Skip to main content

Τεύχος 918

Page 1

US

BARI • ΠΑ

ΝΕ

• Σ ΤΟ Ι Χ

2026

1 .2 0 2 S S 1 9.1 F R E E P RΗEΝ Α Θ Η Ν Α ! .

Ω

ΣΙ

ΜΌ

ΤΗΤΕΣ Ε

ΝΤ

918

ΓΝ

ΎΠ

Α

ΩΝ

Νο

ΙΚΑ • ΑΝ

ΕΙ

ΑΔ

Α

F

C

ΛΛ

O

6

Τ ΗΣ Ο Λ Α Γ ΙΑ Τ Η Σ Π ΟΛ Ο Δ Η ΓΟ Σ Η Τ Π Μ Ε ΔΩΡΕΑΝ Π ΘΕ ΟΡΕΙ ΚΑ ΚΥΚΛΟΦ

ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟ

Ο Νίκος Γκάλης μιλάει στη LiFO

Στο σύμπαν έξι νέων καλλιτεχνών


2

LiFO

19.11.26


6 ΣΤΗΛΕΣ

index918

αδεσποτοσ

πολιτικο επταημερο δημήτρης πολιτάκησ

φαγιουμ

ερωφιλη κοκκαλη

πο(ρ)νογραφια κώστασ αναγνωστόπουλοσ

νεοσ αγνωστοσ κοσμοσ

Ακαδημίας Ένα κτίριο γεμάτο μυστήρια και ιστορία αποκτά ξανά ζωή.

16

53 ΛΕΠΤΑ ΜΕ ΤOΝ

12 ΝΊΚΟ ΓΚΆΛΗ

ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ ΕΞΙ ΝΕΩΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΩΝ

στο εξωφύλλο: Φωτογραφία από τον Γιώργο Κούμπο.

22

28 32

Ο ΔΗΜΟΣΘΈΝΗΣ ΠΑΠΑΜΆΡΚΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

www.lifo.gr ΔΥΟ ΔΕΚΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. ΒOΥΛΗΣ 22, 105 63 ΑΘΗΝΑ T 210 3254 290, F 210 3249 785 info@lifo.gr –––––– εκδοτης/διευθυντησ Στάθης Τσαγκαρουσιάνος chief executive officer/editor in chief Μιχάλης Μιχαήλ chief operating officer/commercial director Θανάσης Χαραμής creative director Γιάννης Καρλόπουλος διευθυντής συνταξησ Γιάννης Πανταζόπουλος διευθυντής εντυπησ εκδοσησ Τάσος Μπρεκουλάκης διευθυντής mikropragmata.lifo.gr Άρης Δημοκίδης αρχισυνταξία podcasts/vidcasts Μερόπη Κοκκίνη –––––– εμπορικο τμημα advertising director Ξένια Στασινοπούλου direct sales director Κώστας Μαντάς head of digital advertising Άννα Λαπαρδάγια direct sales Γιώργος Λυκουργιώτης advertising manager Πωλίνα Κουτσοβίλη (pkoutsovili@lifo.gr) advertising coordinator Κατερίνα Κουρμούζη (kkourmouzi@lifo.gr) head of creative Βασίλης Καψάσκης branded content managers Φιλιώ Ράγκου, Ιωάννα Παναγοπούλου digital campaign manager Γιώργος Γιαννή advertising executive Χριστίνα Καλλή –––––– ψηφιακή ανάπτυξη/προγραμματισμός lifo.gr Άγγελος Παπαστεργίου –––––– ατελιέ αrt directors Μαργαρίτα Καμαριώτη, Νίκος Σιαμπανόπουλος φωτογράφοι Σπύρος Στάβερης, Πάρις Ταβιτιάν, Freddie F. διαμόρφωση ψηφιακής εκδοσης Μαρούσα Θωμά, Ελπισία Σπαθάρη υπευθυνη υλης Μαρία Δρουκοπούλου διορθωση/επιμελεια κειμένων Μυρτώ Αθανασοπούλου, Μαρία Μανθοπούλου –––––– συντακτικη ομαδα Θοδωρής Αντωνόπουλος, Λουίζα Αρκουμανέα, Μίνα Καλογερά, Ντίνα Καράτζιου, Ματούλα Κουστένη, Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος, Τίνα Μανδηλαρά, Μαρία Παππά, Χρήστος Παρίδης, Δημήτρης Πολιτάκης, Γιώργος Τσαγκόζης συνεργατεσ Τζούλη Αγοράκη, Έφη Ανέστη, Αλέξανδρος Βουρλάκος, Ειρήνη Γιαννάκη, Λίνα Ιντζεγιάννη, Χάρης Καλαϊτζίδης, Ερωφίλη Κόκκαλη, Άννα Κόκορη, Υρώ Κολιακουδάκη, Χρυσέλλα Λαγαρία, Στέλλα Λιζάρδη, Νίκος Γ. Μαστροπαύλος, Νίκη Μηταρέα, Αγιάτη Μπενάρδου, Σταυρούλα Παπασπύρου, Νικόλας Σεβαστάκης, Δέσποινα Τριβόλη, Φώντας Τρούσας, Θοδωρής Τσάτσος, Φώφη Τσεσμελή, Νίκος Τσέφλιος, Κορίνα Φαρμακόρη newsroom Αγάπη Βαρούνη, Μιχάλης Γιαννακίδης, Βασιλική Δρίβα, Ναζιγκέν Μάμο, Μαρία Μπαρλή, Ελένη Ποσνακίδου, Γιάννης Σταθόπουλος, Χρήστος Ψυχογιός –––––– podcasts/vidcasts καμερα-μονταζ Γεράσιμος Δομένικος, Ελευθερία Λασκαρίδου ηχοληψια Φαίδωνας Κτενάς, Αλέξανδρος Αντωνίου –––––– λογιστηριο οικονομική διεύθυνση Δημήτρης Τασιόπουλος λογιστήριο Βασίλης Κοτρωνάκης, Άκης Ιωάννου, Έφη Ηλιοπούλου γραμματεία Βιβίκα Ανδριανάτου –––––– κωδικος εντυπου 7639 –––––– μετοχος/νομιμοσ εκπροσωποσ Ευστάθιος Τσαγκαρουσιάνος –––––– MET 230578

παρακαλουμε ανακυκλωστε

LiFO 19.11.26

3


5

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Εδώ Ντέλλα! Εδώ Πολυτεχνείο!

PODCASTS & VIDCASTS

Έλα, μωρέ, λίγοι νεκροί, πώς κάνετε έτσι!

που δεν πρέπει να χάσετε

ΑΚΟΛΟΥΘΩΝΤΑΣ ΤΑ

του σταθη τσαγ καρουσι αν ου

t i δ ι α β α σ α με αυ τ η τ ην εβ δ ομ α δ α σ τ ο

4

LiFO

Η εισαγωγή είναι σχεδόν εκστατική: «Το Elena’s Stories μεταφέρεται στο σπίτι της Della Rounick στην οδό Ρηγίλλης, στο κέντρο της Αθήνας, για μία συναρπαστική συζήτηση με αφορμή το δεύτερο βιβλίο της, Να Γιατί… Δεν τα είπα όλα. Η Έλενα ΜακρήΛυμπέρη συναντά αυτήν τη σπουδαία προσωπικότητα σε μια συνέντευξη που ξετυλίγει το νήμα μιας πραγματικά εντυπωσιακής βιογραφίας». Η ζωή της Ρουφογάλη είναι όντως εντυπωσιακή και αρκούντως σιχαμένη. Κατάγεται από μια προσφυγική οικογένεια της Βέροιας, έγινε φωτομοντέλο και παντρεύτηκε, μεταξύ άλλων συζύγων, με τον πραξικοπηματία Μιχάλη Ρουφογάλη, πυλώνα της χούντας και έναν εκ των βασικών συμβούλων του Παπαδόπουλου, σύμφωνα με αποχαρακτηρισμένο υπόμνημα της CIA. Λίγα στοιχεία για το παλικάρι. Ο Ρουφογάλης ανέλαβε το 1966 το Γραφείο Ασφαλείας της ΚΥΠ. Μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 έγινε υπαρχηγός της υπηρεσίας, ενώ το 1972 ανέλαβε επισήμως τη διοίκησή της. Είχε ήδη αναπτύξει ένα προσωπικό δίκτυο αξιωματικών, οι οποίοι τοποθετήθηκαν σε νευραλγικές θέσεις της ΚΥΠ. Περιλαμβανόταν ήδη από το 1957 στην ομάδα των περίπου 25 αξιωματικών που σχεδίαζαν το επερχόμενο πραξικόπημα. Η οργάνωση ήταν γνωστή ως ΕΕΝΑ (Ένωσις Ελλήνων Νέων Αξιωματικών). Μάλιστα, σε αμερικανική αναφορά της 20ής Δεκεμβρίου 1966, το όνομά του εμφανίζεται ανάμεσα στα ηγετικά στελέχη της συνωμοτικής ομάδας Παπαδόπουλου. Άρα δεν επρόκειτο για έναν αξιωματικό που προσχώρησε εκ των υστέρων στο καθεστώς αλλά για βασικό πυλώνα του. Το 1968, κατά την προεδρική εκστρατεία του Ρίτσαρντ Νίξον, ο Ρουφογάλης φέρεται να συμμετείχε σε μυστική χρηματοδότηση της προεκλογικής προσπάθειας από την ελληνική ΚΥΠ. Σύμφωνα με την έρευνα του Κρίστοφερ Χίτσενς στο βιβλίο Η δίκη του Χένρι Κίσινγκερ, η διαδρομή των χρημάτων ήταν: από τον Ρουφογάλη στον περιώνυμο Τομ Πάππας κι εκείθεν στον Τζον Μίτσελ, επικεφαλής της προεκλογικής εκστρατείας Νίξον. Ο Χίτσενς αναφέρει και την προσπάθεια του δίδυμου Παπαδόπουλου - Ρουφογάλη για την απαγωγή και εξόντωση του αντιχουντικού δημοσιογράφου Ηλία Χ. Δημητρακόπουλου από τις ΗΠΑ («Καθημερινή», 20/10/2002). Αλλά η ζωή δεν έχει μόνο απαγωγές και παράνομο χρήμα. Έχει και μπουζούκια. Και κορίτσια. Και ντέλα. Ο χουντικός ντιλετάντε παντρεύεται το 1973 την ηρωίδα μας – Βασιλική Πασβαντίδη, γνωστή ως Ντέλλα, φωτομοντέλο της εποχής. Κουμπάρος του ζευγαριού είναι ο ίδιος ο Γεώργιος Παπαδόπουλος. Στην αυτοβιογραφία που εξέδωσε η Ντέλλα (φυσικά από τις εκδόσεις του Ζαμπούνη) γράφει στη σελίδα 95 ότι στο ανεκλάλητο μυστήριον παρευρέθηκαν όλα τα καλά παιδιά: «Ο Παύλος Βαρδινογιάννης, ο εφοπλιστής Θεοδωρακόπουλος με το γιο του τον Τάκη, ο Κώστας Δρακόπουλος των διυλιστηρίων, ο Νίκος Ταβουλάρης των ναυπηγείων, το ζεύγος Μποδοσάκη, ο Άγγελος Κανελλόπουλος των τσιμέντων “Τιτάν” με τη γυναίκα του, ο Τομ Πάππας, ο Γ. Λύρας, ο Γιώργος Ταβλάριος, εφοπλιστής από τη Νέα Υόρκη με τη γυναίκα του και ο Γιάννης Λάτσης με τη μεγάλη του κόρη, αφού η γυναίκα του την ίδια μέρα πάντρευε την ανηψιά της σε άλλη εκκλησία». Όχι, η Κλειώ Δενάρδου είχε κλεισμένη μπιρίμπα εκείνη τη μέρα. Το χρυσό ζεύγος επιδίδεται σε αχαλίνωτη ντόλτσε βίτα. Γίνονται οι κοσμικοί γλεντζέδες τού Πατρίς, Θρησκεία, Οικογένεια. Η Ντέλλα διηγείται τη ζωή της με τον τόνο που περιγράφουν τ’ αλλοτινά τους όργια οι γηραιές μαντάμες στο Σαλό του Παζολίνι. Με ζαχαρωμένη αποστασιοποίηση αναμιμνήσκεται της σφετερισμένης δυνάμεως που είχε αποκτήσει και πόσο την απολάμβανε: «Γεύομαι τη δύναμη της εξουσίας, και με μαγεύει», αναφέρει. Υπήρξε, εννοείται, και στενή φίλη της Δέσποινας Παπαδοπούλου. Να πώς περιγράφει ένα ταξίδι με τη Δέσποινα στο Παρίσι: «Μένουμε σε μεγάλες σουΐτες στο Intercontinental. Ερχονται να

1

μας επισκεφθούν με το τραίνο από τη Γενεύη ο Γιάννης Λάτσης και η σύζυγός του Εριέτα. Είναι πολύ φίλοι της Δέσποινας. […] Πηγαίνουμε σε όλα τα καλά μαγαζιά της Φομπούρ Σεντ Ονορέ. Η Δέσποινα έχει αφεθεί στο γούστο μου. […] Λόγω της παρατεταμένης κακοκαιρίας, πηγαίνουμε οδικώς στις Βρυξέλλες με λιμουζίνα που μας έστειλε ο Ωνάσης» (σ. 87). Το χανγκόβερ όμως δεν επρόκειτο να αργήσει. Την ημέρα της ανατροπής του Παπαδόπουλου, στις 25 Νοεμβρίου 1973, ο Ρουφογάλης ξύπνησε στις έξι το απόγευμα, έχοντας ξενυχτήσει στα μπουζούκια, οπότε και συνελήφθη από άνδρες της ΕΣΑ. Μεθυσμένος, εννοείται. Ο Ιωαννίδης είχε δώσει ρητή εντολή να περιμένουν πρώτα να ξυπνήσει και μετά να τον συλλάβουν. Μετά την πτώση της χούντας το 1974 συνελήφθη μαζί με τους Παπαδόπουλο, Παττακό, Μακαρέζο και Λαδά και εκτοπίστηκε στην Τζιά (όχι τόσο ξερόνησο). Στις 23 Αυγούστου 1975 καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη στη Δίκη των Πρωταιτίων για εσχάτη προδοσία. Αποφυλακίστηκε το 1992 για λόγους υγείας και πέθανε στην Αθήνα στις 24 Φεβρουαρίου 2000. Και η καλλονή Ντέλλα; Τι απέγινε η κοσμική γαζέλα με την τρομακτική προσωπικότητα; Απάντηση: βρήκε όπως πάντα καταφύγιο στην αμοράλ ηλιθιότητα των κοσμικών. Το γεγονός ότι ήταν ψηλή και σικ, κυρίως όμως το γεγονός ότι είχε ένα κα-τα-πληκτι-κό διαμέρισμα στα Ανάκτορα ήταν αρκετό για να της συγχωρεθούν οι αμαρτίες. Έλα, μωρέ, λίγοι νεκροί, πώς κάνετε έτσι! Διατήρησε στήλη στο περιοδικό «Life & Style», έβγαλε βιβλίο στη Φερενίκη και ανήμερα της μαύρης επετείου συνεντευξιάζεται με χαριτόβρυτη φαιότητα στο ένθετο μιας υποτίθεται σοβαρής εφημερίδας. Ως πολύπλαγκτη ψυχή, ξεβράστηκε και στα εικαστικά. Στις 13 Νοεμβρίου 2025 εγκαινίασε στη δική της γκαλερί στο Κολωνάκι την έκθεση γλυπτικής «Εν αρχή ην ο λόγος», που περιέργως, ενώ είχε εμπνευσθεί από τις μεγάλες θρησκευτικές παραδόσεις και την πολυπολιτισμικότητα της Βέροιας, ως κεντρικόν έργον είχε κάτι μπρούτζινους μαύρους καυλούς! Η ίδια, με επίγνωση της παραδοξότητος, δήλωσε: «Τον Μάιο του 1997 έκανα μια έκθεση ζωγραφικής για το AmFAR (φιλανθρωπικό για το AIDS) με τίτλο “Κύριε ελέησον”. Επειδή το θέμα δεν γινόταν αντιληπτό αμέσως από κάποιους, διότι έβλεπαν μόνο τη φαλλική του διάσταση, αποφάσισα να μεταφέρω τον κυρίως πίνακα σε γλυπτό με τίτλο “Ανδρομέδα Cosmic Prayer”».

Η σκληρή αλήθεια για τη δολοφονία του εφοπλιστή Κωστή Περατικού «σκληρες αληθειες» με τον αρη δημοκιδη

2

pageviews

Feedbacklifo.gr

Για να τιμήσει την επέτειο του Πολυτεχνείου, το ένθετο του «Βήματος», «Grace», παίρνει συνέντευξη από την υπέρκομψη σύζυγο ενός αρχιχουντικού. Την Ντέλλα Ρουφογάλη.

Apple Podcast Spotify lifo.gr

Ο Γιάννης Τσορτέκης και η Έλενα Μαυρίδου διαβάζουν τις «Επικίνδυνες σχέσεις» «αναγνωσεις»

3

«Κι όμως υπάρχουν μαστόρισσες. Ψάξαμε και τις βρήκαμε» «οι αλλοι» με τη μεροπη κοκκινη

4

Έκανε και μια «διττή έκθεση» (στα διπλανά δωμάτια μιας γκαλερί στη Μύκονο) με τον επίσης πολύτροπο Θανάση Λάλα, ο οποίος, αν μη τι άλλο, χουντικός δεν υπήρξε. Εκείνος εξέθεσε έργα που δημιούργησε σε ενύπνιον, ως νόθο τέκνο του Ακριθάκη και της Νίκι ντε Σεν Φαλ, εκείνη εξέθεσε τα προαναφερθέντα πέη, τα οποία στις φωτογραφίες προώθησης αγκαλιάζει με κάποια σιχασιά. Εικάζω θα ξεπούλησαν. Αυτό το πρόσωπο, λοιπόν, που κανονικά θα έπρεπε να το έχει καλύψει η λήθη με τον ελεητικό μανδύα της, επανέρχεται κάθε λίγο και λιγάκι στη δημοσιότητα για να πει τι; Ανοησίες με υψωμένο φρύδι. Και οι κοσμικοί κύκλοι των Αθηνών, φαιδροί, ανιστόρητοι και με λερωμένη τη φωλιά τους, ως συνήθως, τη δέχονται ως πρόσωπο σημαντικό, «σπουδαία προσωπικότητα», ακόμη και ενδιαφέρουσα καλλιτέχνιδα. Θα μου πεις, βρήκε ο Φίλιππος τον Ναθαναήλ και η ΚΥΠ τη Σοράγια της. Βασικό χαρακτηριστικό των εποχών της παρακμής είναι ότι οι άνθρωποι παύουν να ξεχωρίζουν το πρώτο από το δεύτερο. Θυμήσου την εποχή του χρηματιστηρίου. Εξέδιδα τότε το (symbol), φιλοξενώντας πολλές τέτοιες προσωπικότητες της χλιδής και της λάσπης. Όσο κι αν στα παρασκήνια το διασκεδάζαμε με τον Στάβερη, και ουσιαστικά τις διεκτραγωδούσαμε, το ουσιώδες είναι ότι τους δίναμε βήμα. Οπότε είχα κάνει παρόμοιο λάθος κι εγώ. Πάντα υπήρχε και θα υπάρχει αυτή η συνομοταξία (που ο Χατζιδάκις χαρακτήριζε γκραν γκινιόλ), αλλά το να προβάλλονται και στην επέτειο του Πολυτεχνείου είναι λιγάκι άρρωστο.

Βιασμοί, αιμομιξίες και παρθενίες στην αγία ελληνική οικογένεια «ιστορια μιας πολης» με την αγιατη μπεναρδου

5

Μανιτάρια: Είναι το νέο κρέας; Ένας γιατρός απαντά «healthy people» με τον στελιο πανταζη

Ξημέρωμα μπουζούκια, να ξερνάς από θλίψη...

19.11.26


LiFO 19.11.26

5


• Μαρία Ευθυμίου • To κατοικίδιό μου δεν είναι εμπόρευμα • Οδεύουμε προς νέα Γιάλτα;

19 ν οεμβ ρ ι ου 202 6

918

alk of the town

Ένας πονηρός πολιτευτής και οι Θερμοπύλες ΣαμαράΛατινοπούλου

Πάει ο Τραμπ, πάει και η Λεπέν, αλλά στην Ελλάδα η σταυροφορία κατά της τρισκατάρατης woke ατζέντας συνεχίζεται. απ ό τ ο ν αδεσπ ο τ ο

Οι κολλημένες βελόνες

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

6

LiFO

Βγήκαν αρκετές δημοσκοπήσεις τις τελευταίες μέρες, με κοινό συμπέρασμα ότι δεν μιλάμε για μία «κολλημένη βελόνα» αλλά για πλήθος από τέτοιες. Αν δούμε την τάση των τελευταίων μηνών, η στασιμότητα για όλα τα κόμματα είναι εντυπωσιακή, οι όποιες μεταβολές, δε, είναι απειροελάχιστες. Η κυβέρνηση διατηρεί μεν ισχυρό προβάδισμα, αλλά με χαμηλή κοινωνική αποδοχή, ενώ η επιδιωκόμενη αυτοδυναμία μοιάζει μακρινή. Η αντιπολίτευση είναι συνολικά σε ακόμα χειρότερη κατάσταση, κατακερματισμένη, αντιφατική και δεν μετατρέπει τη δυσαρέσκεια σε εμπιστοσύνη προς εκείνην, ενώ τα όποια νέα πολιτικά εγχειρήματα εμφανίζονται εξελίσσονται σε μια διέξοδο διαμαρτυρίας μικρής διάρκειας. Το πολιτικό περιβάλλον που διαμορφώνεται δεν παράγει προσδοκίες, αλλά χαρακτηρίζεται από επιφυλάξεις και δυσπιστία έναντι όλων. Δεν υπάρχει καν ξέσπασμα οργής, καθώς, λόγω ευρύτερου περιβάλλοντος και παλαιότερης εμπειρίας, η στρατηγική «Κούγκι» δεν πουλάει.

19.11.26


LiFO 19.11.26

7


Πού πάμε λοιπόν; Προς εκλογές χαμηλών προσδοκιών. Με πάρα πολλούς δυσαρεστημένους, πολλούς αναποφάσιστους και αρκετούς προβληματισμένους, που δεν τους ενθουσιάζει κανείς αλλά δεν θέλουν και άλματα στο κενό. Γι’ αυτό και το πλειοψηφικό αίτημα για πολιτική αλλαγή (που κανείς ωστόσο δεν εκφράζει) πηγαίνει αγκαλιά με το αίτημα για σταθερότητα και ισχυρές κυβερνήσεις (που είναι μικρότερο ποσοστιαία αλλά έχει συγκεκριμένο εκφραστή). Θα δούμε στην τελική ευθεία των εκλογών τι θα επικρατήσει.

Μαρία Ευθυμίου Ιστορία μου, αμαρτία μου.

α π ό τ ο ν δ η μ ή τ ρ η π ολι τά κ η

Αλήθειες μεταξύ σοβαρού και αστείου; Σε αυτό το τοπίο, η συνέντευξη του πρωθυπουργού με τον Αντώνη Σρόιτερ είχε μια ενδιαφέρουσα στιγμή. Όταν ο δημοσιογράφος τού θύμισε ότι πριν από τις εκλογές του 2023 ο κ. Μητσοτάκης είχε πει ότι θεωρούσε την οκταετία ιδανικό χρόνο για έναν πρωθυπουργό, εκείνος αστειεύτηκε λέγοντας: «Είσαι συνεννοημένος με τη γυναίκα μου;». Προφανώς ήταν μια χιουμοριστική αναφορά. Αλλά επίσης είναι γνωστό ότι μερικές φορές μεγάλες αλήθειες λέγονται μεταξύ σοβαρού και αστείου. Ο πρωθυπουργός, έστω και αστειευόμενος, αποκάλυψε ότι ακόμα και στο στενό του περιβάλλον υπάρχουν δεύτερες σκέψεις για το αν χρειάζεται μια τρίτη τετραετία. Και αυτό δεν είναι κάτι που κάποιος μπορεί να προσπεράσει εύκολα. Όταν οι κοντινοί σου άνθρωποι έχουν δεύτερες σκέψεις για το αν πρέπει να συνεχίσεις, η προσπάθεια να πείσεις τους πιο μακρινούς αυτονόητα γίνεται δυσκολότερη. Επίσης, και μόνο η σχετική αναφορά –έστω και χιουμοριστική– ανοίγει μια συζήτηση. Κάποιοι μπορούν να το εκλάβουν ως υπαρκτό ενδεχόμενο. Κάποιοι άλλοι να το θεωρήσουν δείγμα αδυναμίας και να κινηθούν αναλόγως. Τι έχει στο μυαλό του ο πρωθυπουργός και τι συζητιέται στο σπίτι του το ξέρει ο ίδιος. Αν πάντως έχει αποφασίσει 100% να διεκδικήσει μια ακόμα θητεία, αυτά τα αστεία δεν τον βοηθούν ιδιαίτερα.

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

Έλλειψη ντροπής

Πού πάμε λοιπόν; Προς εκλογές χαμηλών προσδοκιών. Με πάρα πολλούς δυσαρεστημένους, πολλούς αναποφάσιστους και αρκετούς προβληματισμένους, που δεν τους ενθουσιάζει κανείς αλλά δεν θέλουν και άλματα στο κενό.

Υπήρξε όμως κι άλλη οικογενειακή υπόθεση αυτήν τη βδομάδα κι αυτή δεν ήταν ούτε χιουμοριστική, ούτε ανάλαφρη. Ο υφυπουργός Τσαβδαρίδης οδηγήθηκε σε παραίτηση έπειτα από καταγγελίες για εικονική συμμετοχή της κόρης του σε ομάδα χάντμπολ, προκειμένου να εξασφαλιστεί η αθλητική μοριοδότησή της στις πανελλαδικές εξετάσεις. Το τι έχει όντως συμβεί δεν μπορούμε να το ξέρουμε με βεβαιότητα και ελπίζουμε από τα όσα συνέβησαν να μην αδικείται κάποιος. Οι εξηγήσεις που δόθηκαν πάντως δεν πρέπει να ακούστηκαν πολύ πειστικές, γι’ αυτό εξάλλου ακολούθησε και η παραίτηση. Το κοντράστ ήταν σε κάθε περίπτωση αμείλικτο: Από τη μία οι οικογένειες που ξοδεύουν χρήματα, χρόνο και συναισθηματικό κεφάλαιο για να πετύχουν το καλύτερο δυνατό για το παιδί τους και από την άλλη ένας «πονηρός πολιτευτής» που χρησιμοποιεί το αξίωμα και τις διασυνδέσεις του για να εξασφαλίσει από το παράθυρο κάποια επιπλέον μόρια για το δικό του παιδί. Σε αυτό το πολιτικό περιβάλλον δύσκολα μπορείς να κάνεις κάτι πιο εξοργιστικό για κάθε γονιό, όποιο κόμμα κι αν ψηφίζει. Ειδικά όταν είσαι σε ένα κόμμα που υποτίθεται ότι απευθύνεται σε «νοικοκυραίους». Αν όντως έτσι συνέβησαν τα πράγματα, δείχνουν έλλειψη ευθυκρισίας αλλά κυρίως έλλειψη ντροπής.

Πάει ο Τραμπ, πάει και η Λεπέν… Μετά τον Τραμπ, που δεν έθιξε ποτέ το θέμα της ισότητας στον γάμο, αντιμετωπίζοντάς τη ουσιαστικά ως ένα ζήτημα που έχει λυθεί κοινωνικά –ο ίδιος μάλιστα έχει διορίσει υπουργό Οικονομικών έναν παντρεμένο γκέι άντρα, πατέρα δύο παιδιών–, ήρθε και η Μαρίν Λεπέν να αναθεωρήσει τη θέση της. Παραδέχθηκε ότι είχε κάνει λάθος στο θέμα της αναγνώρισης του γάμου των ομόφυλων ζευγαριών και είπε ότι διάφορες ανησυχίες που είχε δεν επιβεβαιώθηκαν. Πάει, λοιπόν, ο Τραμπ, πάει και η Λεπέν, από τη μάχη κατά της τρισκατάρατης woke ατζέντας που διαλύει τα θεμέλια του έθνους... Υπάρχουν βέβαια ακόμα ο Σαμαράς και η Λατινοπούλου να φυλάνε τις Θερμοπύλες των χρηστών ηθών, αλλά ας τους πει κάποιος με τρόπο ότι μένουν μόνοι τους. Και ότι η στρατηγική του μίσους και της κακομοιριάς για τις ζωές των άλλων δεν βγάζει πουθενά.

Ούτε θρίαμβος, ούτε ήττα. Απλώς ένα βήμα σε έναν μακρύ δρόμο Να κλείσουμε την ανασκόπηση με το θέμα που κυριάρχησε την περασμένη εβδομάδα, την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας - Κύπρου - Ισραήλ, καθώς είχαμε την ενημέρωση των πολιτικών αρχηγών από τον υπουργό των Εξωτερικών. Να θυμηθούμε λίγο το ιστορικό του θέματος. Το έργο της διασύνδεσης έχει προγραμματιστεί εδώ και χρόνια και είναι ενταγμένο στην ευρωπαϊκή στρατηγική ενεργειακής ασφάλειας. Τον Ιούλιο του 2024, στην κρίση της Κάσου, η τουρκική αντίδραση (με πολεμικά πλοία) είχε οδηγήσει σε σοβαρή εμπλοκή των ερευνών. Η Ελλάδα αναδιπλώθηκε, κάποιοι κατήγγειλαν τότε εθνική υποχώρηση, αλλά η χώρα μας επανήλθε, αναθεωρώντας μάλιστα τη στρατηγική της. Ενέπλεξε στο σχέδιο και γαλλικά συμφέροντα και ύστερα από έντονη διπλωματική προετοιμασία προς όλες τις μεριές το έργο ξεκίνησε και προχωρά κανονικά, παρά τις νέες τουρκικές αντιδράσεις. Η πολιτική συζήτηση και το σημείο αιχμής κατά την ενημέρωση των πολιτικών αρχηγών επικεντρώθηκε στη γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία, με βασικά ερωτήματα αν ήταν νομικά αναγκαία, αν αναγνώρισε τουρκική αρμοδιότητα ή δημιούργησε κάποια νέα νομική δέσμευση. Κάποια κόμματα της αντιπολίτευσης ισχυρίζονται πως ναι. Οι κυβερνήσεις Ελλάδας και Κύπρου το αρνούνται κατηγορηματικά, λέγοντας ότι η διπλωματική διαχείριση μιας κρίσης δεν ταυτίζεται με νομική αναγνώριση των αξιώσεων της άλλης πλευράς, καθώς τόσο η NAVΤEX όσο και οι τυπικές αδειοδοτήσεις προς το ερευνητικό σκάφος προέρχονται από την Ελλάδα και την Κύπρο. Το ζήτημα έχει δρόμο ακόμα. Ούτε η έναρξη των ερευνών εγγυάται την ολοκλήρωση του έργου, ούτε μια διπλωματική διακοίνωση συνιστά εθνική ήττα. Αν, πάντως, ένας έχει κάνει κάποιο βήμα μπροστά, είναι η δική μας πλευρά, καθώς το έργο προχωρά. Πέραν αυτού, ούτε αναφορές σε «εθνικές νίκες» για να ωφεληθεί η κυβέρνηση χρειάζονται, ούτε καταγγελίες για «εθνικές υποχωρήσεις» μπας και πληγεί. Για τη χώρα μιλάμε.

