پیامد تحریم های آمریکا: غارت نفت عراق توسط حکومت آخوندی

10/09/2018

51

‫در سال ‪ 1797‬میالدی تاسیس شد و‬ ‫حافظه این محله و سرزمنی به شمار‬ ‫می رود‪ .‬در این قهوه خانه‪ ،‬شخصیت‬ ‫اص� �ل ��ی رم�� ��ان «ال� �ح ��راف� �ی ��ش» ن�ج�ی��ب‬ ‫محفوظ (نویسنده معروف مصری)‬ ‫متولد شد‪.‬‬ ‫گذر همه فرماندهان نظامی و سران‬ ‫سیاسی و صاحب قلمان به قهوه خانه‬ ‫الفیشاوی افتاده‪ ،‬از خدیوی اسماعیل‬ ‫گرفته ت��ا ناپلئون ب�ن��اپ��ارت‪ ،‬فرمانده‬ ‫نیروهای فرانسوی در جریان حمله‬ ‫به مصر در سال ‪ ،1798‬جمال الدین‬ ‫افغانی‪ ،‬محمد عبده و سعد زغلول و‬ ‫حتی ام کلثوم و سید درویش و سالمه‬ ‫حجازی و بیرم التونسی و جمال عبد‬ ‫الناصر و انور السادات‪.‬‬ ‫قهوه خانه الفیشاوی مثل همه کوچه‬ ‫پس کوچه های محله الحسنی هم شکل‬ ‫و شمایل قدیمی خود مثل صندلی های‬ ‫چوبی و کوچه ه��ای تنگ را از دست‬ ‫نداده است‪.‬‬ ‫با این اوصاف‪ ،‬مگر می شود به مصر‬ ‫رفت و از محله الحسنی دیدن نکرد‪..‬؟‬ ‫‪50‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫در م��ح��ل��ه ال��ح��س�ین‬ ‫بی نظیر هستند‪.‬‬ ‫خ������ان ال���خ���ل���ی���ل���ی در‬ ‫کنار مسجد الحسنی‬ ‫در ش��ش ق��رن گذشته‬ ‫ق������رار دارد‪ .‬ای�����ن م��ح��ل��ه‬ ‫ب���ع���ده���ا ب����ه م����ع����روف ت��ری��ن‬ ‫ب����ازار م��س��گ��ران و ن��ق��ره ج��ات‬ ‫و ج��واه��رات گ��ون��اگ��ون و عطرهای‬ ‫شرقی و کتاب های قدیمی و انگشتر و لباس‬ ‫تبدیل شد‪ .‬افزون بر خان الخلیلی‪ ،‬بازارهای قدیمی‬ ‫مثل بازار ادویه جات و عطاری و صابون هم در این‬ ‫‪49‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫محله قرار دارند‪.‬‬ ‫م��غ��ازه «االم��ی�ن» ک��ه بیش از ی��ک ق��رن اس��ت در کار‬ ‫تهیه معروف ترین نوشیدنی های محلی مثل الدوم و‬ ‫الخروب و تمر هندی و العرقسوس و سوبیا است نیز‬ ‫در این محله قرار دارد‪.‬‬ ‫محله الحسنی همچننی به قهوه خانه های سنتی‬ ‫مثل «ولی النعم» و «السکریه» و «نجیب محفوظ»‬ ‫نیز شهرت دارد که یکی از عوامل جذب گردشگران‬ ‫به شمار می روند و فرصتی برای میل کردن غذا‬ ‫و نوشیدنی ه��ای اصیل و سنتی مصری است‪.‬‬ ‫قهوه خانه «الفیشاوی» از جمله معروف ترین این‬ ‫اماکن است‪ .‬این قهوه خانه توسط فهمی الفیشاوی‬

‫نقاط خاطره انگیز‬

‫محله «الحسنی» … حافظه‬ ‫مصر در اینجا است‬

‫قاهره‪ :‬میرزا الخویلدی‬ ‫کشور مصر در شرق‪« ،‬مادر دنیا» لقب گرفته است‪.‬‬ ‫محله الحسنی نبض تپنده قاهره به شمار می رود‪ .‬بوی‬ ‫تاریخ کهن و میراث چند هزار ساله و ساده زیستی‬ ‫مردم عامه در این محله قدیمی پرنشاط و پر جنب و‬ ‫جوش به مشام می رسد‪.‬‬ ‫این محله را به نام مسجد امام حسنی که در آن قرار‬ ‫دارد نامیده اند اما مثل محله های قدیمی قاهره همچون‬ ‫الجمالیه و الباطنیه و الدرب االحمر و الغوریه و القلعه‬ ‫نیست‪ .‬در این مکان می توان دوره های گوناگون تاریخ‬ ‫مصر که حافظه این کشور هستند را مشاهده کرد‪.‬‬ ‫در و دیوارهای این محله هنوز بوی سادگی مصر‬

‫می دهند و هنوز در این محله‪ ،‬آثار شاهکار هنرهای‬ ‫م��ردم��ی مثل نقاشی و بافتنی و حکاکی روی مس‬ ‫و ن�ق��اش��ی روی ش�ی�ش��ه و ن�م��ای��ش ه��ای ف�ل�ک��وری��ک و‬ ‫صوفی گری به چشم می خورد‪ .‬در اینجا‪ ،‬گروه های‬ ‫فقیر و متمول و صنعتگران و گدایان و مردم بومی و‬ ‫گردشگران خارجی را در کنار هم می توان دید‪.‬‬ ‫هر چند ای��ن محله در همه روزه��ای س��ال پر جنب و‬ ‫جوش و زنده است اما در ماه رمضان‪ ،‬صدای قاریان‬ ‫قرآن و آوازه خوانان و نوازندگان عود و تک نوازان نای‬ ‫و تواشیح صوفیان و تک آوازه خوانانی که از گوشه‬ ‫قهوه خانه پر از گردشگر خارجی به گوش می رسد‬ ‫را نمی توان از یکدیگر تفکیک نمود‪ .‬شب های رمضان‬

‫‪48‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫شنا‬

‫سنا‬

‫مه‬

‫سوفیا لورن‪ ....‬ستاره هنر هفتم‬ ‫‪ – 1‬نام‪ :‬سوفیا که تا کنون نامش را تغییر نداده است‪.‬‬ ‫نام خانوادگی سوفیا بارها تغییر کرد تا سرانجام لورین باقی ماند‪.‬‬‫ن��ام کامل‪ :‬سوفیا کنستانسا بریجیدا ویالنی شیکولونه‪ .‬سوفیا لورن‬‫از رابطه ای «خارج از ازدواج» به دنیا آمد‪ .‬پدرش مهندس و مادرش معلم‬ ‫پیانو بود‪.‬‬ ‫نام او در مجالت مصور که با سینما رقابت می کنند سوفیا الزارو است‪.‬‬‫– ‪ – 2‬سوفیا لورن که به این نام معروف شد‪-‬‬ ‫در سال ‪ 1934‬در روستای نزدیک به شهر میالن ایتالیا به دنیا آمد‪.‬‬‫او در طول تاریخ هنری خود القاب فراوانی داشته اما همه آنها به فراموشی‬‫سپرده شدند و تنها یک نام باقی ماند‪ :‬سوفیا لورن‪.‬‬ ‫– ‪ – 3‬سوفیا در دوران نوجوانی در مسابقات زیبایی و انتخاب دختر‬ ‫شایسته شرکت می کرد تا اینکه در مسابقه ای نفر دوم شد‪.‬‬ ‫هیات داوری اما به خاطر سوفیا جایزه خوش تیپی را پایه ریزی کرد‪.‬‬‫– ‪ – 4‬به دنبال انتشار عکس های او در مجالت مصور‪ ،‬سوفیا لورن با‬ ‫نام مستعار سوفیا الزارو برای خود شهرت و آوازه ای دست و پا کرد‪.‬‬ ‫ل��ورن در س��ال ‪ 1951‬در نقش ه��ای مکمل در فیلم ه��ای سینمایی بازی‬‫کرد‪ .‬او در فیلم هایی مثل «دو شب با کلئوپاترا» در سال ‪ 1953‬تقریبا‬ ‫برهنه جلوی دوربنی رفت‪.‬‬ ‫او در آن زمان ‪ 18‬ساله بود‪.‬‬‫اما نقش آفرینی او در این فیلم ها دو واکنش متقابل را به دنبال داشت‪.‬‬‫لورن با سانسور در ایتالیا و استقبال در فرانسه روبرو شد‪.‬‬ ‫– ‪ – 5‬نقطه تحول بزرگ سوفیا لورن با کارگردان مشهور ایتالیایی (ویتوریا‬ ‫دسیکا) و بازی در فیلم (‪ )La ciciara‬رقم خورد‪ .‬در سال ‪ ،1952‬سوفیا‬ ‫لورن جایزه بهترین بازیگر زن در جشنواره کن را دریافت کرد‪.‬‬ ‫او در آن زمان ‪ 18‬ساله بود‪.‬‬‫ای��ن نقطه آغ��از موفقیت ه��ای ای��ن بازیگر ج��وان ب��ود‪ .‬بازیگری با چهره‬‫بشاش و جذابیت زنانه و مرموز و دارای خلق و خوی مردم کوچه و بازار‬ ‫ایتالیا بود‪.‬‬ ‫سوفیا دارای هوش ویژه در بازیگری بود‪.‬‬‫– ‪ – 6‬سوفیا نام خود را همچون ردایی بر تن کرد‪.‬‬ ‫او این ردا را تنها در نقش آفرینی در فیلم هایش از تن درآورد‪ ..‬سابقه‬‫بازیگری او در سینما در اوایل دهه پنجاه میالدی آغاز شد و در این مسیر‬ ‫در بیش از ‪ 40‬فیلم نقش آفرینی کرد‪.‬‬ ‫او در برخی از سریال های تلویزیونی هم بازی کرد‪.‬‬‫– ‪ – 7‬به دنبال این موفقیت درخشان و زودهنگام‪ ،‬زندگی او متحول شد‪.‬‬ ‫سوفیا لورن اما فریب این بزرگی را نخورد‪ .‬برای رسیدن به این موقعیت‬

‫‪46‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫باید هدف داشت و صبور بود‪.‬‬ ‫این نقطه آغاز بود‪ ...‬دختری جوان و بازیگری برخاسته از طبقه عامه و‬‫دارای چهره بشاش و مرموز و دارای پشتکار‪.‬‬ ‫– ‪ – 8‬زندگی سوفیا مجموعه ای از نقش آفرینی ها می شود‪ ...‬نقش هایی‬ ‫که یکی پس از دیگری توسط سوفیا زاده می شوند‪.‬‬ ‫ای��ن نقش ها چکیده ای از زندگی او هستند که در بیش از ‪ 40‬فیلم به‬‫نمایش گذاشته شدند‪.‬‬ ‫این نماد بارز ایتالیا و بازیگر ستاره جهان نقش های متنوعی در فیلم‬‫های سینمای جهان و ایتالیا ایفا کرده است‪.‬‬ ‫او به خاطر نقش های متعددی که در فیلم ها بازی کرده چندین جایزه و‬‫لوح تقدیر دریافت کرده است‪.‬‬ ‫هر چند سوفیا لورن به خاطر پیری از هنرپیشگی کناره گیری کرد‬‫اما در حافظه عاشقان هنر هفتم در نسل های گوناگون باقی مانده است‪.‬‬‫‪ – 9‬سوفیا لورن االن هشتاد و چهار ساله شده است‪.‬‬ ‫اما همه کسانی که عاشق این هنرپیشه هستند اخبار او را دنبال می کنند‪.‬‬‫آنها ستاره فوق العاده سینما را به یاد می آورند‪.‬‬ ‫سوفیا لورن نه تنها در ایتالیا و آمریکا که در سراسر دنیا و نیز جهان‬‫عرب طرفداران پر وپا قرص دارند‪.‬‬ ‫‪ – 10‬جالب اینجاست که سوفیا لورین همه اندیشه و زندگی و احساسات‬ ‫و سختی ها و موفقیت ها و شکست هایش را در کتابی به نام (دیروز‪،‬‬ ‫امروز و فردا‪ -‬زندگی من) بازگو می کند‪ .‬این کتاب به همه زبان ها منتشر‬ ‫شده است!‬ ‫این مستند یا زندگی نامه نوعی دستاورد است که باید به عنوان هدفی‬‫برای مقابله با موانع ثبت شود‪.‬‬ ‫زن��دگ��ی نامه و ش��رح ح��ال نویسی متاسفانه در همه ج��ا و ب��ه وی��ژه در‬‫کشورهای عربی به ندرت اتفاق می افتاد‪.‬‬ ‫– ‪ – 11‬پرسشی ک��ه اینجا م�ط��رح م��ی ش��ود ای��ن اس��ت ک��ه آی��ا هنرمندان‬ ‫سرشناس عرب واقعا توان نوشنت زندگی نامه خود را ندارند؟‬ ‫یا اینکه آنها گرفتاری و سختی های دوره آغاز فعالیت هنری را از سر‬‫نگذرانده اند؟ واقعیت این است که برخی از آنها با گرفتاری هایی به مراتب‬ ‫بدتر از سوفیا لورن روبرو شدند‪.‬‬ ‫پس چرا شرح حال خود را نمی نویسند؟ شاید پاسخ شرم از گذشته‬‫باشد!‬ ‫نویسنده‪ :‬منصف املزغنی‬ ‫کاریکاتوریست‪ :‬علی املندالوی‬

‫سالمت‬

‫پژوهش هاروارد‪ :‬تاثیر ‪ 5‬عادت سالم‬ ‫بر افزایش طول عمر افراد‬ ‫هاروارد – املجله‬ ‫راز ط��ول ع�م��ر در چ�ی�س��ت؟ پ��ژوه��ش‬ ‫دانشگاه هاروارد که در سایت نشریه‬ ‫« ‪ »Circulation‬منتشر ش��ده ب��ه این‬ ‫پرسش پاسخ داده است‪ .‬مطالعه جدید‬ ‫م �ح �ق �ق��ان دان �ش �گ��اه ه � � ��اروارد ن�ش��ان‬ ‫داد اف��رادی که پنج ع��ادت سالم را در‬ ‫ب��زرگ �س��ال��ی ان �ج��ام م �ی‌ده �ن��د‪ ،‬ممکن‬ ‫است یک دهه به طول عمر آنها افزوده‬ ‫شود‪ .‬این عادت ها شامل رژیم غذایی‬ ‫مناسب و تمرین های ورزشی روزانه‬ ‫و حفظ وزن مناسب و ن��وش�ی��دن آب‬ ‫ان �گ��ور ب��ه م �ی��زان م �ن��اس��ب و س�ی�گ��ار‬ ‫نکشیدن هستند‪.‬‬ ‫در این پژوهش که در دو بخش تحقیقی‬ ‫گسترده انجام شده ‪ 123‬ه��زار زن و‬ ‫مرد در طی سه دهه در آن شرکت کرده‬ ‫اند‪ .‬به پیش بینی پژوهشگران میانگنی‬ ‫س��ن زن��ان ‪ 50‬س��ال��ه در ص��ورت عدم‬ ‫ان�ج��ام ع��ادت ه��ای سالم پنج گانه ‪79‬‬ ‫س��ال و در م ��ردان ‪ 75‬س��ال ب��ود‪ .‬این‬ ‫رقم در صورت انجام عادت های سالم‬ ‫پنج گانه در زنان از ‪ 50‬به ‪ 93‬سال و‬ ‫در م��ردان از ‪ 50‬ب��ه ‪ 87‬س��ال افزایش‬ ‫پیدا می کند‪.‬‬ ‫ای���ن م �ط��ال �ع��ه ن �ش��ان داد ک �س��ان��ی که‬ ‫دستکم یکی از ای��ن م ��وارد پنج گانه‬ ‫را رعایت می کنند احتمال مرگ زود‬ ‫ه �ن �گ��ام آن �ه��ا ک��اه��ش م��ی ی��اب��د‪ .‬ال�ب�ت��ه‬ ‫در ای��ن پ��ژوه��ش اث�ب��ات ن�ش��ده ک��ه این‬ ‫ع��ادت ه��ای پنج گانه حتما منجر به‬ ‫اف��زای��ش ط��ول عمر اف ��راد م��ی شوند‪.‬‬ ‫ام��ا ای��ن نتایج در ی��ک تحقیق مشابه‬ ‫دیگر اث�ب��ات ش��ده اس��ت‪ .‬دکتر فرانک‬ ‫هو کارشناس تغذیه دانشگاه هاروارد‬ ‫گفت «هنوز برای تغییر شیوه زندگی‬ ‫دیر نشده‪ .‬حتی افراد باالی ‪ 70‬سال‬ ‫ه��م م��ی ت��وان �ن��د ب��ه ش �ی��وه س��ال��م ت��ری‬ ‫زن��دگ��ی ک�ن�ن��د‪ .‬ت��روی��ج رژی ��م غ��ذای��ی و‬ ‫سبک زندگی سالم و تمرین ورزشی‬ ‫می توانند منجر به افزایش طول عمر‬ ‫چندین ساله شود‪».‬‬

‫‪44‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫مجلة العرب الدولية‬

‫‪www.majalla.com‬‬

‫دید گاه‬

‫لبنان و داستان عادی سازی روابط با سوریه‬

‫نویسنده‪ :‬ایلی فواز‬

‫همه تشکیالت اردوگاه مقاومت در چند هفته گذشته از پیروزی در یمن و عراق و سوریه‬ ‫سخن گفتند‪ .‬در لبنان‪ ،‬زمزمه هایی درباره بازسازی سوریه و نقش بازرگانان لبنانی در‬ ‫این زمینه و نیز عادی سازی روابط با رژیم اسد شنیده شد‪ .‬البته لبنان در شرایط کنونی‬ ‫و ناکارآمدی جریان های سیاسی برای تشکیل کابینه و شرایط ناگوار اقتصادی به این‬ ‫بحث و جدل نیازی ندارد‪ .‬به هر حال‪ ،‬این بحث به چند دلیل غیر منطقی به نظر می رسد‪.‬‬ ‫نخست‪ :‬جنگ در سوریه هنوز تمام نشده که بحث عادی سازی روابط بنی دو کشور مطرح‬ ‫شود‪ .‬نبرد هنوز مثال در ادلب ادامه دارد و رژیم سوریه هنوز کنترل همه خاک سوریه را‬ ‫به دست نگرفته است‪ .‬کردهای سوریه امروز از سیستم خودمختاری برخوردارند‪ .‬نظام‬ ‫سوریه تنها با حمایت نیروی هوایی روسیه و شبه نظامیان وابسته به ایران دوام آورده‬ ‫است‪ .‬اینکه بگوییم پرزیدنت اسد نبرد را برده درست نیست‪.‬‬ ‫اسراییل و روسیه بر سر حضور ایران گفتگو می کنند‪ .‬چنانچه این مذاکرات به نتیجه‬ ‫نرسد منطقه گرفتار جنگ ویرانگری خواهد شد که در این میان لبنان و "حزب الله " جان‬ ‫سالم از آن به در نمی برند‪ .‬به اینها باید حضور نیروها و پایگاه های آمریکا در سوریه‬ ‫را هم افزود‪ .‬این نیروها به گفته جان بولتون مشاور امنیت ملی آمریکا به خاطر مقابله‬ ‫با نیروهای ایرانی و داعش در سوریه هستند‪.‬‬ ‫اینکه بگوییم اسد پیروز شده مبالغه آمیز به نظر می رسد‪ .‬عبارت درست همان ایستادگی‬ ‫نظامی رژیم سوریه تا لحظه کنونی است‪.‬‬ ‫حکومت سوریه اقدامات علیه بشریت انجام داده و اینکه پرزیدنت اسد و معاونانش بتوانند‬ ‫از دست پیگرد قضایی نهادهای بنی املللی فرار کنند بسیار دشوار به نظر می رسد‪.‬‬ ‫پرزیدنت اسد تصور می کند که به بهانه مقابله با "تروریسم" تا ابد می تواند در قدرت‬ ‫بماند و تداوم ماندن در راس نظام را موجه کند‪ .‬حاال درست است که دستگاه های اطالعاتی‬ ‫جهان با رژیم اسد ارتباط دارند اما این تماس ها برای حمایت از نظام برقرار نشده است‪.‬‬ ‫غربی ها به دنبال "عوامل تروریستی" دارای تابعیت اروپا هستند تا از سرنوشت آنها‬ ‫با خبر شود چرا که به هر حال این افراد تهدیدی برای امنیت کشورهای غربی محسوب‬ ‫می شوند‪.‬‬ ‫مساله پناهجویان هم مایه نگرانی غربی ها است‪ .‬آنها به دنبال جلوگیری از آغاز موج‬ ‫جدید مهاجرت هستند و به همنی دلیل سعی می کنند پناهجویان را به کشورهایشان‬ ‫بازگردانند‪ .‬اما این مشکالت که حل شود اقدامات برای محاکمه پرزیدنت سوریه به دلیل‬ ‫اقدامات جنایتکارانه اش آغاز می شود‪ .‬اقداماتی که در فهرست جنایت علیه بشریت دسته‬ ‫بندی می شوند‪.‬‬ ‫اما مساله بازسازی سوریه که ظاهرا بازرگانان لبنانی را خیلی ذوق زده کرده بسیار‬ ‫پیچیده تر از چیزی است که عده ای تصور می کنند‪.‬‬ ‫دیوید ساترفیلد معاون وزیر امور خارجه آمریکا در پاسخ به لحن سرزنش آمیز الوروف‬ ‫وزیر امور خارجه روسیه به عدم کمک مالی آمریکا برای بازسازی سوریه گفت "تا زمانی‬ ‫که س��ازم��ان ملل –ن��ه مسکو و نه واشنگنت و نه دیگر پایتخت ه��ای جهان‪ -‬تایید نکند‬ ‫که اصالحات سیاسی در سوریه با توجه به قواننی سازمان ملل در جریان است و این‬ ‫اصالحات ادامه خواهد داشت کمک مالی به بازسازی سوریه در کار نیست‪".‬‬ ‫این به معنای گذار سیاسی و عمل کردن به قطعنامه ‪ 2245‬سازمان ملل است‪ .‬این حرف‬ ‫به این معنا نیز هست که چنانچه خواسته های آمریکا تامنی نشود سوریه در معرض‬ ‫تحریم اقتصادی قرار می گیرد که در این صورت مساله بازسازی سوریه بسیار دشوار‬ ‫خواهد بود‪.‬‬ ‫آشکارا به نظر می رسد که شرایط بسیار پیچیده است و ایجاد راهکار برای این چالش‬ ‫ها زمان می برد و گروه های تاثیر گذار در سوریه مذاکرات نفسگیری باید انجام دهند‪.‬‬ ‫بی گمان‪ ،‬نتیجه این روند پیروزی طرفداران اردوگاه مقاومت نیست‪.‬‬ ‫بنابراین‪ ،‬دولتمردان لبنان باید درباره مساله سوریه اندکی واقع گرا باشند و گرفتار بحث‬ ‫و جدال های پوچ و بی نتیجه نشوند‪ .‬آنها به جای سرگرم شدن با مساله بازسازی سوریه‬ ‫یا عادی سازی روابط با نظام سوریه باید به فکر تامنی امنیت جاده ها و برق رسانی و‬ ‫جمع آوری زباله باشند‪.‬‬

