Hitguj Spring 2019

हतगुज

मराठ एसो सएशन ऑफ मनेसोटा माच २०१९

अनु म णका मुखपृ : सायली अमरापूरकर-जहा गरदार संपादक य : वषा कांडलीकर, सायली अमरापूरकर-जहा गरदार

मराठ मंडळ क मट २०१९-२०

मराठ असो सएशन ऑफ मनेसोटा : २०१९-२०२१ क मट ओळख समृ

अय : शंतनू सुवणपाठक उपा य : मो हत काळे कोषा य : मेघा ीरसागर सां कृ तक स चव: पा सावंत, अंजली भुरे संपक स चव: अ जत कुलकण हतगुज संपा दका: सायली अमरापूरकरजहा गरदार, वषा कांडलीकर

कॅ

हणजे तरी अजून काय हो ! : द पा टांकसाळे ग- एक नवा अनुभव : ऋजुता पाथरे

आनंद (नाती या) आगमनाचा - क वता : रेखा सावंत आ े लयातील प हला म हना : वासंती मुदकणा श दकोडे : सायली अमरापूरकर-जहा गरदार, वषा कांडलीकर नवृ ी नंतर - संसाराची परत सु वात : अलका दबडे गावात या ल नाची सरी गो ं :

पा सावंत

डका या लाडू ंची कृती: पण आधी नमनाला घडाभर तेल : श पा साठे ‘र टक’कंफट फूड् स : माधवी इनामदार शरोळे च कला : अ नशा साखरकर, थमेश दे शमुख, ावणी दे शमुख, अंजली भुरे

संपादक य आज सकाळ जाग आली तीच प ां या कल बलाटानी. मला जाणीव झाली ती ऋतुराज वसंता या आगमनाची, मनेसोटा या कडक थंडीचा नरोप घे याची, वातावरणातील धूसरपणा संप याची, हमक यांची पांढरी चादर जाऊन पस लागणा या हर ागार गा ल याची, रंगांची उधळण करत उ हा सत करणा या फुलांची! मला शांताराम आठवले यां या ओळ ची आठवण झाली..... भारती सृ ीचे स दय खेळे दावीत सतत प आगळे वसंत वनात जनांत हासे सृ दे वी जणूं नाचे उ हास गातात संगीत पृ वीचे भाट चै वैशाखाचा ऐसा हा थाट....... नसगाचं हे ऋतुच , यातील होणारे वेगवेगळे बदल, कती वलोभनीय आहे नाही का हे सगळं ? आ ण अ या या नव न मती या, नवचैत य या काळात, नवीन वषाचे वागत करायला येत आहे आमचा हा हतगुजचा प हला अंक. ‘संपादक य’ ा भू मकेतील माझी ही नवीन सुरवात सायली बरोबर कर याचा योग जुळून येणे हा धशकरा योगच हणायचा! “नवीन सुरवात” या वषयावर आप यातीलच काही कलाकारां या सहभागाने, सादर केलेले ा अंकातील मनोरंजक लेख, आकषक रंगीत च कला, कथा, क वता, पाककृती, सवाना आवडतील अशी मी आशा बाळगते. ये या दोन वषात असेच व वध कारचे लेख, क वता, पाककृती इ याद सा ह य कार आपणा मराठ र सकांसमोर मांडून आप या अपे ा पूण कर याचा आमचा ामा णक य न राहील. आपली त या आ हाला एक पाऊल पुढे जायला मू यवान ठरेल ते हा आमचा हा प हला अंक आप याला कसा वाटला हे ज र कळवा. सृ ीचं स दय हे असंच खेळतं ठे वायची जबाबदारी सु ा आपलीच आहे ही खूणगाठ मनाशी बांधून येक काय करीत रा या. चला तर मग, परत भेटूयात हतगुज या गणेशो सव वशेषांका या वेळेला ! वसंत आगमना या तु हा सवाना खूप खूप शुभे ा... !

ध यवाद, वषा कांडलीकर

नम कार मंडळ ! २०१९ चा प हला हतगुज अंक तुम या समोर ठे वताना मला खूप आनंद होत आहे. “नवीन सु वात” असा ा अंकाचा वषय आहे. कतीतरी तरांवर ही नवीन सु वात आहे. २०१९ ा नवीन वषाची सु वात, आप या मराठ मंडळा या नवीन क मट या कार कद ची सु वात, तसंच मी आ ण वषा कांडलीकर ने हतगुज चं संपादन करायला घेतलं याची दे खील ही नवीन सु वात ! मनेसोटा या कडक थंडीला नरोप दे ऊन वसंत ऋतू या आगमनाची (थोड यात, कधी एकदा ग येतोय?!) याची आपण सगळे च आतुरतेने वाट बघत आहोत. कधी एकदा सगळ कडे हरवळ पसरते आ ण वेगवेग या कारची सुंदर रंगीबेरंगी फुलं उमलतात ाची तर दर वष मला खूप उ सुकता लागते. मनेसोटा Arboretum म ये जाऊन या सुंदर फुलांना मला मा या नजरेत आ ण कॅमे यात परत न ाने टपायचे असते! “नवीन सु वात” हया वषयावर इतके छान लेख, क वता, गो ी, आ ण च े तु ही आ हाला पाठवलीत क एक सुंदर अंक अगद सहज तयार झाला! आपण सगळे च आप या आयु यात सतत कुठ या ना कुठ या कारे नवीन सु वाती करीत असतो. मग ती शाळा संपवून कॉलेज कवा कॉलेज संपवून नोकरी असो, कवा ल न क न संसार थाटने असो. यानंतर एका गावा न स या गावाला कवा स या दे शात लांतर असो कवा नवृ ी नंतर पु हा न ाने आयु य सु करणे असो. ा आ ण अशा अजून अनेक “नवीन सु वात ” वषयी तु हाला ा अंकात वाचायला मळे ल. “आधी पोटोबा मग वठोबा” ही हण ल ात घेऊन ा अंकासाठ आ ही थंड ऋतू म ये खायचे पदाथ ावर सु ा लेख मागवले होते. दोन सु ीण नी जे चवदार लेख पाठवले आहेत ते वाचून तुम या त डाला पाणी सुटले नाही तर सांगा! ा अंकापासून एक नवीन सदर आ ही सु करीत आहोत आ ण ते हणजे “श दकोडे”. वतमानप ात, मा सकात कवा आजकाल अगद Apps वर सु ा श दकोडे सोडवायला ब याच लोकांना आवडतं. तु हाला जर ा अंकातले श दकोडे सोडवता आले तर सोडवले या श दको ाचा फोटो काढू न आ हाला ईमेल करा. पुढ या अंकात आ ही वजे यांची नावे घो षत क . हतगुज चा हा अंक तु हाला कसा वाटला आ ण तुम या काही सूचना अस यास आ हाला ज र कळवा. (mamn.hitguj@gmail.com)

स ेम, सायली अमरापूरकर-जहा गरदार

मराठ असो सएशन ऑफ मनेसोटा २०१९-२०२१ मराठ मंडळ क मट ओळख

अ य - शंतनू सुवणपाठक नम कार! मी शंतनू सुवणपाठक . मी पु यात ज मलो आ ण पुणे व अहमदनगर येथे लहानाचा मोठा झालो. मराठ अस याचा मला खूप अ भमान आहे. भारतात आ ण UK म ये काही वष काम क न २०१४ या जुलै म ये मी व माझी प नी आम या दोन लेक सह “ ेमाळ व ऊबदार” मनेसोटाला लांत रत झालो. म नयापोलीस म ये आ यावर लगेचच आ ही मराठ मंडळाचे सद य व घेतले आ ण इथ या वागतहाय वातावरणात रममाण झालो. मी वतः ा उ साही मराठ समाजाचा भाग आहे ाचा मला अ भमान वाटतो. मराठ मंडळा या नवीन क मट साठ लोकांची गरज आहे असे कळ यावर मी मंडळाची सेवा कर यासाठ वयं- स झालो. मी स या मंडळाचा अ य आहे आ ण ा नक मराठ लोकांची सेवा क न मी समाजाचे ऋण फेडू इ तो. महारा ापासून हजारो मैल र इथे मनेसोटात रहात असले या मा या सव मराठ बांधवांना एक आणून आपले सणवार-उ सव साजरे क न, आप या कला-कौश यांना वाव दे त अ सल मराठमोळ सं कृती जप याचा माझा मानस आहे. ा कामात तु ही सगळे मला सहकाय ाल ही आशा करतो !

उपा य : मो हत काळे मी पूणपणे अ सल पुणेकर आहे. माझा ज म पु यात झाला आ ण बालपण पुणे आ ण बई येथे गेलं. मी अमे रकेला ये याआधी ऑ े लया आ ण यूरोप म ये रा हलो आहे. ा सग या दे शातले पाणी पऊन सु ा पुणेकरी गेलेली नाही! मी पुणेकर अस याचा मला अ भमान आहे ! मा या आवडी- नवडी हणजे बाहेर फरणं, फोटो काढणं,प ी नरी ण करणं (प ी ेमी), आ ण मी क र गो फ- ेमी सु ा आहे! मला मराठ मंडळा या क मट वर काम करायला मळते आहे हे मी माझे भा य समजतो. आप याला त ण पढ ला मंडळात कसे सा मल क न घेता येईल आ ण ा नक मराठ लोकांना आपली तभा दाखव याची संधी कशी उपल क न दे ता येईल ावर माझा भर असेल. जय महारा !

कोषा य : मेघा ीरसागर मी, मेघा ीरसागर, क मट त ख जनदार (Treasurer) आहे. मला वाचनाची, वणकामाची, सं गताची (फ ऐक याची:)) खूप आवड आहे. ये या दोन वषात आप या मंडळाचा व तार कसा होईल,अ धक सभासद आपण मंडळाकडे कसे आक षत क शकू यासाठ मी य न करीन. तसेच, मंडळाची आ थक बाजू मजबूत कशी करता येईल साठ वेगवेगळे उप म शोधणे ाकडे ही माझा कल असेल. स या, आपण Smile Amazon वर आपले मंडळ न दवले आहे. https://smile.amazon.com/ वर जाऊन, कृपया मराठ असो सएशन ऑफ मनेसोटाला आपली आवडती charity हणून नवडा.आप या खरेद चे काही ट के पैसे आप या मंडळाला मळतील! सवानी यात सहभागी होऊन आप या मंडळा या उ कषाला ज र हातभार लावावा ही न वनंती !

सां कृ तक स चव: अंजली भुरे माझे नाव अंजली भुरे. मी आ कटे ट, ोजे ट मॅनेजर हणून ा सपोटशन वभागात कायरत आहे. गेली तीन वष मी “फे टवल ऑफ नेश स” म ये मा या च कलेचे (painting) ा य क आ ण दशन भरवून आप या भारत दे शाचे त न ध व करते. मा या कलेतून ह सं कृतीची ओळख कशी इतरांपयत पोहोचवता येईल याचाच छोटासा य न. मी, माझे पती वनायक आ ण आमची क या अ नशा असं आमचं कुटुं ब. मराठ मंडळात सां कृ तक स चव ा ना याने मला लोकांना एक त आणून यां यात या व वध आ ण अनो या कलागुणांना वाव ायचा आहे. अ या कलाकारांना आ ण यां या तभेला मंडळातच न हे तर मंडळाबाहेरही चती मळवून दे याचा माझा सात याने य न राहील. व वध कार या काय मांचे आयोजन क न, लोकांना एक त आणायचं आहे. मला खा ी आहे हे काय ा पढ लाच नाही तर येणा या त ण पढ ला सु ा अ तशय उपयोगी ठरेल कारण येकाला आप या मुळांची आ ण सं कृतीची जाणीव असणं फार गरजेचं आहे. मा या वचारांना आ ण य नांना तु हा सवाचा मजबूत पा ठबा मळे ल अशी मी आशा करते. तर म ांनो, एकमेकां या सहवासात रा न एकमेकांना ेरीत क या. हणतात ना, एकमेका सहा य क अवघे ध सुपंथ! ध यवाद!

सां कृ तक स चव:

पा सावंत

नम कार ! मी ब याच वषापासून मराठ मंडळाची सद य आहे. जवळपास पंचवीस वषापूव मी ठा या न मनेसोटाला आले. मला च काला, बागकाम, पाककला आ ण भटकंतीची खूप आवड आहे. तसेच मला पयावरण संवधना वषयी सु ा खूप आ मयता आहे. माझी गाडी सतत सुरळ त चालू राहील ाची काळजी माझी दोन अ यंत ेमळ व गुणी मुलं --सोहम व ची घेत असतात! मराठ असो सएशन ऑफ मनेसोटा ही अशी एक सं ा आहे जथे आप याला उ म काय म, चांगले खाणे पणे आ ण ेमळ माणसं यांचा उ म संगम अनुभवता येतो. मला मळाले या ा सं धचा उपयोग मी ा नक गुणवंतांना यां यातील कला-गुण सादर कर याची जा तीतजा त संधी मळवून दे यासाठ करणार आहे. तसेच इतरही अनेक े ातील नावाजले या चे काय म मंडळात आणून ‘मॅम’ हे एक मोठं ‘नेटव कग लेस’ हणून ओळखले जाईल असा य न करणार आहे. मंडळाची आ थक बाजू मजबूत कर यासाठ जा तीत जा त ायोजक मंडळाला मळवून दे याचाही मी यास करीन. तुम या सवाकडू न मळणारा पा ठबा, ो साहन आ ण वेळोवेळ मळणारे मागदशन ाब ल मनःपूवक आभार! सां कृ तक स चव हणून काम कर यासाठ मी आनंद व उ सुक आहे.

