Hitguj Diwali 2020 Issue

हतगुज

मराठ असो सएशन ऑफ मनेसोटा नो हबर २०२० दवाळ वशेषांक

#MaskupMN #StayIndoorsStaySafe #WeAreMAM

अनु म णका मुखपृ : सौ. रेवती हरवळकर संपादक य: सायली अमरापूरकर-जहा गरदार, वषा कांडलीकर वा षक अहवाल: सौ. मेघा

मराठ मंडळ क मट २०१९-२० अय : शंतनू सुवणपाठक उपा य : मो हत काळे कोषा य : मेघा ीरसागर सां कृ तक स चव: पा सावंत, अंजली भुरे संपक स चव: अ जत कुलकण हतगुज संपा दका: सायली अमरापूरकरजहा गरदार, वषा कांडलीकर

रसागर

सोने या आ ण सो यासारखे रहा: माधवी शरोळे जा वंद: अनुराधा मेढेकर जा वंद तैल च : अनुपा धान क लयुग!: ी. अर वद आपटे मनोगत: सौ. ऋजुता पाथरे तैल च : अंजली भुरे पसायदान सृजनाचे... चरंतनाचे: सौ. शांभवी मंगेश जोशी लली तैल च : अनुपा धान सहवेदन: ी. उमेश घेवरीकर आज या काळातले म हषासुर: व ा मुळे मनातली मोर पसे: मंजू काणे रंगखडू ंचे तुकडे!: ननावी छाया च : कमळ: सायली अमरापूरकर-जहा गरदार द प: ी. सदानंद पाथरे Embrace: A poem by Anjira शरीर आ ण मन: ननावी 'नंतर' ने 'अंतर' वाढते: ननावी मी आ ण अमे रकन पेट: सौ.अपूवा वडापूरकर-काळे मा या फोटो ाफ ची वाटचाल: ी. सदानंद पाथरे चैत याचा गाभारा: ी. सतीश जोशी सालीची मुगाची डाळ: वासंती मुदक णा ंथ तुम या दारी: ी. वैभव साठे कथा एका रंजक शोधाची!: डॉ. ावंत दे वळे कर Kids Corner: Congratulations Ryan!: Shaila Shirole "Distance Learning : My Daily Tech Talks": Saanvi Jahagirdar (age 7) Let us all be Rainbows: Illustration by Saanvi Jahagirdar (age 7) लेखकांसाठ पूव सूचना: स झाले या मजकुराशी संपादक सहमत असतातच असे नाही. हतगुज करता आले या सा ह यात लहानसहान बदल कर याचे अ धकार संपादक राखून ठे वत आहेत. बदल सामा यतः शु दलेखन, वा यातील सलगपणा ( ाकरणा या ने) यासाठ केले जातील. ते करताना लेखकाची भाषाशैली बदलणार नाही याची श यतो काळजी घेतली जाईल.

संपा दकां या लेखणीतून... हे ही दवस जातील! नम कार, हतगुज या २०२० दवाळ वशेषांकात तुमचे वागत. 'नेमे च येतो मग पावसाळा' ा हणी माणे 'नेमे च येतो दवाळ दसरा' असे हणायला काहीच हरकत नाही. पण ावष चा दवाळ दसरा खूपच वेगळा आहे. व वध सम यांनी ासले या पृ वीवर सकारा मकता आण या या ीने येता दवाळ दसरा आप याला वेग या परीने साजरा करायचा आहे. ा दवाळ अंकासाठ आ ही "खुला मंच" हा वषय घो षत केला होता. स या या प र तीत आपण सगळे व वध कठ ण संग अनुभवतोय. मग ती अमे रकेतली नवडणूक असो (प हली, भारतीय वंशाची, उप-रा पतीपद वजेती ीमती कमला हॅ रस !); को वड नावाची वै क महामारी असो; आगीचे वणवे, पूर, काळ, भूकंप ा सार या नैस गक व पयावरणाशी संबं धत सम या असोत कवा वंश, जात, परंपरा व धम ामुळे उ वलेले वाद, मतभेद, दं गली असोत. एकूणच माणुसक ची परी ा बघणा या ा काळात आपण जगत असताना येणारे अनुभव आपण ये या दवाळ अंकात सं हत करीत आहोत. आपण सगळे च संवेदनशील असतो पण या संवेदना कुठ या कारे कट कराय या हे येक वर अवलंबून असते. तु ही तुमचे लेख, अनुभव, गो ी क वता, तैल च , छाया च असे व वध कारचे सा ह य आ हाला भरभ न पाठवलेत याब ल शतशः आभार! एकूणच स याचे दवस आपण कसे घालवत आहात व यातून माग काढू न येक जण जग याचा एक नवीन अथ कसा शोधत आहे हेच या सग या सा ह यातून दसते. सौ. ऋजुता पाथरे, स या या टाळे बंद या दवसांची तुलना १९६० ते १९७० या दर यान झाले या भारत-चीन आ ण भारत-पाक यु व ते हाचे भारतातले बंदोब ताचे व संचारबंद चे वातावरण या याशी करतात; तर ी. अर वद आपटे एका पौरा णक कथेचे औ च य साधून करोना वर मा मक भा य करतात. सौ. शांभवी जोशी नसगाकडू न धडे घेऊन दररोज नशु क नरामय आनंद आपण कसा घेऊ शकतो याचे सुरेख वणन करतात. अपूवा वडापूरकर-काळे हचे पाळ व ा यांवरचे अनुभव वाचून जर तु ही पोट ध न हसला नाहीत तरच नवल! यात वासंती चे मराठ भाषे वषयीचे अनुभव तर अजूनच रंजक आहेत. ी. सदानंद पाथरे ांनी आपले म ी. द प कांबळे ां या मन वी आठवणी अगद भावूकपणे ल ह या आहेत. याच बरोबर यांनी यां या छाया च ा या छं दा वषयी फार सुरेख मा हती व च आप याला पाठवली आहेत. ा त र अनेक सकारा मक गो ी, क वता व लेख ा दवाळ अंकात आपले मनोरंजन करतील. अंजली भुर,े अनुपा धान आ ण छो ाशा सा वी जहा गरदार यांनी आपाप या सुंदर च ांनी हा दवाळ अंक सजवला आहे. पण वशेष उ लेख मला करावासा वाटतो तो माझी मै ीण सौ. रेवती हरवळकर हचा! हया अंकाचे अथपूण मुखपृ हे तने काढलेले आहे. जून ते ऑग ट २०२० दर यान म नयापोलीस म ये उसळले या वां शक व जातीय दं गली या काळात आप या सग यां या मनात जे वचार आले असतील याचे सवागीण सुंदर जलरंगीत च तने ा २ ऑ टोबरला गांधी जयंती न म रेखाटले होते. ते आप या दवाळ अंका या वषयाला अगद चपखल बसले! हा ड जटल अंक तु हाला कसा वाटला हे आ हाला न क कळवा. आपली नेहां कत, सायली अमरापूरकर-जहा गरदार

संपा दकां या लेखणीतून... नम कार मंडळ ! न चोरहाय न च राजहाय। न ातृभा यं न च भारकारी। ये कृते वधत एव न यं। व ाधनं सवधन धानम्।। वरील ोकात हट या माणे, “ व ाधन हेच सव धनात े ”, अशी शकवण असले या सं कृतीत वाढले या आपण सवानीच सर वतीची पूजा, ाथना क न दसरा सण नुकताच साजरा केला असणार. यामागोमाग अ न पौ णमेला पूण चं ाचे दशन (यंदाचा तर लू मून होता) आ ण गरम-गरम मसाले धाचा आ वाद घेत कोजा गरी ही साजरी झाली असणार. स या या या महामारी या काळात जरी आप याला दरवष माणे धूमधडा यात सण साजरे करता येत नसतील तरी घर याघरी स तेन,े परी तीचे भान राखून आपण ते साजरे करतच आहोत आ ण मनोमनी दे वाला ाथना करतोय क ा महामारीतून सवाना लवकर बाहेर काढ! हतगुज या दवाळ अंकासाठ व वध वषयांवर ल हलेले लेख, क वता, च इ याद सा ह य तु ही आ हाला पाठवलेत याब ल मनःपूवक आभार! दस याचा सण पूवापार घरी कसा चालत आला आहे या वषयी सुंदर वणन माधवी शरोळ या लेखात आप याला वाचायला मळे ल. “ ंथ तुम या दारी” ा आप या म नआपोलीस म ये उपल असले या, कुसुमा ज त ान ायो जत उप मा वषयी आ ण वेगवेग या त हेने ा उप मात आपण कसा सहभाग घेऊ शकतो ा वषयी ी.वैभव साठे यांनी दलेली स व तर मा हती या अंकात वाचा. गानस ा ी लता मंगेशकर यां यावर ल हलेला लेखही या अंकात आहे. लताबा ब ल आपण अनेक लेख वाचले असतील पण ी. सतीश जोश नी ल हले या “चैत याचा गाभारा” या लेखातून लताबा या आवाजा त र यांनी अनेक आयामांचा परामश घेतला आहे. अ तशय अ यासपूण, सखोल, चतना मक असे लताबा या गायक चे उ चत रस हण केले आहे. “ कड् स कॉनर” मधील छोटु क या सा वीने काढलेली मनोवेधक च े तर आप या सवाना अचं बत करतील. तसेच शैलाताई शरोळे यांनी यां या नातवाची बारावी परी ा उ ीण झा याब ल ल हलेला गौरवा द लेखही ाच वभागात वाचायला मळे ल. रायनचे हतगुज तफ अ भनंदन! पुढ या अंकात, बालकलाकारांनो, युवकयुवत नो, तुम याकडू न हतगुज साठ भरघोस सहभाग मळ याची आमची अपे ा आहे. ा संधीचा लाभ या. नवीन पढ चे वचार समजून घे या या मागातील हा पण एक सोपा माग समजा so start writing and sharing ... वेगवेग या मा यमातून आम या वाचनात आले या काही नवडक, मनोरंजक कथा, क वताही या अंकात आ ही समा व के या आहेत. आमचा हा अंक तु हाला आवडेल अशी मी आशा करते. तुम या त या आ हाला ज र कळवा. चला तर मग..ही दवाळ वेग या परीने पण नेहमी याच उ साहात साजरी क या!! आता न क भेटूया - २१ नो हबरला, आप या ऑनलाईन मराठ मंडळा या दवाळ समारंभात! २०२० ची दवाळ तु हा सवाना सुखसमु ध यवाद, वषा कांडलीकर

ची जावो हीच शुभे

ा!!

मराठ असो सएशन ऑफ मनेसोटा : वा षक अहवाल नम कार मंडळ , तु हाला दवाळ या शुभे ा !! २०२० हे जरा आगळे वेगळे वष झाले. COVID मुळे बरेचसे programs online करावे लागले आ ण तुमचा भरघोस तसाद ही मळाला, याब ल ध यवाद ! स सभासदांसाठ २०२०-२०२१ ची सभासद फ ऐ क ठे वली आहे. २०१९-२०२० चा वा षक जमाखच दे त आहोत.

वा षक जमाखच: सौ.मेघा

रसागर

यंदापासून MAM मराठ शाळे चा अ भनव उप म सु करीत आहे. आपण या उप मासाठ आ ण/ कवा MAM या आ थक मदतीसाठ अ त र हणून दे णगी ावी हे आ ही तु हाला आ हाचे आवाहन करीत आहोत. वा षक सभासद व (*updated...) दवाळ हणजे, वा षक सभासद व नूतनीकरणाची वेळ. मंडळ , यावष MAM चे सव मुख काय म Virtual साजरे झाले. यामुळे नेहमीपे ा खच कमी झाला. तसेच ब याच लोकांना कठ ण प र तीमधून जावे लागले. इथून पुढ या काही काळात प र ती अशीच राहील असे वाटते. या सव बाब चा वचार क न MAM ची यंदाची वा षक व मान सद यांसाठ सभासद फ ऐ क असेल अशी घोषणा करीत आहोत. व मान सभासदांचे सद य व नो हबर 2021 पयत वनामू य वाढ वले जाईल. करोना मुळे यंदा आ ही नवीन सद यांसाठ ही सद य व फ ही अ पशी ठे वीत आहोत. ती खालील माणे असेल: Individual : $30 Couple : $50 Child (age 5 yrs - 18 yrs) : $15 Student (with valid Student ID & email) : $10 Renewal for 2020-2021 will be effective from Diwali 2020 to Diwali 2021 Use THIS membership form for new membership and payment details. (https://mnmarathi.us12.listmanage.com/track/click? u=5ca60be4c01a40466918a7dfc&id=7d4b9624fb& e=5f73ac5492)

लवकरच येत आहे "आनंदाची दवाळ "

दवाळ काय माची परेषा: दनांक: २१ नो ह २०२० सकाळ 9 ते 11 : दवाळ

भात : गा यांचा बहारदार काय म

11.30 to 2.00: द प रंग : रोषणाई सुरांशी आ ण अ तषबाजी वनोदाची : वैशाली सामंत, स जीत कोसंबी, डॉ. समीरा गुजरजोशी, आ ण इतर बरेच कलावंत यांचा लाई ह कॉ सट ! सं याकाळ 7 ते 9: दजदार मराठ नाटक काय मांची ल स लवकरच आप याला मळे ल. ा ल स काय मानंतर ठरा वक पुढ ल काही तास/ दवस ॲ टव राहतील.

तर मग दवस राखून ठे वा !

21 Nov 2020 … लवकरच भेटू या. आनंदाची दवाळ !

Your MAM committee #WeAreMAM

सोने या आ ण सो यासारखे रहा ! सौ. माधवी शरोळे दसरा हणजे साडे तीन मु तामधे गणला जाणारा एक सण! या या अनेक कथा आपण लहानपणा पासून ऐकत आलो आहोत. वजयादशमी - नवरा ी संप होऊन वजय ा त झालेला दवस. आप या महारा ात या दवशी सीमो लंघन क न आप ाची पाने आणून सवाम ये “सोनं ” हणून वाटायची एक था आहे. सर वती दे वीची पूजा आ ण सग या श ा ांची पूजा केली जाते. पु तक पूजा आ ण श पूजा हे या दवशीचे मह व. शेती करायला लागणारी अवजारे व श यांची पण पूजा केली जाते. आप ाची पाने, झडू ची फुलं, ानदे वीला अपण केली जातात. गंमत हणजे लहानपणी मला “सर वती पूजा” करायला खूप आवडत असे - कारण एकदा पूजा मांडली क मी माझी सगळ पु तकं ठे ऊन ायची आ ण मग काय - अ यासाला पण सु . एकदम धमाल म ती, ‘सोनं’ वाटायला आ ण सग यांकडु न ‘खाऊ’ मळवायला आ ही मोकळे . अमेरीकेत आ यावर पण आ ही पु तक आ ण श पूजा दरवष करतो. मुलांना पण ल ात राहते आ ण आपले ipads, calculators इ याद आणून दे तात. पण नैवे दाखवुन झाला क आप या व तू उचलून घेतात कारण आ यास आहे. कती बो रग नाही का?! पण काय करणार? इथे सु नसते ना यांना. परंतू आम या लहानपणी या गो ी ऐकायला मा यांना आवडते. तेच सगळे दरवष सांगीतले तरी कंटाळत नाहीत. ावष दस याला नेहमी माणे मी पूजा केली. आई या काही व ा आ ण पु तकं पेट तून बाहेर काढ या आ ण नीट झटकून, पुसून घेतलं ते हा आठवलं क माझे आजी-आजोबा पण असेच यांचे ंथ काढू न पूजा करायचे. नेहमीचे वाच यातले ंथ वरच असायचे पण काही मळ आ ण वरलेले ंथ फ याच दवशी बाहेर नघत - व ातून अलगद काढू न यामधे कडु नबाची पानं न ाने घालून यांना जपून ठे ऊन पूजा करत. माझे दा गने बनव याचे साही य आ ण च कलेचे श पुजेत नेहमी असतात. याच बरोबर ावष म नयापोलीस मधे थंडी आ ण बफ लवकर सु झा याने वेळे आधीच व क न, तेल लावून ठे वलेली काही बागकामात वापरात येणारी अवजारं पण घरात वापरत असले या अवजारांबरोबर पूजेत ठे वली होती. नैवे दाखवला, पूजा संप झाली, मन स झाले.