8

LiFO

Εθνική ιστορικός, εθνική δασκάλα ή εθνική γυμνασιάρχης; Αναμφισβήτητα δημοφιλής, οικεία στο πλατύ κοινό και πανταχού παρούσα, έχει μεταδώσει σε πολύ κόσμο ένα ενδιαφέρον για την (εθνική) ιστορία και επίσης της οφείλουμε σε μεγάλο βαθμό την επίσημη και οριστική κατάρριψη του μύθου του «κρυφού σχολειού» που μας μάθαιναν στο σχολείο. Κάποιος την είχε αποκαλέσει υποτιμητικά «stand-up historian», αλλά κάτι τέτοιο μάλλον κολακευτικό είναι. Από τότε που της επικολλήθηκε όμως η ταμπέλα της «εθνικής ιστορικού», μοιάζει να ασπάζεται όλο και πιο πρόθυμα τους μύθους και τα στερεότυπα για την αλλόκοτη και απροσάρμοστη «φυλή» μας. Όπως αυτό που είπε προ ημερών, προκαλώντας ένα κύμα αντιδράσεων (παρότι έχει πει πολύ πιο αμφιλεγόμενα και ισοπεδωτικά πράγματα) και ακολούθως ένα ακόμα μεγαλύτερο κύμα υπεράσπισής της. Τι είπε δηλαδή; «Όσο πιο μίζερος, γκρινιάρης και μεμψίμοιρος είσαι, τόσο πιο προοδευτικός θεωρείσαι. Τέτοιες ταμπέλες βάζουμε», δήλωσε στο συνέδριο Greece Talks που διοργανώσαν το Travel.gr και το «Πρώτο Θέμα», σε μια ομιλία που επικεντρώθηκε στην ανάγκη ενίσχυσης της αυτογνωσίας και της αυτοπεποίθησης των Ελλήνων. «Αντίθετα, όσο πιο αισιόδοξος είσαι, τόσο πιο συντηρητικός καταγράφεσαι», συμπλήρωσε, ενώ σε άλλο σημείο της ομιλίας της υπογράμμισε ότι η τουριστική αισθητική και η εθνική εικόνα συνδέονται άμεσα με τη συλλογική αυτογνωσία: «Για να κρατήσουμε τους τουρίστες, πρέπει να κρατήσουμε τον εαυτό μας. Να αποκτήσουμε προσωπικότητα. Να αποκτήσουμε τη χαρά της ζωής που μας αναλογεί». Μήπως παρερμηνεύτηκαν δολίως τα λεγόμενά της από τους haters; Είπε αυτό που εννοούσε και που πιστεύει και που το έχει ξαναπεί, με άλλα λόγια ίσως και σε άλλο πλαίσιο. Σε κάθε περίπτωση, η επίμαχη φρασεολογία αναδείχτηκε άμεσα «απόφθεγμα της ημέρας» από την «Ομάδα Αλήθειας» και προκάλεσε τον εκστατικό ενθουσιασμό του υπουργού Υγείας, ο οποίος δήλωσε: « Έχω πραγματικά ενθουσιαστεί για αυτή την ανάλυση της καθηγήτριάς μου στο ΕΚΠΑ. Λέει όλα όσα σκέφτομαι και πιστεύω για την κουλτούρα της μιζέριας που επικρατεί στη χώρα». Κανείς και καμιά πανεπιστημιακός δεν ευθύνεται για τους φοιτητές ή για τους οπαδούς του/της, εντελώς αντικειμενικά όμως, όταν σε αποθεώνει ο Α.Γ. σημαίνει ότι κάτι έχεις κάνει λάθος. Νόμος. Έχει ένα θέμα με την γκρίνια… Και με την ατομική ευθύνη. «Ας κοιταχτούμε στον καθρέφτη, δεν φταίνε για όλα οι άλλοι», της αρέσει να λέει. Έχει επίσης δηλώσει επανειλημμένως ότι «μέσα σε 200 χρόνια κάναμε άλματα ως κράτος, είμαστε όμως ένας γκρινιάρης λαός», σημειώνοντας επίσης ότι «στην Ελλάδα ακόμα κι αν μια κυβέρνηση έκανε θαύματα, πάντα θα βρίσκαμε λόγους να την επικρίνουμε». Τώρα, ποιος είναι ο γκρινιάρης; «Πριν από σαράντα χρόνια οι μαθητές δημοτικού ήξεραν περισσότερα από τους αποφοίτους λυκείου σήμερα», είχε δηλώσει πέρσι τέτοιες μέρες, μια άποψη που μοιάζει επικίνδυνα με τυπική «μπούμερ» γκρίνια. Πριν από σαράντα χρόνια υπήρχαν έξω από τις δημόσιες υπηρεσίες άνθρωποι που συμπλήρωναν υπεύθυνες δηλώσεις για τους αναλφάβητους. Σήμερα όμως ο αναλφαβητισμός έχει σχεδόν εξαλειφθεί. Ας είμαστε και λιγάκι αισιόδοξοι επιτέλους. Εθνική αυτοβελτίωση. Σημείωνε πριν από λίγο καιρό σε μια ανάρτησή του (τα κεφαλαία δικά του) ο επιχειρηματίας, συγγραφέας, μετρ της αυτοβελτίωσης και εθνικός life coach, Στέφανος Ξενάκης: «Πρόσφατα μιλώντας με την εξαιρετική Μαρία Ευθυμίου, την καθηγήτρια Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, μου διαχώρισε την ΕΝΟΡΜΗΣΗ (που βγαίνει από μέσα) και το ΚΑΛΕΣΜΑ (που έρχεται απ’ έξω). Όταν η ΕΝΟΡΜΗΣΗ συναντήσει το ΚΑΛΕΣΜΑ, γίνονται θαύματα. Θα έπρεπε η επαγγελματική μας ενασχόληση να είναι το ΜΕΡΑΚΙ μας, αυτό που μας ξεκουράζει, το απάνεμο καταφύγιο στις δύσκολες μέρες, αυτό που μας δίνει δύναμη κι ενέργεια κι όχι το αντίστροφο. Κι όταν βρεις το δικό σου ΚΑΛΕΣΜΑ θα κάνεις ό,τι περνάει από το χέρι σου για να βοηθήσεις όσο πιο πολλούς συνανθρώπους σου να βρουν κι αυτοί το δικό τους».

19.11.26


LiFO 19.11.26

9


To κατοικίδιό μου δεν είναι εμπόρευμα

Οδεύουμε προς νέα Γιάλτα;

Η εικόνα λίγων πανίσχυρων χωρών που ανταλλάσσουν σημειώματα με τα ποσοστά κυριαρχίας τους σε αδύναμες χώρες είναι πασίδηλα προσβλητική, καθώς ο κυνισμός τέτοιων διαπραγματεύσεων αγνοεί επιδεικτικά τις επιθυμίες των λαών.

Η πώληση της φωτογραφίας ενός ζώου, όσο κι αν αυτό είναι σύμβολο μιας σχέσης, της ζωοφιλικής αγάπης ή του Instagram, είναι και ένα ανατριχιαστικό σημείο του υλισμού των καιρών μας.

απ ό τ ο ν κ ώ σ τα α να γ ν ω σ τ ό π ουλο

10

Υπάρχει ένα ολόκληρο κίνημα φιλόζωων, δυστυχώς μη αναγνωρισμένο και μη υποστηριζόμενο από τους δήμους, που φροντίζει, ταΐζει, ποτίζει και στειρώνει αδέσποτα γατιά στη γειτονιά μου στην Κυψέλη. Γνωρίζω αντίστοιχες ομάδες και άτομα σε όλη την Αθήνα, που αφιερώνουν προσωπικό χρόνο για να φροντίσουν τα αδέσποτα. Ομάδες, παρέες ή και μεμονωμένα άτομα βοηθούν σε απεγκλωβισμούς, γέννες, αφισοκολλήσεις, εξαφανίσεις και γατοθεσίες και μοιράζουν πολλές πολλές κροκέτες και χάδια. Η γειτόνισσά μου η Ανθούλα, η φίλη μου από το σχολείο, η Μέλπω, στο Κουκάκι, είναι από τα παραδείγματα που πραγματικά σώζουν ζωές με μηδέν βοήθεια και με προσωπικά τους έξοδα, τα οποία συχνά είναι υπέρογκα για το μηνιαίο μπάτζετ. Ένα τέτοιο αδέσποτο ήταν και η γάτα μου η Σουσού, που όμως πια έχει τα προνόμια μιας γάτας σαλονιού. Φυσικά και είναι η σταρ του σπιτιού και της ζωής μου, πάντα προσπαθώ να απαθανατίζω μια χαριτωμενιά της και κάποιες τις ποστάρω και στα social. Μετά απαντάω σε αντιδράσεις φίλων που ποστάρουν τα δικά τους γατιά ή σκυλιά – κάποια τα γνωρίζω και από κοντά. Ακόμα, ποστάρω έναν αδέσποτο γάτο που συναντώ τα τελευταία χρόνια, τον Μένιο. Για τους ίδιους σκοπούς και με το ίδιο αποτέλεσμα. Αγάπη και θαυμασμό για τα ζώα. Δεν σκέφτηκα ποτέ ότι αυτό θα μπορούσε να μεταφραστεί σε κέρδος, ότι θα γινόταν πηγή εισοδήματος. Ότι δηλαδή η ζωή μιας αδέσποτης γάτας στο σαλόνι μου θα μπορούσε να είναι κεφάλαιο. Να έχει χιλιάδες προβολές, followersθαυμαστές και ενδεχομένως χορηγίες. Προς το παρόν απλώς περνάμε καλά τα οχτώ χρόνια που ζούμε μαζί· τώρα που χειμωνιάζει, ακόμα καλύτερα. Ακόμα πιο δύσκολη είναι η στιγμή που αποχαιρετάμε τα ζωάκια μας, τα «παιδιά» μας. Κτηνίατροι, ενέσεις ευθανασίας, αποτεφρωτήρια ζώων, ασφάλειες υγείας, ακριβές θεραπείες, αγωνία και πένθος και μια σειρά από γεγονότα που όλο και πιο πολύ θυμίζουν τον τρόπο που αποχαιρετάμε τους αγαπημένους μας ανθρώπους. Στην Ελλάδα η κουλτούρα εναντίον της φόλας και της κακοποίησης των ζώων βρίσκεται ακόμα σε πολύ πρώιμο στάδιο, και ως προς την κοινωνική καταδίκη και ως προς την τήρηση των νόμων. Άλλωστε τα ζούμε και στην πόλη και στα νησιά τα απαράδεκτα συμβάντα με τα γαϊδουράκιασκλάβους, τα αλυσοδεμένα άλογα, τα ετοιμοθάνατα από την πείνα σκυλιά. Από την άλλη, υπάρχουν οι άνθρωποι που μεθοδικά προβάλλουν στα social τα κατοικίδιά τους, συνήθως ράτσας, και με πολύ καλά επιμελημένο περιεχόμενο – σχεδόν στουντιακό, αν όχι επιχειρηματικό. Όχι επαγγελματίες εκπαιδευτές. Σκυλογονείς της διπλανής πόρτας. Δεν θα το κρίνω, ούτε θα πω αν μοιάζει με αυτό στο οποίο υποβάλλονται τα άγρια ζώα προκειμένου να συμμετέχουν στο σόου ενός τσίρκου και οι φιλοζωικές οργανώσεις παγκοσμίως το καταδικάζουν ως «βασανιστήριο». Δεν μπορώ να ξέρω αν τα σκυλιά εκπαιδεύτηκαν τρυφερά για να φέρουν σε πέρας τα ινσταγκραμικά κόλπα τους και δεν αμφισβητώ ότι λαμβάνουν την αγάπη και τη φροντίδα που αξίζουν. Καταλαβαίνω όμως πως εμείς, τα φιλόζωα μάτια που ακολουθούμε με χαρά αυτά τα προφίλ και σκρολάρουμε ώσπου να δούμε κάθε μικρή τσαχπινιά, από «followers-θαυμαστές» περνάμε εν αγνοία μας στην κατηγορία «πελάτες». Η πώληση της φωτογραφίας ενός ζώου, όσο κι αν αυτό είναι σύμβολο μιας σχέσης, της ζωοφιλικής αγάπης ή του Instagram, κι αν το ξέραμε με το όνομά του, τυπωμένης σε μπλούζες, ζακέτες κ.λπ., είναι και ένα ανατριχιαστικό σημείο του υλισμού των καιρών μας. Ειδικά όταν γνωρίζουμε πως έχει αντικατασταθεί προτού καν μας αποχαιρετήσει. Θα μπορούσα να σκεφτώ πως ίσως κάποια έσοδα προορίζονται για φιλοζωικές οργανώσεις που φροντίζουν αδέσποτα, μπορεί και όχι όμως. Αναρωτιέμαι πότε και πώς κανονικοποιήθηκε ηθικά αυτή η πρακτική της καθόλου συμβολικής τιμής πώλησης merch με φωτό ενός νεκρού, ακόμα και μέσα στις κοινότητες των ζωόφιλων, και δεν μπορώ να βρω καμιά απάντηση. Η Αρλέτα με τη «Σερενάτα»,* ο Μαχαιρίτσας με τον «Τούρκο»,** τα ποιήματα του Χριστιανόπουλου και οι φιλόζωες της γειτονιάς δεν «πούλησαν» τη σχέση τους με τα ζώα· εμπνεύστηκαν από αυτή και ενέπνευσαν κι εμάς να μοιραστούμε τη ζωή μας με ζώα, με βάση την ενσυναίσθηση και τη συνύπαρξη, όχι τον σαλτιμπαγκισμό και το κέρδος. RIP Μάμρα. * Μουσική: Λάκης Παπαδόπουλος, στίχοι: Μαριανίνα Κριεζή ** Μουσική: Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, στίχοι: Ισαάκ Σούσης

LiFO

Καθηγητής (αφ.), Πολυτεχνείο Ξάνθης ΔΠΘ

* Ιστορίες για τον εξευγενισμό της πόλης και της επιθυμίας.

απ ό την ε ρωφιλ η κοκκαλ η Η διήμερη συνάντηση ΗΠΑ, Ρωσίας και Ουκρανίας στο Άμπου Ντάμπι διήρκεσε τεσσεράμισι ώρες την πρώτη μέρα, ενώ την επομένη μόλις 90 λεπτά. Οι συνεδριάσεις συντομεύονται όταν διαπιστώνεται είτε πλήρης συμφωνία είτε πλήρες αδιέξοδο. Ρώσοι και Ουκρανοί παρουσίασαν τις μη διαπραγματεύσιμες θέσεις τους και αποφάσισαν ότι προς το παρόν θα ήταν σπατάλη χρόνου να συνεχίσουν τη συζήτηση. Ο λόγος του αδιεξόδου έγινε αμέσως γνωστός. Ο επικεφαλής Ρώσος διαπραγματευτής, Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, έσπευσε να εξηγήσει ότι «ο κύριος στόχος» των διαπραγματεύσεων ήταν η δημιουργία ενός «συστήματος ασφάλειας» στην Ευρώπη που θα είναι μια νέα «Γιάλτα και Πότσνταμ». Ούτε λίγο ούτε πολύ, ο Μεντίνσκι είπε ότι οι εγγυήσεις ασφάλειας της Ουκρανίας θα είναι μια παράγραφος στο μεγάλο κεφάλαιο της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας. Το θέμα άνοιξε υπερβολικά, οι Ουκρανοί δεν ήταν ούτε έτοιμοι ούτε πρόθυμοι να το συζητήσουν και άπαντες επέστρεψαν στις χώρες τους. Αστραπιαία φούντωσαν οι συζητήσεις για το τι επιδιώκει ακριβώς η Ρωσία, οι οποίες μετατράπηκαν σε θυελλώδεις αντιδράσεις όταν οι «New York Times» αποκάλυψαν ένα ανεπίσημο έγγραφο («non paper») που είχαν διανείμει οι Ρώσοι αξιωματούχοι στις άλλες δύο διαπραγματευτικές ομάδες. Το έγγραφο έφερε στην επιφάνεια παλιά αιτήματα του Κρεμλίνου –κυρίως την απαίτηση το ΝΑΤΟ να αποσύρει τα στρατεύματα και τις βάσεις του στα σύνορα της συμμαχίας το 1997–, που συνέκλιναν στην ιδέα επιβολής νέων ζωνών επιρροής στην Ευρώπη. Ο παραλληλισμός με τη Γιάλτα χειροτέρευσε την ατμόσφαιρα, αφού ξύπνησε μνήμες των Ανατολικοευρωπαίων που βίωσαν τη συμφωνία των Ρούσβελτ, Τσόρτσιλ και Στάλιν στο θέρετρο της Κριμαίας ως εγκατάλειψη. Η πρώτη αντίδραση σχολιαστών ήταν να υποβαθμίσουν τη σημασία του ανεπίσημου εγγράφου. Κάποιοι το αξιολόγησαν ως τυπική πρακτική της Μόσχας, που θέτει παράλογες απαιτήσεις ώστε οποιαδήποτε υποχώρηση να φαντάζει σαν καλοπροαίρετη παραχώρηση. Άλλοι υποστήριξαν ότι είναι εύσχημος τρόπος για να κερδίσει χρόνο, δίχως να δυσαρεστήσει τον Τραμπ που επιθυμεί διακαώς να πιστωθεί την επίλυση της ρωσοουκρανικής σύγκρουσης. Παρότι φαίνεται να έχουν μια βάση, οι ισχυρισμοί αυτοί δεν είναι το μείζον. Οι Ρώσοι είναι σαφώς ικανοποιημένοι από τις εξελίξεις στο Άμπου Ντάμπι. Για πρώτη φορά μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, το ζήτημα της συνολικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας της Ευρώπης και των απαιτούμενων εγγυήσεών της βρέθηκε στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων. Με άλλα λόγια, η επωδός όλων των Ρώσων αξιωματούχων ότι πρέπει να αντιμετωπιστούν «τα βαθύτερα αίτια της σύγκρουσης» δείχνει να δικαιώνεται, αφού υποβίβασε τις κρίσιμες ουκρανικές εγγυήσεις ασφάλειας σε υποπερίπτωση του ευρύτερου σχεδιασμού και ταυτόχρονα αμφισβήτησε ευθέως το δόγμα ότι το ΝΑΤΟ είναι ο εγγυητής της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Τίποτα από αυτά δεν θα γινόταν δίχως την έγκριση του Τραμπ, πιθανόν με ρωσική προσυνεννόηση, που τα στήριξε μέσω των μεσολαβητών του, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρετ Κούσνερ, στις συνομιλίες του Άμπου Ντάμπι. Η απόσταση ανάμεσα στην ανάδειξη μιας άποψης και στην υλοποίησή της είναι μεγάλη. Ωστόσο, θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας αποτελεί δομικό στοιχείο της ρωσικής διεθνούς πολιτικής. Η αναφορά στο 1997 παραπέμπει στη λεγόμενη «Ιδρυτική Πράξη ΝΑΤΟ - Ρωσίας του 1997», η οποία όριζε ότι δεν θα γινόταν «πρόσθετη μόνιμη στάθμευση σημαντικών μαχητικών δυνάμεων» στα νέα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ. Όποτε την επικαλέστηκε ο Πούτιν, ΜΜΕ και πολιτικοί χλεύασαν τις αναφορές του, όπως ακριβώς διακωμώδησαν και την επιστολή με συγκεκριμένες προτάσεις για μια νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας που ο Ρώσος Πρόεδρος παρέδωσε στην τότε βοηθό υπουργό Εξωτερικών, Κάρεν Ντόνφριντ, στις 15 Δεκεμβρίου 2021 (Σκοτ Χόρτον, «Provoked», 2024). Δύο μήνες αργότερα, ξεκίνησε η εισβολή στην Ουκρανία. Σημειωτέον, ο Πούτιν περιέγραψε σε μία από τις δύο θεωρούμενες πιο σημαντικές ομιλίες στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου (η άλλη είναι του Τζέι Ντι Βανς τον Φεβρουάριο του 2025) το γενικό πλαίσιο της ρωσικής πολιτικής, χαρακτηρίζοντας «σοβαρή πρόκληση» την επέκταση του ΝΑΤΟ προς τα σύνορα της Ρωσίας. Προτού καν κοπάσει ο θόρυβος για τις ζώνες επιρροής στην Ευρώπη, το φάντασμα της Γιάλτας πρόβαλε ξανά απειλητικό εξαιτίας της συνάντησης των Τραμπ, Σι και Πούτιν στη Σενζέν. Τίποτα δεν μπορεί να μειώσει τη σημασία της πρωτοφανούς αυτής συνάντησης, αλλά ισχυρισμοί ότι μπορεί να καταλήξει σε κάποια νέα Γιάλτα είναι πομπώδεις ρητορείες. Πάντως, δεν αποκλείονται θετικά αποτελέσματα, λόγου χάριν για τον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν με τη μεσολάβηση της Κίνας, και σίγουρα αποτελεί καλό σημάδι η απεμπλοκή της Κίνας από τη λεγόμενη «παγίδα του Κιντλμπέργκερ» (Τζόζεφ Νάι, Project Syndicate, 7/1/2017) με την έννοια της ενεργού συμμετοχής στη διαμόρφωση των διεθνών θεσμών και πολιτικής και όχι στη μονοδιάστατη εστίαση στην οικονομική ανάπτυξη. Σε κανέναν δεν αρέσουν οι «Γιάλτες». Η εικόνα λίγων πανίσχυρων χωρών που ανταλλάσσουν σημειώματα με τα ποσοστά κυριαρχίας τους σε αδύναμες χώρες είναι πασίδηλα προσβλητική. Ο ξέχειλος κυνισμός τέτοιων διαπραγματεύσεων μεταξύ των ισχυρών αγνοεί επιδεικτικά τις επιθυμίες των λαών. Δεν είναι καθόλου περίεργο που η διαμορφώτρια της μεταπολεμικής Ευρώπης Γιάλτα του 1945 δεν εγκωμιάστηκε, απεναντίας προκάλεσε αισθήματα απογοήτευσης που έφθαναν μέχρι την ατιμία και την προδοσία. Παρά ταύτα, υπάρχει ένα οξύτατο δισεπίλυτο ζήτημα: ο αναδυόμενος πολυπολικός κόσμος δεν μπορεί να βυθιστεί στο χάος. Ούτε οι ονειρώξεις περί νέας παγκόσμιας ηγεμονίας των ΗΠΑ και των συμμάχων της, ούτε ο φιλελεύθερος διεθνισμός ως η μοναδική παγκόσμια σταθερά, ούτε η δήθεν σιδερένια πυγμή των αυταρχικών καθεστώτων αποτελούν βιώσιμες λύσεις. Δυστυχώς, η αναγνώριση τού τι δεν αποτελεί λύση δεν συνεπάγεται αυτόματα ότι ξέρουμε τι αποτελεί.

19.11.26


LiFO 19.11.26

11


φωτο: αργύρης μακρής, ιn time sports

TAL K OF THE TOWN

Στην καλύτερη φόρμα της καριέρας μου, Eurobasket 1987.

12

LiFO

19.11.26


νίκος γκάλης. ο θρύλος του ελληνικού μπάσκετ. Ο κορυφαίος όλων των εποχών. Ένας άνθρωπος με μια ζωή που μοιάζει να έχει γραφτεί για τις σελίδες ενός μυθιστορήματος. Έβαλε χιλιάδες καλάθια, κατέκτησε τίτλους, έζησε στιγμές που πέρασαν στην Ιστορία του ελληνικού αθλητισμού. Κυρίως, όμως, έμεινε στην Ιστορία ως ένας σπουδαίος αθλητής: ένας άνθρωπος που άλλαξε τη σχέση μιας ολόκληρης χώρας με το μπάσκετ, της έδωσε λόγους να πιστέψει στις δυνατότητές της και συνέβαλε στη διαμόρφωση μιας νέας συλλογικής αυτοπεποίθησης. Γνωστός παγκοσμίως με το προσωνύμιο «Γκάνγκστερ», ποτέ δεν μιλούσε πολύ. Απέφευγε τις δημόσιες εμφανίσεις, δεν αγαπούσε τις συνεντεύξεις και δεν αισθανόταν την ανάγκη να βρίσκεται διαρκώς μπροστά στις κάμερες. Άλλωστε, για δεκαετίες είχε μάθει να επικοινωνεί με έναν διαφορετικό τρόπο: με την μπάλα στα χέρια, το βλέμμα στραμμένο στο καλάθι και εκείνη την εκρηκτική κίνηση που έκανε τους αντιπάλους του να μοιάζουν για λίγο ακίνητοι. Όσα είχε να πει, τα έλεγε στο παρκέ. Και συνήθως δεν χρειαζόταν να προσθέσει τίποτα περισσότερο. Το ψυχρό του ύφος, η σχεδόν χειρουργική εκτελεστική του δεινότητα και η ικανότητά του να παίρνει την ευθύνη στις πιο κρίσιμες στιγμές τον έκαναν να ξεχωρίζει. Με τον Γκάλη, η Ελλάδα ερωτεύτηκε το μπάσκετ. Οι γειτονιές γέμισαν μπασκέτες, τα γήπεδα απέκτησαν νέους πρωταγωνιστές και ένα άθλημα που μέχρι τότε δεν είχε μεγάλη απήχηση έγινε μέρος της καθημερινότητας εκατομμυρίων ανθρώπων. Η δική του παρουσία, μαζί με τις επιτυχίες της γενιάς του, έβαλε τις βάσεις ώστε η Ελλάδα να εξελιχθεί σε μία από τις σταθερές δυνάμεις του ευρωπαϊκού μπάσκετ. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο έχει ιδιαίτερη σημασία η απόφασή του να αφηγηθεί σήμερα την ιστορία του μέσα από το βιβλίο No Gravity - Αψηφώντας τη βαρύτητα. Προφανώς, δεν είναι ένας αθλητής που χρειάζεται να υπενθυμίσει σε κάποιον ποιος είναι. Υπάρχουν, όμως,

διαδρομές που αξίζει να ειπωθούν με τη φωνή εκείνου που τις έζησε. Η ιστορία του Νίκου Γκάλη, ή αλλιώς Νικόλαου Γεωργαλή, ξεκινάει τον Ιούλιο του 1957, στις Ηνωμένες Πολιτείες. Παιδί Ελλήνων μεταναστών, μεγάλωσε στο Γιούνιον Σίτι του Νιου Τζέρσεϊ και, όπως πολλά παιδιά, είχε αρχικά διαφορετικά όνειρα: ήθελε να γίνει αστροναύτης. Ο αθλητισμός, ωστόσο, μπήκε νωρίς στη ζωή του. Ο πατέρας του είχε ασχοληθεί με την πυγμαχία, ο ίδιος δοκίμασε το αμερικανικό φούτμπολ, μέχρι που ανακάλυψε το άθλημα με το οποίο έμελλε να ταυτιστεί για πάντα. Από τα ανοιχτά γήπεδα της Αμερικής μέχρι τη Θεσσαλονίκη, τον Άρη, την Εθνική Ομάδα και το καλοκαίρι του 1987, που άλλαξε οριστικά τη σχέση των Ελλήνων με το μπάσκετ, η διαδρομή του υπήρξε απίστευτη. Μια πορεία που ξεκίνησε μακριά από την Ελλάδα και κατέληξε να γίνει κομμάτι της σύγχρονης Ιστορίας της. Συγχρόνως, δεν μπορεί να μην αναφερθεί κανείς και σε κάτι άλλο που κάνει την ιστορία του άκρως ενδιαφέρουσα. Πίσω από την εικόνα του ανθρώπου που έμοιαζε να αψηφά τη βαρύτητα, κυριαρχούσε μια πολύ συγκεκριμένη αντίληψη για τη ζωή: πειθαρχία, επιμονή, ανταγωνιστικότητα, πίστη στις δυνατότητές του, αλλά και συνείδηση ότι καμία μεγάλη προσωπική επιτυχία δεν έχει πραγματικό νόημα χωρίς την ομάδα. Ο Νίκος Γκάλης δεν μιλά ποτέ μόνο για τα καλάθια, τους τίτλους και τις νίκες. Μιλά για την οικογένεια, τη μετανάστευση, τις επιλογές, τις απογοητεύσεις, την υγεία, την ανάγκη να συνεχίζεις να προσπαθείς ακόμη κι όταν οι πιθανότητες δεν είναι με το μέρος σου. Στο βιβλίο αναφέρει και τον λόγο για τον οποίο ποτέ δεν ασχολήθηκε με τα κοινά: «Ειδικά στις πολλές προτάσεις που δέχτηκα για να εμπλακώ στον δημόσιο βίο, σε κάθε μορφής αξίωμα κι από όλες σχεδόν τις παρατάξεις, η απάντησή μου ήταν σταθερά και ευγενικά αρνητική. Ο Νίκος που είχε αγαπήσει όλη η Ελλάδα δεν θα γινόταν ποτέ ο Νίκος μιας παράταξης. Παρέμεινα αυτός που ήμουν στο γήπεδο, με τη γαλανόλευκη και το νούμερο 4. Η δουλειά μου ήταν να νικήσουμε», εξηγεί.

53' με τον

Νίκο Γκάλη συ νε ντ ε υ ξ η: γ ιά ννης π α ντα ζό π ουλος

Ο κορυφαίος Έλληνας μπασκετμπολίστας όλων των εποχών παραχωρεί στη LiFO την πρώτη αποκλειστική συνέντευξή του μετά την κυκλοφορία της αυτοβιογραφίας του, «No Gravity». Ξετυλίγει το νήμα της ζωής του και θυμάται τις στιγμές, τις νίκες και τις αποφάσεις που σημάδεψαν τη διαδρομή του, εντός και εκτός παρκέ.

LiFO 19.11.26

13


TAL K OF THE TOWN 53 λεπτά με τον Νίκο Γκάλη

Στην πρώτη του συνέντευξη μετά την έκδοση της αυτοβιογραφίας του, ο Νίκος Γκάλης επιστρέφει σε στιγμές που έχουν περάσει στη συλλογική μνήμη, αλλά και σε ιστορίες που δεν είχαμε μέχρι σήμερα την ευκαιρία να ακούσουμε από τον ίδιο. Εκείνος βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη κι εγώ στην Αθήνα, παρ’ όλα αυτά η συζήτηση αποκτά προσωπικό χαρακτήρα. Με αφοπλιστική απλότητα και χωρίς διάθεση να ωραιοποιήσει το παρελθόν, μιλά για τις μεγάλες νίκες, τις δύσκολες αποφάσεις, τις απογοητεύσεις, αλλά και για όσα εξακολουθεί να θεωρεί σημαντικά στη ζωή. Για λίγο, ο άνθρωπος που έμαθε μια χώρα να κοιτάζει ψηλά αφήνει στην άκρη τον μύθο του και μας συστήνεται μέσα από την πορεία που τον δημιούργησε.