संपक स चव : अ जत कुलकण मी, मा या दोन गोड़ मुली, इरा व ऋचा आ ण माझी प नी माधवी गेले साडे पाच वष इडन ेअरी म ये राहतो. मला वास, कॅ ग, फोटो ाफ याच बरोबर मा या मुल बरोबर वेळ घालवायला आ ण रॅकेटबॉल खेळायला खूप आवडते. मंडळात मी संपक स चव (Communication Secretary) आहे. ा दोन वषात मी मा या परीने क मट ची मदत करीत राहीन. मंडळाचे जा तीत जा त सद य कसे होतील हे मी बघेन आ ण नवीन सद यांना मंडळात सामील क न घेऊन आपली मराठ सं कृती जतन करत राहणे हे माझे येय असेल. सद य आ ण क मट यां या मधला एक आ होऊन संपक व त होत राहावा हा मुख उ े य !

समृ हणजे तरी अजून काय हो ! द पा टांकसाळे

मनेसोटा हे नाव मी प ह यांदा १९९५ साली ऐकलं होतं. Minnesota Multiphasic Personality Inventory (MMPI ) ा मान सक चाचणीचा उ लेख BA सायकॉलॉजी करत असताना आला होता. ही चाचणी मनेसोटा व ा पठात या काही मानसशा ांनी तयार केली होती. या वेळ मला व ातही वाटले न हते क मी मनेसोटाला लांतरीत होईन. अमे रकेचे आकषण आ ण कुतूहल मला कधीच न हते पण अगद अचानकपणे वया या ३८ ा वष भारतातले सुखव तू आयु य सोडू न आ ही ऑरलडो, लो रडा येथे लांतरीत झालो. आयु याची पु हा न ाने सु वात! खूप बदल. संपूण आयु याची दशा बदलणारा हा नणय होता. भारतात रा न क येक वषात भांडी धुणे, कपडे धुणे , वयंपाक करणे, केर काढणे, हे सगळं मी वस न गेले होते. चहाचा कप आयता हातात मळणा या मला हे सगळं सु वातीला खूपच ध कादायक होतं. खूप वेळा मी मा या नव याला आजही हणते " सुखाचा जीव ःखात टाक याची हौस होती तुला हणून अमे रकेला यायची ........ सुचली." भारतात कार कधीच चालवली न हती. इथे आ यावर ल ात आलं क कार नाही चालवली तर आपलं काही खरं नाही. आ याबरोबर प ह यांदा कार शकले. सबायो सस मधली ा या पकेची नोकरी सोडू न आले होते. पु हा न ाने क रअरची सु वात. मा या सुदैवाने मला आ या बरोबर क यु नट कॉलेज म ये शकव याची संधी मळाली. इथे शकवणे एक वेगळाच अनुभव होता. भारतात या आ ण इथ या श ण प ती म ये खूप फरक आहे. तो फरक समजून घेण,े व ा याची मान सकता समजून घेणे असं बरेच काही करावे लागले. लवकरच मला खूप छो ा छो ा गो मधला फरक ल ात यायला लागला. आपण भारतात डा ा बाजूने जने चढतो, कवा द ाची बटणे व न खाली दाबतो पण इथे सग याच गो ी उलट हो या. सुरवातीला ग लत हायची! काही गो ी इथे खूप सुटसुट त आहेत उदाहरणाथ दररोज ध तापवणे, लोणी करणे, दही वरजणे हे करावे लागत नाही. सुरवातीला भारतामधून आ यानंतर लाँ ी ही आठव ातून फ दोनदा करायची असते हे पचनी पडेना. आप याला दररोज कपडे धुवायची आ ण वाळवायची सवय. यामुळे ही नवीन सवय अंगवळणी पडायला थोडे कठ ण गेल.े तसेच Costco, Walmart, Target सार या भ ोसरी टोसने डोळे दपून गेल.े आप याला भारताम ये लागेल तेवढे च सामान यायची सवय, या तुडुंब भरले या शॉ पग काट् स बघून हबक या सारखं हायचं. आठव ातून कवा पंधरा दवसातून एकदा ोसरी ही संक पना नवीन. भारतात वा याला फोन केला क सामान घरपोच यायचे. पण इथे ध संपलं क कार काढू न दोन मैल जावे लागते. एकंदरीत ल ात आले, ा दे शात आपण वतः मे या शवाय वग दसणार नाही! क यु नट कॉलेज म ये शकवत असताना अमे रकन व ा याशी भारतीय आ ण अमे रकन सं कृती ब ल बोलणे हायचे. मला अमे रकन व ा या वषयी खूपच कौतुक आ ण आदर वाटतो. १८ ा वषापासून ब तेक मुलं घरातून बाहेर पडतात. एक-दोन पाट टाइम नोक या क न कॉलेजचे श ण घेतात. शवाय लहानपणापासून खूप वावलंबी असतात. वतःचे नणय वतः घेतात. हा सगळा अनुभव खूप वेगळा होता. २०१८ या जून म ह यात आ ही लो रडा न मनेसोटाला आलो. ही आम या आयु यात सरी नवीन सु वात. लो रडाचे हवामान आ ण मनेसोटाचे हवामान ात जमीन आ मानाचा फरक. ा आधी बफ हा फ सनेमात प हला होता. आ ही जे हा मनेसोटाला लांत रत होतोय हे काही लो रडातील म मै ण ना सां गतले ते हा यांनी आ हाला वे ात काढले. खूप जणांनी तु ही फेर वचार करा असे दे खील सुच वले. माझी खूप जुनी मै ीण सायली हला जे हा मी सां गतले क आ ही मनेसोटाला राहायला येतोय, ते हा त याशी बोलून खूप बरे वाटले. आता पयत मडवे टची थंडी, बफ ा वषयी खूप नकारा मक ऐकले होते पण तने मनेसोटा कसा खूप सुंदर आहे आ ण मुलांना वाढव यासाठ अमे रकेतील उ कृ जागांपैक एक आहे हे सां गतले. त याशी बोलून जीव भां ात पडला आ ण मनेसोटाला ये याचा नणय प का केला.

भारत आ ण अमे रकेमधला सां कृ तक फरक जसा जाणवला तसा मनेसोटा आ ण लो रडा मधला सां कृ तक फरक सु ा अनुभवला. इथे आ यावर ल ात आलं क इत या टोकाची थंडी असले या दे शात सु ा लोक कसे राहतात आ ण यांना मनेसोटा सोडू न जावंसं का वाटत नाही.

“Minnesota nice” काय आहे ते इथे आ यावर समजलं. इथे एकमेकां या ना याम ये ओलावा आहे. लोक एकमेकांना मदत करतात, शेजारी-पाजारी वचारपूस करतात. हे ऑलडो पे ा खूप वेगळे आहे. मनेसोटा म ये मला स खे शेजारी मळाले. भारतात जसे आपण कोणा याही दारावरची बेल वाजवू शकतो तसेच इथे सु ा मला अनुभवायला मळाले.

समु

कनारा : च - अ नशा साखरकर (वय ५ वष)

इथला माझा हा प हलाच हवाळा, ा आधी मी बफ फ झ म ये प हला होता. मा या शेजारी राहणा या ट हला जे हा कळाले क माझा नवरा भारतात गेला आहे ते हा तो वतः न दररोज ाइ हवे वरचा बफ काढू न जायचा. माझी आणखी एक शेजारीण मला ‘snow storm’ या वेळेस काही हवं नको ाची वचारपूस करत असते. इकड या लोकांम ये खूप आपुलक दसून आली. एकंदरच आ ही म नसोटा श यतो न सोड याचा एक सकारा मक खडा कानाला लावून घेतलाय! अमे रकेत येऊन पाच वष झाली. मागे वळू न पाहताना वाटतं एक वेगळा कोन मळाला. समृ हणजे तरी अजून काय हो!

ा नवीन सु वातीमुळे मला खूप नवीन शकायला मळाले, पाहायला मळाले,

*********************************************************************************************************************************

कॅ ग : एक नवा अनुभव ऋजुता पाथरे अमेरीका हणजे उं च उं च इमारती, अजगरांसारखे लांबलचक र ते, द ांचा लखलखाट, कानांचा झगमगाट, वैभवाचा डामडौल असंच काहीसं च मनात होतं. १९७० साली ट ही, कॉ युटर इ याद साधनं नस यामुळे य ात काहीच पाह याची सोय न हती. माझा साजण श णासाठ अमेरीकेला गेला होता. तो द ड वषानंतर ल नासाठ परतला. तो व ाथ आ ण मी या यावर अवलंबून असणारी प नी हणून ताबडतोब हीसा मळाला. बरोबरच परत आलो. पहीली काही वष न ा नयेशी जुळवून घे यात गेली. वासाची दोघांनाही आवड. यामुळे आजुबाजूला फरणंही झाल. आम या जीवनात एका छोटु कलीचं पदापण झालं. आम या अनेक अमेरीकन म ांकडू न आ ही कॅ ग ब ल या ब याच गो ी ऎक या हो या. काही जणांचा तो नय मत उ हा याचा काय म होता. ब याच सुरस कथा ऐक यानंतर आ हालाही उ सुकता वाटू लागली. ते हा मराठ लोक हाता या बोटांवर मोज या इतकेच होते. यातही कॅ गचे साहस करणारे कुणी न हते. आ ही हे धाडस करायचे ठरवले. आमची १८ म ह यांची मुलगी तंबूत रहाय या क पनेने रळू न गेली. आ हीही न ा अनुभवाला तयार झालो. बरीच पु तकं आणून कुठे जावं याची चचा केली. म ससीपी नद चा उगम झाला या Itasca State Park ला जा याचे ठरवले. अगद च आवडलं नाही तर परत येऊ असा सु वचार केला. कॅ गला लागणा या गो ी सहज र या भा ाने मळतात. या आण या. छोटे मूल बरोबर अस यावर कुठली आ णबाणीची वेळ येईल सांगता येत नाही याचा अनुभव घेत यामुळे ज यत तयारी केली. जणू काही आ ही नॉथपोलला जात होतो. सकाळ लौकर उठलो आ ण र याला लाग याआधी काही वसरलो तर नाही याची खा ी क न घेतली. झुंजुमुंजू या वेळ नकाशात बघून कूच केले. गाणी, ग पा, खाणे यात पटकन र ता पार पडला. अ ाताची भीती आ ण नव श या या मनातली शीगेला पोचलेली उ सुकता या सं म भावनांचे झालेले म ण! पाक म ये पोहोचलो ते हा पार होऊन गेली होती. कॅ ाऊंडवर नर नरा या त हेचे, नाना रंगाचे, व वध कारचे तंबू उभारलेले दसत होते. रकामी जागा शोधून आ हीही आमचा तंबू ऊभारायला सु वात केली. पण काही म नटातच ल ात आले क तो उतारावर आहे. मग चांगली सपाट, भरपूर गवत असलेली जागा शोधली. तंबू बांधताना येणा या आडचण वर मात करत नवीन गो ी शकलो. आमचा छोटासा तंबू दमाखात उभा राहीला. पोटात कोकलणा या काव यांना शांत केलं. जेवण झा यावर कॅ -फायर साठ लाकडं गोळा केली. आता सं याकाळ या मोहक छटा दसू लाग या. तजावर लाल, गुलाबी, नारंगी, सोनेरी रंगांची उधळण दसत होती. कॅ फायर म येही जणू याच रंगांचं त बब पडलं होतं. आमची चमणी गाणी, ग पा यांचा चव चवाट करत होती. काठ ला माशमेलो लावून शेकोट त भाजून खा यात ती म न होती. हळू हळू सूय अ ताला गेला. तचेही डोळे पगुळले होते. तला तंबूत झोपायला ठे वले. आ ही दोघं शेकोट पाशी बसलो. हवेत गुलाबी गारवा आला होता. वाफाळले या कॉफ चे घुटके घेत आ ही शेकोट ची ऊब अनुभवत होतो. सव वातावरण न ल झालं होतं. काही त ण मुलं गाणी हणत होती. पण तरीही शांतता कुठे भंग पावत न हती. आजूबाजूचा अंधारही कसा व ासाचा वाटत होता, न घाबरवणारा! सु ची झाडं ओळ ने र कांसारखी उभी होती. असं य ता यांची न ी काढले या आभाळाची चादर आ ण या सा यावर एक नरव शांततेची पातळ मुलायम साय! हे सारं वातावरण आ हाला अ ात मोहमयी जगात घेऊन गेलं.आ ही अंतमुख होऊन आम या आयु याचा वचार करत होतो. आम या पासून हाके या अंतरावर लोक होते परंतु आम या खाजगी गो म ये कुठे च यय येत न हता.