स या दवशी मी इंटरनेटवर काही पाहताना असाच एक लेख मा या वाचनात आला - बागकामात लागणा या अवजारांची काळजी फॉल सझन मधे कशी यावी - यावर एक मोठा लेख होता. तसे दरवष असे लेख असतात आ ण मी ते वाचते, पण संदभ मा ावष जुळून आला. आपले सण, रती- रवाज आ ण दे वपूजा याचे आप या जीवनाशी कसे नाते आहे बघा. आपले पूवज आप याला या ना या मागाने शा ीय गो ी सांग याचा, दाखवून दे याचा य न करत असत. दस याला श पूजा करा हणजे आपण आपोआप सग या गो ी व करणार आ ण काही डागडु जीची गरज असेल तर ती पण अ नवायच. रोज या धकाधक या आयु यात जे डो याआड केले जाते यावर पूजा करायची आहे असे हटले क अ धक ल जाणार. सगळे काही नजतुक होणार आ ण पुढ ल वषभर ते वापरात राहणार. नीट समजून घे याचा य न केला, यामागचं शा ीय कारण समजून घे याचा जर य न केला तर ल ात येतं क आपले येक सण, रती- रवाज ा मागे सखोल आ यास झालेला आहे. पूव आजी-आजोबा हणायचे “ नाही वचारायचे - शा असत ते” यामुळे एकसलग सगळे जण ते पाळायचे. पण आता आपण वचारायचे नाही असे मुळ च नाही, उलट या मागील कारण, मग ते यो य का अयो य हे जाणून घेणे आ ण यो य अस यास आमलात आणणे ही काळाची गरज आहे. ा नवीन युगात, ‘महामारी या’ जगात काही पूवजांनी शकवले या चाली- रती आज या काळाशी क या अनु प होतील ते समजून यायची गरज आहे. चाली-रीती, सण-वार आ ण पूजे या मा यमातून, काही pandemics पूव हो या आधीच नाश पावले असतील. बाक काही नाहीच तर फ ाच वचाराने कोट कोट नम कार क यात!

जा वंद अनुराधा मेढेकर लॅट या छो ा या गॅलरीत साकारले व बगीचाचे घेऊन आले बाजारातून रोप एक जा वंद चे आवडती आहे ती गजाननाची महारा ा या दै वताची त दनी खतपाणी घालून मशागत केली मी रोपाची बघतां बघतां रोपाचे झाले सुंदर झाड फुल फुल याची पा लागले वाट एक दवस मला दसली लाल चुटूक कळ पा न मोह न गेले मी मनोमनी यथावकाश या कळ चे फुल झाले मनोभावे ीगणेशा या चरणी वा हले दर मंगळवारी संक ीला मी अपे ेने झाडाकडे पा हले झाडानेही माझे मनोगत पुरवले दे ऊन जा वंद ची फुले एका संक ीला आली फुले पांच दसले ीगजाननाचे प मला या झाडांत मी झाडालाच वंदन केले मानून यालाच गणराज मी झाडालाच वंदन केले मानून यालाच गणराज

जा वंद तैल च : अनुपा धान

क लयुग! ी.अर वद आपटे शेष नागाला अ तशय कंटाळा आला होता. याचे वामी नुसते प डू न रा ह याला आता जवळजवळ युग लोटत आले होते. वामी जर उठतील व नवा अवतार घेऊन मा या डो यावर असले या पृ वी या पापांचा भार थोडा कमी करतील तर कती बरे होईल, हा वचार याला सुखावत होता. मी ही माझी बैठक बदलून थोडे आळोखे पळोखे घेईन. कती अवघडलंय शरीर माझं ! नागलोकांतील रा यासु ा माझी वाट पाहत बस या असतील क . तसे पा ह यास या या वाम या ब याच गो चा याला अथ लागला न हता. शतकानुशतके वामी इतके गाढ झोपले होते. वतः या नाभीमधून एक कमल पु प वाढू न यावर कुठू नतरी दे व येऊन कधीचे ानाप झाले होते. पण ही गो यां या गावीही न हती. एक कडे वतः या परम भ नारद मुन ना ते भुवनाची खबर यायला पाठवतात, आ ण मग (भ ाचे पाय खणे वतःवर घेऊन?) ल मी दे वीज कडू न वतःचे पाय चेपून घेतात, अखंडपणे! काही काळ असाच लोटला. मग रव न नारद मुन या वीणा वादनाचा व चप यांवर धरले या तालाचा “नारायण नारायण” असा प र चत आवाज कानी येऊ लागला तसतसे व णू जागे झाले. हसून खूण क न यांनी नारदाला जवळ बोलावले. आज नारदांचे सूर थोडे कक श व थकलेले वाटत होते. शेषही उ सुकतेने संवाद ऐकू लागला. “हे भो, फार थकलोय या फेरफट यामधे. पृ वीवर हाहाःकार माजलाय व आता तु हालाच ते न तरायला जावे लागेल.’’ “नारदा, का हणतोस असे? तुझे कपडे तर ठ क वाटताहेत. या मानाने पायांना सूज आ यासारखी दसतेय.” “येईल नाहीतर काय. मुंबई या लोकल गा ‘ही अव

ा बंद आहेत. तुम या आदे शानुसार नुसतं चालत मण क न मा या पायांचा भुगा पडलाय.”

ा कशाने झाली, बाबा?"

" ाला कारण चीन ांतातली जनता. इतके दवस वाटे ल तसे कडे झुरळे खायचे पण या वेळ अगद धरबंधच रा हला नाहीये. कुणाला तरी वटवाघुळे, यांगोलीन असले खायची बु झाली यां या वुहान ांती. एकदा धरबंध सोड यावर साथीचे रोग फैलावले तर आ य ते काय? तु ही बौ ावतार घेतला होतात या नंतर क येक शतके बरी गेली होती. माणसामाणसांमधील सामंज य वाढले होते. मान सक शांतीचा संदेश भारतातून जगभर गेला होता. वशेषतः तबेट, चीन व पूवकडील अनेक दे शांम ये खूप छान दवस जात होते. पण काळ फार बदलला. हळू हळू लोकांना ही सुब ा मानवेना. माझं ते माझंच वर तुझं तेही माझंच अशी वृ ी रा यक याम ये पसरली. स ाट अशोक मागे पडला. वेगवेग या ा ांची न मती, नसगाची हानी यामुळे पृ वीचा समतोल पार बघडलाय. स या या वातावरणात या वूहान मधून सु झाले या करोना नामक वषारी जीवाणूमुळे तर जनजीवन ठ प झा यात जमा आहे. तुमची रामनवमी, गोकुळा मी, गणेशो सव, तसेच (ल मीज कडे बघत) गौरी, गा, कालीमाता हे सगळे समारंभ यंदा भ ांनी कसेबसे पार पाडलेत. महाल मीचा उदो उदो त डांवर फडक बांधून दब या आवाजात होतोय. भ गण एकमेकांकडे सु ा संशयाने पाहतात. दस याला रावणाऐवजी करोनाचा रा स उभा केला जातोय. मी येता येता यम लोकातही जाऊन आलो. बे हसाब मरणा या लोकांची याद ठे वता ठे वता च गु ताची शाई संपली. याने शेवट पृ वीवर ठे वलेला एक सुपर कॉ युटर आणून याचा उपयोग करायला घेतलाय. यमराजही मला हणाले - अरे लवकर जाऊन तु या ैलो य नाथांना आमची वनवणी सांग क या जीवाणूला आवर घाला. अशाने सारी मानवजात न झाली तर आमचाही रोजगार जाईल! हा कोणीतरी पूव सारखा दै य नाही क समोर दस यावर झटकन माझा पाश टाकता येईल." “नारदा, खरे क काय! मी ापार युगात कंस, कौरव इ याद ना न के यानंतरच इथे परतलो होतो. पुढे प र अवतारात लोकांना मनःशांतीचे मागदशन क न वसंबलो होतो. इत या लवकर कसे सगळे बदलले?”

ती बघड या आधीच मी बौ

" वामी, हे क लयुग आहे, वसरलात तु ही? तुम या अनेक भ ांना तर करोना हा तुमचाच कलंक अवतार वाटतोय!" भगवान व णू उठू न बसले. यांची प त हणजे जेव ास तेवढे करणे. गीतेत सां गत या माणे 'ये यथा माम प ते' याच चालीवर. उगाचच एखा ा डासाला मारायला तलवार काय कामाची! यांनी आपला नणय जाहीर केला - “मी पु हा अवतार घेऊन जातो पृ वीवर. एव ात कलंक अवतार धारण क न मा या को वधी भ ांना भ मसात क न नव न मतीची आव यकता नाही”. ल मी दे वीही उ सुकतेने हणा या “मी सु ा येऊ ना?” व णू – “अग या वेळ नको. हा काही राम कवा कृ णा सारखा पूणावतार नसेल. मला अवतारात एखा ा लसीम ये कट होईन.”

पाने जायची गरज नाहीये. मी अ त सू म

ल मी – “असं कसं! मी इथे एकट बसून काय करणार! तथे लोकां या शेअर बाजारात काही सुधारणा करता येतील का ते बघेन. आ थक घोटाळे , चलनवाढ आहेतच क . लोकांचा पैशावरील, पयायाने मा यावरील व ास न झाला तर पुनः यादवी यु े होतील व मानव जात श लक राहणार नाही.” व णू – “असं हणतेस! मग तयारीला लाग. अजून यां या प ास एक वषानी तथे जाऊया. बघू तो पयत मानव काय करतात ते. एवढ बु ख चतच दलीय यांना मी.” तत यात शेषनाग दचकला. तो महासागरात रवर पाहत होता. याने काहीतरी पा हले व भगवंतांना इशारा दला, " भो, इतका वेळ आता उरला नाहीये. माणसां या, रवर या ा करणा या शेकडो जहाजांचा एक ताफा मला दसतोय. यातून अनेक लोकांना करोनाची लागण झालीय व कोणीही यांना ज मनीवर उत दे त नाहीयेत. यांनी मला पा लंय व आता मा या दशेने येताहेत. ही नसती कटकट न तारत राह यापे ा तु ही तघे लगेच नघा. नारद मुनीही तु हाला सगळ ठकाणे दाखवतील. मी मा या रा यांना भेटून येतो. एवढ कृपा करा मा यावर." अखेर भगवान व णूंना दया आली. पाहता पाहता ते, ल मीजी व नारदमुनी सू म (Cruise lines) जहाजांवरील माणसांचा डो यांवर व ास बसेना. र तजावर दसणारी एक चंड नागाकृती अंतधान पावली होती. नाईलाजाने सगळ जहाजे पुनः वेगवेग या बंदरांकडे हाकारली जाऊ लागली. शेष न मषाधात आप या नाग लोकात पोहोचला होता. महासागर ख या अथाने “ नःशेष” झाला होता!

च रेखाटन : ाची आपटे

प घेऊन दसेनासे झाले.

मनोगत सौ. ऋजुता पाथरे आयु या या उ राधात पदापण केलं क आप या मनाला गतकाळाकडे पाह याचा एक छं दच जडतो. बालपणी या आठवणी ड डत मनात उमटतात, शालेय जीवनात या छो ा, मो ा नरागस आठवणी पावसासार या धुंवाधार बरसतात. ऐन जवानीत या रोमांचकारी गुदगु या करणा या गुलाबी आठवणी धुंद करतात. ौढ वाचा उं बरठा ओलांडला आ ण जबाबदा यांचा ड गर अंगावर कोसळला क या समंजस मृती कधी हसवतात, कधी रडवतात तर कधी चीडवतात. वचार केला क वाटतं काय ही कमया! एव ाशा म म ये इत या आठवण चा साठा तरी कसा होतो? कती , कती संग, कती अनुभव, कती ळ आ ण याबरोबर चकटलेला भावनांचा पापु ा! येक गो तजोरीत या सारखी सुर त! पा हजे ते हा चावीने उघडू न याहाळू न पहावी. ऐ तहासीक वषयांवरची पु तके, सनेमे पहायची आवड मला लहानपणापासून होती. मी सहजतेने या काळात शरत असे आ ण वतमानकाळात आले क वचार करत असे, आपण यावेळ असतो तर काय केले असते? हा मनाचा गुंता सोडवायला मला फार आवडे. आजकाल या को वड या काळात घरात रा न मी जा तच च पट पा लागले आहे. स या मी जगात झालेली महायु , हीटलरची कारक द, “होलोकॉ ट” या वषयांवरील च पट पहाते आहे. याची ती ता, भयानक अ याचारांचं ते दशन पहाणे कधीतरी नको वाटलं तरी आ य वाटतं! क येक लोक यातून वाचले, जगले, यांनी यावर पु तकेही लहीली. यां या जी पणाची, सहनशीलतेची, संकटांशी सामना क न बाहेर ये याची ही जी मता आहे, याला इं लश म ये आपण Resilience ( चकाट ) हणतो ती पा हली क आप यालाही ू त मळते आ ण यां यापुढे नतम तक हायला होते. मा या डो यासमोर मा या जीवनातला च पट उघडू लागतो यात यु होती. १९६० ते ७० या काळात एक चीनचे व दोन पा क तानची यु झाली. माझी हाय कूल आ ण कॉलेजची ती वष! मुंबईत अस याने सरह वर होणा या चीन या यु ाची आ हाला फारशी झळ लागली नाही. फ बात या वाच यापुरतं मनात सावट येई आ ण कोव या वयात सारं वस न आ ही रोजचं आयु य हसत खेळत घालवत होतो. पण पा क तान या यु ात मा मी जागृत झाले. मुंबई हे मो याचे शहर, ते उ व त क न भारतीयांची नाकेबंद करायचा श ूचा मनसुबा! भारतीय सरकारने दे शभर आणीबाणी जाहीर केलीच पण मुंबईला संचारबंद आ ण लॅकआउट चा आदे श मळाला. खड यांना काळे पु े लावून, मण मण या कंद ला या काशात सारी कामं चालत. अ यासही तथेच चाले. सं याकाळ ३-४ तास बाजार उघडत असे. मोठ माणसे घराबाहेर जाऊन भा या, ध आ ण रेशन काडावर मळणारे तेवढच धा य, साखर अ या गो ी आणत. कराणा माल तर कती महाग झाला होता. समंजसपणाने मळे ल तेवढच खाऊन राहायचे ते दवस होते. कधी कधी सायरन वाजत आ ण छाती धडधडू लागे. कधी दवसाढव या सायरन वाजे आ ण घरात जा याऐवजी “ वमाने आली” करत ती पहायला ग ीत ही गद ! पण आप या ह त ही येताच आप या वायुदलाचे नवजवान यांना फेटाळू न लावत यामुळे बॉ बफेक मा कधी झाली नाही. या काळात आ ही १५ ऑग ट आ ण २६ जानेवारीला शवाजीपाक या चंड मैदानावर सव शाळे तली मुलं जमून “ जकू कवा म ”, “चलो चलो” अशा सारखी ू त दायक दे शभ पर गाणी एका तालासुरात हणत असू. आम या इव याशा ऊरात वा भमान आ ण गव मावेनासा होई. यावेळ येक घरात फोन कवा रेडीओ नसत. भारतात रदशनचा ज मही झालेला न हता. कोप याकोप यावर ईरा याची हॉटे लं असत. तथे घोळ यांनी जमून आ ही बात या ऐकत असू. यां याकडे रेडीओ यां याकडे शेजा यापाजा यांची झुंबड उडे. वतमानप ावरच सा या बात यांसाठ अवलंबून राहावे लागे. शेजार या उपनगरात असले या नातेवाईकांची खुशाली कळायचा काही माग न हता. पण या सा यातून आ ही बाहेर पडलोच क ! यावेळची आणीबाणी आ ण आजची आपली आणीबाणी याची तुलना मनात आपोआपच होत गेली. “करोना” या वषारी जीवाणूंशी आपण लढतोच आहोत. या वेग या पातळ वर या यु ाम ये आपलेही आयु य बदलून गेलं आहे. आप या वातं यावर नबध आ यावर आपणही नराश होत आहोत. व ं द जीवनाला सरावलेले आपण “कधी हे सारं संपणार ?” असे उ े गाने हणत आहोत. क येकांचं मनः वा य बघडत आहे. मी वचार करायला लागले क वाटतं आप याला एवढे हवालद ल हो याचं काय कारण? आप या इथ या मराठ समाजाकडे ब तांशी मोठ घरं आहेत. २४ तास पाणी आ ण वीज आहे, माट फोनव न चुटक सरशी कामे होतात. बाहेरही न पडता फोनवर ऑडर क न कराणा सामान घरपोच मळते आहे.

