Issuu

913 free p ress

ΟΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ!

Ε Κ Α Τ Ο Χ Ρ Ο Ν Ι Α C A H I E R S D ’A R T

1 5 . 1 0. 2 0 2 6

ΔΩΡΕΑΝ ΟΔΗΓΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΚΑΘΕ ΠΕΜΠΤΗ

ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ

T O Π Ε Ρ Ι ΟΔ Ι Κ Ο Π Ο Υ Ε Π Η Ρ Ε Α Σ Ε Κ ΑΤΑ ΛΥ Τ Ι Κ Α Τ Η Μ Ο Ν Τ Ε Ρ Ν Α Τ Ε Χ Ν Η

LiFO

15.10.26

6 ΣΤΗΛΕΣ

index913

αδεσποτοσ

πολιτικο επταημερο νικολασ σεβαστακησ

παραλλαγεσ

χάρησ καλαϊτζίδησ

ιλεκτρισιτυ

κώστασ αναγνωστόπουλοσ

νεοσ αγνωστοσ κοσμοσ

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ

ΙΩΑΝΝΑ

20 ΜΠΟΥΡΑΖΟΠΟΥΛΟΥ

Ο XΡΉΣΤΟΣ ΦΕΡΕΝΤΊΝΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

59 ΛΕΠΤΑ ΜΕ ΤOΝ ΘΑΝΆΣΗ ΝΕΟΦΏΤΙΣΤΟ

www.lifo.gr ΔΥΟ ΔΕΚΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. ΒOΥΛΗΣ 22, 105 63 ΑΘΗΝΑ T 210 3254 290, F 210 3249 785 info@lifo.gr –––––– εκδοτης/διευθυντησ Στάθης Τσαγκαρουσιάνος chief executive officer/editor in chief Μιχάλης Μιχαήλ chief operating officer/commercial director Θανάσης Χαραμής creative director Γιάννης Καρλόπουλος διευθυντής συνταξησ Γιάννης Πανταζόπουλος διευθυντής εντυπησ εκδοσησ Τάσος Μπρεκουλάκης διευθυντής mikropragmata.lifo.gr Άρης Δημοκίδης αρχισυνταξία podcasts/vidcasts Μερόπη Κοκκίνη –––––– εμπορικο τμημα advertising director Ξένια Στασινοπούλου direct sales director Κώστας Μαντάς head of digital advertising Άννα Λαπαρδάγια direct sales Γιώργος Λυκουργιώτης advertising manager Πωλίνα Κουτσοβίλη (pkoutsovili@lifo.gr) advertising coordinator Κατερίνα Κουρμούζη (kkourmouzi@lifo.gr) head of creative Βασίλης Καψάσκης branded content managers Φιλιώ Ράγκου, Ιωάννα Παναγοπούλου digital campaign manager Γιώργος Γιαννή advertising executive Χριστίνα Καλλή –––––– ψηφιακή ανάπτυξη/προγραμματισμός lifo.gr Θανάσης Βιρβίλης –––––– ατελιέ αrt director Μαργαρίτα Καμαριώτη, Νίκος Σιαμπανόπουλος φωτογράφοι Σπύρος Στάβερης, Πάρις Ταβιτιάν, Freddie F. διαμόρφωση ψηφιακής εκδοσης Μαρούσα Θωμά, Ελπισία Σπαθάρη υπευθυνη υλης Μαρία Δρουκοπούλου συντονισμοσ υλης Γιάννης Κωνσταντίνου διορθωση/επιμελεια κειμένων Μυρτώ Αθανασοπούλου, Μαρία Μανθοπούλου –––––– συντακτικη ομαδα Θοδωρής Αντωνόπουλος, Λουίζα Αρκουμανέα, Μίνα Καλογερά, Ντίνα Καράτζιου, Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος, Τίνα Μανδηλαρά, Μαρία Παππά, Χρήστος Παρίδης, Δημήτρης Πολιτάκης, Γιώργος Τσαγκόζης συνεργατεσ Τζούλη Αγοράκη, Έφη Ανέστη, Αλέξανδρος Βουρλάκος, Ειρήνη Γιαννάκη, Λίνα Ιντζεγιάννη, Χάρης Καλαϊτζίδης, Ερωφίλη Κόκκαλη, Υρώ Κολιακουδάκη, Χρυσέλλα Λαγαρία, Στέλλα Λιζάρδη, Νίκος Γ. Μαστροπαύλος, Νίκη Μηταρέα, Αγιάτη Μπενάρδου, Σταυρούλα Παπασπύρου, Νικόλας Σεβαστάκης, Δέσποινα Τριβόλη, Φώντας Τρούσας, Θοδωρής Τσάτσος, Φώφη Τσεσμελή, Νίκος Τσέφλιος, Κορίνα Φαρμακόρη αρχισυνταξία ειδησεων Λία Φασόλη newsroom Αγάπη Βαρούνη, Μιχάλης Γιαννακίδης, Βασιλική Δρίβα, Ναζιγκέν Μάμο, Μαρία Μπαρλή, Ελένη Ποσνακίδου, Γιάννης Σταθόπουλος, Χρήστος Ψυχογιός –––––– podcasts/vidcasts καμερα-μονταζ Γεράσιμος Δομένικος, Ελευθερία Λασκαρίδου ηχοληψια Φαίδωνας Κτενάς, Αλέξανδρος Αντωνίου social media Άκης Κατσούδας –––––– λογιστηριο οικονομική διεύθυνση Δημήτρης Τασιόπουλος λογιστήριο Βασίλης Κοτρωνάκης, Άκης Ιωάννου, Έφη Ηλιοπούλου γραμματεία Βιβίκα Ανδριανάτου –––––– κωδικος εντυπου 7639 –––––– μετοχος/νομιμοσ εκπροσωποσ Ευστάθιος Τσαγκαρουσιάνος –––––– MET 230578