आ ही अगद भ व या या मह वा या नणयापासून ते सा या रोज या फालतू गो पय त सव वषयांवर चचा करत होतो. वतःला शोधता शोधता एकमेकांना जाणून घेत होतो. दया या आत या गाभा यातले बोल एकमेकांना ऐकवताना आमची वतं आ त वं वरघळू न जात होती आ ण आमचा आ मा एकच झाला होता. आ ही मी तू पणा या जाणीवा सोडू न एकमेकात वलीन झालो होतो. आजुबाजूचं व नाहीसं झालं होतं. एखादं मनमोहक व तर पाहत न हतो? शेकोट या सौ य काशात एक कारची न धता होती. झाडामधून डोकावणारा चं या या शीतल पेरी मोहजालात आ हाला बं द त करत होता. पाहता पाहता आ हीही या जा ई जा यात गुरफटत जात होतो. हा ण कधी संपूच नये असे वाटत होतं. या माणसावर मी मा या स ान वयात आयु यभर ेम केलं होतं याच माणसा या ेमात मी परत पडले होते. खूप खूप सुंदर अनुभूती होती ती! वाटलं आजची रा को न ठे वावी. कती अ तम, कती नभळ, कती प व ! आ ही दोघेही एकमेकां या ेमात भजून चब झालो होतो. कती अ त अनुभव आ ही घेत होतो. रा संपूच नये असं वाटू नही व ांतीची गरज होती हणून शेकोट वझवून आ ही आम या उबदार तंबूत शरलो. प ां या कल बलाटाने जाग आली. तंबूतुन बाहेर येताच व शु , ताजी हवा टवटवीत क न गेली. आजूबाजूचे लोक एकमेकांना “सु भात” हणत होते. एकमेकांची चौकशी करत होते. एकमेकांशी खेळ मेळ ने आपुलक ने वागत होते. जणूकाही “कॅ र” या एका न ा मनु यजातीचा आ ही ह सा बनलो होतो. रंग, प, धम, पंथ सारे भेदभाव नाहीसे झाले होते. उरली होती ती फ मानवता! सकाळचे सव ात: वधी आटोपून गरम पा या या आंघोळ नंतर नसगा या सा यात बनवून केलेला ना ता जा तच चकर लागला. या पाकपासून जवळच एक “ डयर लँड” नावचं पाक आहे. आम या बा लीला ते दाखवायला घेऊन गेलो. तथ या हरणांना खायला घालायला, यां या पाठ वर हात फरवायला तला खूपच मजा आली. पारचं खाऊन तला म स सपीचा उगम दाखवायला घेऊन गेलो. मनसो पा यात खेळून ती दमून गेली. स या दवशी “बेमीदजी टे ट पाक” म ये जाऊन कॅ ग करायचा आमचा वचार होता परंतु वाटे तच हवा वादळ होऊ लागली. मग “ ो वग” नावा या एका गावात खाजगी कॅ ाऊंड होते तथे गेलो. गरम पा याचा व मग पूल, मुलांना ले ाउं ड आ ण पे टग झू पा न मुलगी हरखून गेली. आ ही पु हा जागा शोधून आमचा तंबू उभारला. या रा ीही आ ही शेकोट पेटवली आ ण पु हा याच जा चा अनुभव घेतला. नंतर मा पाऊस कोसळू लागला.आम या तंबूत आ ही न भजता आरामात झोपलो. स या दवशी व मग, हाय कग क न परत यायला नघालो. या ३ - ४ दवसात आ ही खूप हसलो, खूप खेळलो, खूप चाललो, तारे ब घतले, प ी ब घतले, वाळू चे क ले बांधले, वे ासार या गंमती के या. एकमेकां या खूप जवळ आलो. रोज या धकाधक या जीवनातून हे शांत, नैस गक स दयाने नटलेले बे फक र ण मनाला शांतता दे ऊन गेल.े वतःची ओळख पटवून गेले. परत येताच आमची प हली खरेद झाली कॅ गचे सामान! आम या ब याच ने ांना कॅ गला नेऊन यांनाही चटक लावली. मराठ मंडळ ापन हो यापूव आ ही १५ - १६ कुटुं बांसह कॅ गला गेलो. जे लोक तंबूत झोप यासाठ साशंक होते यां यासाठ १ - २ के बन घेत या. परंतु यांना तंबूत राहायला आवड यामुळे आमचीच रवानगी के बन म ये झाली. दर उ हा यात ३ - ४ वेळा आ ही कॅ गला जात होतो, कधी म ांसह, कधी आमचे आ ही. कधी पावसात, कधी वादळात, कधी च वादळात! सग याचा अनुभव घेतला. कधी छ ी घेऊन कॅ फायर समोर बसलो, कधी पावसात खचडी शजवली. कती नवीन नवीन अनुभव! आ हाला सरी मुलगी झाली. ती म तमंद व अपंग अस याचे नदान झाले. आमचं सारं व उ व तं झालं. आयु याला कलाटणी मळाली. परंतु या ध यातून सावर यावर जीवनाचा वाह पु हा सु झाला आ ण याचबरोबर आमचं कॅ गही! आता आ ही मोठा तंबू घेतला. छोट सह जाऊन पु हा नसगा या सा यात आनंद शोधू लागलो. तलाही कॅ गला जायला आवडू लागले. कॅ फायर या भोवती हीलचेअर म ये बसून गाणी ऐकताना तचा चेहरा उजळू न नघे, प ांचे आवाज ऐकून ती हसे. आम या म ांची मुलं त या आसपास खेळत असली क ती खुशीत असे. आम या सारखीच तीही उ हा सत होऊन परत येई.

आम या अनेक म ांशी कॅ गमुळे मनाने खूप जवळ आलो. यावेळ ज मलेली मै ी आता ४५ वषानंतरही नुसती टकूनच रा हली नाही तर बहरली, अ धक ढ झाली. कॅ ग सार या ठकाणी ाथ मक गरजा पु या झा या क अगद साधा, न ाज आनंद मळतो. त े या, फुकट या अ भमाना या क पनांचे मुखवटे गळू न पडतात. चढाओढ, धा, हेवेदावे कशालाच वाव रहात नाही. मनु य ा यातला नेहभाव जागा होतो. नसगापुढे म तक न तेने झुकते.

छाया च : सदानंद पाथरे

कारण काही असो पण कॅ ग आम या आयु याचा अ वभा य भाग झाला. आता आम या वाढ या वयामुळे व शारी रक त ार मुळे आ ही कॅ गला जाऊ शकत नाही. पण आमची मुलगी व जावई यां या दोन मुलांना घेऊन दरवष कॅ गला जातात. आमची था तने चालू ठे वली आहे. आ ण आ ही या गतकाळात या आठवण चा दरवळ अजून अनुभवतो आहोत.

ड गर : च - ावणी दे शमुख (वय१३ वष )

उदय : च - थमेश दे शमुख ( वय ९ वष)

आनंद (नाती या) आगमनाचा - एक क वता रेखा सावंत गोड गो ज या उडनप या, आकाशमाग ये त घरा II उजळती सदना हा याने, गोड बोल हे य वदने II असं य तारे या तव पळती मेघां या लाटे मागे II न एक अन सरा तारा आकाशमाग ये त घरा .....II १ II

इं धनुचे रंग फके मग, आसमंत पुनवेचा फका II गवतामध या इव याशा, सुमनांचा ही रंग फका II . हा भासे मज यतमेसम, वगसुखाचा आनंद खरा, जे हा अवतरती उडनप या ..... II २ II

दयनभी आमोद दाटला, उजळु नी दे ई ख मनाला II लाटे वरती वार होऊनी, नाव वळवु न आ ण घराला II आतुर मनी या म वारा, घेऊ न येई उडनप या..... II ३ II

त याकाठचा सूया त : - च अंजली भुरे

आ े लयातील प हला म हना वासंती मुदकणा खूप वषापूव ची गो ं. पण कालंच घड यासारखी वाटते. अनेक होतक त णांना परदे शी ‘असाइनमट' वर टे कोतून पाठवले जात होते. तीन कवा सहा म हने अमे रकेत कवा ऑ े लयात पाठवले जायचे आ ण तथ या कंप यांम ये कं ाटांवर काम केले जायचे. टे कोला पैसे मळायचे, त णांना नवीन अनुभव मळायचा आ ण परदे शी कंप यांचे काम व तात हायचे. तर मी पण अशीच ऑ े लयाला गेले आ ण मा या आयु याची ती एक नवी सुरवात ठरली. माझा एक सहयोगी चॅटज आ ण मी असे दोघे मुंबई न नघालो. आमची ओळख काही दवसांचीच होती कारण तो टे को-जमशेदपूरला काम करत होता आ ण मी टे को-पु याला. तो सडनीला चालला होता तर मी मेलबनला. या काळ माझे वजन जेमतेम ९० प ड होते, हणून तो मला ‘छोट सी लडक ’ हणू लागला आ ण वमानतळावर आई-बाबांचा आ ण ब हणीचा नरोप घेताना मी रडले का नाही असं मला वचा लागला! मुंबई ते बँकॉक ते मेलबन असा वास होता. बँकॉक ते मेलबन वासात ा बाबूमोशायला खायला ‘डक’ हणजेच बदक मळाला आ ण प ह यांदाच बदक खात अस यामुळे आ ण आवड यामुळे तो खूप खुश झाला. बदक कवा कोक असे दोनच पदाथ अस यामुळे मी मा भुकेली रा हले. मेलबन जवळ आले तसे मी खडक तून खाली पा लागले. जूनचा म हना अस यामुळे तथे हवाळा होता. आ ण तथे हवा यात पाऊस पडत अस यामुळे आकाशात काळे ढग होते. पाहता पाहता सूय करणे ढगांआडू न बाहेर आली आ ण एकमेकांना न वद अंशा या कोनात मळणारे र ते आ ण यांना लागून असलेली टु मदार कौला घरे मला दसली. याच णी मी मेलबन या ेमात पडले. मेलबन वमानतळावर मृ मयी मला यायला आली होती. बॅगा घेऊन आ ही बाहेर पडलो. मळभ दाटले होते आ ण बोचरी थंडी होती. मृ मयी या घरी पोहोचलो आ ण मी तने केले या आमट -भातावर तुटून पडले. घरात स ल ही टग न हतं पण हॉलम ये आ ण बाथ मम ये ेस हीटर होते, तरी मी कुडकुडत होते. स या दवशी हणजे श नवारी सकाळ मला लागणा या व तू आणायला मृ मयी, ीनी आ ण मी गेलो. डपाटमटल टोर आ ण सुपरमाकट मी थमच पाहत होते. या दोघांना मला न क काय लागेल हे मा या आधी सहा म हने आ यामुळे मा हत होते. यांनी पाका, छ ी, गाद , उशी, गरम लकेट वगैरे सामान फटाफट खरेद केले आ ण दोनशे डॉलरवर झालेलं बल मी मनात या मनात पयांम ये मोजून गारद झाले! आता बारा वाजत आले होते आ ण मला जबरद त भूक लागली होती. याकाळ मी फार लाजाळू होते. मृ मयी आ ण ीनीला मला भूक लागली आहे हे कसं सांगायचं हणून मी ग प बसले. शेवट सगळ खरेद झाली आ ण मृ मयी हणाली, “चल आपण प झा हटला जाऊया”. मी प झा कधीच खा लेला न हता आ ण इतक भूक लागलेली असताना नवीन पदाथ खायचं मा या अगद जीवावर आले होते. मॉल मध या प झा हटम ये आ ही जाऊन बसलो. तथे चीज चा वास भ न रा हला होता. प झाच काय मी चीझ सु ा कधी खा ले न हते. मृ मयी आ ण ीनीने काय मागवायचे ते ठरवले आ ण थो ाच वेळात एक मोठा प झा आम या टे बलावर ठे व यात आला. ीनीनं एक काप मा या लेटम ये ठे वला आ ण या दोघांनी फटाफट प झा खायला सुरवात केली. मी मा लेटमध या कोणी पदाथाकडे बघत बसले. एकतर तो खूप मोठा होता. आ ण इतका गरम होता क नान सार या ेड या थरावर असले या टोमॅटो सॉसला आ ण चीझला उक या फुटत हो या. यावर कां ा या, भोपळ मरची या आ ण अननसा या चक या हो या. पण चीझ इतके होते क भा यांचा बांध फोडू न ते सग या बाजूंनी ओघळत होते. मी एक छोटा तुकडा कापला, घाबरत घाबरत का ा-चम याने तो त डात घातला आ ण हळू हळू चावू लागले. त डात एकदम चवीचा क लोळ माजला! आ ण नकळत मी प झावर तुटून पडले! पुढे ब याच म ह यांनी मला तथ या प झा हटचा एक नयम कळला. तो हणजे ‘पसनल’ प झा मागव यावर जर तो पंधरा म नटात टे बलावर आला नाही तर प झा फुकट! एका माणसाक रता तयार केलेला छोटा प झा हणजे ‘पसनल प झा’. पार या जेवणा या वेळेला ऑ फस मधले सगळे एकदम गेले तर काही लोकांना हमखास फुकट प झा मळायचा! सोमवार पासून मी कामाला जाऊ लागले. ीनी आ ण मृ मयी या घरी मी राहत होते पण तथून माझे ऑ फस खूप र होते. लोकलने ये या जा यात तीन साडेतीन तास जायचे. पु यात या कॅ भागातील मेन टव न घेतलेले गरम कपडे, बूट आ ण टॉ क स तथ या थंडीत कमी पडू लागले. चार दवसातच टॉ क स फाटले! काही दवसांनी थंडीत तीन तीन तास बाहेर रा ह यामुळे मा या पाया या नखांमधून र येऊ लागले. घरी येईपयत मी पार मरगळू न गेलेली असायचे. हणून लवकरच ऑ फस जवळ लॅट शोधणे गरजेचे होते. मृ मयी आ ण मी मग ा मो हमेवर दर श नवारी आ ण र ववारी जाऊ लागलो. सकाळ लवकर उठू न, टे शनवर जाऊन, े डग पो टचा पेपर खरेद करायचा, गाडीत बसून लंडस ट टे शन येईपयत माझे ऑ फस असले या लेटन भागातील जा हराती वाचाय या, कुठे कुठे जायचे ते ठरवायचे आ ण तथे जाऊन राह यासाठ घर बघायच असा काय म असायचा. आम या लवकरच ल ात आले क लेटन भागात वतं घरे होती पण फारसे लॅटस् न हते. मग रे वे लाईनला लागून असले या भागात आ ही शोध चालू ठे वला. ा उप ापात खूप गमती जमती झा या. एकदा आ ही रटल कंपनीकडू न एका लॅटची क ली घेतली आ ण लोकलने शोधत शोधत लॅटवर गेलो. क ली दारात या कुलपात घुसवली पण दार काही उघडेना. इत या र आलो होतो आ ण खेप फुकट जाऊ नये हणून आ ही क ली चालवत रा हलो. दोघ ना अगद चेव आला होता. तत यात दार आतून उघडू न एक चीनी माणूस बाहेर आला आ ण रागाने हणाला, “काय चाललंय?” दोन पावलं मागे सरकत आ ही दोघी एकदम बरळलो, “आ ही हा लॅट पाहायला आलो आहोत”. हे ऐकून या या रागाचा पारा आणखीनच चढला आ ण तो हणाला, “हा लॅट माझा आहे.