अ लाद न या द ासारखा कॉ युटर २४ तास तुम या दमतीला हजर आहे. गावातलेच काय, बाहेर या शहरातच न हे तर र या दे शात या लोकांशी आप याला नुसतेच बोलता नाही तर यांना पहाताही येत.े मुले शाळे त गेली नाहीत तरी ऑनलाईन शकत आहेत. बायका जरी खूप काम पडतं हणून त ारी करत अस या तरी नवरे घरी रा ह यामुळे यांना मदत करायला शकत आहेत, मुलांबरोबर वेळ घालायला, कुटूं ब हणून एक येऊन कामाची वभागणी करायला शकत आहेत. सरा समाज यां या नोक या गे या आहेत. म ह याचं भाडं न भरता आ याने ते राहती जागा गमावुन बसले आहेत. खायलाही आणायला पैसा नाही. अनेकांचे नातेवाईक “करोना” ला बळ पडले आहेत. यां यासाठ हे यु द अ तशयच कठ ण आहे. यां यापे ा आपण कती न शबवान आहोत याचा वचार करायला हवा. आम या वया या हणजे जे नागरीकां या गटात “जुने ते सोने” असे हणून सा या न ा गो कडे आ ण नवीन पीढ कडे नाक मुरडू न पाहीले जाते. पण आज या काळा या तां क गती मुळे आपलं जीवन कती सुस झालं आहे, हे ल ात घेतले पाहीजे. ना रेशनकाड, ना अ ाची टं चाई, ना पा याचा तुटवडा, ना वीजकपात ! सव गो ी मनासार या मळायची सवय झाली क छो ा छो ा गैरसोईने आपण हैराण होतो… खचतो… चड चडतो. पण काहीतरी शकतो का? थोडासा याग करतो का? आपली मराठ मंडळाची दवाळ नेहमी या ज लोषात होणार नाही पण गेले क येक महीने इथ या आ ण भारतात या कलाकारांचे काय म ऑनलाइन दाखवून मंडळाने आपले मन रीझवले. हतगुज या संपा दकांनी आपली सव कामे सांभाळू न या आणीबाणीतही अंक आप याला कॉ युटर ारे पोहोचवले आ ण आपला सवाशी संबंध अबाधीत ठे वला. क येकांना यां यातील सु त कलांचा शोध लागला आ ण यांनी याचा आ व कार केला. क येकांनी वनोद गाणी, गो ी, ंग च े यां या ारे “को वदला” मनोरंजक बनवले. घरात अस यामुळे वेळेअभावी मागे पडलेली अधवट राहीलेली काम पूण होत आहेत. या आणीबाणी या काळात आपलाही वकास होतो आहे. ते हा म मंडळ नो, चला आपणही मनाची मरगळ झटकून टाकूयात. हे ही दवस जातील अशी खूणगाठ बांधूया आ ण उ साहाने एकमेकांना “शुभ दपावली” हणूयात. ऐ तहा सक काळात या यु ांचा वचार क न आपण कती नशीबवान आहोत याब ल दे वाचे आभार मानुयात.

तैल च : सौ. अंजली भुरे

पसायदान !...... सृजनाचे चरंतनाचे सौ. शांभवी मंगेश जोशी, अहमदनगर महामारी या या काळात सम त मानव जात मनाने धा तावलेली आहे, खचलेली आहे. सुखाने कवा यशाने असं कधीच सा या मानव जातीला एका पातळ वर आणलं नाही. जे को वदने केलं. भले भले धनदांडगे, ानी, महान, आ ण द र , सामा य, ु .... सा या सा यांनाच जी वता या, भ वत ा या भीतीने हादरवून टाकले आहे. वेगवेग या कारे अवसान आणून लोक जगत आहेत. नवरा झाले. भ ए जॉय केलं..

, कुलधम, कुलाचार, गरबा, दां डया,....उ सव, जमेल तसं

आता दवाळ आली ! सण मोठा, आनंदा नाही तोटा! मग नाताळही होईल. तरीही काही ताळ तं सापडेल का? सापडला तर कधी? काहीच मा हती नाही. ही अ न तता फार जीवघेणी वाटते. अशातच नववष येईल. जग याचे एकेक बहाणे शोधणं चालूच राहील. पण खरंच खोल खोल दडलेली भीती अन् चता सरली आहे का? सरेल का? माहीत नाही. येक णी वेगवेग या चरंतन आनंदाचा शोध यावासा वाटत आहे. जग या या उमेद साठ ! बंगला, गा ा, महाग ा व तू, भरमसाठ खरेद , पा ा, यातून वारेमाप उधळण, यात भले अनेकांना आनंद मळतही असेल. पण तोही न रच! आज एका ः व ाने एका पातळ वर आणले या सम त मानवजातीला एकाच पसायदानाची आव यकता आहे! आज ानराजा या पसायदानाची कषाने आठवण होते आहे. सा या व ासाठ पसायदान मागणारा हा एकमेव ानराज असेल. ते वतः तर कायमच सा या व ाला सम ीने पहायचे. ती यांची ताकद होती… मता होती. ऊजा होती. याची आज अ यं तक गरज आहे. या वेळेस असे कोणतंही संकट व ावर न हतं, हणजे नसेल. पण यांनी चरंतनासाठ च हे पसायदान मागून ठे वलेलं आहे. तेही सा या व ासाठ , व ा मक दे वाला. आज या घडीला आपण काय क शकतो या पसायदानासाठ ? कळत नसेल तरी हतबल होऊन चालणार नाही. मनोमन ानराजाची आठवण क या आ ण जे या व ा मकाने आप यासाठ दलेलं चरंतनाचं दे णं आहे याकडे पा या. ानदे वांनी हटलंच आहे " व वधम सूय पाहो" (धम या श दा या वादात न शरता) णभर नसगा या सा न यात रा न पा . ब स णभर आकाशात नजर टाका. एकच एक सूय रोज रोज याच या आभाळात उगवतो. ही एकच घटना कतीतरी श यमाण करते. जीवनाला त ण नवचैत य दान करते. आकाशाची शोभा तर अशी वाढवते, क थ क होऊन जावं. कालचे आज नाही, आजचे उ ा नाही. सकाळचे सं याकाळ नाही, सं याकाळचे रा ी नाही. नीत न ा झळाळ ने आकाशांत सुय भा झळकत असते. कधी ही झळाळ ढगांनी झाकोळू न गेली तरी यातही सौ दयाची आभा जाणव या शवाय रहात नाही. फ

वर पहा.

हा अनमोल, तरीही नःशु क आनंद मळा या शवाय रहात नाही. तो सूय कधी उगवायचा थांबत नाही, झाडं उगवायची थांबत नाहीत. हे या व ा मकाचे पसायदानच नाही का? सृजनाचे चरंतनाचे पसायदान!

छाया च : सौ. शांभवी मंगेश जोशी

सूय भा छाया च : सौ. शांभवी मंगेश जोशी

लली- तैल च : अनुपा धान

सहवेदन ी. उमेश घेवरीकर, शेवगाव "पर ःख नेहमी शीतल असते" अ या आशयाची एक हण आहे. हणी या लोकसा ह य अस याने ती हण कुणी, कधी, कोण या अनुभवा या आधारे तयार केली असावी हे समजणे अश यच. पण या वेदनेचे चटके व ास ती सहन करणा या या ती तेने इतरांस जाणवणे श य नाही, अ या अथाने ती वापरली जात आहे. काही अंशाने हे खरेच ! पण या वेदनेचे सहवेदन मा सहजी होऊ शकते. यासाठ गरज असते ती वेदना सहन करणा या शी आपले भाव नक, मान सक तादा य अस याची. आपण य ात ती वेदना वाटू न घेऊ शकत नाही पण कमान अ यावेळ सोबत रा न अबोल साथ दे ता यायला हवी... आप या काळजातले कुणी असे वेदना सहन करत असताना आपण कतीही र र, कुठे ही असलो तरी मन मा सतत धाव घेत राहते. जणू ती वेदना जाणवत राहते हर ण.. हेच सहवेदन..... जे मनाला मनाशी, काळजाला काळजाशी आ ण वेदनेला सहवेदनेशी जोडते. आप या सं कृती मधील मथकांम ये जसे भ ां या अंगावरील वळ दे वा या अंगावर उमटतात कवा जीवलगा या वेदनेची चा ल या या रवर या कुणाला जाणवत राहते, हे दे खील सहवेदनच ना..! असे सहवेदन यां या ब ल जाणवते ते काळजातले, दय आ ण अनमोल असतात आप यासाठ ! .......आ ण हे सहवेदन जोवर आपण जवंत आहोत तोवर जाणवत राहणार… इतके आत...!

आज या काळातले म हषासुर... (लघुकथा हणजे अलक ल ह याचा य न) व ा मुळे (मायी), औरंगाबाद अलक---१ वतःला ढगभर सा ा असूनही दस यासाठ खास घेतलेली ३००० पयांची साडी कपाटात ठे वताना, मनाशीच हंटल 'या अ मीला नको आता एखा ा कुमा रकेला ेस घेत बसायला. यापे ा घरात आहेत, आपण वापरणार नाही असे माल. यातच ओट भ . नाहीतरी भांडेवाली या पोरीला तर घेणार होतो. पण आता खच खूप झालाय घरात यां या कप ावर'. तेव ात आवाज भांडेवालीचाच, "ताई आज भां ाचे पैसे ा बरं का मला. नदान दोनशे तरी ा. अहो ग लीत एक लै ग रब कुटूं ब आलंय. यां या पोरीची वट भरते. एक ॉक घेऊन दे ते तला. २०० ा लगेच" हने दले पण हला जाणवलं मनात या वाथाचा म हषासुर मा न गेली ती! अलक---२ ‘राज ग याचे लाडू अगद घर यासारखे आहेत ना, बघू made कुठलं आहे? अरे वा आप याच शहरातलं आहे अगद घरगुती दसतंय, प ा पण दला आहे. चला नाहीतरी २०० लाडू उ ा कानातून घेणार होते, अनाथा मात ायला. आता ा प यावर जाऊन बघू’. बेल दाबताच थरथरता आवाज आला “थांबा”. गो यापान आजी आ या. “या इथेच तयार होतात लाडू . तशी सधन आहे मी पण नवरा वारला. लेक सुना यां या संसारात. मग मनातला एकटे पणाचा म हषासुर ास दे त होता. रका या डो यात छळ मांडायचा वचारांचे. एक दवस एक गरजू बाई आली दारात काम मागायला आ ण हे लाडू येतच होते. फ बळ न हतं. मग सगळं च जुळुन आलं. लोकांना खा यात आ ण मा या वचारात पौ कता आली आ ण एकटे पणा या म हषासुराचा ा उ ोगाने वध केला, नाही का?”

अलक---३ ती नवीनच हजर झाली नोकरीवर. अ तशय बदमाश मुलांचा वग तला मळाला. वगात या भतीवर या गुट या या पचका या तला बरंच काही सांगून गे या. ते दोन पोरंच सग या वगाला ास दे तात हे कळलं होतं तला. तने जाहीर केलं, उ ा एक दवसाची सहल जाणार… कुठे ते स े स आहे... ा पोरांना तर उधाणच आलं. सगळ ज यत तयारी, फूल गुटखा पु ा सोबत खशे भ न, सगळे उ साहात!.... गाडी थांबली कॅ सर हॉ टलला. घशाचा, त डाचा, सनी कॅ सर! पेशंटला ांनाच वचारायला लावले. सहल संपली. स या दवशी भती व झाले या. आज २० वषानंतरही दोघे येऊन भेटतात. आप या सनमु काय माची परेषा मॅडमला सांगतात. तला मनोमन वाटतं, पु तक ान तर दे णं कत च होतं माझं पण त ण पढ तील हा सनी म हषासुर मारणे जा त गरजेच होते, नाही का?

अलक---४ “आई ग, त हा जु या काळ असतील रा स हणून दे वीने मारलं याला, आता कुठे ग रा स?? मग कशाला हे सगळं करतो आपण?” “अगद खरं आहे मनु तुझं हणणं. पण रोज आपण दे वीला तु या आवडीचे पेढे आणले, ते तुला लगेच खायला मळत होते का?? नाही ना? यावेळ तु यातला हवरट रा स मार या जात होता! तू धीटाईने सुरात आरती हणत होतीस. मग तु यातला टे जवर भीती नमाण करणारा रा स दे खील मार या गेला. तची पूजा, तला हार, फुलं, रांगोळ , सगळं उ साहाने करताना आप यातला आळशी रा स पण मार याच गेला ना!” मनु हणाली, “अग बाई, आई, बाबाला पण रोज १ तास आरतील ावा लागला, मग याचाही मोबाईलबुवा हा रा स थोडावेळ तरी पळाला ना?” आई हसत हणाली, "अग बाई खरंच क !"