παρακαλουμε ανακυκλωστε

LiFO 15.10.26

Feedback

Γιατί τα λατομεία γίνονται το νέο trend στον πολιτισμό

Σ ΥΝΕΝΤΕΥ ΞΗ

Από τα γυρίσματα της ταινίας του Ρομέν Γαβρά στον Βώλακα έως τις συναυλίες και τα μεγάλα events στα Λατομεία Διονύσου, η αξιοποίησή τους ως τόπων πολιτισμού κερδίζει έδαφος διεθνώς.

«Κανένα έγκλημα δεν μπορεί να δικαιολογήσει ένα άλλο»

LiFO

ti δ ι α β α σ α με αυ τη την εβ δομ α δ α σ το

LiFO.gr

Το βουνό στον Βώλακα, στη Δράμα, είναι ένας εντυπωσιακός τόπος φυσικής ομορφιάς. Οι κομμένες επιφάνειες του μαρμάρου, οι απότομοι όγκοι και οι γεωμετρίες που αφήνει πίσω της η εξόρυξη συνθέτουν ένα σκηνικό σχεδόν εξωπραγματικό. Εκεί επέλεξε ο Ρομέν Γαβράς να γυρίσει σκηνές της ταινίας Sacrifice, μετατρέποντας έναν ενεργό εξορυκτικό χώρο σε κινηματογραφικό τοπίο με εικόνες που μεταδίδονται ήδη σε όλον τον κόσμο. Το παράδειγμα του Βώλακα φέρνει στο προσκήνιο ένα ουσιαστικό ερώτημα: μπορεί ένα λατομείο να είναι ταυτόχρονα τόπος παραγωγής και πολιτισμού; Και τι συμβαίνει όταν η εξόρυξη ολοκληρώνεται; Ουσιαστικά, μπορεί ένας χώρος που έχει αλλάξει οριστικά τη γεωγραφία ενός βουνού να αποκτήσει μια δεύτερη ζωή, ως υπαίθριο θέατρο, χώρος τέχνης και συναυλιών, εκπαιδευτικό πάρκο ή προορισμός γεωτουρισμού; Το βασικό πρόβλημα στη χώρα μας είναι ότι απουσιάζει ένα σαφές θεσμικό πλαίσιο για την πραγματοποίηση πολιτιστικών εκδηλώσεων σε ανενεργά ή ενεργά λατομεία. Στην πράξη, διαπιστώνεται ότι οι αρμόδιες υπηρεσίες ενδέχεται να ακολουθούν ουσιωδώς διαφορετική προσέγγιση ως προς τη δυνατότητα πραγματοποίησης τέτοιων χρήσεων. Ειδικότερα, το Τμήμα Επιθεώρησης Μεταλλείων Νοτίου Ελλάδος φαίνεται να υιοθετεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα αυστηρή και περιοριστική ερμηνεία του ισχύοντος πλαισίου, θέτοντας πρόσθετους περιορισμούς ως προς την αποδοχή των εν λόγω χρήσεων, σε αντίθεση με την προσέγγιση που φαίνεται να ακολουθεί το αντίστοιχο Τμήμα Βορείου Ελλάδος. Σύμφωνα με πληροφορίες της LiFO, το ζήτημα βρίσκεται ήδη υπό θεσμική επεξεργασία στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με στόχο τη διαμόρφωση ενός σαφούς πλαισίου που θα επιτρέπει την παράλληλη πολιτιστική αξιοποίηση των