आ ण हा लॅट सोड याचा माझा काही वचार नाहीये!” “पण घरमालकानं आ हाला हा प ा आ ण ही क ली दली!” मी हणाले. याने प ा पा हला आ ण कु सतपणे हणाला, “ ात ४/२० बे ट ट ल हले आहे. तु ही ४/२० टे नसन ट वर आला आहात”. मुका ाने त ड बंद क न आ ही दोघी इमारतीतून बाहेर पडलो आ ण हसू लागलो. र यावर या पा ा पा ह या आ ण मग ही चूक कशी घडली हे आम या ल ात आलं. ती इमारत बे ट ट आ ण टे नसन ट या कोप यावर होती! चूक घडणे अगद साह जक होते. पण हणून इतके कु सतपणे बोलायची गरज होती का? येक लॅट रे वे टे शन पासून कती लांब आहे, मी एकट राहणार हणून लॅट कती सुर त आहे, आजूबाजूची व ती कशी आहे या पासून घेऊन ते लश चालतो आहे का नाही इथपयत पाहणी आ ही दोघी करत होतो. ऑ फस जवळ या मरंबीना भागात एक लॅट होता. तथे जाताच मा या छातीत ध सं झालं कारण ती इमारत अगद चाळ सारखी होती. व ती बकाल होती. एकच मजला होता. इमारती या दो ही बाजूला पाय या हो या. खाल या मज यावर गा ा लावले या हो या आ ण वर या मज यावर लॅट होते. सग यांना एक सावज नक हरांडा होता, अगद चाळ सारखा आ ण सात-आठ लॅटची दारे या हरां ात होती. मी मृ मयीला हणाले, “मला इथे कसं तरीच वाटतंय”, पण तरी आ ही वर गेलो. जा हरात घरमालकानंच दली होती हणून याची डोरबेल वाजवली. एक हातारा गोरा ऑ े लयन पु ष बाहेर आला आ ण आम याकडे ाथक मु े ने पा लागला. “वी वॉ ट टू सी दस लॅट”, असं मृ मयी जा हरात दाखवत याला हणाली. तो आत गेला आ ण क ली घेऊन आला. यानं सग यात शेवटचा लॅट उघडला आ ण तथे नं राह याचा माझा न य अ धकच ढ झाला. लॅट कसला तो, एक वयंपाकघर, बाथ म आ ण एक खोली इतक च जागा होती. खो या अगद छो ा आ ण अंधा या हो या. “वी वल गेट बॅक टू यू”, असं हणत आ ही दोघी बाहेर पडलो आ ण टे शनकडे जाऊ लागलो. म येच एकदम ल ात आलं क आ ही भाडे वचारले न हते. या भागात भाडे साधारण कती असते ाची क पना यावी हणून मी मृ मयीला हणाले, “चल, पटकन परत जाऊन या माणसाला भाडे वचा या”. परत गेलो, बेल वाजवली आ ण तो माणूस बाहेर आला आ ण परत नशः दपणे आम याकडे पाहत उभा रा हला. “भाडे कती आहे?” मी याला वचारले. “द लॅट इज नॉट अ हेलेबल”, तो न वकारपणे हणाला. आ ही आ यच कत झालो. आता दोन म नटांपूव च याने आ हाला ती जागा भा ाने दे यास उपल आहे हणून दाखवली होती, मग लगेच काय झालं? मग दोघ या टाळ यात एकदम काश पडला. आ ही गोरे ऑ े लयन न हतो! असा अनुभव मला फ एकदाच आला. नाही तर कधी कुठे मी भारतीय आहे हणून मला वाईट वागणूक मळाली नाही. रोज ऑ फसला ये जा क न मी थकत होते आ ण लॅट शोधायला फ श नवार-र ववार वेळ मळत होता. मी इयन बरोबर काम करत होते. तो ही नोकरी सोडू न ऍडलेडला एका कॉलेजात ोफेसर हणून जाणार होता आ ण मी याची जागा घेणार होते. याने मला वचारले, “तुझी राह याची सोय कुठे झाली?” मी हणाले, “मा या मै णी या घरी. पण तचे घर रेझरवॉरला आहे. जा या ये यात खूप वेळ जातो हणून मी जवळ घर शोधत आहे”. तो हणाला, “तुला कुठे लॅट पाहायला जायचे असेल तर मला सांग. मी घेऊन जाईन”. स याच दवशी आ ही जेवणा या सु त लॅट बघायला गेलो. गाडीत आम या ग पा सु झा या. तो हणाला, “मी एकटा कधीच रा हलो नाहीये”. मी हटलं, “ हणजे?” तो हणाला, “आधी मी मा या आई-व डलांबरोबर राहत होतो. कॉलेजला असताना हॉ टे लमधे राहत होतो. मग मी ल न केले आ ण आ ही नवीन घर घेतले. यामुळे कधी एकटं राह याचा संगच आला नाही. तुला भीती वाटत नाही?” नाही कशी?! नवीन दे शात एकटं राह याची भीती वाटतच होती. टे कोतून आलेली सगळ मंडळ एका घरात दोन अशी राहत होती आ ण रोज एक ऑ फसात जात होती कारण ती सगळ एकाच ऑ फसमधे हणजे फोड मोटर कंपनीत होती. मीच एकट न सानम ये होते. यात हा ऑ े लयन माणूस पण मला एकटे राह याब ल वचारत होता. मी काही घोडचूक तर करत न हते? तेव ात ठकाण आले. तथे लॅट न हता क घर ही न हते. ती जागा हणजे याला अमे रकेत े लर होम हणतात आ ण ऑ े लयात कॅर हॅन हणतात ती होती. इयन ाथक नजरेने मा याकडे बघू लागला. मग आ ही आत गेलो. एक खोली आ ण बाथ म एवढ च जागा होती. खोलीत सगळ कडे पसारा पडला होता. मी पटकन तथून काढता पाय घेतला. गाडीत बस यावर इयन हणाला, “घर बेकार आहे, पण आप या ऑ फस या अगद जवळ आहे. हे बघ, मध या ा मैदानामधून जर तू शॉटकट घेतलास तर अंतर एकदम कमी होतं. आ ण पुशबॅकव न तू ऑ फसात पंधरा म नटात पोहोचशील! पण रा ी कधी मैदानांमधून येत जाऊ नकोस.” “पुशबॅक?” मी ग धळले. इयनला वाटले क मी आ यच कत झाले. हणून तो परत हणाला, “का? तू कधी पुशबॅक चालवली नाहीस?” मी आणखीनच ग धळले आ ण हणाले, “पुशबॅक हणजे काय?” हात सायकली सारखे चालवत तो हणाला, “पुशबॅक! यू डो ट नो हॉट अ पुशबॅक ईज?” मग मा या टाळ यात काश पडला, “पुश बाईक”! अजून मला इथ या ‘ए’ वराचा सराव झाला न हता. आ याआ या मला इतरांनी हसत सां गतले होते क ‘टु डाय’ हणजे ‘टु डे’, ‘टु डाय’ न हे. जर कुणी हटले क ‘यू केम हीयर टु डाय’ तर घाबरायचं नाही कारण यांना हणायचे असते, ‘यू केम हीयर टु डे’! शेवट मी ठरवले क ४/२० बे ट ट, ई ट मॉ हनचा लॅट यायचा. तो खाल या मज यावर होता पण व ती चांगली होती आ ण लॅटही चांगला होता. भाडे ४८१ डॉलस होते. टे शन पासून दहा म नटां या अंतरावर होता. मृ मयी कडू न हजार डॉलस घेतले आ ण डपॉ झट आ ण प ह या म ह याचे भाडे दले कारण मला टे कोकडू न अजून पगाराचा चेक आला न हता.कुणा या तरी वधळे पणामुळे हणा कवा उ ामपणामुळे हणा चॅटज ला आ ण मला ‘फॉ रन ए चज’ मळालं न हतं. यामुळे आ ही दोघे उधारीवर दवस काढत होतो. मेलबन म ये येऊन दोन आठवडे सु ा झाले न हते आ ण ीनीने सोमवारी रा ी मा या सामानास हत मला मा या लॅटवर आणून सोडले. तो गेला

आ ण दार बंद क न मी इकडे तकडे पा लागले. हॉलम ये गाद ज मनीवर टाकली होती कारण फ तथेच हीटर होता. मी बॅगा झोप या या खोलीत टाक या. दोन-चार जी भांडी होती ती वयंपाकघरात या क ट्यावर ठे वली. गाद अजून हीटर जवळ ओढली आ ण पडदा बंद क न गाद त पडले. भीतीमुळे दवा बंद नं करता तशीच पडू न रा हले. डोळा कधी लागला ते कळलंच नाही. मृ मयी या भाषेत आता मी ‘मालवण’ मधे रा लागले होते. न सान मध या लेटन आय ट डपाटमट या बॉसचे नाव बांडू द सानायके होते. तो मूळचा ीलंकेचा होता पण याचे श ण इं लंड म ये झाले होते. तो वतः या नावाचा उ ार बांडू करायचा पण ऑ फसातले लोक याला ‘बँडू’ हणायचे. कदा चत ‘बंधू दे शनायक’ ा नावाचा हा अप ंश असावा. मी मा याला बंडू हणू लागले. मी घरी फोन केला क आई चावटपणे मला हणायची, “काय गं, बं ा काय हणतोय?” मी वतः या लॅटम ये राहायला गेले हे कळ यावर तो हणाला, “चल, मी तुला आज एका ीलंके या कराणा कानात घेऊन जातो. तथे भारतीयांना लागणारे मसाले, डाळ, तां ळ सगळे मळते”. घरातले डाळ-तां ळ संपत आले होते आ ण कान शोधायला गाडी न हती, हणून ही सुवणसंधी होती. पण मी का-कू क लागले कारण मा याकडे पैसे न हते. मी हणाले, “नको, मीच जाईन सं याकाळ ”. बारा वाजता तो मला हणाला, “ नघूयात?” जवळ याच एका ‘ ीलंका ोसरी टोर’ म ये आ ही गेलो. कानदार बंडू या ओळखीचा होता. मी हटले, “आता तरी मला काही नको आहे, परत कधी तरी मीच येईन”. बंडू हणाला, “ठ क आहे, आता को स सुपरमाकटला जाऊया”. मी फारच अवघडलेली होते. कानात जाऊन काही न घेणे बरे दसले नसते हणून मी तेलाची एक बाटली घेतली आ ण बंडूला हणाले, “खरं सांगायचं तर मी मै णी कडू न उधार घेतले या पैशांवर राहतीये. टे कोकडू न मला सु वातीचे फॉरीन ए सचे ज मळाले नाही. मी ब याचदा फोन केला पण काही कारणा तव पैसे आले नाहीत. हणून मला जा ती खच करायचा नाही”. बंडूला ध काच बसला. तो हणाला, “मी बल भरतो, तू तुला लागणारं सगळं सामान घे”. पण मी नकार दला. काही दवसांनी मला टे कोकडू न फोन आला क वे टपॅक बँकेत वायर ा सफरने मा या नावाने दोन हजार डॉलस पाठवले आहेत आ ण मी बँकेत जाऊन ‘जो’ नावा या मॅनेजरला भेटले तर मला पैसे मळतील. स याच दवशी मी ऑ फसातून लवकर बाहेर पडले आ ण बँकेत गेले. तथ या रसे श न टला हणाले, “आय ऍम हअर टु सी जो”. ती हणाली, “ ?” मी हणले, “जो. आय ऍम हअर टु सी जो”. ती हणाली, “दे र इज नो वन हअर बाय दॅ ट नेम”. मी परत हणाले, “आय वॉज टो बाय माय कंपनी टु मीट जो. दे र इज अ वायर ा सफर फॉर मी”. ती मा इथे कोणी जो नाहीये असं हणत रा हली. आता मा मी अगद घायकुतीला आले. मेलबनम ये चार आठवडे होत आले होते, उधारी दोन हजारांवर गेली होती, पुढ या म ह याचे भाडे ायचे होते, लोकल े नचा अ ाव डॉलसचा मा सक पास यायचा होता, घरासाठ फ नचर यायचे होते आ ण परत म मै ण कडे हात पसरायचे न हते. मग मी तला एका कागदावर ल हलेलं जो चं नाव आ ण फोन नंबर दाखवला. कागद पा न ती हणाली, “ओह! यू मीन यो!” आता कुठे मा या ल ात आले क मी ‘ यो’ हणाय या ऐवजी ‘जो’ हणत होते! लवकरच इथले इं लश काबीज करायला लागणार होते! इयनचा ऑ फस मधला शेवटचा दवस उजाडला. याला ‘सड ऑफ’ करायला सगळे या या बरोबर लंचला गेले. ‘मोनाश पॅलेस’ ा रे टॉरंट म ये सगळे जमले. दहाएक लोक एका गोल टे बलाशी बसले. मी मे यु बघू लागले. प ह यांदाच एका चीनी रे टॉरंटमधे आ यामुळे काय मागवावे ते समजेना. चकन, पोक, फश असे पदाथ वाचून मला वाटलं क आज उपाशी रहावं लागणार. तेव ात टे बलावर वेटरने पापडी सारखा दसणारा पदाथ आणून ठे वला. मी एक पापडी खा ली. सरी उचलून शेजारी बसले या ऍशलीला वचारले क हे काय आहे. तो हणाला, “ ॉन ॅ कस”. मी पटकन ती पापडी ताटात बाजूला ठे ऊन दली! ऍशली हणजे एक असामीच होता. तो आ ण लाइ ह मूळ इं लंडचे अस यामुळे यांना ऑ े लयन लोक ‘पॉम’ हणायचे. पॉम हणजे पी.ओ.एच. एम. कवा जनस ऑफ हज मॅजे ट . कारण ऑ े लया हा दे श इं लंडने आपले सगळे गु हेगार पाठवून बसवलेला आहे. प ह याच दवशी ऍशलीने मला सां गतलं क याने आशा भोसलेला ट . ही. वर पा हले होते आ ण तो तचे एक गाणे मला गाऊन दाखवणार होता. शेवट मनाचा ह या क न ‘ ट ड राईस अँड हे जटे ब स’ ही डश मागवली. मनात आला क ‘ ट ड राईस’ असं का बरं मे यूत ल हले होते? भात उकडलेलाचा असतो. भा या पण मी कधी नं खा ले या हो या - कमळाची दे ठं आ ण मश म! बाक यांनी ‘बँ वेट’ ऑडर केली होती. ‘बँ वेट’ हणजे आधी ऍपीटायझर, मग मेन डश, आ ण शेवट गोड डश. डोरा येक डशची आतुरतेने वाट पाहत होती, वेटरला सारखे वचारत होती आ ण डश आली क यावर ताव मारत होती. जेवण झा यावर डोराने वेटरला वचारले, “ हेर इज द लायडीज?” वेटर हणाली, “वी डो ट हॅव इट टु डाय” आ ण टे बलावर खसखस पसरली. ‘लायडीज’ हणजे ‘लेडीज टॉयलेट’ हे समजायला मला जरा वेळ लागला. ा एकाच णी सगळे एक हसले. नाही तर येक जण फ आप या शेजा याशी बोलत होता. टे कोत या सड ऑफ पाट त जसे लोक सग यांशी ग पा मारायचे, जाणा या माणसाब ल घडलेले वनोद कवा घटना सांगायचे, जाणा या माणसासाठ ेम आ ण आदराने भरलेले भाषण ायचे, आ ण मग एखाद भेटव तू दे ऊन याला नरोप ायचे हे मला आठवले आ ण ही पाट अगद व च वाटली. भेट तर रा च ा, शेवट कहर हणजे सग यांनी जसे आपापले बल भरले तसे इयनने सु ा भरले! स या दवशी ऑ फसात गेले. इयन अथात तथे न हता. मी माझा पसनल कं यूटर चालू केला. तो एम एस डॉसवर चालायचा. नेहमी माणे सु होऊन सी: हा इंटरफेस आला नाही. या ऐवजी ‘नायलॉन इस इंटर फय रग वथ द पी.सी. कॅनॉट बूट’ असा मेसेज आला. मी रटन