अलक---५ “मा या शवाय घरात काही नीट होणार नाही बघा तु ही,” असं हणणा या छायाताई पड या पाय घस न ऐन स या माळे ला. सगळं सुनबाई वर आलं. नमूटपणे आरडा ओरडा न करता तने सगळं नवरा व त केलं. छायाताई नव याला हणा या, “आपला उगाच म असतो नाही का, मा या शवाय काही होत नाही! खरंतर आपण न म मा ! करता कर वता तोच ना?” नव याला एव ा वषानी त यातील अहंकाराचा म हषासुर मेलेला दसला. वाचकहो असे अनेक वाईट म हषासुर वभावातून, सवयीतुन दसत असतात. याचा नाश तु ही सु ा अनुभवला असेलच!

मनातली मोर पसे मंजू काणे हो मी बदललेय... काल भाजी आणायला गेले होते. लेक होती बरोबर. दोन चार भा या एकदम घेत या ते सु ा नवडले या. भाजीवालीला वचारले कती झाले ग? तर हणाली १४२ पये. मी पस मधून काढले आ ण तला पैशांबरोबर थोडेसे गोड हसून पुढे नघाले. लेक आ याने हणाली “आई, बरी आहेस ना तू? मी हणाले, “ हो, का ग?” “अग एकतर तू सग या नवडले या भा या घेत यास, यातून घासाघीस पण केली नाहीस.” तचा हात हातात घेऊन मी हणाले, “अग हात खतात ग भा या च न आ ण तेवढे च चार पैसे जा त घेऊन घरी जाईल ती भाजीवाली त या.” आ ही घरी आलो. डायरे ट र ा क न. कती झाले? .. बापरे ४0. लेक काही बोलणार तोच मी हणाले, “ जाऊ दे ग दे ऊन टाक. कती ा फक मधून काढली याने र ा.” लेक चम का रक नजरेने मा याकडे बघत हणाली, “आई बदललीस ग तू.” मी मनाशी वचार केला हो खरंच मी बदलतेय. ह ली सु या दवशी मी कप ांचा ढ ग काढत नाही धुवायला, ना क कपाट आवरायला बसते. म त पैक वाफाळलेली कॉफ घेऊन सो यावर रेलून बसते. पेपर मध या ाचारा या बात या वाचून वच लत होत नाही. हो मी बदलतेय. सा या जगाला सुधरव याचा ठे का काही मी घेतला नाही, मी शोधते कुठे लागले आहे शांत दामले चे हलके फुलके नाटक कवा 'बधाई हो' सारखा च पट. हाट् सअ प वर या 'yes i am changing' सार या पो ट मला खुणावतायत. मा यात सकारा मक बदल घडवतायत. हो मी बदलतेय. ह ली मा या मै ण या सा ा, ेस मला आवडू लागलेत आ ण छान दसतेस ग असेही हणावे​े वाटू लागलेय. न जेलस होता. म त बारीक झालीयेस ग. 'मला पण सांग ना तुझे डाएट' असे एखाद ला वचारताना मला लाज वाटत नाही. हो खरचंच मी बदलतेय. या दवशी तर काही कारणाने राग मनात ध न बसले या मा या य सखीला र यात दस यावर मी कडकडू न मठ च मारली. मागचे सगळे वस न तला आई म पालर म ये नेऊन अगद गारेगार क न पाठवले आ ण मनात या इगो ची जळमटे फेकून हलक होऊन हाट् सअ प वर तचा नंबर save क नच मी परतले. मी ह ली कोणाला फुकटचे स ले दे या या भानगडीत पडत नाही, ना वतः या वयाचा फायदा घेऊन सहानुभूती मळव याचा य न करते. े न म ये जाड पु तक घेऊन एका पायावर उ या असले या कॉलेज क येला मीच उभी रा न शांत अ यास करायला माझी वडो सीट दे तेय. मो ांना बसायला ावे हे शकवले नाही का घर यांनी असे टोमणे मी मारत नाहीये. अरे या च क मी बदलतेय क !

ऑ फस म ये कोणी गॉ सप कवा घाणेरडे राजकारण करत असेल तर मी ह ली जरा पण चडत नाही. लेक या भाषेत एकदम cool असते. हो हेच मी बदल याचे ल ण आहे बरका. झोमॅटो, वीगी सग या sites पाठ झा यात, अमेझॉन तर माझे favourite झालेय. बग बझार चे कुत मा या वॉ कग ॅ क वर सग यांना आवडतायत. कधीतरी जी स वरचे फोटो मा या टे टस वर अपलोड होतायत. पण मी बदललेय याचा अथ असा नाही क मी उधळलेय. मी पूणपणे मा या क ात आहे. माझा मा यावर व ास आहे. काही वषानंतर मला me too ची गरज लागणार नाही कारण अरे ला कारे हण याचे साम य आ ाच मा यात आलेय. मी ठरवलंय आता वतःवर ेम करत जगायचं. आयु यातील मंतरलेले ण आताच कारणी लावायचे. वानंदासाठ ... हो, खरंच मी बदललेय! मी पु हा एकदा गाणे गुणगुणू लागलेय, आरशात बघून वतःलाच छान दसतेस क अजूनही...असे हणू लागलेय. मी तर आता आनंद फुलपाख झालेय .. पु हा एकदा.. न ाने.

रंगखडू ंचे तुकडे! ननावी एक इं जी वा य वाचनात आलं होतं. ते असं होतं क , "We are all a little broken. But the last time I checked, broken crayons still colour the same!" हणजे, "आपण येकजण कधी ना कधी मनानं तुटलेले असतो. पण तुटलेले रंगीत खडू मी पा हले, तर ल ात आलं, तुटले असले तरीही यांचा रंग तसाच रा हला आहे!" कती सुंदर वा य आहे! आपण येकजण कुठे ना कुठे तरी मनावर आघात झा यानं कवा ओरखडा उमट यानं तुटलेले असतो. पण हणून या तुटलेपणानं आप यात जे चांगुलपण आहे ते का न होऊ ायचं? या मता आहेत या का लयास जाऊ ाय या? रंगाचे खडू कधी कधी वापरताना तुटतात, पण हणून यांचा रंग पालटतो का? नाही! तो तुटका तुकडाही आप या मूळ व पा माणेच याच रंगाचा यय दे त राहतो... अगद झजून संपेपयत! या खडू या तुक ांकडू न आपण इतकं तरी शकलंच पा हजे!! शुभे ानंद आ ण समाधानी माणसं मळ झाली आहेत... कोणाशी जरा बोलायला जा, त ार चा पाढा सु झालाच हणून समजा! ‘मा याकडे वेळ नाही, मा याकडे पैसे नाहीत, धत टकाव कसा लागेल,आज पाऊस पडतोय, माझा मूड नाही !’ आनंद ‘लांबणीवर’ टाकाय या या सग या सबबी आहेत...काही गो ी क न आप यालाच आनंद मळणार आहे...पण आपणच तो आनंद यायचा टाळतोय.

Isn't it strange ?

मोग या या फुलांचा गंध यायला कतीसा वेळ लागतो ? सूय दय-सूया त पाहायला कती पैसे पडतात? आंघोळ करताना गाणं हणताय, कोण मरायला येणारे तुम याशी

धा करायला ?

पाऊस पडतोय? सो पं आहे - भजायला जा ! अगद काहीही न करता गाद त लोळत राहायला तु हाला 'मूड' लागतो? माणूस ज म घेतो यावेळ या या हाता या मुठ बंद असतात.... परमे राने एका हातात 'आनंद' आ ण एका हातात 'समाधान' क बून पाठवलेलं असतं.... माणूस मोठा होऊ लागतो, वाढ या वयाबरोबर 'आनंद' आ ण 'समाधान' कुठे -कुठे सांडत जातात.... आता 'आनंद ' हो यासाठ ‘कोणावर’ तरी,‘कशावर’ तरी अवलंबून राहावं लागतं.... कुणा कुणा कुणा कुणा

या ये यावर... या जा यावर... या अस यावर... या नस यावर...

काहीतरी मळा यावर... कोणीतरी गमाव यावर... कुणा या बोल यावर... कुणा या न बोल यावर... खरं तर, 'आत' आनंदाचा न आटणारा झरा वाहतोय.... कधीही यात उडी मारावी आ ण म त डु ंबावं... इतकं असून... आपण सगळे या झ या या काठावर उभे आहोत, पा या या टँ करची वाट बघत...

छाया च : St. Paul Como Conservatory मधील कमळ: सायली अमरापूरकर-जहा गरदार

जोवर हे वाट बघणं आहे तोवर ही तहान भागणं अश य !.... इतरांशी तुलना करत आणखी पैस,े आणखी कपडे, आणखी मोठं घर, आणखी वरची 'पो जशन', आणखी ट के.. ! या 'आणखी' या मागे धावता धावता या आनंदा या झ यापासून कती लांब आलो आपण !.... *आपण सारेजण नेहमी आनंद रा आ ण संपकातील सवाना आनंद ठे व याचा संक प क .*

छाया च : गुलाब : सायली अमरापूरकरजहा गरदार

दप ी सदानंद पाथरे तो दवस आठवला क अजूनही मा या अंगावर काटा येतो. ४ जूनला मी पारी कॉ टकोमधून घरी यायला नघालो. इत यात फोन वाजला. ऋजुताचा फोन पा हला आ ण हटलं याद त काहीतरी लहायचं वसरले या दसतायत बाईसाहेब! मी फोन घेऊन हटलं, “बरं झालं आताच फोन केलास. मी नघालोच होतो.” उ राऐवजी तचा ंदका ऐकू आला. मा या मनात चरर झालं. “काय झालं? रडतेस कशाला?” दोन तीन ण थांबून ती हणाली, “अरे आपले दप कांबळे गेले.” णभर मला “गेल”े या श दाचा अथच कळे ना. काय? कधी? कसे? कुठे ? अशा अनेक ांचा मी भडीमार केला. यावर ती हणाली क सकाळ ायामासाठ सायकल चालवायला पाकमधे गेला असताना अचानक दय वकाराचा झटका येऊन जाग या जागी तो हे जग सोडू न गेला. मला ध का बसला. गे या वषापासून याला गुढघे खीचा ास होत होता आ ण याची श या कर याचेही ठरले होते. यापलीकडे याला मधुमेह, दय वकार अस या काही ाधी न ह या. तो बसून राह यातला न हता. याचे वजनही फार न हते. असे असताना असं कसं झालं? याला काही उ र न हते. मी ही रोज ५-६ मैल धावत असे. कुठ याच कार या धो याची ल णे न हती. तरीही अनुवं शक या एकाच कारणाने वया या ४९ ा वष मलाही अचानक हाटअटॅ क आला होता. द पला हाटअटॅ क येणे अश य न हतं याची मला जाणीव होती. पण हे स य पचवणे फार कठ ण होते. मा या मनात द पची अनेक पं घोळू लागली. याची प हली भेट आठवली. १९८२ साली पूव या ह मं दरात या एका काय मात सुरेश दबडेने माझी ओळख क न दली. “अरे सदा, हे ही तु यासारखे शा आहेत. हे द प कांबळे .” पीएच. डी इन कं ो स - वॉ श टन टे ट यु न ह सट . मी हसत हसत वचारले, “हे ही सोलापूरचे का?” मी म कलपणे वचारले. यावर सुरेश या उ राची वाट न पाहता “हो हो, मी पण सोलापूरचाच” असे द पने सांगून टाकले. यावेळेपासूनच आम या टोळ त तो सामावून गेला. सतत मतहा य करणारा चेहरा, शांत, कधीही त ारी या सुरात न बोलणारा द प घरचाच झाला. कुणाकडे वाढ दवस असो, स यनारायण असो, कसलीही पाट असो, तो ताबडतोब “अरे तुला मदत हवी आहे का?” असे आवजून वचारायचा. आ ण मदत घे यात कुणाला संकोच वाटू नये याची कटा ाने काळजी यायचा. कुणाचेही मन न खवणे हा याचा वभाव धमच होता. आ ही १९८६ म ये नवीन घर बांधायचं ठरवलं होतं. मुळातला सांगाडा बांधून घेत यावर आत या ब याच गो ी आ ही वतःच करायचं ठरवलं होतं. एका सं याकाळ सुरेश दबडे, वजय चौहान, द प कांबळे हे कूट आम याकडे जमले असताना घराचा वषय नघाला. मी रोज सकाळ ४ ते १२ काम करतो आ ण 3M या जवळच ना वन घराची जागा अस याने १ ते ७ पयत ते काम करतो. यावर सुरेश हणाला “अरे, एक ाने कशाला करतोस. आ हालाही बोलाव. आ ही श नवार, र ववार येऊ.” यावर मी हटलं, “अरे हे काही १-२ वीकडचे काम नाही. सगळा समर जाईल.” माझा उ े श होता क आता हा वषय इथेच थांबेल. सुरेशने जोर दला, “अरे तुला एवढे ोफेशनल कामगार फुकटात मळतायत तर नाही कशाला हणतोस?” मी सारा वषय थ े वारी घेतला. पुढ या श नवारी सब लोअ रगसाठ लौकर उठू न मी घराकडे गेलो तर काय, साय ट ट महाराज द प, आधीच येऊन माझी वाट पहात होते. “अरे, तू एवढं गंभीरपणे मनावर घेशील असं मला वाटलं न हतं.” तेव ात वजय आ ण सुरेशही आले. मग या तघांनी येक वीकए डला येऊन मला मदत करायची कसं ठरवलं याची इ यंभूत माहीती मला मळाली. या घरबांधणीम ये आ ही एकमेकां या खूप जवळ आलो. काकडे, बुचवार यां याशी सग यांची घ न मै ी झाली. या पुढ या काळात आ ही सतत एकमेकांकडे जाणे, कॅ ग, केबीन, सहली, पा ा या सा या गो म ये धमाल करत असू. भरपूर खाणे - पणे, ग पागो ी, चे ाम करी या सा यात आयु य कसं गेलं कळलंच नाही. आ ही जीवन भरपूर अनुभवलं, जगलो. जवळ क वाढत गेली. औपचा रकता आपोआप गळू न पडली. आम या ुपम ये द प अगद साधासुधा, बाळबोध वळणाचा कुणाचंही मन न खावणारा दप कांबळे होता. तो वतःची मतंही मांडत असे पण आम यासारखा तावातावाने आवाज चढवून न हे. कधीमधी छाया च : ी सदानंद पाथरे वनोदही करे. कधीकधी थ े तच पण शालजोडीतला एक जोडाही हाणत असे. मी ज मजात डावखुरा, पण घर यांन जबरद तीने उजवा हात वापरायला शकवले. पण यामुळे दशां या बाबतीत माझा ग धळ होत असे. कुणालाही कुठे जा याचा र ता सांगायची पाळ आली क मला डा ा उज ाचा खूप वचार क न उ र ावे लागे. घर बांधताना एकदा मी द पला येताना रटल कानातून काही गो ी आणायला सां गतले. द प या घेऊन येताच सुरेशने वचारले, “काय रे, सदाने सां गतले या डरे नने बरोबर सापडलं का कान? “नं चुकता पोहोचलास?” यावर भाब ा चेह याने द प हणाला, “अरे, सदाची सवय मला मा हती आहे हणून याने सां गतले या दशे या व द दशेने गेलो आ ण बरोबर सापडलं.” यावर हा याची लाट उसळली.