λατομείων, υπό αυστηρές προϋποθέσεις ασφαλείας και χωρίς να παρεμποδίζεται η κύρια εξορυκτική δραστηριότητα. Αντίστοιχα μοντέλα αδειοδότησης για τη διοργάνωση μεγάλων εκδηλώσεων σε τέτοιους χώρους έχουν ήδη εφαρμοστεί στο εξωτερικό, ενώ και στην Ελλάδα υπάρχουν παραδείγματα επιτυχημένων διοργανώσεων. Ένα από τα βασικά ζητήματα που μένει να διευκρινιστεί είναι ποια αρχή θα αναλάβει την αρμοδιότητα αδειοδότησης: μια κεντρική υπηρεσία του υπουργείου, όπως συμβαίνει στη Γαλλία, ή η Περιφέρεια, όπως στην Ιταλία. Είναι, πάντως, γεγονός ότι η σχετική ρύθμιση θα έρθει προς ψήφιση σε ένα από τα επόμενα υπουργικά συμβούλια. O Hennes Alt, μέλος της Dionyssomarble, έγινε ευρύτερα γνωστός ως ο άνθρωπος που άνοιξε τον εμβληματικό χώρο των λατομείων σε μεγάλης κλίμακας πολιτιστικά και μουσικά δρώμενα, όπως η φιλοξενία του διάσημου οπτικοακουστικού σόου «X» των Adriatique στην Ελλάδα. «Δεν θέλω η Ελλάδα να γίνει μουσείο του εαυτού της. Θα ήθελα να παραμείνει ένα εργαστήρι παραγωγής πολιτισμού», λέει, συνδέοντας την ιστορία της πέτρας με τη δυνατότητα δημιουργίας νέων πολιτιστικών εμπειριών. Η παράδοση, όπως την αντιλαμβάνεται, δεν είναι κάτι που πρέπει να μένει ανέγγιχτο. Είναι κάτι που παραδίδεται ζωντανό στην επόμενη γενιά. Ο Παρθενώνας δεν είναι μόνο ένα μνημείο που θαυμάζουμε αλλά και ένα μνημείο που συνεχίζουμε να συντηρούμε και να φροντίζουμε, χρησιμοποιώντας το υλικό του ίδιου του βουνού από το οποίο προήλθε. Η ίδια σκέψη επεκτείνεται και στα λατομεία. Ένας τόπος που άλλαξε για πάντα το σχήμα ενός βουνού μπορεί να αποκτήσει μια δεύτερη ζωή: εκεί όπου για γενιές οι λατόμοι έκοβαν την πέτρα είναι δυνατό να γυρίζεται μια ταινία, να ακούγεται μουσική, να συγκεντρώνεται κόσμος και να συναντιούνται άνθρωποι που διαφορετικά δεν θα βρίσκονταν ποτέ εκεί.

pageviews

ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΗ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΥ

podcasts & vidcasts που δεν πρέπει να χάσετε

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΥ

Οι σκηνοθέτες του πολυσυζητημένου ντοκιμαντέρ NΑΖΑ μιλούν στη LiFO για την ταινία-σοκ που εξόργισε τον Νετανιάχου και τους έκανε ανεπιθύμητους στην ίδια τους τη χώρα.

