा वेगळाच असतो. आपण सवानीच हे अनमोल आनंदाचे ण अनुभवले असतीलच. एका कशोर वया या मुळा/मुली साठ पुढ ल श णासाठ आपलं आवडता े नवडणं आ ण यात यश वी होणं हे आनंद. एका त णासाठ कवा एका त णीसाठ आप या आवडी या बरोबर आपलं पुढ ल आयु याचं नयोजन करणं कवा करता येणं, हे आनंद. एका आई-व डलांसाठ आप या मुलांना यां या पायावर उभा राहता बघणं, याचे नणय वतः घेतांना बघणं, हे आनंद. आनंद राह या क रता पराभव करावा लागतो नराशेचा,आ ण नराशा उ वणा या या सग या प र तथीनचा. अपयश हा एक खूप मोठा साधन, नराशेचा. कोणी आप या ब ल केलेली नदा कवा ट का, हे सरं साधन. तसरं हणजे स या कडू न खूप अपे ा करणं, आ ण या अपे ा पूण होतीलच ाची अजून अपे ा करणं. आ ण चौथं हणजे वतः कडू न खूप अपे ा करणं. आता काही जण हणतील, वतःकडू न अपे ा करणं ह काय वाईट गो नाहीये. हो, मह वाकां ी असणं अ भमानाची गो आहे, पण काही वेळा प र तथी आप या बाजूनी नसते. आ ण या साठ आपण वतःला दोष दे याने आ ण नराश राह याने काही सा य नाही होत. आशा आ ण अपे ा ा दो ही भावनांम ये एक खूप बारीक फरक आहे. दो ही भावना आप याला पुढे जा यास आ ण आप या येया कडे पोहोच यास मदत करतात. पण, आशा असेल तर नराशेचा भागच येत नाही. अपे ा असेल तर, आप या व असणा या प रणामाला आपण नराश होऊन बसतो. यामुळे, वतः आ ण स या कडू न आशा करावी, अपे ा नाही. कारण यावर आपला आनंद नभर असतो. आता अपयशाचा काय आहे, कधी तरी येतंच. पण याला नराश न होता, यावर मात कसा करायचा यात आपलं भाग आहे. कोणीतरी खरंच हंटलं आहे, य न अंती परमे र. अपयश आप याला सग यात मोठ शकवण दे तो, ती हणजे अनुभव. अपयशा या नराशे पे ा अनुभव मळा याचा आनंद घेतला पाहीजे. अनुभव आप याला मजबूत बनवतो आ ण आनंद आप याला सकारा मक ठे वतो. नदा हे सु ा एक नराशेचं कारण. पण असं हंटलं जातं क आप या नदकाला आप या म ा पे ा जवळ ठे वलं पा हजे. कारण असं, क ते आप याला आप याम ये सुधार आण यात मदत करतात. आप या वाईट सवयी कवा आप या चुकांवर बोट दाखवून ते नकळत आपलीच मदत करत असतात. यामुळे, नदा करणा यांशी कवा ट का करणा यांशी नराश हो या ऐवजी यां या संगतीत रा न आपण आनंद कसे रा शकतो, ावर जोर दला पा हजे. आप या जीवनात येणा या संगांना आपण क या कारे सामोरे जात, आपण आप या मनावर कती नयं न ठे वतो, यात आपलं वतःचं सग यात जा त योगदान असतो. चांगली माणसं भेटणं, हा एक योगायोग असू शकतो. पण आप याला भेटले या लोकांबरोबर कसं आ ण कती समाधानी राहायचा हे सु ा आप यावर असतं. येक प र तथी आप या अनुकूल असेलच असा नाही, पण तकूल प र तथीना आपण कसे सामोरे जातो, याचा पराभव कसा करतो, आ ण यात आपलं आनंद कसं शोधतो, ात आपलं वतःचा खूप मोठा योगदान असतो. हणूनच इं जीम ये आनंद ा वषयावर एक अ तम हण, अ ाहाम लकॉन you choose to be ". तुमचा आनंद फ तु हीच ठरवू शकता.