असा हा सहजतेने शालजोडीतले हाणणारा द प! मराठ मंडळा या ब तेक काय मानंतर या काही थो ा मदतीला थांबतात यात तोही पुढाकार घेत असे. कुणालाही चटकन मदतीला हात पुढे करणारा द प सग यांचाच आवडता होता. पण द प फ हमाल गरीच करत नसे तर काय मातही भाग घेत असे. क येकदा आ ही बसवले या एकां ककेम ये तो उ साहाने सरावाला येई आ ण आपली भू मका बे ब वठवी. एका वष आ ही क वाली बसवली होती. या ुपचा तो अ वभा य भाग होता. यावेळ या टे स पहायला आता रेकॉडसच नाहीत. “Twinkle , twinkle , little star” हे गाणे वेगवेग या वसायात या लोकांची मुलं कसं हणतील? यावर एक वनोद काय म आ ही बसवला होता. यात द पला कमांडर साहेबांचा मुलगा हणून गाणं हणायचं होतं. याने ते इतक जोशात आ ण खणखणीत हटले होते क आ ही खूप हसलो होतो. ते पु हा एकदा ऐकवंसं वाटतं आहे.

असा हा द प, आम या ुपमधला सगळयात लहान, सग यात नरोगी, असा अचानक सोडू न जाऊ शकेल असं कधी यानीमनीही आलं न हतं. द प अ तशय दे वभ होता. दर श नवारी तो उपवास नयमाने करत असे. या या घरात या वाम या पा कांची भ भावाने पूजा करणारा हा द प दे वालाही हवासा वाटला का? कुणालाही व वतःलाही कुठ याच कार या ख ता न काढता णभरात तो अंतराळात वलीन झाला. आम या या म ा या आ यास चरशांती लाभो हीच ई रचरणी ाथना !

Embrace Anjira In a tiny town On a small verandah The two women sat down In silence seeking sigh No one around In the trembling twilight When day feared night Their eyes met Searching for memories In the past's deep pocket One with thin silvery hair And mouth's empty bowl Feeble face with wrinkle's tear Frail frame and simple soul The other with sable shiny hair White pearly teeth

Smooth, soft skin, face so fair Searching soul beneath One in raggish wear Hanging loose over frail bones The other’s silk so rare Sparkling precious stones

One knew not How to write her own name The other pundita Seeking scholarly fame The two hugged In the grip of profound passion The two clungIn time's moving motion Bare bones wrapped In a firm fleshy clasp With no sound Bodies blissfully bound One embrace No duality No difference From bondage To bonding Total transcendence

काय पा (Whatsapp) चे ान *शरीर आ ण मन* ननावी काय करावं ा मनाचं काही कळत नाह ... वया सोबत रहायला याला जमतंच नाही.. चाळ शी पयत कसं सोबत असायचं... आता मा सोबत यायला कुरकुर करतं... शरीर वाढ या वयाला साथ ायला लागतं.. मन मा मोठं हायला कायम नाराज असतं... ौढ वा या खुणा येऊन अंगभर वसावतात.. मन मा डो यातून म क ल हसत असतं... शरीराचं आ ण मनाचं नातं कधीतरी तुटतं ... शरीर भ व याकडे....मन भूतकाळाकडे धावतं. बु द च मग क येकदा मनाला खेचून आणत... मन दे खील सोबत अस याचे म त नाटक करत.. खोडकर मुलासारखे.....मन गुपचुप बसून राहते... आ ण .....वयाचा डोळा चुकवून, परत नसटू न जात...!!!

Mind-Body illustration Athony Russo

'नंतर' ने 'अंतर' वाढते... ननावी आ ाच दवस सु झाला... आ ण बघता बघता सं याकाळ सु दा हो यास आली ...... सोमवार होता असे वाटत होते... आ ण श नवार आला सु ा. ... म हना संपत आला, ... वष संपायला आले, ... वयाची ४०, ५०, ६० वष के हां नघून गेली हे कळलेच नाही .... आपले आई-वडील, आपले आ त वक य, म वगैरे हे जग सोडू न गेले. मग समजेना... आता मागे कसे फरायचे? जो काही वेळ आता आप याकडे उरला आहे याचा पूण फायदा क न या. आप याला जे आवडते ते कर यासाठ आता थांबायचे नाही ... आप या आयु यात रंग भरा ... छो ा छो ा गो म ये आनंद या ... दयात आ ण मनात चैत य नमाण करा ... उव रत काळाचा आनंद जर लुटायचा आहे तर मग.. कुठलीही कृती पुढे ढकलू नका! .....हे नंतर करीन, .....हे नंतर सांगीन, ..... यावर नंतर वचार करीन, ''नंतर" आप या हातात आहे असे समजूनच आपण पुढे ढकलतो ना सगळे ? आपण हे समजून घेत नाही क ... चहा थंड झा यानंतर ... ाधा य बदल यानंतर ... उ साह नघून गे यानंतर... आरो य बघड यानंतर ... मुले वयात आ यानंतर ... आई-वडील हातारे झा यानंतर ... आ ासन न पाळ यानंतर... दवसाची रा झा यानंतर ... आयु य संप यानंतर ...... आप याला कळते,... अरे बापरे...उशीर झाला क ... हणूनच 'नंतर' काही ठे वू नका. दवस आजचा ...आ ण ण आ ाचा … ! *'नंतर' ने 'अंतर' वाढते व चांग या गो ी, चांगले ण हातातून नसटू न जातात.*

मी आ ण अमे रकन पेट सौ. अपूवा वडापूरकर-काळे एखा ा गो ीला जर आग लागली तर ती पेट घेते तो पेट नाही. इथे पेट हणजे इं जीतले पेट -- पाळ व ाणी. आप याकडे पोट या पोरावर जतकं ेम केलं जात नाही ततकं ेम या अमे रकेत पेटवर केलं जातं. कु ी, मांजरं, झालंच तर एखादं डु कराचं प लू, उं द र असं काहीही व प या लाडा या लाड या पेटचं असू शकतं. तु ही जर सहज घराजवळ या बागेत च कर मारायला नघालात तर र यावर कवा बागेत जोडपी, च ली प ली, आई वडील यापे ा जा त माणात आढळू न येतात ती आप या घरातील या पेटला शी-शू साठ कवा नुसतंच तो घरी बसून बोअर झालाय हणून फरायला घेऊन नघालेले लोकंच. बरं आप याकडे कु ा कवा त सम ाणी र यावर आढळला क एकतर धूम ठोकून पळा कवा दगडाने हाणा असे दोनच पयाय डो यासमोर येतात. कारण आप याकडचे हे नरागस जीव ततकेसे नरागस नसतात ना.. र याव न चालणा या माणसाला उगाच जाऊन चाव, एक पाय वर क न या या गाडीवर शू कर, भो भो क न याला पळता भुई थोडी कर अशा असं य कला यांना अवगत असतात. इथे प र ती थोडी वेगळ आहे. मु य हणजे इथली सगळ कु ी मांजरं सनाथ हणजेच फॅ मली बाउं ड आहेत. एकही कु ा तु हाला असाच एकटा कुठे तरी फरायला नघाला आहे असं मुळ च दसणार नाही. आ ण या कु यांचं कुणीही नाही यांची भलीमोठ अनाथा मं आहेत. एकंदरीत काय तर बुवा म ा आहे यांची. आ ण श तीचे तर काय वणन क तु हाला... र यावर एकाचाही आवाज नाही. असं वाटे ल अमे रकतले हे कु े जेने टकली मॉ डफाय क न यांची भुंक याची श काढू न तर घेतली नसेल? तर परवा आ ही हाईटवॉटर टे ट पाक म ये मेपल सरप कसे करतात हे बघायला गेलो होतो. ताड माड वृ ा माणे वाढले या या उं च मेपल या बु यातून येणा या अ तशय गोड सुमधुर अ या सॅप पासून पॅनकेक, आई म वर ओतून खा यासाठ चा मेपल सरप कसा बनवतात, हे आम या आसपास या व वध गावातून आले या ३०-३५ लोकां या ुपला माईक नावाचा पाक रजर अ तशय ेमाने दाखवत होता. हवाळा अजूनही संपला नस यामुळे जथे नजर जाईल तथे पांढरा शु बफ आ ण एका टे काडावर घो ापयत असले या भुसभुशीत बफाम ये पानं गळालेली असली तरी डौलाने उभी असलेली ती २०-२५ मेपल ची झाडं. हवेतील कुडकुड थंडीला नं जुमानता आले या या काही हौशी मंडळ म ये २ मुली (दोघी अमे रकन) आप या कु याला घेऊन आ या हो या. इत या थंडीत या कु याला बाहेर हडायची कती हौस. बरं असंही नाही क तो फार सु ढ कवा बळकट होता, अ तशय वाळका पण का याभोर रंगामुळे आ ण टपो या चॉकलेट डो यांमुळे तो या बफात उठू न दसत होता. आ ण ब दा उपाशी असावा कारण वचावचा बफ खात होता. आता मा यासाठ कु ा ही लहानपणापासून काही खूप आनंदाची अथवा ज हा याची गो नस यामुळे मी इथे सारखं ते कु ं वगैरे असं अपमाना द बोलले तरी कृपया कुणीही वाईट वाटू न घेऊ नये. तर बफात या २ मुली आ ण यांचं कु ,ं -१० ड ी तापमान, आमचा २०-२५ जणांचा गट आ ण २ इंच बफ वगळता तथे काळं कु ंही न हतं (अनावधानाने). तेव ात या दोघ मधील एका मुलीने आप या MK या पस मधून एक ला टक पशवी काढू न हातात उलट घालून घेतली. कुणाचेच त याकडे ल न हते. मला काही कळे ना काय कार चालू आहे ते. कु या या चेह यावरचे भाव बदलू लागले तसं ती याला गटापासून लांब घेऊन गेली. नसगाची हाक ब दा. कु याने मनसो पोट रकामे केले आ ण तो आप या स या माल कणी/ म मी जवळ येऊन थांबला. पण या स या मुलीने आप या हाताने अगद ेमाने आप या भूभूची शी उचलली आ ण शांतपणे नेऊन कचराकुंडीत टाकली आ ण परत गटाम ये सा मल झाली. हा कार मी जे हा आप या डो याने प हला ते हा असं य ांनी मला भेडसावून सोडले. तला कसं कळलं क आता याची वेळ झाली? ते उचलून टाकताना तचा चेहरा इतका न वकार कसा? जे काही तनी हातात घेतलं ते गार होतं क गरम? मुळात इत या बफात उचलून टाकायची गरज काय होती? ते तसंही झाडांना खत हणून उपयोगी पडलं असतं. पण जर सग यांनीच असा वचार केला असता तर इथ या व तेचे कधीच १२ वाजले असते. ामा णकपणा इथे येका या जीवनाचा एक ह साच आहे जणू आ ण आप या पाळ व ा यावर जीव ओवाळू न टाक याचं नराळे पण. ही पेट्स यां या मालकां या कडेवर नजतात, खूप लाड क न घेतात, भुंकत कधीच नाहीत, चावणार तर मुळ च नाहीत, बफाम ये मोजे घालून ऐट त मरवतात, गाडीतून डोकं बाहेर काढू न पोटभर वारा पतात. ते हे सगळं करतात तोवर ठ क आहे हो, पण ते अजून एक गो

करतात ते हा ते मला मुळ च आवडत नाही. ते इतरां माणे ल टचा वापर करतात. यात यांची काही चूक नाही पण मला कु यांची अफाट भीती वाटते आ ण एका कु यासोबत ल ट म ये शरावं लागणं ही मा यासाठ एक अश य गो आहे. मी आधी सां गत या माणे ही कु ी चावत कवा भुंकत नाहीत पण एका बंद ५*४ या म म ये आप या बरोबर एक कु ा असेल अशी क पना मी कधी व ात पण केलेली न हती. पण... ल ट उघडली आ ण समोर कु ा दसला तर मी तथेच ध सकन थांबायचे, चेहरा पांढरा हायचा, डोळे मोठे हायचे. आता इथे समीकरण पेट = पोटची पोरं असं! आता जर तु ही एखा ा या पोराला पा न घाबरलात, आई आई ओरडत पळत सुटलात तर कुणाला आवडेल का? तशीच प र ती सरं काय…! बरं ल ट म ये जाऊन अंग चो न नव या या पाठ मागे लपून बसायची पण सोय नाही. ते कु ं तुम या पायाजवळ येणार, वास घेणार, बूट चाटणार. दहा-बारा मजले हणजे जवळपास ३०-४० सेकंदाचा काळ मला एका वषा माणे भासतो. वर यांचे कौतुक बळं च ऐकायचे "ही लाई स टू मेल, शी लाई स टू टे अर "! अरे हो, पण हणून बटाटे डोळे करत जीभ बाहेर काढू न जर कुणी “ ा.. ा” करत मा याजवळ आले तर आप याला तर बुवा भीती वाटते. येक वेळ " Sorry I am afraid of dogs " हणत मान खाली घालून बाहेर या. खरी कसरत तर कधी एकटं ल ट यायची वेळ येते ते हा असते. काल मी बाहे न आले ते हा लॉबी म ये कुणीच न हतं. संपूण पाहणी के या शवाय मी ह ली ल ट म ये जातंच नाही. तर कुणीही टॉमी कवा मोती नाहीये याची खा ी क न मी ल ट बोलावली. आ ण आत गेले इत यात एक बाई धावत पळत आप या कु याला घेऊन ल ट या दारात हजर. आता असं त डावर भसकन नघून जाणं बरं दसत नाही हणून मी इ क प चर मध या अमीर खान सारखं “राम … राम… राम… राम” असं मनात हणत एक खोट खोट माईल दे त या बाईला आत ये याचा इशारा केला. पाठोपाठ आपली झुपकेदार शेपट ऐट त हलवत "Sheldon " पण आत आला. याचं नाव मला या या ग यात अडकवले या लॉकेट व न समजलं. ल ट वर जाऊ लागली. दसायला अ तशय नरागस असा छोटु या डो यांचा तो शे न मा याकडे टक लावून मान तरक क न बघत होता. मला माझा घसा कोरडा पड याचं जाणवू लागलं. एखा ा गा यावर पाय थरकावेत अ या तालात तो आपले कान मागे पुढे करत होता. मी शे नला माईल दली. तेव ात ती बाई हणाली "ही लाई स टू टे अर”. मा या त डू न आपसूक वा य नघालं "I like the way Sheldon is flapping his ears". केवढा आनंद झाला या बाईला ... मला माझंच कौतुक वाटलं. जरी एका हाताने मी ल ट या भतीला घ पकडलं होतं, अध ल ११वा मजला कधी येतोय यावर होतं तरी मी ब यापैक वेळ मा न नेली. ल ट पोहोचली आ ण मी 'बाय' असं पुट्पुटतच घरा या दशेने पळत सुटले. असे एक ना अनेक क से. ही तर झाली माझी आ ण अमे रकेत या कु यांची गो ! पण इथे आधी ेम, मग ल ह-इन रलेशन शप, मग पेट्स, मग मुलं आ ण झालंच तर मग ल न असा जीवनाचा आगळा वेगळा म पाहायला मळतो! असं य लोकांचा एकटे पणा र करणारे हे पेट्स द या घरी सुखी राहोत हीच माझी ई र चरणी ाथना !!!