‫‪42‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

10/09/2018

41

‫فرهنگ‬

‫سعید شنبه‬ ‫زاده آهنگساز و‬ ‫نوازنده ایرانی‬

‫شنبه زاده معتقد اس��ت بوشهر دارای ی��ک سبک موسیقی‬ ‫مستقل نیست‪ «:‬پس ما نمی توانیم بگوییم که بوشهر دارای‬ ‫یک سبک موسیقی است ما یک سبک موسیقی که مستقل‬ ‫و جدا از خوزستان باشد نداریم‪ .‬ما در خوزستان یک سبک‬ ‫موسیقی مستقل نداریم که جدا از بوشهر باشد هر چند نقاط‬ ‫مشترک زیادی دارند‪.‬‬ ‫ب��ه گ�ف�ت��ه ای ��ن م��وس�ی�ق�ی��دان اه ��ل ج �ن��وب ای � ��ران‪ ،‬در منطقه‬ ‫خوزستان چندین قوم زندگی می کنند همان طور که در‬ ‫استان بوشهر چندین قوم زندگی می کنند یعنی در استان‬ ‫بوشهر‪ ،‬تنگسیر داری��د‪ ،‬دشتستان داری��د‪ ،‬منطقه حیات‬ ‫داوودی‪ ،‬شبانکاره ای دارید‪ ،‬لر دارید که از سمت کهگلویه‬ ‫و بویراحمد می آیند‪ ،‬همنی طور بهبهانی تبارها‪ ،‬دهدهشتی‬ ‫تبارها و عرب ها‪ ،‬اقوام مختلفی هستند که در یک جا زندگی‬ ‫می کنند در خود شهر بوشهر قوم برتر نداریم که نسبت به‬ ‫بقیه تعدادشان بیشتر است‪ .‬ما زندگی قومیتی و قبیله ای‬ ‫نداریم ولی از بوشهر که بیرون بروید بروید به برازجان یک‬ ‫شهری است که چندین خانواده مشخص در آن جا زندگی‬ ‫می کردند‪ ،‬مثل پاپری ها‪ ،‬قاسمی ها به صورت قوم و قبیله‬ ‫هستند‪ ،‬در منطقه شبون ک��اره‪ ،‬حیات داوودی‪ ،‬البته تمام‬ ‫این مناطق خان داشتند و نظام ارباب رعیتی بود ولی در‬ ‫بوشهر ارباب رعیتی نداشتیم در هیج دوره ای‪ ،‬یک شهری‬

‫که ‪ ۳۰۰‬سال عمر دارد‪ ،‬این شهر به علت اقتصادی و نظامی‬ ‫ساخته شد در دوره نادرشاه بنابراین نمی تواند یک باره‬ ‫صاحب سبک موسیقی باشد‪ ،‬یک قوم واحد و مشخص و‬ ‫قبیله مشخص نبود چند فرهنگی بوده ‪ ،‬یهودی‪ ،‬ارمنی‪،‬‬ ‫بهایی‪ ،‬شیعه‪ ،‬سنی‪ ،‬شهری که جمعیتش ‪ ۵۰ - ۴۰‬هزار‬ ‫نفر بوده دارای تنوع نژادی بوده است ولی وقتی به سمت‬ ‫منطقه کهلگلویه و بویراحمد یا لرستان و بلوچستان می‬ ‫رویم چننی چیزی نیست‪ ،‬چون یک قوم هستند قوم با چند‬ ‫طایفه مختلف انگار یک پدر و م��ادر چند ب��رادر و خواهر‬ ‫دارند‪ ،‬آنها تکثیر شدند‪ ،‬یک لباس واحد‪ ،‬یک رسم و رسوم‬ ‫واحد‪ .‬در بلوچستان موسیقی چرا متفاوت می شود؟ چون‬ ‫کل سیستم زندگی متفاوت می ش��ود‪ ،‬کل رواب��ط قومی و‬ ‫ارتباطی و سنت ها متفاوت اس��ت‪ ،‬خاص فرهنگ بلوچی‬ ‫اس��ت‪ ،‬اص�لا ل�ب��اس مشخص دارن ��د‪ ،‬م��ا در بوشهر لباس‬ ‫محلی نداریم‪ ،‬هیج وقت هم نداشتیم‪ ،‬لباس خاصی که نشان‬ ‫بدهد این ها بوشهری هستند ما این را ساختیم‪ ،‬نداشتیم‬ ‫و ابتکار کردیم ‪ .‬بنابراین این موضوع که بگوییم که یک‬ ‫سبک موسیقی مشخص در بوشهر است و چه فرقی دارد‬ ‫با خوزستان‪ ،‬به هیچ جا نمی رسیم ما چیزی به نام سبک‬ ‫موسیقی بوشهر نداریم ما چیزی می توانیم داشته باشیم‬ ‫به نام موسیقی جنوب ایران یا خلیج فارس‪.‬‬

‫‪40‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫شنبه زاده به بحث اصلی‬ ‫خود یعنی موسیقی‬ ‫بوشهر اشاره می کند‪:‬‬

‫شدند یا در خوزستان اجرا می شدند یا ملودی هایی بودند‬ ‫که در هرمزگان ( استانی واقع در جنوب شرقی ایران) اجرا‬ ‫می شوند‪ ،‬بنابراین می بینیم بسیاری از این ملودی ها در‬ ‫بلوجستان هم اجرا می شوند یا بسیاری از ملودی هایی که‬ ‫در آبادان اجرا می شوند می بینیم که در بوشهر هم اجرا می‬ ‫شوند به همنی صورت یا در کویت»‬ ‫این نوازنده ایرانی ادامه می دهد‪ «:‬بنابراین می توان گفت که‬ ‫این موسیقی خلیج فارس است موسیقی منطقه خلیج فارس و‬ ‫دریای عمان که چندین منطقه را در بر می گیرد تا به جایی می‬ ‫رسد که کال از نظر فرم ساختار‪ ،‬سازها و قومیت متفاوت می‬ ‫شود کجا؟ وقتی به بلوچستان می رسد‪.‬ما وقتی که از جنوب‬ ‫غربی ایران حرکت می کنیم می رویم به سمت شرق تا منطقه‬ ‫هرمزگان و از آن طرف از منطقه کویت و قطر و بحرین‪ ،‬می‬ ‫بینیم که موسیقی های این مناطق‪ ،‬بسیار مشترک و مشابه‬ ‫هستند‪ ،‬سازها مشابه هستند‪ ،‬ساز نی انبان در تمام این‬

‫‪39‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫مناطق از خوزستان گرفته تا کویت بحرین و قطر و عمان البته‬ ‫کمتر در بوشهر‪ ،‬هرمزگان و خوزستان مشترک است‪ .‬فرم‬ ‫های اجرا و ترانه هایی که اجرا می کنند در بخش موسیقی‬ ‫مذهبی چیزی که برای مراسم مذهبی مثل سینه زنی استفاده‬ ‫می کنند مراسم دمام زنی اجرا و فرم مشترک است‪.‬ما یک‬ ‫بخشی از موسیقی داری��م مربوط به سیاه پوستان مهاجر‪،‬‬ ‫این سیاه پوستان در تمام مناطقی که ذکر کردم پخش شدند‬ ‫و موسیقی مشترکی دارند و الی اخر»‬ ‫سیاهان ای��ران‪ ،‬ایرانیان آقریقایی تباری هستند که در طول‬ ‫ق��رن ه��ای مختلف از اف��ری�ق��ا ب��ه ای ��ران وارد ش��ده ان��د‪.‬ام��روز‬ ‫بازماندگان آنها در استان های خورستان و هرمزگان‪ ،‬جزایر‬ ‫ایرانی‪ ،‬بوشهر‪ ،‬کرمان و سیستان و بلوچستان زندگی می‬ ‫کنند‪ .‬برخی از آنها مراسم و آینی های شمنی و آفریقایی‬ ‫خود را هنوز حفظ کرده اند و بر موسیقی و رقص نواحی‬ ‫سواحل جنوب ایران تاثیر گذاشته اند‪.‬‬

‫فرهنگ‬

‫گفتگو با سعید شنبه زاده؛ موسیقیدان ایرانی‪:‬‬

‫پیوند موسیقی جنوب ایران با موسیقی‬ ‫کشورهای منطقه و بومیان افریقایی‬ ‫فیروزه رمضان زاده‬ ‫سعید شنبه زاده‪ ،‬یکی از هنرمندان صاحب نام موسیقی اهل‬ ‫بوشهر‪ ،‬استانی در جنوب ایران است‪ .‬او موسیقی مرز و بوم‬ ‫خود را با موسیقی جاز ترکیب کرده است‪ .‬این هنرمند ‪۵۰‬‬ ‫ساله همچننی موفق به تلفیق موسیقی و رقص جنوب ایران‬ ‫ب��ا رق��ص معاصر و رق��ص ف��رام��درن ش��ده اس��ت‪.‬ره�ب��ر گ��روه‬ ‫شنبهزاده‪ ،‬سال هاست که با اجرای کنسرت های بسیار در‬ ‫کشورهای غربی این نوع متفاوت از رقص و موسیقی ایرانی‬ ‫را برای مخاطبانش ارائه می کند‪.‬‬ ‫سازه های تخصصی وی نی انبان‪ ،‬نی جفتی و دمام هستند‪.‬‬ ‫او در م��ورد آشنایی خ��ود ب��ا موسیقی ب��ه املجله م��ی گوید‪«:‬‬ ‫موسیقی را از س��ن ‪ ۱۲‬سالگی ش��روع ک��ردم و موضوعات‬ ‫اصلی و تئوریک و عملی موسیقی را از طریق موسیقی غربی‬ ‫شروع کردم‪ .‬برای مثال تئوری سلفژ را با ساز ساکسیفون‬ ‫شروع کردم‪ .‬در منطقه ای که زندگی می کردم بوشهر؛ جایی‬ ‫ک��ه ب��ه دنیا آم��دم‪ ،‬از بچگی همیشه در م��راس��م مختلف مثل‬ ‫عروسی ها و عزاها حضور داشتم و با آن نوع آواها و ملودی‬ ‫ه��ا ب��ه ص��ورت طبیعی آش�ن��ا ش��دم‪ .‬چ��را تاکید نمی کنم بر‬ ‫روی واژه موسیقی بوشهر؟ دلیل دارد چون گستره این نوع‬ ‫موسیقی خیلی وسیع تر و خ��اص اس��ت و سبک موسیقی‬ ‫بوشهر هم نیست‪».‬‬ ‫از او در مورد چگونگی پیدایش موسیقی بوشهری می پرسم‪.‬‬ ‫این موسیقیدان ایرانی در پاسخ به این پرسش توضیح می‬ ‫دهد‪ «:‬از آن جا که تمام مقوله صداها و ملودی ها را از نگاه‬ ‫موسیقی نگاه می کنم برای من این مرزبندی وجود ندارد‬ ‫در عنی حال‪ ،‬مرزبندی زمانی می تواند وجود داشته باشد‬ ‫که ما بتوانیم یک سری خصوصیت های منحصر بفردی‬ ‫را در یک منطقه پیدا کنیم و آن خصوصیات موسیقی که ما‬ ‫به آن دسترسی پیدا می کنیم فقط خاص آن منطقه باشد و‬ ‫ما می توانیم بگوییم این موسیقی دارای یک سبک متفاوتی‬ ‫اس��ت و اس��اس��ًا ی��ک سبک م��ی شود‪.‬مثل موسیقی ج��از یا‬

‫موسیقی هندی‪» .‬‬ ‫او در ادام� ��ه ت��وض�ی��ح م��ی ده� � ��د‪«:‬در م��وس�ی�ق��ی ه �ن��دی‪ ،‬شما‬ ‫موسیقی ش�م��ال و ج�ن��وب هند را م��ی بینید‪ .‬ای��ن موسیقی‬ ‫مجموعه وسیعی است با یک سری اختالفات و موضوعات‬ ‫ول��ی وق�ت��ی از ن�گ��اه ب�ی��رون��ی ب��ه ای��ن موسیقی ن�گ��اه م��ی کنیم‬ ‫ب��ه شکل تخصصی و ب��ه ص��ورت ج��زئ��ی نمی ت��وان�ی��م تمام‬ ‫اختالفات این نوع از موسیقی را بفهمیم‪ .‬موسیقی هند برای‬ ‫همه ما موسیقی هندی است‪ ،‬چه شمال و چه جنوب‪ ،‬ولی از‬ ‫نگاه یک متخصص موسیقی این موسیقی دارای یک سری‬ ‫تفاوت هایی است اما این تفاوت ها از نگاه یک مخاطب عام‪،‬‬ ‫محسوس نیست‪».‬‬ ‫اگ��ر موسیقی در بندرعباس‪ ،‬موسیقی در آب ��ادان (شهری‬ ‫در استان خوزستان)‪ ،‬موسیقی در خرمشهر( شهری در‬ ‫استان خوزستان) در کویت‪ ،‬بحرین‪ ،‬قطر در تمام کشورها‬ ‫و شهرهای حوزه خلیج فارس و دریای عمان را مورد بررسی‬ ‫قرار دهیم می بینیم که بعضی از ریتم ها در تمام این مناطق‬ ‫تکرار می شوند‪ ،‬رقص ها و ریتم های مشابه در عزاداری ها‬ ‫و عروسی ها‪ ،‬پس نمی توانیم به صورت مشخص بگوییم‬ ‫چیزی به نام موسیقی بوشهر وجود دارد و البته نمی توانیم‬ ‫بگوییم که وج��ود ن��دارد‪ .‬اگر بخواهیم بگوییم چیزی به نام‬ ‫م��وس�ی�ق��ی خ��وزس �ت��ان ی��ا ب��وش�ه��ر وج ��ود دارد ی��ا موسیقی‬ ‫هرمزگان وجود دارد که تا به امروز در حقیقت هیچ کس وارد‬ ‫این موضوع نشده و من تنها کسی هستم که پایم را فراتر می‬ ‫گذارم و می گویم اگر ما در مورد یک سبک موسیقی مدعی‬ ‫می شویم که موسیقی دارای یک سبک موسیقی متفاوت و‬ ‫مستقل از دیگر سبک ها در دنیا است باید این را تعریف کنیم‬ ‫و توضیح بدهیم چرا؟ بنابراین چننی چیزی واقعیت ندارد ما‬ ‫چیزی با عنوان «موسیقی بوشهری» نداریم‪.‬‬ ‫رهبر گ��روه شنبه زاده درادام��ه تاکید می کند‪ «:‬به این دلیل‬ ‫می گویم چیزی با عنوان « موسیقی بوشهری» وجود ندارد‬ ‫که بسیاری از ملودی هایی که اکنون در بوشهر اج��را می‬ ‫شوند ملودی هایی بوده اند که در تلوزیون کویت اجرا می‬

‫‪38‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫یک رستوران یمنی در خیابان اتحادیه عرب در حومه محله مهندسنی‬

‫یکی از رستوران های‬ ‫یمنی در مصر‬

‫‪37‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫دلیل جنگ در سوریه طبیعی است‪ .‬این رستوران جایی‬ ‫برای دیدار و آشنایی و پرس و جو درباره خویشاوندان‬ ‫و دوستان شده اس��ت‪ .‬بعضی اوق��ات پیش می آید که‬ ‫یکی از مشتریان درباره دوستی که می داند به مصر‬ ‫آمده ولی محل اقامتش را بلد نیست پرس و جو می کند‬ ‫و گاهی هم اسم و فامیل طرف را به کارکنان می دهد‬ ‫تا اگر دوستش به اینجا سر زد ما اطالعات فرد را به‬ ‫دوستش بدهیم‪ .‬خیلی وقتها هم پیش آمده که آن دوست‬ ‫که برای غذا خوردن آمده سراغ دوستش را می گیرد‪».‬‬ ‫حاال با گسترش رستوران های عربی در مصر فرصت‬ ‫کاریابی ب��رای شهروندان یمنی و س��وری و سودانی‬ ‫هم بیشتر شده به ویژه کسانی که تجربه ای در حوزه‬ ‫رستوران دارند‪.‬‬ ‫طارق محمود‪ ،‬جوان اهل سودان که برای پیدا کردن کار‬ ‫به مصر آمده گفت از وقتی به قاهره آمده در مشاغل‬ ‫گوناگونی فعالیت کرده اما سرانجام در یک رستوران‬ ‫سودانی در محله باال شهر قاهره به نام املهندسنی به‬ ‫کار مشغول شده است‪.‬‬

‫گفتگو در ای��ن رس �ت��وران ه��ا م�ع�م��وال ب�ین دو دوس��ت‬ ‫هموطن آغ��از می ش��ود ام��ا به سرعت بقیه مشتریان‬ ‫هم در بحث شرکت می کنند‪ .‬اکثر مشتریان مصری‬ ‫دوست دارند درباره رویدادهای جاری در کشورهای‬ ‫عربی بیشتر بدانند‪ .‬آنها معموال از یمنی ها و سوری‬ ‫ه��ا درب ��اره ت�ح��والت ای��ن کشورها م��ی پرسند و همنی‬ ‫پرسش و پاسخ بستر مناسبی برای یک گفتگوی چند‬ ‫ساعته بنی اغلب مشتریانی که در میزهای نزدیک به‬ ‫هم نشسته اند فراهم می کند‪.‬‬ ‫صبری عبد الله (مهندس مصری) به «املجله» می گوید‬ ‫«م��ن خیلی به رس�ت��وران ه��ای یمنی و س��وری رف��ت و آمد‬ ‫می کنم و بیشتر گفتگوها درباره شرایط منطقه با سوال‬ ‫یک مشتری مصری از یکی از مشتریان یمنی یا سوری‬ ‫درباره اوضاع کشورشان آغاز می شود‪ .‬من به شخصه‬ ‫همواره دوست دارم این پرسش ها را با سوری ها یا یمنی‬ ‫ها در میان بگذارم چون که دوست دارم از تحوالت جاری‬ ‫یمن و سوریه از زبان یکی از شهروندان آن کشورها آگاه‬ ‫شوم تا از طریق تلویزیون و روزنامه‪».‬‬