ांची अशी क, "You are only as happy as
भातुकली या खेळामधली.. दोन रा या आ ण तीन कु ी..! - गौरी सागावकर-दे शमुख
पु हा पु हा आवतनं करावीत असा आयु यातला काळ हणजे बालपण! कराड माझं गाव. नखळ आनंद जगलेय मी मा या बालपणी. माझी स खी मै ीण होती ुती. ही भ ाट गो वीस वषापूव या मा या आ ण ुती या भातुकली या संसाराची! तसरी-चौथीत असू आ ही. मा या मै ीणीचं, ुतीचं घर कॉलनीत या र यापासून बरंच आत.. झाडाझुडुपांत कोप यात! घरा याबाजूला थोडा उतार आ ण तो संपला क बदाम- चचे या झाडांचं जंगलच! या झाडीतून नद ची रेष दसायची! आमचं खेळघर हणजे ुती या घरासमोर या डेरेदार आं याखालचं एक अधवट बांधकाम रा हलेलं तीन भत चं बाथ म! भत ची उं ची पण साडेतीन चार फुटांची! यावर आडवी काठ टाकून एक ओढणी सोडली क तो दरवाजा! भांडीकुंडी ना त या घर यांनी वकत आणून दलेली ना मा या! तरीही रोज भर पडायची या संसारात! बाट यांची टोपणं, बर यांची झाकणं, कचन क ा हणून ट ही या पॅ कगला आलेला कुणीतरी कच यात फेकलेला थमाकोल चा क पे असलेला ठोकळा आ ण ताटं हणून पातळ फरशीचे तुकडे! आम या आया मेन इ लुए सर! या जे जे काही ख या घरात करतात ते सगळं जगायचो आ ही! आ ही दोघीही या घरात या क या सुगरणी होतो! ओढणी या साडया नेसून तीन बाय पाच म ये सहज वावरायचो! एका खडबडीत समट या फरशीवर वटांचे तुकडे घासून घासून मरचीपूड करायचे मी! जा वंद ची पानं पा यात कु क न तेल पण तयार करायचो आ ही आ ण ते गाळू न एका बाटलीत भ न ठे वायचो! दोन दवसांत याला घाण वास यायचा! मग ते ायचं फेकून आ ण पु हा घाणा चालू! उ हा यात बारीक कै या टपटप गळाय या! याचं लोणचं घालायचा एक काय म असायचाच उ हाळा संपेपयत रोज! र यावर सापडले या लेडनं कैरी या बारीक बारीक फोडी कराय या आ ण आधीच केलेली मरचीपूड चांगली चोळायची यांना! मग जा वंद तेल घालायचं आ ण व न बाSSरीक वाळू भुरभुरायची! मसाला ओ! नशीब! हे खायचं नाही याची अ कल होती! या कै या जरा मो ा असतील तर मा आ ही खरं खरं तखट मीठ लावून खायचो पण! कमाली या डाक हर ा आंबट कै या हो या या झाडा या! धाचे दात आंबले असतील क येकदा! फणसा या पानावर ट लची चरलेली डबी कररररकच घासून घासून चपातीचे गोल आकार नघायचे सोबत भाजी हणून सडा पडले या उं बरांचं भरीत! क येईल ते हा हॅसलीन चा मोठा डबा भ न चहा हायचा! चाळलेली माती, र यावर पडले या चु या या पुडीतला वाळलेला चुना आ ण पाणी एक क न काठ नं ढवळत बसलं क परफे ट चहाचा रंग यायचा! ( या चु या या पु ा, ुबा हणजे ध. हे ध शोधून शोधून आणायला लागायचं! शाळे या बाजू या लॉटरी या कानाबाहेर पडलेली त कटं हणजे नोटा आम या! पेपर या चटो यांचे पैसे आम या रा यात कधीच चालले नाहीत! आमचा पैसा क ाचा होता! वाकून वाकून वेळ घालवून गोळा केलेला). आम या खेळात तीन जवंत कु ी पण होती! ट पकल गावठ तप करी आ ण कपाळावर पांढ या रंगाचे नाम(उभा प ा) असलेली! या कु यांवर बसून ुती च क खेळातली भाजी- कराणा आणायला जायची.. आ ण ती कु ी पण मजेत फरवायची तला! हे टू मच होतं! यात या एका हाता या कु यावर ती कधीच बसायची नाही, हणायची, 'ही आ ी आहे या दोघांची!'