मा या फोटो ाफ ची वाटचाल ी सदानंद पाथरे मी माझे “फॉल” चे रंगीत फोटो “ हतगुज” ला पाठवले यावर सायली अमरापूरकरांनी यामाग या पा भूमीब ल काही वचारले. याची उ रे दे यापूव मा या फोटो ाफ या वासाची मा हती दे याची ज र भासली. मराठ मंडळाम ये आजकाल या न ा पढ त अनेक उ कु फोटो ाफर आहेत. हतगुजमधली यांची फोटो ाफ पा न मला यांचे नेहमीच कौतुक वाटते. यां याशी तुलना कर याचा माझा उ े श नसून न वळ मा हती पुरव या या हेतूने मी मा या वाटचाली ब ल हा लेख लहीत आहे.

मी १९६२ साली मुंबईत व सन हाय कूल म ये अस यापासूनच मला फोटो ाफ ची आवड होती. मी एका फोटो टु डओम ये काम क लागलो. का? कसा? या गो ची उ रे ल ह यासाठ एक वेगळा लेख लहावा लागेल. मी कॉलेज म ये असताना एका फोटो ाफरसाठ काम करत असे. तो मुंबईत या स द टु डीओम ये बलबोड साठ जा हराती क रता फोटो काढत असे. तेथे मी पो ट फोटोसाठ काश योजना, बस याची रचना, लॅक अँड हाईट फोटो डे हलप करणे या गो ी शकलो. मनेसोटा व ापीठात मी के म म ये पी. एच डी कर यासाठ येथे आलो. या न म ाने मला सुवणसंधीच मळाली. माझा पी.एच.डी चा स लागार हा कुशल फोटो ाफर होता. शवाय Skier ही होता. या याकडू न मी रंगीत फोटो ाफ ची के म टरी आ ण ोसे सग तर शकलोच पण व ा पठात लासही घेतले. फोटो ाफ चे बरेचसे ान मी आ मसात करत असतानाच ड जटल फोटो ाफ चे आगमन झाले. मी हळू हळू ड जटल फोटो ाफ म ये लांतर केले. “ मनेसोटा ोफेशनल फोटो ाफ असो सएशन” या सं ेचा मी सभासद झालो. २००७ म ये मी ी एम (3M) मधून सेवा नवृ ी घेतली आ ण मा या आवडी या छं दाचे पांतर नवीन वसायात केले. वेड ग आ ण इ हट फोटो ाफ या या मा या नवीन कंपनीचे नाव ठे वले “Click-it”. ड जटल ोफेशनल फोटो ाफ या वेगवेग या अंगांब ल मी आ यास केला. फोटोशॉप, रंगसंगती, काश योजनेचे तं ान या सव गो ची मा हती मळवून घेतली. मनेसोटा ोफेशनल फोटो ाफ असो सएशन तफ दे यात आलेले लासेस मी घेतले. या काही वषाम ये बरेच काही नवीन शकता आले. या काळात एक गो कषाने जाणवली. ड जटल फोटोची घोडदौड इतक जलद होत होती क या या बरोबरीने गती ठे वणे हणजे कासवाने स याला गाठ यासारखेच होते. असो सएशन या मट गम ये मला एक नवृ फोटो ाफर भेटला. तो वीकएंडला लासेस दे त असे. या याबरोबर ड जटल फोटो ाफ त या रंगांब ल लास दे यासाठ याने मला नमं ण दले. याला माय ोफोटो ाफ आ ण नसग फोटो ाफ या यात वशेष रस होता. कोमो पाक, आब रेटम, टे ट्स पाक अ या ठकाणी आ ही लासेस यायचो. शेवटचा लास आ ही २०१२ साली कोलोरॅडो येथील “San Juan Mountain” वर घेतला. यानंतर वेळेअभावी हळू हळू मा या “ लक-इट” कंपनीचा कारभार कमी करत आणला. फोटो ाफ तली माझी उ कट आवड मा अजूनही कायम आहे. आ ण सुंदर फोटो ाफ पा ह यावर अजूनही मी हरखून जातो.

Here are a few photographs I would love to share with you all: 1. Golden Gateway (Nikon D700, AF-S Nikor 24-70 mm/F1.2.8 Exposure 1/500 sec, f/5.6,ISO 400 at 50 mm) This was taken at one of the trails in Carver Park Reserve. It was around 2-3 PM. As we were walking on a trail, suddenly, I saw this brilliant yellow colored canopy formed by Quaking Aspens.

The bright sun is filtering (almost blazing) through leaves, as if the entire canopy is on fire. It was mesmerizing Golden Gateway.

I made several shots. One of the frames had the best display of lights and was processed in Photoshop CS6, the color saturation was tweaked to a level close to what I remembered. Often, in digital images colors lose saturation compared to what your eyes see in the actual scene. One has to remember, a sensor in the digital camera cannot reproduce colors your eyes-brain perceive. Digital image processing allows you to recreate images your eyes see and more.

Among some basic composition rules, one of them is related to leading lines. One can position various focal points along your leading lines in your picture or have one focal point or an interesting object at the end where the lines or the shape meet. So having one of our photographers at the end of the pathway could have been appropriate to satisfy the composition rule. However, the fiery display of golden light across the picture was far more enchanting to me than putting an object, which might subdue the effect of this image.

2. Fall Color Explosion

At the end of the trail, in the same area, across a small lake, a curtain of mainly Quaking Aspens at different color maturity was so colorful as if nature had just freshly painted a giant mural across the horizon. Again the glistening effect on leaves created by the diffused sunlight was simply unique, but not easy to capture by a naked lens without a polarizer.

When I saw the raw image, it almost looked like a Monet style painting with fine brush strokes. I thought of processing the image by excessive sharpening to impart a deliberate noise pattern, which simulates Monet style brush strokes. Further tweaking a saturation to bring out the color in mature leaves gave me this image. Took me a few hours to process this image, but the effect was very satisfying to me.

3. A Waterfall A man made waterfall in the Minnesota Landscape Arboretum.

Slow shutter speed enables one to remove the blur (frozen) in water motion giving you a smooth flow of water. This waterfall was shot at a shutter speed of 1.5 sec.

I had to use a Neutral Density (ND) filter to cut down exposure due to longer shutter speed. Here I used the Singh-Ray variable duo (ND and polarizing) filter.

Finally, I removed details in surface texture to give water a painted look.

चैत याचा गाभारा ी. सतीश जोशी, ड बवली लहानपणी प हले कानावर पडले ते च पट संगीत. यात लताबा ची गाणी ऐकताना मोह न जाणारा मी....लय, सूर, ताल, राग, अनेक वा ,े या सवाचे शा वगैरे सवापासून अन भ ...पण हा आवाज आ ण यांचे गाणे मला अचं बत करायचे. अजूनही तो दवस आठवतो....साधारण १० वषाचा होतो मी. आम या मज यावर खेळत होतो. वर या मज यावर रदशन वर ज हाळा च पट चालू होता आ ण "या चम यांनो...." गाणे सु झाले. मी खेळ सोडू न पळत जाऊन ट ही समोर जाऊन बसलो. मं मु ध होऊन ते गाणे तर ऐकलेच, पण उरलेला सव सनेमा याच त लीन अव ेत बघून खाली आलो. मला या वयात ी नवासजी खळे , लताजी यांची महानता माहीत न हती. पण सुरांची ताकद एवढ क मला सहज खेचून घेऊन गेली! पुढे व वध गा यातून लताबा चे महा य उकलत गेल.े यां या आवाजात या तं भत करणा या नादगुणांबरोबरच एक जाणवले ते हणजे या ग याला कुठे ही कस याही मयादाच नाहीयेत! तो जतका सहज रावतो ततकाच सहज फरत घेतो. जयजयवंती मधील शांत गाणे “ ी राम रमा रमनम शमनम” कवा "अव चता परीमळू " एक कडे, तर सरीकडे वल ण फरत दाखवणारे "मनमोहना बडे झूठे..."!

तीनही स तकात व ं दपणे वहरणारा अ तीय, असीम असा वर वलास..... "मालवून टाक द प" ऐका... मं ातला पंचम ते तार स तकातला पंचम.... आ ण जोडीला आधार वर कुठला तर काळ एक.... तुकारामांचे अभंग तर पांढरी दोन म ये आहेत... सव सहज...लीलया....! गायनातील कोणतीही हरकत या ग याला व य नाही. हणजे आलाप, तान, म ड, गमक, घ सट मुरक , खटका, कण वरांचा सहज वापर. या बरोबरच, ज र असेल तथे सहज कंप नमाण क शकणारा. असे गुण उपजतच एकवटलेले आहेत या आवाजात. जोडीला लय आ ण ताल याचेही उपजत ान. हे वरांचं, तालाचं आ ण लयीचं लेणं या घेऊनच आ या. तो "गंधार" सा ात वराजमान होताच यां या ग यात. हणजे तानपु यातील वयंभू गंधारा माणे हा गळा उपजत गाताच होता. फ श णातून कवा रयाझ क न तो या ज मी ा त झालेला नाही! या ग यावर प हले सं कार घरातच व डलांनी हणजे मा टर द नानाथज नी केले..."हा तंबोरा आहे ना.. तो साधुपु ष आहे!! या या सा न यात रहा" हा यांचाच स ला. यांनी तो तंतोतंत पाळला. पुढे भडीबाजार घरा याचे उ ताद अमान अली यां या या गंडाबंध शागीद झा या. लहानपणी बारीक असलेला हा आवाज धारदार होताच पण नंतर रयाझाने तो भरदार झाला. याला छान वजन ा त झाले. हा वर थोडा टोकदार पणाकडे झुकणारा असला तरी तो सुईसारखा बोचत नाही, तर मादव कायम ठे ऊन थेट दयाचा ठाव घेतो. एकदा YOUTube वर यांचे "ये जदगी उ सक है" हे लंडन या अ बट सभागृहातील गाणे मळाले. घरातील सवाना मी आम या संगणकाजवळ गोळा केले आ ण सवच आ वाद घेऊ लागलो. सव गाणे छान होतेच पण जे हा "अल वदा" सु झाले...माझे कान टवकारले...वर या सा व न, वरचा रषभ लागला आ ण या वर या कोमल गंधरावर येऊन थांब या. हा गंधारावरचा ठे हेराव असा जीवघेणा होता क मा या डो यातून अ ू वा लागले, गळा असा दाटू न आला क मला काही बोलताच येईना! २०१३ म ये कामा न म इं लंड म ये जायची संधी मळाली....ते हा एका शनीवारी आ ही म मंडळ नी लंडन ला भेट दली होती.... मी प ह यांदा अ बट सभागृह कुठे आहे आ ण तथे कसे जायचे हे वचा न घेतले.... म ांनी वचारले " कोणता काय म आहे तथे?" आता यांना काय सांगणार? अथात यांना सोडू न मी एकटाच या दशेला वळलो. आ ण या सभागृहासमोर येऊन उभा रा हलो. एका तीथ े ी आ यासारखे समाधान. मनात तोच "अल वदा"...तो य ऐकले या या सभागृहाचाच हेवा वाटत होता. याला तथेच दं डवत घालून परत वळलो. मनात तोच रगाळत होता. अल वदा...अल वदा..! सहसा गा यावर पटकन त या दे ताना "काय आवाज आहे!!!" अशी दली जाते. पण लताबा चा वचार केला तर एक गो यां याकडे नुसता आवाज नाहीये तर परमे राने जोडीला अनेक अगाध गुण यांना बहाल केले आहेत.

कषाने जाणवते क

येक वर आ ण दाणेदार... तो याला यो य असे वजन घेऊन येतो.... येक श द या या अचूक उ ारानेच सवतो. गाताना वरांबरोबर ंजनांचे पण भान. यामुळे जथे पा हजे तथे व आकार, इकार, उकार, मकार, ंकार यांची उ म ठाशीव उपज हे वै श . बरं...हा आकार पण नसतो...तो "आ" पे ा " हा" या उ ारातून कटतो. सुरेलपणाचा तर कळस! यां या गा यात उ म अ भनय दडलेला आहे यामुळेच यो य भावाबरोबरच श दांना अ भ ेत असलेली दे हबोली पण या उ ारातून कटते. या करता आव यक असलेला आवाजातील "काकू योग" हणजेच "volume modulation" या सहज करतात. उदाहरण हणून " शवक याण राजा" मधील सु वातीचे " ा णमा झाले ःखी...." हे तवन ऐका. यातील "कठ ण काळे ओळखी" मधला "कठ ण" हा श द या. कवा "जा मै तोसे नाही बोलू…” म ये "तोसे नाही बोलू" तीनदा हणताना यातला ख ाळ पणा या...हवा तथे हवा तो भाव या सहज अधोरे खत करतात. आणखी अ यास याजोगी काही वै श कषाने जाणवतात. हणजे एक कडे श द उ ारताना पुढ या श दाला आधी या श दा या सुराची आस असते. इं जी म ये "fade in and fade out" हणतात ना? तेच! गा याची गरज अस या शवाय या श द पटकन तोडत नाहीत. सरीकडे ऊ ासातून जरी सूर ज म घेत असले तरी यांची ास घे याची या तत याच नरव शांततेत पार पडते. सगळे बारकावे टपणारी अशी आधु नक वनी मु ण णाली पण हा ास जाणवू दे त नाही. यामुळेच वरांची आस या सहज टकवू शकतात. यामुळे गाताना नादाचा मोहक, अखंड शालू या वणत जातात. यावर श दांची अचूक लीलया पखरण करतात. आ ण सवात मह वाचे हणजे हे सव भावनेचे अ तर कायम ठे ऊन!

यांचे ई र साधनेचे मा यम हणजे वरच. हणूनच वतःला पूण वस न वरात सहज तादा य पावतात या! यामुळे यांचे कोणतेही गाणे पटकन मनाचा ठाव घेते. गायनाला आव यक असणारा यांचा दमसास पण अचं बत करणारा आहे. तो ब याच गा यात दसतो. उदाहरण हणून "जाओ रे जोगी तुम जाओ रे" हे गाणे आठवा. "यहा ेम ही है...." पासून पु हा "....जोगी तुम जाओ रे" पयत तो वनासायास टकतो. संगीतकार यशवंत दे व यांना एकदा वचारला गेला होता क " काय हो... ा गायकांना जे हा तु ही चाली शकवता ते हा कती वेळ लागतो यांना ती चाल आ मसात करायला?" ....."कुणाब ल वचारताय तु ही..?" थोडे म कल पणे दे वांनी वचारले....."आपण सु वात लताबा नपासून क या...." ...दे वांनी याचे उ र एका ातून दले..."आर या समोर उभे रा ह यावर त बब दसायला कती वेळ लागतो?" अ तशय व े , महान संगीतकार आ ण गायक सुधीरजी फडके आम या मुंबई व ापीठा या रासाय नक तं शा यांनी पण हा लताबा चा गुण सांगताना हटले होते " यांना ब स ...एकदाच सांगायचे..."

वभागात (UDCT) आले होते.