φωτο: intime p.a./intime sports

— Συνηθίζατε να «μιλάτε» κυρίως μέσα στο παρκέ και σπάνια έξω από αυτό. Τι ήταν εκείνο που σας ώθησε τώρα, τόσα χρόνια μετά, να αφηγηθείτε την ιστορία σας με δικά σας λόγια; Πέρασαν πολλά χρόνια από τότε. Σταμάτησα να «μιλάω» στα παρκέ και άκουσα πολλές φορές φίλους ή απλούς φιλάθλους να με ρωτούν για τις δικές μου αναμνήσεις, τη γνώμη μου για πράγματα που έζησα τότε. Ακόμα και παιδιά που είναι πολύ μικρά για να ξέρουν ποιος είμαι, με πλησιάζουν για μια φωτογραφία ή ένα αυτόγραφο και θέλουν να μάθουν περισσότερα για την καριέρα μου. Νομίζω πως είναι η κατάλληλη στιγμή για να γνωρίσουν τα νέα παιδιά ποιος είμαι και πώς έγινα ό,τι έγινα. — Πώς η ανατροφή σας σε μια οικογένεια Ελλήνων μεταναστών στο Νιου Τζέρσεϊ διαμόρφωσε την ψυχολογία σας, προτού ακόμη έρθετε στην Ελλάδα; Μεγάλωσα σε μια περιοχή πολυπολιτισμική, με Λατίνους, Αφροαμερικανούς και παιδιά με καταγωγή από την Ευρώπη. Θυμάμαι να είμαι συνεχώς έξω στη γειτονιά, να παίζω, να ασχολούμαι με αθλήματα, να συνυπάρχω με όλα αυτά τα παιδιά. Όταν διάλεξα το μπάσκετ, ήθελα να αγωνίζομαι και να νικάω ακόμα κι αν έπαιζα απέναντι σε μεγαλύτερα ή ψηλότερα παιδιά. Εκεί χτίστηκε το στυλ μου, η έλλειψη φόβου, η επιμονή μου για δουλειά και το πάθος μου για νίκη. — Όταν το 1979 βρεθήκατε ανάμεσα στην προοπτική των Μπόστον Σέλτικς και την άφιξή σας στον Άρη, ποια ήταν η πιο δύσκολη σκέψη που κάνατε προτού πάρετε το αεροπλάνο για τη Θεσσαλονίκη; Οπωσδήποτε η ζωή μακριά από την οικογένεια και τους φίλους μου. Ήταν η πρώτη φορά που θα έφευγα μακριά τους, μιας που σπούδασα σε ένα πανεπιστήμιο κοντά στην περιοχή που μεγάλωσα. Ταυτόχρονα όμως ήταν μια απόφαση που πήρα για να βοηθήσω την οικογένειά μου ως επαγγελματίας αθλητής, χωρίς να ξέρω ότι θα έμενα για πάντα στην Ελλάδα. Το αρχικό σχέδιο ήταν να επιστρέψω στην Αμερική έπειτα από ένα-δυο χρόνια. — Στον τελικό του Ευρωμπάσκετ ’87, ποια ήταν εκείνη η στιγμή που νιώσατε μέσα σας ότι η Ελλάδα θα νικούσε τη Σοβιετική Ένωση και θα άλλαζε για πάντα η ιστορία του ελληνικού αθλητισμού; Ένιωθα πολύ σίγουρος για την ομάδα και για τον εαυτό μου, πιστεύω πως ήμουν «in the zone», όπως λένε στην Αμερική, στην καλύτερη φόρμα της καριέρας μου. Ποτέ δεν μπορούσες να είσαι σίγουρος ότι θα κέρδιζε η Ελλάδα τη Σοβιετική Ένωση ή την ενωμένη Γιουγκοσλαβία, όμως ποτέ δεν κατέβαινα έχοντας αποδεχτεί την ήττα. Αυτό ίσχυε από το πρώτο παιχνίδι ως τον τελικό. Με την τεράστια βοήθεια του κόσμου, όλη η ομάδα πίστεψε σε κάτι που άλλοι έβλεπαν ακατόρθωτο και τελικά η νίκη ήρθε και το 1987 αλλά και το 1989 επί των Σοβιετικών στο Ζάγκρεμπ, χωρίς τη βοήθεια του κόσμου στην κερκίδα. — Τι έκανε εκείνη την ομάδα του Άρη να καθηλώνει ολόκληρη τη χώρα κάθε Πέμπτη βράδυ και ποια ευρωπαϊκή βραδιά ξεχωρίζετε ως την πιο έντονη; Πάντα πίστευα ότι το μπάσκετ ταιριάζει στους Έλληνες, είναι γρήγορο, είναι συναρπαστικό, δεν υπάρχει περίπτωση να λήξει 0-0. Εμείς παίζαμε θεαματικά και σε συνδυασμό με τα καλά αποτελέσματα κάναμε τον κόσμο να αγαπήσει το σπορ και να το βάλει στη ζωή του. Σιγά σιγά, οι επιτυχίες έδωσαν στους Έλληνες μια περηφάνια και όλοι ήθελαν να ζήσουν αυτήν τη χαρά από κοντά ή από την τηλεόραση. Γι’ αυτό τα θέατρα και οι κινηματογράφοι έπαιρναν ρεπό τη βραδιά που παίζαμε

στην Ευρώπη. Πιο έντονα θυμάμαι μερικές σπουδαίες εκτός έδρας νίκες στο Ισραήλ, στη Γιουγκοσλαβία, στην Ισπανία, που δεν είχαν ξανασυμβεί, όπως η νίκη μέσα στην Μπαρτσελόνα, σε ένα παιχνίδι που πολλοί χαρακτηρίζουν ως ένα από τα καλύτερα της καριέρας μου. — Ο τίτλος του βιβλίου, «No Gravity», το σήμα κατατεθέν σας, παραπέμπει στην ικανότητά σας να μένετε στον αέρα περισσότερο από τους αντιπάλους σας. Ήταν καθαρό ταλέντο, ατελείωτες ώρες προπόνησης ή ένας τρόπος να ξεπερνάτε το μειονέκτημα ύψους; Πρώτα απ’ όλα ήταν ο χαρακτήρας μου. Όπως σας είπα και νωρίτερα, είχα μάθει να αγωνίζομαι και να νικάω απέναντι σε μεγαλύτερα και ψηλότερα παιδιά στην Αμερική. Για να συμβεί αυτό, γυμναζόμουν από παιδί περισσότερο απ’ όλους, έκανα προπονήσεις ακόμα και μόνος μου για να βελτιώνω το άλμα μου, το σουτ μου, την ταχύτητά μου. Τελικά έκανα το ύψος μου πλεονέκτημα, καθώς μπορούσα να είμαι πιο γρήγορος απ’ όλους, ειδικά στο πρώτο βήμα, είχα το μεγαλύτερο άλμα και έμενα στον αέρα περισσότερο, αντέχοντας κάθε επαφή με τους αντιπάλους μου στον αέρα. — Ο αριθμός των κεφαλαίων του βιβλίου, 53, αντιστοιχεί στο ρεκόρ πόντων σας με τη γαλανόλευκη. Ποιο από αυτά τα κεφάλαια ήταν το πιο συγκινητικό ή απαιτητικό για σας στη συγγραφή; Από τα πρώτα κεφάλαια που περιγράφουν την παιδική μου ηλικία ως την ημέρα που αναγκάστηκα να σταματήσω το σπορ που αγαπούσα, υπάρχουν διάφορες στιγμές που γεννούν δυνατά συναισθήματα. Ήμουν όμως πάντα ένας άνθρωπος που αγαπούσε την ισορροπία, δεν ενθουσιαζόμουν υπερβολικά, δεν απογοητευόμουν έντονα, φρόντιζα να υπάρχει πάντα ένα balance, μια ισορροπία δηλαδή, για μη φεύγω από τον στόχο και την πορεία μου. — Στο βιβλίο αναφέρεστε και στις δύσκολες στιγμές και τις απογοητεύσεις της καριέρας σας. Ποια πληγή άργησε περισσότερο να κλείσει μετά την αποχώρησή σας από τα γήπεδα; Συνεχίζοντας από την προηγούμενη απάντηση, θέλω να σας πω ότι κατάφερα να μην κουβαλάω τίποτα ως πληγή. Όταν ολοκλήρωσα την καριέρα μου ήμουν τόσο περήφανος για όσα είχα καταφέρει και για τη διαδρομή ζωής που είχα κάνει, που αποφάσισα να μη σταθώ σε μικρότητες και δυσάρεστα συναισθήματα. Τελικά, η αγάπη και η εκτίμηση του κόσμου ως σήμερα δείχνουν πως είχα τη σωστή νοοτροπία. — Πώς βιώσατε τη μετάβαση από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα για λογαριασμό του Παναθηναϊκού, σε μια περίοδο που κουβαλούσατε ήδη τον μύθο σας; Η Θεσσαλονίκη ήταν η πόλη μου, ο Άρης ήταν η ομάδα μου, αλλά ήμουν βέβαιος για τον εαυτό μου, πως δεν είχε έρθει η ώρα να σταματήσω ως αθλητής. Νομίζω ότι όσα ακολούθησαν στον Παναθηναϊκό και η προσφορά μου εκεί, απέδειξαν πως έπραξα σωστά. Με υποδέχτηκαν σε μια νέα ομάδα-οικογένεια, έδειξαν την εκτίμησή τους και βοήθησα να κερδίσει η ομάδα τίτλο και να μπει στην ελίτ της Ευρώπης. Ήξερα ποιος είμαι και ήμουν βέβαιος ότι μπορούσα να ηγηθώ ξανά. — Αν ένα νέο παιδί διαβάσει σήμερα την αυτοβιογραφία σας, ποιο είναι το ένα μάθημα ζωής πέρα από το μπάσκετ που θα θέλατε να κρατήσει από τη δική σας πορεία; Η φιλοσοφία μου για το μπάσκετ και για τη ζωή έχουν πολλά κοινά σημεία. Η επιμονή στη δουλειά, η πίστη στον εαυτό μας και το να βάζουμε υψηλούς στόχους στη ζωή μας είναι μια συνταγή επιτυχίας που νομίζω ότι βρίσκει εφαρμογή παντού. Τα νέα παιδιά θα διαβάσουν για τη ζωή μου και για την καριέρα μου και πιθανώς θα εμπνευστούν σε ατομικό επίπεδο. Θα ήθελα όμως να κρατήσουν και την ομαδικότητα που ανέδειξε τη δική μας γενιά και το πώς καταφέραμε ως σύνολο που δούλευε μαζί και πίστευε στην ομάδα να κατακτήσουμε την κορυφή. — Κλείνοντας, πείτε μας τι θεωρείτε σημαντικό στη ζωή. Προσωπικά, βάζω ψηλότερα απ’ όλα την υγεία ως αγαθό. Πολλές φορές την προσπερνάμε ως κάτι δεδομένο, αλλά δεν είναι. Το καλό είναι πως μπορούμε στην εποχή μας να φροντίζουμε την υγεία μας, να δίνουμε σημασία στην πρόληψη, να ασκούμαστε –έστω και ήπια– τακτικά και να έχουμε την επιστήμη στο πλευρό μας. Αυτό το αγαθό επιθυμώ για την οικογένειά μου και για τον εαυτό μου και αυτό το αγαθό, την υγεία, εύχομαι σε όλους.

«Οι επιτυχίες έδωσαν στους Έλληνες μια περηφάνια και όλοι ήθελαν να ζήσουν αυτήν τη χαρά από κοντά ή από την τηλεόραση. Γι’ αυτό τα θέατρα και οι κινηματογράφοι έπαιρναν ρεπό τη βραδιά που παίζαμε στην Ευρώπη».

Το «No Gravity - Αψηφώντας τη βαρύτητα» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός στις 19 Νοεμβρίου.

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

14

LiFO

19.11.26


LiFO 19.11.26

15


ΠΟΛΗ

Ακαδημίας Ένα κτίριο γεμάτο μυστήρια και ιστορία αποκτά ξανά ζωή. Από το αρχιτεκτονικό εργαστήριο του Ερνστ Τσίλερ και τη βυζαντινή συλλογή του τραπεζίτη Διονυσίου Λοβέρδου ως τις ιστορίες για μυστικές στοές και φαντάσματα, ένα από τα πιο αινιγματικά κτίρια του κέντρου ανοίγει ξανά τις πόρτες του. Ο Γιώργος Καράμπελας αναλαμβάνει να του δώσει καινούργια ταυτότητα, μετατρέποντας το ιστορικό του παρελθόν σε αφετηρία μιας σύγχρονης πολιτιστικής εμπειρίας. ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ

16

LiFO

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΠΑΡΙΣ ΤΑΒΙΤΙΑΝ

19.11.26


Ανάμεσα στα επιβλητικά κτίρια που τραβούν την προσοχή των περαστικών, ξεχωρίζει αυτό της οδού Ακαδημίας 58, ως ένα επτασφράγιστο επί σειρά ετών μυστικό στην καρδιά της Αθήνας, το οποίο συνιστά μέρος του αστικού μύθου. Δεν υπάρχει, άλλωστε, περίπτωση να έχει περάσει κανείς από μπροστά και να μην έχει προσέξει τη νεογοτθική είσοδο, που προσιδιάζει μάλλον στα ιστορικά κτίρια του Βορρά παρά στο αθηναϊκό κέντρο. Το μυστήριο για το τι μπορεί να κρύβεται πίσω από αυτή την περίτεχνη, βαριά πόρτα, πάνω από την οποία δέσποζε επί σειρά ετών ένας δράκος, καλλιέργησε διάφορες υποθέσεις, ενώ είναι αμέτρητες οι ιστορίες που το συνόδευαν για υπόγειες στοές, κρυφές καταπακτές, τεκτονικές συγκεντρώσεις, ακόμη και σατανιστικές τελετές, οι οποίες πολλαπλασιάζονταν όσο παρέμενε κλειστό. Η εγκατάλειψη έκανε τα υπόλοιπα. Η σφραγισμένη πόρτα έδινε λαβή στη φαντασία που συνέδεε το κτίριο με ανεξάντλητα σενάρια και άγνωστες διαδρομές. Κι όμως, η αληθινή ιστορία του κτιρίου είναι πιο συναρπαστική από τους μύθους του, καθώς είναι άμεσα συνυφασμένη με δύο προσωπικότητες που άφησαν το δικό τους αποτύπωμα στην ελληνική αστική ιστορία, τον Ερνστ Τσίλερ και τον Διονύσιο Λοβέρδο. Πρόκειται για μια άκρως αντιφατική αλλά αισθητικά λειτουργική συνάντηση, που συνδέει τη δυτική αρχιτεκτονική με τη βυζαντινή παράδοση, καταδεικνύοντας μια πτυχή της ιστορίας της Αθήνας που συμπυκνώνει, ως έκφραση κοινής κοινωνικής ταυτότητας, τις ιδιωτικές συλλογές, την οικονομική ισχύ και την υψηλή καλλιτεχνική καλλιέργεια. Σήμερα, το κτίριο ετοιμάζεται να ξανασυστηθεί στο κοινό χάρη στον Γιώργο Καράμπελα, τον δημιουργικό διευθυντή και συλλέκτη αντικειμένων design που αναλαμβάνει να μετατρέψει τον ιστορικό χώρο σε έναν σύγχρονο τόπο συναντήσεων, πολιτισμού και δημιουργικής έκφρασης.

LiFO 19.11.26

17


ΠΟΛΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΤΣΙΛΕΡ ΣΤΟΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΧΩΡΟ ΤΟΥ ΛΟΒΕΡΔΟΥ Η ιστορία του κτιρίου ξεκινά στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν ο Ερνστ Τσίλερ, ο Σάξονας αρχιτέκτονας που συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση της νεοκλασικής φυσιογνωμίας της Αθήνας, κατασκευάζει, μεταξύ 1882 και 1885, την προσωπική του κατοικία στην οδό Μαυρομιχάλη. Το μέγαρο, εκτός από οικογενειακή εστία ενός επιτυχημένου αρχιτέκτονα, συνιστά ένα ανεξάντλητο πεδίο εφαρμογής των τεχνικών και αισθητικών του αναζητήσεων. Η μετέπειτα μεταμόρφωσή του σε ένα υποβλητικό νεοβυζαντινό περιβάλλον δημιουργεί ένα πραγματικό αρχιτεκτονικό παλίμψηστο. Το 1912, έπειτα από τις οικονομικές περιπέτειες και την απώλεια της κατοικίας του Τσίλερ, το ακίνητο περνά στον Κεφαλονίτη τραπεζίτη Διονύσιο Π. Λοβέρδο. Γεννημένος το 1878, ο Δ. Λοβέρδος ανήκε σε μια από τις επιφανείς οικογένειες που συνδύαζαν την οικονομική δραστηριότητα με τη συλλεκτική μανία και την επιθυμία πολιτιστικής καταξίωσης. Υπήρξε σημαντικό στέλεχος του τραπεζικού κόσμου, συνδέθηκε με τη Λαϊκή Τράπεζα και αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής και της περιουσίας του στη συγκρότηση μιας σπουδαίας συλλογής μεταβυζαντινών εικόνων. Η συλλογή του, ωστόσο, δεν ήταν αποτέλεσμα συλλεκτικής μανίας ή επίδειξης πλούτου. Ενδιαφερόταν βαθιά για τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή ζωγραφική, σε μια εποχή αμφισβήτησης της καλλιτεχνικής της αξίας και επικράτησης της μοντέρνας ζωγραφικής. Διακρίνοντας, όμως, τη διαχρονική αισθητική της αξία, πέρα από τις όποιες προκαταλήψεις, ο συλλέκτης Λοβέρδος εντόπιζε στις εικόνες της Κρητικής και της Επτανησιακής Σχολής τη συνέχεια μιας πολιτιστικής παράδοσης που συνέδεε δημιουργικά τη βυζαντινή ιστορία με τον νεότερο ελληνισμό. Για τη στέγαση της συλλογής του ανέθεσε στον αρχιτέκτονα Αριστοτέλη Ζάχο, έναν από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της αναζήτησης μιας ελληνικής αρχιτεκτονικής ταυτότητας πέρα από τα όρια του αμιγούς νεοκλασικισμού, τη μεταμόρφωση της στενόμακρης πτέρυγας της οδού Ακαδημίας σε ένα πρωτότυπο ιδιωτικό μουσείο. Η μετασκευή, που είχε ήδη προχωρήσει τη δεκαετία του 1920, δημιούργησε ένα περιβάλλον εξαιρετικής σκηνογραφικής έντασης: θόλοι, τρούλοι, τοξωτά ανοίγματα, ξυλόγλυπτα τέμπλα, πολύχρωμα ψηφιδωτά και περίτεχνα γεωμετρικά μοτίβα συνέθεσαν έναν χώρο που παρέπεμπε περισσότερο σε βυζαντινό εκκλησιαστικό συγκρότημα παρά σε αστική κατοικία. Μάλιστα, αποτέλεσε το κεντρικό θέμα της επίσημης παρουσίασης που πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 1930, με αφορμή το Γ' Διεθνές Βυζαντινολογικό Συνέδριο στην Αθήνα, μετατρέποντας το πάθος ενός τραπεζίτη σε κομμάτι της πολιτιστικής ιστορίας του τόπου. Αρκεί να διασχίσει κανείς το κατώφλι της Ακαδημίας 58Α για να αντιληφθεί ότι η ιδιαιτερότητα του κτιρίου δεν εξαντλείται στην εξωτερική του όψη. Η ασυνήθιστη στενότητα της κάτοψης, οι διαδοχικοί χώροι που ανοίγονται ο ένας μετά τον άλλον, οι θολωτές οροφές και τα ξυλόγλυπτα διαχωριστικά σε μεταφέρουν σε ένα ταξίδι στον χρόνο, σαν να διασχίζεις διαφορετικές ιστορικές και αισθητικές περιόδους μέσα σε ελάχιστα μέτρα. Τα νεοβυζαντινά στοιχεία συνομιλούν με δυτικές αρχιτεκτονικές επιρροές, σε μια σύνθεση που παραπέμπει και στην επτανησιακή καταγωγή του Δ. Λοβέρδου, στον πολιτισμό των Ιονίων Νήσων, όπου η βενετσιάνικη κληρονομιά συνδιαλέγεται αρμονικά με την ορθόδοξη παράδοση. Οι ψηφιδωτές απεικονίσεις προγόνων της οικογένειας, οι διακοσμητικοί θόλοι και οι εκκλησιαστικής έμπνευσης κατασκευές αποτυπώνουν μια προσωπική μυθολογία, με την οικογενειακή ιστορία να μετατρέπεται έτσι σε ένα ζείδωρο και άκρως εντυπωσιακό αρχιτεκτονικό αφήγημα. «Αυτό εδώ ήταν το προσωπικό γραφείο του Διονυσίου Λοβέρδου», μας εξηγεί ο Γιώργος Καράμπελας, καθώς περιηγούμαστε στους χώρους. « Ήθελε να κάνει αυτή ακριβώς τη σύζευξη του βυζαντινόμορφου με το ενετικό», προσθέτει, συνδέοντας την αισθητική του κτιρίου με την κεφαλονίτικη καταγωγή του συλλέκτη. Εκείνο που εντυπωσιάζει είναι η ανθεκτικότητα πολλών διακοσμητικών στοιχείων. Παρά τις δεκαετίες εγκατάλειψης και τις διαφορετικές χρήσεις –ο Γ. Καράμπελας μας λέει ότι την τελευταία περίοδο είχαν καταλάβει τον χώρο άστεγοι και ουσιοεξαρτημένοι–, σημαντικό μέρος των ψηφιδωτών, των ξυλόγλυπτων και των ιδιαίτερων αρχιτεκτονικών λεπτομερειών έχει διασωθεί. Αυτή ακριβώς η σκηνογραφική ιδιαιτερότητα, ωστόσο, συνέβαλε και στη δημιουργία των αστικών θρύλων που συνόδευσαν το κτίριο στο πέρασμα των χρόνων.

18

LiFO

19.11.26


ΚΡΥΦΕΣ ΣΤΟΕΣ ΚΑΙ ΦΑΝΤΑΣΜΑΤΑ Λιγότερο ένδοξη είναι η ιστορία του χώρου μετά τον θάνατο του Δ. Λοβέρδου το 1934. Η συλλογή παραμένει συνδεδεμένη με την οικογένεια, ενώ, μεταγενέστερα, τμήματα του συγκροτήματος χρησιμοποιούνται από την Εθνική Λυρική Σκηνή, μεταξύ άλλων ως βεστιάριο και αποθηκευτικός χώρος. Μια πυρκαγιά προκαλεί σοβαρές ζημιές στην κυρίως κατοικία και η σταδιακή εγκατάλειψη μετατρέπει το συγκρότημα σε ένα από τα πιο αινιγματικά σημεία του κέντρου. Η παρουσία σφραγισμένων διόδων και το γεγονός ότι η αρχιτεκτονική του θυμίζει σε ορισμένα σημεία θρησκευτικό χώρο προσφέρουν το κατάλληλο υλικό για τη γέννηση κάθε είδους ιστορίας. Οι φήμες μιλούν για υπόγειες στοές που συνδέουν το κτίριο με άλλα σημεία της Αθήνας, για μυστικές τελετές, ακόμη και για μεταφυσικά φαινόμενα. Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιβεβαιώνουν την ύπαρξη τέτοιων υπόγειων διαδρομών ή αποκρυφιστικών δραστηριοτήτων. Ωστόσο, είναι γνωστό ιστορικά ότι ο αδελφός του Διονυσίου, Σπυρίδων Λοβέρδος, επίσης τραπεζίτης, πολιτικός και παθιασμένος βιβλιόφιλος, συνδεόταν με τον τεκτονισμό, όπως πολλές προοδευτικές αστικές οικογένειες της εποχής. «Επειδή το κτίριο ήταν κλειστό, είχε αρχίσει να δημιουργεί μια παραφιλολογία στον κόσμο», παρατηρεί ο Γ. Καράμπελας. «Λεγόταν ότι γίνονταν τελετές και είχε φαντάσματα», θυμάται, περιγράφοντας το ενδιαφέρον που εξακολουθεί να προκαλεί το κτίριο. Όπως λέει, ακόμη και κατά τη διάρκεια των πρόσφατων εργασιών, περαστικοί σταματούσαν για να ρωτήσουν αν μπορούσαν να μπουν για να δουν από κοντά όσα μέχρι τότε γνώριζαν μόνο από τις διηγήσεις. Αυτή είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική απόδειξη ότι η Ακαδημίας 58Α δεν υπήρξε ποτέ ένα συνηθισμένο εγκαταλελειμμένο κτίριο αλλά συνιστούσε μέρος του συλλογικού φαντασιακού, έναν τόπο στον οποίο η πόλη πρόβαλλε τις φοβίες, τα μυστήρια και τις ανεξάντλητες ιστορίες της.

LiFO 19.11.26

19


ΠΟΛΗ Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΚΑΙ Η (ΥΨΗΛΗ) ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ Δεν είναι τυχαίο ότι ο άνθρωπος που αναλαμβάνει σήμερα να επανασυστήσει στο κοινό τον χώρο έχει σχεδόν βιωματική σχέση με την έννοια της μεταμόρφωσης. Ο Γιώργος Καράμπελας, που έχει διανύσει μια μακρά πορεία στον χώρο της επικοινωνίας, των μέσων ενημέρωσης και του δημιουργικού σχεδιασμού, αντιμετωπίζει τα αντικείμενα και τα κτίρια ως ζωντανούς οργανισμούς με πολλαπλές αναφορές και αφηγήσεις. Η σχέση του με την αισθητική ξεκινά από την παιδική ηλικία. Θυμάται τη μητέρα του, μια αυτοδίδακτη διακοσμήτρια με πάθος για τις αντίκες, να τον παίρνει μαζί της στα παρισινά παλαιοπωλεία, να επισκέπτονται γκαλερί και να αναζητούν ενδιαφέροντα σπίτια στην Αθήνα. «Η μητέρα μου ήταν συλλέκτρια, άρα έχω μεγαλώσει με την ιστορία, με τις αντίκες, με την αγάπη του παλιού», εξηγεί. Αυτή η πρώιμη εξοικείωση με την αισθητική του παρελθόντος συνδυάστηκε αργότερα με την αγάπη του για το Λονδίνο, μια πόλη που, όπως υποστηρίζει, καταφέρνει να συμφιλιώνει την ιστορική κληρονομιά με τις πιο ριζοσπαστικές σύγχρονες τάσεις. Η Ακαδημίας 58Α μοιάζει να αποτελεί την ιδανική συμπύκνωση αυτής της διπλής έκφρασης – ενδεχομένως και λειτουργικής αντίφασης. Ο ίδιος δεν διστάζει να επέμβει αισθητικά σε έναν χώρο τόσο φορτισμένο με ιστορία, ακριβώς επειδή θεωρεί ότι η ουσιαστική σχέση με το παρελθόν προϋποθέτει την ελευθερία της δημιουργίας. Το νέο εγχείρημα, με τίτλο «The Events Manifesto: A Venue Redefined, a Community in the Making», φιλοδοξεί να μετατρέψει το ιστορικό κτίριο σε έναν ευέλικτο χώρο εκδηλώσεων, πολιτιστικών συναντήσεων και σύγχρονης φιλοξενίας, με προοπτική στις μελλοντικές χρήσεις να προστεθεί και η εστίαση. Τα διατηρημένα νεοβυζαντινά στοιχεία συνδυάζονται με σύγχρονα αντικείμενα design από την προσωπική συλλογή του Γ. Καράμπελα, δημιουργώντας μια σκόπιμα απρόβλεπτη αισθητική συνύπαρξη. «Πρώτο μου μέλημα είναι να ανοίξει στο κοινό ώστε να το δει και να το χαρεί από κοντά», μας λέει, περιγράφοντας ένα εγχείρημα με διαφορετικές λειτουργίες: τη δυνατότητα μίσθωσης για επιλεγμένες εκδηλώσεις και προβολές, αλλά και τη δημιουργία μιας σειράς δικών του πολιτιστικών και κοινωνικών συναντήσεων υπό τον τίτλο «The Lifestyle Manifestos», που ο ίδιος περιγράφει ως «a series of statements of urban creativity and joy of life». Σε αντίθεση με προηγούμενα εγχειρήματά του, στη συγκεκριμένη περίπτωση στόχος του είναι να αξιοποιήσει την αστική ταυτότητα του χώρου. «Πιο ζωντανό, πιο young, πιο urban», όπως λέει χαρακτηριστικά, αναγνωρίζοντας ότι το περιβάλλον της οδού Ακαδημίας επιβάλλει μια διαφορετική σχέση με το κοινό και την καθημερινότητα της πόλης.

ΜΙΑ ΝΕΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ Η επιλογή της συγκεκριμένης περιοχής έχει επίσης τη σημασία της. Η Ακαδημίας βρίσκεται σε ένα ιδιότυπο μεταίχμιο, ανάμεσα στο Κολωνάκι και τα Εξάρχεια, στην επίσημη Αθήνα των θεσμών και σε εκείνη της αμφισβήτησης, της νεανικής δημιουργικότητας και των εναλλακτικών πολιτιστικών αναζητήσεων. «Δεν είναι τυχαίο ότι ο χώρος βρίσκεται στο μεταίχμιο των δυο κόσμων, που ταυτίζονται με τους δικούς μου», παρατηρεί ο Γ. Καράμπελας, ο οποίος αντιμετωπίζει τη σημερινή μεταμόρφωση του κέντρου με ενδιαφέρον αλλά και επιφυλάξεις. Δεν απορρίπτει συλλήβδην τον εξευγενισμό των αστικών περιοχών, θεωρεί όμως απαραίτητο να πραγματοποιείται με σχεδιασμό και συντονισμό, ώστε η τουριστική ανάπτυξη να μη λειτουργεί εις βάρος της ταυτότητάς τους. Σε μια Αθήνα που αλλάζει με ρυθμούς συχνά ταχύτερους απ’ όσο αντέχει, η περίπτωση της Ακαδημίας 58Α καταδεικνύει τους πολλαπλούς τρόπους αξιοποίησης της ιστορίας των κτιρίων της. Αναμένοντας λοιπόν να δούμε πώς θα λειτουργήσει ο χώρος, τους ανθρώπους που θα τον επισκεφθούν και τις δραστηριότητες που θα φιλοξενήσει –ο Γ. Καράμπελας μας λέει ότι ήδη έχει χαραχτεί ένα πρόγραμμα εκδηλώσεων–, το σημαντικό είναι ότι η πόρτα που για χρόνια τροφοδοτούσε τη φαντασία των Αθηναίων ανοίγει ξανά, αποκαλύπτοντας τις πολλαπλές εκφράσεις και τις δυνατότητες του μέλλοντος. Τελικά, τα πιο ενδιαφέροντα κτίρια μιας πόλης δεν είναι απαραίτητα εκείνα που διατηρούν ανέπαφη την αρχική τους μορφή αλλά όσα ενσωματώνουν στις πολλαπλές αφηγήσεις τους τα ενδεχόμενα μιας νέας διαδρομής, κρατώντας ζωντανή την ιστορική τους μνήμη. Και η Ακαδημίας 58Α, που έχει υπάρξει καλλιτεχνικό εργαστήριο, ιδιωτικό μουσείο, χώρος αποθήκευσης, εγκαταλελειμμένο αρχιτεκτονικό μυστήριο και τώρα ένας νέος τόπος δημιουργικής συνάντησης, φαίνεται πως έχει ακόμη πολλές ιστορίες να αφηγηθεί.

20

LiFO

19.11.26


LiFO 19.11.26

21


ART

ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ ΕΞΙ ΝΕΩΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΩΝ

ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΓΛΥΠΤΙΚΗ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΠΕΡΦΟΡΜΑΝΣ,ΤΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ, ΤΟΝ ΗΧΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ, ΕΞΙ ΝΕΟΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΙ ΜΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΑΦΕΤΗΡΙΕΣ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΙΣ ΣΥΣΤΗΝΟΝΤΑΙ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ ΤΟΥΣ.

Αναστάσης Παναγής Μελέτης (Panas) (he/him) ΕΙΚΑΣΤΙΚΟΣ / ΠΕΡΦΟΡΜΕΡ

Ζήνων Κάλφας, Θοδωρής Τζαννετάκης, Νικόλας Γκάτσιος, Αναστάσης Παναγής Μελέτης (Panas), Μαρίνα Τσιρώνη και Στεφανία Μοσκόβη: Μια νέα γενιά καλλιτεχνών που ζουν και εργάζονται στην Αθήνα, κινούνται σε διαφορετικά πεδία των εικαστικών και πειραματίζονται με τα μέσα, τα υλικά και τις δυνατότητες της σύγχρονης δημιουργίας. Η περφόρμανς, η γλυπτική, η ζωγραφική, η φωτογραφία, το βίντεο, ο ήχος, οι εγκαταστάσεις και η συμμετοχική τέχνη αποτελούν μερικά μόνο από τα πεδία στα οποία αναπτύσσουν τις πρακτικές τους, συχνά χωρίς να αναγνωρίζουν αυστηρά όρια ανάμεσα στις διαφορετικές μορφές έκφρασης. Στα έργα τους συναντά κανείς προσωπικές ιστορίες, αναζητήσεις γύρω από το σώμα και την ταυτότητα, τη μνήμη, την επιθυμία, τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση, αλλά και το ενδιαφέρον για τη συλλογικότητα και τον δημόσιο χώρο. Άλλοι ξεκινούν από την προσωπική εμπειρία, άλλοι από την παρατήρηση της πόλης και των μεταμορφώσεών της, ενώ για κάποιους η έρευνα, η συνεργασία και ο πειραματισμός αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της καλλιτεχνικής διαδικασίας.