(कुठनं लागले असतील असले शोध??) आपण नाही बाबा असले नाद केले कधी! एकतर ज मजात मला कु याची भीती आ ण एकदा तर ती त ही कु ी एकावेळ मा या मागं लागली होती. (कारण मी नवीन रेनकोट घालून फरत होते उ हात आ ण कु यांनी मला ओळखलं नसावं.) ते हापासून मला या कु यांचा राग यायचा खरंतर पण ुतीची 'गाडी' हणून सोडू न दलेलं मी... एकदा खूप वाई फ जती झालेली आमची. आ ही पारी खेळत होतो आ ण जवळच एका घरात एक माणूस डाराडू र झोपलेला! आ ही नेहमी माणं जोरजोरात बडबडतोय, खदळतोय! त शी याची झोपमोड झाली आ ण तो रागानं बाहेर आला!
उघडाबंब! आ हाला काय माहीत आम यामुळंच..आमचं ल गेलं तसा तो ायला लागला.. आ हाला कळतच न हतं क याला काय ॉ लेम आहे.. टोचताहेत.. आ ण तो दगड भरकावतोय... मोठमो ानं हातवारे करत आ भयानक सीन! एव ा छो ा पोर ना कोण दगडं कसं काय मा शकतं?? प
दगड उचलून आम या दशेनं यायला लागला, श ा तरीही आ ही घाब न पळतोय.. बना चपलीचं.. खडे हाला श ा दे त आम या मागं लागलाय...असला तो र दल कह का!
या खेळातलं आमचं आणखी एक आकषण होतं ते हणजे आम या बा यांची कपडे! डो या या फ कडेनंच सोनेरी केसांची झालर असले या टक या बा या या!पण यांचे लाड तरी कती! ुतीची आई शलाईकाम करायची यामुळं च याची कमी न हती! याच च या वाप न ुती या दोन मो ा ब हणी आ ण माझी द द बा यांना ॉक पासून ते चुडीदार पयत सगळया पॅटन चे कपडे हातावर म त शवाय या आ ण पेट या उदब ीनं गोल गोल होल पाडू न काठाला डझाइन पण कराय या! (खतरनाकच कौश य होतं यांचं एक!) अडीच तीन वष तरी भरभ न नांदलो आ ही या व ात! मग सरीकडे राहायला गे यामुळं ना मला तो 'खेळ' परत मळाला ना सरी ' ुती'! गे या वष यु. एस. ला ये याआधी कराडला गेलेले. ते हा ब याच वषानी याच र यानं जाता जाता ल गेलं तर आम या या खेळघराचं नामो नशाण न हतं! खूप मो ा ख ा खणलेला तथं! ममा हणाली, 'अगं अपाटमट बांधताहेत!' णभर तो ख ा दसलाच नाही! झरझर झरझर आमचं जग पु हा जवंत झालं या जागी! त सं या त संच! आखीर " जये" जो थे हम वहां पे... आप या आठ-नऊ वषा या पोरी र यानं एक ा चालत शाळे ला नीट जाताहेत ना? जातायेता खाली पडले या कस यापण व तूंना हात तर लावत नाहीयेत ना? खेळताना काय धारदार गो ी तर हाताळत नाहीयेत ना?? कु या-मांजराचे केस यां या अंगाला चकटत तर नाहीयेत ना? असलं 'फालतू कायतरी' डो यात पण नस या या जमा यातली ही गो ....!