अशी अफाट हणश यां या जवळ आहे आ ण जोडीला व मयकारक मरणश . या मुळेच एकदा चाल सां गतली क यातील सूर, ताल, लय, श दांचे उ ार, वजन, भाव ...सवाचा णाधात या मेळ साधतात आ ण गाणे चैत य घेऊन कटते....! एक ऐकलेली आठवण आहे... उ ताद बडे गुलाम अली खान यांनी एकदा लताबा ना तंबो यावर साथीला बसवले होते....उ ताद गात होते... म येच यांनी लताबा ना साथ करायची वनंती केली...सु वातीला या थो ा संकोच या पण नंतर बुवां या ग यातून येणारी येक जागा, तान यां या ग यातून अचूक, याच वजनाने सावलीसारखी पाठराखण क लागली... ोते अचं बत....! यामुळेच बरीच गाणी यांनी एकदा ऐकून आ मसात केली आहेत... यातील काही तर एकाच य नात व नमु त केली आहेत. या गा यांची का ठ य पातळ पण उ तम आहे. "स यम् शवम् सुंदरम्", हे गाणे यापैक च एक! आ ण सरे हणजे "या चम यांनो परत फरा रे". लोकस ेत एक लेख आला होता. या गा या या दर यान, खरं हणजे या खूप त हो या. पण ख यांना हे गाणे यां याकडू नच गाऊन यायचे होते. दयनाथज नी पण द द ना आ ह केला. शेवट एक दवस पारी दोन तास यांनी वेळ काढला. गाणे ऐकून व नमु त केले. या अचं बत करणा या रचनेकरता मानाचा मुजरा हणून काहीही मानधन नं घेता या स या व नमु णाला नघून गे या. यां या याच हण आ ण मरण श मुळे अनेक भाषांम ये सहज अचूकतेने गाणी गाय या. अचूक उ ाराक रता यांनी वशेष प र म घेतले. या मु ाम उ शक या. गीतेचे पाठ व नमु त करताना गो. नी दांडेकर यां याकडू न सं कृत उ ार नीट समजून घेतले. या सवा या जोडीला यांना मळालेली आणखी एक दे णगी हणजे शारी रक तं वष टकून रा हले.

ती. याबरोबरच ग याचे वा य...हे नुसते लाभले नाही तर अनेक

आ ण हो.... ही एवढ सांगी तक गुणसंप ता असली तरी गायची इ ा पण तेवढ च ती आहे यां याकडे. हे आपले भा य! यां या संगीता या अगाध जा णवे या पातळ मुळे वतःचे गाणे पण या तत याच बारकाईने ऐकतात. यात करायचे काही रा न गेले, काही कमी जा त झाले असे काही गा यात यांना वतःलाच जाणवते (आप याला तो सू म फरक समजत पण नाही). यामुळे घरी आकाशवाणी कवा रदशन वर यांचे गाणे सु असेल तर यांना जाणवले या कमतरते या जागी या घरात या भां ांचा आवाज करतात. जेणेक न कुटुं बीयांना ती ुट समजू नये. या असामा य जाणीवेमुळे आ ण आई व डलां या सं कारांमुळे या अ तशय न आहेत. असामा य जन मा यता, लौ कक पुर कार इ याद गो नी या कधीच भरकट या नाहीत. सव श यांनी गा यावरच क त केली. या वाग याम ये भावनाशील पण तत याच. यामुळे "तुकयाचे अभंग" करत असताना सा वकता जप याकराता या दवसात यांनी मांसाहार व य केला होता. इत या गो ी जमून येणे महाकठ ण! यां या कुंडलीत कोणता योग होता माहीत नाही. पं डत व णुजी वळ वडेकर यांनी यासंदभात एक आठवण सां गतली होती. एकदा या म ासला असताना एका यो तषाने यांचा हात ब घतला. या कोण आहेत हे यांना माहीत न हते. "अ या ह तरेषा मी कधीच ब घत या नाहीत. भा याची प रसीमा आहे !!!! आ ण वशेष हणजे इतका मऊ आहे हा हात क पडावा क आत अ ी आहेत क नाहीत? न वळ अ तीय !!" व डलांना वग य गळा लाभलेला होताच. पण बालगंधवा या ग यातला गंधार आप याकडे नाही असे यांना वाटायचे. मा. द नानाथ हे ी मंगेश भ . कदा चत ी मंगेशच यां या क ये या ग यात गंधार पी वराजमान झाले. न भूतो न भ व यती असा वर जे हा मग या ग यातून सवतो ते हा असलेली अनुभूती हणजे जणु या मंगेशी या चैत या या गाभा यात घुमणारा तेज वी नाद.... सा ात नाद !!!!

'सालीची मुगाची डाळ' वासंती मुदक णा खूप दवस झाले मुगाची खचडी केली न हती. हणून आज सकाळ चहा करताना मी साली या मुगा या डाळ चा डबा उघडला आ ण वर अलगद ठे वलेले एक छोटे पांढरे आयताकृती काड उचलले. यावर आईने ‘सालीची मुगाची डाळ’ असे ल न ठे वले होते. हे आ ण ‘तांदळाचे पीठ’ असे ल हलेले आणखी एक काड हणजे मा या आई या ह ता रातील दोन आठवणी. आईला असली काड कधीच लागायची नाहीत. नुसता डबा पा न तला तने ड यात काय ठे वले आहे हे समजायचे. पण अमे रकेत आई माझे असले ह पुरवायला शकली होती. हे काड खूप जुने झा यामुळे टाकून ायला लागणार होते हणून माझे मन जरा उदास झाले. हळू हळू आईची आठवण काढणारे संग आ ण व तू कमी कमी होत चाल या आहेत. शेवट उरतील या मा या मनात या आठवणी आ ण काही छाया च .े मा यानंतर ा आठवणी मा याबरोबर अनंतात वलीन होतील आ ण जुनी छाया च े ेडरमधे जातील. हे ख वचार मी झटकून टाकले आ ण काडा या पुढे मागे पा लागले. हे माझे ओरकल कंपनीत कामाला लाग यावरचे प हलेव हले बझनेस काड होते. बढती मळा यावर ती दोनशे काड अवैध ठरली पण अशी काड मी कधीच टाकून दे त नाही. यांचे बरेच उपयोग होतात. तर या काडाला मुगा या डाळ चे पाच सहा हरवे पवळे तुकडे चकटलेले होते. नरखून पा ह यावर वाटले क या तुक ांना बुरशी लागली आहे. मग च मा काढू न अगद जवळू न पा ह यावर वाटले क या ग डा यात अळ आहे. पु यात असताना धा याला कवा र ाला क ड लागायची याची आठवण झाली. र ात या या पांढ या क ांचा मला वसरच पडला होता! भात लावाय या आधी कवा उ पीट कराय या आधी तां ळ आ ण रवा नवडू न यायला लागायचा. आ ण हो, आज ‘उ पीट’ हा श द डो यात आला! पु यात लहानाची मोठ होताना अगद ल ात ठे ऊन मी काही श द वापरायचे नाही. उदाहरणाथ माझी आई कल करवाडीला वाढली अस यामुळे त या त डी बादली ऐवजी बारडी, उप या ऐवजी उ पीट असे श द यायचे. हेच ते श द, जे मी उ ारायचे नाही. मी आठ वषाची असताना आ ही बळ न पु याला आलो आ ण न ा शु वार पेठेत रा लागलो. आमचा लॅट नवी शु वारपेठ आ ण पुणेरी भाषेचा बाले क ला असले या सदा शव पेठे या सीमेवर होता आ ण लवकरच मला अ सल सदा शव पेठ दणका बसला. एकदा मी मध या सु त मा या मै णीला, नीलाला हणाले, “आज तू शाळे ला कशी आलीस? मी बस टॉपवर कती वेळ उभारले होते पण चार नंबरची बस आलीच नाही. मला सात नंबर या बसनं यायला लागलं”. आ ही शाळकरी मुली सकाळ पावणे सात वाजता टळक र यावर या अ भनवकला या थां यावर जमायचो आ ण चार नंबरची बस पकडू न पुणे रे वे ानकाजवळ असले या सट मीराज् ा शाळे त सात वीस पयत पोहोचायचो. चार नंबरची बस आली नाही तर आ हाला सात नंबर या बसने जायला लागायचे. पण ही बस आम या शाळे समोर जायची नाही. ससून हॉ टल या थां यावर उत न साधू वासवानी चौकात धावत-पळत जायला लागायचे कारण सात स ावीसला शाळे चे मोठे फाटक बंद हायचे. एकदा का फाटक बंद झाले क मग नाना कार या पाणउता यांना त ड ावे लागायचे. पण नीला या डो यात भलतेच वचार चालू होते. मा यावर आपले घारे डोळे रोखत ती हणाली, “उभारली होतीस?” मी अगद नरागसपणे हणाले, “हो, बराच वेळ उभारले होते”. “तू काय झडा आहेस का उभारायला?” असे हणून ती आ ण तची मोठ बहीण मीना फद फद हसायला लाग या. “हसायला काय झालं?” वनोद नं समज यामुळे पण आपला अपमान होतोय हे समज यामुळे मी तला तरकसपणे वचारले. नऊ वषा या मुलीला जतका कु सतपणा करता येतो ततका करत ती हणाली “अगं, माणसं उभी राहतात; उभारत नाहीत”. मी अगद शरमून गेल.े “बारडी हणायचे नाही, उभारले हणायचे नाही” असे मा या जभेवर बारडीचे पांतर ‘बादलीत’ आ ण उभारलेचे पांतर ‘उभी रा हले’ यात होई पयत मी मनात या मनात घोकत रा हले. आ ण नाही हणायला आईवरचा थोडा व ास उडाला. बाबां या मराठ वर माझा कधीच फारसा व ास न हता कारण यांचे शालेय जीवन सोलापुरात गेले होते आ ण लहानपण मु म नावा या उ मानाबाद ज ातील एका खेडेगावात गेले होते. ही सगळ गावे महारा - कनाटका या सीमेवर अस यामुळे इथले मराठ कानडी म त होते. माझे काका, काकू, आ या, सगळे मा याशी मराठ त बोलायचे कारण बळ सुट यापासून कानडीचा आ ण आमचा फारसा संबंध रा हला न हता. बळ त सु ा आमची ऊठबस मराठ बोलणा या लोकात जा त होती. मा या आई या माहेरी मा सगळे मराठ त बोलायचे. माझी आई, बाबांना यां या नातेवाईकां या भाषेब ल आ ण यां या राहणीब ल खूप वनोद टोमणे मारायची. यांचे मराठ तर वेगळे होतेच पण पुढे मा या ल ात आले क यांचे कानडी पण ‘शु ’ हणजे ‘बंगलोरी’ न हते. मु म या बायका इरकली लुगडी नेसाय या आ ण लहानपणी मला याची वल ण लाज वाटायची कारण या लुग ांना परकर लागायचा नाही. आ य हणजे पु यात या आ या बन परकराची नऊवारी पातळे नेसाय या पण यात काही वावगे आहे असे मा या बालमनाला वाटायचे नाही. बाबांना बासुंद खूप आवडायची. यां या वाढ दवसाला आई बासुंद पुरीचा वयंपाक करायची. बाबांची खास एक वाट होती. ती इतर वा ांपे ा जरा मोठ होती. बाबा आमट कवा खीर असले पदाथ कधीच ओरपून खायचे नाहीत. बाबांन च मला काटाचम यांनी कसे खायचे हे शकवले.

वैशालीत बसून मी बाबांकडू न दोसा काटा चम याने खायला शकले. पण बासुंद असली क बाबा मनापासून जेवायचे आ ण परत परत वाट भ न यायचे. बाबांनी वाट पुढे केली क म क लपणे आई कानडीत हणायची, “ हडी री”, हणजे “हाणून या”! बंगलोरम ये कोणीही ‘ हडी’ हा श द वापरणार नाही. पण चकोडीत आ ण सोलापुरात मा लोक सरास असे बोलतात. ामुळे मला मा या खे ात राहणा या नातेवाईकांची लाज वाटू लागली. सोलापूर सु ा मला खेडंच वाटायचे. कल करां या कंपनीतून नवृ झा यावर आजोबा, हणजे मा या आईचे वडील, बेळगाव जवळ असले या संके र ा लहानशा गावात ा यक झाले. आ ण संके रचे मराठ काही वचा नका! मुली सरास ‘मी आले’ या ऐवजी ‘मी आलो’ हणतात! माझी आवडती मावसबहीण मंगल संके र म ये राहते. जवळच असले या चकोडीत माझी सवात धाकट मावशी दमयंती राहते. तला सगळे जण का कोणास ठाऊक यमा हणतात. तर यमामावशी आ ण मंगलताई कल करवाडीत वाढ या हणून मला यां या मराठ त काही खोट दसत नाही. पण यां या बोल यातही इतक वष तथे रा न थोडासा कानडी हेल आलेला आहे. वया या बा वसा ा वषापयत आ ही न ा शु वार पेठेत रा हलो. हळू हळू मी आजूबाजू या लोकांसारखे मराठ बोलू लागले आ ण पुणेरी भाषा हणजे शु आ ण आदश, आ ण पुणेरी मराठ नं बोलणारे लोक हणजे अ श त, गावंढळ अशी ा पत वृ ी आपोआप हणजे काही य न नं करता अवगत केली. इतकेच न हे तर मी आई, बाबा आ ण मा या धाक ा ब हणी या हणजे मीना या मराठ त चुका काढू लागले. हणजे इतरां याही चुका मा या ल ात याय या पण मी कोण यांना ‘तुमची भाषा अशु आहे’ असे सांगणारी, हणून त ड दाबून मु यांचा मार सहन करायला शकले. शाळे त इं लश बोलत अस यामुळे आ ण सुंदर आ ण सुयो य श दां या ेमात पड या या सवयीमुळे मी इं लशकडे सु ा ततकेच ल दे ऊ लागले. बाबांनी १९५२ मधे एक इं लश श दकोष खरेद केला होता. तो माझा जवलग म च झाला. मला हे मा हत न हते क भाषा मैलामैलाला बदलते. नागपूरचे, ना शकचे, औरंगाबादचे मराठ पु या या मराठ पे ा वेगळे आहे पण हणून याकडे नाक वगाडू न पाहायचे नसते हे मला खूप नंतर कळले. आ ण ते कसे तर ऑ े लयाला गे यावर तथले इं लश इतके वेगळे होते क हे इं लशच आहे का असा पडावा. तथे ‘ए’ वराचा उ ार ‘आय’ असा केला जातो. मेलबनम ये पोच यावर मला तथ या लोकां या ‘अजब’ इं लश चे नमुने ऐकव यात आले. उदाहरणाथ, मी वमानतळाव न सरळ फोड मोटर कंपनी या ऑ फसात गेल.े वीस तासा या वासानंतर हॉटे लम ये जाऊन आराम कर याऐवजी मी सरळ कामाला आले ाचे मा या नवीन बॉसला आ य वाटले. तो हणाला, ‘यु केम हयर टु डाय?’ मी उडालेच. मग तो ‘यु केम हयर टु डे?’ हणत होता हे ल ात आलं. मला याला सांगावंसं वाटलं, ‘आय केम हयर टू ल ह; नॉट टु डाय’. ही घटना येक नव या भारतीयाला सांग यात येते हे काही दवसांनी मा या ल ात आले. नावांचा उ ार सु ा वेगळा होता. जेन हे साधे नाव. पण जेन हटले तर जेनला समजायचे नाही कारण तला सगळे ‘जा न’ हणायचे. मग आपलं बोलणं ऑ े लयन लोकांना समजलं नाही क यां या सारखा उ ार करावा लागायचा. आ ण वर ‘आ ही भारतीय टश इं लश बोलतो’ हणजे माण इं लश बोलतो हा अ भमान! पण आप या इं लशवर आप या मातृभाषेचा कती प रणाम होतो हे हद , त मळ, पंजाबी, बंगाली लोक इं लश बोलू लागले क समजते. काही वषानी माझी पावले अमे रकेकडे वळली. आ ण मग ‘रो टक’ आ ण ‘नॉनरो टक’ उ रणातला फरक कळला. टश इं लश ‘नॉनरो टक’ असते हणजे श दातला ‘र’ सहसा उ ारला जात नाही. अमे रकन इं लश ‘रो टक’ आहे हणजे ‘र’ उ ारला जातो. मी 'र'चा उ ार सवयी माणे करायची नाही. हे मा या मे ह या या हणजे अ मत या ल ात आले. याचा कल नरी काचा आहे. माझे आ ण मा या ब हणीचे हणजे मीनाचे इं लश म त मराठ ऐकून तो आमची खूप थ ा करायचा - ‘फोSथSट ला (फोरथट ला) येणार का?’ असे नाजुकपणे वचारायचा आ ण मग हा यक लोळात सं याकाळ कशी जायची हे समजायचे नाही! आज अमे रकेत वीस वष रा न अजूनही माझे इं लश असेच थोडे भारतीय, थोडे टश आ ण थोडे अमे रकन आहे. आपले उ ार बदलायला कती प र म करावे लागतात आ ण आपण जथे राहतो तथ या वातावरणाचा आप यावर कती प रणाम होतो, नाही का?