दाबला तर सरा मेसेज आला ‘ स क ऑर नायलॉन अंडरवेर इज नॉट अलॉ वग द बूट. टे क इट ऑफ अँड ाय अगेन’. रटन दाब या शवाय सरे काही करता येत न हते आ ण रटन दाबला क असलेच चावट मेसेज यायचे. मला काय करावं ते समजेना. मी हेदर कडे गेले. ती बंडूची से े टरी होती आ ण प ह याच दवशी मला खूप आवडली होती कारण ओळख क न दे ताना ती हणाली, “हाय, आय ऍम हेदर, आय हॅव टू डॉटस अँड आय ऍम ल ह ग इन सन” आ ण हसू लागली. तचं हा य नेहमी अगद मनापासून असायचे. ते त या नाजूक जवणीवर सु होऊन त या न या डो यांपयत पोहोचायचे. मी ाथक नजरेने तला पा लागले तशी ती हणाली, “आय ऍम ल ह ग वथ माय बॉय ड वदऔट गे टग मॅरीड”! ती मा या टे बलाशी आली. रॉड, सरथ, रचड, लझ, डोरा ही सगळ मंडळ पण आली. हेदरने रटन दाबला. आता मेसेज आला, “नॉट , नॉट ! टे क ऑफ यॉर स क अंडरवेर अँड ाय अगेन”. सगळे हसू लागले. कुणी तरी बंडूला बोलावलं. मग याने रटन दाबला. आता मेसेज आला, “हॉउ मेनी टाइ स शुड यू बी टो ? नायलॉन अंडरवेर इज नॉट अलॉ वग द बूट”. बंडूने डो याला हात लावला आ ण हणाला, “हे काम न क च या इयनचे आहे. जाताजाता आपली करामत दाखवून गेला”. कुणी तरी मला बूट लॉपी दली. याने पी.सी. सु झाला. मग मी बूट करणारी ‘बॅट’ फाइल उघडली. यात इयनने एक ‘इ फनट लूप’ हणजे कधी नं संपणारा ो ॅम घातला होता आ ण आळ पाळ ने वेगवेगळे मेसेज दाखव याची सोय केली होती. सगळे खूप हसले. आता मा या मनात वचार येतो क आज जर कोणी अशी एखा ा मुलीची ऑ फसमधे गंमत केली तर काय होईल? मन रसोस डपाटमट म ये त ार केली जाईल आ ण हे करणा या माणसाला परत कुठे नोकरी मळणार नाही. पण सहा म ह यांनी इयन परत मेलबनला आला कारण ऍडलेड याला आवडले नाही आ ण याला बंडूने परत याची जुनी नोकरी दली! मा या तीन म ह या या कं ाटातला मेलबनमधला सु वातीचा फ होते पण ते हा मला याची काहीच क पना न हती!

प हला म हना होत आला होता! पुढे साडेतीन वष मी इथे राहणार

****************************************************************************************************************************

श दकोडे # १ आडवे श द: १. मराठ दनद शकेतला प हला ऋतू ३. ल ा ५. हे पेय घेत या शवाय दवस सु होत नाही ६. सरपटणारा वषारी ाणी ८. पोहणे (पोहताना पा यात .....), बुडणे या व शद १०. उ हाने रंग बदललेला, काळवंडलेला १४. ाचे लाडू कवा उपमा कवा खीर छान होते १५. सं ांती या दवसात हे हवेत उडवायची मजा काही औरच असते १६. प हला पाऊस कधी कधी ा घेऊन येतो १७. ...... ...... आ ण उ ी काढा, एक हण १८. एक स मराठ लेखक व कथाकथनकार ा नावाने ओळखले जातात २०. ..... आ ण दौत, पूव या काळातले ल ह याचे एक साधन २१. …. दांडू, एक मैदानी खेळ २४. पाणी, पंचमहाभूतांतील एक २६. वमानं इथे उतरतात २७. सवा या मा यतेने

उभे श द: २. तळगुळ खायचा सण ३. अंगावर काटा येणे ४. आप याकडे ल नात कवा सण समारंभाला हा भात हमखास असतो! ७. पळू न जाणे, पसार होणे ९. कोकणातील गणपणीचे एक स ठकाण ११. नोकरीतील आ थक बढती १२. हरवे हरवे …. …. १३. सणासुद ला दारापुढे काढतात,सजावट १९. ....... बाळ गंगाधर टळक २१. एल आय सी कडू न घेता येतो २२. ा धातूचे डबे बनवतात (मराठ त ढ झालेला इं जी श द) २३. ती वेदना २४. आशा, ओढ २५. युग, काळ

श दकोडे सोडवायला ब याच लोकांना आवडतं. तु हाला जर ा अंकातले श दकोडे सोडवता आले तर सोडवले या श दको ाचा फोटो काढू न आ हाला ई-मेल करा. पुढ या अंकात आ ही वजे यांची नावे घो षत क . (mamn.hitguj@gmail.com) ~~ हतगुज संपा दका

नवृ ी नंतर - संसाराची परत सु वात अलका दबडे मनेसोटाचे सृ ी सौ दय आ ण याची व वधता अवणनीय आहे. ग, समर, फॉल आ ण वटर या चारही ऋतूंची वेगवेगळ पे आप याला एका वषात पहावयास मळतात. ग मधील पाऊस, लुसलुशीत हरवळ आ ण झाडाला फुटलेली पालवी मनाला खूप आ हाददायक वाटते. समर मधील उ हाचा खरपणा, रंगीबेरंगी फुलां या बागा, त यातील बोट चा आवाज एक वेगळाच उ साह नमाण करतात. फॉल मधील झाडां या बदलले या स तरंगी छटा पा न तर नसगा या कमयेपुढे आपण थ क होऊन जातो. या सव ऋतूंवर मात क न येतो तो हवाळा. सगळ कडे बफाचे ड गरच ड गर, पांढरे शु र ते आ ण खूप बोचणारी थंडी. गेली ४० वष आ ही या सव ऋतूं या सा न यात आनंदाने रहात आहोत. कॅ ग, बोट ग, पक नक, आ ण क ग या सव गो ी म मै ीणीबरोबर आ ण कुटुं बाबरोबर करत आलोत. हवा यात बफात खेळणे, मुलांबरोबर नोमॅन करणे, मुलांना क गला घेऊन जाणे हे सव करताना खूप मजा येत असे. जस जसे वयाने मोठे होऊ लागलो तशी मनेसोटाची थंडी शरीराला सोसेना, आ ण मनाला सु ा. आपण बफाव न घस न पडलो आ ण हाड वगैरे मोडले तर काय याची भीती वाटू लागली. मनात वचार येऊ लागले क आपण आता हवा यात ४-६ म ह यासाठ गरम हवे या ठकाणी राहावयास जावे. क पना फार छान वाटत होती परंतु सरीकडे इतके दवस रहावयास जायचे हणजे थम नोकरीतून सेवा नवृ हायला हवे. हणजे प हला ट पा प तराजाने नवृ होणे हा आला. आमचे प तराज ीयुत सुरेशराव दबडे यांचे वय नवृ हो यास यो य होते पण यांची मनाने नवृ हो याची तयारी होत न हती. पण शेवट नयतीने यांना नवृ केले. सुरेशना ोक आला आ ण काही शारी रक बंधनाने नवृ हावे लागले. यानंतर आमची गरम हवे या ठकाणी जा यासाठ खरी हालचाल सु झाली. थो ाच दवसात आ ही लो रडा रा यातील नेप स या गावी घर घेतले. तथे म नयपी लसमधील काही म ांनी घरे घेतलेली होती यामुळे आ हाला यांचे मागदशन लाभले आ ण यांची कंपनीही मळाली. नेप सला घर बांधून घे याचे ठरवले. घर बांधावयाचे हटलं क घराचा लॅन, कती बेड स, कती बाथ स, इंटे रअर डझाईन हे सव आलेच. मग आम या म नयापोलीस ते नेप स अशा चकरा सु झा या. ४० वषापूव घर बांधताना केले या धावपळ ची आठवण होत होती आ ण आपण त हा वयाने व मनाने कती त ण होतो याची जाणीव पण होत होती. सव गो ी ठरवत असताना मनात सारखा एक वचार यायचा, " या वयात आप याला एव ा मो ा घराची गरज आहे का? " पण नातेवाईकांचा वचार करता वाटायचे, नाही कमीत कमी आप याला तीन बेड सचे तरी घर पा हजे. असा वचार करत चार बेड सचे घर बांधायचे ठरवले. बघता बघता चार म ह यात घर बांधूनही झाले. म नयापोलीसचा हवाळाही जवळ येऊ लागला आ ण खरोखरीच आता म नयापोलीस सोड याची वेळ जवळ आली. मी भारत सोड यापासून म नयापोलीसलाच गेली ४० वष रहात आहे यामुळे मू हगचा मला अ जबात अनुभव न हता. ही मू हगची प हलीच वेळ. आ ही कायमचे म नआपोलीस सोडू न जाणार न हतो. सहा म हने नेप स आ ण सहा म हने म नयापोलीस असा आमचा लॅन. यामुळे म नयापोलीसचे घर आ ण घरातील सामान तसेच ठे वणार होतो. नवीन घर आ ण घरासाठ लागणारे सामान या सवाचा ीगणेशाच होता हणा ना! नवीन घरात काय काय सामान लागणार याची याद करावयास घेतली. सव बेड मसाठ पलंग, गा ा, ेसस, डायन ग टे बल, सोफा, खु या, ट ही टॅ , कॉफ टे बल इ याद . याद लांबतच होती. वचारानेच डोके गरग लागले. नेप समधील शेजा याने आ हाला एक यु सुचवली होती. नॉथ कॅरोलायनाम ये Furniture-land South (FLS) नावाचे एक मोठे वेअरहाऊस आहे. या ठकाणी सव कारचे फ नचर एकाच ठकाणी पहावयास मळते आ ण ते वनामू य घरपोच पाठवले जाते. शेजा याने तकडू न फ नचर घेतले होते आ ण यांना चांगला अनुभव आला होता. नॉथ कॅरोलायनाला जाऊन फ नचर घेणे हणजे वमानाने तकडे जावे लागणार, २-४ दवस राहावे लागणार. ही क पना जरा वचार कर यासारखीच होती. मी याचा फार नाद केला नाही. एके दवशी सुरेश हणाले, "अलका चल नॉथ कॅरोलायनाला जाऊन फ नचर घेऊन येऊया." सुरवातीला मला व ास बसला नाही. पण ते खरच गंभीर पणे बोलत होते. नॉथ कॅरोलायनाची प आ ण फ नचरलॅ ड ची भेट हा एक अ व मरणीय अनुभव होता. नॉथ कॅरोलायनाम ये जे सटाऊन या गावी FLS हे अमे रकेतील सवात मोठे फ नचर टोर आहे. तीन मजली दोन मो ा ईमारती आहेत. यांचा व तार १.३ million sq.ft आहे आ ण तथे १००० न जा त फ नचर या शो स आहेत. एकेच ठकाणी सवकाही फ नचर पहावयास मळते. आ ही दोन डझाइनरची अपॉई टमे ट घेतली. आ ही बुधवार ते र ववार, चार दवस या डझाइनर बरोबर घालवले. प ह यांदा चंड व ताराची शो म आ ण तेथील असं य व तू पा न आ ही जरा आचं बत झालो. ती डझाइनर आ हाला एका दालनातून स यात, स या दालनातून तस यात अशी घेऊन जात होती. एकापे ा एक अशा सुंदर व तू पहावयास मळा या; सोफे, डायन ग टे ब स, कॉफ टे ब स, बेड्स, ेसस इ याद बरेच काही. एकाच ठकाणी खूप व वधता पा हली; कॉ टे ररी, े डशनल, ा झशनल आ ण मॉडन. तु हाला हवे ते पहावयास मळते. आ हांला प ह या दवशी तर काहीच क पना आली नाही. स या दवशी जरा वचार करायला सु वात केली. छान छान फ नचर आ ण छान छान कमती डो यासमो न जात हो या. हे सव पहात असताना मनात एकच वचार, "अरे कती छान छान व तू आहेत. आपण प हली दोन घरे बांधली त हा इकडे यायला हवे होते. आता आपले हे तर नवृ ी

नंतरचे घर आहे. आप याला एव ा मो ा फ नचरची गरज आहे का? " लोक नवृ ीचा ज हा वचार करतात त हा ते घरातील सामान कमी कराय या मागे लागतात. यालाच अमे रकेत Downsizing करणे असे हणतात. आमचं जरा उलटं होतय क काय असेही मनाला चाटू न गेलं. पण घरात रहायला सामान तर हवेच ना अशी मनाची समजूत घालून परत फ नचर पहा यास जोमाने सु वात केली.