Είχαμε μιλήσει πρόπερσι με τον Γιουβάλ Αμπραχάμ με αφορμή την προηγούμενη ταινία του, Νo other land, την οποία γύρισε μαζί με τους Παλαιστίνιους Μπέιζελ Άντρα και Χαμντάν Μπαλάλ και αφορούσε τις συνεχείς παραβιάσεις δικαιωμάτων και την ωμή βία εποίκων και στρατιωτών του IDF κατά των Παλαιστινίων της κατεχόμενης Δυτικής Όχθης. Ήδη από τότε είχε στοχοποιηθεί από κυβερνητικά στελέχη, ακροδεξιούς και μιλιταριστικούς κύκλους στη χώρα του ως προδότης. Η κατηγορία επανήλθε δριμύτερη, με τις αντιδράσεις στο Ισραήλ για την ταινία ΝAZA, η οποία τιμήθηκε φέτος με το Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής του 83ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Βενετίας –θυμίζει σε εφιαλτικό βαθμό μια άλλη βραβευμένη ταινία, τη Ζώνη Ενδιαφέροντος– να φτάνουν μέχρι απειλές ακόμα και κατά της ζωής του ίδιου, της συν-σκηνοθέτιδας, Ρέιτσελ Σορ, και των οικογενειών τους. Ιδού τι είπαν οι ίδιοι για όλα αυτά: «Πιστεύουμε ότι οι άνθρωποι έχουν επιλογή, το “αυτές τις διαταγές είχα” δεν μπορεί να αποτελεί δικαιολογία για εγκλήματα πολέμου. Είναι όμως χρήσιμο να κατανοήσουμε τους μηχανισμούς που επιτρέπουν στα άτομα αυτά να συμμετέχουν σε τέτοια εγκλήματα. Δεν έχει να κάνει μόνο με το Ισραήλ ή την ισραηλινή κοινωνία. Είναι κάτι που έχει ξανασυμβεί στο παρελθόν σε άλλες κοινωνίες και μόνο αν κατανοήσουμε πώς και γιατί κάποιοι άνθρωποι “καθ’ όλα φυσιολογικοί” μπορούν να κάνουν τόσο κακό σε άλλους ανθρώπους, ίσως ελαχιστοποιήσουμε την πιθανότητα να επαναληφθεί».

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Ακολουθήστε τα podcasts & τα vidcasts της LiFO στην Apple, στο Spotify ή στο LiFO.gr

Χρίστος Γεωργάλας: «Στη Γάζα έβλεπα 100 νεκρά παιδιά την ημέρα» «ΛΙΓΗ ΖΩΗ» ΜΕ ΤΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ

Αυγό: Τρώμε μόνο το ασπράδι ή και τον κρόκο; Ένας γιατρός απαντά «HEALTHY PEOPLE» ΜΕ ΤΟΝ ΣΤΕΛΙΟ ΠΑΝΤΑΖΗ

H σκληρή αλήθεια για την κβαντική ιατρική «ΣΚΛΗΡΕΣ ΑΛΗΘΕΙΕΣ» ΜΕ ΤΟΝ ΑΡΗ ΔΗΜΟΚΙΔΗ

DAILY Μια γυναίκα φεύγει, μια σωστή κυρία Τα βήματά της σβήνουν μια θλιβερή ιστορία…

Βασίλης Μπισμπίκης: « Έχω παίξει ξύλο για τον Παναθηναϊκό» «ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗΣ» ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΛΥΚΟΥΡΟΠΟΥΛΟ

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΟΛΙΤΑΚΗ

Μοιάζει κάπως ταιριαστός με τη «ζημιάρικη» δημόσια παρουσία της ο τρόπος με τον οποίο «φεύγει νύχτα» από τη χώρα κι από τη θέση της η μέχρι χθες πρέσβειρα των ΗΠΑ, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, ένα ονοματεπώνυμο που θα πληκτρολογούμε όλο και λιγότερο ίσως, θα περάσει καιρός όμως για να το σβήσουμε από τη μνήμη. Η μορφή της θα μας στοιχειώνει για πάντα (ή τουλάχιστον μέχρι τον Φεβρουάριο που θα μας επισκεφθεί ο «Αντίχριστος» ο ίδιος, ο Αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς). Έναν χρόνο σκάρτο περάσαμε μαζί της, αλλά τι χρόνο. Και πόσο περιεχόμενο. Και πόσο πρόωρο, άδοξο και ταπεινωτικό φινάλε. Για εκατό ψωροχιλιάρικα μάλιστα, για ένα ψιλικατζίδικο νταραβέρι. Εκείνη που ήταν πάντα τόσο «large» και όλοι οι «κοσμικοί» κύκλοι ήθελαν να φωτογραφηθούν μαζί της, παρότι (ή επειδή) αποτελούσε μια τόσο κραυγαλέα ενσάρκωση του τραμπικού zeitgeist, του MAGA φετιχισμού, της μακιγιαρισμένης τοξικότητας του Mar-a-Lago, της αισθητικής του Fox News.