आठवण
- अ मत पाठक
लहानपण.. शाळा... अ यास.. म .. वा षक परी ा.. उ हा याची सु .. आ ण रय.. चला संगमनेरला. बरीच वष असाच पायंडा..संगमनेर.. माझा आजोळ... वरानद कनारी वसलेलं एक टु मदार गाव. नेहमी गजबजलेली बाजारपेठ,नद कनारच शंकराचं दे ऊळ, मावसभवांची सोबत आ ण आजीची माया.. संगमनेर हटलं क हेच आठवत.. कब ना कधीच वस ना शकणारी आठवण.. आठवण क आनंद.. मला वाटत आनंदच.. शदोरी बांधून स े र ए स ेस ने साधारणपणे ८ वाजता नघायचॊ.. खूप उ साह.. वास मला नेहमी आवडायचा..आताही आवडतो.. पण तो वास काहीसा वेगळाच.. उ हा यातील रा ीच वातावरण वल ण असत.. दवसभराचं काम आटोपून सूयदे व घरी गेले क चं ा या शीतल छायेत आमची े न पुढे जायची.. आ ण त या पट वेगाने धावणार माझं मन.. कधी एकदा द ड येतंय.. रवर शेतामधली कंद ल पाहत पाहत कधी झोप लागायची कळायचंच नाही.. बरोबर ४ वाजता द ड ला उतरायचो.. तेथून वै टग म म ये थोडा वेळ घालवायचा कारण प हली बस संगनमेर साठ ६ वाजता असायची.. लॅटफॉम वर एखादा फ कड चहा घायचा आ ण बस टॉप कडे चालत नघायचो आ ही.. आई माहेरी जाय या वचारानं खुश आ ण ताई, मा यासारखीच आतुर .. तलाही खूप आवडायचं.. एकदा बस सु झाली क समोर या सीट वर मी र तयाकडे पाहत राहायचो.. मला मा हती नाही काई आनंद मळायचा मला पण ाइवर आ ण पॅसजर मधली जी जाळ असते ती पकडू न वास सु हायचा.. बोटाला रग लागायची पण बोट काही सुटायची नाही .. दो ही बाजूला उसाची शेती.. हरवागार प रसर.. म येच एक साखर कारखाना लागायचा.. याची चा ल आधीच लागायची. मळ या वेग याच वासाने.. तासाभरात संगमनेर यायचं.. आ ण पळत पळत आजीचं घर गाठायचं.. जु या प तीचं बांधकाम.. घरात एक झोपाळा..अगद सागवानी लाकडाचा.... काशासाठ झारे.. पाणी साठव यासाठ एक छोटासा हौद..एक मोठ शी ग ी.. याच घरात आत या एका खोलीमधला माझा ज म.. कदा चत यामुळं ती व तू मला नेहमीच आनंद दे ऊन गेली आहे आ ण दे त राहील.. सग यात मह वाची आ ण हवीहवीशी वाटणारी माझी आजी.. ह माउली आमचं गोड हसून वागत करायची..आ ेने वचारपूस करायची.. मग सु ायची धमाल..सारं काही आठवत अजून पण..सकाळ भावांबरोबर नद कनारी जायचा..म तपैक नद म ये अंघोळ.. वेगवेग या कारचे शपले शोधायचा तर न य म झाला होता.. मग शंकराचं दशन.. आ ण मग आजी या हाताची पालकाची भाजी आ ण भाकरी.. आ ही आलो हणून माझा मामा गरम गरम जलेबी आणायचा कधी कधी.. मामाची प र ती तशी बेताचीच पण कधीच कशाची आडकाठ न हती..बेताची प र ती आ हा मुलांना तर कधीच जाणवू दली गेली नाही.. आणखी एक वै श हणजे एक तस बर ची भत. आ हा सग या भावांचे फोटो तथे आज ह तशेच आहेत.. तथे मनातला ओलावा पण जाणवायचा.. आपण ह आता मोठे झालो आहोत पण आपण नाही यांची तसबीर लावली आप या घरात.. या जा णवेने तर आज काळ आणखी आठवण गडद होते.. गावाबाहेर शेतातून मावस भावांबारोबर म ती..ऊस तोडू न तथेच फ त करणं.. झाडावर चढू न चचा खाली पाडणं.. आ ण तसं तास शेतात केट खेळणं तथ या म ांबरोबर..हाच आनंद होता..हाच खरा आनंद होता.. रा ी ग ी वर तारे पाहत कधी झोप लागायची कळायचं पण नाही... अजून ह ते तारे दसतात आ ण सकाळचा गजर वाजतो .. ते सुंदर दवस परत आठवतात .. तो अनुभव पु हा अनुभवायचा आहे . हाच वचार मनात येतो ..उठतो आ ण कामाला लागतो.. को वद १९ मुलं आपण कती साधेपणाने अजून ह रा शकतो हा जे हा वचार करतो ते हा लहानपणीचे ते साधे दवस आठवतात.. आ ण पु हा वाटत.. चला संगमनेर ला..