‫‪36‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫شرایط دشوار چندان به اختالفات دامن نمی زنیم‪ .‬من‬ ‫خودم چننی چیزی را تجربه کرده ام‪ .‬من اهل جنوب یمن‬ ‫هستم‪ .‬بحث و اختالف همواره بنی یمنی های جنوب‬ ‫و شمال کشور ب��اال می گیرد‪ .‬ام��ا در م��وارد متعددی‬ ‫به شهروندانی که از شمال یمن به مصر مهاجرت می‬ ‫کردند کمک کردم و حتی یک رابطه دوستی هم بنی ما‬ ‫شکل گرفته است‪».‬‬ ‫م �ص��ری ه��ا م �ش �ت��ری��ان ع �م��ده رس� �ت ��وران ه ��ای ع��رب��ی‬ ‫هستند‪ .‬در هر محله و شهر مصر که بروید از این‬ ‫نوع رستوران ها می بینید‪ .‬بعضی از آنها به رستوران‬ ‫های زنجیره ای خیلی معروف تبدیل شده اند‪ .‬احمد‬ ‫عبده مالک یک رستوران زنجیره ای یمنی به «املجله»‬ ‫م��ی گ��وی��د «غ��ذاه��ای محلی یمنی ب�ین همه شهروندان‬ ‫عرب طرفدار دارد اما مصری ها مشتریان همیشگی‬ ‫ما هستند‪ .‬غذاهای یمنی که خیلی هم خوشمزه هستند‬ ‫مورد استقبال مشتریان مصری قرار دارند‪« .‬‬ ‫او اف ��زود «البته م��ا مشتریان یمنی ه��م داری ��م ک��ه هر‬ ‫روز به اینجا سر می زنند‪ .‬شهروندان بقیه کشورهای‬ ‫عربی هم به رستوران می آیند‪ .‬ما می کوشیم تا غذای‬ ‫با کیفیت سرو ُکنیم و اینکه غذاها مثل همانی باشد که‬ ‫در خود یمن ارائه می شود‪ .‬بیشتر کارکنان رستوران‬

‫‪35‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫از جمله آشپز یمنی هستند‪ .‬آشپز که باید یمنی باشد‬ ‫تا غذا صد در صد با همان طعم یمنی از آب دربیاید‪.‬‬ ‫خیلی از مشتریان یمنی می گویند که کیفیت و طعم‬ ‫غذای رستوران با یمن فرقی ندارد‪».‬‬ ‫رقابت تجاری میان رستوران های یمنی و س��وری و‬ ‫س��ودان��ی در ب��ازار مصر باعث ش��ده تا ای��ن رستوران‬ ‫ها به تاالرهایی برای بحث و گفتگو میان شهروندان‬ ‫عرب تبدیل شود به ویژه اینکه مشتریان این رستوران‬ ‫ها معموال از همه کشورهای عربی هستند‪ .‬در حالیکه‬ ‫منطقه گرفتار جنگ در کشورهای عربی بسیاری شده‬ ‫است معموال مسائل منطقه ای هم در نشست گفتگو‬ ‫میان شهروندان عرب در هر جای دنیا از قلم نمی افتند‪.‬‬ ‫گاهی رس�ت��وران ها به ت��االره��ای گفتگوی خودجوش‬ ‫میان مشتریان و حتی کارکنان تبدیل می شوند و حتی‬ ‫میزهای بحث داغ تر از اجاق رستوران ها می شوند‬ ‫و گفتگو به همه مسائل عربی و گرفتاری های منطقه‬ ‫کشیده می شود‪.‬‬ ‫باسل محمد یکی از کارکنان رس�ت��وران��ی س��وری در‬ ‫مرکز قاهره به «املجله» می گوید «اولش فکر می کردم‬ ‫که تنها مشتریان س��وری هستند که ه�م��واره درب��اره‬ ‫شرایط کشورشان صحبت می کنند‪ .‬خب این هم به‬

‫گزار ش‬

‫رستوران های عربی در مصر؛‬ ‫تاالرهای بحث گفتگو‬ ‫او اف��زود «مشتریان رستوران های یمنی معموال اهل‬ ‫قاهره‪ :‬عصام فضل‬ ‫کشورهای عربی گوناگون هستند و خب طبیعیه که‬ ‫رس �ت��وران ه��ای یمنی و س��وری و س��ودان��ی در مصر ای��ن اف��راد ب��ا یکدیگر درب ��اره اوض��اع و مسائل جهان‬ ‫گ�س�ت��رش ق��اب��ل م�لاح�ظ��ه ای داش �ت��ه اس� ��ت‪ .‬ح ��اال ای��ن عرب بحث و گفتگو کنند‪ .‬خیلی پیش می آید که من هم‬ ‫رس�ت��وران ها با توجه به رقابت تجاری با یکدیگر به‬ ‫تاالرهای عربی برای بحث و گفتگو تبدیل شده اند و‬ ‫ارتباط فرهنگی بنی مشتریانشان افزایش یافته است‪.‬‬ ‫ه��ر رس �ت��وران��ی م��ی ک��وش��د ت��ا م�ش�ت��ری��ان بیشتری از‬ ‫کشورهای عربی جذب کند و به همنی دلیل‪ ،‬غذا خوردن‬ ‫در این رستوران ها فرصتی برای رد و بدل کردن خبر‬ ‫و یا جویا شدن احوال دوستان و بستگان فراهم می‬ ‫کند‪ .‬در این میان نشست های گفتگو میان شهروندان‬ ‫ک�ش��وره��ای ع��رب��ی درب ��اره مسائل منطقه ب��رگ��زار می‬ ‫شود‪.‬‬ ‫ح��اال رس�ت��وران ه��ای عربی فرصتی ب��رای شهروندان‬ ‫کشورهای گوناگون فراهم کرده تا هم طعم غذای محلی‬ ‫را بچشند و هم درب��اره قوم و خویش و دوستانشان‬ ‫پ��رس و جو کنند‪ .‬مشتریان در چننی اماکنی درب��اره‬ ‫مسائل داخ�ل��ی بحث م��ی کنند ک��ه البته گاهی دیدگاه‬ ‫ه��ای گوناگون و بعضا مخالف ب��روز می کند که اگر‬ ‫در شرایط دیگر مطرح می شدند کار به جاهای باریک‬ ‫م��ی کشید‪ .‬ام��ا ای��ن اختالفات در پرتو غربت و غ��م و‬ ‫س��رن��وش��ت و رس �ت��وران مشترک ب��ه دس��ت فراموشی‬ ‫سپرده می شود‪.‬‬ ‫یاسر هادی‪ ،‬آشپز یمنی ‪ 46‬ساله به «املجله» می گوید‬ ‫«من اهل عدن در جنوب یمن هستم‪ .‬سه سال پیش با‬ ‫خ��ان��واده ام ب��ه دل�ی��ل جنگ در یمن ب��ه مصر مهاجرت وارد گفتگو می شوم‪ .‬شیفتم که تمام می شود من و‬ ‫ک��ردی��م‪ .‬م��ن در م�ص��ر ب��ه ع �ن��وان آش �پ��ز در رس �ت��وران همکاران یمنی ام بقیه گفتگو را ادامه می دهیم و حتی‬ ‫زنجیره ای یمنی مشغول به کار هستم‪ .‬خیلی زود کار گاهی وقتها این بحث ها آنقدر طوالنی می شوند که‬ ‫پیدا کردم چرا که رستوران های یمنی در مصر بسیار برای تکمیل آن به قهوه خانه می رویم‪ .‬گاهی وقتها بنی‬ ‫گسترش یافته اند و همه جا آشپز یمنی استخدام می ما یعنی یمنی ها اختالف نظر پیش می آید‪ .‬هر کسی‬ ‫کنند‪».‬‬ ‫یه نظری داره‪ .‬اما فکر می کنم که ما به دلیل غربت و‬

‫‪34‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫یک رستوران سوری‬ ‫در مرکز قاهره‬

‫زنان سعودی و آزادی رفت و آمد‬

‫زنان سعودی‪ ..‬نیروی کار تاثیر گذار‬

‫زنان سعودی در ‪ 24‬ژوئن ‪ 2018‬رسما پشت فرمان نشستند‪.‬‬ ‫حق رانندگی زنان نه تنها یک تحول نمادین به شمار می رود‬ ‫بلکه به منظور کاهش شکاف جنسیتی و برخورداری زنان از‬ ‫فرصت های برابر با مردان در حوزه اقتصادی به اجرا گذاشته‬ ‫شد که منجر به افزایش نیروی کار زن و باال رفنت تولید هم‬ ‫می شود‪ 34 .‬درصد بانوان متقاضی کار در سعودی بیکار‬ ‫هستند و زنان ‪ 86‬درصد دریافت کنندگان حقوق بیکاری را‬ ‫تشکیل می دهند‪ .‬رانندگی زنان موانع بر سر راه آنان برای‬ ‫مشارکت در این تحول اقتصادی را بر می دارد‪ .‬حاال زنان‬ ‫می توانند خودشان از خانه تا محل کارشان رانندگی کنند‬ ‫و در هزینه های سنگینی که بابت استخدام راننده شخصی‬ ‫پرداخت می کردند صرفه جویی کنند‪ .‬بنا به آمارها‪ ،‬شمار‬ ‫رانندگان شخصی خارجی در سعودی به حدود ‪ 1.3‬میلیون‬ ‫نفر در سال ‪ 2017‬رسید!‬

‫زنان ‪ 20‬درصد نیروی کار کشور را تشکیل می دهند که طبق‬ ‫سند چشم انداز ‪ 2030‬نرخ مشارکت زنان از ‪ 22‬درصد به ‪30‬‬ ‫درصد افزایش پیدا می کند‪ .‬دولت سعودی اقدامات آشکاری‬ ‫در این زمینه در نظر گرفته است‪.‬‬ ‫بخش خصوصی نقش مهمی در کارآفرینی و تقویت مشارکت‬ ‫اقتصادی زنان ایفا می کند و می تواند تعداد فراوانی از زنان‬ ‫سعودی را در بازار کار جذب کند‪.‬‬ ‫اهداف توسعه پایدار سازمان ملل و توانمند سازی زنان‬ ‫کشورهای عضو سازمان ملل از جمله سعودی اه��داف ‪17‬‬ ‫گانه توسعه پایدار را در نظر گرفتند‪ .‬یکی از آنها (برابری‬ ‫جنسیتی و توانمند کردن زنان و دختران) است‪ .‬هدف از این‬ ‫ماده پایان دادن به تبعیض علیه زنان و دختران است‪ .‬این نه‬ ‫تنها یک حق اولیه به شمار می رود بلکه برای شتاب بخشیدن‬ ‫به توسعه پایدار هم ضروری به نظر می رسد‪.‬‬

‫‪33‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫گزار ش‬

‫زنان‪ ..‬پرچمدار تحول اقتصادی در سعودی‬ ‫این طرح به دنبال تنوع بخشی به اقتصاد کشور و گذار از‬ ‫جده‪ :‬إيمان أمان‬ ‫اقتصاد وابسته به نفت و گ��از و تشویق بخش خصوصی‬ ‫سند چشم ان��داز ‪ 2030‬سعودی در راستای متحول کردن و مشارکت شرکت های خرد و متوسط و کارآفرینی برای‬ ‫اقتصاد ای��ن کشور از یک اقتصاد نفتی به اقتصاد متنوع ج��وان��ان اس ��ت‪ 70 .‬درص ��د جمعیت س �ع��ودی زی��ر ‪ 30‬س��ال‬ ‫تنظیم ش��ده اس��ت‪ .‬توجه ب��ه «نقش زن��ان» یکی از برنامه ها هستند‪.‬‬ ‫و اصالحات اصلی مد نظر چشم ان��داز ‪ 2030‬به شمار می‬ ‫رود‪ .‬در این سند‪ ،‬برنامه هایی در جهت ارتقای شرایط زنان توانمند سازی زنان در چارچوب چشم انداز ‪…2030‬‬ ‫و توانمند کردن آنها برای مشارکت در توسعه اقتصادی در‬ ‫و برنامه تحول ملی ‪2020‬‬ ‫نظر گرفته شده است‪.‬‬ ‫س�ع��ودی ک�ش��وری در ح��ال توسعه اس��ت‪ .‬ای��ن کشور در ‪50‬‬ ‫سال گذشته همواره به نیروی کار مرد تکیه کرده است‪ .‬اما چشم ان��داز ‪ 2030‬با توجه به جنبه اقتصادی فرصت های‬ ‫همزمان با انتشار چشم انداز ‪ 2030‬شیوه نوینی برای توانمند بزرگی برای توانمند سازی زنان سعودی فراهم می نماید‪.‬‬ ‫سازی زنان در راستای مشارکت در توسعه اقتصادی پایه سند چشم انداز ‪ 2030‬و برنامه تحول ملی ‪ 2020‬و برنامه‬ ‫ریزی شد‪ .‬بر کسی پوشیده نیست که اقتصاد سعودی عمدتا م��وازن��ه م��ال��ی ب��ر اهمیت مشارکت م��وث��ر زن��ان در ب ��ازار کار‬ ‫نفتی است‪ .‬سعودی ‪ 18‬درصد ذخایر ثابت نفتی جهان را تاکید می کنند‪ .‬به گزارش آمارهای رسمی‪ ،‬شمار زنان شاغل‬ ‫در اختیار دارد و بزرگ ترین صادر کننده نفت جهان است‪ .‬در بخش خصوصی س �ع��ودی نسبت ب��ه دی�گ��ر کشورهای‬ ‫اما حکومت هنوز از ظرفیت عظیم زنان در بخش اقتصادی جهان بسیار ناچیز است‪ .‬در برنامه تحول ملی ‪ 2020‬اهداف‬ ‫استفاده نکرده اس��ت‪ .‬بخش قابل توجهی از زن��ان با وجود استراتژیک ‪ 36‬گانه ای در راستای توانمند سازی و استقالل‬ ‫برخورداری از آموزش به گردونه کار وارد نشده اند‪ .‬جمعیت و افزایش اعتماد به نفس زنان سعودی تنظیم شده است‪.‬‬ ‫زنان در این کشور ‪ 13.5‬میلیون نفر است که ‪ 9.1‬میلیون نفر در م�تن سند چشم ان ��داز ‪ 2030‬آم��ده اس��ت «اق��دام��ات��ی ب��رای‬ ‫به سن ورود به بازار کار رسیده اند‪ .‬میزان مشارکت نیروی اف��زای��ش حضور زن��ان در ب��ازار ک��ار از ‪ 22‬به ‪ 30‬درص��د در‬ ‫کار زنان در ‪ 2015‬حدود ‪ 20.2‬درصد در مقایسه با حضور ‪ 2030‬در نظر گرفته شده که منجر به افزایش سه درصدی‬ ‫تولید ناخالص ملی غیر نفتی و کاهش نرخ بیکاری از ‪12.7‬‬ ‫‪ 77.8‬درصدی مردان بوده است‪.‬‬ ‫بنا به گزارش بازار کار سعودی که در سال ‪ 2016‬منتشر شد درصد به ‪ 7‬درصد می شود‪».‬‬ ‫این کشور در مقایسه با کشورهای گروه بیست با بزرگ ترین‬ ‫عدم تعادل جنسیتی در ساختار شغلی اش روبرو است‪ .‬هر نقش آموزش در توانمند سازی زنان سعودی‬ ‫چند شرایط در دوره اخیر بهتر شده اما مشارکت زنان در‬ ‫ساختار شغلی بسیار محدود ارزیابی می شود‪ .‬مشارکت آموزش نقش مهمی در توانمند سازی زنان سعودی در حوزه‬ ‫زنان در بازار کار افزایش پیدا کرده اما همزمان با آن بیکاری اندیشه و اقتصاد ایفا می کند‪ .‬سند چشم انداز ‪ 2030‬سعودی‬ ‫میان بانوان هم بیشتر شده اس��ت‪ .‬شغل آفرینی در کاهش از ب��ان��وان ک�ش��ور در ح��وزه ه��ای م��درن آم��وزش��ی ب��ه منظور‬ ‫میانگنی بیکاری تاثیر نداشت و زنان در حوزه های بسیار همراهی با رشد روز افزون فناوری و با توجه به ظرفیت های‬ ‫زنان سعودی برای تقویت و توانمند سازی نیروی کار بومی‬ ‫محدودی می توانستند به شغل دست پیدا کنند‪.‬‬ ‫س �ع��ودی در آس�ت��ان��ه ت�ح��ول اق�ت�ص��ادی ق ��رار دارد‪ .‬ب��ه دن�ب��ال حمایت می کند‪ .‬در سند چشم انداز ‪ 2030‬بر ایجاد فضای‬ ‫انتشار سند چشم انداز ‪ 2030‬در سال ‪ 2016‬روند اصالحات مناسب آموزشی برای زنان در راستای تامنی تقاضای بازار‬ ‫کار تاکید شده است‪.‬‬ ‫اقتصادی و اجتماعی در کشور شتاب گرفته است‪.‬‬

‫‪32‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫پروفسور آزاده طبازاده‬

‫م��رگ ب��ود‪ ،‬باالخره با ت�لاش ها و زحمات م��ادرم‪ ،‬دای��ی ام از زن��دان‬ ‫نجات پیدا کرد‪ ».‬سه چهار ماه بعد از فرار آزاده طبازاده و برادرو‬ ‫پسرعمه اش‪ ،‬پدر و مادر آزاده همراه با افشان؛ خواهر کوچکتر و‬ ‫دو دایی اش احمد و رضا با کمک «اخالق» همان قاچاقچی از ایران‬ ‫خارج شدند‪ .‬مهاجرت به امریکا و شروعی جدید‬ ‫او از روزهای شروع زندگی پدر و مادرش در امریکا می گوید « پدرم‬ ‫در ایران وضعیت مالی خوبی داشت‪ ،‬مهندس راه و ساختمان بود و‬ ‫مدیریت راه سازی در بسیاری از نقاط ایران را برعهده داشت‪ ،‬ولی‬ ‫با این وجود به خاطر آن شرایط مجبور شد همه ملک و امالک خود‬ ‫را در تهران رها کند و فقط توانست ‪ ۴۰۰‬هزار دالر با خود بیاورد‪.‬‬ ‫بعد از رفنت پدر و مادرم از ایران‪ ،‬دولت‪ ،‬زمنی و ملک و امالک خانواده‬ ‫ام را تصاحب کرد‪».‬‬ ‫این پژوهشگر ایرانی ادامه می دهد «به اسپانیا رفتیم‪ ،‬بعد از حدود ‪۷‬‬ ‫ماه پدرم ویزای کار گرفت‪ ،‬من و برادر و خواهرم هم ویزای دانشجویی‬ ‫گرفتیم و همگی به امریکا آمدیم‪ ».‬پدر آزاده بعد از مدتی یک کمپانی‬ ‫امریکایی ساخت و ساز را خرید که در حال ورشکستگی بود اما‬ ‫این شرکت در حال حاضر یک شرکت موفق ساخت و ساز با ‪۵۰۰‬‬ ‫نفر کارمند در حال فعالیت است که تاکنون جوایز زیادی برای انجام‬ ‫کارهای ب��زرگ دولتی بدست آورده اس��ت‪ .‬او تحصیالت خود را در‬ ‫دانشگاه یو سی ال ای در شهر لوس انجلس در مقطع کارشناسی و‬ ‫کارشناسی ارشد رشته شیمی به پایان رسانید‪ .‬پروفسور طبازاده‬ ‫از تحقیقات دانشجویی خ��ود بر روی الی��ه اوزون می گوید «وقتی‬ ‫برای تز فوق لیسانسم بر روی الیه اوزون تحقیق می کردم‪ ،‬متوجه‬ ‫شدم که انسان ها چگونه در حال از بنی بردن الیه اوزون هستند ‪.‬‬ ‫انسان ها چطور در حال تغییر اتمسفر زمنی هستند؟ آلودگی هوا‬ ‫چه تاثیراتی بر زندگی بشر و محیط زیست می گذارد؟ در آن زمان‬