«Πονούσα και μου έλεγαν “φέρε και καμιά φίλη να δώσει ωάρια”» «ΟΙ ΑΛΛΟΙ» ΜΕ ΤΗ ΜΕΡΟΠΗ ΚΟΚΚΙΝΟΥ

15.10.26

LiFO 15.10.26

• Πώς κλίνεται ο μέλλοντας; • Τι ήξερε το Ισραήλ για την 7η Οκτώβρη; • Η θανατική ποινή ως ριάλιτι σόου

15 ο κ τ ωβ ρι ου 2 02 6

913

alk of the town

Κίμπερλι Γκιλφόιλ: Η Ελλάδα τελικά δεν της ταίριαζε

Ο καβγάς ΠΑΣΟΚ-ΕΛΑΣ, η Καρυστιανού και η επίσκεψη Ρούμπιο στην Πνύκα. απ ό τ ο ν αδεσπ ο τ ο

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

LiFO

Η παρουσία του Μάρκο Ρούμπιο στην Πνύκα είχε τις δικές της στοχεύσεις και ισχυρούς συμβολισμούς. Ήταν, σε μεγάλο βαθμό, το μανιφέστο όχι απλώς του επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας αλλά και ενός δυνητικού υποψηφίου Προέδρου. Ο Αμερικανός υπουργός επιχείρησε να προσδώσει στις επιλογές της Ουάσινγκτον ένα ανώτερο, αξιακό περιεχόμενο. Προσπάθησε να νομιμοποιήσει τη στρατηγικής της επιβολής μέσω της ωμής ισχύος, βασισμένος σε δάνεια από την κλασική αρχαιότητα, το κλέος της οποίας εξακολουθεί να λειτουργεί ως ηθικό άλλοθι.

15.10.26

LiFO 15.10.26

Η συγκυρία προσφερόταν: η Πνύκα, κοιτίδα της δημοκρατίας, ως απάντηση στις αιτιάσεις περί αντιδημοκρατικών παρεκκλίσεων της νέας αμερικανικής διοίκησης. Η σύνδεση των Περσικών Πολέμων με τις σύγχρονες γεωπολιτικές συγκρούσεις στην περιοχή. Το πρόταγμα της δυτικής πρωτοκαθεδρίας, κατ’ αναλογία προς τη θεμελίωση του δυτικού πολιτισμού μέσω και της αρχαιοελληνικής κληρονομιάς. Η αντίδραση ήταν, φυσικά, προβλέψιμη. Από τη μία, οι οπαδοί του Τραμπ που ενθουσιάστηκαν, το ίδιο και όσοι συμμερίζονται τις διαιρέσεις που ανέδειξε η ομιλία Ρούμπιο. Πολύ περισσότεροι απλώς κολακεύτηκαν από τα διόλου φειδωλά εγκώμια προς τους ένδοξους προγόνους μας. Από την άλλη, οι πολέμιοι της ατζέντας του Λευκού Οίκου, που ενοχλήθηκαν από την εργαλειοποίηση της ιστορίας (μας) για τη δικαιολόγηση σύγχρονων αναχρονισμών. Από όποια πλευρά, όμως, και αν την προσεγγίσει κάποιος, επιβεβαιώνεται για πολλοστή φορά το ασύλληπτο πολιτικό και διπλωματικό κεφάλαιο που διαθέτει η Ελλάδα λόγω της γοητείας που ακόμα ασκεί η κλασική αρχαιότητα. Έστω και υστερόβουλα, έστω επιφανειακά, το γεγονός ότι 25 αιώνες μετά οι παγκόσμιοι παίκτες αναζητούν στοιχεία ανύψωσης στην ελληνική γραμματεία αποτελεί πηγή ισχύος για τη χώρα μας. Αυτή η βιωμένη οικειότητα του δυτικού κόσμου με το παρελθόν μας λειτούργησε καταλυτικά σε όλη την πορεία της χώρας. Από τον φιλελληνισμό των χρόνων της Επανάστασης μέχρι τη μετέπειτα ένταξή μας στους δυτικοευρωπαϊκούς θεσμούς, δημιουργεί μια διαρκή, πολύτιμη δεξαμενή θετικής προδιάθεσης, που έχει πολλάκις αξιοποιηθεί. Βεβαίως, η Ιστορία δεν αρκεί ως αντίδωρο για τα πάντα. Κάπως έτσι, άλλωστε, αποκτήσαμε τη φήμη των «κακομαθημένων παιδιών» της. Παραμένει, όμως, ένα μοναδικό asset για τη χώρα μας. Όπως θα έλεγε ο «κύριος Πάνος» στο Ας περιμένουν οι γυναίκες: «Ο ορισμός του soft power (κυρία μου!)».