FLS म ये एक गो चांगली होती ती हणजे त णपणी प ह यांदा घर सजवणा यापासून ते रटायरमट नंतर घर सजावणा यापयत सवासाठ सव कार या व तू पा हजे तशा कमत त उपल हो या. ाहक सेवा सु ा खूप चांगली होती. दोन डझाइनर आम या बरोबर चार दवस फरत हो या. घर सजवणे हा माझा अ तशय आवडीचा छं द अस यामुळे मी या कानात इतक रमले होते क मला वाटले, आपण या डझाइनर बरॊबर इथेच काम केले तर क ी मजा येईल नाही. रटायरमट घर सजवून सजवून कती सजवणार, यापे ा हा पयाय छान वाटला. दोन दवस भरपूर चालून चालून दमलो. तस या दवशी मा नणय यायचे ठरवले. या ीने गो ी नवडायला सु वात केली. त हा अजून एक नवीन गो समजली. नुसता सोफा-चेअर नवडले हणजे सव काम झाले असे न हते तर यासाठ साजेसे कापड नवडायचे होते हे या डझाइनरने सां गतले. सुरेशचा चेहरा बघ यासारखा झाला होता. " आता कसली नवड? झालं ना सगळं ? " असे ते या डझाइनरला वचारत होते. क टम मेड गो ीची आ हाला काहीच क पना न हती. क टम मेड व तू क न घे याचा हा आमचा प हलाच अनुभव होता आ ण तो दे खील नवृ ी नंतर या घरासाठ ! मला या सव गो ी करताना खूप मजाही येत होती आ ण डो याला चालनाही भरपूर मळत होती. घरातील सव फन चर नवडू न झाले. तथे घराबाहेरील आवारात ठे वाय या फ नचर या शो मदे खील हो या. लो रडात गरम हवे या ठकाणी राहणार हणजे घरामागे व मगपूल या कडेला बस याची सोय पा हजेच. ते ही फ नचर तकडे घेऊन टाकले. एकंदरीत नवृ ी नंतर या संसाराला न ाने सु वात होत आहे याची जाणीव होऊ लागली. इतके दवस फ नचर ची नवड कर यात घालव यावर फ नचर ये यास ३-४ महीने लागणार हे ऐक यावर तर आ ही च कतच झालो. असो, आता काय होईल ते होईल या वचारातच म नयापोलीसला घरी परतलो. म नयापोलीसचा हवाळा जोमाने सु झाला, बफवृ ी होऊ लागली आ ण नेप सला जा याचे दवसही जवळ येऊ लागले. मनात वचारांचे च सु झाले. आप याला काय काय सामानाची गरज आहे, म नयापोलीस न आप याला काय काय नेता येईल, कसे नेता येईल वगैरे. मनीयापोलीस या बेसमट म ये असले या टोरेज म मधील जा तीचे सामान डो यासमोर येत होते. मेल कराय या खचाचा वचार करता काहीच सामान यायचे नाही असे ठरवले. तरी दे खील वयंपाकातील घरचे मसाले, लोणची, सोलापुरी चटणी, रंजका, भरलेली (पुडाची) मरची असे खा पदाथ आ ण पोळपाट -लाटणे, लहान ेशर कुकर आ ण तवा असे ठरा वक सामान UPS ने पाठवलेच. सहा म हने रहाणार हट यावर कचन मधे अशा मूलभूत गो ी तरी ह ाच. अथात मला वयंपाकाची खूप आवड आहे. शेवट चार सूटकेसेस घेऊन आ ही नेप सला पोहोचलो. वमानतळाव न घरी जातानाच थोडी ोसरी आ ण पेपर ॉड ट् स घेऊन घरी आलो. माझी आ ण सुरेशची शा ररीक आ ण मान सक दमणूक झा याने आमचा प हला दवस पूण झोपेतच गेला. स या दवसापासून परत डो याला चालना सु झाली. लागणा या सामानाची याद केली. ते काम सुरेशचे. याद शवाय बाहेर जाणार नाहीत आ ण याद मधील गो ी आणावयास वसरणारही नाहीत. मी ल नानंतर नवीन संसार कसा मांडला हे कळाले सु ा नाही. ल न होऊन नुकतीच भारतातून आलेली, वयानेही तशी लहानच, फारसा कशाचाच अनुभव नाही यामुळे मै णी जे काही सांगतील या माणे सामान जमवले. वशेष सांग यासारखे हणजे ल नांनंतर आ ही दोघेच दोघे असे फार कमी दवस घरात रा हलो. थो ाच दवसात आम या कुटुं बाची वाढ झपा ाने झाली. हणजे आ हाला काही खूप मुलं- बाळं झाली नाहीत, पण एक कुटुं बात रहात अस याने बरेच नातेवाईक आम याकडेच रहात असत. घरात नेहमी माणसांची सुब ा असायची, कमीत कमी चार तरी माणसे घरात असायची. म -प रवारही मोठा होता यामुळे नयमीत पा ाही होत. यामुळे आम या घरात सवच गो ी मोठया मो ा. ४-८-१० वाटची भांडी, ५०-५० ताटं आ ण वा ांचे सेट्स. आमचा संसार असा हा मोठा होता आ ण दोघांपुरता छोटासा संसार थाटायचा हणजे जरा कठ णच वाटत होतं. वचार केला तर तसे या घरीसु ा नातेवाईक आ ण म -परीवार येणारच. आ हाला जशी यांची ओढ तशी यांनाही आमची आहेच आ ण इकडची हवा ही खूप सुंदर अस यामुळे नवृ ी या घरी सु ा पा यांची ये जा असणारच. या सवाचा वचार करता, कमीत कमी ८ माणसांचा सेट तरी घरात हवाच असे वाटले. या ीने परत आ ही शॉ पग सु केले. दररोज ८-१५ दवस वॉल-माट, टागट, बेड बाथ, कॉ टको, होमगुड्स, डॉलर टोर इ याद कानां या फे या सु हो या. सु वातीला पलंग नस याने आ ही ली पग बॅगवरती झोपलो. नुस या भां ांचीच खरेद पुरेशी झाली नाही. ६ म हने राहणार हट यावर बाक या सामानाची गरज भासू लागली. हॅ युम लनर, लडर, इं डयन म सर, टो टर, अशी दररोज याद वाढतच चालली होती. पण ा व तू वकत घे या शवाय पयाय न हता. अजूनही खरेद संपली असं वाटत नाही. अथात मला घरकामाची आवड अस याने हे सव करीत असताना कंटाळा आला नाही. फ नणय घेताना "हे रटायरमट घर आहे" याची मनाला जाणीव क न ावी लागत होती. स या बाजारात असं य नवीन गो ी येत आहेत पण मोह टाळलेला बरा. अशा कारे आ ही आमचा नवृ ी नंतरचा संसार थाटत आहोत. नवृ ी- हा सु ा आयु यातील एक आनंदाचा ट पा आहे. या वयात तु हांला तुम या मना शवाय कोणाचेच बंधन नसते. पा हजे त हा उठा, झोपा, ायाम करा, जेवा, सनेमा बघा, संगीत ऐका, बरेच काही क शकता. सव काही मना या घ ा यावर चालते. त ण वयात नवरा बायकोला दै नं दन जबाबदारीतून एकमेकांसाठ वेळ दे ता येत नाही आ ण नवृ झा यावर मा एकमेकां शवाय काही चालू शकत नाही. एक-मेकां या सुखःखाशी समरस होत हसत हसत आयु य झ या माणे हळु वार पुढे सरकत राहते. दै नं दन धकाधक या जीवनात अडकले या सवच लोकांना माझे एक आवजून सांगणे आहे. यो य वेळ नवृ ी घेऊन आयु या या ा ट याचा आनंद ज र या!

गावात या ल नाची सरी गो पा सावंत (इं लश न शकले या मा या शार आईस... ) गावात या ल ना या खूप गो ी मी आधी ल ह या आहेत आ ण सां गत यादे खील आहेत. पण आज या काळात सगळं इतकं बदललं आहे क हे असं पण होऊ शकतं यावर माझा व ास दे खील बसत नाही. “गो बाय पु यवचनाक जावया नाय? हॉट् सप वर टाइम रा ीचा आसा गो” आमची आई वतःचा फोन चेक करत हणाली. पूव पु यवचनाचं आमं ण येत असे, आता च क ुप होतात. लोल (LOL) :) आ ण आता शॉक वर शॉक बसणार आहेत याची मला क पना आली. पूव ल ना शवाय वा ात भ गे हणजे लाऊड ीकर लागत नसत आ ण आज बरोबर ३ वाजता गाणी लागली. मी आईला वचारलं तर आई हणाली “अगो आता गाणी वाजवूक DEV DJ येता.” (FYI : D फॉर दे वानंद, E फॉर एकनाथ, आ ण V फॉर वगुलकर). मी हटलं “अग DJ?” “होय तर एकनाथ बाबडो पोट फुटासर मेलो बॅ ड वाजवून पण कायएक कमाई नाय गो.” मग या या दे वानंदने DJ सु के यान आई व आ ही गेलो ल नघरात. पूणतः बॉलीवूड वे डग चा इफे ट आण यात घरातील आ ण वा ातील माणसं बझी होती. पूव भ ामाळ, आं याची पाना आ ण ग ा या फुलांनी सजणारा मांडव आठवून पोटात गलबललं. केवढ मजा यायची आ हाला हे सामान आपा काकांबरोबर जमवताना. आताचा मांडव पूणतः लॅ टक या फुलांनी आ ण लाईट या माळांनी भरला होता. यात हर ा मॅट्स घात या हो या; आ ण काही लॅ टक या खु या हो या. दोन खु या एक ठे वून आई बसली, हणाली “ मेड इन चायना असतात, माग या खेपेक एक खुच घेऊन भारती बसला तर बाय खुच पेचली” ते ऐकून मी आपली तुळशी या पारावरच बसले. “गे बाय माई ईली” अशी आरड मारीत सग या गावात या बायका आईची सरबराई क लाग या. यावर आईने मा याकडे बोट दाखवून “ ा पण ईला अमे रकेसून”; मोठे पणा कसा मारावा हे आम या आईकडू न एकदम शक यासारखं आहे. झालं मग मा याबरोबर फोटो काढ यासाठ धावपळ सु झाली. “गे बाय आ ा हे माईचे (आईला माई हणतात) फोटो एकदम अमे रकेतच जातल गो बाय” आ ण आई पण गे तू अशी हस, गे तू अशी बस अ या सूचना बायकांना दे ऊ लागली. तत यात बाबी ईलो. बाबीने सफारीसूट घातला होता. जरी सं याकाळचे सहा वाजले होते तरी गॉगल पण होता या या डो यांना. आई या भाषेत, “बाबी, अरे गॉगल रे क याक रातचो, मोती ब चा ऑपरेशन केलास?” मु ाम टाईल मारणार होता बाबी पण आई या कॉमट मुळे वरमला. “नाय गे तुम या वगु यात ड ट फार, डो यात पाणी येता गे हणान घातलाय.” तत यात, “बाबा कुठे ? So stupid!” असं हणत होकालं हणजे न हरी ईली. ती वतःला बा बली मधली “दे वसेना” वगैरे समजत असावी क काय? कारण ती नख शखा त खो ा दा ग यांनी भरली होती. त याकडे ल जाताच आईने डोळा मारला आ ण, “गो च ा थंड हो हायच; न हरी ना तू ?” याचबरोबर च ा फ कारली, “माई मी इत या नटलंय पण माझो फोटू नाय, खय गेलो गे बाबा?” बाबा हणजे तचा मोठा भाऊ जो ब हणी या बॉलीवूड वे डग ideas ख या कर यात जीवाचा पार आटा पटा करत होता. याची ती घाई बघून आई हणाली “गो बाय मी घेतय फोटू तुझो ये हडे.” “शी, या घाणीत मी नाय गे बाय येवचय, माझी साडी खराब होतली.” याबरोबर वा ात या बाक या बायकांचे चेहरे कसेनुसे झाले.आ ण च ा जरी नांव असला तरी एकदम ‘इ च ’ आसा ा असे भाव यां या डो यात तरारले. आईनेच मग पुढाकार घेऊन व च ाचे फोटो काढले. येक फोटो हणजे एक द होतं कारण च ा खूपच कडक होती त या looks ब ल. इथे केशव भटजी आले आ ण DEV DJ ला ओरडू लागले. “ श या दे वा, बंद कर तुझा तमाशा बघू.” याबरोबर बाबा सरसावला, “वो केशव भटजी दे वांक श ा दे तोस?” मग सग या बायका परत फद फद हसू लाग या. भटजी ने च ाला तुळशीपुढे बोलावले तर ही यायलाच तयार नाही. नसलेलं नाक मुरडू न हणाली, “वो भटजी या घानीत मी नाय वो येवचय, माझी साडी खराब होयत.” हे सु असताना आमची आई “नेहा क करचो ेकअप झालो नाय, पोर ड ेशन म ये गेला गे” असं सांगू लागली आ ण बाक या बायका पण

“होय गे” असं हणत कळवळू लाग या. नेहा क कर नसून ती नेहा केरकर वा मालवणी बायकांनीच.