‫‪31‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫ناسا به تحقیقاتم عالقمند شد و به من کمک هزینه داد در حالی که‬ ‫در دانشگاه یو سی ال ای دانشجو بودم‪».‬‬ ‫بعد از مدتی سازمان ناسا به آزاده طبازاده پیشنهاد همکاری داد تا‬ ‫او در این سازمان مطالعاتی به تحقیقات خود در زمینه الیه اوزون‬ ‫ادامه دهد‪ ،‬این همکاری تا ‪ ۱۵‬سال ادامه داشت‪ .‬در سال ‪ ۱۹۹۹‬این‬ ‫زن محقق ای��ران��ی «ج��ای��زه ریاست جمهوری» ب��رای دانشمندان و‬ ‫مهندسان‪ ،‬باالترین افتخار اعطا شده از سوی دولت ایاالت متحده‬ ‫به دانشمندان و مهندسان برجسته را دریافت ک��رد‪ .‬وقتی آزاده‬ ‫طبازاده به عنوان محقق در ناسا همکاری خود را شروع کرد از‬ ‫طرف کاخ سفید و ریاست جمهوری وقت ای��االت متحده امریکا؛‬ ‫بیل کلینتون ‪ ۳۰‬جوان دانشجو که کارهای مهمی انجام داده بودند‬ ‫انتخاب شدند که او هم یکی ازآنها بود‪ .‬آنها ضمن مالقات با رییس‬ ‫جمهوری امریکا هر کدام مبلغ ‪ ۵۰۰‬هزار دالر دریافت کردند که‬ ‫کارهای تحقیقاتی خود را ادام��ه دهند‪ .‬در آن زمان آزاده طبازاده‬ ‫دو فرزند کوچک داشت و آن جایزه‪ ،‬کمک مهمی برایش بود تا با‬ ‫فراغت و وقت بیشتری به تحقیقات خود ادامه دهد بعد از آن بود که‬ ‫پروفسور طبازاده توانست تحقیقات بسیاری انجام دهد‪ .‬او مقاالت‬ ‫مهمی در زمینه های مختلف رشته تحصیلی خود ارائه داد تا این‬ ‫که در سال ‪ ۲۰۰۱‬از طرف انجمن ژئو فیزیک امریکا یک مدال بسیار‬ ‫مهم به او اهدا شد‪ .‬این مدال از آن جهت دارای اهمیت است که این‬ ‫انجمن هر سال یک باراز بنی محققان زیر ‪ ۳۶‬سالی که تحقیقات‬ ‫بسیار مهمی انجام داده باشند یک نفر را انتخاب می کند و در آن‬ ‫سال این انجمن آزاده طبازاده را انتخاب کرد‪ .‬یکی از تحقیقات مهم‬ ‫این دانشمند ایرانی در ایستگاه فضایی ناسا در زمینه ارتباط ابرها‬ ‫و آالینده ها در جو زمنی بوده است‪ .‬او در این زمینه توضیح می‬ ‫دهد «این تحقیق در مورد ابرهای ‪ STRATOSPHERIC‬بود‪ ،‬یک‬ ‫دسته ابر که بطور طبیعی روی قطب ایجاد می شوند و می‌توانند‬ ‫با آلوده شدن به مواد شیمیایی که بشر تولید و استفاده می‌کند در‬ ‫ٔ‬ ‫الیه ازون دچار سوراخ و پارگی بشوند‪ .‬این الیه که در قسمت پاینی‬ ‫‪ STRATOSPHERE‬است‪ ،‬مقدار اصلی و مضر اشعه اولتراویولت‬ ‫(‪ )UV‬را بخود ج��ذب می‌کند‪ .‬حتی اگ��ر مقدارکمی از الی��ه اوزون‬ ‫آسیب م�ی‌دی��د‪ ،‬ب��از هم باعث رسیدن اشعه مضر اولتراویولت به‬ ‫زمنی می‌شد‪ .‬اتفاقی که خطر بزرگی برای ادامه حیات موجودات‬ ‫زن��ده ک��ره زم�ین محسوب می‌شد‪ ».‬در س��ال ‪ ۱۳۸۸‬ضمیمه علم و‬ ‫تکنولوژی مجله تایمز تصویری از این زن دانشمند ایرانی را بر‬ ‫جلد خود همراه با مقاله ای در تجلیل از فعالیت علمی او منتشر‬ ‫کرد‪ .‬خبرنگار مجله تایمز‪ ،‬ضمن پرداخنت به تحقیقات پروفسور‬ ‫طبازاده به موضوع خروج او از ایران و چگونگی ورود او به امریکا‬ ‫هم پرداخت‪.‬‬ ‫او بعد از ‪ ۱۵‬سال به خاطرعالقه به تدریس و گذراندن وقت بیشتر‬ ‫با سه ف��رزن��دش همکاری خ��ود با س��ازم��ان ناسا را متوقف ک��رد و‬ ‫ب��ه فعالیت م��ورد عالقه خ��ود یعنی ت��دری��س روی آورد‪ ،‬ب��ه دانشگاه‬ ‫اسنتفورد رفت و در جایگاه پروفسور به مدت ‪ ۸‬سال در این دانشگاه‬ ‫به تدریس مشغول شد‪.‬‬ ‫پروفسور ط�ب��ازاده ح��اال در همان کمپانی که پ��در و ب��رادرش ‪۲۰‬‬ ‫سال پیش‪ ،‬آن را تاسیس کرده بودند در زمینه استفاده از انرژی‬ ‫خورشیدی در سقف همکاری می کند‪ .‬دختر ب��زرگ او ‪ ۲۳‬ساله‬ ‫دارای م ��درک ک��ارش�ن��اس��ی در رش�ت��ه ب�ی��وت�ک�ن��ول��وژی از دان�ش�گ��اه‬ ‫استنفورد و پسر ‪ ۲۰‬ساله او هم دانشجوی رشته جامعه شناسی‬ ‫در همنی دانشگاه است‪ .‬پروفسور تبازاده که حاال با دختر ‪ ۸‬ساله‬ ‫خ��ود زندگی می کند با گذشت بیش از ‪ ٣‬ده��ه زندگی در امریکا‬ ‫همچنان دلتنگ م��رزو ب��وم‪ ،‬بستگان و نزدیکان خویش در ای��ران‬ ‫است‪ .‬او امیدوار است بتواند یک روز‪ ،‬سرزمنی مادری خود را از‬ ‫نزدیک ببیند‪.‬‬

‫گزار ش‬

‫روایت یک مهاجرت؛ از تهران تا ناسا‬ ‫نيويورك‪ :‬فيروزه رمضان زاده‬ ‫پروفسور آزاده طبازاده‪ ،‬دارای مدرک ‪ PHD‬شیمی‌فیزیک از دانشگاه‬ ‫استنفورد کالیفرنیا است که تاکنون جوایز بسیاری از جمله جایزه‬ ‫« ریاست جمهوری»‪ ،‬باالترین جایزه اعطا شده ازسوی دولت ایاالت‬ ‫متحده به دانشمندان و مهندسان برجسته در س��ال ‪ ۱۹۹۹‬و نیز‬ ‫مدال اتحادیه ژئوفیزیک آمریکا در سال ‪ ۲۰۰۱‬را از آن خود کرده‬ ‫است‪ .‬او در ‪ ۲۷‬بهمن ماه ‪ ۱۷( ۱۳۴۶‬فوریه ‪ )۱۹۶۵‬در تهران به دنیا‬ ‫آمد‪ ،‬پدرش مهندس راه و ساختمان و مادرش خانه دار بود‪ ،‬روزهای‬ ‫نوجوانی را در تهران گذراند تا این که وقوع انقالب اسالمی و آغاز‬ ‫جنگ ای��ران و عراق سرنوشت و زندگی او و خانواده اش را تغییر‬ ‫داد‪ .‬پروفسور آزاده طبازاده در گفتگوی پیش رو با املجله از مسائل‬ ‫و مصائب روزهای تاریک مهاجرت ناخواسته و غیرقانونی از خاک‬ ‫ایران و موفقیت های درخشانش در امریکا می گوید‪ .‬او به سال ‪۱۹۸۲‬‬ ‫اشاره می کند‪ ،‬زمانی که دو سال از جنگ ایران و عراق می گذشت‪:‬‬ ‫«در آن زمان‪ ،‬از طرف حکومت‪ ،‬برای سربازگیری و اعزام سربازان‬ ‫به جبهه های جنگ به سراغ برادر آمده بودند تا او را به جبهه های‬ ‫جنگ بفرستند‪ ،‬پدر و مادرم مخالف رفنت افشنی؛ برادرم به جبهه‬ ‫های جنگ بودندآن زمان بر روی حجاب زنان خیلی سختگیری می‬ ‫کردند‪ ،‬حتی به خاطر جنگ‪ ،‬دانشگاه ها را هم تعطیل کرده بودند‪،‬‬ ‫از ط��رف��ی م��رزه��ا را ه��م بسته‬

‫بودند تا کسی اجازه خروج از کشور را نداشته باشد این شرایط‬ ‫سخت باعث شد که ما تصمیم گرفتیم در سال ‪ ۱۹۸۲‬از ایران فرار‬ ‫کنیم‪ .‬وقتی متوجه شدم که پدر و مادرم می خواهند برادرم افشنی را‬ ‫همراه با پسرعمه ام از ایران به صورت قاچاقی از ایران به پاکستان‬ ‫بفرستند از آنها خواستم که مرا با آنها بفرستند‪ .‬در ابتدا پدرو‬ ‫مادرم راضی به رفتنم نبودند ولی وقتی با اصرار من روبرو شدند‬ ‫باالخره راضی شدند‪ ».‬سرانجام پدر و مادر آزاده طبازاده تصمیم‬ ‫گرفتند آزاده ‪ ۱۷‬ساله را همراه با افشنی‪ ،‬برادر ‪ ۱۸‬ساله و پسرعمه‬ ‫اش به شکل غیرقانونی و از طریق م��رز پاکستان از ای��ران خارج‬ ‫کنند‪ .‬تا پیش از وقوع انقالب اسالمی شهروندان ایرانی بیشتر برای‬ ‫ادامه تحصیل و پیداکردن فرصت‌های اقتصادی یا سرمایه‌گذاری‬ ‫کشورهای غربی مهاجرت می‌کردند‪ .‬اما پس از انقالب اسالمی به‬ ‫دالیل سیاسی و مذهبی نظیر فرار از جنگ ایران و عراق‪ ،‬سرکوب‬ ‫ف�ع��االن سیاسی در ده��ه ‪ ۶۰‬خ��ورش�ی��دی و نیز جنبش اعتراضی‬ ‫م��ردم در سال ‪ ۸۸‬آم��ار مهاجرت در بنی شهروندان ایرانی به طرز‬ ‫چشمگیری باال رف��ت‪ .‬آزاده طبازاده در ادام��ه توضیح می دهد «آن‬ ‫زمان بسیاری از شهروندان ایرانی به صورت غیرقانونی و به کمک‬ ‫قاچاقچیان از مرزهای ایران خارج می شدند و دستمزد آنها برای‬ ‫هر نفر ‪ ۲۲‬هزار دالر بود که آن زمان‪ ،‬مبلغ زیادی بود‪ ،‬ما هم قرار‬ ‫ب��ود از طریق یک قاچاقچی به ن��ام «اخ�ل�اق» از ای��ران خ��ارج شویم‬ ‫ً‬ ‫فردی که قبال چند نفر از آشنایان ما را از ایران خارج کرده بود و‬ ‫پدرم به او اطمینان داشت‪ .‬در آن زمان فقط پرواز های داخلی در‬ ‫فرودگاه مهرآباد تهران‪ ،‬تنها فرودگاه تهران فعال بودند‪ ،‬از طریق‬ ‫پرواز های داخلی مهرآباد همراه با مادرم از تهران به اهواز رفتیم‪.‬‬ ‫در آنجا پیاده شدیم و از طریق یک تاکسی که آشنای «اخالق»‪ ،‬مرد‬ ‫قاچاقچی بود تا یکی از خیابان های اهواز رفتیم‪ .‬بعد راننده وسط‬ ‫خیابان توقف کرد‪ ».‬در یکی از خیابان های اهواز بود که او از مادر‬ ‫و س��رزم�ین م��ادری��ش خداحافظی ک��رد « لحظه خداحافظی بسیار‬ ‫سخت بود بعد از جداشدن از مادرم سوار یک کامیون شدیم‪ .‬شب‬ ‫را در یک روستا ماندیم و روز بعد ما را از مرز خارج کردند‪ .‬سه‬ ‫چهار روز در داخل کامیون در راه بودیم تا این که بعد از گذراندن‬ ‫بخشی از مسیر با پای پیاده به کراچی رسیدیم‪ .‬دو سه روز بعد‬ ‫بلیت مادرید را تهیه کردیم‪ .‬چون در آن زمان‪ ،‬اسپانیا تنها کشوری‬ ‫بود که به شهروندان ایرانی اجازه می داد تا بدون دریافت ویزا وارد‬ ‫این کشور شوند‪ ».‬طبازاده به یکی از دایی های خود اشاره می کند‬ ‫که از طرف حاکمیت‪ ،‬حکم اع��دام برایش ص��ادر شده بود «یکی از‬ ‫دایی هایم او را از ایران فراری داد اما بعد از فرار او دایی رضا دایی‬ ‫دیگرم را بازداشت کردند و ما در آن زمان عذاب زیادی کشیدیم آن‬ ‫هم در شرایطی که مادربزرگم به سرطان دچار شده بود و در حال‬

‫‪30‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫با سردبیر «فایننشال تایمز» مالقات ک��ردم مدت زی��ادی از‬ ‫انتشار کتابم نمی گذشت‪ .‬من به او گفتم که من عربم و کتابم‬ ‫منتشر شده است‪ .‬او در پاسخ گفت «نمی دانستم که زنان‬ ‫نویسنده عرب هم داریم‪ ».‬غیر قابل باور بود‪ .‬او سردبیر بود!‬ ‫آیا وقتی در غرب می نویسید احساس آزادی بیشتری‬ ‫می کنید؟‬ ‫نه‪ .‬بعضی اوقات حس می کنم که انگار یک چیزی از دست‬ ‫داده ام‪ .‬دوست ندارم درباره جهان عرب بنویسم بدون اینکه‬ ‫در آنجا زندگی کنم‪ .‬داستان های من مثل بقیه نویسندگان‬ ‫الهام گرفته از زندگی روزم��ره و اطرافیانم اس��ت و به همنی‬ ‫دلیل هم درباره مردم عرب می نویسم که در غرب زندگی می‬ ‫کنند‪ .‬رویدادهای کتاب «اینجا لندن است» و نیز کتاب « ‪The‬‬ ‫‪ »Occasional Virgin‬در خارج از لبنان جریان دارند‪ .‬داستان‬ ‫های کوتاه فراوان و دو نمایشنامه هم درباره عرب ها نوشته‬ ‫ام که در لندن به نمایش در آمدند‪.‬‬ ‫وقتی م��ی خواستم درب ��اره جنگ لبنان بنویسم شخصیت‬ ‫اصلی داستان یک دختر ساکن لبنان بود که با دوستش در‬ ‫خارج نامه نگاری می کرد‪ .‬من از اینکه در یک کشور عربی‬ ‫زندگی نمی کنم متاسفم چ��را که روی��داده��ای داس�ت��ان هایم‬ ‫در کشورهای عربی جریان دارد ام��ا من آنجا زندگی نمی‬ ‫کنم‪ .‬حس می کنم که دارم تظاهر می کنم یا داستان هایم‬ ‫ساختگی هستند‪.‬‬

‫حنان الشيخ‬

‫«ما در بیروت به این سادگی آدم نمی کشیم‪».‬‬ ‫اما نکته عجیب تر به نظر آنها این بود که من نوشته بودم که‬ ‫در خانواده بسیار فقیر بزرگ شده ام‪ .‬آنها گفتند «اینکه تا‬ ‫این اندازه به اینکه فقیری افتخار می کنی و با شجاعت این‬ ‫موضوع را عنوان می کنی مایه تعجب است‪».‬‬ ‫کتاب داستان یک گل در فهرست آثار ممنوعه کشورهای عربی‬ ‫فراوانی قرار گرفت‪ .‬غربی ها هیچ شناختی از نویسندگان‬ ‫زن و مرد در کشورهای عربی نداشتند‪ .‬یادم می آید وقتی‬

‫‪29‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫اگر ‪ 100‬میلیون پوند داشتند و می خواستید آن را‬ ‫صرف گسترش و ارتقای سطح ادبیات در کشورهای‬ ‫عربی کنید کجا خرجش می کردید؟‬ ‫در مدارس‪ .‬به دانش آموزان کتاب می دادم تا مطالعه کنند و‬ ‫آنها را به کتابخوانی تشویق می کردم و شیوه های گوناگون‬ ‫مطالعه متون مختلف را به آنها یاد می دادم‪ .‬به آنها برای مقاله‬ ‫نویسی به زبان عربی جایزه می دادم‪ .‬قواعد زبان را به زبان‬ ‫ساده تری برای آنها توضیح می دادم‪ .‬یادم می آید من از درس‬ ‫صرف و نحو بدم می آمد چرا که بسیار پیچیده بود‪ .‬استادان‬ ‫و معلمان خبره را برای آموزش صرف و نحو استخدام می‬ ‫ک ��ردم‪ .‬از نویسندگان ک�ت��اب ه��ای ک��ودک��ان م��ی خواستم که‬ ‫داستان های بیشتری بنویسند چرا که کتابخوانی از اهمیت‬ ‫فراوانی برخوردار است‪.‬‬ ‫یادم می آید که در کودکی رمان کامل الکیالنی که شامل برخی‬ ‫از داستان های هزار و یک شب بود را خواندم‪ .‬داستان های‬ ‫جالبی بودند‪ .‬اما همیشه نمی توان به گذشته بازگشت‪ .‬باید‬ ‫درباره رویدادهای جاری در کوچه و خیابان ها و کودکان و‬ ‫طرز تفکرشان نوشت‪ .‬باید همیشه داستان ها را به روز کرد‪.‬‬ ‫در حال حاضر چه کتاب هایی می خوانید؟‬ ‫رم��ان «م��رگ در بهار» (امل��وت في الربيع) مرسه رودوری��دا‬ ‫را مطالعه می کنم که اثر بسیار زیبایی است‪ .‬نیز کتاب‬ ‫دیگری با عنوان «جزئیات ث��ان��وی» (تفاصيل ثانوية) از‬ ‫ادانیا شبلی نویسنده فلسطینی را می خوانم که بسیار‬ ‫جالب است‪.‬‬