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

Η Ελλάδα τελικά δεν της ταίριαζε… Στην Κίμπερλι η Ελλάδα δεν έφερε πολλή τύχη. Είχε έρθει παλαιότερα για γαμήλιο ταξίδι, ο γάμος διαλύθηκε. Ήρθε τώρα ως πρέσβειρα και εξαναγκάζεται σε παραίτηση μέσα σε ένα ατιΣτην Κίμπερλι η Ελλάδα δεν μωτικό για εκείνην κλίμα. Με όσα ακούγονται, έφερε πολλή τύχη. Είχε έρθει βέβαια, δεν είναι να τη λυπάται κανείς. Ήθελές τα κι έπαθές τα… παλαιότερα για γαμήλιο Τι μπορεί να σημαίνει για τις ελληνοαμερικανιταξίδι, ο γάμος διαλύθηκε. κές σχέσεις η αλλαγή πρέσβη; Τίποτα ουσιαστιΉρθε τώρα ως πρέσβειρα και κό. Οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις είναι στέρεες εξαναγκάζεται σε παραίτηση και η στρατηγική σύμπλευσης υπηρετείται από όλες τις ελληνικές κυβερνήσεις εδώ και πολλά μέσα σε ένα ατιμωτικό για χρόνια. Από τη στιγμή που δεν επηρεάστηκαν εκείνην κλίμα. αρνητικά από την αλλαγή ενοίκου στον Λευκό Οίκο, είναι απίθανο επηρεαστούν από μια αλλαγή πρέσβη. Ένας αστερίσκος υπάρχει, και αυτός σχετίζεται με τις εσωτερικές ισορροπίες στην Ουάσινγκτον. Αν στις ενδιάμεσες εκλογές του επόμενου μήνα ο Τραμπ χάσει τον έλεγχο της Γερουσίας, η έγκριση του νέου πρέσβη ίσως απαιτήσει πολύ χρόνο. Αυτό σημαίνει ότι η πρεσβεία μπορεί να μείνει για αρκετό καιρό χωρίς πολιτικό προϊστάμενο, μόνο με υπηρεσιακούς διπλωμάτες. Αυτό δεν είναι απαραιτήτως κακό, αλλά επειδή η διοίκηση Τραμπ συνηθίζει να παρακάμπτει τη διπλωματία του State Department, καλό είναι να υπάρχουν στην Αθήνα άνθρωποι που επικοινωνούν απευθείας με τα κέντρα αποφάσεων. Ειδικά σε αυτούς τους περίεργους καιρούς.

Είναι απορίας άξιον: δεν αντιλαμβάνονται πόσο γελοίο είναι να σφάζονται δύο κόμματα επί τόσες μέρες στην ποδιά μιας επίδοξης πολιτεύτριας, η οποία –λίγα εικοσιτετράωρα μετά την αποτυχία της να εκλεγεί στην Πολιτική Επιτροπή του ΠΑΣΟΚ– ανακάλυψε «πολιτικές διαφωνίες» και μετακόμισε στο κόμμα Τσίπρα; Δεν καταλαβαίνουν την απελπισία αλλά και τη γραφικότητα που αποπνέει το ξεκατίνιασμα για τα μάτια κάθε πολιτικού ψώνιου, οι φτηνοί λίβελοι με ακόμα φτηνότερες αφορμές (όπως αυτός του Καρτερού για τον Ανδρουλάκη) ή το να βαφτίζεται «σεξισμός» η καταγγελία του πολιτικού τυχοδιωκτισμού; Μοναδικοί κερδισμένοι από αυτή την κατάντια παραμένουν φυσικά οι «γενίτσαροι», όλων των κομμάτων. Αυτοί που πρωτοστατούν στις εντάσεις, θεωρώντας ότι η επιθετικότητά τους συνιστά διαπιστευτήριο αποδοχής από το νέο τους περιβάλλον. Και κάπως έτσι, η πολιτική ζωή βυθίζεται περαιτέρω στην παρακμή. Για κάποια πουκάμισα αδειανά – για Νικόλες και Άννες…