Happiness in Photography - Shaurya Pathak
भावी पढ
Chairlift Jitters - Riya Baride
भावी पढ The Hyland Hills ski area was not too crowded that day. The tall hills of snow welcomed skiers to go down it. The hills reminded me of tiny mountains, the higher you went, the colder it gets. The squeaking and turning of gears of the chairlifts couldn’t die out the sound of kids laughing and talking on their way up. I was there for three beginner lessons every Friday. This was my second lesson, and so far skiing was super fun. I skied to the magic carpet and bent my knees and moved forward to have the conveyor belt pull me up. I got to the top of the bunny hill and skied down smoothly, like icing on a cake, and met my ski instructor at the bottom to see what we would do next. The instructor told us that we were going to follow her to the hill we would go to. She started skiing ahead and I followed, weaving around crowds of screaming kids and talking adults without bumping into anyone, like I was making a yarn scarf. What I didn’t know was that where I was going to go was going to get the butterflies fluttering. We skied to the next hill and then I raised my head and saw what was in front of me. It was a machine that took people up the hill. It was something I had never been on before. It was a chairlift. I felt my heart starting to pound in my ears, I wondered if everyone could hear it. “Come on, let’s get in line,” the instructor brought me back to the real world. We all got in line behind her. “Ok, me, Riya, Abby and Kaiden can go together, she told us and then she turned to the rest of the kids, “you guys go with the other instructor.” Phew, I thought, at least I would be going with someone who’s been on one of these before. As I stood in line, my knees became wobbly, I felt like I would fall over. Finally, it was our turn. The other group of kids went first, I watched them as they shimmied forward and waited till the chair hit the back of their legs and they fell into the chair. “All right, let’s go you guys,” the instructor, Abby and Kaiden went but my feet stayed put like I was glued to the skis and the skis were glued to the floor. I watched their chair go by then I shimmied forward and waited for my turn on the next chair. The butterflies were fluttering all right, my heart pounded so loud, everybody’s sounds seemed to die out. I waited until the moment I would be taken up like the rest of my group. Don’t panic you’ll do something stupid and end up getting a broken bone, I told myself.
The seconds it took for the chairlift to pass felt like hours to me. I turned my head to the left and saw my parents watching me and my dad waved at me. I looked ahead and finally moved forward. I stood behind the strip of red pushed into the snow that read “wait here to be loaded” and I got my skis right up to there and turned to the two workers who were next to me. “ "This is my first time, can you help me?” I asked them but they didn’t hear me from the loud music blaring through the speakers. Never mind, I whispered softer than a warm spring breeze and then I felt it, the hit of the chairlift on the back of my knee. I softly gasped as I fell onto the chairlift and I grabbed onto the soft leather that cushioned me. The chairlift pulled me up until my skis couldn’t touch the ground anymore. I watched as some people skied right below my chairlift and I saw how far up from the ground I was. My eyes widened with the fear of falling. Then my instructor loudly told me to bring down the bar. She was in the chairlift in front of me and so I reached up and pulled down the metal until it would keep me from going down an invisible water slide. After a few seconds, I felt peaceful like the thunderstorm was over and the sun was rolling in. My mind cleared and I realized that I was actually having fun. I felt excited and happy at the same time. I wanted to do this forever. I moved my skis around and felt the weight of them on my ankles. Below me I saw the glowing white snow, filled with grooves of skis and snowboards being tilted on their sides. “Now for exiting the chairlift,” My mind said to me. I got near the ending part of the chairlift ride and I put the bar up and tilted my skis up as it read on a sign. Then I hoped and hoped that I wouldn’t tumble and fall down the hill. I didn’t dare close my eyes and instead kept them so wide, they started tearing up. I blinked a few times and the second my skis touched the soft snow, I got up and skied down the tiny hill and met my instructor. I felt so glad that I had made it and had fun, I felt super happy. When I thought about what happened later, I realized how much fun I had going up the chairlift and seeing all those cool sights. I had felt a pang of something in my stomach-happiness. I had felt happy to be doing that, and next time I would be happy even if I was nervous. I kept that promise.