‫گفتگو‬ ‫کسی واقعا به من توجه نکرد‪ .‬من تنها بودم‪ 5 .‬سال و نیمم‬ ‫بود که مادرم از خانه رفت‪ .‬رفتار زن پدرم با من وحشتناک‬ ‫بود‪ .‬پدرم مغازه کوچکی در مرکز بیروت داشت‪ .‬وقتی ‪11-10‬‬ ‫ساله بودم با پای پیاده برای او ناهار می بردم و حدود ‪40‬‬ ‫دقیقه راه می رفتم‪ .‬در طول مسیر از یک بازار به بازار دیگر‬ ‫سر در می آوردم و چیزهای تازه ای کشف می کردم‪ .‬دوران‬ ‫کودکی من کمی متفاوت تر از بقیه بود‪ .‬همیشه تنها بودم و‬ ‫بدون مادر بزرگ شدم‪ .‬همنی موضوع‪ ،‬برای من دردسرساز‬ ‫شد چرا که مادرم پدرم را طالق داد و مردم می گفتند که من‬ ‫و خواهرم دختران همان زنی هستیم که شوهرش را طالق‬ ‫داد‪ .‬در ‪ 13‬یا ‪ 14‬سالگی شروع به نوشنت کردم‪ ..‬مقاله های‬ ‫کوچک که به روزنامه «النهار» می دادم و در ضمیمه هفتگی‬ ‫دانشجویی روزنامه منتشر می شد‪ .‬من کودک تنهایی بودم‬ ‫و خودم همه چیزها را کشف کردم و فکر می کنم به همنی‬ ‫دلیل به نویسندگی روی آوردم‪.‬‬ ‫به شما «نویسنده فمینیست جهان عرب» می گویند‪.‬‬ ‫چرا از این لقب خوشتان نمی آید؟‬ ‫این لقب را دوست ندارم‪ .‬من رمان نویس هستم و تصور می‬ ‫کنم که تا اندازه ای پیش پا افتاده است‪ .‬هر آدم عاقل یا کسی‬ ‫که نیمچه عقلی داشته باشد خود را فمینیست می خواند‪ .‬این‬ ‫مساله نباید دردسرساز باشد بلکه بر عکس باید به عنوان یک‬ ‫مساله ضروری مطرح بشود‪ .‬مثال‪ ،‬همه شخصیت های زن‬ ‫رمان های نجیب محفوظ یا خیلی مقتدر و قوی بودند و یا‬ ‫خیلی مظلوم و ضعیف‪ .‬نجیب محفوظ در نوشته هایش همه‬ ‫این شخصیت ها را مورد بررسی قرار می دهد‪ .‬زنان در آثار‬ ‫محفوظ و الطیب صالح و یحیی حقی و یوسف ادریس حضور‬ ‫مهمی دارند‪ .‬این پدیده تازه ای نیست‪ .‬به همنی دلیل‪ ،‬من دیگر‬ ‫از شنیدن لقب «زن عرب لبنانی تبار فمینیست» خسته شدم‪.‬‬ ‫ما همه برابریم و باید هم برابر باشیم‪.‬‬

‫نکته جالب اینجاست که شما برخی از مسائلی را که در‬ ‫رمان هایتان مطرح می کنید و به عنوان تابو معرفی می‬ ‫شوند شاید در دیگر آثار عربی چننی تعریفی از آنها ارائه‬ ‫نمی شود‪.‬‬ ‫بله‪ .‬این درس��ت اس��ت‪ .‬شاید این به دلیل سبک نوشنت من‬ ‫باشد‪ .‬من مسائل را بی پرده و بدون لفافه مطرح می کنم‪.‬‬ ‫مسائلی از این دست (تابوها) در آثار چند قرن پیش مثل‬ ‫«هزار و یک شب» و «طوق الحمامه» مطرح شده است‪ .‬وقتی‬ ‫کتاب «قصه زهره» را نوشتم بی سر پناه بودم و به خاطر‬ ‫جنگ داخلی از لبنان خارج شده بودم‪ .‬می خواستم از آنچه‬ ‫به سر بیروت و لبنان می آید انتقام بگیرم‪ .‬از تک تیراندازها‬ ‫خیلی می ترسیدم و فرار کردم‪ .‬وقتی در حال نوشنت این‬ ‫رمان بودم تصور نمی کردم که روزی منتشر بشود‪ .‬من‬ ‫فقط به دنبال انتقام بودم و می خواستم درباره این جنگ‬ ‫–همانگونه که می خواستم‪ -‬بنویسم و به همنی دلیل‪،‬فكر‬ ‫ك ��رىم ك��ه ب��ای��د راب �ط��ه ای ب�ین شخصیت داس �ت��ان (دخ�ت��ر‬ ‫نوجوان) و تک تیرانداز برقرار شود و نیز درباره رابطه بنی‬ ‫مادر دختر و مرد غریبه ای صحبت کردم‪ .‬همچننی درباره‬ ‫اصرار عموی دختر به نزدیک شدن به دختر ب��رادرش هم‬ ‫نوشتم‪ .‬واقعا این مسائل برای من تابو نبودند‪ .‬در آن زمان‪،‬‬ ‫در لندن بودم و این رمان ظرف نه ماه نوشته شد‪ .‬البته ‪9‬‬ ‫ناشر قبول نکردند این رمان را منتشر کنند و گفتند که‬ ‫این داستان به دلیل رابطه بنی دختر و تک تیرانداز و عمویش‬ ‫قابل انتشار نیست‪ .‬من و دوستم این رمان را در دوره جنگ‬ ‫در بیروت منتشر کردیم‪.‬‬

‫واکنش ها به این رمان چطور بود؟‬ ‫واکنش ها از آنچه انتظار داشتم خیلی بهتر ب��ود‪ .‬رم��ان با‬ ‫استقبال گسترده نویسندگان و ن��اق��دان روب��رو ش��د و همه‬ ‫نسخه های آن ظرف چند ماه به فروش رفت‪ .‬مسئوالن نشریه‬ ‫مصری «روز الیوسف» هم از رمان خوششان آمد اما از من‬ ‫به نظر می رسد شما به عنوان یک نویسنده عرب در خواستند تا برخی مطالب بی پرده در آن را حذف کنم‪ .‬منم‬ ‫غرب بیشتر مورد توجه قرار گرفته اید؟ آیا این به دلیل گفتم که حتی یک کلمه هم حذف نمی کنم‪.‬‬ ‫شجاعت و بی پروایی در مطرح کردن برخی «تابو» ها‬ ‫است یا به دلیل ویژگی های ادبی و آثارتان؟‬ ‫آیا فکر می کنید که مخاطبان و ناقدان غربی از طریق‬ ‫سومنی رمان یعنی « حکایه زهره » (داستان یک گل) اولنی آث��اری مثل کتاب ه��ای شما با موضوع ه��ای ت��ازه ای‬ ‫رمانی بود که به فرانسوی ترجمه شد‪ .‬روزنامه های فرانسوی درباره جهان عرب آشنا می شوند؟‬ ‫در آن زمان نوشتند که این نویسنده شیعه و مسلمان است بله‪ .‬در ای��ن ب��اره یک مثال می زن��م‪ .‬داستانی درب��اره زندگی‬ ‫و ب��ه خوبی نسبت ب��ه جامعه شیعیان آگ��اه اس��ت‪ .‬در آغ��از مادرم نوشتم‪ .‬مادرم با مرد دیگری رابطه داشت و همه محله‬ ‫این موضوع را جدی نگرفتم و از اینکه رمانم به فرانسوی از این جریان باخبر بود‪ .‬دست آخر پدرم هم با زن دیگری‬ ‫ترجمه و منتشر شده خیلی خوشحال ب��ودم‪ .‬من تنها زن رابطه برقرار کرد‪ .‬برادر کسی که مادرم دوستش داشت به‬ ‫در میان ده نویسنده مردی بودم که آثارشان ترجمه شده پدرم گفت که زنت با برادرم رابطه دارد و تو باید کاری بکنی‪.‬‬ ‫بود‪ .‬این رمان چندین جایزه دریافت کرد و به انگلیسی هم به همنی دلیل‪ ،‬مادرم از خانه رفت و با مردی که دوستش داشت‬ ‫ترجمه شد‪ .‬اینکه مرا به عنوان نویسنده زن مسلمان شیعی ازدواج کرد و از من خواست تا داستان زندگی اش را بنویسم‪.‬‬ ‫معرفی کنند برایم تازگی داشت اما حاال که به موضوع فکر در آن زمان به یاد دارم که سردبیر نشریه غربی که قرار بود‬ ‫می کنم عصبانی می شوم‪ .‬به ناشر فرانسوی گفتم که واژه این داستان را منتشر کنند بعد از اینکه قصه را خواند به من‬ ‫مسلمان و شیعه را از رزومه ام حذف کند و تنها مرا با عنوان گفت «من واقعا حیرت زده ام‪ ...‬چطور مادرت که مسلمان بوده‬ ‫و همه از رابطه عشقی او خبردار بودند کشته نشد؟» من گفتم‬ ‫نویسنده معرفی کنند‪.‬‬

‫‪28‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫ای��ن دو زن ب��رای تعطیالت راه��ی س��واح��ل ری��وی��را در ایتالیا‬ ‫می شوند و همزمان با آغ��از شنا‪ ،‬خ��اط��رات دوران کودکی‬ ‫و خانواده و مذهب و آداب و رسومشان را به یاد می آورند‪.‬‬ ‫خاطراتی که حس بد و اندوهباری درب��اره بچگی و زنانگی‬ ‫شان به آنها می دهد‪ .‬هر چند این دو زن به عنوان زنان موفق‬ ‫در محیط کار معرفی می شوند اما با این حال‪ ،‬این حس غم و‬ ‫اندوه دست از سرشان برنداشته و آنها را از تشکیل خانواده و‬ ‫یا پایبندی به یک مرد به عنوان شریک زندگی بازداشته است‪.‬‬ ‫این دو زن که سنشان از سی گذشته بچه ندارند‪.‬‬ ‫این رمان در لبنان منتشر و به آملانی هم ترجمه شد‪.‬‬ ‫هنگامی که چند سال پیش از گوشه سخنرانی هاید پارک لندن‬ ‫رد می شدم به بحث و گفتگوهای مذهبی گوش دادم و بدون‬ ‫اینکه بخواهم در این گفتگوها شرکت کردم‪ .‬حس کردم که‬ ‫هدی و ایوون (دو شخصیت داستان) مرا همراهی می کنند‬ ‫و درباره مذهب و چالش های حل نشده در رمان (دو زن در‬ ‫ساحل دری��ا) صحبت می کنند‪ .‬به خانه که برگشتم شروع‬ ‫کردم به نوشنت جلد دوم کتاب و ماجرای دیدار تازه بنی دو‬ ‫زن در لندن‪.‬‬ ‫ه�ن�گ��ام��ی ک��ه ب�ح��ث و م�ن��اق�ش��ه درب � ��اره م��ذه��ب را در گ��وش��ه‬ ‫سخنرانی هاید پارک یا در سخنرانی ها و خطبه های مذهبی‬ ‫می ش��وم اص�لا نمی توانم درک کنم که اینها دقیقا چه می‬ ‫گویند و ب��ه خاطر همنی‪ ،‬نمی خ��واه��م خیلی ج��دی وارد این‬ ‫مسائل بشوم و دلم می خواهم کتاب همان چاشنی تخیلی‬ ‫و طنز داشته باشد‪ .‬من هیچ نقطه اشتراکی با آداب و سنن‬ ‫ندارم و به این موضوع به عنوان یک مساله طنز نگاه می کنم‪.‬‬ ‫نویسندگی را از کجا شروع کردید؟‬ ‫من در ‪ 17‬سالگی به مصر رفتم‪ .‬در آنجا‪ ،‬دور از کشور و‬ ‫خانواده ام بودم اما همیشه رمان های نویسنده های مورد‬ ‫عالقه ام مثل نجیب محفوظ و یحیی حقی و یوسف ادریس‬ ‫را می خ��وان��دم‪ .‬دان��ش آموختگان کشورهای عربی در نیمه‬ ‫های دهه شصت میالدی به دنبال تحصیل در مصر بودند‪.‬‬ ‫سه چهار سالی در مصر ب��ودم و عاشق ای��ن کشور شدم‪.‬‬ ‫بعدش هم عاشق یکی از نویسنده های مصری شدم‪ .‬رمان‬ ‫اولم به عنوان «انتحار رجل ميت» (خودکشی مرد مرده) در‬ ‫دوران دانشجویی منشر شد‪ .‬دانشجوی سال سوم دانشگاه‬ ‫آمریکایی مصر ب��ودم که به لبنان برگشتم‪ .‬در آنجا‪ ،‬به من‬ ‫پیشنهاد کاری به عنوان روزنامه نگار شد و در لبنان ماندگار‬ ‫شدم و تحصیالتم را ادامه ندادم‪.‬‬

‫حنان الشيخ‬

‫چطور تجربه روزنامه نگاری بر حرفه نویسندگی تان‬ ‫تاثیر گذاشت؟‬ ‫من با توجه به اینکه روزنامه نگار بودم کنجکاوتر شدم و به‬ ‫مسائل زنان توجه بیشتری می ک��ردم‪ .‬در واقع با روزنامه‬ ‫نگاران مرد در لبنان رقابت می کردم‪ .‬مثال یک بار به سردبیر‬ ‫گفتم که می خواهم گزارشی درباره کار ماهیگیران بنویسم‬ ‫و باید شب را در قایق آنها سپری کنم تا فعالیتشان را از‬ ‫نزدیک ببینم‪ .‬واقعا هم این کار را کردم‪.‬‬

‫این رمان از دو بخش تشکیل شده است‪ :‬بخش اول‪« :‬امرأتان‬ ‫على شاطئ البحر» (دو زن در ساحل دریا) است که در ‪2003‬‬ ‫منتشر شد که داستانی است درباره دریا و دو دوست به نام‬ ‫های هدی و ایوون‪ .‬اولی کارگردان تئاتر در تورنتو و دومی‬ ‫صاحب یک شرکت تبلیغاتی در لندن اس��ت‪ .‬دو شخصیت‬ ‫داستان در جشنواره زنان شاغل و موفق لبنانی در خارج از‬ ‫کشور که در لبنان برگزار شد با یکدیگر آشنا می شوند و‬ ‫دوستی آنها ادامه پیدا می کند‪ .‬این دو زن حس می کنند که شما در چه برهه زمانی به مسائل زنان به ویژه آزادی‬ ‫به لبنان تعلق خاطر ندارند چرا که در ‪ 18-17‬سالگی از لبنان آنها عالقمند شدید؟‬ ‫به خارج سفر کردند و زندگی شان در آنجا شکل گرفت‪.‬‬ ‫در دوران کودکی‪ .‬وقتی به آن دوران فکر می کنم می بینم که‬

‫‪27‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫گفتگو‬

‫‪ :‬از لقب‬ ‫رمان نویس لبنانی به‬ ‫«نویسنده فمینیست جهان عرب» خسته شدم‬ ‫آی��ا می توانید درب��اره جدید ترین رم��ان «‪The Occasional‬‬ ‫لندن‪ :‬ياسمني الجریسی‬ ‫‪ »Virgin‬و دو قهرمان آن‪ ،‬هدی و ایوون‪ ،‬کمی بیشتر توضیح‬ ‫حنان الشیخ روزنامه نگار و رمان نویس و نمایشنامه نویس دهید؟ چرا این داستان را نوشتید؟ در جایی خواندم که این‬ ‫لبنانی موفق به کسب چندین جایزه شده است‪ .‬او از جمله داستان الهام گرفته از گوشه سخنرانی (اسپیکر کرنر) هاید‬ ‫نویسندگان معاصر سرشناس در جهان عرب به شمار می پارک لندن است‪..‬‬ ‫رود‪ .‬حنان در منطقه راس النبع در بیروت زاده شد و در یکی‬ ‫از م��دارس ابتدایی اسالمی دخترانه به تحصیل پرداخت‪ .‬او‬ ‫به قاهره رفت و در دبیرستان وابسته به دانشگاه آمریکایی‬ ‫قاهره مشغول به تحصیل ش��د‪ .‬او یکی از روزن��ام��ه نگاران‬ ‫مطرح بیروت در آن زمان بود و چند مدتی در سعودی زندگی‬ ‫کرد و در سال ‪ 1982‬راهی لندن شد‪ .‬زنان همواره شخصیت‬ ‫های اصلی داستان های کوتاه و رم��ان های حنان هستند‪.‬‬ ‫زن هایی که در گیر و دار تنش های سیاسی و شرایط بی‬ ‫ثباتی سیاسی دوره جنگ داخلی لبنان در برابر سنت های‬ ‫مذهبی محافظه کارانه می ایستند‪ .‬در داستان ه��ای حنان‬ ‫الشیخ همواره روابط بنی زن و مرد و کشمکش بر سر قدرت‬ ‫و پدرساالری مورد بررسی قرار می گیرند‪.‬‬ ‫از جمله آث��اره��ای وی می ت��وان به مجموعه داس�ت��ان کوتاه «‬ ‫أكنس الشمس عن السطوح» (خورشید را از پشت بام جارو‬ ‫می کنم)‪ ،‬رمان های « حكاية زهرة» (داستان یک گل)‪ « ،‬مسك‬ ‫الغزال» (مشك آهو)‪« ،‬بريد بيروت»(پست بیروت)‪ « ،‬إنها لندن‬ ‫يا عزيزي » (عزیزم اینجا لندن است) اشاره کرد‪ .‬این آثار در‬ ‫فهرست نامزدهای دریافت «جایزه رمان خارجی ایندپندنت»‬ ‫ق��رار گرفتند‪ .‬از دی�گ��ر آث��ار وی م��ی ت��وان ب��ه ی��ادداش��ت های‬ ‫ٌ‬ ‫شرح يطول»‬ ‫شخصی او درباره مادرش با عنوان « حكايتي‬ ‫(داستان طوالنی زندگی من) اشاره کرد‪.‬‬ ‫حنان الشیخ دو نمایشنامه به نام های « شاي الظهيرة الداكن‬ ‫» (ن��وش�ی��دن چ��ای در ی��ک ب�ع��د از ظ�ه��ر غ�م�گ�ین) و «زوج من‬ ‫ورق» (همسران کاغذی) نوشته اس��ت‪ .‬او یک نمایشنامه با‬ ‫الهام از افسانه هزار و یک شب عربی هم دارد‪ .‬تازه ترین آثار‬ ‫او با عنوان « ‪ »The Occasional Virgin‬توسط انتشارات‬ ‫بلومزبری در سال ‪ 2018‬منتشر شده است‪ .‬این رمان‪ ،‬داستان‬ ‫زندگی بی پرده و پرهیاهو و گزینه های اشتباه زنانی را روایت‬ ‫می کند که به عنوان زنان موفق در محیط شغلی و عاشقان‬ ‫شکست خورده معرفی می شوند‪.‬‬ ‫منت گفتگو به شرح زیر است‪..‬‬

‫‪26‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫ریاست دستگاه قوه قضاییه درحالی با تکیه بر اذن رهبر‬ ‫جمهوری اسالمی همسو با رویکردهای اقتدارگرایانه و‬ ‫برجسته کردن مجازات اعدام برای مهار فساد اقتصادی‬ ‫می کوشد که فساد‪ ،‬دام��ان خود او و برادرانش را گرفته‬ ‫است‪.‬‬ ‫هنوز افکار عمومی ماجرای ‪ ۶۳‬حساب هزار میلیاردی‬ ‫ب��ه ن��ام رییس ق��وه قضاییه‪ ،‬ب��رداش��ت و جابه جایی و‬ ‫تصرف غیرمجاز وجوه عمومی از سوی قوه قضاییه‬ ‫را فراموش نکرده است که در ‪ ۲۴‬مرداد ‪ ۱۳۷۷‬با انتشار‬ ‫نامه محسن نوربخش‪ ،‬رئیس وقت بانک مرکزی ایران‬ ‫افشا شد‪.‬‬ ‫براساس آخرین گزارش سازمان «بنی‌املللی شفافیت (‪»)TI‬‬ ‫در مورد میزان فساد کشورها با عنوان «شاخص ادراک‌‬ ‫فساد» که در ژانویه ‪ ۲۰۱۷‬منتشر شد ایران از لحاظ درجه‬ ‫فساد در میان ‪ ۱۷۸‬کشور مورد بررسی در رده ‪ ۱۳۰‬قرار‬ ‫گرفته است‪.‬‬ ‫برپایه گزارش‌های رسمی‪ ،‬فساد مالی در بنی دستگاه‌های‬ ‫دولتی اف��زای��ش یافته اس��ت‪ .‬در ای��ن راب�ط��ه‪ ،‬امیر خجسته‪،‬‬ ‫رئ�ی��س ف��راک�س�ی��ون م �ب��ارزه ب��ا م�ف��اس��د اق�ت�ص��ادی مجلس‬ ‫ش��ورای اسالمی ای��ران از ب��ازداش��ت«‪ ۳۱‬مفسد اقتصادی‬ ‫که در ارتباط با مسئوالن نظام هستند» خبرداده است‪.‬او‬ ‫پیش‌تراز ارائه اسامی ‪ ۳۱‬متهم به فساد مالی و بانکی به‬ ‫سران قوا خبر داده بود‪.‬‬ ‫آذرم��اه گذشته نیز محمود صادقی‪ ،‬نماینده اصالح‌طلب‬ ‫مجلس ای��ران‪ ،‬فهرستی ‪ ۲۰‬نفره از بدهکاران عمده بانک‬ ‫سرمایه را منتشر کرد‪.‬‬ ‫عزت‌الله يوسفيان‪ ،‬عضو ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادی‬ ‫در ایران هم اعالم کرده است که« يک چهارم نقدينگی کشور‬ ‫يعنی حدود ‪ ۱۰۰‬ميليارد تومان در دست ‪ ۶۰۰‬نفر است‪».‬‬ ‫درش��رای��ط ک�ن��ون��ی ک��ه «ف �س��اد اق �ت �ص��ادی» ورد زب ��ان همه‬