AΠΟ ΤΟΝ M. HULOT

22

LiFO

Γεννήθηκα το 1997 και μεγάλωσα στην Αθήνα, στα εξωτικά Άνω Πατήσια. Σπούδασα στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών, όπου πρόσφατα ολοκλήρωσα και το μεταπτυχιακό μου. Είμαι εικαστικός, περφόρμερ και art director, αν πρέπει κάπως να ορίσω το πεδίο στο οποίο κινούμαι. Με γοητεύει το απόκοσμο, οι παράξενες μορφές ζωής και όσα αρνούνται να ταξινομηθούν ή να συμμορφωθούν. Συλλέγω υλικά, εικόνες και ιστορίες για να κατασκευάσω επιμελώς αναστατωμένα περιβάλλοντα και μυθοπλαστικούς κόσμους. Τα τελευταία χρόνια με απασχολεί ιδιαίτερα η σχέση του ανθρώπινου πολιτισμού με μια φύση που δεν είναι απαραίτητα ειδυλλιακή, παθητική ή διαθέσιμη προς εκμετάλλευση. Στο «Green Grotesque», που παρουσίασα πρόσφατα στην ΑΣΚΤ, επιχειρώ να συγκροτήσω μια «γκροτέσκα οικολογία»: έναν βαλτώδη κόσμο όπου γλυπτικά σώματα, τεχνολογικά απομεινάρια και οργανικές μορφές συμπλέκονται και μεταλλάσσονται και η αποσύνθεση δεν είναι το τέλος αλλά η πρώτη ύλη για κάτι άλλο. Σημαντικές ήταν οι συνεργασίες μου ως περφόρμερ στο «Cargo» του Πάνου Σκλαβενίτη στην 6η Μπιενάλε της Αθήνας, στο «Noli me tangere» του Νίκου Ναυρίδη στην Εθνική Λυρική Σκηνή και στην κατασκευή σκηνικών αντικειμένων για το Εγκάρσιος Προσανατολισμός του Δημήτρη Παπαϊωάννου. Ήταν μια πρώτη επαφή με τη συλλογική, συχνά χαοτική πραγματικότητα της καλλιτεχνικής παραγωγής. Από το 2027 έρχονται νέες εκθέσεις και συνεργασίες για τις οποίες ανυπομονώ. Instagram: panas.com_

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΥΜΠΟΣ

19.11.26


Ζήνων Κάλφας (they/them) VISUAL ARIST / ΠΕΡΦΟΡΜΕΡ

Γεννήθηκα και μεγάλωσα στη Θεσσαλονίκη. Η καλλιτεχνική μου πρακτική είναι στο βίντεο, την περφόρμανς και παρεμβάσεις στον δρόμο. Αφού τελείωσα το σχολείο, προσπαθούσα να καταλάβω αν θέλω να σπουδάσω και πού θέλω να βρίσκομαι στον κόσμο, δοκιμάζοντας δύο δημόσιες Σχολές Καλών Τεχνών, μία στο Εδιμβούργο και μία στη Θεσσαλονίκη. Το 2018, θέλοντας να αποδράσω από ορισμένες οικογενειακές καταστάσεις, κατέληξα στην Αθήνα με μία θέση στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών. Αυτό που με κράτησε εκεί ήταν η δημιουργία του εργαστηρίου Περφόρμανς της Γεωργίας Σαγρή. Με την πρακτική της Εικαστικής Τέχνης της Περφόρμανς ενσωμάτωσα τέλεια τον τρόπο με τον οποίο ήθελα να δουλέψω με εμένα ψυχοσωματικά. Το 2025, παρουσίασα την πτυχιακή μου εργασία, το ΟΡΘΙΟ, ένα έργο περφόρμανς και εγκατάστασης που αφορά τη σεξουαλική παρενόχληση. Αποτελεί μια σειρά πάνω από 100 φωτογραφικών και βίντεο έργων από το 2018 μέχρι και το 2025, στα οποία παραθέτω καταστάσεις της ζωής μου σε ένα ταξίδι αναδιαμόρφωσης της έμφυλης ταυτότητάς μου. Νιώθω περήφανο για την τελευταία μου αφισοκόλληση/ παρέμβαση στον δρόμο, όπου με την εμπλοκή άλλων έξι φίλων-καλλιτεχνών κολλήσαμε μια τεράστια αφίσα του πρωκτού μου στον –και καλά– δημόσιο χώρο. Εμπνευσμένη από τα λόγια του Γκι Οκενγκέμ στο βιβλίο του Ομοφυλοφιλική Επιθυμία, η αφίσα ανοίγει την κουβέντα περί σωματοποιημένης ιδιωτικότητας, εικονοποιημένης πια σε ένα δημόσιο πλαίσιο – στο οποίο μόνο μια φαλλοκεντρική διαφάνεια συνηθίζει να είναι εφικτή. Instagram: r1card07_, Vimeo: Zinon Kalfas

LiFO 19.11.26

23


ART

ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ ΕΞΙ ΝΕΩΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΩΝ

Νικόλας Γκάτσιος (he/him) VISUAL AND SOUND ARTIST

Έχω γεννηθεί και μεγαλώσει στην Αθήνα. Αυτή την περίοδο, λίγο αφότου πήρα το πτυχίο μου, με ενδιαφέρει να συνεχίσω τη διερεύνηση των ερωτημάτων που με τρώνε, με κύρια μέσα τη φωτογραφία, τον ήχο και το γράψιμο. Η σχέση μου με την τέχνη ξεκίνησε το 2006, όταν ήμουν τεσσάρων ετών. Τότε είχε ανοίξει μία καινούργια σχολή ζωγραφικής κοντά στο σπίτι μου και η μητέρα μου έψαχνε μια εξωσχολική δραστηριότητα για μένα, αφού δεν ήμουν έτοιμος για κάποιο άθλημα. Δεν θυμάμαι καν αν ήταν κάτι που ζήτησα ο ίδιος, απλώς η τέχνη βρέθηκε στον δρόμο μου, κυριολεκτικά δίπλα στο σπίτι μου, και τελικά έμεινα εκεί μέχρι τα 18 μου, οπότε πέρασα στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών. Θα έλεγα πως τα πρώτα μου ουσιαστικά βήματα ως καλλιτέχνη ξεκίνησαν μετά την ψυχοθεραπεία. Το πρώτο βήμα ήταν να απευθυνθώ σε έναν θεραπευτή, ώστε να μπορέσω να καταλάβω καλύτερα πώς τα ερωτήματα που μου γεννούσαν τα έργα μου συνδέονταν με εμένα, αλλά και πώς εγώ έκανα συνδέσεις με την κοινότητα γύρω μου. Όσο άρχισα να γνωρίζω καλύτερα τον εαυτό μου, ένιωσα πιο ελεύθερος να εκθέτω κομμάτια του εαυτού μου, με τους δικούς μου όρους, απέναντι σε ένα κοινό. Η μεγαλύτερη μέχρι στιγμής έκθεση (του εαυτού μου) ήταν η πτυχιακή μου εργασία, την οποία πλέον αντιλαμβάνομαι σαν να παρέδωσα το σώμα μου στη σχολή για τρεις ημέρες. Υπάρχουν πολλές επιρροές στη δουλειά μου, αλλά σε εκείνες στις οποίες επιστρέφω ξανά και ξανά συγκαταλέγονται η Nαν Γκόλντιν, ο Φέλιξ Γκονζάλεζ-Τόρες, o Ντέρεκ Τζάρμαν, η Μπρίτνεϊ Σπίαρς και όλοι μου οι συμφοιτητές τις ώρες παρουσίασης έργων στη σχολή. Κάτι που θα ήθελα να γνωρίζει κάποιος για μένα ως καλλιτέχνη είναι πως η κινητήρια δύναμή μου προέρχεται από την αδυναμία μου να συγκεντρωθώ σε οτιδήποτε άλλο πέρα από την αναζήτηση της ηδονής, αλλά και από την ανάγκη να αμφισβητώ διαρκώς αυτή την ίδια την ορμή. Ο απώτερος σκοπός για το καλλιτεχνικό μου έργο είναι να φτάσω στην αγάπη. Ελπίζω σύντομα να εκδώσω ένα φωτογραφικό βιβλίο πάνω στο οποίο δουλεύω από το 2023 και να το μοιραστώ με όποιον ενδιαφέρεται να το δει. Παράλληλα, θέλω να προετοιμάσω το portfolio μου για ένα μεταπτυχιακό πρόγραμμα που συνδυάζει την έρευνα με την τέχνη. Θα με ενδιέφερε πολύ να ακολουθήσω μια ακαδημαϊκή πορεία ώστε να αξιοποιώ κάπου την έρευνά μου, εξάλλου η έρευνα είναι συνήθως το σημείο από το οποίο ξεκινούν τα έργα μου. Instagram: pigkouin, SoundCloud: pigkouin

24

LiFO

19.11.26


LiFO 19.11.26

25


ART

ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ ΕΞΙ ΝΕΩΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΩΝ

Μαρίνα Τσιρώνη (she/her) ΕΙΚΑΣΤΙΚΟΣ/ΠΕΡΦΟΡΜΕΡ

Είμαι περφόρμερ και πρόσφατα ολοκλήρωσα τις μεταπτυχιακές μου σπουδές στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών. Το 2021 αποφοίτησα από το Τμήμα Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, ενώ την ίδια χρονιά ξεκίνησα την εθελοντική καλλιτεχνική πρωτοβουλία Talks & Crafts σε συνεργασία με φορείς όπως η ΕΠΑΨΥ, το ΕΜΣΤ και το MOMus. Ζω και εργάζομαι στον Νέο Κόσμο. Η καλλιτεχνική μου πρακτική κινείται ανάμεσα στη γλυπτική, την περφόρμανς και τη συμμετοχική τέχνη. Με ενδιαφέρει το σώμα ως φορέας μνήμης και εμπειριών, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο οι προσωπικές μας ιστορίες συνδέονται με ευρύτερα κοινωνικά ζητήματα, διαμορφώνοντας συλλογικές αφηγήσεις και εμπειρίες. Παράλληλα, μέσα από την πρωτοβουλία Talks & Crafts οργανώνω συμμετοχικά καλλιτεχνικά εργαστήρια, διερευνώντας την τέχνη ως μια συλλογική εμπειρία και διαδικασία. Στόχος της πρωτοβουλίας είναι η σύνδεση της τέχνης με την κοινότητα και η ευαισθητοποίηση γύρω από ζητήματα ψυχικής υγείας. Οι εμπειρίες από το Talks & Crafts με οδήγησαν να επανεξετάσω τον ρόλο μου ως καλλιτέχνιδας και να αντιληφθώ τη συνεργασία όχι απλώς ως μέσο δημιουργίας αλλά ως καλλιτεχνική μεθοδολογία. Η προσέγγιση αυτή βρέθηκε στο επίκεντρο της πρόσφατης διπλωματικής μου εργασίας, Εξώδερμα, στην οποία διερεύνησα πώς οι εμπειρίες που προκύπτουν μέσα από τη συλλογική δημιουργία μπορούν να τροφοδοτήσουν την ατομική καλλιτεχνική πρακτική. Με ενδιαφέρει να συνεχίσω την έρευνα που ξεκίνησα με το Εξώδερμα, εξελίσσοντας τη σχέση ανάμεσα στη γλυπτική, την επιτέλεση και τη συλλογική δημιουργία. Παράλληλα, θέλω να συνεχίσω την ανάπτυξη συμμετοχικών καλλιτεχνικών δράσεων μέσα από το Talks & Crafts, διευρύνοντας τις συνεργασίες με καλλιτέχνες και φορείς από διαφορετικά πεδία. Instagram: marina_tsironi

26

LiFO

19.11.26


Στεφανία Μοσκόβη (she/her) ΕΙΚΑΣΤΙΚΟΣ

Μεγάλωσα στην Αθήνα, είμαι εικαστικός με έδρα την Αθήνα και είμαι απόφοιτη του Τμήματος Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών ΑΠΘ και του Μεταπτυχιακού Εικαστικών Τεχνών της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών. Το ενδιαφέρον μου για την τέχνη υπήρχε μέσα μου από πολύ μικρή ηλικία. Θα μπορούσα να πω πως τα πρώτα μου βήματα έγιναν στο παιδικό μου δωμάτιο στα Άνω Λιόσια, νιώθοντας την ανάγκη να εκφραστώ μέσα από τις παιδικές μου ζωγραφιές και ύστερα από τα έργα μου. Ήταν εξαρχής η καθημερινότητά μου και δεν έχω δει τη ζωή μου χωρίς αυτό. Πρότυπα για τη δουλειά μου έχουν υπάρξει ο Μάικλ Μπόρεμανς και ο Λουκ Τουιμάν αλλά και ο Ντέιβιντ Χόκνεϊ. Αρκετά διαφορετικοί καλλιτέχνες μεταξύ τους, αλλά επιμένουν εξίσου και οι τρεις τους στην ιδιαιτερότητα της ζωγραφικής, με τον δικό του τρόπο ο καθένας. Η καλλιτεχνική μου πορεία είναι ταυτόχρονα ό,τι πιο εύκολο και ό,τι πιο δύσκολο έχω καταφέρει. Απαιτεί πολλή υπομονή, αποδοχή στην κριτική του έργου μου, αλλά και ατελείωτες ώρες δουλειάς στο στούντιο. Από την άλλη, δεν ξέρω πώς έφτασα μέχρι εδώ, εφόσον ασχολούμαι με κάτι το οποίο μου προσφέρει την απόλυτη ελευθερία και ευχαρίστηση, και για εμένα δείχνει πολύ εύκολο. Η επιβίωση του καλλιτέχνη καθαρά και μόνο από την τέχνη του θεωρώ ότι φαντάζει σαν ένα μακρινό όνειρο για τους περισσότερους καλλιτέχνες της γενιάς μου, αλλά ιδιαίτερα για εμάς στην Ελλάδα. Δυστυχώς, πρόκειται για μια αρκετά ασταθή καθημερινότητα, καθώς πολύ σπάνια θα εκτιμηθεί πλέον ένα έργο τέχνης. Μια ιδανική καλλιτεχνική συνέχεια για εμένα θα ήταν η καθημερινότητά μου να περιτριγυρίζεται μόνο από την τέχνη. Θα ήταν μια καθημερινότητα γύρω από φίλους καλλιτέχνες και φυσικά ατελείωτες ώρες στο στούντιο. Ιnstagram: moskovii

Θοδωρής Τζαννετάκης (he/him) ΕΙΚΑΣΤΙΚΟΣ

Μεγάλωσα στο κέντρο της Αθήνας, κοντά στο Σύνταγμα, όταν ακόμα η περιοχή μπορούσε να θεωρηθεί γειτονιά. Η σύνδεσή μου με την τέχνη ξεκίνησε από τους γονείς μου, οι οποίοι με τράβαγαν από μικρό σε μουσεία και γκαλερί. Τότε μάλλον αντιστεκόμουν, αλλά απ’ ό,τι φαίνεται με επηρέασε. Είχα την τύχη να σπουδάσω γλυπτική στο Λονδίνο. Τύχη όχι μόνο λόγω της σχολής μου, αλλά και επειδή ήμουν στο Λονδίνο, όπου έχεις ατελείωτα νέα ερεθίσματα. Η δουλειά μου επηρεάζεται και ενημερώνεται από το περιβάλλον στο οποίο βρίσκομαι. Για παράδειγμα, στη γειτονιά που μένω, στη Βικτώρια, γίνονται ανακαινίσεις, οπότε μαζεύω αντικείμενα που βρίσκω στα σκουπίδια τα οποία μετατρέπω σε έργα. Μέχρι τις 10/1/27 μπορείτε να δείτε έναν πολυέλαιο που μετέτρεψα σε σιντριβάνι, στον παλιό ΑΗΣ Φαλήρου, στην ομαδική έκθεση που επιμελήθηκε ο Χριστόφορος Μαρίνος. Μια εμμονή που έχω από πολύ μικρός είναι το φως, το οποίο με απασχολεί πολύ τόσο στην τέχνη όσο και στο ντιζάιν. Προσπαθώ να παράγω πολύ γλυκό φως, το οποίο θεωρώ πως έρχεται από ένα φωτιστικό που είχε η μητέρα μου στο τραπέζι με το μακιγιάζ της. Πήγαινα να τη δω όταν ετοιμαζόταν να βγει, μύριζε φανταστικά και ήταν μια κούκλα. Έχω δημιουργήσει μία φόρμουλα και φτιάχνω φωτιστικά από πηλό, όπου και η βάση και το αμπαζούρ είναι κεραμικά, οπότε το φως τους είναι ατμοσφαιρικό και τρυφερό. Ιnstagram: theodoros.tzannetakis/

LiFO 19.11.26

27


q Γεννήθηκα τον Σεπτέμβριο του 1983 και μεγάλωσα στη Μαλεσίνα, ένα χωριό στην Ανατολική Λοκρίδα, κοντά στον Θεολόγο. Εγώ το λέω χωριό, αν και πρακτικά είναι κωμόπολη. Ωστόσο, νομίζω ότι αυτό που ορίζει αν ένας τόπος είναι χωριό ή πόλη είναι μάλλον ο τρόπος με τον οποίο είναι οργανωμένη η κοινωνία και η κουλτούρα του. Για μένα, λοιπόν, ήταν και παραμένει χωριό. Είναι μια κοινότητα όπου γνωριζόμαστε μεταξύ μας, υπάρχουν καθημερινές σχέσεις και στενοί δεσμοί.

Συγγραφέας. Γεννήθηκε στη Μαλεσίνα, ζει στο Χαλάνδρι.

q Μεγάλωσα σε ένα σπίτι που επικοινωνούσε με μια μεσόπορτα με το σπίτι των παππούδων μου, δηλαδή των γονιών του πατέρα μου. Οπότε, εκτός από τους γονείς και τα αδέρφια μου, στον στενό οικογενειακό πυρήνα ήταν πάντοτε παρόντες και ο παππούς και η γιαγιά, με τους οποίους περνούσα πάρα πολύ χρόνο. Πέρα από το ότι ήμασταν στην ίδια αυλή, ήμασταν ουσιαστικά και στο ίδιο σπίτι. Ήταν και το αυτόματο babysitting, χωρίς ποτέ να υπάρχει προβληματισμός για το ποιος θα μας κρατήσει και πότε. Μάλιστα, πολλές φορές πήγαινα με δική μου πρωτοβουλία. Έλεγα στους γονείς μου ότι ήθελα να πάω στους παππούδες, με τους οποίους, χωρίς υπερβολή, ήμουν καθημερινά μαζί. Περνούσα πολύ χρόνο εκεί και μου άρεσε. Θυμάμαι, μάλιστα, ότι τα πρώτα χρόνια, προτού ακόμη κατακτήσω την ανάγνωση, πήγαινα κάθε βράδυ στον παππού μου και του ζητούσα να μου διαβάσει ένα παραμύθι. Δεν ήταν πάντα παραμύθια, πολλές φορές ήταν ιστορίες από τη μυθολογία. Έπαιρνα το βιβλίο μου και πήγαινα επάνω, στον παππού, και του έλεγα: «Διάβασέ μου».

q Το γράψιμο ξεκίνησε από την ενθάρρυνση του πατέρα μου. Εγώ, από μόνος μου, δεν έγραφα. Μου άρεσε να λέω ιστορίες, μου άρεσε να διαβάζω ιστορίες, αλλά μου φαινόταν λίγο βουνό το να καθίσω να γράψω. Ακόμη και στα θέματα που μας έδιναν στο σχολείο για έκθεση δυσκολευόμουν, παρότι ήμουν καλός. Είχε τύχει, θυμάμαι, να γράψω μια έκθεση με ελεύθερο θέμα στο σχολείο. Τη διάβασε ο πατέρας μου και μου είπε: «Γράφεις καλά. Γιατί δεν γράφεις και κάτι δικό σου;». Εγώ του απάντησα: «Τι να γράφω τώρα, εφόσον δεν υπάρχει ανάγκη». Με δωροδόκησε, με έβαλε σε αυτήν τη διαδικασία, δίνοντάς μου χίλιες δραχμές τη σελίδα. Κάνοντάς το μία, δύο, τρεις φορές, κάπως μου έφυγε ο φόβος της γραφής.

q Εξέδωσα την Αδελφότητα του πυριτίου στα δεκαπέντε μου και στα δεκαεπτά βγήκε ο Τέταρτος Ιππότης από τον Κέδρο. Αλλά κάπως δεν είχα εμπεδώσει το γεγονός ότι έγραφα και εξέδιδα βιβλία ως κάτι σημαντικό για την ταυτότητά μου. Προσπαθώ να θυμηθώ, αλλά το μόνο που θυμάμαι είναι μια προσωρινή ικανοποίηση. Και λέω προσωρινή γιατί δεν μου δημιούργησε την αίσθηση ότι είχα κάνει κάτι σπουδαίο και ότι πλέον δεν χρειαζόταν να κάνω πολλά άλλα πράγματα. Για μένα, η έκδοση ήταν περισσότερο μια επιβεβαίωση που μου ήταν απαραίτητη: ότι γράφω αρκετά καλά, αρκετά ικανοποιητικά, ώστε αυτό που γράφω να μπορεί να εκδοθεί. Αυτός ήταν και ο λόγος που είχα επιδιώξει την έκδοση σε τόσο μικρή ηλικία. Ένιωθα πολύ έντονα την ανάγκη να έχω μια γνώμη έξω από τον κύκλο των άμεσων φίλων και γνωστών που είχαν διαβάσει τα κείμενά μου και μου έλεγαν ότι γράφω καλά. Ήθελα να μάθω αν όντως γράφω καλά.

q Προτού κλείσω ακόμη τα 18 περνάω στις Πανελλαδικές, πέμπτος στο Ιστορικό και Αρχαιολογικό, και έρχομαι στην Αθήνα για να ζήσω την ελεύθερη ζωή. Δεν ξέρω αν ήταν η σωστότερη επιλογή αυτή η σχολή, δεν έχω μετανιώσει όμως. Απλώς ο τρόπος με τον οποίο το σκεφτόμουν τότε, δεδομένου ότι είχα επιλέξει τη θεωρητική κατεύθυνση, ήταν να πάω σε μια σχολή που θα είχε πιθανότητες επαγγελματικής αποκατάστασης και παράλληλα θα μου επέτρεπε να συνεχίσω να είμαι σε επαφή με τη γλώσσα, λίγο πιο στενά. Είχα κάπως στο μυαλό μου ότι θα ασχοληθώ με τη λογοτεχνία. Είχα απορρίψει τη Νομική, γιατί τότε, όπως το καταλάβαινα, θεωρούσα ότι θα ήταν μονόδρομος να γίνω δικηγόρος, πράγμα που δεν ήθελα. Λίγο προτού συμπληρώσω το μηχανογραφικό, φλέρταρα και με την ιδέα να δηλώσω Βιολογικό, γιατί ήταν και παραμένει μία από τις μεγάλες μου αγάπες. Είχε αλλάξει τότε το σύστημα και, αν είχες υψηλό βαθμό, μπορούσες να επιλέξεις σχολή και από άλλη κατεύθυνση. Μπήκα στον πειρασμό, αλλά αποθαρρύνθηκα για λόγους επαγγελματικής αποκατάστασης. Κάτι που εκ των υστέρων ήταν λίγο χαζό, γιατί, όπως αποδεικνύεται σήμερα, η Βιολογία σού δίνει πολύ περισσότερες ευκαιρίες για να κάνεις πράγματα. Δεν το μετάνιωσα, όπως λέω, αλλά μου έμεινε αυτή η αγάπη για την επιστήμη. Πολύ συχνά θα καθίσω να διαβάσω από ένα άρθρο μέχρι ένα βιβλίο, κυρίως για θέματα που αφορούν τη ζωολογία ή τη συνείδηση και τη γνωσιακή λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου.

q Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών μου στην Αθήνα, πάω στην Οξφόρδη. Πηγαίνω για μεταπτυχιακό στην Επιγραφική, με πολύ συγκεκριμένους στόχους. Στα χρόνια του πανεπιστημίου είχα αρχίσει να απομακρύνομαι από την Αρχαιολογία, έχοντας αρχικά μια αρκετά εξιδανικευμένη εικόνα για το τι είναι. Πηγαίνω στις πρώτες μου ανασκαφές, μετά το τέλος του πρώτου έτους, και διαπιστώνω ότι δεν είναι αυτό που θέλω. Λέω μέσα μου ότι κάπως την πατήσαμε, αλλά τώρα είμαι στη σχολή, θα την τελειώσω και μετά βλέπουμε. Κάνω, λοιπόν, την άλλη επιλογή. Στο Ιστορικό και Αρχαιολογικό, σκέφτομαι ότι η Αρχαιολογία δεν μου ταιριάζει, οπότε θα στραφώ στην Ιστορία και βλέπουμε τι θα προκύψει. Στο τρίτο έτος, όταν ουσιαστικά χωριζόμαστε σε κατευθύνσεις, δεν έχω ακόμη ιδιαίτερα μεγάλο ενδιαφέρον. Είμαι απλώς επιμελής, κάνω αυτό που πρέπει, έχοντας αποφασίσει ότι θα τελειώσω τη σχολή. Τότε συναντώ έναν καθηγητή, τον Κωνσταντίνο Μπουραζέλη, σε ένα μάθημα. Εκείνος ξυπνάει μέσα μου ένα ενδιαφέρον που πίστευα ότι μάλλον δεν υπήρχε: το ενδιαφέρον για την Ιστορία, και μάλιστα για μια εποχή που μέχρι τότε αγνοούσα σχεδόν εντελώς, την ελληνιστική και τη ρωμαϊκή. Ο Μπουραζέλης κάνει ένα σεμινάριο το επόμενο εξάμηνο, το παρακολουθώ, και στη συνέχεια μπαίνω βαθιά σε αυτό το αντικείμενο. Ερωτεύομαι την Επιγραφική.

q Στο μυαλό μου ήταν ξεκάθαρο ότι θα έβγαινα έξω και θα ακολουθούσα όλα τα απαραίτητα βήματα για να μπω στο πανεπιστήμιο. Θα έκανα μεταπτυχιακό, με τη βεβαιότητα ότι στη συνέχεια θα έκανα διδακτορικό και θα κυνηγούσα μια πανεπιστημιακή θέση πάνω σε αυτό το αντικείμενο. Παλαιότερα, αν είχες τελειώσει με επιτυχία την Οξφόρδη, λίγο πολύ είχες εξασφαλισμένη μια θέση σε κάποιο πανεπιστήμιο. Μετά τα πράγματα άλλαξαν. Ταυτόχρονα, έβλεπα τι συνέβαινε με άλλους φίλους και συμφοιτητές μου που ολοκλήρωναν τα διδακτορικά τους και προσπαθούσαν να παραμείνουν στον ακαδημαϊκό χώρο. Ήταν μια συνθήκη που δεν μου ταίριαζε. Έβλεπα ανθρώπους να δουλεύουν με συμβάσεις ενός ή δύο χρόνων ως διδάσκοντες σε πανεπιστήμια, πολλές φορές σε εντελώς διαφορετικά αντικείμενα από αυτά που είχαν σπουδάσει, μόνο και μόνο για να παραμείνουν σε ακαδημαϊκό περιβάλλον. Σκεφτόμουν ότι δεν ήθελα να φτάσω σαράντα χρονών και να περιπλανιέμαι από πόλη σε πόλη, ανάλογα με το πού θα άνοιγε μια θέση, δουλεύοντας σε ένα αντικείμενο που μπορεί, στην καλύτερη περίπτωση, να ήταν απλώς συγγενικό με αυτό που είχα σπουδάσει και στο οποίο ήθελα να συνεχίσω την έρευνά μου.

q Όταν γράφω το Γκιακ κάνω ακόμη το διδακτορικό μου. Δεν το έχω παγώσει οριστικά. Το παγώνω το καλοκαίρι του 2014, για να ολοκληρώσω κάποιες τελευταίες εκκρεμότητες σχετικά με τη διατριβή μου. Είμαι, επίσης, σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκομαι ακόμη μεταξύ Αγγλίας και Ελλάδας. Η μόνιμη εγκατάστασή μου στην Ελλάδα γίνεται τον Νοέμβριο του 2014, όταν ανεβαίνω για τελευταία φορά στην Αγγλία, για να πάρω τα πράγματά μου από μια αποθήκη όπου τα είχα αφήσει από το 2013. Είχα φύγει το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς και πρακτικά δεν επέστρεψα ποτέ, αλλά όλα παρέμεναν κάπως σε εκκρεμότητα. Το Γκιακ κυκλοφορεί στις 8 Δεκεμβρίου του 2014.

28

LiFO

απο τον m.hulot πορτρετο: κοσμασ κουμιανοσ

19.11.26


σωστό timing Νομίζω ότι για την επιτυχία του Γκιακ έπαιξε ρόλο και η συγκυρία. Είχε αρχίσει να υπάρχει μια στροφή προς την ελληνική λογοτεχνία και προς το διήγημα. Το ελληνικό αναγνωστικό κοινό είχε δείξει ενδιαφέρον για βιβλία του Οικονόμου και του Παλαβού. Κι εγώ δεν ήμουν εντελώς άγνωστος.

LiFO 19.11.26

29


q Ήξερα ότι επρόκειτο για ένα βιβλίο κάπως ιδιαίτερο, με μια πολύ προσωπική επιλογή θεμάτων. Θεωρούσα ότι, ακριβώς γι’ αυτό, θα αφορούσε ένα περιορισμένο κοινό. Κατά τη γνώμη μου τότε, η επιλογή του θέματος, ο τρόπος με τον οποίο το προσέγγιζα και το ιστορικό πλαίσιο στο οποίο το είχα τοποθετήσει ήταν πράγματα μάλλον αδιάφορα για το ευρύ αναγνωστικό κοινό. Ένιωθα ότι ήταν ένα πολύ ειδικό και δύσκολο βιβλίο, που το έγραφα επειδή με έκαιγε προσωπικά. Σκεφτόμουν ότι θα το εκδώσω και μετά θα προχωρήσω παρακάτω. Δεν ένιωσα ποτέ ότι θα μπορούσε να μου αλλάξει τη ζωή ή έστω να επηρεάσει τη θέση μου στο σύγχρονο τοπίο της ελληνικής λογοτεχνίας. Δεν περίμενα ότι θα μου έδινε αναγνώριση ή ότι θα με τοποθετούσε κάπως στον χάρτη. Πίστευα, μάλιστα, ότι θα ήταν λιγότερο επιτυχημένο από τη Μεταποίηση, η οποία είχε πάει αρκετά καλά από πλευράς κριτικής και ήταν υποψήφια για το Κρατικό Βραβείο. Θεωρούσα ότι το Γκιακ θα είχε ακόμη μικρότερη απήχηση.

q Νομίζω ότι για την επιτυχία του Γκιακ έπαιξε ρόλο και η συγκυρία. Είχε αρχίσει να υπάρχει μια στροφή προς την ελληνική λογοτεχνία και προς το διήγημα. Το ελληνικό αναγνωστικό κοινό είχε δείξει ενδιαφέρον για βιβλία του Οικονόμου και του Παλαβού. Κι εγώ δεν ήμουν εντελώς άγνωστος, όπως θα ήταν ένας συγγραφέας που εμφανιζόταν για πρώτη φορά. Η Μεταποίηση είχε ήδη τραβήξει κάπως την προσοχή, οπότε υπήρχε ένα πρώτο ενδιαφέρον. Το πώς εξαπλώθηκε στη συνέχεια η επιτυχία του, πάντως, ήταν κάτι που δεν περίμενα. Θεωρούσα ότι θα σταματούσε σχετικά γρήγορα. Στην αρχή πήγαινε πολύ καλά, σχεδόν κάθε μήνα τυπωνόταν μια καινούργια έκδοση, αλλά πίστευα ότι αυτό κάποια στιγμή θα τελείωνε. Ότι ήταν κάτι προσωρινό, της στιγμής.

q Το Γκιακ με έναν τρόπο έχει επισκιάσει ό,τι έχω κάνει στη συνέχεια. Πολλοί μού λένε ότι δεν έχω γράψει τίποτα μετά το Γκιακ, ενώ έχω γράψει. Έχω κάνει τα graphic novels, έχω γράψει την Εξημέρωση, έχω μεταφράσει την Ειρήνη του Αριστοφάνη, που εκδόθηκε. Δεν αισθάνομαι ότι έχω αδικηθεί από το γεγονός ότι είναι το πιο προβεβλημένο έργο μου. Ίσα ίσα, πολλά πράγματα μπόρεσα να τα κάνω ακριβώς επειδή το Γκιακ άνοιξε τον δρόμο. Είναι δεδομένο, βέβαια, πως ό,τι κάνω από εκεί και πέρα συγκρίνεται με αυτό. Προσωπικά, όμως, δεν με ενοχλεί. Αν έχω τη δυνατότητα να συνεχίσω να κάνω πράγματα που μου αρέσουν και να βιοπορίζομαι από αυτά, ας λένε ότι δεν ξεπέρασα ποτέ το Γκιακ. Δεν έχει καμία σημασία.

q Τα αγγλικά, είτε μας αρέσει είτε όχι, είναι η lingua franca, η γλώσσα της αυτοκρατορίας. Οπότε, από τη μετάφρασή του στα αγγλικά και μετά, το βιβλίο απέκτησε μια άλλη ορατότητα στο εξωτερικό. Είχαν προηγηθεί μεταφράσεις στα ρωσικά, στα ιταλικά, στα γερμανικά και στα αλβανικά. Στα ρωσικά πήγε καλά, στα ιταλικά αρκετά καλά, στα γερμανικά όχι τόσο, ενώ στα αλβανικά κυκλοφόρησε πρόσφατα, οπότε δεν έχω ακόμη εικόνα. Τα αγγλικά, πρακτικά, αυτό σου επιτρέπουν: να φτάσεις σε ένα αναγνωστικό κοινό πολύ μεγαλύτερο από αυτό στο οποίο θα μπορούσες να απευθυνθείς ακόμη και με τα γερμανικά ή τα ιταλικά. Ένας Ισπανός, για παράδειγμα, αν θέλει να διαβάσει το Γκιακ και υπάρχει αγγλική έκδοση, θα το διαβάσει στα αγγλικά. Αυτό περιμένω κι εγώ να δω. Είμαι περίεργος να διαπιστώσω πώς θα διαβαστεί από ένα αγγλόφωνο κοινό, οι λογοτεχνικές αναφορές του οποίου ανήκουν σε έναν πολύ μεγαλύτερο κόσμο, με πολύ πιο στιβαρή παρουσία στη σύγχρονη εποχή. Εντάξει, θα μου πεις, δεν είναι καμιά φοβερή φιλοδοξία αυτή. Έχει, όμως, κάτι πολύ προσωπικό: να πάρεις ίσως μια επιβεβαίωση ότι αυτό που κάνεις είναι αρκετά αξιόλογο ώστε να σταθεί δίπλα σε συγγραφείς που είναι αδιαμφισβήτητα καθιερωμένοι.

q Με ανησυχεί περισσότερο το γεγονός ότι γινόμαστε όλο και λιγότερο κοινωνία, με την έννοια των ανθρώπων που ζουν μαζί. Γινόμαστε πληθυσμοί. Όλες αυτές οι συνθήκες που επικρατούν και τις γνωρίζουμε όλοι, σιγά σιγά ή πιο γρήγορα, μας σπρώχνουν προς μια ζωή πιο απομονωμένη, πιο μοναχική. Αυτό έχει να κάνει με το γεγονός ότι δεν συνδεόμαστε πια. Έχουμε σταματήσει να βλέπουμε στον άλλον ένα κομμάτι του εαυτού μας. Αυτό είναι η απομόνωσή μας. Κλεινόμαστε, ασχολούμαστε όλο και περισσότερο με τον δικό μας μικρόκοσμο. Τα δικά μας προβλήματα μοιάζουν να είναι τα μεγαλύτερα, ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι. Σίγουρα θα μου πεις ότι το προσωπικό σου πρόβλημα είναι αυτό που σε πιέζει περισσότερο. Αλλά το προσωπικό σου πρόβλημα δεν έχει προκύψει εν κενώ. Έχει προκύψει από τις συνθήκες που επικρατούν γύρω σου. Ασχολούμενος μόνο με αυτό, μυωπικά, σταματάς να ερμηνεύεις τον κόσμο και άρα, αν το θέλεις, την πηγή της δικής σου δυσφορίας.

q Υπάρχει και η έλλειψη κουλτούρας διαλόγου. Δεν ήταν ποτέ τέλεια τα πράγματα στο παρελθόν, για να μην τα εξιδανικεύουμε, αλλά μπορούσες να βρεθείς σε ένα τραπέζι με ανθρώπους που είχαν εντελώς διαφορετικές απόψεις από τις δικές σου και να μη μπλεχτείς σε μια σύγκρουση, να μη θυμώσεις, να μη φύγεις. Να μπεις σε μια συζήτηση που, ακόμη κι αν δεν οδηγούσε κάπου συγκεκριμένα, τουλάχιστον σε έκανε να συνειδητοποιήσεις ότι δεν υπάρχει μόνο η δική σου άποψη. Υπάρχει και κάτι άλλο, εξίσου ζωντανό και ζωτικό, και πρέπει κάπου να συναντηθείτε, να βρεθεί μια σύγκλιση, για να μπορέσετε να προχωρήσετε. Ακριβώς επειδή υπάρχει αυτή η κατάσταση, αποφεύγεις και την κουβέντα πλέον, αποφεύγεις και την επαφή. Λες: «Εγώ με αυτόν διαφωνώ, δεν θα βρεθώ καν στο ίδιο τραπέζι μαζί του. Προτιμώ να μείνω σπίτι μου». Για μένα, αυτό διαλύει την ουσία τού τι σημαίνει κοινωνία. Γιατί μάλλον την έχουμε μπερδέψει με κάτι άλλο. Και αυτό οδηγεί, ξέρεις, σε μια λήθη όλων των βασικών ερωτημάτων που πρέπει να θέτουμε ως πολίτες μιας συγκεκριμένης κοινωνίας.