ात या भजनीमंडळात अस यासारखी जवळ क करावी तर फ

मी आईकडे बघतच रा हले क हला कसं हे सगळं मा हती? आईने लगेच फोन मधून ‘नेहा क कर’ ची post शोधून काढली. मी तला तथेच हात जोडले. बरं आता नेहा जरी ड ेशन मधून बाहेर आली तरी च ा आली न हती. ती आजून नाचतच होती. शेवट केशव भटज नी परत “ श या दे वा” अशी परत आरोळ मारली. या आवाजाने च ा परत माणसात आली आ ण पूजेला बसली. मग हा ो ॅम संपतानाच “बाबा, खुय आसस रे?” असे च ा वचा लागली. बाबा जवळ येताच “अरे ांचा location काय दाखवता गुगल?” हे ऐकताच मला कळू न चुकलं क “मुलगी शकली आ ण गावाची गती झाली.” च ाचा भावी नवरा, या या कंपूबरोबर DEV DJ या गा यावर थरकायला येणार होता. या या फोनमधून याचं location बाबाला कळत होतं. मला एवढ गंमत वाटली क जे हा मी US ला आले ते हा आम या गावात फ एकच फोन होता आ ण आता एकपण अशी नसेल क या याकडे फोन न हता. भावी जावई ल ना या आधीच घरी येतॊलो हे ऐकून बायका आ ण मोठ माणसं नाराज वाटली. “हळद चो ो ाम आटपूक होयो” असं हणत हळद लावायला गद झाली. पु यवचनात येवढं हळद कुंकू लावलं होतं क अजून हळद ची काय गरज? असा वचार मा या मनात आला. यातच च ा फोटो छान यावेत हणून वतःचं आ ण बाजूला बसले या करवलीचं हळद कुंकू पुसत होती आ ण बाक या बायका काय गो बाये ा इ च ा, असं हणून कुजबुजत हो या. यां या मते कुंकू पुस याएवढं दवी सरं काहीही न हतं. च ाचे आईवडील मुलांचे कारनामे बघून जणू थंड पडले होते. तची आई थकली होती आ ण कधी ही याद घर सोडू न जाते याच वचारात होती. त या व डलांनापण एवढं हळदकुंकू लावलं होत क काही हळद यां या मशीवर सांडली होती. आईनं तसं भारतीला सांगताच भारती तु तु गेली आ ण “भावोजी, हडे बघा” हणून मुकुंदकाका या म या वतः या मालाने पुसू लागली. ते बघताच च ा या आई या अंगात एकदम संचारलं आ ण ती जोरात वेशाने भारती या अंगावर धावून गेली. “गो मा या घोवा या म यांका हात लावलस?” या दोघ ची इतक जुंपली क च ा, बाबा, केशव भटजी सगळे च या दोघ ना सोडवू लागले. आ ण या मो याला साजेसं यो य गाणं DEV DJ ला मळालं “मै तेरा बॉय ड, मै तेरी गल ड ओ मैनु करद ना ना”. झाले ! आगीत तेल ओतावं ना तसा इफे ट आला. कसाबसा पु यवचनाचा आ ण हळद चा काय म पार पडला आ ण भावी जावई आ ण यांचे पाच म मांडवात दाखल झाले. यांना बघून भारती आ ण च ाची आई “अगे बाय पा हणे ईले” क न जावया या वागताला स झा या. च ा पण सरी साडी बदल यासाठ आत पळाली. आ ण परत रा भर धुमशान सु होणार आहे हे समजताच आ ही पण नघालो. आता सकाळ ल न कायालयात, ल नाब ल कमी आ ण मुकुंदकाकां या मशीब लचं मशन कसं रंगणार याचे ठोकताळे आई मला सांगू लागली आ ण आ य हणजे ‘मुकुंद म या’ नावाचा नवीन whatsapp group पण केलान तने ! आ ण मा याकडे बघून हणाली, “फेसबुकात पो ट बघुक होये गो.” मा या आई या हातातला फोन हणजे पॉवर टू सपे ा कमी न हता याची मला खा ी पटली आ ण अशा रतीने गावात या ल नाची सरी गो घडली.

गुलाब : च - अंजली भुरे

डका या लाडू ंची कृती : पण आधी नमनाला घडाभर तेल श पा साठे बाहेर म त कापसा या पुंज यासारखा हलकाफुलका बफ पडत असतो. सूय जरासा ढगां या आडोशाला लपलेला असतो. हळू हळू या बफाची पांढरीशु चादर आजूबाजूला पसरत जाते. घरात या फायर लेसम ये खरीखोट शेकोट पेटलेली असते. आ ण मग थंडी-थंडी करत कुडकुडले या तनामनाला फ कडशा चहाची आठवण येते. हात आपोआप कपाटात या ठो या या पाते याकडे जातो. आलं कसून होईपयत पा याला उकळ फुटलेली असते. मग या खळखळ उकळणा या पा यात आलं घातलं क काय म त वास सुटतो. मग चहाची पूड घालायची. आ ण ती या चॉकलेट पा यावर झोके यायला लागली क चमूटभर वेलची आ ण दाल चनीची पूड टाकायची. नुस या वासापुरती हं. नाहीतर काढाच होतो. आ ण मग तो ताटली टाकून मुरायला ठे वायचा. म त गरम धात तो मुरलेला चहा गाळायचा आ ण आवडतं पु तक हातात घेऊन, बफाची मजा बघत नवांत बसून याचा आ वाद यायचा. थंडी पळालीच हणून समजा. काय म ा. फु ल टाईमपास. येक ऋतूचं असं वेगवेग या वादांशी, गंधांशी खास नातं असतं. ह ली याला आपण क ट फूड हणतो, याचं थंडीशी खास नातं. लसूण, हरवी मरची, को थबीर खरपूस परतून केलेल गरमगरम पठलं, वाफाळता भात आ ण तुपाची तप करी धार. हे अ स या अ सं उ हा यात क न खा ल तरी याला थंडीत या चवीची सर येत नाहीच. वरणफळं कवा डाळ चको या हा आम या आईचा थंडीताला खास पदाथ. कधी आमसूल गुळाचं आंबटगोड वरण तर कधी लसूण, खोबरं, गो ा मसा याचं खमखमीत फोडणी दलेलं खमंग वरण. कढईभर वरणफळं कशी फ त होत कळायचंही नाही. हग, जरं, का या मरीची चरचरीत फोडणी दे ऊन केलेलं टोमॅटोचं सार, चचेची खास चव असलेलं रसम, वा ावा ा भुरकाव तेही थंडीतच! भारतात डसबर जानेवारी या थंडीत हर ा हरभ या या जु ांचे ढ ग आणायचे आ ण ते पोपट ळे चाळणीत भाजून सोलून खाताना मै ण बरोबर तासंतास गॅलरीत झाडले या ग पांचे आवाज अजूनही कानात आहेत. आमचं ल न ठरलं या नो हबर- डसबरात या थंडीत, वाफाळणारं वीट कॉन सूप, गरमागरम अमे रकन चॉ सी आ ण म चु रअन साठ केले या चायनीज जॉइंट्स या अग णत वा या केवळ अ व मरणीय. ते न ानवे या ओळखीचे फुलपंखी दवस, गुलाबी थंडी आ ण चरर करणा या मसा यांचे वास यांचा अनोखा गुलद ता अजूनही मना या कोप यात ताजा आहे. थंडीत जरासे तेलकट, तुपकट पदाथ खावेसे वाटतात आ ण पचतातही. येक वष थंडीची चा ल लागली क आम या आईची डका या लाडू ची तयारी सु होते. खोबरे कसणे, खारका सोलून पूड करणे अशी वेळखाऊ कामे आधी क न ठे वली क मग लाडू झटपट तयार होतात. या वष या थंडीत, माझा लेक डसबर या सु नंतर परत कॉलेजला नघाला तशी मला प ह यांदा डकाचे लाडू करायची ू त आली. आई भारतातून नघताना दरवेळ जसे हे भूकलाडू मला बांधून दे ते तसे मीही मा या लेकाला बांधून ायचे ठरवले. इं डयन टोअरला आपला खायचा डकही मळाला, फ खडा डक न हता. बारीक भरडलेला होता. पण यामुळे काम अजूनच सो पे झाले. तो तुपात तळावा लागला नाही. पसरट पॅन म ये थो ा तुपावर परत यावर छान फुलून आला. खारकेची तयार पूडही मळाली. एकूणच लाडू छान जमले. याचीच ही कृती: डकाचे लाडू सा ह य : क ा डक- १ वाट खोबरे क स अथवा डे सकेटे ड कोकोनट पावडर - २ वा ा खारीक पूड - २ वा ा बदाम पूड - २ वा ा (बदाम म सर म ये पूड क न घेण)े क णक - २ वा ा पठ साखर - द ड वा ा - गोडी माणे साजूक तूप - १ ते द ड वाट वेलचीपूड - १ टे बल ून सुंठ पूड - २ टे बल ून मेथीपूड - २ टे बल ून (आवडत अस यास) कृती: १. पसरट पॅन म ये २ चमचे तुपावर डक परतून यावा. पूण फुलून आला व हाताने दाबून पा ह यावर चुरा झाला क झा यासारखे समजावे. थंड झा यावर म सरवर पूड क न यावी. २. याच पॅनम ये ४ चमचे तूप घालून क णक गुलाबी रंगावर खमंग वास येईपयत भाजावी. कोरडी वाटली तर अजून थोडे तूप घालावे.

३. क णक होत आली क शेवट यात खोबरे घालून २-३ म नटे भाजावे व गॅस बंद करावा. ४. मग यात बदाम, खारीक यांची पूड घालावी. ५. म ण जरा कोमट झाले क यात डक, सुंठ आ ण वेलची पूड तसेच हवे अस यास मेथीपूड आ ण पठ साखर घालून एकजीव क न यावे. ६. वळायला आव यक इतके तूप (पातळ) घालून लाडू वळावेत. ७. पूण गार झा यावर, घ ड यात भ न ठे वावेत.

*****************************************************************************************************************************

‘र टक’ कंफट फूड् स माधवी इनामदार शरोळे मनेसोटा या थंडीची मजा काही वेगळ च आहे. आता मजा का सजा हे आपले आपण ठरवायचे! थंडीचा कडाका इतका क गप गुमान घरी बसावे असंच वाटे . शाळा, काम आ ण बाक आव यक गो ी सोड या तर इथे म प रवाराबरोबर व वध कारणानं भेटणे हा सवात आवडता छं द. भेटून ग पा, चहा, जेवण, सनेमा बघणे, खेळ खेळणे इ याद चालू असतेच. यंदा मा थंडीनं आप याला तचं अजून एक भयावहः प दाखवलं आ ण आपण बरं आ ण आपलं घर बरं, असं वाटलं. शाळे ला सु , घ न काम करणे, कवा एखाद सु दे खील घेणे असे अ नवाय झाले. मग मला मा थंडीचा तोडगा गवसला .... व वध कारचे नवीन जुने पदाथ क न वरंगुळा करणे!!! तसे नेहमीच मला नवीन पाककृती क न बघायला आवडते. सं ांती या न म ाने दर वष माणे भाकरी, भोगीची भाजी असा खास बेत या वष दे खील झालाच, पण सं ांत उलटू न गेली तरी भाकरी खा याचा मोह काही जाईना. मग वां याचे भरीत, शेपूची डाळ-दाणे घालून भाजी, डाळ ची पूड चटणी, भाकरी असे व वध पदाथ पण वयंपाकघरात शजत होते. पठाची वांगी, फोडणीची पोळ , चकु या, मु या या पो या, मेथी या पो या, खचडी असे सगळे नेहमीचे आवडते पदाथ करताना एक गो मला अगद कषाने जाणवत होती. हे सगळे लहानपणापासूनचे आवडीचे, नेहमी या खा यातले ‘आम याकडचे’ पदाथ मा या नव याने कती सहज पणे या या आवडीचे बनवून घेतले आहेत. मुलांना पण चकु यांची फोडणी पडली क जेवणाचा बेत काय आहे ते नुस या वासाव न चटकन कळते आ ण न बोलावता पानावर येऊन बसतात. हे सगळे पदाथ मा या घरी ‘कंफट फूड् स’ या कारात मोडतात. आई सांगायची, दे शावर, हवाळा सोडला तर रोज रोज सव भा या मळत नसत. हवा याम ये आ ण जे हा मळतील ते हा भा यांची मौज ...बाक वेळेस जे असेल यात काम चालवायचे. कालवण-भाकरी, डाळ या पठाचे पदाथ, वाळवले या भा या, उसळ वगैर.े आजी शेतात या गवारी या शगा नवडू न, वाळवून ठे वायची. उ हा यात वाळवून ठे वलेली भाजी अगद उ म लागते आ ण छान बदलही घडतो. सांगायचा मु ा असा क या वेळेस जे पदाथ वातावरणाची गरज असत आ ण या ऋतूम ये जे पकत तसे शजवले जात होते. अमे रकेत तसे सव कार या भा या, फळं बारा म हने मळतात आ ण उ हा यात फामस माकट मधून ता या भा यांची व वधता बघ याजोगी असते. आता मनेसोटा या थंडी मुळे मा या घरीही वयंपाकात काही वशेष पदाथ केले जातात, कारण इं डयन टोअरला जा याचा कंटाळा! मग आज भाजी नसली, कवा काही गरम गरम खावेसे वाटले तर मग काय, असे अनेक गावरान पदाथ आहेत जे पठडीतून बाहेर येतात आ ण लगेच आप याला मायदे शी या आठवण म ये घेऊन जातात. जे पदाथ माझी आई-आजी उ हा यात क न खात असत ते इथे मी थंडी मधे करते, असे आमचे समीकरण झाले आहे. ऋतू वेगळा पण कारण एकच -- कणकण! आम याघरी चकु या करायला घेत या आ ण याची फोडणी पडली क माझी मुलं लगेच खाली धावत येतात आ ण आतुरतेने वचारतात, “आज चकु या?”, तूप कढव यावर पण तोच . उसळ केली, आ ण याला जर तीच फोडणी दली तरी तोच . आप या शरीरातील या ान यांचे नेहमी मला नवल वाटते. आप या म मध या म ातंतूंम ये भनलेले काही गंध, काही चवी कसे एकदम म ला कळवतात क आज आपली मजा आहे....आवडीचा पदाथ खायला मळणार आहे. ‘कंफट फूड् स’ ची ा या एकदम बरोबर आहे...असे पदाथ जे तु हाला एखादा अनुभव, आयु यातला एखादा सुख- ःखाचा ण, कवा अगद तृ त वाटले असा एखादा गंध, चव याची आठवण क न दे तात ! येकाचे ‘कंफट फूड् स’ वैय क असतात, कवा एखा ा कुटुं बाची, ठकाणाची पण असू शकतात. परंतु या बरोबर या आठवणी ा पूणपणे वैय क असतात. मा या काही वैय क आ ण कौटुं बक