‫مسووالن حکومت ای��ران اس��ت‪ ،‬ق��رارداش�تن این کشور در‬ ‫فهرست سیاه سرمایه‌گذاری و رد کردن اصالح قانون مقابله‬ ‫با پولشویی ازس��وی ش��ورای نگهبان‪ ،‬راه سرمایه‌گذاران‬ ‫خارجی در این کشور را هم مسدود کرده است‪.‬‬ ‫این الیحه یکی از چهار الیحه‌ای است که دولت ایران برای‬ ‫جلوگیری ازقرار گرفنت ایران در فهرست سیاه گروه ویژه‬ ‫اقدام مالی (‪)FATF‬؛ گروه ویژه اقدام مالی یکی از نهادهای‬ ‫ناظر بر اقدام های مالی ایران پس از امضای برجام ارائه‬ ‫کرده است‪.‬‬

‫‪24‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫دیدار علی خامنه ای‬ ‫با جمعی از مقامات‬ ‫جمهوری اسالمی از‬ ‫جمله رییس قوه قضاییه‬ ‫صادق الریجانی‬

‫انقالب‪ ،‬با استفاده از اختیارات فقهی و حاکمیتی خود در‬ ‫جایگاه «ول��ی فقیه» می تواند و این اختیار را دارد که در‬ ‫جهت مصلحت جامعه اسالمی‪ ،‬به کارگزاران حکومت در‬ ‫شرایط خاص‪ ،‬اختیارات خاص بدهد‪».‬‬ ‫احمد توکلی‪ ،‬نماینده سابق مجلس و عضو مجمع تشخیص‬ ‫مصلحت نظام هم با اش��اره به ‪ ۱۱۰‬ه��زار میلیارد تومان‬ ‫بدهی معوقات بانکی متعلق به ‪۱۰۸‬ن�ف��ر گفته اس��ت‪«:‬اگ��ر‬ ‫چند نفر از مفسدین اقتصادی اعدام شده‌ بودند دیگران‬ ‫حساب کار دستشان آمد ‌ه بود‪».‬‬ ‫درمقابل اردوگاه تندروها‪ ،‬برخی از چهره های وفادار به‬ ‫نظام ب��ه درخ��واس��ت ص��ادق الریجانی از رهبر جمهوری‬ ‫اس�لام��ی ب��رای ب��رخ��ورد «ق��اط��ع» ب��ا «م�ف�س��دان اقتصادی»‬ ‫واکنش منفی نشان داده اند‪ ،‬در راس آنها حسن روحانی‪،‬‬ ‫رییس جمهور ای��ران ق��رار دارد که پیش ت��ر‪ ،‬پرونده اتهام‬ ‫ف�س��اد م��ال��ی علیه ب ��رادرش‪ ،‬حسنی ف��ری��دون و همنی طور‬ ‫ب��ازداش��ت مهدی جهانگیری‪ ،‬ب��رادر اس�ح��اق جهانگیری‪،‬‬ ‫معاون اول او به اتهام فساد اقتصادی خبرساز شده بود‪.‬‬ ‫رییس جمهور ایران‪ ،‬پس از سخنان رهبر ایران مبنی بر‬ ‫برخورد بدون مالحظه با مفسدین اقتصادی گفته است‪«:‬‬ ‫مشکل اقتصادی با بگیر و ببند حل نمي‌شود‪».‬‬ ‫علی مطهری‪ ،‬ن��ای��ب رئ�ی��س دوم مجلس ش ��ورای اسالمی‬

‫‪23‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫نیز در واکنش به درخواست رئیس قوه قضائیه از رهبر‬ ‫جمهوری اسالمی با تاکید براین که «همه کارها باید بر‬ ‫اساس قانون انجام شود» ی��ادآور شده است که «نباید به‬ ‫هر بهانه‌ای متوسل به حکم حکومتی شویم‪».‬‬ ‫م�ح�م��ود ص��ادق��ی‪ ،‬ن�م��ای�ن��ده اص�ل�اح ط�ل��ب مجلس ش��ورای‬ ‫اس�لام��ی ه��م در توییتر خ��ود نوشته اس ��ت‪ «:‬راه اساسی‬ ‫مبارزه با ‪#‬فساد‪ ،‬تدابیر پیشگیرانه و در رأس آن ‪#‬شفافیت‬ ‫است‪ .‬برای مجازات مفسدین اقتصادی‪ ،‬نیاز به برهم زدن‬ ‫قواعد دادرسی و محروم ساخنت متهم از حق دسترسی به‬ ‫وکیل نیست؛ میدان قضاوت را به ‪#‬قضات_مستقل‪ ،‬کاربلد‬ ‫و پاکدست‪ ،‬که خوشبختانه شمارشان در دادگستری کم‬ ‫نیست‪ ،‬بسپارید‪».‬‬ ‫صادق زیباکالم‪ ،‬استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران که به‬ ‫تازگی از دانشگاه آزاد اسالمی اخراج شده است در حساب‬ ‫توییتر خود نوشته است‪« :‬ای کاش مراجع عالی مقام مکارم‬ ‫شیرازی و نوری همدانی در کنار هم صدایی با تندروها و‬ ‫اصرار بر قوه قضاییه در اعدام هرچه بیشتر و سریعتر‬ ‫مفسدین‪ ،‬این پرسش ابتدایی را هم مطرح می فرمودند که‬ ‫چرا در مقایسه با کشورهای دیگر این همه در مملکت ما‬ ‫مفاسد بوجود آمده؟ آیا کشورهای دیگرهم با اعدام جلوی‬ ‫مفاسد را گرفته اند؟»‬

‫اقتصاد‬

‫مفسدان اقتصادی در رویایی‬ ‫با دادگاه های ویژه در ایران‬ ‫واشنطن‪« :‬املجله»‬ ‫بحث برخورد با «مفسدان اقتصادی» در هفته‌های اخیر‪،‬‬ ‫با اعالم تصمیم نهایی ایاالت متحده برای خروج از برجام‬ ‫و همزمان با اوج گرفنت بحران اقتصادی و اعتراض‌های‬ ‫خیابانی در شهرهای مختلف ایران داغ شده است‪.‬‬ ‫چندی پیش‪ ،‬آیت الله خامنه ای‪ ،‬رهبر جمهوری اسالمی با‬ ‫پیشنهاد رئیس قوه قضائیه ایران برای تشکیل دادگاه ویژه‌‬ ‫«مفسدان اقتصادی» با حضور سه قاضی دادگاه انقالب‬ ‫ب��رای رسیدگی ب��ه پ��رون��ده «مفسدان اق�ت�ص��ادی» موافقت‬ ‫کرد‪.‬بر اساس این دستور آیت‌الله خامنه‌ای‪ ،‬آرای صادره از‬ ‫این دادگاه به‌جز اعدام‪« ،‬قطعی و الزم‌االجرا» و بدون امکان‬ ‫تجدید نظر هستند‪.‬‬ ‫به اعتقاد بسیاری از ناظران‪ ،‬این دستور رهبر جمهوری‬ ‫اس�لام��ی توجیه ق��ان��ون��ی ن ��دارد چ��راک��ه طبق م �ق��ررات آینی‬ ‫دادرسی کیفری‪ ،‬محکومان دادگاه‌ها حق داشنت دادرسی‬ ‫عادالنه و درخواست تجدید نظرخواهی احکام در دادگاه ها‬ ‫را دارند‪ ،‬درحالی که براساس این دستور آیت‌الله خامنه‌ای‪،‬‬ ‫متهمان ب��دون رعایت تشریفات قانونی‪ ،‬داش�تن دادرس��ی‬ ‫عادالنه‪ ،‬درخواست تجدیدنظرخواهی و حق انتخاب وکیل‬

‫تعیینی محاکمه می شوند‪.‬‬ ‫در بند ‪ ۱۰‬نامه آملی الریجانی‪ ،‬ریاست قوه قضاییه به رهبر‬ ‫جمهوری اسالمی آمده است‪«:‬آرای صادره از این دادگاه به‬ ‫جز اع��دام‪ ،‬قطعی و الزم االج��را می باشد‪ .‬احکام اع��دام با‬ ‫مهلت حداکثر ‪ ۱۰‬روز قابل تجدیدنظرخواهی در دی��وان‬ ‫عالی کشور می باشد‪».‬‬ ‫ب��راس��اس دستور اخیر رهبر جمهوری اسالمی متهمان‬ ‫به «فساد اقتصادی» در شعبه جدیدی در دادگ��اه انقالب‬ ‫محاکمه می‌شوند؛ دادگاه هایی که یادآور دادگاه های انقالب‬ ‫و اعدام های فراقانونی هزاران زندانی سیاسی در تابستان‬ ‫‪ ۱۳۶۷‬است‪.‬‬ ‫ب ��اای ��ن وج � ��ود‪ ،‬م �ق��ا ‌مه��ای ق �ض��ای��ی‪ ،‬ن �م��ای �ن��دگ��ان م�ج�ل��س‪،‬‬ ‫سیاستمداران و رسانه های اقتدارگرای همسو با حاکمیت‪،‬‬ ‫بر «برخورد شدید» با مفسدان اقتصادی تاکید می‌کنند‪،‬‬ ‫ازجمله‪ ،‬روزن��ام��ه کیهان‪ ،‬چ��اپ ت�ه��ران ک��ه زی��ر نظرحسنی‬ ‫شریعتمداری‪ ،‬نماینده رهبر جمهوری اس�لام��ی منتشر‬ ‫می‌شود‪« ،‬اعدام مفسدان اقتصادی» را چار ‌ه کار دانسته‬ ‫است‪.‬‬ ‫تارنمای اصولگرای مشرق نیوز نیز اختیارات «خ��اص»‬ ‫رهبری را ج��زو وظایف او دانسته و نوشته است‪«:‬رهبر‬

‫‪22‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫روسیه‬

‫آذربایجان‬

‫کمنستان‬ ‫دریایخزر‬

‫ایران‬

‫تشکیل سازمان همکاری دری��ای خزر را مطرح ک��رد‪ .‬ایران‬ ‫بدین وسیله به دنبال تحمیل دیدگاه خود بر سه کشور تازه‬ ‫تاسیس (آذربایجان و قزاقستان و ترکمنستان) بود‪ .‬همکاری‬ ‫کشورهای یاد شده درباره مسائل اختالفی و توافق درباره‬ ‫شیوه و ابزارهای بهره برداری از منابع دریایی از جمله اهداف‬ ‫این سازمان بود‪.‬‬ ‫ای��ران هنوز این دیدگاه را در پیش گرفته و به دنبال تحمیل‬ ‫دیدگاه خود در زمینه استفاده از منابع دریایی است‪ .‬بنابراین‬ ‫می توان گفت کنوانسیون اخیر درباره رژیم حقوقی دریای‬

‫‪21‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫خزر در آکتائو با مشکالت و موانع اجرایی متعددی روبرو‬ ‫است‪.‬‬ ‫چنانچه کشورهای ی��اد ش��ده به دنبال ایجاد راهکار‬ ‫ه�س�ت�ن��د ب��ای��د در اب �ت��دا درک درس �ت��ی از س �ی��اس��ت و‬ ‫ب��ازی ه��ای ای��ران داش�ت��ه باشند‪ .‬ای��ران ب��ه دن�ب��ال بهره‬ ‫ب ��رداری از م��ذاک��رات ب��رای کسب ام�ت�ی��ازات بیشتر به‬ ‫ضرر کشورهای دیگر است‪ .‬این رویکرد با توجه به‬ ‫هوشمندی و درک سران سه کشور از ماهیت اهداف‬ ‫ایران جواب نمی دهد‪.‬‬

‫سیاست‬ ‫قزاقستان‬ ‫توجه کشورهای عربی قرار بگیرد‪ .‬در این راستا‪ ،‬سعودی‬ ‫طرحی در خصوص انجمن همکاری ه��ای اقتصادی بنی‬ ‫کشورهای آسیای میانه و آذربایجان و اتحادیه عرب مطرح‬ ‫کرد‪ .‬سومنی نشست انجمن در سال ‪ 2017‬در تاجیکستان‬ ‫برگزار شد که گام مهمی در راستای تحکیم روابط دوستانه‬ ‫و همکاری با کشورهای دو منطقه و تامنی منافع مشترک‬ ‫به شمار می رود‪.‬‬

‫ازبکستان‬

‫توافق آکتائو ‪2018‬؛ تهران همچنان مانعی بر‬ ‫سر شکل گیری راهکار‬

‫ترک‬

‫هر چند کشورهای حاشیه خزر آمال و امیدهای فراوانی‬ ‫برای به نتیجه رسیدن این توافق دارند اما تهران همچنان‬ ‫به عنوان مانع اصلی بر سر رسیدن به راهکار نقش آفرینی‬ ‫می کند‪.‬‬ ‫اما کشورهای حاشیه خزر هنوز راه درازی برای رسیدن‬ ‫به اهداف مورد نظر در پیش دارند و هنوز به دلیل موضع‬ ‫ای ��ران در ج��ا م��ی زن�ن��د‪ .‬ح��اال ای ��ران ب��ه م��ان��ع اص�ل��ی ب��رای‬ ‫تقویت همکاری مشترک و بهره برداری متقابل از ثروت‬ ‫ها و منابع دریایی تبدیل شده است‪ .‬همزمان با امضای‬ ‫کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر‪ ،‬دولت ایران با ارسال‬ ‫نامه ای اعالمیه تفسیری ایران در مورد این کنوانسیون را‬ ‫ارایه داد‪ .‬در این نامه به سه مورد اصلی اشاره شده است‪:‬‬ ‫‪-1‬ایران مقررات و مفاد مربوطه قرارداد ‪ 1921‬میان ایران و‬ ‫جمهوری سوسیالیست فدراتیو روسیه و همچننی قرارداد‬ ‫‪ 1940‬بازرگانی و بحر پیمایی میان ایران و اتحاد جماهیر‬ ‫شوروی را یادآوری و خاطر نشان می کند‪.‬‬

‫‪-2‬در کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر‪،‬‬ ‫محدوده بستر و زیر بستر تعینی نشده است‪.‬‬ ‫‪-3‬بند سوم از بخش مربوط به تعریف خطوط مبدا مستقیم‬ ‫در ماده یک کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر به وضعیت‬ ‫ساحل ایران در دریای خزر اشاره دارد‪ .‬به عالوه‪ ،‬روش تعینی‬ ‫خطوط مبدا مستقیم بایستی در یک موافقتنامه جداگانه میان‬ ‫همه طرف های ذیربط کنوانسیون معنی گردد‪.‬‬ ‫با توجه به آنچه گفته شد می توان گفت پنج کشور‬ ‫حاشیه خزر هنوز درج��ا می زنند و مسائل مطرح‬ ‫شده در اوایل دهه نود میالدی هنوز حل نشده است‪.‬‬ ‫ای��ران همنی رویکرد را در گفتگوها در پیش گرفته‬ ‫است؛ چه اینکه دولت ایران برای دست یابی به تفاهم‬ ‫یا توافق مذاکره نمی کند بلکه ایران برای هدر دادن‬ ‫وقت و سوءاستفاده از شرایط پای میز گفتگو می‬ ‫نشیند‪ .‬تا زمانی که اهداف مورد نظر ایران در توافق‬ ‫در نظر گرفته نشود این کشور به گفتگو و هدر دادن‬ ‫وقت می پردازد‪ .‬رویکرد ایران پایه و اساس مذاکره را‬ ‫به هم می ریزد چرا که گفتگوها معموال برای رسیدن‬

‫به راهکارهای میانه بر پایه تامنی منافع کشورهای‬ ‫مذاکره کننده انجام می ش��ود و هیچ کشوری نمی‬ ‫تواند راهکارها را بر مبنای دیدگاه خاص یا منافع‬ ‫خاص خود و به ضرر کشورهای دیگر تنظیم کند‪.‬‬ ‫این در حالیست که تهران از مذاکره به عنوان ابزاری‬ ‫ب��رای ت��ام�ین منافع خ��ود و تحمیل دی��دگ��اه ب��دون در‬ ‫نظر گرفنت منافع و دیدگاه کشورهای دیگر استفاده‬ ‫می کند‪.‬‬ ‫ایران در اوایل دهه نود میالدی و درست در سال ‪ 1991‬طرح‬

‫‪20‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫(از راست) نور سلطان نظربایف رییس جمهور‬ ‫قزاقستان و الهام علی اف رییس جمهور‬ ‫آذربایجان) در حال دست دادن در نشست سران‬ ‫پنج کشور حاشیه خزر در اکتائو در ‪ 12‬آگوست‬ ‫‪( .2018‬گتی)‬

‫حقوقی و نحوه بهره برداری از منابع خزر توافق نظر ندارند‬ ‫اجرای پروژه های بزرگ دریایی انجام می شود‪.‬‬ ‫در کنوانسیون رژیم حقوقی دری��ای خزر حضور نیروهای که همنی تاثیر منفی بر سرمایه گذاری در بخش انرژی در این‬ ‫نظامی خارجی منطقه ای و بنی املللی در این منطقه آبی ممنوع منطقه می گذارد‪ .‬این دقیقا بر خالف وضعیت حقوقی میدان‬ ‫اعالم شده است‪.‬‬ ‫های نفت و گاز دریایی و زمینی منطقه خلیج است که عامل‬ ‫در این کنوانسیون بر تقویت مناسبات اقتصادی بنی کشورها مهمی در جذب سرمایه گذاری به شمار می رود‪.‬‬ ‫ت��اک�ی��د م��ی ک�ن��د‪ .‬ب�ن��اب��رای��ن‪ ،‬گ�م��ان م��ی رود موافقتنامه ه��ای‬ ‫بسیاری در ح��وزه بنی امللل در ارتباط با ای��ن منطقه منعقد ‪-2‬دسترسی آسان بازارهای جهانی به منابع‬ ‫شود که سه موافقت نامه در حوزه حمل و نقل و بازرگانی و‬ ‫همکاری اقتصادی و اجتناب از وقوع حادثه در دریای خزر خلیج بر خالف حوزه خزر‬ ‫امضا شده است‪.‬‬ ‫دسترسی بازارهای جهانی به منابع خلیج نسبت به حوزه‬ ‫خزر آسان تر است‪ .‬نحوه اکتشاف و استخراج منابع انرژی‬ ‫حوزه های خزر و خلیج؛ تکامل یا رقابت؟‬ ‫برای شرکت های بزرگ نفتی از اهمیت فراوانی برخوردار بوده‬ ‫و به م��وازات آن‪ ،‬سیستم حمل و نقل این منابع هم به همان‬ ‫بحث های فراوانی درباره ماهیت رقابتی میان منابع دریای اندازه حائز اهمیت است‪ .‬هر چقدر مسیرهای انتقال انرژی‬ ‫خ��زر و منطقه خلیج عربی مطرح م��ی شوند ک��ه م��ی توانند بیشتر باشد شرکت های انرژی توجه بیشتری به سرمایه‬ ‫جایگزین منابع و ظرفیت های منطقه خلیج عربی به ویژه در گ��ذاری در ای��ن میادین می کنند‪ .‬در ای��ن میان‪ ،‬عامل مهمی‬ ‫اروپ��ا شوند‪ .‬این حرف به معنای رنگ باخنت اهمیت منطقه وجود دارد و آن‪ ،‬نبود موانع سیاسی و جغرافیایی در مسیر‬ ‫خلیج عربی در معادله های راهبردی بنی املللی است که عمدتا حمل و نقل دریایی و ذخایر فراوان انرژی در آن مناطق است‪.‬‬ ‫بر منابع نفتی و گازی مبتنی است‪ .‬بی تردید‪ ،‬این استدالل ‪-3‬اق ��دام ��ات ق��اب��ل م�لاح�ظ��ه ک �ش��وره��ای خلیج ب ��رای بهبودی‬ ‫غیر قابل قبول است‪ .‬اینکه بگوییم حوزه خزر و حوزه خلیج موقعیت استراتژیک خود در بازار انرژی جهان‪ .‬با توجه به‬ ‫مکمل یکدیگرند ن��ادرس��ت اس��ت و حتی نمی ت��وان گفت که آمارهای قطعی و غیر قطعی‪ ،‬میزان منابع موجود در دریای‬ ‫حوزه خزر می تواند به جایگزینی برای حوزه خلیج از لحاظ خزر حتی به اندازه منابع یک میدان نفتی یا گازی در یکی از‬ ‫اهمیت ژئوپلیتیک و ژئواقتصادی مطرح شود‪ .‬در این راستا کشورهای خلیج مثل سعودی (ذخایر نفتی میدان غوار حدود‬ ‫می توان به چند دلیل اصلی اشاره کرد‪:‬‬ ‫‪ 90‬میلیار بشکه است) نمی رسد‪ .‬با این اوصاف‪ ،‬میزان تولید‬ ‫ناآرام‬ ‫کشورهای‬ ‫با‬ ‫قیاس‬ ‫‪-1‬کشورهای منطقه خلیج عربی در‬ ‫یا ذخایر نفتی و گازی حوزه خزر در مقایسه با منطقه خلیج‬ ‫برخوردارند‪.‬‬ ‫بیشتری‬ ‫حقوقی‬ ‫حاشیه خزر از ثبات سیاسی و‬ ‫بسیار ناچیز به نظر می رسد‪.‬‬ ‫آغاز‬ ‫‪2011‬‬ ‫سال‬ ‫از‬ ‫که‬ ‫عربی‬ ‫تحوالت‬ ‫منطقه خلیج به دنبال‬ ‫ه��ر چند منابع و ظرفیت ه��ای منطقه خلیج در ق�ی��اس با‬ ‫اما‬ ‫دارند‬ ‫قرار‬ ‫فراوانی‬ ‫های‬ ‫تنش‬ ‫و‬ ‫تهدیدها‬ ‫شد در معرض‬ ‫حوزه خزر محدود به نظر می رسد اما با این حال نباید‬ ‫در‬ ‫�اری‬ ‫�‬ ‫ج‬ ‫�ای‬ ‫�‬ ‫ه‬ ‫کشمکش‬ ‫و‬ ‫نبردها‬ ‫مقایسه‬ ‫ای��ن شرایط در‬ ‫حوزه خزر را دست کم گرفت‪ .‬منابع و ظرفیت های عظیم‬ ‫می‬ ‫نظر‬ ‫به‬ ‫ناچیز‬ ‫و‬ ‫محدود‬ ‫خیلی‬ ‫خزر‬ ‫حاشیه‬ ‫کشورهای‬ ‫نفتی و گازی در این منطقه قرار دارد که بهتر است مورد‬ ‫رس��د‪ .‬کما اینکه‪ ،‬کشورهای حاشیه خ��زر درب��اره وضعیت‬