आनंददायी पाककृती: कोबीची को शबीर -
वणा कुलकण -पाठक
उ हाळा सु होत आहे..आपण वेगवेग या काराने थंडावा शोधायचा य न करत असतो. सग यात मह वाचा हणजे पोटाचा थंडावा...वेगवेगळ पेय बनतात...वेगवेगळे पदाथ बनतात... याचपैक एक हणजे द ह आ ण द ापासून बनवलेले रायते, को शबीर आप या भारतीय जेवणाचा अ वभा य भाग आहे . द ाम ये थने असतातच तसेच पचन सं ेला मदत करणारे अ घटक द ातून मळतात. या द ात आपण नर नरा या भा या मसळतो ते हा या भा यांची चव, आ ण यांचे गुणधम यांमुळे शरीराला फायबर हणजेच तंतुमय पदाथ मळतात. तसेच को शबीरीला रंग, चव आ ण पोत हणजेच टे सचर मळते ते वेगळे च! आपले द ाचे रायते आ ण को शबीर च व हावी हणून काही ट स ल ात घेणे गरजेचे आहे १. दही: श यतो घरी लावले या द ाचा वापर करावा . बाजारातून दही आणायचे झाले तर द ाला थोडे अ या तासासाठ टांगून ठे वावे, हणजे को श बरीसाठ छान घ दही मळते . कारण अ त पाणीदार द ाने को शबीर पांचट लागते . २. भा या: को श बरीत अशा भा या कवा फळे वापरावीत यांना वतःची अशी चव आ ण कुरकुरीतपणा ( ं च) असतो, जसे काकडी, कांदा, बीट, टोमॅटो, भोपळा, अननस, डा ळब कवा पे , कोबी वगैरे! रंग आ ण चव अफलातून येते को शबीरीला! ३. मसाले: मसाले कवा लेव रग एजंट्स आपला आवडीनुसार घालता येणे हीच तर राय याची आ ण को श बरीची मजा असते . लाल मरची पूड , काळ मीठ , सधव मीठ , आमचूर , जरे पावडर, साखर आप या चवीनुसार घालावे . जसे काकडी , कोबी या को श बरी सोबत हरवी मरची छान लागते, तर टोमॅटो लाल तखट सोबत चवदार लागतो. डा ळब, पे , सफरचंद, जरेपूड आ ण सधव मीठासोबत छान चव दे तात. माझी सवात आवडती द ातील को शबीर हणजे कोबीची..कृती खाली दे त आहे..न क क न पहा.. सा ह य: २ लोकांसाठ १ कप बारीक चरलेला / कसून घेतलेला कोबी १/२ कप घ दही २ हर ा मर या ( तखट हवी अस यास बारीक च न घेणे अ यथा एक सट मीटर ए हढे तुकडे करावेत) १/४ कप को थबीर (धुवून बारीक च न यावी) १ चमचा साखर १ छोटा चमचा जरे पूड १ चमचा तीळ मीठ चवीनुसार कृती: कोबी जर कसून घेतला असेल तर दो ही हातानी घ पळू न यावा.. यात घ दही घालावे, यात साखर, जरेपूड, चरले या मर या आ ण चवीनुसार मीठ घालून म ण घावळू न यावे. व न एक चमचा तीळ भुरभु न यावे. ढोबळ मरची आवडत अस यास पाव कप ढोबळ मरचीचे बारीक चरलेले तुकडे सु ा या को श बरीम ये छान लागतात. तर न क या उ हा यात या ट सस हत ही को शबीर बनवून पहा आ ण मला अ भ ाय कळवायला वस नका!