‘कंफट फूड् स’ ब ल मी मा हती आ ण कृती इथं ल हते आहे. मा यासाठ काही पदाथ हे मा या आईची आठवण, तर काही मा या व डलांची...काही आ हा भावा-ब हणीला आवडणारे, तर काही नावडणारे .....काही ल नानंतर आयु यात आलेले, बाबांनी (सास यांनी) सुचवलेले आ ण काही समीर या आठवणीतले...काही माहे न आलेले तर काही इकडे गवसलेले...काय म त स मीलन आहे ना! यातील काही पदाथ असे आहेत: शेपूची डाळ-दाणे घालून भाजी - अ तशय सोपी आ ण सरळ. शेपू हा फ आई आ ण मी…. आमचा आवडीचा! बाक कोणी खायचे नाही आ ण हणून जा त खायला मळणार याचा आनंदही असायचा. ल नानंतर सास यांनाही शेपू आवडतो हे कळ यावर मला आप या गग मधे कुणीतरी आहे याचा आनंद झाला. याच बरोबर आ ही समीरला पण आम यात सामील केले. बाबांनी (सासरे) मला एक वेगळ परतून केले या भाजीची कृती शकवली. नव याला, मुलांना आ ण बाबांना शेपूची परतून केलेली भाजी आवडते. मला मा अजूनही आईची पातळ भाजी आ ण गरम गरम तूप आ ण भात. वग य आनंद! आम या कडे गौरी बसतात या दवशी शेपू आ ण भाकरी असा नैवे असतो. ते हा मा सवाना खावी लागणार अशी ही शेपूची भाजी. मला आठवतंय एका वष गौरी बसतात ते हा शेपू बाजारातून आणायची जबाबदारी मा यावर आली. धो-धो पाऊस पडत होता आ ण शेपू कुठे च मळे ना. पूण भजले… बाजार पायी तुडवला. शेवट एका भाजीवा या मावशीकडे दोन-तीन जु ा शेवट या हो या या मळा या…. काय जग जक यासारखं वाटलं! इथे इं डयन टोअरला शेपू दसला क अगद तसच वाटतं! तर ही आहे मा या आईची शेपूची पातळ भाजी करायची कृती. शेपूची पातळ भाजी सा ह य : शेपू: १ जुडी बेसन: २ टे बल ून लसूण: २ - ३ पाक या मीठ: (चवी माणे), एक चमूट साखर भजलेली हरभ याची डाळ: २ - ३ टे बल ून भजवून, साल काढलेले शगदाणे: ३ - ४ टे बल ून फोडणीसाठ तेल, जरं, मोहरी, हग, हळद, तखट

कृती: शेपू नवडू न, व क न, च न या. पाणी घालून थोडा वेळ हलका शजवून या. या मधे बेसन, मीठ आ ण क चत साखर घालून नीट मसळू न या. जरं, मोहरी, हग, हळद, तखट आ ण लसूण घालून फोडणी करा. फोडणी तडतडली क शेपूचे म ण घाला, डाळ आ ण दाणे घाला आ ण छान उकळ येऊ ा. नंतर जेवताना तूप घालून भाकरी, पोळ कवा भाताबरोबर वाढू न या.

वां याचे भरीत - (व हाडी प दत) - पूव मी वांगी कधी खात नसे. मा या आई या हातची भरली वांगी ही मा या व डलांची अ यंत आवडती भाजी, आ ण माझा मामा नेहमी आईला वनवणी करायचा क मामीला शकव. मी मा कधी हात दे खील लावला नाही. यांनी मला कधी खाऊन बघ असा आ ह दे खील केला नाही. अमे रकेत आ यावर का कोणास ठाऊक रहावले नाही आ ण मी आईला फोन क न त याकडू न कृती घेतली आ ण क न पा हली. ते हा पासून आम या इथ या घरी वांगी येऊ लागली.आता भाजी खात नस याने वां याचे भरीत तर रचेच ना? या कालावधीत ‘पाककला’ हा वषय आप याला पोटासाठ शकणे आव यक आहे आ ण आप यालाही वयंपाक करता येऊ शकतो असा मला सा ातकार होतच होता. दर यान आमचा एक म , राजीव, जेवायला आला होता आ ण याला वांगी खूप आवडतात असे याने सां गतले. मग काय माझे योग सु झाले. मी वां याचे भरीत केले आ ण ‘रे ट इज ह ’ हणतात तसे.... माझे योग आजतागायत सु च आहेत. व हाडी वां या या भरीताची रे सपी मा या एका जीव य कंठ मै णीने नुकतीच शेअर केली आ ण मी अलीकडेच ती क न प हली.

वां याचे भरीत सा ह य: १ भरीताचे वांगे १ जुडी पातीचा कांदा २ हर ा मर या ३-४ पाक या लसूण २-३ चमचे बारीक चरलेली को थबीर १/३ कप शगदाणे फोडणीसाठ : तेल, जरं आ ण मीठ

कृती : वांगे गॅसवर भाजून या (पयायी ओ हन मधे कवा ील वर भाजून या). थंड झा यावर साल काढू न, चु न या. एका कढई मधे थोडेसे तेल घालून लसूण, हर ा मर यांचे तुकडे, शगदाणे, जरं, पाती या चरलेला कांदा, मीठ असे सव नीट भाजून या. नंतर याचा ठे चा बनवून या. आता एक कडे ठे चा आ ण एक कडे शजवलेले वांगे असे आप याकडे तयार आहे. कढई म ये थोडेसे तेल आ ण याम ये हग आ ण जरं घालून फोडणी तयार करा. या म ये शजवलेले वांगे, ठे चा आ ण पातीचा कांदा घालून एकजीव करा. व न को थबीर घाला आ ण भरीत तयार!

पठाची वांगी ही अगद आमची अ सल ‘ स े ट फॅ मली रे सपी’ मधील एक. याला वांगी का हणतात मा हत नाही. पण वांगी ा भाजीचे ान तकडे जरा उ आहे, हणून आदराने कवा नॉ टे जयाने हणत असतील. मा या व डलां या घरा यातली ही पाककृती हणजे सांगली कडची असेल असे मी गृहीत धरले होते. पण अलीकड या काळात या अनेक वेबपेजेस/ लॉ ज मधील संशोधनात मला असे आढळू न आले क ही पाककृती वदभातील आहे आ ण तथे याला ‘उं बराची आमट ’ हणतात. काही लोक याला ‘मोदकाची आमट ’ असेही हणतात. बीड ज ातून काही प ांपूव सांगली ज ात लांत रत झालेले आमचे पूवज हा पदाथ घेऊन ब दा आले असावेत, असो…! पठाची वांगी आईने त या सासूबा कडू न शकून घेतली कारण ती भाजी मा या व डलांना आवडत असे. गंमत हणजे तला आ ण मा या भावाला काही हा पदाथ फार आवडत न हता. मग काय मी आधी हट या माणे और एक प ा कट. आप याला जा त ह सा मळणार याचा आनंद आंनद ! मी आ ण माझे वडील चवी-चवीने शळ क न पण ही भाजी शेवट या घासापयत भांडे पुसून खात असू. काय कमाल आठवणी असतात ना. पठाची वांगी सा ह य : पठाची वांगी बनव यासाठ : १ कप डाळ चे पीठ २ कप क णक तखट, हळद, मीठ सव एक क न पठात थोडेसे पाणी घालून मळू न या. भर यासाठ चा मसाला: १ कांदा १/४ कप कसलेलं सुकं खोबरं, २/३ चहाचे चमचे गोडा मसाला पठलं बनव यासाठ : डाळ चे पीठ आ ण पाणी जरं, मोहरी, हग, हळद, तखट (चवी माणे)

कृती : कढईम ये थोडेसे तेल घालून बारीक चरलेला कांदा भाजून या. खोबरं आ ण मसाला घाला, चमूटभर मीठ घाला आ ण छान खमंग भाजून या. भजवले या पठात मसा याचे म ण भ न वांगी/मोदक आकार क न या. कढई म ये थोडेसे तेल घालून फोडणी करा. जरं, मोहरी, हग, हळद आ ण तखट घाला. एका भां ात ३ कप पाणी आ ण याम ये डाळ चे पीठ घालून एकजीव क न या आ ण फोडणी तडतडली क या म ये हे म ण घाला. बनवले या मसा याचे म ण जर उरलं तर ते या पठ याम ये घाला कवा एक चमचा गोडा मसाला घाला. चवीपुरते मीठ घालून बनवलेली वांगी याम ये अलगद सोडा. पठलं आ ण वांगी एक शजवून या. एक उकळ आली क मंद आचेवर ५ म नटे ठे ऊन मग पोळ कवा भाकरी बरोबर वाढा.

चकु या मा पूण घरा याचे, प ां प ाचे असे इनामदारांचे आवडते ‘कंफट फूड’. इकडे आता आम या या छो ा कुटुं बाम ये पण याचा ‘ वाद’ अगद म या सव म ातंतंम ू ये आ ण मृत म ये घर क न आहे. लसणाची फोडणी हा यामधला सवात मु य घटक. चकु याला व वध नावे आहेत. यातील ामु याने मला मा हत असलेली हणजे, वरण-फळे , डाळ- चको या, चको या, व डाळ-ढोकळ . येकाची बनव याची कृती जराशी वेगळ . साधारणपणे यात व न तूप घालून खातात. मा या माहेरी मा गरम गरम भात, चकु या आ ण खूप तूप अशी ही पूण डश आहे. आता आईला भात आवडत होता हणून का माझा भाऊ लहानपणी फ वरण-भात खात असे हणून... मा हत नाही पण तीच प दत इकडे आ ही पण कायम ठे वली आहे. माझी वा हनी चकु याची आमट अगद कडीप ा, को थबीर घालून करते. मा या आजोळ चचगूळाची आमट क न चकु या करत असत. शेवट काय आमट आ ण याम ये कणक चे शंकरपाळे असा हा पदाथ. एक गंमत आठवते. एकदा आ ही सव भारतात गेलो होतो ते हा वा हनीने चकु याचा बेत केला कारण यांना मा हत होते क मुलांना हा पदाथ खूप आवडतो. या मला कधी वयंपाक कर असे हणत नाहीत, उलट तुला आराम कधी मळणार, हणून कौतुकाने या वतः वयंपाक करतात. झाले! यांनी चकु या यां या प दतीने के या. मी पण जा त काही वचार केला नाही कारण मला सरी कृती असते हे त हा मा हतच न हते. सगळे पानावर बसले आ ण माझी दो ही मुले हणाली ... हे वेगळं दसतंय, वास वेगळा आहे... यांनी चव यायलाही नकार दला. कारण गोडा मसाला पण वेगळा होता, मसाला बनव याची कृती पण वेगळ , तुपाचा वास, याची चव पण वेगळ , आ ण हणून चकु यापण एकदम छान, पण वेग या झा या हो या! चकु या सा ह य : तुरी या डाळ चे शजलेले वरण पो यांची भजवलेली क णक ३-४ लसूण पाक या गोडा मसाला खोबरं फोडणीसाठ : तेल, जरं, मोहरी, हग, हळद, तखट आ ण मीठ. (कालचं उरलेलं साधं वरण आ ण उरलेली क णक ज म ये असेल तर हा पदाथ एकदम झटपट करायला उ म आहे.)

कृती : कढईम ये तेल घालून, जरं, मोहरी, हग, तखट, हळद आ ण बारीक चरलेला लसूण घालून फोडणी क न या. लसूण थोडा परतून या आ ण खमंग वास आला क याम ये गोडा मसाला आ ण खोबरे घालून थोडे परतून या. आधण घाला (पाणी आ ण वरणाचे) आ ण याला छान उकळू न या. एक कडे कणक या पो या लाटू न कापून या. आ ही शंकरपा यां या आकाराचे तुकडे करतो. सवसामा य तेच प हले आहे पण आव यक नाही, जसे पा हजे तसे तुकडे करा आ ण ते या आमट म ये अलगद सोडा. मीठ चवी माणे घाला. आमट जा त दाट वाटत असेल तर थोडे पाणी घाला. चकु या शज या क जरा दाट होतात, आ ही भाता बरोबर खातो यामुळे जरा जा त पाणी/र सा आ हाला आवडतो. व न तूप घालून खा.

तर हे होते आम या घरी आवडणारे काही कंफट फूड् स याला ‘र टक’ असे पण हणता येईल. ज र क न पहा. असेच अनेक पदाथ आहेत जे आप या आहाराचा एक अ वभा य भाग झाले आहेत. यां या बरोबर या आठवणी, क से आ ण गमतीजमती पण खूप आहेत. जसे आम या कडे आहेत तसे घरोघरी आहेत…. यांचा आ वाद घेत राहा!

******************************************************************************************************************************** ********************************************************************************************************************************