‫‪19‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫سیاست‬ ‫درباره نحوه بهره برداری از منابع دریایی و نیز جلوگیری از‬ ‫حضور نظامی آمریکا در منطقه افتاد‪ .‬بدین ترتیب‪ ،‬یک سری‬ ‫نشست و گفتگو بنی س��ران کشورهای منطقه برگزار شد‪.‬‬ ‫هر چند بررسی درباره دست یابی به توافق درباره وضعیت‬ ‫حقوقی خ��رز از س��ال ‪ 1996‬کلید خ��ورد ام��ا نشست سران‬ ‫کشورهای منطقه در سال ‪ 2002‬آغاز شد‪.‬‬ ‫دریای خزر در ترازوی قواننی بنی املللی‬ ‫ک�ش��وره��ای ساحلی خ��زر ب��ر س��ر ماهیت جغرافیایی خزر‬ ‫اختالف نظر دارند که منجر به بروز اختالفات بر سر وضعیت‬ ‫حقوقی دریا شده است‪ .‬برخی از کشورها مثل ایران بر این‬ ‫ب��اورن��د ک��ه خ��زر ب��ه ع�ن��وان ی��ک دری��اچ��ه شناخته م��ی ش��ود و‬ ‫نباید قواننی بنی املللی دریاها در ارتباط با خزر اجرا شوند‪.‬‬ ‫در مقابل‪ ،‬ک�ش��وره��ای دی�گ��ری مثل جمهوری آذرب��ای�ج��ان و‬ ‫قزاقستان هستند ک��ه اهمیت خ��زر را ف��رات��ر از ی��ک دری��اچ��ه‬ ‫تلقی می کنند‪ .‬کشورهای حاشیه خزر بر سر تحدید حدود‬ ‫زیربستر خزر اختالف نظر دارند‪ .‬آذربایجان و قزاقستان و‬ ‫ترکمنستان طرح "خط منصف " (طول سواحل) را برای تعینی‬ ‫مرزهای کف دریای خزر پیشنهاد دادند‪ .‬موضع دولت ایران‬ ‫تقسیم دریای خزر بر پایه انصاف (مناطق ‪ 20‬درصدی برای‬ ‫هر کدام از ‪ 5‬کشور حاشیه خزر) بوده است‪ .‬ایران مخالف‬ ‫انعقاد توافق نامه های دو جانبه بنی کشورخای حاشیه خزر‬ ‫است‪ .‬روسیه هم با تقسیم کف دریا موافق بوده اما با تقسیم‬ ‫مناطق دریایی اش مخالفت کرد‪.‬‬ ‫می توان گفت‪ ،‬کشورهای حاشیه خزر با توجه به قواننی بنی‬ ‫املللی ملزم با ایجاد راهکار خاصی –چه تقسیم مناطق و یا‬ ‫اداره مشترک‪ -‬نکرده است‪.‬‬

‫از چپ‪ :‬نور سلطان نظر بایف رییس جمهور‬ ‫قزاقستان و والدمیر پوتنی رییس جمهور روسیه‬ ‫در کنار دریای خزر در حاشیه پنجمنی نشست‬ ‫سران خزر در اکتائو (قزاقستان)‬

‫نگاهی به توافق آکتائو ‪2018‬‬

‫کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر یک سری مقررات برای‬ ‫نحوه بهره برداری از ثروت های دریایی در نظر گرفته است‪.‬‬ ‫این کنوانسیون در عنی حال آب های سطح دریای خزر را به‬ ‫صورت منطقه مشترک در نظر گرفته است‪.‬‬ ‫عملیات ماهیگیری و حمل و نقل و پ��ژوه��ش ه��ای علمی و‬ ‫ایجاد خطوط لوله بر مبنای قواننی مورد توافق کشورها هنگام‬

‫مراسم‬ ‫رهاسازی‬ ‫نوزادان ماهیان‬ ‫خاویاری در‬ ‫حاشیه پنجمنی‬ ‫نشست سران‬ ‫خزر (گتی)‬

‫‪18‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫سیاست‬

‫نشست سران کشورهای ساحلی خزر و مانع تراشی تهران‬

‫توافق اکتائو؛ گامی به جلو یا در جا زدن؟‬

‫اکتائو (قزاقستان) – احمد طاهر‬ ‫نشست سران کشورهای ساحلی خزر با حضور پنج کشور‬ ‫حاشیه خزر یعنی جمهوری آذربایجان و ایران و قزاقستان‬ ‫و روسیه و ترکمنستان در شهر اکتائوی قزاقستان در روز‬ ‫‪ 12‬آگوست ‪ 2018‬برگزار شد‪ .‬این اج�لاس‪ ،‬گام ت��ازه ای در‬ ‫راستای ایجاد راهکار برای اختالفات حقوقی پیچیده ای است‬ ‫که به دنبال فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در اوایل دهه‬ ‫بیستم بروز کرد‪ .‬کشورهای یاد شده سعی می کنند تا به‬ ‫تفاهماتی برای همکاری در زمینه استفاده از ثروت و منابع‬ ‫طبیعی دریای خزر پس از فیصله دادن به وضعیت حقوقی‬ ‫دریای خزر برسند و کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر‬ ‫را امضا کردند‪.‬‬ ‫این نشست به دنبال چندین اجالس از جمله در آوریل ‪2002‬‬ ‫در عشق آباد (پایتخت ترکمنستان) و اکتبر ‪ 2007‬در تهران و‬ ‫در نوامبر ‪ 2010‬در باکو (پایتخت جمهوری آذربایجان) و در‬ ‫سپتامبر ‪ 2014‬در آستراخان روسیه میان سران کشورهای‬ ‫منطقه برگزار شد‪.‬‬ ‫ح��اال درس��ت اس��ت ک��ه س��ران ای��ن پنج ک�ش��ور ب��ه ت��واف�ق��ی در‬ ‫خ�ص��وص وض�ع�ی��ت ق��ان��ون��ی دری ��ای خ��زر دس��ت یافتند ام��ا‬ ‫مضمون و مفاد ای��ن موافقت نامه پرسش ه��ای ف��راوان��ی را‬ ‫مطرح می کند‪ .‬این موافقت نامه تا چه ان��دازه در حل مساله‬ ‫حقوقی بر سر خ��زر موفق ب��وده اس��ت و چه پیامدهایی بر‬ ‫استفاده از منابع طبیعی آن خ��واه��د داش��ت؟ ای��ن ت��واف��ق چه‬ ‫نتایجی ب��ر ب ��ازار ان ��رژی ب�ین املللی و قیمت نفت و گ��از می‬ ‫گذارد؟ آیا امکان رقابت بنی منابع نفتی دریای خزر و خلیج‬ ‫عربی وجود دارد؟‬ ‫دریای خزر؛ موقعیت جغرافیایی و اهمیت اقتصادی‬ ‫دریای خزر در غرب آسیا قرار گرفته و ‪ 371‬هزار کیلومتر‬ ‫مساحت دارد و به عنوان بزرگ ترین دریاچه جهان شناخته‬ ‫می شود‪ .‬طول و عرض خزر به ترتیب ‪ 1200‬و ‪ 300‬کیلومتر‬ ‫و عمیق ترین نقطه آن ‪ 1023‬متر است‪.‬‬

‫دری��ای خ��زر از ش��رق ب��ه ترکمنستان (ط��ول ساحلی ‪1700‬‬ ‫کیلومتر) و از شمال غ��رب به روسیه (ط��ول ساحلی ‪1100‬‬ ‫کیلومتر) و از شمال شرق به قزاقستان (طول ساحلی ‪2000‬‬ ‫کیلومتر) و از جنوب به ایران (طول ساحلی ‪ 600‬کیلومتر) و‬ ‫از غرب به جمهوری آذربایجان (طول ساحلی ‪ 800‬کیلومتر)‬ ‫محدود می شود‪.‬‬

‫موقعیت و اهمیت‬ ‫دریای خزر تنها به دلیل میزان تولید نفت که بر مبنای ارزیابی‬ ‫های بنی املللی بسیار محدود تر از میزان ذخایر مورد انتظار‬ ‫است مهم تلقی نمی شود‪ .‬آژانس بنی املللی انرژی می گوید‬ ‫ذخایر نفتی دریای خزر حدود ‪ 15‬تا ‪ 40‬میلیارد بشکه یعنی‬ ‫چیزی معادل ‪ 1.5‬درصد تا ‪ 4‬درصد کل ذخایر نفتی جهان‬ ‫است‪ .‬دریای خزر حدود ‪ 6.7‬تا ‪ 9.2‬تریلیون متر مکعب ذخیره‬ ‫گازی دارد‪ .‬البته به اینها باید ‪ 8‬تریلیون متر مکعب گازی را‬ ‫افزود که احتماال در این دریا وجود دارد‪ .‬این رقم چیزی معادل‬ ‫‪ 6‬تا ‪ 7‬درصد کل ذخایر گاز طبیعی جهان است‪.‬‬ ‫اهمیت این دریا تنها به دلیل منابع نفتی و گازی اش نیست‬ ‫بلکه خزر منطقه پویا در زمینه حمل و نقل دریایی به شمار‬ ‫می رود‪ .‬حاال درس��ت است که دریاچه ها هیچ راه خروجی‬ ‫ندارند اما دریای خزر از طریق رودها و کانال های آبی روسیه‬ ‫به دری��ای آزوف و دری��ای بالتیک و دری��ای سیاه متصل می‬ ‫شود‪.‬‬ ‫مسیرهای کشتیرانی دریای خزر معموال کوتاه هستند و به‬ ‫همنی دلیل حمل و نقل میان بنادر منطقه زمان کمتری می‬ ‫برد و این یکی از ویژگی های مهم خزر به شمار می رود‪ .‬از‬ ‫سوی دیگر‪ ،‬دریای خزر با توجه به دسترسی به دریای بالتیک‬ ‫و دریای سیاه و مدیترانه می تواند نقش عمده در عرصه بنی‬ ‫املللی ایفا کند‪ .‬بنابراین‪ ،‬استفاده از این مسیرها و ظرفیت‬ ‫ه��ای کشتیرانی می تواند سهم مهمی در افزایش همکاری‬ ‫اقتصادی در این منطقه داشته باشد‪.‬‬

‫‪16‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫پیشینه تاریخی‬ ‫خزر در دوره اتحاد جماهیر شوروی قلمرو تنها دو کشور‬ ‫شوروی و ایران به شمار می رود و به همنی دلیل‪ ،‬بهره برداری‬ ‫از منابع و ظرفیت های خزر ( کشتیرانی و شکار) بر مبنای‬ ‫توافقنامه میان ش��وروی و ای��ران در ‪ 25‬مارس ‪ 1940‬تنظیم‬ ‫می شد‪.‬‬ ‫به دنبال فروپاشی شوروی در اوایل دهه نود و ظهور چندین‬ ‫کشور ساحلی خزر (جمهوری آذربایجان و ترکمنستان و‬ ‫قزاقستان) ل��زوم مشخص شدن وضعیت حقوقی این دریا‬ ‫بیش از پیش مطرح شد‪ .‬در آن زمان‪ ،‬زمزمه هایی در خصوص‬ ‫اهمیت خزر به عنوان یکی از منابع تامنی انرژی کشورهای‬ ‫جهان مطرح شد‪ .‬این گمانه زنی با توجه به آمارهای برخی‬ ‫از نهادهای بنی املللی مطرح گردید‪.‬‬

‫‪17‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫از این رو‪ ،‬دولت های منطقه با چالش های بزرگی درباره نحوه‬ ‫استفاده عادالنه از ظرفیت های خزر و عدم تجاوز به حقوق‬ ‫یکدیگر مواجه شدند‪ .‬این تنش در سایه توجه فزاینده آمریکا‬ ‫به این منطقه باال گرفت‪ .‬در سال ‪ ،1993‬چندین شرکت نفتی‬ ‫آمریکا با کشورهای قزاقستان و آذربایجان قراردادهایی برای‬ ‫بهره برداری از منابع نفتی موجود در خزر امضا کردند‪.‬‬ ‫حضور آمریکا در منطقه از دیدگاه روسیه تهدیدی برای امنیت‬ ‫ملی این کشور تلقی شد چرا که آمریکا پا را از سیطره بر‬ ‫منابع نفتی در این منطقه فراتر گذاشته و به دنبال حضور‬ ‫ن�ظ��ام��ی در ک�ش��وره��ای همسایه روس �ی��ه در راس �ت��ای تامنی‬ ‫منافع سیاسی و اقتصادی اش با بهره برداری از حمالت ‪11‬‬ ‫سپتامبر ‪ 2001‬بود‪.‬‬ ‫ب��ه همنی دل�ی��ل‪ ،‬نگرانی ه��ای روس�ی��ه اف��زای��ش یافت و ب��ه فکر‬ ‫گفتگوی مستقیم با کشورهای منطقه ب��رای حل اختالفات‬

‫م��ورد دی��گ��ری ب��ود ک��ه موقعیت ضعیف ت��ر چ�ین نسبت‬ ‫به آمریکا را آشکار کرد‪ .‬آمریکا این شرکت را به دالیل‬ ‫مرتبط با امنیت ملی تحریم کرد‪ .‬این مساله نشان می‬ ‫دهد که آمریکایی هایی که یک شرکت چینی را با اعمال‬ ‫تحریم به ورطه ورشکستگی می کشانند می توانند به‬ ‫شرکت ها یا نهادهای چینی که بازار ایران را بر داد و‬ ‫ستد با آمریکا ترجیح می دهند ضربه بزنند‪.‬‬ ‫روسیه و ترکیه قدرت های متوسط هستند و در موارد‬ ‫بسیاری برای اجتناب از فروپاشی اقتصادی در ایران به‬ ‫کمک این کشور شتافتند‪ .‬این دو کشور با کاهش ارزش‬ ‫پول ملی در برابر دالر مواجه هستند که البته هنوز به‬ ‫ش��دت ب��ح��ران پ��ول��ی ای���ران نیست‪ .‬روس��ی��ه و ترکیه مثل‬ ‫ایران دچار کاهش رشد تولید ناخالص داخلی و افزایش‬

‫‪15‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫بیکاری هستند‪.‬‬ ‫تحوالت اقتصادی در عرصه بنی امللل نشانگر موضع‬ ‫برتر آمریکا در شرایط کنونی است‪ .‬از این رو‪ ،‬این کشور‬ ‫می تواند خواسته های اقتصادی خود را به حکومت ایران‬ ‫تحمیل و سیستم را تضعیف کرده و آن را وادار به تغییر‬ ‫رفتار خود در منطقه سازد‪ .‬شاید دولت آمریکا تا حد‬ ‫فروپاشی کامل رژیم پیش برود‪.‬‬ ‫ایران دو گزینه در اختیار دارد‪ :‬همکاری بی قید و شرط‬ ‫با آمریکا که منجر به تضعیف پایه های نظام می شود‪.‬‬ ‫این گزینه دور از ذهن به نظر می رسد‪ .‬یا ایستادگی در‬ ‫برابر آمریکا تا اینکه دولت ترامپ برود و احتماال اوضاع‬ ‫اقتصادی جهان مثل ‪ 2008‬برمی گردد‪ :‬ظهور قدرت های‬ ‫اقتصادی نوین و آمریکای پا در هوا‪.‬‬