डालगोना ताची कहाणी - भा य ी बापट-बनह
ऐका महाराजा, डालगोना ताची कहाणी. डालगोना त, हे कोणते त? व सा, हे त तसे नवीनच आहे आ ण याची सु वात फेसबुकवर झाली आहे. हे त के हा करावं? ा ताचा उ म काळ लाॅकडाउन लाग यानंतरचा आहे.
.
हे त कोण या वेळ करावे? जे हा घरातले लोक कोणतेतरी काम करायला सांगणार आहेत, असा रागरंग दसू लागला क , हे त करायला यावे कवा मा लका पाहणा यांनी या वेळात हे त करावे
महाराज या ताचे फायदे कोणते आहेत? फायदे तर भरपूर आहेत. ते मी तुला त कसे करावे हे सांगताना सांगीनच. महाराज, या ताब ल मला आता खूप उ सुकता वाटते आहे. ते हा व रत हे त कसे करावे हे सांगावे. ऐक, सव थम खुलभर पाणी यावे. संपूण चातुमासमधील कथातून तुला खुलभर धाचे मह व आ ापयत कळले असेलच, तेच मह व इथे या पा याचे आहे. इथे पाणी हणजे आपले जीवन आहे. या जीवन पी पा याला आग पी क ाचे चटके ावेत. यात दोन दोन चमचे साखर आ ण कॉफ हे रज, तम गुण घालून याला खूप फेटावे. यावेळ मनात या याब ल राग असेल याचा जप करावा हणजे आप यातील रागाचा नचरा होतो. हा या ताचा एक लाभ तसेच हातांनाही ायाम होतो, हा सरा लाभ. असे खूप वेळ के यानंतर यावर एक दाट असा फेस तयार होतो. ते हणजे आप या जीवनाचे सार. एका लासात ध पी स व गुण यावेत. यात हे जीवनाचे सार हळू हळू ओतावे. वाट यास बफ पी शांतता ओतावी. यानंतर या पेयाचा फेसबुक पी दे वाला नैवे दाखवावा व तो हण करावा. या ताचा आणखी एक फायदा हणजे लोकांना आपण कती सुगरण, मेहनती आहोत हे कळते तसेच आपले फॅन फॉलोइंगही वाढते. या तामुळे एका ता वाढायलाही मदत होते. या ताचा सग यात मोठा फायदा हणजे, हे त करतांना आपण घरातच थांब यामुळे कोरोना पी रा स आप यापासून काही काळ लांबच राहतो. महाराज कती बरे फायदे या ताचे! आता हे त मी न क करीन आ ण हा वसा स यांसोबतही शेअर करीन.