ंथ तुम या दारी वैभव साठे नम कार मंडळ , आता ंथ तुम या दारी हा उप म सु क न साधारण ९ महीने पूण होत आहेत आ ण या करोना या काळात मळालेला तसाद अ यंत उ साहवधक आहे. हा उप म चालू कर याची ेरणा मला मा या आईकडू न मळाली. साधारण दर आठव ात आमचे बोलणे होत असते आ ण दर दोन दवसात काय नवीन बोलायचे हणून माझी आई तने वाचलेले काही लेख/पु तके (मूळ आ ण अनुवा दत) या वषयी मा हती सांगायची. तसेच अनुवा दत पु तकातील काही संदभ ही मला खास वचार यासाठ मु ाम काढू न ठे वायची. यातूनच मला ब याच नवीन लेखकांची ओळख झाली आ ण यांचे लेखन वाच याची ज ासा जागृत झाली. सव थम मी आईला कवा इतर भारतातील म ांना काही पु तके इकडे पाठव यास कवा मा या दौ यात जतक आणणे श य होईल तेवढ आणायला सु केले. परंतु या गो ीला ही थोडी मयादाच होती. कारण साधारण मा हती असलेले लेखक आ ण यांचे सा ह य यांनाच ाधा य दले

जात होते. ही वाच याची आवड कशी जोपासावी आ ण डसबर या मा या भारत दौ यावर असताना कुठले नवीन सा ह य आणावे याचा शोध चालू झाला. साधारण माझा भारत दौरा हणजे चारधाम या ा.. मूळचा सोलापूरचा आ ण आजोळ सोलापूर जवळ आ ण शेती सोलापूरला हणजे एक दौरा तथे न क च. पुणे आ ण मुंबईला मा या भ गनी आ ण इतर अनेक कुटुं बीय आ ण म प रवार हणजे तथे भेट न क च. आ ण ना शक ही तर माझी कमभू म, घर आ ण सासर यामुळे तथे तर आवजून जायचेच. यामुळे फारसा वेळ मळे ल क नाही अशी शंकाच होती. परंतु काही घरातील आजारपणामुळे यावेळ मला हे सव दौरे गत करावे लागले आ ण मळालेला अ धक वेळ पु तक वाचन अथवा आपली वाचनाची आवड कशी जोपासावी याचा वचार कर यात साथक लागला. परंतु मा याही पे ा मा या आईला वाचावयास हे सा ह य कसे उपल होईल याचा शोध चालू झाला. जरा चौकशी के यावर कुसुमा ज त ान असा काहीतरी उप म राबवते असे कळ यावर मी आ ण माझी आई तथे जाऊन थडकलो. तेथील व ापकांशी बोल यावर ी वनायक रानडे यांना संपक कर यास सां गतले आ ण लगेचच फोन वर बोलून भेट ची वेळ न त झाली. प ह या भेट तच वनायक रानडे ही कती अव लया आहे याची जाणीव झाली. यांची मराठ भाषा आ ण मराठ सा ह य, तसेच दजदार मराठ सा ह य हे येक मराठ माणसाला उपल क न दे याची अ वरत धडपड पा न आप याला पण या ंथ दडीत एक भोई हणून कसे सहभागी होता येईल याचा वचार सु झाला आ ण लगेच एक ंथ पेट दे णगी दे ऊन इकडे आण यास मी होकार दला. परंतु वनायक रानडे यांना माहीत होते क एक पेट ही काय स स पुरे नाही हणून कमान ८ तरी पे ा मी घेऊन जा ात हणून यांनी आ ह धरला. पे ा आ ण वाहतूक खच आ ण यासाठ लागणारा नधी गोळा कर याची जबाबदारी मी कशी घेणार? मी ा क पा वषयी आधी कोणाशीच बोललो नस याने मन जरा साशंक होते. यात माझी इकडे परत फर याची वेळ जवळ येत चालली होती. कसे करावे या वचारात असताना ी रानडे यांनी एकही दे णगीदार नसताना मला ८ पे ा घेऊन जा याचा पयाय दला आ ण मला फ पे ा ने याचा खच उभा कर यास सां गतले. काय करावे आ ण कसे करावे असा वचार चालू असताना एकच नाव मा या नजरेसमोर आले, ते हणजे मराठ असो सएशन ऑफ मनेसोटा आ ण याचे सद य. माझे १७ वष येथील वा त आ ण ४ वष कायका रणी वरील सहभाग यामुळे आलेला सद यांचा अनुभव आ ण मराठ वषयीची आ ा यामुळे हा क प इथे राबाव यास कोणतीच अडचण येणार नाही याची खा ी होती आ ण तसेच झाले. आवाहन करताच अ यंत उ ू त तसाद मळाला आ ण पडले या सव ांचे नवारण झाले आ ण ा क पाची सु वात झाली. यासाठ सव थम खालील दे णगीदार सद यांचे आ ण सव मराठ असो सएशन कायका रणीचे आभार.

दे णगीदार अभय फडके, ीकांत आठ ये, वनय पगळे , नमल चौधरी, सोनल द त, न मषा चावक, माधवी कामत, पा सावंत, न लनी पडु रकर, अमोल दांडेकर, र सका राऊत, सीमा गोडबोले, डॉ साने, मु धा हळबे, राज खानकरी, अ मता पेणकर, मंजूषा सावंत, रवी लमकर आ ण श पा साठे . ा पु तकांचे वतरण कर यासाठ आपले घर आ ण वेळ द याब ल अमोल काळे आ ण ऋजुता पाथरे आ ण वरील मा या काही अपे ा १. म ह यातून कमान एक तरी मराठ पु तक वाचा. जर आपण आप या मुलांना सव दे णगीदार यांचे ही आभार. मराठ शकवायचा य न करत असाल तर आपण वतः वाचून एक चांगला आदश ा क पाचा खरा उ े श ते हाच सा य होईल जे हा वाचक यां या समोर ठे वा. २. या क पाची मा हती अ धक मराठ कुटुं बांपयत पोहोचवा. यासाठ उ ू त तसाद दे तील. ही सेवा आपणासाठ ३. आपण कवा आपले नातेवाईक जर भारतातून येणार असतील तर कमान एक मोफत आहे आ ण खरोखरच आपण सवानी याचा लाभ ंथपेट आण यास मदत करा. (१४ x ७ x ७ ) इंच आ ण वजन साधारण १२-१५ यावा. प डस (साधारण ४ पे ा इथे ये यास तयार आहेत).

४. आप याजवळ मराठ कुटुं बे असतील तर पु तक वतरणाची जबाबदारी या. ५. दे णगीदार बना. ६. मराठ बूक लब ा पत करा. ७. वाचले या पु तकांचे परी ण सोशल मी डया वर स करा अ धक मा हती साठ आप या जवळ ल व ापकांशी संपक साधा कवा खालील संकेत ळाला भेट ा! ं तुम या दारी | मराठ असो सएशन ऑफ मनेसोटा: थ https://www.mnmarathi.org/granth/

कथा एका रंजक शोधाची ! डॉ. ावंत दे वळे कर आज तु हाला ‘नाईलाजापोट ’ लागले या एका रंजक शोधाची गो सांगतो. ‘अल ड सन’ नावाचा एक सामा य चाकरमानी त ण ‘जॉ सन

ड जॉ सन’ या ब रा ीय कंपनीत इमानेइतबारे काम करत होता.

अगद आप याकडं जसं ‘चाणा -कायत पर-गृहकत द ’ वगैरे नकष लावून वधुप र ा घेतात तशी प र ा घेत याच दर यान याचं ‘जोसे फन’नामक त णीशी ल नही झालं. प हले काही गोड गुलाबी ेमळ दवस पार पडले. दोघां या छानपैक ताराही जुळ या. सगळं काही व वत चाललं होतं पण एक सम या मा होती. सम या फार मोठ होती असं न हे पण ती रोजचीच झा यानं ‘डोके खी’ बनली होती. जोसे फन वयंपाकघरात गेली रे गेली, तला जखम झालीच समजा. टोमॅटो कापला, लागला चाकू. दार बंद करायला गेली, लागला खळा. ध गरम करायला गेली, बसला चटका...जोसे फन ेमळ असली तरी अंमळ वधळ होती. नोकरीसोबतच ड सनला घरात जोसे फन या जखमा धुणं, कापसानं पुसणं, कापडी प होतं.

बांधून े सग करणं हे बनपगारी काम रोजचंच लागलं

े ापोट सगळं नभावलं जात असलं तरी ‘रोज मरे याला कोण रडे?’ आपण घरी असलो तर ठ क, पण नसलो तर?? काय करावं बुवा??? म ड सन मो ा बुचक यात पडला..! “वधळे पणा कमी होईल न होईल पण कमान जोसे फनला तला झाले या जखमेची काळजी घेणं यायला हवं” ड सनला कषानं जाणवलं. ‘एवढं काय यात? छो ामो ा जखमा तर असतात. एवढं काय स रयस यात?’ असे वचार आप या क चत नगरग भारतीय मान सकतेमुळं येऊ शकतात पण इथं दोन मु े येतात. प हला मु् ा हणजे पा ा य दे शात ढोबळ ेम, ह क या प लकडे वैय क पातळ वर एकमेकांची ‘पर र जबाबदारी’ हणून काळजी घेतात. नाहीच जमलं तर एकवेळ ना याला तलांजली दे तात पण नुसतीच चौकट पाळ या या अ ाहासात मेलेली नाती ओढत नाहीत. आ ण सरी गो हणजे ते हा औषधांची उपल ता मया दत होती. तजै वकांचा फारसा वकास झालेला न हता. यामुळं जखमा लांबाय या, से टक हाय या, अनेकदा मृ यूही हायचे. शेवट ड सननं चौकोनी कापडाचे तुकडे, यां यावर एक चकटप जुगाड यश वी झाला.

अन् वरनं

नो लन लावत जोसे फनसाठ थोडी रे डमेड तयारी क न दली.

आता ड सन घरी नसला तरी जोसे फन एकट लीलया जखमेची दे खभाल क लागली. ड सन काम करत असले या कंपनीत या या या घरगुती उ ोगाची चचा झाली. अ या कारचं काॅ बनेशन असलेली कापडी प जखम व मी वेळेत बरी करते हे ऐकून खु कंपनीचा मालक नुसता च कत झाला नाही तर येडा हायचा बाक रा हला. या भ ाट जुगाडाची क पना सग यांनाच जाम आवडली. कंपनीनं याच प

या धत वर ‘बड एड’ या नावानं मो

ा माणात उ पादन कर याचा नणय घेतला.

क पना नवी अस यानं प हली बॅच थोडी सावकाश, पण वकली गेली. हातानं बनव यात वाया जाणारा वेळ आ ण घरोघरी असणारी मागणी यांचं त समीकरण बघता कंपनीनं यासाठ मो ा माणात उ पादन हावं हणून यथो चत यं साम ी बसवली आ ण ब सऽऽ ‘बड एड’ हणून तयार झाले या ड सन या या डनं नंतर बाजारात अ रश: धुमाकूळ घातला. कंपनीनं ड सनला थेट हाईस े सडेटपद नेऊन बसवलं. जोसे फन या वयंपाकघरात सु झालेला हा ‘बड एड’ चा वास आज आ या जगभर पसरलाय. व चत अशी असेल यानं कधी आयु यात बड एड ब घतलं कवा वापरलेलं नाही. दोनेक पयाला मळणा या बड एडची आज म लयन डॉलसची उलाढाल होते. अनेक ड् स आले-गेले पण आजही लोकं स या डचं बडेज मागतांनाही ‘अमुकतमुक बड एड’ ा असं हणतात हेच या ाॅड टचं यश. वध या बायको या काळजीपोट का होईना संपूण मानव समुहासाठ छो

ा मो

ा जखमांमुळं होणा या सम येवर उपाय शोधणारा ‘अल ड सन’!

हॅट्स ऑफ ड सन..बायकोवर या ेमासाठ आ ण क पक संशोधनासाठ ही!

Kids Corner To. My wonderful Grandson Ryan Congrats and Happy Graduation!

Shaila Shirole Congratulations Ryan! We are very proud of you! Wish you all the best forever! Grandson is a wonderful blessing. A treasure from above. He is laughter, warmth and special charm. He is thoughtfulness and love. A Grandson brings a special joy. That comes from deep inside. He fills your heart with pride.

You are embarking on the journey which you began some time ago, how could you have imagined all the things you’d come to know. You learned to use each challenge as an opportunity, to overcome each problem despite adversity.

It wasn’t always easy keeping up with friends and school, but you held on to your beliefs, and followed “the golden rule” . You found your voice & chose a path that honors who you are. And that, I think, may be your greatest lesson learned thus far. For no one could be prouder of the person you’ve become, and that is why I am confident that the best is yet to come. May you never waste a moment wishing life was no unfair. Rather use the gifts God gave to you, to change the world out there.

Your Graduation signals us that you are on your way. So spread your wings and fly my dear, forever and every day! No words can describe the warm memories. The pride and gratitude too that comes from having a Grandson to love and cherish – Just like you! One request I have is not to forget your roots and come and visit us any time. Please remember, rain or shine our door is always open for you and I love you to the moon and back.

Love forever, Grandma

Kids Corner "Distance Learning : My Daily Tech Talks" Saanvi Jahagirdar (age 7) Groton, Connecticut

Hello there, My comic is about special iPads and Chromebooks that interact with kids. And it’s not just interacting, it’s talking to the kid! Something that nobody could imagine!

If Chromebooks and iPads could talk to kids and tell them things so that the kids could properly care for themselves and their devices, wouldn’t that be great?

The comic has different kids, and they are at different places.

If the devices were as smart as us, the iPad or computer will tell the kid a problem with it, or something that will harm the kid, and tell them not to do it.

Can you guess what may be the ending?

Of course, Friends Forever!

Let us all be rainbows: Illustration Saanvi Jahagirdar (age 7) Groton, Connecticut

हतगुज तफ तु हाला सवाना दवाळ या हा दक शुभे

ा