‫موضوع ویژه‬ ‫ایران شاید تا حاال از وقوع رویارویی مستقیم نظامی با‬ ‫آمریکایی ها اجتناب کرده اما قدرت اقتصادی واشنگنت‬ ‫در ‪ 2018‬نسبت به ‪ 2008‬به مراتب افزایش یافته و قدرت‬ ‫اق�ت�ص��ادی ت�ه��ران در ‪ 2018‬نسبت ب��ه ‪ 2008‬ب��ه مراتب‬ ‫کاهش یافته است‪.‬‬ ‫نرخ رشد اقتصادی در کشورهایی مثل روسیه و ایران‬ ‫و ترکیه کاهش یافت و در مقابل‪ ،‬اقتصاد آمریکا جان‬ ‫تازه ای گرفت و نرخ بهره بانکی در این کشور افزایش‬ ‫پیدا کرد‪ .‬همنی عامل موجب فرار سرمایه از کشورهای‬ ‫درحال رشد و دارای اقتصاد درب و داغان به واشنگنت‬ ‫شد‪ .‬آنچه موجب وخیم تر شدن شرایط اقتصادی این‬ ‫کشورها شد این بود که فرار سرمایه به سقوط ارزش‬ ‫پول ملی می انجامد و این به بحران اقتصادی دامن می‬ ‫زند‪.‬‬ ‫در ای��ن ش��رای��ط ب��ود ک��ه دالر از ‪ 4300‬ت��وم��ان ب��ه قله ‪11‬‬ ‫هزار تومانی صعود کرد‪ .‬روند فروپاشی اقتصادی که‬ ‫در ایران آغاز شده حد و مرزی نمی شناسد‪ .‬هزاران نفر‬ ‫به دلیل همنی وضعیت اسفناک اقتصادی در شهرهای‬ ‫مختلف به خیابان ها ریختند‪ .‬صحنه اعتراضات مردمی‬ ‫اخیر تداعی کننده راهپیمایی ه��ای س��ال ه��ای ‪ 1977‬و‬ ‫‪ 1978‬در ای��ران اس��ت که دس��ت آخ��ر به سرنگونی رژیم‬ ‫شاه در ‪ 1979‬انجامید‪.‬‬ ‫چنانچه بخت با پرزیدنت ترامپ در خصوص تحریم‬ ‫های یکجانبه یار باشد این فشارها شدید تر و تاثیر‬ ‫گذارتر از تحریم های سازمان ملل خواهند ب��ود‪ .‬حاال‬ ‫شاید ترامپ آگاهانه می دان��د که آمریکا در رویارویی‬ ‫اقتصادی با ایران حتی بدون حمایت کشورهای اروپایی‬ ‫دست باال را دارد‪.‬‬ ‫بنابراین‪ ،‬آمریکا در بهترین شرایط اقتصادی قرار دارد‬ ‫و بقیه اقتصادهای ب��زرگ دنیا با ه��زار و یک گرفتاری‬ ‫دست و پنجه نرم می کنند‪ .‬واشنگنت می تواند با توجه‬ ‫به موقعیت برتر خود خواسته هایش در مورد تعطیل‬ ‫کردن برنامه هسته ای را پیش ببرد‪ .‬آمریکا این روند را‬ ‫در دو مرحله به اجرا گذاشته است‪ .‬مرحله اول تحریم ها‬ ‫در آگوست و مرحله دوم هم در نوامبر باز می گردند‪.‬‬ ‫همچننی‪ ،‬واشنگنت از تهران خواسته تا دست از رفتار‬ ‫ستیزه جویانه در منطقه برداشته و فعالیت های بی ثبات‬ ‫کننده در کشورهای همسایه را متوقف کند‪.‬‬ ‫اروپایی ها با تحریم های آمریکا مخالفت کردند و اینطور‬ ‫وانمود کردند که به طور کلی به خروج آمریکا از برجام‬ ‫معترض هستند‪ .‬ات�ح��ادی��ه اروپ ��ا کوشید ش��رک��ت های‬ ‫اروپایی را به عدم پذیرش تحریم های آمریکا و ماندن‬ ‫در بازارهای ایران تشویق کند‪ .‬اما شرکت های اروپایی‬ ‫می دانند که آمریکا بزرگ ترین اقتصاد دنیا را در اختیار‬ ‫دارد و ترجیح دادن ایران بر آمریکا از لحاظ داد و ستد‬ ‫تجاری برایشان نمی صرفد‪ .‬بنابراین‪ ،‬فعالیت شرکت‬ ‫های اروپایی در ای��ران از توتال فرانسه تا دایملر آملان‪،‬‬ ‫یکی پس از دیگری متوقف شد‪.‬‬ ‫تنها چنی که دومنی اقتصاد دنیا را در اختیار دارد در‬ ‫برابر آمریکا ایستاد و گفت که این تحریم ها هیچ ربطی‬

‫به این کشور ندارند و او همچنان از ایران نفت وارد می‬ ‫کند‪.‬‬ ‫ال�ب�ت��ه‪ ،‬ش��ای��د چینی ه��ا از س��ر تکبر ی��ا م��ان��ور سیاسی‬ ‫این حرف را زده باشند‪ .‬درست است که چنی یک قدرت‬ ‫اقتصادی محسوب می شود اما هنوز مانده تا پول ملی‬ ‫اش به عنوان ارز رای��ج بنی املللی مطرح گ��ردد و باید با‬ ‫همان دالر داد و ستد کند‪.‬‬ ‫چنی در اواخر ‪ 2016‬تجربه فرار سرمایه از بانک هایش‬ ‫را از سر گذرانید‪ .‬این بحران اقتصاد کشور را به لرزه‬ ‫درآورد و ثابت کرد که پکن هنوز نمی تواند با استقالل‬ ‫از بازار جهانی که آمریکا در آن حرف اول و آخر را می‬ ‫زند روی پای خودش بایستد‪.‬‬ ‫اعالم ورشکستگی شرکت فناوری چینی «زی تی ای»‬

‫‪14‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫اوب��ام��ا دس��ت دوس�ت��ی ب��ه ای��ران دراز ک��رد و در موضع‬ ‫ضعیف ظاهر شد و ایران خود را ابرقدرت تصور کرد‪.‬‬ ‫بعد از این‪ ،‬رویکرد ایجاد نا امنی در مسیر کشتیرانی‬ ‫در خلیج و دستگیری تفنگداران آمریکا و آزمایش های‬ ‫موشکی بالستیک توسط ایران آغاز شد‪ .‬این روند ادامه‬ ‫داش��ت ت��ا اینکه دون��ال��د ت��رام��پ ب��ه ع�ن��وان رییس جمهور‬ ‫آمریکا در کاخ سفید مستقر شد‪ .‬ظریف –سیاستمدار‬ ‫کارکشته که رویکرد سیاسی آمریکا را به خوبی درک‬ ‫می کند‪ -‬در آن زم��ان‪ ،‬متوجه شد که ای��ن آمریکا دیگر‬

‫‪13‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫با کسی شوخی ندارد و دولت جدید منتظر این است تا‬ ‫خطای کوچکی از ایران در خلیج سر بزند و به این بهانه‪،‬‬ ‫موشک ها و بمب افکن هایش را بر سر «سپاه پاسداران»‬ ‫و زی��ر ساختارها و تاسیسات نفتی و حیاتی کشور‬ ‫خالی کند‪ .‬بدین ترتیب‪ ،‬ایران کمی آرامی گرفت و آزمایش‬ ‫های موشکی و شیطنت هایش در خلیج خاتمه یافتند‪.‬‬ ‫با ای��ن ح��ال‪ ،‬حمایت مالی ای��ران از شبه نظامیانش در‬ ‫یمن و ع��راق و س��وری��ه و لبنان قطع نشد‪ .‬ام��ا ه��وش و‬ ‫ذکاوت دیپلماتیک ظریف و ایرانی ها حد و حدودی دارد‪.‬‬

‫موضوع ویژه‬

‫قدرت اقتصادی آمریکا‬ ‫وضربه کاری به ایران‬ ‫واشنطن‪ :‬حسني عبد الحسني‬ ‫شاید بسیاری به یاد نداشته باشند که مذاکره با ایران در‬ ‫دو سال آخر دوره دوم ریاست جمهوری جرج بوش و نه‬ ‫باراک اوباما کلید خورد‪ .‬در آن زمان‪ ،‬آمریکا با گرفتاری‬ ‫های زیادی روبرو بود؛ از دریای خونی که آمریکایی ها‬ ‫در فلوجه راه انداختند گرفته تا «رکود بزرگ» نیویورک‬ ‫تا رشد اقتصادی فوق العاده چینی ها‪ .‬همه این تحوالت‬ ‫باعث شد تا ب��وش‪ ،‬بی سر و ص��دا‪ ،‬ش��رط تعلیق غنی‬ ‫س��ازی اوران�ی��وم را کنار گذاشته و م��ذاک��ره با تهران را‬ ‫آغاز کند‪ .‬البته‪ ،‬سه کشور اروپایی متحد آمریکا – لندن‬ ‫و پاریس و برلنی‪ -‬پیش از آمریکایی ها گفتگو با تهران‬ ‫را شروع کرده بودند‪.‬‬ ‫قیمت نفت در بازارهای جهانی در نیمه دوم دهه گذشته‬ ‫رکورد زد و اندازه اقتصاد ایران با رشد اقتصادی ‪270‬‬ ‫درصدی از ‪ 2005‬تا ‪ 2011‬به اوج خود یعنی ‪ 592‬میلیارد‬ ‫دالر رسید‪ .‬روسیه هم به دلیل افزایش درآمدهای نفتی‬ ‫رش��د اقتصادی ‪ 2‬تریلیون دالری را در ‪ 2014‬تجربه‬ ‫ک��رد‪ .‬ام��ا ای��ن رش��د اق�ت�ص��ادی‪ ،‬همزمان ب��ا آغ��از ‪2016‬‬ ‫مسیر نزولی پرشتابی در پیش گرفته و به یک تریلیون‬ ‫دالر کاهش یافت‪.‬‬ ‫باراک اوباما رویکرد گفتگو با ایران درباره برنامه هسته‬ ‫ای را در پیش گرفت‪ .‬مذاکراتی که دولت بوش آغاز کرده‬ ‫بود‪ .‬اوباما در کنار این مذاکرات نگاه طرفدارانه ای به‬ ‫رژیم ایران داشت‪ .‬رییس جمهوری سابق آمریکا تصور‬ ‫می کرد که واشنگنت می تواند الگوی ائتالف با ایران در‬ ‫دوره شاه –قبل از انقالب ‪ -1979‬را احیا کند‪ .‬البته‪ ،‬اوباما‬

‫اشتباه ک��رد و در ع��وض‪ ،‬ای��ران از آزاد ش��دن پ��ول های‬ ‫بلوکه شده بهره گرفت‪ .‬این اموال خرج سرمایه گذاری‬ ‫اقتصادی نشدند بلکه ب��رای تامنی هزینه ماجراجویی‬ ‫ه��ای منطقه ای حکومت و حمایت مالی شبه نظامیان‬ ‫هوادار –از طرطوس سوریه گرفته تا باب املندب یمن‪ -‬به‬ ‫کار رفتند‪ .‬جواد ظریف وزیر امور خارجه ای��ران‪ ،‬چند‬ ‫سال پیش و در راستای تحقق اهداف ایران در یادداشتی‬ ‫که در «نیویورک تایمز» منتشر شد از اصطالح «منطقه‬ ‫وسیع تر خلیج فارسی» یاد کرد‪.‬‬

‫‪12‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

10/09/2018

11

‫موضوع ویژه‬

‫اوضاع بهتر شود»‪.‬‬ ‫او گ �ف��ت «ب ��رخ ��ی از ش� �ه ��رون ��دان ع ��راق ��ی ک��ه‬ ‫ک��ل س �پ��رده ه��ای�ش��ان ب��ر ب��اد رف��ت چ��را ک��ه در‬ ‫موسساتی مثل ثامن و آرم��ان سپرده گذاری‬ ‫کرده بودند و این نهادها اعالم ورشکستگی‬ ‫کردند‪ .‬این موسسه ها با تبلیغاتی مثل کمک‬ ‫به نیازمندان عراقی توانستند اعتماد مردم را‬ ‫جلب کنند‪».‬‬ ‫الربیعه از دولت عراق و بانک مرکزی خواست‬ ‫تا برای برگرداندن سپرده های برباد رفته در‬ ‫بانک های ایرانی کاری کنند‪.‬‬ ‫او خاطر نشان کرد «به ما گفتند با دالر سپرده‬ ‫گذاری و با ریال برداشت کنید‪ .‬حاال ما بیش‬ ‫از نیمی از سرمایه اصلی را از دست دادیم‪».‬‬ ‫بازرگان عراقی موسوم به «ه‪ .‬ک» به «املجله»‬ ‫گفت «ضعف حکومت مرکزی و سرسپردگی‬ ‫احزاب حاکم به ایران و پیروی کورکورانه شبه‬ ‫نظامیان از سران ایران باعث شده تا حکومت‬ ‫ع��راق منافع ای ��ران را ب��ر منافع ع��راق ترجیح‬

‫دهد‪ .‬بانک مرکزی یا نهادهای حکومتی درباره‬ ‫خودداری از سپرده گذاری در بانک های ایرانی‬ ‫به مردم چیزی نگفتند»‪.‬‬ ‫او اف ��زود « ب��ه گفته س �ف��ارت ای ��ران در ع��راق‪،‬‬ ‫شمار زائ��ران عراقی به ایران در ماه به حدود‬ ‫یک میلیون نفر می رسد‪ .‬اگر هر زائر عراقی در‬ ‫ایران دستکم ‪ 200‬دالر خرج کند درآمد ماهانه‬ ‫ایران از گردشگران عراقی به ‪ 200‬میلیون دالر‬ ‫می رسد‪».‬‬ ‫این بازرگان عراقی در ادامه خاطر نشان کرد‬ ‫«ای��ران از دهه هشتاد میالدی تا کنون خیری‬ ‫برای عراق نداشته و تنها منجر به زیان کشور‬ ‫شده است‪».‬‬ ‫گفتنی اس��ت ح�ج��م م �ب��ادالت ب��ازرگ��ان��ی میان‬ ‫ای��ران و ع��راق به ‪ 7‬میلیارد دالر در س��ال می‬ ‫رسد‪ .‬چندین گروه شبه نظامی وابسته به ایران‬ ‫از جمله گروه النجبا و گ��ردان امام علی‪ ،‬علنا‬ ‫تهدید کردند که افرادی را که به منافع ایران در‬ ‫عراق آسیب می زنند از میان برمی دارد‪.‬‬ ‫‪10‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫الربیعی گفت «س��ود ‪ 15‬درص��دی در ه��ر ماه‬ ‫توی حسابم پرداخت می شد اما این آخوندها‬ ‫و بانک های ایرانی مرا گول زدند‪».‬‬ ‫او ی��ادآور شد «ارزش پ��ول ملی ای��ران در حال‬ ‫سقوط اس��ت‪ .‬م��ن ‪ 170‬ه��زار دالر از سرمایه‬ ‫اصلی ام را از دست دادم که این رقم در روزهای‬ ‫آینده و به ویژه همزمان با آغاز دور دوم تحریم‬ ‫‪9‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫های آمریکا بیشتر هم می شود‪».‬‬ ‫الربیعه که بغض گلویش را گرفته بود افزود‬ ‫«تنها من نیستم که ای��ن بال س��رم آم��ده است‪.‬‬ ‫همه کسانی ک��ه در بانک ه��ای ای��ران��ی سپرده‬ ‫گذاری کردند االن نمی دانند چه کنند‪ .‬آیا پول‬ ‫هایشان را از بانک های ایرانی بیرون بکشند‬ ‫و ضرر کنند یا اینکه منتظر شوند تا شاید‬

‫موضوع ویژه‬

‫عراق؛ ریه تنفسی ایران‬

‫پیامد تحریم های آمریکا‪ :‬غارت نفت‬ ‫عراق توسط حکومت آخوندی‬ ‫ایرانی در عراق سپرده گذاری کردند‪.‬‬ ‫کریم الربیعی (‪ 50‬ساله) ب��ازرگ��ان عراقی در‬ ‫گفتگو با «املجله» گفت که ‪ 300‬ه��زار دالر به‬ ‫عنوان سپرده ثابت در یک بانک ایرانی گذاشته‬ ‫اما حاال پشیمان است‪.‬‬ ‫او اف� ��زود «ه �م��ه ب��ان��ک ه ��ای ای��ران��ی ن ��رخ س��ود‬ ‫س��االن��ه س�پ��رده ه��ای بلند م��دت را ‪ 15‬درص��د‬ ‫اع�لام ک��ردن��د‪ .‬از ای��ن رو‪ ،‬چندین ه��زار عراقی‬ ‫میلیون ها دالر در این بانک ها سپرده گذاری‬ ‫ک��ردن��د ت��ا س��ود س�پ��رده در م��دت زم��ان کوتاه‬ ‫دری��اف��ت کنند‪ .‬ای��ن ع��ده ب��ه ج��ای مشارکت در‬ ‫پ��روژه های اقتصادی حاال باید هر لحظه در‬ ‫انتظار ای��ن باشند که سپرده هایشان به باد‬ ‫برود‪».‬‬ ‫كريم خاطر نشان کرد «‪ 300‬هزار دالر گذاشتم‬ ‫توی یک بانک ایرانی (او نخواست نام این بانک‬ ‫فاش ش��ود)‪ .‬آنها گفتند که باید مبلغ به دالر‬ ‫باشد اما سود آن به ریال پرداخت می شود‪».‬‬

‫بغداد‪ -‬سالم زیدان‬

‫ایران به دنبال تحریم های آمریکا و ماجراجویی‬ ‫های هسته ای در شرایط اقتصادی ناگواری‬ ‫به سر می ب��رد‪ .‬از ای��ن رو‪ ،‬ب��ازار ع��راق به ریه‬ ‫ت�ن�ف�س��ی ای� ��ران ت �ب��دی��ل ش ��ده اس� ��ت‪ .‬دالری که‬ ‫توسط بانک مرکزی عراق به بازارهای محلی‬ ‫تزریق می شود به ایران منتقل می گردد‪ .‬حجم‬ ‫تقاضای خرید دالر از بانک مرکزی ایران پیش‬ ‫از س�ق��وط ارزش ری ��ال در ب��راب��ر دالر چیزی‬ ‫ح��دود ‪ 150‬تا ‪ 170‬میلیون دالر در روز بود‬ ‫اما بعد از کاهش ارزش پول ملی ایران این رقم‬ ‫تا حدود ‪ 200‬میلیون دالر افزایش یافت‪ .‬از این‬ ‫رو‪ ،‬کارشناسان اقتصادی بر این باورند که‬ ‫ایران برای تامنی نیازمندی دالری خود از طریق‬ ‫چندین بانک در عراق که زیر نظر بازرگانان‬ ‫هوادار ایران هستند اقدام می کند‪.‬‬ ‫سرمایه گذاران و بازرگانان عراقی بسیاری در‬ ‫ای��ران بر اثر سقوط ارزش ریال ضرر و زیان‬ ‫هنگفتی کردند‪ .‬این گروه فریب بانک هایی را‬ ‫خوردند که اعالم کردند به سپرده های مدت‬ ‫دار سود ‪ 15‬درصدی تعلق می گیرد‪ .‬تبلیغات‬ ‫برخی از روحانیون مبنی بر اینکه بانک های‬ ‫ای��ران��ی اس�لام��ی ب��وده و ب��ر خ�لاف ش��رع اق��دام‬ ‫نمی کنند در این زمینه کارساز بود‪ .‬از این رو‪،‬‬ ‫صدها شهروند عراقی مبالغ هنگفتی نزدیک‬ ‫به یک میلیارد دالر در شعبه های بانک های‬

‫او افزود «‪ 5‬هزار دالر در سال ‪ 2016‬هم سپرده‬ ‫گذاشتم‪ .‬وقتی که سود پول ها را تمام و کمال‬ ‫دریافت کردم و مبلغی از سپرده ثابت کم نشد‬ ‫منزل ‪ 400‬متری ام در شرق بغداد را فروختم‬ ‫و پ��ول آن را ب��ه ع�ن��وان س�پ��رده ث��اب��ت در بانک‬ ‫گذاشتم‪ .‬در مجموع چیزی ح��دود ‪ 300‬هزار‬ ‫دالر در بانک ایرانی سپرده گذاری کردم‪».‬‬ ‫‪8‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

10/09-2018

7

‫رویداد های تصو یری‬

‫‪6‬‬

‫‪10/09-2018‬‬

10/09-2018

5

‫رویداد های تصو یری‬

‫‪4‬‬

‫‪10/09-2018‬‬

‫‪ 10‬سپتامبر ‪ :2018‬شهریور ‪1637‬‬

‫‪Issue 1637 Friday 10 September 2018‬‬

‫مفسدان اقتصادی‬ ‫در رویایی با دادگاه های‬ ‫ویژه در ایران‬ ‫‪32‬‬ ‫‪20‬‬

‫پیوند موسیقی جنوب ایران‬ ‫با موسیقی کشورهای‬ ‫منطقه و بومیان افریقایی‬

‫رستوران های عربی در مصر؛‬ ‫تاالرهای بحث گفتگو‬

‫‪30‬‬

‫‪32‬‬ ‫سر دبری‪:‬‬ ‫غسان شربل‬ ‫معاون سر دبری‪:‬‬ ‫مصطفی الدسوقی‬

‫‪HH Saudi Research and Marketing (UK) Ltd‬‬

‫‪10th Floor Building 7 Chiswick Business Park‬‬ ‫‪566 Chiswick High Road London W4 5YG‬‬ ‫‪Tel : +44 207 831 8181 - Fax: +44 207 831 2310‬‬

‫‪3‬‬

‫‪10/09/2018‬‬

‫‪26‬‬

‫هفته نامه سیاسی مجله خربی مجله خربی‬

‫‪www.majalla.com/eng‬‬

‫‪:‬‬ ‫رمان نویس لبنانی به‬ ‫از لقب«نویسنده فمینیست جهان‬ ‫عرب» خسته شدم‬

‫‪ 10‬سپتامبر ‪ :2018‬شهریور ‪1637‬‬

‫قدرت اقتصادی‬ ‫آمریکا وضربه‬ ‫کاری به ایران‬

‫روایت یک‬ ‫مهاجرت؛‬ ‫از تهران تا ناسا‬

‫‪Issue 1637 Friday 10 September 2018‬‬

‫پیامد تحریم های آمریکا‪:‬‬ ‫غارت نفت عراق توسط حکومت آخوندی‬