Northern Lights : मनेसोटाचं गु त वैभव - नतीन मुळे
मनेसोटा या उ रेला Lutsen आ ण Grand Marais जवळ अंधा या र यांवर तो गूढ "उ र काश" (Northern Lights) शोधत फर याची मजाच काही और आहे! इंटरनेटवर उपल अंदाज आ ण आडाखे यांचा पाठपुरावा क न, नर आकाश, सहन होईल एवढ थंडी, ऐनवेळ न उ वणारी कामं, स ताहसमा ती असे सगळे " ह" जे हा जुळून येतात, ते हा गाडी काढू न जाता येतं उ रेला! मो ा हमतीने आपण नघावं, आ ण कुठ याही शहरी काशाचं षण नको हणून म अंधारा या शोधात प के र ते सोडू न जंगलात शरावं! पण काही ठकाणं अशी असतात क तथे गे यावर गाडीचे लाईट बंद करायला आ ण बाहेर उत न ायपॉड वर कॅमेरा लावायला सु ा फाXXX. हणजे, फार भीती वाटते. पण या हर ा वलयाची ओढ सुटत नाही. मा या सुमार फोटो ाफ या वासातले हे काही अ व मरणीय ण -
श दकोडे
सायली अमरापूरकर-जहा गरदार वषा कांडलीकर उभे श द: १. मंगेशकर भ गन पैक एक २. वतःचे त बब पाह याचे साधन ३. आ ा या व ४. आकाशाचा रंग, शंकरा या कंठाचा रंग ६. दोषातला एक, द ाला कापसाची __ लागते ७. गो म ये स याला हरवणारे, कूम, व णूचा एक अवतार ८. ल नकायातील वाजत-गाजत मरवणुक, ९. तुकाराम, नामदे व, इ याद १०. उ हा या या सु त ा गोड फळाचा गर पोळ , पुरी बरोबर खातात १३. त लीन १४. आपण सव ा भेट ची दरवष तयारी करत असतो, (को वड मुळे यंदा आपण ही भेट घेउ शकलो नाही) १६. चल बचल, पोटातील अ व ता १७. प ाची मोठ झेप २०. धाव, ण २२. स काय २३. गव, अ मताभ ब न चा एक सनेमा २५. एक मराठमोळा च व तळलेला पदाथ, हा पावाबरोबर ही खातात २८. को वडचा तबंध कर यासाठ आपण सव ही टोचून घे याची वाट पाहतोय ३२. सरळ मनाचा, स न ३४. लहान बाळाचे केस थमच काप याचा वधी ३५. फराळातील एक गोड गोल पदाथ, ल नकायात, तसेच दवाळ ला तर हवाच ३७. भारताचा तरंगी ३८. दे व, दे वता ३९. तूप असावं तर असं, जाडसर ४२. आ ेचे पालन करणारा ४४. मनातले, मांजराला ेमाने हणतात ४६. सवणे ४७. एका प व नद चे नाव ४८. तळपाय, “___ चालती, पंढरीची वाट” ४९. हात, जकात ५०. छ पती शवाजी __
***श दकोडे सोडवून mamn.hitguj@gmail.com वर पाठवावे. बरोबर उ र पाठवणा या थम ३ मंडळ ची नावे, तसेच श दको ाचे उ र पुढ ल अंकात स होईल.
आडवे श द : १. लहानपणाची एक क वता, ____ जकडे तकडे चोहीकडे ४. रा , मुलीचे नाव ७. बांग ा वकणारा आ ण भरणारा ८. चै - वैशाखातला ऋतु १०. कंटाळा ११. रा १२. पारंपा रक जेवणाची सु वात ा दोन पदाथानी होते, “गो वद,गोपाळ हे दोघे बंध,ू जेवीत होते ______ लबू” १५. आमट उ म झा याची ही पावतीच १८. जखम, काटा काढ यावर रा हलेली जखम १९. ीरामाचा वनवासाचा काळ, ाय २१. मुंबई या चौपाट वर हमखास मळणारा चुरमुरे घातलेला एक पदाथ २४. व डलांचा भाऊ २५. केसांची लट २६. वृ , हद म ये उ ा २७. वझव
२९. र ते, पाऊल __ ३०. पांडवांचा सवात मोठा भाऊ (यु ध र) ३१. र ातून वहाते ३३. कमी करणे ३६. लहान मुलांचा एक आवडता खेळ ३७. तोरण करताना ही फुले हवीच ३८. घरा या मागचे अंगण ४०. संगीतातील एक राग ४१. जुळणी, ताळ-___ ४२. काम सु क न पूण वाला न नेणारा ४३. घोडा ४५. रा ी फुलणारी सुवा सक फुले, मुलीचे नाव ४८. प व , तसेच हा बरोबर जमला तर र ाचे लाडू करायला सोपं ५१. थंड ५२. पोट ५३. भोजन करणे ५४. कानात घालायचा दा गना
-२-