ΙNFO

q Αυτό είναι που με απασχολεί περισσότερο: ότι καταλήγουμε όλο και πιο μόνοι. Και το βλέπεις πολλές

Η διασκευή του Δημοσθένη Παπαμάρκου στον Δράκουλα σε μετάφραση Παπαδιαμάντη, σε συνεργασία με τον Κωνσταντίνο Ντέλλα, ανεβαίνει σύντομα στο Εθνικό Θέατρο. Τα βιβλία του Γκιακ και Μεταποίηση κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Πατάκη. Συνεργάζεται επίσης με τις εκδόσεις Δώμα στη σειρά «Παράδοξα».

φορές. Όλοι έχουμε το άγχος με τη δουλειά μας, με το τι θα γίνει. Όταν, όμως, βρίσκεσαι με έναν ακόμη άνθρωπο και μοιράζεσαι μαζί του αυτό που σε απασχολεί, αμέσως συνειδητοποιείς όχι μόνο ότι δεν είσαι ο μόνος, αλλά και ποια είναι η κλίμακα των πραγμάτων, ποια είναι τα σημαντικά και ποια τα λιγότερο σημαντικά. Κι αυτό, πέρα από την ανακούφιση που σου προσφέρει, σου δημιουργεί λίγο περισσότερο χώρο για να κάνεις πράγματα που τελικά μπορεί να σε ευχαριστούν ή να σου επιτρέψουν να έρθεις πιο κοντά σε αυτό που είσαι. Να λειτουργήσεις, επίσης, λίγο πιο συνειδητά στη ζωή σου. Για μένα, το να ζεις συνειδητά σημαίνει πάντοτε να έχεις τα μάτια στραμμένα προς τα έξω, όχι προς τον εαυτό σου.

Φωτογραφία: Πάρις Ταβιτιάν, 2015

q Η ζωή με έχει μάθει να είμαι λιγότερο απόλυτος στα πράγματα που πιστεύω και στις κρίσεις μου.

30

LiFO

Ακόμα έχω την αίσθηση ότι είμαι επαρχιώτης στην Ομόνοια. Δεν νομίζω ότι μπορώ να πω πως έχω νιώσει ποτέ Αθηναίος. Σε αντίθεση με το πώς νιώθω για το σπίτι στη Μαλεσίνα· δεν έχω δεθεί με κανένα από τα σπίτια στα οποία έχω μείνει εκτός Μαλεσίνας.

Να αφήνω περισσότερο χώρο στον διαφορετικό τρόπο σκέψης και ύπαρξης. Νομίζω ότι αυτό έχει να κάνει και με την ηλικία. Όσο μεγαλώνω, αισθάνομαι όλο και λιγότερο την ανάγκη να δικαιολογώ τα πάντα. Γιατί το να δικαιολογείς κάτι είναι διαφορετικό από το να το καταλαβαίνεις. Καταλαβαίνω όλο και περισσότερο τους ανθρώπους ή, τουλάχιστον, προσπαθώ. Και συνειδητοποιώ ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι να υπάρχεις. Αυτό, για μένα, είναι και η ουσία της ζωής. Από ένα σημείο και μετά δεν πρέπει να ζεις μόνο για τον εαυτό σου. Όχι ότι αυτό μου συνέβαινε ποτέ, αλλά έχει αλλάξει κάπως η αναλογία. Ζω, ή τουλάχιστον επιδιώκω να ζω ολοένα και περισσότερο με τους άλλους και για τους άλλους. Και νομίζω ότι αυτό είναι σημαντικό. Από ένα σημείο και μετά πρέπει να πάρεις απόφαση ότι τα πράγματα που ήθελες να κάνεις είτε τα έχεις κάνει είτε δεν θα τα κάνεις ποτέ. Υπάρχει κάποιος λόγος που δεν τα έχεις κάνει. Οπότε, το να επιμένεις σε έναν ιδιότυπο εγωισμό και να κυνηγάς μόνο την προσωπική σου ηδονή, την ικανοποίηση αποκλειστικά του εαυτού σου, για μένα καταντάει και πολύ ανόητο.

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

19.11.26


Το Εκπαιδευτικό Κέντρο ΑΔΜΗΕ και η ΣΕΒ Τεχνική Ακαδημία ενώνουν δυνάμεις

Μνημόνιο Συνεργασίας για την από κοινού ανάπτυξη προγραμμάτων κατάρτισης και πιστοποίησης τεχνικού προσωπικού στους τομείς της ενέργειας και της βιομηχανίας.

Ευγενία Μελέα, γενική διευθύντρια Ανθρώπινου Δυναμικού ΑΔΜΗΕ, και Κωνσταντίνος Κεσεντές, πρόεδρος της ΣΕΒ Τεχνική Ακαδημία.

Το Εκπαιδευτικό Κέντρο ΑΔΜΗΕ και η ΣΕΒ Τεχνική Ακαδημία υπέγραψαν Μνημόνιο Συνεργασίας με στόχο την ανάπτυξη εξειδικευμένων προγραμμάτων τεχνικής εκπαίδευσης, αξιολόγησης και πιστοποίησης δεξιοτήτων, που θα ανταποκρίνονται στις ανάγκες της βιομηχανίας και του ενεργειακού τομέα. Η συνεργασία συνδυάζει την τεχνογνωσία, την επιχειρησιακή εμπειρία και τις εκπαιδευτικές υποδομές του ΑΔΜΗΕ με την εμπειρία της ΣΕΒ Τεχνική Ακαδημία στην πιστοποίηση επαγγελματιών και τη διασύνδεσή τους με τη βιομηχανική αγορά εργασίας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται τόσο στην εκπαίδευση του νέου τεχνικού προσωπικού όσο και στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων υφιστάμενων εργαζόμενων, αλλά και στη σύνδεση της τεχνικής εκπαίδευσης με τις πραγματικές ανάγκες των επιχειρήσεων. Οι επιμέρους εκπαιδευτικές δράσεις θα διαμορφώνονται από κοινού, με βάση τις ανάγκες της αγοράς και την εξειδίκευση των δύο φορέων, διαμορφώνοντας ένα δυναμικά εξελισσόμενο πρόγραμμα. Το πρώτο κοινό πιλοτικό πρόγραμμα ανάπτυξης τεχνικών δεξιοτήτων αφορά την Ασφάλεια και Αξιοπιστία Βιομηχανικών Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων. Θα δοθεί έμφαση στη χαμηλή και μέση τάση, την ασφαλή εργασία και την προληπτική συντήρηση. Η υψηλή και υπερυψηλή τάση –πεδίο τεχνογνωσίας του ΑΔΜΗΕ– παρουσιάζονται για την κατανόηση της συνολικής λειτουργίας του συστήματος και της διασύνδεσής του με τη βιομηχανία. Οι συμμετέχοντες αναμένεται να αποκτήσουν ενισχυμένη αντίληψη της ηλεκτρικής ασφάλειας, κατανόηση των βασικών λειτουργικών χαρακτηριστικών των βιομηχανικών εγκαταστάσεων ΧΤ/ΜΤ και οργανωμένη μεθοδολογία αναγνώρισης, τεκμηρίωσης και αναφοράς τεχνικών κινδύνων και αποκλίσεων. Το Μνημόνιο Συνεργασίας υπέγραψαν η Ευγενία Μελέα, γενική διευθύντρια Ανθρώπινου Δυναμικού στον ΑΔΜΗΕ, και ο Κωνσταντίνος Κεσεντές, πρόεδρος της ΣΕΒ Τεχνική Ακαδημία.

Ο πρόεδρος της ΣΕΒ Τεχνική Ακαδημία, Κωνσταντίνος Κεσεντές, δήλωσε: «Η συνεργασία μας με τον ΑΔΜΗΕ απαντά σε μια πραγματική ανάγκη. Η βιομηχανία ζητά τεχνικό προσωπικό με τεκμηριωμένες δεξιότητες, όχι απλώς βεβαιώσεις παρακολούθησης. Ως ο εκπαιδευτικός βραχίονας του ΣΕΒ εδώ και 45 χρόνια, φέρνουμε βαθιά τεχνογνωσία στον σχεδιασμό προγραμμάτων τεχνικής κατάρτισης και στην πιστοποίηση προσώπων, καθώς και στενή σχέση με τις επιχειρήσεις όλων των κλάδων. Τη συνδυάζουμε τώρα με την επιχειρησιακή εμπειρία του Διαχειριστή. Το πρώτο πρόγραμμα είναι η αρχή ενός σχήματος που θα εξελίσσεται μαζί με τις ανάγκες της αγοράς». Η γενική διευθύντρια Ανθρώπινου Δυναμικού, Ευγενία Μελέα, δήλωσε: «Η υπογραφή του Μνημονίου Συνεργασίας με τη ΣΕΒ Τεχνική Ακαδημία σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα εξωστρέφειας για το Εκπαιδευτικό Κέντρο ΑΔΜΗΕ. Αξιοποιώντας την τεχνογνωσία, την επιχειρησιακή μας εμπειρία και τις υποδομές μας, ανοιγόμαστε στη βιομηχανία και συνδέουμε την τεχνική κατάρτιση με τις πραγματικές ανάγκες των επιχειρήσεων. Στόχος μας είναι να δημιουργήσουμε νέες ευκαιρίες για όσους επιλέγουν τα τεχνικά επαγγέλματα και να συμβάλουμε στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων όσων ήδη εργάζονται, απαντώντας στην αυξανόμενη ζήτηση για εξειδικευμένο τεχνικό προσωπικό». Σχετικά με το Εκπαιδευτικό Κέντρο ΑΔΜΗΕ: Ιδρύθηκε το 2023 και αποτελεί 100% θυγατρική εταιρεία της ΑΔΜΗΕ Α.Ε. Αξιοποιώντας την εξειδικευμένη τεχνογνωσία και την εμπειρία του ΑΔΜΗΕ από τη λειτουργία κρίσιμων ενεργειακών υποδομών, σχεδιάζει και υλοποιεί προγράμματα τεχνικής εκπαίδευσης που συνδέουν τη γνώση με τις πραγματικές συνθήκες εργασίας. Σχετικά με τη ΣΕΒ Τεχνική Ακαδημία: Εκπαιδευτικός βραχίονας του Συνδέσμου Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών (ΣΕΒ) για την τεχνική εκπαίδευση, έκλεισε φέτος τα 45 χρόνια λειτουργίας της. Ο Οργανισμός έχει μετασχηματιστεί πλέον και λειτουργεί ως κόμβος σύνδεσης της εκπαίδευσης με την παραγωγή, με έμφαση στις τεχνικές ανάγκες της βιομηχανίας.

LiFO 19.11.26

31


918

CLUBBING

Hardwave Events με Helen Frey Η τρίτη σεζόν των Hardwave Events ανοίγει στο AUX με την Helen Frey. Η DJ και παραγωγός από το Στρασβούργο συνδυάζει hard techno και hard dance με αναφορές στην trance των ’90s, τη Eurodance και την παλαιότερη rave κουλτούρα. Συμμετέχουν οι Christian Cambas, Imperium, Matea b2b Alma Libre και Se7en b2b Me:True. 21/11, 23:59, AUX Club, Αγίου Όρους 15, Βοτανικός, είσοδος: 25 ευρώ

34

THE WEEK Όσα ξεκινάνε αυτή την εβδομάδα

36

ΣΙΝΕΜΑ Οι νέες ταινίες της εβδομάδας

38

BIBΛΙΟ Σον Μάθιους: «Δεν θα καταλάβουμε ποτέ τη σύγχρονη Ελλάδα χωρίς το Βυζάντιο»

40

ΜΟΥΣΙΚΗ Sci-Fi River: «Το ραπ ήταν το σωστό μπουκάλι για να πετάξω το σημείωμά μου στη θάλασσα»

42

ΘΕΑΤΡΟ Όταν ο Χίτσκοκ συνάντησε τον Ίψεν

32

LiFO

19.11.26


LiFO 19.11.26

33


the week

μα και ολοκληρώνεται τα μεσάνυχτα. Το lineup συμπληρώνει ο Bolosis, με την techno στο επίκεντρο της διοργάνωσης. 22/11, 17:30-00:00, Ωδείο Αθηνών, Βασιλέως Γεωργίου Β' 17-19 & Ρηγίλλης, προπώληση: 25 ευρώ

6 CLUBBING S.I.Z.E με Sedef Adasi

Η Sedef Adasï έρχεται στο Burger Disco Club για το S.I.Z.E, με τον ClubKid να συμπληρώνει το πρόγραμμα. Η δημιουργός των HAMAM Nights έχει διαμορφώσει μια προσέγγιση που μετακινείται ανάμεσα σε house, acid και techno, ακολουθώντας τη δυναμική της πίστας. Το πάρτι ξεκινά από νωρίς το βράδυ και συνεχίζεται μέχρι το πρωί. 20/11, 19:00, Burger Disco Club, Νίκης 11, Σύνταγμα, είσοδος: 12 ευρώ

STOEP TH S PR ES

ΘΕΑΤΡΟ Ο Βυσσινόκηπος

1 9 - 25 νο ε μ β ρ ιου 20 26

1 CLUBBING Tiger Weeds με Serge Geyzel

διαμόρφωσαν τη δική τους ταυτότητα μέσα από κοφτά κιθαριστικά riffs και έντονη ρυθμική επανάληψη.

Η Tiger Weeds επιστρέφει στο Astron με ζωντανή εμφάνιση του Serge Geyzel. Ο εγκατεστημένος στο Βερολίνο παραγωγός χρησιμοποιεί συνθεσάιζερ, drum machines και ηχογραφήσεις πεδίου, συνδυάζοντας electro, σύνθετους ρυθμούς και ατμόσφαιρες IDM. Τη βραδιά συμπληρώνουν οι Mr. Roussos, Datalogs και Kazteins, με επιλογές από το ηλεκτρονικό underground.

22/11, 21:00, Gazarte Ground Stage, Βουτάδων 32-34, Γκάζι, είσοδος: από 30 ευρώ

4 CLUBBING SMUT με Freddy K, Josey Rebelle και Lobster

20/11, 23:30, Astron Club, Κωνσταντινουπόλεως 121, είσοδος: 17 ευρώ

2 ΘΕΑΤΡΟ Χήνες

απο τη μαρια παππα

34

LiFO

Η Στέλλα Ζαφειροπούλου σκηνοθετεί το έργο της για μια θετή μητέρα και την κόρη της, σε μια επαρχιακή κοινωνία όπου η καταγωγή, η περιουσία και οι προκαταλήψεις καθορίζουν τις σχέσεις. Η επιστροφή της παράστασης στο ΠΛΥΦΑ βρίσκει τη Μαρία Αντουλινάκη στον ρόλο της Κυριακής, μιας γυναίκας που δυσκολεύεται να αποδεχτεί τις επιλογές της κόρης της.

Οι Freddy K, Josey Rebelle και Lobster συναντιούνται στο SMUT για μια βραδιά με βασικό προσανατολισμό την techno. Το πρόγραμμα συγκεντρώνει τρεις διαφορετικές παρουσίες της διεθνούς ηλεκτρονικής σκηνής, ξεκινώντας λίγο πριν από τα μεσάνυχτα και φτάνοντας μέχρι τις 8 το πρωί.

Από 18/11, ΠΛΥΦΑ-Κτίριο 7Γ, Κορυτσάς 39, Βοτανικός, Τετ.-Πέμ. 21:00, είσοδος: από 13 ευρώ

21/11, 23:59, SMUT, Βατσαξή 4, είσοδος: 25 ευρώ

3 ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ Prong

5 CLUBBING EDEN με Nicole Moudaber και Grace Dahl

Το νεοϋορκέζικο συγκρότημα εμφανίζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, μεταφέροντας στο Gazarte έναν ήχο που συνδέει το hardcore με το groove metal. Με αφετηρία τη σκηνή γύρω από το CBGB και κεντρική παρουσία τον Tommy Victor, οι Prong

Το EDEN επιστρέφει στο Ωδείο Αθηνών με τη Nicole Moudaber και την Grace Dahl. Η Moudaber συναντά τη resident των Vault Sessions του Άμστερνταμ σε ένα κυριακάτικο πρόγραμμα που ξεκινά το απόγευ-

Ο Δημήτρης Τάρλοου επιστρέφει στον Τσέχοφ, σκηνοθετώντας την ιστορία μιας οικογένειας που αδυνατεί να αντιμετωπίσει την οικονομική της κατάρρευση. Η επιστροφή της Ρανέφσκαγια στο πατρικό κτήμα φέρνει στην επιφάνεια αναμνήσεις και επιθυμίες, ενώ ο επικείμενος πλειστηριασμός σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής. Στη διανομή συμμετέχουν η Αλεξία Καλτσίκη και ο Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης. Από 20/11, θέατρο Πορεία, Τρικόρφων 3-5 & 3ης Σεπτεμβρίου 69, Τετ.-Παρ. 20:00, Σάβ. 21:00, Κυρ. 17:00, είσοδος: από 16 ευρώ

7 ΘΕΑΤΡΟ Βαβέλ Η Γιώτα Αργυροπούλου και η ομάδα blindspot παρουσιάζουν ένα νέο έργο για τη διείσδυση της τεχνητής νοημοσύνης στην καθημερινότητα. Η Βαβέλ εξετάζει τη σχέση μας με την τεχνολογία και τις αλλαγές που επιφέρει στον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε και συνυπάρχουμε. Παίζουν οι Χρήστος Κραγιόπουλος, Νικολίτσα Ντρίζη και Δημήτρης Ξανθόπουλος. Από 19/11, Δημοτικό Θέατρο Πειραιά – Σκηνή Ωμέγα, Ηρώων Πολυτεχνείου 32, Πέμ.-Σάβ. 20:30, Κυρ. 19:00, είσοδος: από 8 ευρώ

8 ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ Altin Gün

Οι Altin Gün φέρνουν στο ARCH τον συνδυασμό ανατολίτικων μελωδιών, ψυχεδελικού rock και χορευτικών ρυθμών που τους καθιέρωσε διεθνώς. Το συγκρότημα από την Ολλανδία επεξεργάζεται την τουρκική μουσική παράδοση μέσα από μια σύγχρονη ηλεκτρική προσέγγιση. Η αθηναϊκή εμφάνιση έχει ήδη εξαντλήσει τα διαθέσιμα εισιτήρια. 24/11, 21:00, ARCH Club, Κρήτης 1 & Πέτρου Ράλλη 29, Ταύρος

9 ΘΕΑΤΡΟ (Για ένα) όνειρο (καλοκαιρινής νύχτας) Ο Θωμάς Μοσχόπουλος προσεγγίζει το σαιξπηρικό έργο μέσα από μια πρόβα στη σημερινή Αθήνα. Οι ηθοποιοί που ετοιμάζουν την παράσταση συναντούν την ομάδα των τεχνιτών του πρωτοτύπου, καθώς η πραγματικότητα αρχίζει να επικοινωνεί με

19.11.26


τον κόσμο των ξωτικών και των ερωτευμένων. Το θέατρο γίνεται ο τόπος όπου οι επιθυμίες αλλάζουν διαρκώς κατεύθυνση. Από 20/11, θέατρο Πόρτα, Μεσογείων 59, Αμπελόκηποι, Πέμ.-Παρ. & Κυρ. 20:00, Σάβ. 21:15, είσοδος: από 15 ευρώ

10 ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ Kaarija ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ

BaBa ZuLa Οι BaBa ZuLa επιστρέφουν στην Αθήνα με έναν ήχο που ενώνει την ανατολίτικη παράδοση με την ψυχεδέλεια, το dub και την ηλεκτρονική μουσική. Το συγκρότημα από την Κωνσταντινούπολη αντιμετωπίζει τη ζωντανή εμφάνιση ως πεδίο αυτοσχεδιασμού, μεταφέροντας τις συνθέσεις του σε εκτεταμένες ρυθμικές διαδρομές. Τη βραδιά στο ARCH συμπληρώνουν οι KoYaMan. 20/11, 21:00, ARCH Club, Κρήτης 1 & Πέτρου Ράλλη 29, Ταύρος, είσοδος: από 23 ευρώ

Ο Φινλανδός περφόρμερ που έγινε γνωστός με το «Cha Cha Cha» πραγματοποιεί την πρώτη του εμφάνιση στην Ελλάδα. Μετά τη δεύτερη θέση στη Eurovision του 2023 και την πρωτιά στην ψηφοφορία του κοινού, ο Käärijä συνέχισε με ευρωπαϊκές περιοδείες και συνεργασίες. Η σκηνική του παρουσία συνδυάζει ραπ, ηλεκτρονική μουσική, θεατρικότητα και την υπερβολή της ποπ.

the week

EKΔΗΛΩΣΕΙΣ

21/11, 20:30, Gagarin 205, Λιοσίων 205, είσοδος: από 33 ευρώ

11 ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ The KVB Οι Nicholas Wood και Kat Day επιστρέφουν στην Αθήνα με τις κιθάρες, τα συνθεσάιζερ και τις προβολές που χαρακτηρίζουν τις εμφανίσεις τους. Το βρετανικό δίδυμο κινείται ανάμεσα σε post-punk, shoegaze και cold wave, με τη μουσική και την εικόνα να λειτουργούν μαζί. Στη διαδρομή του ξεχωρίζουν τα άλμπουμ «Unity» και «Tremors».

21/11, 20:00, Gazarte Ground Stage, Βουτάδων 32-34, Γκάζι, είσοδος: από 22 ευρώ

12 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Καπνός στο νερό Η Ηώ Αγγελή παρουσιάζει μια νέα ενότητα ζωγραφικών έργων, οργανωμένη γύρω από τη σχέση του ανθρώπου με τον φυσικό κόσμο. Πρόσωπα, κήποι και υποθαλάσσια τοπία συγκροτούν ένα περιβάλλον όπου οι μορφές διαλύονται και επανεμφανίζονται. Η μνήμη, η φθορά και η αναγέννηση διατρέχουν την έκθεση που εγκαινιάζεται στην Γκαλερί Ζουμπουλάκη.

ΦΕΣΤΙΒΑΛ ArteKino Festival Το ευρωπαϊκό κινηματογραφικό φεστιβάλ του ARTE παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Αθήνα. Τρεις ταινίες προβάλλονται στη Μικρή Σκηνή της Στέγης: Αν κατοικούμε μέσα σε μια αστραπή, Το παντοτινό μας καλοκαίρι και Μια ταινία τρόμου. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει συναντήσεις με δημιουργούς και masterclasses, με τις Σοφία Εξάρχου και Ελίνα Ψύκου στον συντονισμό δύο συζητήσεων.

Athener Schule

ΔΎΟ ΣΠΟΥΔΑΊΟΙ ΔΡΌΜΟΙ, ΜΙΑ ΚΟΙΝΉ ΑΦΕΤΗΡΊΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΈΛΛΟΝ ΚΆΘΕ ΠΑΙΔΙΟΎ

Μπορεί ένα σχολείο να συνδυάζει δύο γλώσσες, δύο πολιτισμούς και μια εκπαιδευτική φιλοσοφία που αναγνωρίζει τη μοναδικότητα κάθε παιδιού; ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΤΩΝ ΒΡΙΛΗΣΣΙΩΝ, το Athener Schule αποδεικνύει εδώ και πε-

ρισσότερα από 40 χρόνια ότι η εκπαίδευση μπορεί να ανοίγει διαφορετικούς δρόμους. Στο ελληνογερμανικό αυτό σχολείο, η πολυγλωσσία αποτελεί καθημερινή εμπειρία. Από το Νηπιαγωγείο, τα παιδιά εξοικειώνονται με τα ελληνικά και τα γερμανικά, ενώ στο Δημοτικό διδάσκονται καθημερινά γερμανικά και αγγλικά από την Α’ τάξη. Όμως, η διαφορετικότητά του δεν περιορίζεται στις γλώσσες. Ολιγομελή τμήματα, διαφοροποιημένη διδασκαλία, καλλιέργεια κριτικής σκέψης και ενσυναίσθησης δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου κάθε παιδί ενθαρρύνεται να εκφράζεται και να εξελίσσεται με τον δικό του ρυθμό. Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα προσφέρει γερές βάσεις και συστηματική προετοιμασία για τη συνέχεια της σχολικής πορείας, με προοπτική τη φοίτηση στη Γερμανική Σχολή Αθηνών ή την εισαγωγή στα Πρότυπα Γυμνάσια. Ο μη κερδοσκοπικός χαρακτήρας του σχολείου και η ενεργή συμμετοχή των γονέων στη διοίκησή του ενισχύουν μια κοινότητα με κοινές αξίες. Φέτος, ανοίγει μια νέα δυνατότητα: εγγραφές στη Δ’ Δημοτικού για παιδιά χωρίς προηγούμενη γνώση γερμανικών, μέσω ειδικά διαμορφωμένου προγράμματος. Το Σάββατο 21 Νοεμβρίου, στις 11:00, το Athener Schule προσκαλεί οικογένειες στο Open Day, με ξεναγήσεις, παρουσιάσεις και δημιουργικά εργαστήρια. Δύο σπουδαίοι δρόμοι, μια κοινή αφετηρία. Γερές βάσεις για διαφορετικές εκπαιδευτικές διαδρομές. Athener Schule – Open Day Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026, 11:00 25ης Μαρτίου & Δ. Βερνάρδου 9, Βριλήσσια, 210 6820566 Ελεύθερη είσοδος – Δηλώσεις συμμετοχής: www.athenerschule.gr/openday

20-22/11, από 19:00, Στέγη Ιδρύματος Ωνάση-Μικρή Σκηνή, Συγγρού 107-109, είσοδος ελεύθερη με προκράτηση

19/11-19/12, Γκαλερί Ζουμπουλάκη, πλατεία Κολωνακίου 20, Τρ., Πέμ. & Παρ. 11:00-20:00, Τετ. & Σάβ. 11:00-15:00, εγκαίνια 19/11, 18:0021:00

LiFO 19.11.26

35


Σινεμά

απο toν θοδωρη κουτσογιαννοπουλο

Μπορείς να δεις τα πάντα Στην πιο meta φάση του meta σχολίου, το «Μπορείς να δεις τα πάντα» είναι ένα εγκεφαλικό θρίλερ με πανύψηλο συναισθηματικό IQ, για την προσωπική αυταπάτη και την ψευδαίσθηση των γεγονότων. ΣΥΝΟΨΗ: Τριάντα τέσσερις μέρες προτού φυλακι-

στεί, η διαβόητη ιδρύτρια της Theranos, Ελίζαμπεθ Χολμς, προσκαλεί ένα επιφυλακτικό κινηματογραφικό συνεργείο για να καταγράψει κάθε της κίνηση. Αυτό που ξεκινά ως ένα προσωπικό πορτρέτο μετατρέπεται σε ένα συναρπαστικό τρίχρονο ταξίδι.

Μ

Αριστούργημα Πολύ Καλό Καλό Ικανοποιητικό Μέτριο Κακό

36

LiFO

ε τη συνδρομή του Λανς Οπενχάιμ, ο Νέιθαν Φίλντερ, που έχει αναγάγει την αμηχανία σε επιστήμη, επιχειρεί να αποστασιοποιηθεί συναισθηματικά από το αντικείμενό του, την Ελίζαμπεθ Χολμς, και όταν τη χάνει από τον φακό του για λόγους ανωτέρας βίας (φυλακίζεται), επαναφέρει το παλιό τέχνασμα της δραματοποίησης στην τεκμηρίωση, το ξεγυμνώνει από την ασφάλεια και την τεμπελιά της εφαρμογής του και υποκαθιστά τη συνέχεια της συνομιλίας τους με έναν άκρως καλλιτεχνικό και ακραία άβολο τρόπο, που αποκαλύπτει την performative εξαπάτηση και την αμφίδρομη χειραγώγηση ανάμεσα σε δράστη και σκηνοθέτη, δημιουργό και ζεύγος, ηθοποιό και σύντροφο, σύντροφο εναντίον όλων. Ποιος δουλεύει ποιον, και τα συμπεράσματα δικά σας! Τη χρονιά της ογκωδέστατης, πολυσυζητημένης Οδύσσειας, κανείς δεν φανταζόταν ότι ένα πρότζεκτ που εδώ και 4 χρόνια γυριζόταν μυστικά και δοκιμαστικά, σχετικά ανέξοδα και εντελώς αθόρυβα, κάτω από τα ραντάρ ακόμη και των ανθρώπων που γνώριζαν τους δημιουργούς αλλά αγνοούσαν τις λεπτομέρειες των προθέσεων και των κινήσεών τους, σε βαθμό που ακόμη και οι ίδιοι δεν πίστευαν πως θα έβλεπε το φως της ημέρας, θα εξελισσόταν σε

πολιτιστικό φαινόμενο ολκής, θέμα διαπρύσιων συζητήσεων σε παρέες όλων των ηλικιών, καθημερινό και ανελέητο σατιρικό meme σε όλα τα media και κυρίως ένα κινηματογραφικό γεγονός απαράμιλλο, που μπλέκει σοβαρά –και ιδιοφυώς– τα όρια της μυθοπλασίας με την τεκμηρίωση. Στο Μπορείς να δεις τα πάντα μπορείς όντως να δεις (και να ακούσεις) τα πάντα, αλλά δεν καταλαβαίνεις τι ακριβώς συμβαίνει, πέρα από όσα «συναντά το μάτι». Το αποτέλεσμα ξεπερνά κατά πολύ μια έρευνα για το σκάνδαλο της ατιμασμένης εταιρείας βιοτεχνολογίας Theranos και της ιδρύτριάς της. Αφορά τις νεφελώδεις προθέσεις μιας πολύπλοκης γυναίκας, τις δυνητικά επικίνδυνες επιδιώξεις του συντρόφου της, που ανακτά το δικαίωμα της εικόνας της όταν εκείνη αποχωρεί από το προσκήνιο και διαχειρίζεται τις μελλοντικές υποθέσεις της λες και χειρίζεται με πληρεξούσιο ένα ανθρώπινο ολόγραμμα, αλλά και τη φιλοδοξία ενός κινηματογραφιστή να στήσει μια παράσταση για την «παραστατικότητα», με τη δική του στάση στο όλο θέμα να ελέγχεται, ακόμη και από τον ίδιο. Σπάνια μια τόσο διαλογική ταινία, παιγμένη σε λίγα σκηνικά, με υλικό όχι και τόσο πλούσιο ή οπτικά συναρπαστικό, πολλαπλασιάζει τις εκδοχές της αλήθειας με επίκεντρο την απάτη. Λίγες εβδομάδες προτού αναχωρήσει οριστικά για τις φυλακές για να εκτίσει την ενδεκαετή ποινή της, η γυναίκα με τα χίλια πρόσωπα και το ένα βλέμμα, που απασχόλησε την κοινή γνώμη και σόκαρε επενδυτές εκατοντάδων εκατομμυρίων που την εμπιστεύτηκαν για την

INFO YOU CAN SEE EVERYTHING ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ:

Νέιθαν Φίλντερ, Λανς Οπενχάιμ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟYΝ:

Ελίζαμπεθ Χολμς, Αμάντα Σάιφρεντ

επαναστατική εφεύρεση ιατρικής διάγνωσης με μία μόνο σταγόνα αίμα, η διαβόητη Ελίζαμπεθ Χολμς, κάλεσε τον Νέιθαν Φίλντερ, τον Λανς Οπενχάιμ και το συνεργείο τους στο σπίτι που μοιραζόταν με τον σύντροφό της, Μπίλι Έβανς, και το μωρό τους στην Καλιφόρνια, πολύ κοντά στα άλλοτε «αρχηγεία» της Theranos. Προφανώς επειδή ήθελε να τα πει εμπιστευτικά και χαλαρά στην έδρα της, δείχνοντας ότι δεν έχει τίποτε να κρύψει, σε μια προσπάθειά της να καταρρίψει τις κατηγορίες που της αποδόθηκαν και να αποτινάξει, έστω και στο παρά πέντε, το στίγμα που αισθανόταν άδικα κολλημένο στις αθώες προθέσεις της. Τον Οπενχάιμ τον γνωρίσαμε φέτος με το φαντεζί Primetime, αλλά ο Φίλντερ είναι ο ιθύνων νους και ο μεσάζων πρωταγωνιστής της ταινίας, συνεντευξιαστής και προξενητής του δράματος που δημιουργεί η Χολμς, αλλά και ο Έβανς. Ο Καναδός κωμικός έχτισε μια αξιοπρόσεκτη niche καριέρα στα ’20s με δύο αυθεντικά πρωτότυπες, έκκεντρα κωμικές σειρές, το «Curse» με την Έμα Στόουν και κυρίως το «Rehearsal», άτυπη προθέρμανση για τις άβολες καταστάσεις που θα έβρισκε μπροστά του στη σειρά των συναντήσεών του με το πιο καυτό πρόσωπο της δεκαετίας. Τα τεράστια, έκθαμβα γαλάζια μάτια της Χολμς γουρλώνουν όποτε ο Φίλντερ τη ρωτά ευθέως και πλαγίως, ευγενικά αν και επίμονα, αν όντως γνώριζε το μέγεθος της απάτης όταν υποσχόταν φρούδα θαύματα, τη στιγμή που ο πρώην στενός συνεργάτης και τότε σύντροφός της καταδικάστηκε και πήγε φυλακή για το σοβαρό έγκλημα. Με φωνή εμφανώς διαφορετική από το στακάτο pitch της προπαγάνδας της, η Χολμς μπλοκάρει αφοπλιστικά κάθε υπόνοια ενοχής – σαν να μην καταλαβαίνει τι έχει συμβεί, ακόμη κι όταν ο Φίλντερ τη βάζει να παρακολουθήσει ένα διάσημο σκετς των Άμποτ και Κοστέλο με θέμα την παρανόηση. Η Χολμς δεν το πιάνει, κι έτσι βγάζει από πάνω της τις προσωπικές ευθύνες, αφού μέσα στην περιγραφή της άκυρης συσκευής που διαφήμιζε τοποθετούσε πονηρά το «μπορεί» να πετύχει, ως προϋπόθεση που παραπέμπει σε πιθανή συνθήκη. Το προσχηματικό παιχνίδι με τα λόγια και το φιλικό προφίλ της στοργικής μάνας και συντρόφου που καλλιέργησε σαφώς και δεν τη βοήθησαν στο δικαστήριο, ούτε όμως και στον περιορισμένο χρόνο που της χαρίζει ο Φίλντερ για να ανατρέψει την αρνητική εικόνα της κοινωνιοπαθούς. Ο Μπίλι της αναλαμβάνει δράση και μπαίνει δυναμικότερα όσο εκείνη εξαφανίζεται αναγκαστικά από το προσκήνιο. Με μια ταινία σταματημένη στα μισά ενός σκοτεινού δρόμου, ο Φίλντερ επιστρατεύει την καλύτερη ρεζέρβα που θα μπορούσε να φανταστεί στο απόλυτο αδιέξοδο της αφήγησης (spoiler). Στο δεύτερο και πιο ενδιαφέρον μέρος της ταινίας, η Αμάντα Σάιφρεντ, που είχε βραβευθεί με Emmy για το πορτρέτο της Χολμς στην τηλεοπτική σειρά «The Dropout», δέχθηκε να κάνει reenactment, επεκτείνοντας έναν ρόλο εξαιρετικά δύσκολο σε ένα διαφορετικό φορμάτ, ακόμη πιο λεπτό και ολισθηρό. Η ερμηνεία της δονείται από το ρίσκο – ο φόβος και η χαρά της κόβονται με το μαχαίρι, έχει ένα ανάγλυφο elan όταν συνειδητοποιεί πως το σενάριο γράφεται όσο σκέπτεται, και η γέφυρα από τις διευκρινίσεις που συζητά με τον Φίλντερ στο αυτοκίνητο στα πρώτα περάσματα του χαρακτήρα είναι τόσο αόρατη, που μετά βίας αντιλαμβανόμαστε την ηθοποιό Σάιφρεντ να «φοράει» τη Χολμς και να μιλάει ως άλλη, λίγο προτού επανέλθει στον αληθινό της εαυτό, και να εκμαιεύει με το γάντι την πιθανή συμπά-

19.11.26


ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΒΟΛΗ θεια που ο σκηνοθέτης της τρέφει στη Χολμς, δοκιμάζοντας έτσι την αντικειμενικότητά του. Θα είναι η πρώτη ηθοποιός που θα καταφέρει να διεκδικήσει σημαντικά βραβεία με ρόλο σε ντοκιμαντέρ; Οξύμωρο – αλλά μακάρι! Διότι το Μπορείς να δεις τα πάντα, που δεν είναι καθόλου απίθανο με τη σειρά του να σπάσει το ρόδι της κατηγορίας του στη δεκάδα των υποψήφιων για Όσκαρ καλύτερης ταινίας (ναι, δεν έχει συμβεί ποτέ, εδώ και 99 χρόνια!), δεν είναι απλώς ένα καλό ντοκιμαντέρ. Πνευματικός απόγονος δυο σπουδαίων ταινιών, του Η αλήθεια και το ψέμα του Όρσον Γουέλς για τον παραχαράκτη τέχνης Έλμιρ ντε Χόρι και της Πράξης του φόνου του Τζόσουα Οπενχάιμερ για τις σινεφίλ αναπαραστάσεις της σφαγής αντιφρονούντων στην Ινδονησία, το φιλμ των Φίλντερ και Οπενχάιμ κληρονομεί, εκτός από τη μεικτή τεχνική της αντικειμενικής παρατήρησης με την υποκειμενικότητα της αναπαράστασης, την εύφορη κοιλάδα του ψέματος και της εξαπάτησης, για να την ενισχύσει με την ομολογία της αποτυχίας: η αλήθεια είναι το θύμα της ταινίας. Η Χολμς είναι σε άρνηση, αν και υποψιαζόμαστε ότι μας κοροϊδεύει συνεχώς, για να ξεχρεώσει και να τη γλιτώσει πιο φτηνά. Ο Έβανς παρεμβαίνει ναρκισσιστικά για να συνεχίσει με ένα νέο, γενναίο κόλπο κερδοσκοπίας με ένα παρόμοιο επιχειρηματικό φύραμα. Ο Φίλντερ αναζητά την ορθότητα, που συνεχώς του διαφεύγει, και σκηνοθετεί την ψυχραιμία του για να κερδίσει χρόνο. Η Σάιφρεντ μοιάζει να απαλλάσσεται γιατί, επισήμως, καλείται να παίξει μια άλλη αντί να υποδυθεί τον εαυτό της – αλλά γιατί σπεύδει να κρίνει; Στην πιο meta φάση του meta σχολίου, το Μπορείς να δεις τα πάντα είναι ένα εγκεφαλικό θρίλερ με πανύψηλο συναισθηματικό IQ, για την προσωπική αυταπάτη και την ψευδαίσθηση των γεγονότων, ένας πανούργος πολυεδρικός καθρέφτης απέναντι στις βεβαιότητες και τη μονοσήμαντη ευκολία του plot twist. VILLAGE RENTI 11 - VILLAGE MALL 1 - VILLAGE PAGRATI 3 - VILLAGE AG.DIMITRIOS 4 - VILLAGE ESCAPE 7 - VILLAGE GLYFADA 3 - NANA CINEMAX 3 - ΑΕΛΛΩ CINEMAX 2 ΚΗΦΙΣΙΑ CINEMAX 1 - ΝΙΡΒΑΝΑ CINEMAX 1 - ΑΘΗΝΑΙΟΝ 1,2,3 - ΑΙΓΛΗ 4 - ΒΑΡΚΙΖΑ 2 - CINOBO OPERA 1,2 - CINOBO ΠΑΤΗΣΙΩΝ - WEST CITY 2,4 - ΔΑΝΑΟΣ 1,2 - ΔΙΑΝΑ ΚΙΝΗΜΑΤΟΘΕΑΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ-ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ 2 ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟΣ - ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗ ΛΑΪΣ 1,2 - ΖΕΑ

Μυστικά και Ψίθυροι A VOIX BASSE

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Λεϊλά Μπουζίντ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Εγιά Μπουτερά, Χιάμ Αμπάς

ΣΥΝΟΨΗ: Μετά τον ξαφνικό θάνατο του θείου της, η

Λίλια, επιτυχημένη μηχανικός, επιστρέφει έπειτα από χρόνια στην Τυνησία για την κηδεία του, ξανασμίγοντας με τους συγγενείς της που δεν γνωρίζουν για τις σχέσεις της και τη ζωή της στο Παρίσι. Καθώς ερευνά τον μυστηριώδη θάνατό του, οικογενειακά μυστικά έρχονται στην επιφάνεια. Μια νέα γυναίκα που ζει και εργάζεται στη Γαλλία επιστρέφει στην Τυνησία μαζί με τη σύντροφό της για να παραστεί στην κηδεία του ομοφυλόφιλου θείου της, έχοντας να αντιμετωπίσει τον κόσμο από τον οποίο απέδρασε και ένα μυστήριο που συνοδεύει τις συνθήκες του θανάτου του – βρήκαν γυμνό το πτώμα του. Η μητέρα της την

αγαπά και ταυτόχρονα την πνίγει με το μονίμως ανήσυχο βλέμμα της, η γιαγιά και οι συγγενείς προτιμούν να αγνοήσουν αυτό που ονομάζουν κατάρα, εθελοτυφλώντας σε μια πιθανή εμπλοκή που θα τους βασανίσει με στίγμα, και η Λίλια διστάζει να κινηθεί, προσωπικά και κοινωνικά. Ξεκινώντας τελετουργικά με μια κηδεία και κλείνοντας αισιόδοξα με γιορτή και αποδοχή, ισορροπημένο και χαμηλόφωνο, όπως μαρτυρά και ο γαλλικός του τίτλος, με αιχμή ένα κρίσιμο ξέσπασμα στο αστυνομικό τμήμα, το διακριτικό, αν και με τον τρόπο του μαχητικό δράμα συμμετείχε στο επίσημο διαγωνιστικό πρόγραμμα της Berlinale, αλλά η μεγαλύτερη νίκη της σκηνοθέτιδας, Λεϊλά Μπουζίντ, είναι ότι η ταινία της προβλήθηκε κανονικά στις αίθουσες της χώρας της, όπου ακόμη βρίσκεται σε ισχύ ο νόμος 230 περί ποινικοποίησης της ομοφυλοφιλίας. ΝΑΝΑ CINEMAX 5 - ΓΑΛΑΞΙΑΣ 2 - ΔΙΑΝΑ - ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗ ΛΑΪΣ 2

The Hunger Games, η ανατολή του θερισμού THE HUNGER GAMES, SUNRISE OF THE REAPING

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Φράνσις Λόρενς ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Τζόζεφ Ζάντα, Τζέσι Πλέμονς,

Ρέιφ Φάινς, Κίραν Κάλκιν

ΣΥΝΟΨΗ: Επισκεφθείτε ξανά τον κόσμο της Πανέμ,

24 χρόνια πριν από τα γεγονότα των Αγώνων Πείνας, ξεκινώντας από το πρωί της έναρξης των 50ών Αγώνων Πείνας, γνωστών και ως η Καταστολή του Δεύτερου Τέταρτου. Eίκοσι τέσσερα χρόνια πριν από τα γεγονότα που έχουμε παρακολουθήσει στην κινηματογραφική σειρά The Hunger Games, ο τότε 16χρονος Χέιμιτς Αμπερνάθι συμμετέχει ως ανθρώπινος Φόρος στους 50ούς Αγώνες Πείνας, στη δεύτερη ειδική διοργάνωση με περισσότερους «μελλοθάνατους», κονφερανσιέ τον Κίραν Κάλκιν, πονηρό ενδιάμεσο τον Τζέσι Πλέμονς, περίπου Κρουέλα την τεντωμένη Γκλεν Κλόουζ, και αυτουργό-τελετάρχη τον μοχθηρά ανέκφραστο δεσπότη Σνόου, τον Πρόεδρο της Κάπιτολ που μυρίζει αίμα στο πρόσωπο και την παρορμητικότητα του ατίθασου, ερωτευμένου νεαρού. Το πρόβλημα είναι ότι ο σκηνοθέτης, Φράνσις Λόρενς, έχει εξαντλήσει τις παραλλαγές του «Survivor», που είναι πλέον «πασέ» ως concept και θέαμα, ξοδεύοντας περισσότερο χρόνο στην εισαγωγή των νέων, επαναλαμβανόμενων, ανιαρών χαρακτήρων και το ακόμη μεγαλύτερο εμπόδιο είναι ο πρωταγωνιστής που υποδύεται τον Γούντι Χάρελσον έφηβο, ο 21χρονος Αυστραλός Τζόζεφ Ζάντα, ο οποίος στερείται ταλέντου και χαρίσματος – χτυπιέται ανεξέλεγκτα στα δύσκολα, ψελλίζει με απάθεια τα υπόλοιπα. Η διαφημισμένη επάνοδος των Λόρενς και Χάτσερσον είναι ο ορισμός του cameo. Ποιος ξέρει, μπορεί να τους δούμε πιο πολύ στη σχεδόν σίγουρη συνέχεια… VILLAGE RENTI 9,10,15 - VILLAGE MALL 2,4,7,9,12,13,14 VILLAGE PAGRATI 5 - VILLAGE AG.DIMITRIOS 1,2 - VILLAGE ESCAPE 1,3,4 - VILLAGE GLYFADA 3 - ΝΑΝΑ CINEMAX 4,6 - ΑΕΛΛΩ CINEMAX 1 - ΑΘΗΝΑΙΟΝ 1,2,3 - ΓΑΛΑΞΙΑΣ 1,2 WEST CITY 1,3

LiFO 19.11.26

37


Σον Μάθιους: «Δεν θα καταλάβουμε ποτέ τη σύγχρονη Ελλάδα χωρίς το Βυζάντιο» Στο βιβλίο του «Επιστροφή στο Βυζάντιο» ο Ελληνοαμερικανός συγγραφέας αμφισβητεί τον τρόπο με τον οποίο η νεότερη Ελλάδα επέλεξε να αφηγηθεί την ιστορία της, φωτίζει τις βαθιές σχέσεις της με τη Μέση Ανατολή και εξηγεί γιατί δεν μπορούμε να κατανοήσουμε τη σημερινή θέση της χώρας χωρίς να κοιτάξουμε προς την Ανατολή. φωτο: παρισ ταβιτιαν

Βιβλίο

Τ

απο την τινα μανδηλαρα

38

LiFO

ο Επιστροφή στο Βυζάντιο του Σον Μάθιους, που κυκλοφορεί σε λίγες μέρες από τις εκδόσεις Μεταίχμιο σε μετάφραση Στέφανου Καβαλλιεράκη, είναι από τα βιβλία που συζητήθηκαν όσο λίγα στον αγγλόφωνο κόσμο: ο διακεκριμένος ιστορικός και συγγραφέας Πίτερ Φράνκοπαν σε άρθρο του στους «Financial Times» εξήρε την ευγλωττία και τη γραφή του συγγραφέα, χαρακτηρίζοντας το έργο έναν απολαυστικό συνδυασμό ταξιδιωτικής αφήγησης και γεωπολιτικής ανάλυσης. Αντίστοιχα εγκωμιαστικό άρθρο έγραψε ο Ρόμπερτ Ντ. Κάπλαν, αναλύοντας την πολυμάθεια του Ελληνοαμερικανού συγγραφέα, ο οποίος επιχειρεί μια ριζική επαναπροσέγγιση της ελληνικής ταυτότητας και της γεωπολιτικής θέσης της χώρας, που πάντοτε ήταν πιο κοντά στην Ανατολή παρά στη Δύση. Από την Κωνσταντινούπολη και την Αλεξάνδρεια ως την Ιερουσαλήμ, τη Θράκη και την Ήπειρο, ο Μάθιους αναζητά τα ίχνη ενός κόσμου που δεν εξαφανίστηκε ποτέ, συνδυάζοντας την ιστορική έρευνα με την επιτόπια δημοσιογραφική παρατήρηση και τη βαθιά εμπειρία του ταξιδιού. Μας υποδέχθηκε στο σπίτι του στα Εξάρχεια, όπου διαμένει για ένα διάστημα, πριν από τα ταξίδια του, με την Ελληνίδα σύζυγό του, την Αθηνά.

— Θα ήθελα να ξεκινήσουμε από το τέλος του βιβλίου, ακολουθώντας την αντίστροφη διαδρομή: από τη γεύση και το άρωμα της μαστίχας, που με σχεδόν προυστικό τρόπο μοιάζει να συμπυκνώνει ολόκληρη την οικογενειακή σας ιστορία. Γιατί επιλέξατε να κρατήσετε αυτή την προσωπική αφήγηση για το τέλος; Ήταν μια συνειδητή επιλογή, επειδή δεν ήθελα η οικογενειακή μου ιστορία να επισκιάσει τα ταξίδια και τη γεωπολιτική διάσταση του βιβλίου. Είμαι Ελληνοαμερικανός, ο πατέρας μου είναι Έλληνας και ζει στην Ελλάδα, αλλά δεν ήθελα ο αναγνώστης να θεωρήσει ότι τα ταξίδια μου αποκτούν σημασία αποκλειστικά λόγω της καταγωγής μου. Ήθελα πρώτα να αφηγηθώ όσα είδα και έμαθα και μόνο στο τέλος να εξηγήσω τι με οδήγησε σε αυτή την αναζήτηση. Το 2019, όταν εγκατέλειψα την Ιατρική, αποφάσισα να πάω στην Ιορδανία για να μάθω αραβικά. Προηγουμένως είχα περάσει μερικές εβδομάδες στην Ελλάδα, που ολοκληρώθηκαν όταν καταλήξαμε οικογενειακώς στη Χίο. Γνώριζα φυσικά τη μαστίχα από παιδί, αλλά στην Αμερική, ιδιαίτερα στην περιοχή της Νέας Υόρκης όπου μεγάλωσα, σχεδόν κανείς δεν ήξερε τι ήταν. Όταν μετά επισκέφθηκα την Ιορδανία, εντυπωσιάστηκα που όλοι γνώριζαν τη Χίο ως το νησί της μαστίχας. Τότε διαπί-

sean mathews Επιστροφή στο Βυζάντιο

Μτφρ.: Στέφανος Καβαλλιεράκης Εκδόσεις Μεταίχμιο Σελ.: 496

INFO Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 24/11/26.

στωσα πως οι άνθρωποι στη Μέση Ανατολή γνώριζαν για την Ελλάδα πράγματα που οι Αμερικανοί αγνοούσαν. Το ίδιο διαπίστωσα αργότερα στον Λίβανο και στην Αίγυπτο. Η μαστίχα ήταν παντού, στη μαγειρική και στην καθημερινότητα. Για μένα έγινε ένα σύμβολο της βαθύτερης σύνδεσης της Ελλάδας με αυτόν τον κόσμο. — Η Χίος, όμως, έχει και μια ιδιαίτερη ιστορική σημασία στο βιβλίο σας, καθώς συνδέεται με τη διάλυση του κοσμοπολίτικου κόσμου της Ανατολικής Μεσογείου. Ακριβώς. Πριν από την Επανάσταση του 1821, η Χίος ήταν ένα από τα πλουσιότερα νησιά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, με σημαντικά προνόμια και μεγάλο βαθμό αυτονομίας. Ο ιστορικός Φίλιπ Μάνσελ έχει κατεξοχήν τονίσει τη θέση της στον κόσμο της Ανατολής. Η Χίος συμβολίζει, κατά κάποιον τρόπο, την αρχή της κατάρρευσης εκείνου του κοσμοπολίτικου εμπορικού συστήματος υπό την πίεση των εθνικισμών. Και για μένα ήταν πολύ σημαντικό το πώς συνδέεται η ιστορία της Χίου με την ιστορία πόλεων όπως η Καβάλα, το Κάιρο, η Ιερουσαλήμ και η Κωνσταντινούπολη. Όλες υπήρξαν μεγάλα εμπορικά κέντρα, όπου η οικονομική δραστηριότητα συχνά υπερέβαινε τις θρησκευτικές και εθνοτικές διαφορές. Και όλες επηρεάστηκαν βαθιά από την άνοδο των εθνικών κρατών. Επίσης, η σφαγή της Χίου είχε τεράστια συμβολική δύναμη στη Δύση, καθώς ο πίνακας του Ντελακρουά συνέβαλε στην ευαισθητοποίηση της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης. Είναι ένα από τα πρώτα κεντρικά παραδείγματα του πώς η κοινή γνώμη κινητοποίησε ευρύτερες δυνάμεις ώστε να παρέμβουν. Για μένα, επομένως, η Χίος συνδέει την προσωπική μου ιστορία με πολύ ευρύτερες ιστορικές εξελίξεις. — Διαβάζοντας το βιβλίο σας, αισθάνθηκα ότι ακολουθείτε, με τον δικό σας τρόπο, τα βήματα των μεγάλων περιηγητών που ταξίδεψαν στην Ελλάδα και στην Ανατολή, από τον Πάτρικ Λι Φέρμορ και τον Κόλιν Θάμπρον μέχρι τον Γουίλιαμ Ντάλριμπλ. Αναγνωρίζετε τον εαυτό σας σε αυτή την παράδοση; Απολύτως. Υπάρχει βέβαια και η παράδοση του Ρόμπερτ Κάπλαν, που ενσωματώνει την πολιτική και τη γεωπολιτική στην ταξιδιωτική αφήγηση. Σήμερα είναι σχεδόν αδύνατον να ταξιδεύεις στη Μέση Ανατολή χωρίς να συζητάς για πολιτική. Πριν από δέκα ημέρες επιστρέψαμε από την Αίγυπτο, όπου σχεδόν κάθε συζήτηση κατέληγε στα πολιτικά ζητήματα της περιοχής. Πάντοτε πίστευα ότι πολύ περισσότερα μαθαίνεις από αυτά που γράφουν άνθρωποι με περιέργεια για τον κόσμο, οι οποίοι ταξιδεύουν, παρατηρούν και συνδυάζουν διαφορετικά πεδία γνώσης, παρά από τα ακαδημαϊκά βιβλία. Γι’ αυτό και επικαλούμαι πολύ τη λογοτεχνία: στο Κάιρο, για παράδειγμα, επιστρέφω διαρκώς στις Ακυβέρνητες Πολιτείες του Στρατή Τσίρκα. Στην Κωνσταντινούπολη συνομίλησα εκτενώς με συγγραφείς που με βοήθησαν να καταλάβω την ιστορία της πόλης. Πρόκειται όμως για ένα είδος γραφής υπό εξαφάνιση. Ζούμε σε μια εποχή υπερεξειδίκευσης, όπου ο ιστορικός θεωρείται ότι πρέπει να ασχολείται αποκλειστικά με την ιστορία και ο οικονομολόγος με την οικονομία. Εγώ αγαπώ την παλαιότερη αντίληψη του ταξιδιώτη που μπορεί να συνδυάζει την ιστορία, τη λογοτεχνία, την πολιτική, την τέχνη και την καθημερινή ζωή. — Ένα από τα βασικά επιχειρήματα του βιβλίου σας είναι ότι η δυτική προσήλωση στην κλασική αρχαιότητα επισκίασε τα βυζαντινά και οθωμανικά θεμέλια της νεότερης ελληνικής ταυτότητας. Μήπως ο φιλελληνισμός του 19ου αιώνα, παρά την καθο-

19.11.26


ριστική συμβολή του στην ελληνική ανεξαρτησία, επέβαλε και μια συγκεκριμένη αντίληψη για το τι σημαίνει να είσαι Έλληνας; Ασφαλώς. Πρέπει να επιστρέψουμε στην Επανάσταση του 1821, η οποία συνδύασε δύο διαφορετικά ρεύματα: από τη μια τη θρησκευτική, βυζαντινή παράδοση των ορθόδοξων χριστιανών και από την άλλη τη δυτική αντίληψη για τον ελληνισμό, που στηριζόταν στην αρχαία Ελλάδα. Αρκεί να αναρωτηθούμε τι σήμαινε να είσαι Έλληνας γύρω στο 1800, για να δούμε την υπό διαμόρφωση σύγχρονη εθνική ταυτότητα: υπήρχαν οι Ρωμιοί, οι ορθόδοξοι χριστιανοί της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, που δεν ταυτίζονταν αποκλειστικά με έναν συγκεκριμένο εθνικό πληθυσμό. Οι δυτικές δυνάμεις και οι ελληνικές ελίτ που επηρεάζονταν από αυτές επιδίωξαν, από την άλλη, να οικοδομήσουν ένα σύγχρονο κράτος βασισμένο στην αρχαιοελληνική κληρονομιά. Δεν ενδιαφέρονταν ιδιαίτερα για την ορθοδοξία, η οποία αντιπροσώπευε μια διαφορετική ιστορική και πολιτισμική παράδοση. Αρκεί να κοιτάξει κανείς την Αθήνα. Τα πανεπιστήμια, τα νεοκλασικά οικοδομήματα, οι κίονες, ολόκληρη η αρχιτεκτονική φυσιογνωμία της πρωτεύουσας μετά την εθνική ανεξαρτησία εκφράζουν αυτή την προσπάθεια δημιουργίας μιας νέας ελληνικής ταυτότητας, που σε μεγάλο βαθμό συγκροτήθηκε εις βάρος της περισσότερο ανατολικής, βυζαντινής και οθωμανικής κληρονομιάς. — Εξού και ότι αμφισβητείτε τον καθιερωμένο διαχωρισμό της ελληνικής ιστορίας σε αρχαιότητα, Βυζάντιο, Τουρκοκρατία και σύγχρονο κράτος. Πιστεύετε ότι υπάρχει μια ουσιαστική συνέχεια ανάμεσα σε αυτούς τους κόσμους; Ναι, και θεωρώ ότι είναι πολύ σημαντικό να το καταλάβουμε. Η αντίληψη ότι πρόκειται για εντελώς ξεχωριστές ιστορικές περιόδους συνδέεται με τον τρόπο που τα σύγχρονα εθνικά κράτη κατασκευάζουν την ιστορική τους αφήγηση. Όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη, δεν εξαφάνισαν ολόκληρο το βυζαντινό διοικητικό και κοινωνικό σύστημα. Υιοθέτησαν πολλές από τις πρακτικές του, αξιοποίησαν μέλη των παλαιών ελίτ και διατήρησαν σημαντικά στοιχεία της γραφειοκρατίας του. Ο Ρόμπερτ Μπάιρον, ένας από τους σημαντικότερους ταξιδιωτικούς συγγραφείς, είχε αναγνωρίσει αυτήν τη συνέχεια, παρότι δεν συμπαθούσε καθόλου τους Τούρκους. Η Κωνσταντινούπολη παρέμεινε το κέντρο ενός τεράστιου κόσμου, ακόμη κι όταν άλλαξε η αυτοκρατορική εξουσία. Δεν μπορούμε να καταλάβουμε τη νεότερη Ελλάδα αν αντιμετωπίζουμε το Βυζάντιο και την οθωμανική περίοδο ως δύο ξένα σώματα που παρεμβλήθηκαν ανάμεσα στην αρχαιότητα και στο σύγχρονο ελληνικό κράτος. — Πώς μπορούμε, όμως, να αποκαταστήσουμε αυτή την κοινή ιστορία χωρίς να εξιδανικεύσουμε την οθωμανική κυριαρχία και χωρίς να παραβλέψουμε τις κοινωνικές και θρησκευτικές ανισότητες που τη χαρακτήριζαν; Αυτό είναι το κρίσιμο ερώτημα. Δεν πρέπει, σίγουρα, να λησμονούμε το γεγονός ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν ισλαμική αυτοκρατορία κατακτητών. Εξίσου σημαντικό όμως είναι να αναγνωρίσουμε ότι οι Έλληνες έμποροι και οι εμπορικές οικογένειες γνώρισαν μεγάλη ευημερία στο εσωτερικό της. Κοιτάξτε τα αρχοντικά της Ξάνθης, της Κομοτηνής ή των Ιωαννίνων. Πρόκειται για οικοδομήματα που μαρτυρούν τεράστιο πλούτο. Η οικονομική δραστηριότητα αυτών των πληθυσμών ήταν εξαιρετικά σημαντική. Από την άλλη πλευρά, αν ζούσατε σε ένα φτωχό χωριό της Μακεδονίας τον 19ο αιώνα, η

εμπειρία σας θα ήταν εντελώς διαφορετική. Προφανώς, θα υποφέρατε από την αυθαιρεσία των τοπικών αρχόντων. Γι’ αυτό πρέπει να κρατήσουμε και τις δύο πλευρές της ιστορίας. Με ενδιαφέρουν ιδιαίτερα οι αποφάσεις των απλών ανθρώπων. Γιατί μετανάστευαν; Γιατί Έλληνες από τα νησιά ταξίδευαν στην Αίγυπτο ή στην Παλαιστίνη για να αναζητήσουν καλύτερες οικονομικές ευκαιρίες; Η Μέση Ανατολή του 19ου αιώνα δεν ήταν ένας τόπος από τον οποίο όλοι προσπαθούσαν να φύγουν· πολλοί επιθυμούσαν να εγκατασταθούν εκεί. — Χαρακτηριστική αυτών των αντιφάσεων είναι η περίπτωση του Αλή Πασά των Ιωαννίνων. Αναφέρετε μάλιστα ότι ορισμένοι Έλληνες θα μπορούσαν να τον αποδεχθούν ως ηγεμόνα τους. Ακριβώς. Είναι συναρπαστικό να διαβάζει κανείς τις ιστορικές μαρτυρίες και να διαπιστώνει ότι υπήρχαν Έλληνες που θεωρούσαν τον Αλή Πασά μια αποδεκτή πολιτική λύση. Δεν σκέφτονταν απαραίτητα ένα ανεξάρτητο ελληνικό κράτος με πρωτεύουσα την Αθήνα. Τους ενδιέφερε αν ένας ηγεμόνας μπορούσε να εξασφαλίσει σταθερότητα, οικονομικές ευκαιρίες και κάποια ελευθερία κινήσεων. Ο Αλή Πασάς ήταν, βέβαια, εξαιρετικά σκληρός. Ταυτόχρονα όμως υπήρξε ένας ηγεμόνας που συνδέθηκε με την οικονομική δραστηριότητα και την ανάπτυξη της περιοχής του. Αυτές οι αντιφάσεις είναι που κάνουν την Ιστορία ενδιαφέρουσα. Το ίδιο ισχύει για τον Μοχάμεντ Άλι της Αιγύπτου, που καταγόταν από την Καβάλα. Ο γιος του, Ιμπραήμ, πολέμησε τους Έλληνες επαναστάτες με μεγάλη σκληρότητα, αλλά λίγο αργότερα η Αίγυπτος ανέπτυξε σχέσεις με το ανεξάρτητο ελληνικό κράτος. Στην Ανατολική Μεσόγειο, οι εμπορικές συναλλαγές και τα συμφέροντα μπορούσαν να υπερβούν ακόμη και τις πρόσφατες πολεμικές συγκρούσεις. — Αυτό μας οδηγεί και στο παράδοξο της σχέσης Βενιζέλου και Κεμάλ Ατατούρκ, που αναφέρετε στο βιβλίο. Δύο αντίπαλοι που συνδέθηκαν με μια από τις μεγαλύτερες τραγωδίες του ελληνισμού, κι όμως ο Βενιζέλος έφτασε να προτείνει τον Ατατούρκ για το Νόμπελ Ειρήνης. Είναι πραγματικά εντυπωσιακό. Αυτό που προσπαθώ να δείξω είναι ότι η διπλωματία στην περιοχή μας μπορεί να αλλάζει κατεύθυνση με εκπληκτική ταχύτητα. Το αποκαλώ «whiplash diplomacy», μια διπλωματία απότομων ανατροπών. Οι άνθρωποι που μέχρι χθες ήταν εχθροί μπορούν ξαφνικά να γίνουν σύμμαχοι, όταν μεταβάλλονται τα συμφέροντά τους. Βλέπω πολλές ομοιότητες ανάμεσα στην Ανατολική Μεσόγειο του 19ου αιώνα και στη σημερινή Μέση Ανατολή. Κοιτάξτε τον Ερντογάν, τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, τον Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ ή τον Νετανιάχου. Πρόκειται για ηγέτες που δίνουν τεράστια σημασία στην ισχύ και στην περιφερειακή επιρροή. Οι παλιές ιδεολογικές διαχωριστικές γραμμές του Ψυχρού Πολέμου έχουν χάσει μεγάλο μέρος της σημασίας τους. Σήμερα το παιχνίδι αφορά κυρίως την εξουσία, το χρήμα και τον έλεγχο της περιοχής. — Είστε ιδιαίτερα επικριτικός απέναντι στη σημερινή σχέση Ελλάδας και Ισραήλ. Γιατί θεωρείτε, εκτός από το ηθικό σκέλος, ότι έχει εξελιχθεί σε πρόβλημα για τα ελληνικά συμφέροντα; Επειδή πιστεύω ότι έχει γίνει εξαιρετικά άνιση. Στο βιβλίο εξετάζω αυτήν τη σχέση από διαφορετικές πλευρές: την ιστορική, την πολιτισμική, την οικονομική και τη γεωπολιτική. Υπάρχουν καταρχάς οι ιστορικοί δεσμοί της Ελλάδας με τον αραβικό κόσμο και ιδιαίτερα με τους Παλαιστίνιους χριστιανούς. Υπάρχει επίσης το ζήτημα της Γάζας, όπου θεωρώ ότι συντελείται γενοκτονία. Πιστεύω ότι η Ελ-

Με ενδιαφέρουν ιδιαίτερα οι αποφάσεις των απλών ανθρώπων. Γιατί μετανάστευαν; Γιατί Έλληνες από τα νησιά ταξίδευαν στην Αίγυπτο ή στην Παλαιστίνη; Η Μέση Ανατολή του 19ου αιώνα δεν ήταν ένας τόπος από τον οποίο όλοι προσπαθούσαν να φύγουν· πολλοί επιθυμούσαν να εγκατασταθούν εκεί.

λάδα, μια χώρα της οποίας η εθνική ιστορία έχει σημαδευτεί από σφαγές και εκτοπισμούς, θα έπρεπε να δείχνει ιδιαίτερη ευαισθησία. Αλλά ακόμη κι αν αφήσουμε στην άκρη όλα αυτά και εξετάσουμε τη σχέση αποκλειστικά με όρους συμφέροντος, προκύπτουν σοβαρά ερωτήματα. Βλέπουμε μεγάλες ισραηλινές επενδύσεις στην ελληνική αγορά ακινήτων, οι οποίες, κατά τη γνώμη μου, συμβάλλουν στην αύξηση των τιμών και δυσκολεύουν την πρόσβαση των Ελλήνων στη στέγη. Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα δαπανά τεράστια ποσά για την αγορά ισραηλινών οπλικών συστημάτων. Αναρωτιέμαι ποιο είναι το αντίστοιχο όφελος για την ελληνική παραγωγή, τη βιομηχανία και την τεχνολογία. Το σημαντικότερο, όμως, είναι το γεωπολιτικό ζήτημα. Πριν από δέκα ή δεκαπέντε χρόνια η Ελλάδα προσέγγισε το Ισραήλ θεωρώντας ότι θα μπορούσε να αποτελέσει έναν ισχυρό σύμμαχο απέναντι στην Τουρκία, ιδιαίτερα αν οι Ηνωμένες Πολιτείες περιόριζαν την παρουσία τους στην περιοχή. Σήμερα, όμως, το ερώτημα έχει αντιστραφεί, αφού το θέμα δεν είναι πλέον αν το Ισραήλ θα προστατεύσει την Ελλάδα από την Τουρκία, αλλά αν μια σύγκρουση Ισραήλ και Τουρκίας θα μπορούσε να παρασύρει και την Ελλάδα. Δεν υποστηρίζω ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να διατηρεί διπλωματικές ή οικονομικές σχέσεις με το Ισραήλ, αλλά ότι πρέπει να εξετάζει με πολύ μεγαλύτερη προσοχή το πραγματικό κόστος και τα οφέλη αυτής της συμμαχίας. — Θα ήθελα να κλείσουμε με μια σκέψη που διατρέχει το βιβλίο σας. Υποστηρίζετε ότι ορισμένα χαρακτηριστικά των Ελλήνων, τα οποία άλλοτε θεωρούνταν αδυναμίες από τη δυτική Ευρώπη, μπορούν σήμερα να αποδειχθούν πολύτιμα. Πόσο ρεαλιστική είναι αυτή η αισιόδοξη προοπτική, σε μια Ελλάδα που αντιμετωπίζει βαθιά οικονομική και κοινωνική κρίση; Μήπως εξιδανικεύουμε μια παράδοση από την οποία η σύγχρονη κοινωνία απομακρύνεται; Το μεγαλύτερο πρόβλημα της Ελλάδας σήμερα είναι, κατά τη γνώμη μου, οικονομικό. Η χώρα δεν ανέκαμψε ποτέ πλήρως από τη χρηματοπιστωτική κρίση. Μεγάλο μέρος αυτού που παρουσιάζεται ως οικονομική ανάκαμψη βασίζεται στην εισροή ξένων κεφαλαίων, ιδιαίτερα στην αγορά ακινήτων. Και πολλά από αυτά τα κεφάλαια προέρχονται από τη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, υπάρχει κάτι που εξακολουθεί να με εντυπωσιάζει. Αν κοιτάξουμε την Ελλάδα του 2015, θα μπορούσε κανείς να περιμένει ότι μια τόσο βαθιά κρίση θα οδηγούσε σε πλήρη κοινωνική κατάρρευση. Κι όμως, αυτό δεν συνέβη. Αναρωτιέμαι γιατί. Γιατί εξακολουθεί να υπάρχει ένας βαθμός κοινωνικής αλληλεγγύης; Γιατί οι άνθρωποι διαφορετικών κοινωνικών τάξεων συνεχίζουν να συναναστρέφονται και να μοιράζονται κοινές παραδόσεις; Γιατί δεν βλέπω στην Ελλάδα τις ίδιες βαθιές κοινωνικές και πολιτισμικές ρωγμές που παρατηρώ στη Γαλλία, στη Γερμανία ή στη Βρετανία; Η απάντησή μου είναι ότι η Ελλάδα διατηρεί ορισμένα χαρακτηριστικά της ανατολικής της ταυτότητας. Η οικογένεια, η κοινότητα, η ορθόδοξη παράδοση –όχι απαραίτητα η Εκκλησία ως θεσμός, αλλά οι αξίες και οι κοινωνικές σχέσεις που συνδέονται με αυτήν– έχουν βοηθήσει την ελληνική κοινωνία να αντέξει. Δεν λέω ότι η Ελλάδα δεν έχει τεράστια προβλήματα. Έχει. Αλλά πιστεύω ότι διαθέτει ακόμη κάποιους δεσμούς που πολλές δυτικές κοινωνίες έχουν χάσει εδώ και δεκαετίες. Και ίσως αυτοί οι δεσμοί, που κάποτε θεωρούνταν σημάδια καθυστέρησης ή αδυναμίας, να αποδειχθούν ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματά της στο μέλλον.

Βιβλίο

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

LiFO 19.11.26

39


Μουσική

φωτο: παρισ ταβιτιαν

Sci-Fi River: «Το ραπ ήταν το σωστό μπουκάλι για να πετάξω το σημείωμά μου στη θάλασσα» Με αφορμή την κυκλοφορία του πρώτου της άλμπουμ, «ΤΖΟΪ», η μουσικός μιλά για τις συνεργασίες, τη γυναικεία εμπειρία στο ελληνικό χιπ-χοπ, τη ζωή μέσα σε μια διαρκή κρίση και τη χαρά που ανακάλυψε τα τελευταία χρόνια.

Τ INFO Το άλμπουμ «ΤΖΟΪ» της Sci-Fi River κυκλοφορεί από τη Veego Records.

από τον m. hulot

40

LiFO

η Sci-Fi River την έμαθα με το «Διακοπές στην Αθήνα», ένα instantclassic που κυκλοφόρησε σε ένα από τα πιο πολύτιμα 7ιντσα δισκάκια της Veego Records στις αρχές του 2021. Ήταν η περίοδος της πανδημίας και το κομμάτι με τη ’90s αισθητική και τον ήχο του El Jazzy Chavo και –κυρίως– τους στίχους της Sci-Fi River με το κολάζ από εικόνες της Αθήνας ήταν μια ηχητική διέξοδος μέσα σε όσα είχαμε ζήσει, «ένα τραγούδι για τη δύναμη που βρίσκουμε να διεκδικούμε τον δικό μας χώρο μέσα σε έναν κόσμο που μοιάζει να κινείται συνεχώς εναντίον μας». Οι στίχοι του «Διακοπές στην Αθήνα» έγιναν ο ύμνος της πανδημίας και η Sci-Fi River έγινε κάτι σαν αστικός μύθος, γιατί μέχρι τότε την ήξεραν μόνο οι φίλοι της, δεν υπήρχε ούτε μία φωτογραφία με το πρόσωπό της. Ακολούθησαν το «Κάν’ το να μοιάζει με τέχνη» με τους Turboflow3000 για το άλμπουμ τους «ΟΥΦΟ», η συνεργασία της με τον Stolen Mic, τον Asto Pasam, τους Asylum Promises, τους Dramachine και το Παιδί Τραύμα για μια θεατρική παράσταση, έκανε curation στο Αγοραφοβικό Φεστιβάλ και έγραψε, πάλι με τους Turboflow3000, το « Έχω κάτι να πω», το τραγούδι τίτλων της ομώνυμης ταινίας του Στράτου Τζίτζη. Στο μεταξύ, το κορίτσι με το ξεχωριστό flow που

ράπαρε σαν τη Monie Love ή την Q-Tee και άρχισε να εδραιώνεται στην ελληνική χιπ-χοπ σκηνή, αποκτώντας καλλιτεχνική ταυτότητα, τελείωσε τη σχολή του και άρχισε να κάνει το διδακτορικό του στη Φιλοσοφία. Κι ενώ συνέβαιναν όλα αυτά, δούλευε για το άλμπουμ της. Οι στίχοι, οι παραγωγές και τα beats που είχαν μαζευτεί για κάθε κομμάτι άρχισαν να μπαίνουν σε μια σειρά και μια ολόκληρη παρέλαση μουσικών συνέβαλε στην ολοκλήρωσή τους. Ο Nikiforos Nugent των Kepler και οι Mob, ο Pan Pan με την Καλλιόπη Μητροπούλου, η Vassilina, ο Anima, η Melentini, η 0-100 Seirene, οι DJ Burn.One και DJ Pitsouni, κυρίως όμως οι Turboflow3000, που έχουν αναλάβει την παραγωγή στα περισσότερα κομμάτια, και ο Bruno Ellingham που έχει κάνει το postproduction και τη μείξη. Έτσι προέκυψε το «ΤΖΟΪ», ένα άλμπουμ με δέκα κομμάτια, με τίτλο που δηλώνει αυτό που αισθάνεται η Sci-fi River τον τελευταίο καιρό: χαρά. «Η χαρά είναι ένα συναίσθημα το οποίο δεν το γνώριζα καθόλου», μου λέει. «Οι καλύτερές μου στιγμές με φίλες, φίλους, από την ενηλικίωσή μου και μετά, ήταν πάντα έντονες αλλά στενάχωρες. Οι φίλοι μου, οι φίλες μου γελούσαν, αλλά εγώ δεν είχα νιώσει ότι είμαι πολύ χαρούμενη με κάτι. Μπορεί να έχω περάσει

χαρούμενες στιγμές, αλλά δεν έχω περάσει τη φάση “είμαι καλά”. Αυτό άρχισε να αλλάζει σταδιακά τα τελευταία 4-5 χρόνια, γιατί βρέθηκα με διάφορους τρόπους προ του εαυτού μου. Σ’ τα φέρνει κι η ζωή, και κάπως αναγκάστηκα να βάλω τα πράγματα σε μια σχετική τάξη. Οπότε, τα τελευταία πέντε χρόνια έχει αρχίσει να ξετυλίγεται ένα λίγο πιο χαρούμενο νήμα». Τη ρωτάω τι ρόλο έχει παίξει η μουσική σε αυτό. «Μεγάλο, με διάφορους τρόπους», λέει. «Το πιο σημαντικό στον τρόπο με τον οποίο σχετίζεται η χαρά με τη μουσική είναι ότι πάντα γινόταν και γίνεται μέσα σε μια κοινότητα. Δημιουργώ μαζί με άλλους ανθρώπους, με κάποιους έχουμε κοινή πορεία σε διάφορες πτυχές της ζωής. Και το να ζεις με άλλους ανθρώπους και να δημιουργείς μαζί τους προσφέρει περισσότερα απ’ το να είσαι μόνος στο δωμάτιό σου, ειδικά όταν ο κόσμος αλλάζει με τέτοια ταχύτητα. Παρ’ όλα αυτά, ακόμα κι αυτό δεν θα μπορούσα να το εκτιμήσω πριν από 5-6 χρόνια με τον ίδιο τρόπο». «Προτού βγάλεις το “Διακοπές στην Αθήνα”, είχες κάνει άλλα ολοκληρωμένα κομμάτια;». «Όχι. Γι’ αυτό και ισχύει ότι μου άλλαξε τη ζωή. Πρέπει να είχα γράψει άλλα δύο τραγούδια πριν από αυτό, με κλεμμένα beats απ’ το YouTube. Κι αυτό έτσι γράφτηκε, σε μουσική άλλη, και κάποια στιγμή το κάναμε αυτό που είναι. Η αρχική μου πρόθεση ήταν να το πω σε μια παρέα φίλων».

«Π

ώς μετατρέπεις τις σκέψεις σου σε ραπ;». «Συνήθως υπάρχει μια εικόνα που τη σημειώνω ενώ κινούμαι στην πόλη ή κάθομαι και περιμένω κάτι και βλέπω κάτι που μου αρέσει. Έχω notes στο κινητό μου με διάφορες εικόνες. Ή μπορεί να ακούσω κάτι που να μ’ αρέσει. Να μου πει κάποιος μια ιστορία, μια ατάκα και να την κρατήσω. Νιώθω ότι τα κομμάτια μου έχουν μέσα τους ιστορίες κι άλλων ανθρώπων. Μου αρέσει αυτό, παρότι είναι λίγο αντιφατικό, αφού το ραπ είναι το πιο αυτοαναφορικό μουσικό είδος. Το μικρό κείμενο που γράφω όταν κυκλοφορήσει κάτι δικό μου δεν το γράφω ποτέ εκ των προτέρων, παίζει πολύ στο μυαλό μου, αλλά τελικά θα το γράψω δέκα λεπτά πριν από την κυκλοφορία, γιατί θέλω να αποτυπώνει το συναίσθημα εκείνης της στιγμής. Δεν είναι κάτι φοβερό αυτό, απλώς έχει μια σημασία για μένα το πώς θα το πλαισιώσω. Η ατάκα που μου είχε κολλήσει εδώ και πολύ καιρό και ήθελα να γράψω, αλλά δεν έγραψα τελικά, είναι ότι “το ραπ δεν είναι η ζωή μου”. Με αυτό εννοώ ότι υπάρχουν πολλοί φίλοι και φίλες που έχουν αφιερωθεί σε αυτό και έχουν φοβερή πορεία. Ένας λόγος που τα έχουν καταφέρει είναι γιατί το ραπ είναι η ζωή τους όντως. Εγώ δεν είχα την τύχη να είναι η ζωή μου, αλλά μου αρέσει, το στηρίζω γιατί είναι η ουσία μου. Πάντα έγραφα και είναι σαν να βρήκα το σωστό μπουκάλι για να πετάξω το σημείωμά μου μέσα στη θάλασσα». «Το ελληνικό χιπ-χοπ έχει διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό γύρω από την ανδρική εμπειρία και έκφραση. Αισθάνεσαι ότι χρειάστηκε να διεκδικήσεις διαφορετικό χώρο μέσα σε αυτήν τη σκηνή; Έχει αλλάξει κάτι τα τελευταία χρόνια;». «Είναι αλήθεια ότι όλες οι εκφράσεις ζωής μας, ακόμα και το πώς βλέπουμε τον εαυτό μας, είναι σε μεγάλο βαθμό δομημένες με βάση το αντρικό βλέμμα, την αντρική αφήγηση και έκφραση. Μιλώντας με γυναίκες οι οποίες έκαναν ραπ πολύ πριν από μένα, κατάλαβα ότι ήταν τελείως άλλη φάση πριν από 15 χρόνια.

19.11.26


ΝΕΑ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Ακόμα και το πώς θα βγεις ντυμένη στη σκηνή, δηλαδή αν θα βάλεις αυτό που θες ή αν θα βάλεις φαρδιά για να φαίνεσαι ότι κάνεις match στη φάση, πιστεύω ότι έχει αρχίσει να αλλάζει με βηματάκια. Όταν είχαν πρωτοβγεί κορίτσια που έκαναν ραπ το 2020, εννοώ πιο μαζικά, ένιωθα ότι υπάρχει κάτι το οποίο δεν είχε ξεκλειδωθεί ακόμα, αλλά πλέον πιστεύω ότι ακούω τη γυναικεία εμπειρία σε όλο της το φάσμα, συμπεριλαμβανομένων της σεξουαλικότητας, του δυναμισμού αλλά και της ευαισθησίας. Εντάξει, έχω ακούσει τα κλασικά σχόλια που μπορεί να ακούσει μια τύπισσα στο χιπ-χοπ, ότι “για κορίτσι είναι πολύ καλή”. Σήμερα μου έστειλε κάποιος μήνυμα: “Άκουσα σήμερα το ‘Διακοπές στην Αθήνα’, πρώτη κοπέλα που χώνει γαμάτα”. Ήθελα να του πω “ρε φίλε, τόσα ξέρεις τόσα λες”. Ή στην Pitsouni, που έχει αφιερώσει τη ζωή της στους δίσκους, που ασχολείται με τη μουσική από πάντα, στα lives έρχονται οι ηχολήπτες και της λένε “αυτό είναι το input και αυτό είναι το output”. Σοβαρά τώρα;».

Τ

δεν εκφράζομαι πολιτικά με άμεσο τρόπο, παρότι σε προσωπικό επίπεδο έχω ισχυρή άποψη. Παρ’ όλα αυτά θεωρώ ότι περνάω τις πολιτικές μου θέσεις με τρόπο που το αυτί μπορεί να τις πιάσει.

Ο

πως είπα, σπάνια θα γράψω στους στίχους μου ευθέως “πιστεύω αυτό κι αυτό”», εξηγεί η Sci-Fi River. «Γιατί οι άνθρωποι της γενιάς μου έχουμε ζήσει μόνο μέσα σε κρίσεις. Γεννήθηκα το ’98 και από τότε μας έχει πάει τάπα, δεν έχουμε ζήσει κοινωνικοπολιτικά νορμάλ περίοδο ποτέ, ενώ χρειάστηκε να δουλέψω από τη στιγμή που τελείωσα το σχολείο, σχεδόν προτού κλείσω τα 18, non-stop μέχρι σήμερα. Έχω σιχτιρίσει πάρα πολύ με τη δουλειά και με τις συνθήκες ζωής μας· εκτός από πολιτικό είναι πια και σχεδόν υπαρξιακό το θέμα. Είναι σαν να μην υπάρχει μέλλον. Και δεν θέλω να δουλεύω μέχρι τα 70! Έχει τύχει πολλές φορές να μου στείλουν άνθρωποι ή να με πιάσουν στον δρόμο και να μου πουν ότι την πάλεψαν με κομμάτια μου σε μια πολύ δύσκολη φάση και αυτό για μένα είναι το πιο σημαντικό. Εκεί νιώθω μια σχετική πλήρωση, γιατί το να σε πιάνουν άλλοι άνθρωποι που αναγνωρίζουν την κοινωνική σήψη, τους επηρεάζουν οι back to back πόλεμοι, που βιώνουν το αδιέξοδο από τις κρίσεις από τότε που γεννηθήκαμε, και να σου λένε ότι “κάπως βρήκα ένα μικρό πάτημα να παλέψω και να μην είμαι μόνη μέσα σ’ αυτό”, είναι το πιο σημαντικό για μένα. Από τη μία προέρχομαι από ένα μέρος της μαρξιστικής παράδοσης, είμαι εξοικειωμένη με τη στρατευμένη τέχνη, ωστόσο δεν πιστεύω ότι είναι όλοι υποχρεωμένοι να μπουν στη διαδικασία να εκφράσουν δημοσίως τη γνώμη τους, σε καιρούς που οι πολιτικές αντιπαραθέσεις εργαλειοποιούνται. Καταλαβαίνω την έκκληση που γίνεται σε ανθρώπους οι οποίοι έχουν δημόσιο βήμα να παίρνουν θέση, αλλά δεν πιστεύω ότι πρέπει οπωσδήποτε να χρησιμοποιεί κανείς τη μουσική ή τον τρόπο με τον οποίο εκφράζεται ως μέσο για να εκφράσει ευθέως τις πολιτικές του θέσεις. Υπάρχουν πάρα πολλοί τρόποι πολιτικής παρέμβασης στην πόλη, στην εργασία, στην καθημερινότητά μας, στις σχέσεις μας, τρόποι πραγματικά σημαντικοί. Δεν θεωρώ ότι η πολιτική παρέμβαση πρέπει να είναι κομμάτι της δραστηριότητας ενός καλλιτέχνη. Όπως ξαναείπα, εμένα δεν μου βγαίνει αυθόρμητα να γράψω πολιτικά. Παρ’ όλα αυτά, η πολιτική μου θέση είναι ξεκάθαρη, είναι συγκεκριμένη η μεριά στην οποία είμαι ταγμένη και η παράδοση από την οποία έρχομαι. Αλλά αν μου πει κάποιος “γράψε γι’ αυτό τώρα”, δεν μπορώ. Μπορεί κανείς να γράψει τόμους για το πώς υποτιμούνται οι μετανάστες, πώς είναι να ζει και να εργάζεται κανείς στην Ελλάδα ως μετανάστης, για το πώς έχει χτιστεί η ελληνική ταυτότητα μέσα στα χρόνια και σε βάρος ποιων, για τους φασίστες και τις πλάτες που έχουν κάνει τόσα κομμάτια της κοινωνίας. Πολιτικά δεν είμαι καθόλου αισιόδοξη. Μπορεί να είναι και λίγο save face αυτό, γιατί αν είσαι απαισιόδοξη εκπλήσσεσαι ευχάριστα…».

« Έχει τύχει πολλές φορές να μου στείλουν άνθρωποι ή να με πιάσουν στον δρόμο και να μου πουν ότι την πάλεψαν με κομμάτια μου σε μια πολύ δύσκολη φάση και αυτό για μένα είναι το πιο σημαντικό. Εκεί νιώθω μια σχετική πλήρωση».

ο εξώφυλλο του άλμπουμ είναι ένα από τα πιο προκλητικά και ιδιαίτερα που έχει εμφανιστεί ποτέ σε ελληνική κυκλοφορία. Σε μια εποχή που η γυμνή εικόνα λογοκρίνεται σε όλο το φάσμα των social media, το ζουμ σε ένα κορίτσι που κατουράει ήταν μεγάλο ρίσκο. «Για πολλά χρόνια κυκλοφορούσα με την αναλογική μηχανή στην τσάντα και φωτογράφιζα τα μέρη που κοιμόμουν, τις φίλες και τους φίλους, σαν ημερολόγιο», λέει η Sci-Fi River. «Είχα στείλει στον Ανδρέα κάποιες από αυτές τις φωτογραφίες για το inner sleeve του δίσκου. Τελικά διαλέξαμε τη συγκεκριμένη για εξώφυλλο και είμαι πανευτυχής, γιατί είναι από τις αγαπημένες μου φωτογραφίες, την τράβηξα στο Παρίσι σ’ ένα τζαζ κλαμπ δίπλα σε ράγες τρένου. Το σκέφτηκα ότι μπορεί να είναι ακατάλληλο περιεχόμενο για το ίντερνετ, αλλά δεν με ένοιαξε. Ήταν η σωστή φωτογραφία, το καταλάβαμε όλοι». «Αισθάνεσαι ότι εκφράζεις το ελληνικό γυναικείο ραπ;». «Και ναι και όχι. Όσον αφορά τον όρο femme rap, σαφώς υπάρχει ανάγκη να τονίσεις ένα μέρος της εμπειρίας σου προκειμένου να ισορροπήσει λίγο τον κυρίαρχο ανδρικό λόγο· από την άλλη, δεν θέλω να δημιουργώ στεγανά, ότι “είμαστε εμείς που κάνουμε γυναικείο ραπ γιατί είμαστε κορίτσια”. Θέλω η γυναικεία εμπειρία να είναι διάχυτη και να αντιμετωπίζεται ισότιμα μέσα στο ραπ, σαν κάτι το οποίο υπάρχει. Καταλαβαίνω ποια είναι η πρόθεση πίσω από τον όρο, προφανώς. Το γυναικείο ραπ έχει να κάνει με μια γυναικεία ματιά πάνω στα πράγματα αλλά και με τον φεμινισμό. “Είμαι femme από το φεμινίστρια”, που λέει και η Seirene. Βάσει του ήχου μου και του τρόπου γραφής μου, αλλά και της γενικότερης πολιτικής στάσης μου, δύσκολα θα μου βγει να γράψω με πολύ ρητό τρόπο τη φεμινιστική μου θέση. Θα ήθελα να το κάνω και δεν μου βγαίνει τόσο εύκολα, νομίζω επειδή το θέαμα εργαλειοποιεί τον πολιτικό λόγο. Οπότε με αυτή την έννοια στη μουσική μου

LiFO 19.11.26

41


φωτο: karol jarek

Θέατρο

Ο

απο τη λουιζα αρκουμανεα

Όταν ο Χίτσκοκ συνάντησε τον Ίψεν

INFO ΧΈΝΡΙΚ ΊΨΕΝ, «ΡΌΣΜΕΡΣΧΟΛΜ» ΜετάφρασηΣκηνοθεσία: Γιάννης Χουβαρδάς Σκηνογραφία: Εύα Μανιδάκη Κοστούμια: Ιωάννα Τσάμη Μουσική: Φώτης Σιώτας Φωτισμοί: Τάσος Παλαιορούτας, Ιωάννα Αθανασίου Σχεδιασμός βίντεο: Παντελής Μάκκας Πρωταγωνιστούν (με αλφαβητική σειρά): Γιώργος Γλάστρας, Σίμος Κακάλας, Ηρώ Μπέζου, Άντζελα Μπρούσκου, Αργύρης Ξάφης, Γιάννης Χαρίσης Ημέρες & ώρες παραστάσεων: Τετ. & Κυρ. 19:00, Πέμ.Παρ. 20:30, Σάβ. 17:30 & 21:00, Κυρ. 19:00 Θέατρο Τέχνης Κ. Κουν - Σκηνή Φρυνίχου, Φρυνίχου 14 8/11/26-24/1/27

42

LiFO

νουμε, «τα παιδιά δεν κλαίνε και οι ενήλικες δεν γελάνε». Παραδομένος ως τότε στον κόσμο των επιφανών προγόνων του, ο Ρόσμερ, ένας ευγενικός πάστορας που φυτοζωούσε σε έναν στείρο γάμο, παρασύρθηκε από τη μεθυστική πειθώ της, αποποιήθηκε την πίστη του, βούτηξε με λαχτάρα στις προοδευτικές ιδέες που του έμαθε η καινούργια φίλη του και οραματίστηκε μια νέα ζωή, μια νέα αποστολή, την έξοδό του στην κοινωνία, με στόχο την καλλιέργεια των ψυχών και των συνειδήσεων των συμπολιτών του. Η συνύπαρξη του Ρόσμερ και της Ρεβέκας υπό την ίδια σκέπη, η καθημερινή ζύμωση των πνευμάτων και των σωμάτων τους, κυοφόρησε αισθήματα ευγενικά αλλά και πάθη εγκληματικά. Ενόσω εκείνοι ερωτεύονταν ανομολόγητα ο ένας τον άλλον, η άγρυπνη και άτεκνη Μπεάτα βυθιζόταν στην απόγνωση. Ποτέ δεν παραδέχθηκαν την αλήθεια, ούτε καν στον εαυτό τους. Πίστευαν και διακήρυσσαν ότι η φιλία τους είναι άμεμπτη, αγνή, πλατωνική. Ποτέ, μέχρι τώρα. Τώρα που, χάρη στην καταλυτική επανεμφάνιση του Κρολ και του Μπρέντελ, παλαιού μέντορα του Ρόσμερ, ο τελευταίος αποφασίζει να κάνει το κοινωνικό «coming out», να δηλώσει περίτρανα την «αποστασία» του και να εγκαινιάσει το δημόσιο έργο του ενάντια στους εκπροσώπους του κατεστημένου και της καταπίεσης.

Κριτική για την παράσταση «Ρόσμερσχολμ» του Χένρικ Ίψεν, που ανεβαίνει σε σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά στο Θέατρο Τέχνης, στη Φρυνίχου.

Ο

λα δείχνουν ότι το τραύμα έχει αρχίσει να επουλώνεται. Είναι καλοκαίρι, και στο επιβλητικό αρχοντικό των Ρόσμερ τα παράθυρα έχουν επιτέλους ανοίξει. Έχει περάσει σχεδόν ένας χρόνος από τότε που η κυρία του σπιτιού και σύζυγος του Γιοχάνες Ρόσμερ, η «άτυχη» Μπεάτα, αυτοκτόνησε πηδώντας στο ρέμα του μύλου. Τώρα, όμως, η ζωή εντός του Ρόσμερσχολμ έχει ξαναβρεί τους ρυθμούς της, και τα λουλούδια που κοσμούν πληθωρικά το σαλόνι μοιάζουν να επιβεβαιώνουν το κλίμα ηρεμίας και συμφιλίωσης που τυλίγει με θαλπωρή το παλιό δωμάτιο. Η άφιξη του αδελφού της νεκρής, έπειτα από καιρό αισθητής απουσίας, επιτείνει την αίσθηση επαναφοράς σε μια πολυπόθητη και θεραπευτική κανονικότητα. «Σε βεβαιώνω πως δεν νιώθω κανέναν πόνο, όταν θυμάμαι τη Μπεάτα», θα επιμείνει ο Ρόσμερ στον κουνιάδο του, τον Κρολ: «Κάθε μέρα μιλάμε γι’ αυτήν. Νιώθουμε σαν να είναι ακόμη εδώ, στο σπίτι». Η τελευταία πρόταση θα αποδειχθεί περισσότερο αληθινή από όσο φαντάζεται κανείς – και σίγουρα περισσότερο από όσο διανοούνται οι ίδιοι οι βασικοί ήρωες του έργου, ο Ρόσμερ και η Ρεβέκα, η οποία φρόντιζε την ασθενή στα τελευταία της και τώρα συνεχίζει να διαμένει στο Ρόσμερσχολμ. « Έχω εξοικειωθεί τόσο

με τον χώρο, που συχνά νομίζω πως ανήκω κι εγώ εδώ», θα πει στον συντηρητικό Κρολ, που την κοιτάζει με αυξανόμενη καχυποψία. Μα τι κάνει μια νεαρή, θελκτική και ανύπαντρη γυναίκα στο σπίτι ενός χήρου; Η μυστηριώδης, αμφιλεγόμενη σχέση των δύο θα μετατραπεί σε ένα δαιμόνιο δραματουργικό όχημα, μέσω του οποίου ο Ίψεν θα βαλθεί να εξερευνήσει τους άρρηκτους δεσμούς παρελθόντος και παρόντος, όχι μόνο σε προσωπικό αλλά και σε ευρύτερο κοινωνικό, μεταφυσικό και φιλοσοφικό επίπεδο. Σιγά σιγά, ο Ρόσμερ και η Ρεβέκα, υπό την πίεση του Κρολ αλλά και των υπόλοιπων προσώπων του έργου, θα παρασυρθούν σε μια δίνη αλλεπάλληλων εκμυστηρεύσεων, οδυνηρών λεκτικών αντιπαραθέσεων και ακραίων ψυχικών αντιμεταθέσεων, που θα τους οδηγήσουν στον θάνατο. Ακούγεται τραγικό και είναι. Βλέπετε, οι δυο τους είχαν μεγάλα σχέδια, πίστεψαν πως μαζί θα άλλαζαν τον κόσμο. Όταν η Ρεβέκα κατέβηκε από τον ιψενικό «Βορρά» και εισέβαλε στο Ρόσμερσχολμ, ήταν μια «γοργόνα», ένα «θαλάσσιο ξωτικό», ένα πνεύμα ελεύθερο, βιταλιστικό, που λαχταρούσε να φέρει το φως της χειραφέτησης στα σκοτεινά δώματα του σεβάσμιου αρχοντικού, στο οποίο, όπως μαθαί-

λόκληρη καταιγίδα μαίνεται στο σαλόνι του Ρόσμερσχολμ: τα κύματα της αλλαγής σκάνε πάνω στα βράχια της τάξης και της παράδοσης, τα πλοία της αναρχίας συντρίβονται πάνω στον ύφαλο του νόμου και της υποταγής, τα πλοκάμια της φύσης παγιδεύονται στα δίχτυα του πολιτισμού, τα πάθη ξεβράζονται ξέπνοα στις αμμουδιές της ενοχής, οι γοργόνες βγαίνουν εξανθρωπισμένες στη στεριά κι οι καπετάνιοι ξεμένουν απέλπιδες στις ξέρες. Η κυκλικότητα του έργου αναδύεται αμείλικτη: είναι βράδυ όταν αρχίζει το έργο και βράδυ όταν τελειώνει. Κι αν στην αρχή όλοι βρίσκονται στη σκιά ενός παρελθόντος το οποίο θεωρούν πως έχουν ξεπεράσει, στο κλείσιμο η σκιά αυτή αποδεικνύεται πως ελέγχει ακόμη τα πάντα. Καμία αλλαγή, καμία απελευθέρωση δεν μπορεί να επιτευχθεί, αν δεν ξορκιστούν τα φαντάσματα και όσα μας δένουν με αυτά. Αν υποθέσουμε ότι οι δύο ήρωες συνιστούν τη διττή όψη ενός ψυχισμού (Mπ. Τζόνστον), με όλες τις εσωτερικές αντιφάσεις του, τότε η Μπεάτα θα μπορούσε να ιδωθεί ως το φροϊδικό id τους: αυτό που λαθροβιεί εντός τους, αυτό το οποίο προσπαθούν συνεχώς ν’ αγνοήσουν ή να ξεγελάσουν, να το στριμώξουν στην ντουλάπα, ενώ εκείνο ουδέποτε σταματά να χτυπά την πόρτα ζητώντας επιμόνως να εξέλθει στο φως. Το ιψενικό κείμενο ανήκει στα πλέον πυκνά και περίπλοκα του δραματουργού. Δεκάδες στρώσεις χρονικότητας, υλικής και ψυχικής, δεκάδες κλυδωνισμοί, άνθρωποι που μετακινούνται εναγωνίως προς την αλήθεια την οποία για χρόνια απέφευγαν, σαν μια ψυχαναλυτική διαδικασία συμπιεσμένη στο διάστημα λίγων ημερών. Όμως εδώ, στην παράσταση που παρακολουθήσαμε στο Θέατρο Τέχνης, δεν έχουμε το σταδιακό ξεδίπλωμα του λόγου, των μυστικών, των κρυμμένων παθών. Δεν μας δίδεται κανένας χρόνος να αφουγκραστούμε, να πιάσουμε τα νήματα, να κατανοήσουμε το διακύβευμα, να μοιραστούμε το παιχνίδι ζωής και θανάτου που εκτυλίσσεται ενώπιόν μας. Αντιθέτως,

19.11.26


ΚΡΙΤΙΚΉ βγαίνουν όλα φάτσα φόρα από την πρώτη στιγμή. Αν το έργο συνιστά ένα ανελέητο σκάψιμο προς την αυτογνωσία, εδώ το έδαφος είναι σκαμμένο εξαρχής. Με το που ανάβουν τα φώτα, ξεκινούν τα χοροπηδητά στους καναπέδες, τα ξεγυμνώματα, τα χαϊδολογήματα, οι σωματικές επιθέσεις, τα γρυλίσματα, μια στερεοτυπική, καρικατουρίστικη αναπαράσταση της ζωικής φύσης της σεξουαλικότητας. Η καταπιεσμένη επιθυμία, τόσο επιμελώς καλυμμένη από το λούστρο της αριστοκρατικότητας στον Ίψεν, εδώ ξεμπροστιάζεται με το «καλημέρα», καταργώντας την πολυαναμενόμενη –και δραματουργικά πολύτιμη– έκρηξή της στο τέλος. Η Ρεβέκα της Ηρώς Μπέζου είναι ένα δαιμονισμένο κοριτσάκι με μίνι λευκό φορεματάκι, σκερτσόζα, μπριόζα, σεξουλιάρα, που δεν μπορεί να κρατήσει τα χέρια της μακριά από τους γοφούς και το φερμουάρ του Ρόσμερ, ενώ γίνεται έξαλλη και αλληθωρίζει φρουμάζοντας μόλις εκείνος βάζει φρένο στις ορέξεις της. Καμία δυνατότητα, κανένας χώρος δεν μας δίδεται ώστε ν’ ανακαλύψουμε μόνοι μας την προϊστορία των προσώπων και των σχέσεων, να εισπράξουμε το παλιρροϊκό κύμα που υψώνεται σταδιακά και σκάει πάνω μας σαρωτικά στη λήξη. Η πνευματική μάχη μεταξύ των δύο ανδρών, η τεράστια ιδεολογική σύγκρουση μεταξύ των δυνάμεων της προόδου και της οπισθοδρόμησης, αποδίδεται κυριολεκτικά, πεζά και κακόγουστα, με κλοτσιές, δαγκωματιές, σκισίματα βιβλίων, αυτοχαστουκίσματα και παλιομοδίτικα σπρωξίματα στο πάτωμα. Κυριολεξία και πάλι, όταν ο Κρολ (Γιάννης Χαρίσης) γδύνει τη Ρεβέκα τη στιγμή που την κατηγορεί για «χαμηλή» ηθική καταγωγή, ενώ το εύρημα με το οποίο δηλώνεται η παρουσία της νεκρής στο σπίτι, το ηχογραφημένο γυναικείο κλάμα που ακούγεται off stage ανά δέκα λεπτά, καταλήγει να θυμίζει περισσότερο τον ήχο του χλιμιντρίσματος στο Φρανκενστάιν Τζούνιορ παρά κάποια άυλη απειλή-επιστροφή του απωθημένου.

οποιείται την γκόθικ σημειολογία (το είδαμε και στον πρόσφατο Οιδίποδα) σμιλεύοντας, παραδείγματος χάριν, τη φιγούρα της οικονόμου Χέλσετ πάνω στο εμβληματικό πρότυπο της οικονόμου κυρίας Ντάνβερς από το χιτσκοκικό αριστούργημα, αποστολή που φέρει εις πέρας αβίαστα η μαυροφορεμένη, αγέλαστη Άντζελα Μπρούσκου, ενόσω αναπολεί την παλιά κυρία της χτενίζοντας υπνωτιστικά τη νέα. Γοτθικό μελόδραμα, φαρσοκωμωδία (το κωμικό στοιχείο είναι διαρκώς παρόν, πόρτες που ανοιγοκλείνουν με γδούπο, άνθρωποι που σκοντάφτουν κ.ο.κ.), αναπαράσταση διάσημων κινηματογραφικών σκηνών (ο Τζέιμς Στιούαρτ/Ρόσμερ μεταφέρει στα προτεταμένα χέρια του την παρ’ ολίγον πνιγμένη Κιμ Νόβακ/Μπέζου υπό τους ήχους της θυελλώδους ρομαντικής μουσικής του Μπέρναρντ Χέρμαν στο Vertigo), παραπομπές στο σύμπαν του Ντέιβιντ Λιντς (η video art του Παντελή Μάκκα, που αναδιπλασιάζει την εικόνα του σαλονιού σε «άλλο» χρόνο, επιδιώκοντας μια νότα «μυστηρίου»), ένας διασκεδαστής Νοσφεράτου (Γιώργος Γλάστρας) με βινύλ κολάν και μαύρα νύχια. Όλα ετούτα ανασύρονται από το φαντασιακό οπλοστάσιο του σκηνοθέτη προκειμένου να στοιχειοθετήσουν τη δική του ανάγνωση του Ίψεν, ουδέποτε, όμως, επιτυγχάνεται μια πραγματική αφομοίωσή τους σε ένα οργανικό όλον, στην ανοικοδόμηση μιας ουσιαστικά πρωτότυπης επανερμηνείας ετούτου του κλασικού έργου. Παραμένουν αμάσητα δανεικά, συστατικά ενός κοκτέιλ που δεν αναδεύτηκαν επαρκώς στο μπλέντερ και τώρα που το πίνουμε μάς κολλούν στα δόντια.

Καλώς ή κακώς, το κείμενο δεν μπορεί να λειτουργεί ως αφορμή για «τρελίτσες». Ο λογοκεντρισμός του Ίψεν εγείρει περιορισμούς και απαιτήσεις, αξιώνει έναν ιδιαίτερο χειρισμό. Δεν είναι το ζητούμενο να τον εικονογραφήσει κανείς με «δράσεις» για να απαλύνει τη «φλυαρία» των προσώπων.

Κ

αλώς ή κακώς, το κείμενο δεν μπορεί να λειτουργεί ως αφορμή για «τρελίτσες». Ο λογοκεντρισμός του Ίψεν εγείρει περιορισμούς και απαιτήσεις, αξιώνει έναν ιδιαίτερο χειρισμό. Δεν είναι το ζητούμενο να τον εικονογραφήσει κανείς με «δράσεις» για να απαλύνει τη «φλυαρία» των προσώπων. Δεν σπάει ο λογοκεντρισμός με σκέρτσα και ευρήματα, με λύσεις «εκ των έξω» αλλά «εκ των έσω», μετατρέποντας τα ίδια τα λόγια σε «χειρονομίες». Προσπαθώντας να διαβάσει τον Ίψεν «αλλιώς», ο Γιάννης Χουβαρδάς συνθέτει ένα ετερόκλητο σύμπαν όπου συναντιούνται πλήθος δανείων και αναφορών. Είναι πράγματι ευφυής και ευρηματική η σύνδεση που επιχειρείται μεταξύ του Ρόσμερσχολμ και της χιτσκοκικής Ρεβέκας, καθότι η ιδέα μιας νεκρής που κινεί τα νήματα των ζωντανών κινητοποιεί και τα δύο δράματα (με τον Χίτσκοκ, φυσικά, να εμπνέεται από τη Δάφνη ντι Μοριέ και όχι από τον Ίψεν). Ο σκηνοθέτης συνεχίζει να οικει-

Α

πουσία ρυθμού, απουσία νοήματος, ευρήματα πάνω στα ευρήματα, χαζοσεξουαλικά τριψίματα ερεθισμένων καβάλων, ένα κεφάλι λευκού λύκου που περνάει από ηθοποιό σε ηθοποιό (αχ, αυτό το ζωώδες του ανθρώπου και πώς να το παρουσιάσεις πιο εξόφθαλμα;), αμήχανοι «κατάσκοποι» πίσω από τα παράθυρα, μια ανούσια «τυφλόμυγα», επιπόλαιες προσπάθειες να βρεθούν «πρωτότυπες» δράσεις για το καθετί, και εν μέσω όλων αυτών, ο καταποντισμός κάθε συναισθηματικής εμπλοκής μας και η εκκωφαντική απορία μας. Τι να πει, τέλος, κανείς γι’ αυτή την πατριαρχικής προέλευσης αισθητική εμμονή να παρουσιάζονται επί σκηνής νεαρές γυναίκες ημίγυμνες, κοριτσάκια-πλανεύτρες, που προκαλούν με τα θέλγητρά τους τους ώριμους άνδρες, εκδραματίζοντας τις φαντασιώσεις τους; Κάπως μονάχος ο Αργύρης Ξάφης διασώζει ερμηνευτικά την κατάσταση, πλάθοντας ένα ιδιαίτερα πειστικό πορτρέτο του Ρόσμερ ως μαμόθρεφτου, σεξουαλικά ανίκανου καίτοι ευγενούς άνδρα, που κουλουριάζεται διαρκώς σε στάση εμβρύου στον καναπέ, ευνουχισμένος και χαμένος, ανήμπορος να αναλάβει την ευθύνη της επιθυμίας του. Δείτε σχετικά το Ibsen Cycle του Μπράιαν Τζόνστον.

LiFO 19.11.26

43


PERSONAL SHOPPER DIRTY LAUNDRY Baseball καπέλο σε χρώμα Vintage Cherry. dirty-laundry.gr

T

Ο Π FO Α Li am Te

H

LOGITECH Ασύρματα gaming ακουστικά Logitech.

SALOMON

public.gr

Unisex sportstyle παπούτσια XT-6 SHADOW. salomon.gr

DIESEL Unisex τζιν με relaxed fit. gr.diesel.com

VICKO Επιτραπέζιο κεραμικό διακοσμητικό Farfalle. vicko.gr

ELLESSE Τζάκετ με φερμουάρ σε μπλε χρώμα. aboutyou.gr

HAY Κουβέρτα από 100% μαλλί. myran.gr

OS SUNGLASSES Γυαλιά ηλίου, μοντέλο «Tokyo». simple-caracters.gr

44 THE GOOD LiFO

19.11.26


POLAROIDS ΠΟΡΤΡΕΤΑ ΜΙΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

Lah Porella, τραγουδοποιός, καλλιτέχνις

Ποιο μέρος της Αθήνας θα έδειχνες σε κάποιον που έρχεται πρώτη φορά; Το Κουκάκι, και θα πηγαίναμε σίγουρα στο στέκι μας, στο Ποτάμι, για ρακόμελα!

Τι ώρα ξυπνάς συνήθως και ποιο είναι το πρώτο πράγμα που κάνεις μόλις ξυπνήσεις; Ξυπνάω κατά τις 8:30, και το πρώτο πράγμα που κάνω είναι να πάρω αγκαλιά τον σκυλάκο μου, τον Φρέντο.

Ποια συμπεριφορά σε κάνει να χάνεις αμέσως το ενδιαφέρον σου για κάποιον; Όταν μιλάει συνέχεια για τον εαυτό του.

Ποια διαδρομή στην Αθήνα κάνεις σχεδόν καθημερινά; Από Νέα Σμύρνη στο Παλαιό Φάληρο, εκεί που δουλεύω.

Τι σε αγχώνει περισσότερο αυτή την περίοδο; Ετοιμάζω ένα μεγάλο live παράλληλα με όλα τα άλλα που κάνω και μου έχουν πέσει πολλά, παρ’ όλα αυτά ανυπομονώ.

Ποιο είναι το πιο συνηθισμένο πράγμα που παραγγέλνεις απ’ έξω; Τέρμα ξενέρωτο: μπιφτέκια κοτόπουλου με πουρέ γλυκοπατάτας.

Αν άλλαζες κάτι στη youth culture του σήμερα, τι θα ήταν; Να μην είμαστε τόσο στο κινητό και να μιλάμε περισσότερο πρόσωπο με πρόσωπο.

Πόσα λεπτά μπορείς να περάσεις χωρίς να κοιτάξεις το κινητό σου; Αν βρίσκομαι στην Αθήνα, δυστυχώς όχι και πάρα πολλά. Όταν όμως είμαι εκτός πόλης, κοντά στη φύση, μπορώ να περάσω ώρες χωρίς καν να το σκεφτώ.

Πώς φαντάζεσαι το μέλλον σου; Αλήθεια, δεν έχω ιδέα – όλα αλλάζουν τόσο έντονα και γρήγορα.

Ποιο είναι το τελευταίο πράγμα που κάνεις πριν κοιμηθείς; Προσπαθώ να τελειώσω το Τρένο των 9:45 του Γιάννη Μαρή.

Τι σε κάνει πραγματικά ευτυχισμένη; Η παρέα μου και η μουσική.

Ποιο τραγούδι ακούς ξανά και ξανά αυτή την περίοδο; Το «ΧΑΡΑ» από Dafné Kritharas. Το κομμάτι απλά δεν υπάρχει!

Ποιο είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετώπισες σε σχέση με τους γονείς σου; Η δυσκολία στην ανοιχτή επικοινωνία των συναισθημάτων.

Τι σ’ έκανε να κλάψεις τελευταία φορά; Η περίοδος, και ένα από τα τραγούδια μου, το «Μυστικό της Αφροδίτης».

Σε ποια ταινία θα ήθελες να πρωταγωνιστείς; Αν δεν είναι too cheesy, στο Χάρι Πότερ.

Ποια μικρή πολυτέλεια δεν θέλεις να στερηθείς ποτέ; Το Aperol Spritz.

Τι θα ήθελες να κάνεις, αλλά όλο αναβάλλεις; Να βγάλω δίπλωμα αυτοκινήτου.

Ποιο είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο που αντιμετωπίζεις στην ελληνική κοινωνία; Το ότι ακόμα δεν υπάρχει συμπερίληψη, έτσι ώστε όλοι/-ες/-α να νιώθουμε ασφάλεια.

Πες μου κάτι για το οποίο έχεις αλλάξει γνώμη τα τελευταία χρόνια. Ακούω το σώμα μου.

Ποιο είναι το πιο πρόσφατο πράγμα που σε έκανε να γελάσεις πολύ; Οι χαζομάρες που λέμε με την μπάντα μου.

Ποια είναι η μεγαλύτερη παρανόηση που υπάρχει σε σχέση με σένα; Ότι είμαι συνέχεια χαρούμενη και τίποτα δεν με στενοχωρεί, ούτε με θυμώνει.

Τι κάνεις όταν θέλεις να ξεφύγεις από όλους; Παίρνω τηλέφωνο την κολλητή μου.

Αν μπορούσες να εξαφανιστείς για ένα τριήμερο, πού θα πήγαινες; Στο χωριό μου, στην Ερεσό.

Ποιο είναι το τελευταίο πράγμα που έψαξες στο Google; «Λουλούδι leporella ιδιότητες» (κι αυτό ίσως είναι ένα μικρό hint).

Ποια ερώτηση θα ήθελες να σου κάνουν πιο συχνά; Θα ήθελα να με ρωτάνε από πού πήρα τις καουμπόικες μπότες μου.

Τι αγαπάς περισσότερο στην Αθήνα; Τους θορύβους της, κρύβουν μια ακατέργαστη ομορφιά.

@lah_porella

ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ ΦΩΤΟ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΛΑΣΚΑΡΙΔΟΥ

THE GOOD LiFO 918

45


starfax 2 3 - 29 νο ε μ β ρ ιου 20 26

ΤΟΞΟΤΗΣ [23.11/21.12] Η Πανσέληνος σε

ΚΡΙΟΣ [21.3/20.4] Η Πανσέληνος στους Δι-

σύνοδο με τον Ουρανό στους Διδύμους στις 24/11 ενεργοποιεί τον τομέα των σχέσεών σας και θα σας δώσει μια πιο ξεκάθαρη εικόνα για έναν στενό συνεργάτη ή τον σύντροφό σας. Μπορεί επίσης να νιώσετε την επιθυμία για περισσότερη ελευθερία. Το τρίγωνο με τον Πλούτωνα θα βαθύνει την κατανόησή σας για το θέμα, μαζί με την ικανότητά σας να λέτε τις σκέψεις σας σχετικά με αυτό, ενώ το εξάγωνο με τον Ποσειδώνα θα εξάψει τη φαντασία σας και θα σας κάνει πολύ καλούς στο φλερτ. Αργότερα, ο εμπνευστής Άρης που εισέρχεται στην Παρθένο, στον τομέα της καριέρας, στις 25/11, θα πυροδοτήσει τη φιλοδοξία σας κατά τους επόμενους τρεις μήνες. Η ώθηση στην ενέργεια και τον ενθουσιασμό σας σημαίνει ότι θα μπορούσατε να πετύχετε πολλά. Στις 28/11 θα είναι εξαιρετική στιγμή για ταξίδια και νέες γνωριμίες.

δύμους σε σύνοδο με τον Ουρανό στις 24/11 είναι σίγουρο ότι θα πυροδοτήσει τις καινοτόμες ιδέες σας. Ο εσωτερικός σας επαναστάτης μπορεί επίσης να εμφανιστεί. Επιπλέον, μια όψη από τον διορατικό Πλούτωνα θα δώσει βάθος στις σκέψεις και τις συζητήσεις σας, καθιστώντας τη στιγμή ιδανική για επαφές με άτομα με τα οποία έχετε κοινό όραμα. Η είσοδος του Άρη στην Παρθένο στις 25/11 θα ενεργοποιήσει τον τομέα της εργασίας και της υγείας σας. Κατά τη διάρκεια των επόμενων τριών μηνών, μεγάλο μέρος της εστίασής σας θα είναι στα επαγγελματικά σας και στην ευεξία σας – μια εξαιρετική εποχή για να ασχοληθείτε με τη διατροφή και το πρόγραμμα γυμναστικής σας ή τις στρατηγικές εργασίας σας και να κάνετε βελτιώσεις όπως απαιτείται. Στις 28/11, με το εξάγωνο Αφροδίτης - Δία, θα είναι εξαιρετική στιγμή για φλερτ.

ΑΙΓΟΚΕΡΩΣ [22.12/19.1] Η Πανσέληνος στους Διδύμους στις 24/11 φαίνεται ιδιαίτερα ισχυρή αυτήν τη φορά. Τέμνει τον άξονα Διδύμων/Τοξότη και έλκει τρεις πλανήτες, τον Ουρανό σε σύνοδο, τον Ποσειδώνα σε εξάγωνο και τον Πλούτωνα σε τρίγωνο. Θα μπορούσατε να βρείτε έναν τρόπο να αλλάξετε τα πράγματα κατά τη διάρκεια αυτής της Πανσελήνου ώστε να διευκολυνθεί η ρουτίνα σας. Αυτό μπορεί να αφορά μια ριζική αλλαγή στην καθημερινότητά σας, στην υγεία σας ή στον τρόπο με τον οποίο μπορείτε να προσφέρετε στους άλλους. Επίσης, μπορεί να σκεφτείτε μια καινοτόμο ιδέα που να σχετίζεται με την εργασία σας. Αργότερα, η είσοδος του Άρη στην Παρθένο στις 25/11 θα εντείνει την ανάγκη να διευρύνετε τους ορίζοντές σας. Κατά τη διάρκεια των επόμενων τριών μηνών, θα έχετε την τάση να εμβαθύνετε στην πνευματική σας ζωή, να εξερευνήσετε έναν νέο τομέα ή να ασχοληθείτε με τις σπουδές σας.

ΤΑΥΡΟΣ [21.4/20.5] Ευημερία και ευκαιρίες

ΥΔΡΟΧΟΟΣ [20.1/19.2] Ο τομέας του έρωτα και της δημιουργικότητας ενεργοποιείται με την Πανσέληνο στους Διδύμους στις 24/11 και καθώς τέμνει τον άξονα Διδύμων/Τοξότη τονίζεται και ο τομέας της κοινωνικής σας ζωής. Επιπλέον, ο συγκυβερνήτης σας, ο Ουρανός, είναι σε σύνοδο με τη Σελήνη. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει καλά νέα για την ερωτική σας ζωή, την απόκτηση παιδιού ή την ολοκλήρωση ενός έργου. Η συμμετοχή σας σε ένα πάρτι ή κοινωνική εκδήλωση θα σας δώσει την ευκαιρία να κάνετε μια καινούργια γνωριμία με καλούς οιωνούς. Ο Ποσειδώνας στον τομέα της επικοινωνίας θα σας βοηθήσει να εκφράσετε το ενδιαφέρον σας και να κερδίσετε τις εντυπώσεις. Ο Άρης που εισέρχεται στην Παρθένο, στο βασίλειο της μεταμόρφωσης και της θεραπείας σας, στις 25/11, θα διεγείρει κάποια δυνατά συναισθήματα και θα εντείνει το πάθος κατά τη διάρκεια των επόμενων τριών μηνών.

ΙΧΘΥΣ [20.2/20.3] Μια κρίση επαναστατια πό τη μ αρ ιβ ίκυ κα λλέ ρ γ η (st ar f ax@ li f o. g r ) εικονογραφηση: bianka

46

LiFO

μενων τριών μηνών. Όλα έχουν να κάνουν με διά ζώσης προσωπικές συναντήσεις. Μια κλιμάκωση του πάθους με τον σύντροφό σας ή της αντιπαράθεσης με έναν συνεργάτη είναι πιθανή. Ένα άλλο σενάριο θα μπορούσε να σας βρει να συνεργάζεστε με έναν φίλο ή συνάδελφο σε ένα έργο. Στις 28/11, με το εξάγωνο Αφροδίτης - Δία, θα έχετε αύξηση εσόδων μέσω της εργασίας και κοινών πόρων. Απολαύσετε το Σ/Κ.

κότητας που αφορά την οικογένειά σας ή την περιουσία σας θα μπορούσε να προκαλέσει η Πανσέληνος, που κάνει σύνοδο με τον ασταθή Ουρανό στους Διδύμους στον οικογενειακό σας τομέα στις 24/11. Η πρόσθετη υποστήριξη από τον Πλούτωνα στον ασυνείδητο κόσμο σας θα εμβαθύνει την κατανόησή σας για οτιδήποτε προκύπτει για εσάς αυτή την εβδομάδα. Αργότερα, η είσοδος του Άρη στην Παρθένο στις 25/11 θα ενεργοποιήσει τον τομέα των σχέσεών σας κατά τη διάρκεια των επό-

τους επόμενους τρεις μήνες. Μπορεί επίσης να σας ωθεί να επιχειρηματολογείτε, οπότε επιλέξτε προσεκτικά τις μάχες σας. Το εξάγωνο Αφροδίτης Δία στις 28/11 θα ευνοήσει τις διαπραγματεύσεις, ενώ θα έχετε και αύξηση εσόδων.

ΛΕΩΝ [23.7/23.8] Ο τομέας της κοινωνικής σας δικτύωσης ενεργοποιείται με την Πανσέληνο στους Διδύμους, που κάνει σύνοδο με τον αντισυμβατικό Ουρανό στις 24/11. Αυτό θα μπορούσε να διαμορφώσει μια λαμπρή ή ανησυχητική εικόνα για την κοινωνική σας ζωή. Θα μπορούσατε επίσης να έχετε συναντήσεις με εκκεντρικούς ανθρώπους που θα σας προκαλέσουν ένταση, αλλά παράλληλα θα διευρύνουν την άποψή σας για τον κόσμο. Ταυτόχρονα, το τρίγωνο με τον Πλούτωνα στον τομέα των σχέσεών σας θα ξεκαθαρίσει την εικόνα σχετικά με τον σύντροφο ή έναν στενό συνεργάτη. Στις 25/11, ο Άρης εισέρχεται στην Παρθένο στον τομέα των περιουσιακών σας στοιχείων, και θα ενεργοποιήσει την κερδοφορία σας τους επόμενους τρεις μήνες. Στις 28/11 θα είναι εξαιρετική στιγμή για εκδρομές και ψυχαγωγία. ΠΑΡΘΕΝΟΣ [24.8/22.9] Η Πανσέληνος στους Διδύμους, στον τομέα της καριέρας, σε σύνοδο με τον Ουρανό στις 24/11 θα ξυπνήσει την επιθυμία να κάνετε μια αντισυμβατική ή καινοτόμο επαγγελματική κίνηση. Αυτή η επιρροή, σε συνδυασμό με το τρίγωνο του Πλούτωνα στον τομέα της εργασίας, μπορεί να φέρει μια ξαφνική διορατικότητα που θα αλλάξει την κατεύθυνσή σας. Αργότερα, ο Άρης, ο κινητήριος μοχλός, που εισέρχεται στο ζώδιό σας στις 25/11, θα πυροδοτήσει την αποφασιστικότητά σας να πετύχετε σε ό,τι έχετε επικεντρωθεί. Ο δυναμισμός σας θα είναι στα ύψη κατά τους επόμενους τρεις μήνες, επομένως το να είστε σαφείς σχετικά με το τι στοχεύετε θα είναι κρίσιμο για την επίτευξη των επιθυμητών αποτελεσμάτων. Το εξάγωνο Αφροδίτης - Δία στις 28/11 φέρνει ευκαιρίες για αύξηση εσόδων και ευνοεί τις μυστικές διαπραγματεύσεις.

για αύξηση κερδών θα είναι τα δώρα της Πανσελήνου, που θα κάνει σύνοδο με τον Ουρανό στους Διδύμους, στις 24/11. Είναι μια διαφωτιστική αλλά απρόβλεπτη επιρροή. Το τρίγωνο με τον Πλούτωνα θα ενισχύσει τη διορατικότητά σας και μπορεί να σας συνδέσει με έναν επαγγελματία που θα σας δώσει την ευκαιρία να αυξήσετε το εισόδημά σας. Αργότερα, ο Άρης εισέρχεται στην Παρθένο στις 25/11, ενεργοποιώντας τον τομέα της διασκέδασης, της δημιουργικότητας και του ρομαντισμού. Κατά τη διάρκεια των επόμενων τριών μηνών, η καρδιά σας θα έχει πρωταγωνιστικό ρόλο, αφού ο Άρης στην Παρθένο σάς φέρνει έμπνευση και χαρά. Στις 28/11 με το εξάγωνο Αφροδίτης - Δία κάποια χαρμόσυνα νέα θα αποτελέσουν αφορμή για εορτασμούς.

ΖΥΓΟΣ [23.9/22.10] Η Πανσέληνος στους Διδύμους στις 24/11 θα μπορούσε να είναι μια ξεχωριστή στιγμή για εσάς. Αυτή η Πανσέληνος τέμνει τον άξονα Διδύμων/Τοξότη και τους τομείς ταξιδιών και σπουδών του ωροσκοπίου σας. Επιπλέον, έλκει τον Ουρανό σε σύνοδο, τον Ποσειδώνα σε εξάγωνο και τον Πλούτωνα σε τρίγωνο. Τα πράγματα θα μπορούσαν να συμβούν γρήγορα σε αυτή την ημερομηνία ή γύρω από αυτήν. Εν συνεχεία, ο Άρης που εισέρχεται στην Παρθένο, στο ασυνείδητό σας βασίλειο, στις 25/11, θα ενεργοποιήσει τον εσωτερικό σας κόσμο κατά τους επόμενους τρεις μήνες. Ανεκπλήρωτα συναισθήματα μπορεί να βγουν στην επιφάνεια και θα πρέπει να τα διαχειριστείτε. Η ανάληψη δράσης, ωστόσο, μπορεί να είναι απογοητευτική λόγω της εσωστρεφούς φύσης της επιρροής. Στις 28/11 θα είναι εξαιρετική στιγμή για εξόδους.

ΔΙΔΥΜΟΣ [21.5/21.6] Η Πανσέληνος σε σύνοδο με τον Ουρανό στο ζώδιό σας στις 24/11 σηματοδοτεί την ολοκλήρωση ενός κύκλου και την έναρξη μιας νέας πορείας σε επαγγελματικό ή προσωπικό επίπεδο. Επιπλέον, το τρίγωνο με τον ισχυρό Πλούτωνα θα βαθύνει την επίγνωσή σας σχετικά με την αλλαγή και θα σας επιτρέψει να δείτε τη ζωή σας από μια νέα οπτική γωνία. Αργότερα, στις 25/11, η είσοδος του Άρη στην Παρθένο, στον οικιακό σας κόσμο, θα ενεργοποιήσει την οικογενειακή σας ζωή τους επόμενους τρεις μήνες. Ο Άρης μπορεί να είναι τόσο ενθαρρυντικός όσο και ενοχλητικός, οπότε μη διστάσετε να ασχοληθείτε με ένα έργο ανακαίνισης ή να οργανώσετε μια οικογενειακή συγκέντρωση, αλλά να είστε προσεκτικοί με το πώς διαχειρίζεστε το άγχος στο οικιακό σας περιβάλλον. Στις 28/11 με το εξάγωνο Αφροδίτης - Δία είναι ιδανική στιγμή για να ξεκινήσετε μια σχέση.

Sudoku No 918 6

ΚΑΡΚΙΝΟΣ [22.6/22.7] Ένα κάλεσμα αφύπνισης θα είναι το δώρο της Πανσελήνου στους Διδύμους που θα συναντήσει τον φωτισμένο Ουρανό στις 24/11. Το να είστε ανοιχτοί στην απελευθέρωση από το παρελθόν θα ανοίξει έναν χώρο για περισσότερες ευλογίες στη ζωή σας. Επιπλέον, η σύνδεση με τον Πλούτωνα θα σας φέρει σε επαφή με την προσωπική σας δύναμη και θα σας παρακινήσει να απελευθερώσετε ένα συναίσθημα, μια πεποίθηση ή μια συμπεριφορά που σας κρατά πίσω. Αργότερα, ο εμπνευστής Άρης που εισέρχεται στην Παρθένο στις 25/11 θα ενεργοποιήσει τις συζητήσεις σας, την περιέργεια και την αναζήτηση γνώσης κατά

ΣΚΟΡΠΙΟΣ [23.10/22.11] Ο τομέας των

2 8

1 3

1

9 3

7 4 1

3

6 8 2

8 8

6 3 9

2

8 7

3

Η λύση του προηγούμενου 6 5 7 4 9 1 3 2 8

8 2 1 3 7 5 4 9 6

4 9 3 2 6 8 7 5 1

7 1 2 8 5 3 9 6 4

5 8 9 7 4 6 2 1 3

3 4 6 1 2 9 5 8 7

9 3 5 6 8 7 1 4 2

1 6 4 5 3 2 8 7 9

2 7 8 9 1 4 6 3 5

οικονομικών σας ενεργοποιείται με την Πανσέληνο στους Διδύμους στις 24/11, καθώς τέμνει τον άξονα Διδύμων/Τοξότη και τους τομείς των κοινών σας πόρων και των οικονομικών μέσω της εργασίας. Ταυτόχρονα, συμμετέχουν τρεις πλανήτες, ο Ουρανός σε σύνοδο, ο Ποσειδώνας σε εξάγωνο και ο Πλούτωνας σε τρίγωνο. Ενδεχομένως να έχετε κάποια καλά νέα σχετικά με τα επαγγελματικά σας ή ένα ακίνητο και να αυξήσετε τα έσοδά σας. Αργότερα, η είσοδος του Άρη στην Παρθένο στις 25/11 θα ενεργοποιήσει τον κοινωνικό σας τομέα κατά τη διάρκεια των επόμενων τριών μηνών. Όλα έχουν να κάνουν με τη σύνδεση με ανθρώπους και ομάδες που σας παρακινούν και σας προσφέρουν νέες εμπειρίες. Μπορεί επίσης να αφοσιωθείτε σε έναν κοινωνικό σκοπό και να γνωρίσετε άτομα με τα οποία έχετε κοινά ιδανικά. Στις 28/11 μια κρυφή ερωτική σχέση ξεκινά με καλούς οιωνούς.

19.11.26


LiFO 19.11.26

47


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
Τεύχος 918 by Dyo Deka S.A. - Issuu