Οι stand-up comedians Κάποιοι πολιτικοί σού δίνουν την αίσθηση ότι κάνουν κακής ποιότητας stand-up comedy. Συμπεριφέρονται σαν διασκεδαστές που αναπαράγουν τα πιο τετριμμένα κλισέ, μετατρέποντας εαυτούς από πολιτικούς σε ρόλους. Άλλος στον κλασικό μαχαλόμαγκα του καφενείου, που τα ξέρει όλα, που αγανακτεί όταν οι άλλοι δεν βλέπουν απλά πράγματα, που έχει «άκρες» και έχει λύσεις για όλα, που κλείνει το μάτι στους επίσης πονηρεμένους. Άλλη στη «γλωσσού της γειτονιάς», που «τα λέει σε όλους», που «δεν κωλώνει», είναι μονίμως μέσα στην τσαχπινιά και στηλιτεύει τα πάντα με το θράσος και την αυτοπεποίθηση που μόνο ένας εντελώς αδαής μπορεί να έχει. Όπως ακριβώς ένας δευτεροκλασάτος κωμικός επιστρατεύει όλα τα στερεότυπα, υπέρμετρη θεατρικότητα και ανοικονόμητες κινήσεις για να εκμαιεύσει ένα εύκολο γέλιο, έτσι κι αυτοί προσπαθούν να εκμαιεύσουν ψηφαλάκια και προσοχή μέσα από τεχνητούς καβγάδες και την επίκληση εύκολων λύσεων και κοινής λογικής που μόνο εκείνοι κατέχουν. Και όπως οι κανονικοί κωμικοί θεωρούν ότι η δουλειά τους τελείωσε μόλις ακουστεί το γέλιο, έτσι και οι stand-up comedians της πολιτικής θεωρούν ότι όλα πήγαν καλά αν γράψουν τα επιθυμητά views και εξασφαλίσουν πρόσκληση για το επόμενο πάνελ. Η πολιτική ως ανάλαφρη επιθεώρηση, μέχρι το επόμενο καλαμπούρι. Καλά θα πάει αυτό…

Σειρά για τον επόμενο «σωτήρα» Η Μαρία Καρυστιανού εξέφρασε πρόσφατα κάποια παράπονα για τη μειωμένη προβολή της από τα Μέσα Ενημέρωσης αλλά, παρά το ότι τα δημοσκοπικά ποσοστά της είναι σε ελεύθερη πτώση, δήλωσε ότι δεν αποκλείει το ενδεχόμενο της αυτοδυναμίας. Αυτό ας μείνει ασχολίαστο. Αυτό που αξίζει, πάντως, να σχολιαστεί είναι ότι κανένα δημόσιο πρόσωπο στη χώρα μας, εδώ και πολλά χρόνια, δεν έτυχε τέτοιας καθολικής, σχεδόν ιεροποιημένης προβολής και συμπόνιας όσο εκείνη – πράγμα απολύτως δικαιολογημένο, φυσικά, λόγω της προσωπικής τραγωδίας που βίωσε και της εξίσου δικαιολογημένης κοινωνικής αγανάκτησης που προκάλεσε το δυστύχημα. Από την ώρα που η κ. Καρυστιανού κατέβηκε στην πολιτική, άρχισε να κρίνεται με τους δικούς της αμείλικτους κανόνες, για να αποδειχθεί ότι ο δρόμος από την αποδοχή ως την αποκαθήλωση είναι ενίοτε πολύ μικρός. Για ένα μεγάλο τμήμα πληθυσμού, βέβαια, τα διδάγματα από όλο αυτό δεν έχουν καμία απολύτως σημασία. Η κρίση του πολιτικού συστήματος –με δική του ευθύνη φυσικά– είναι τόσο βαθιά και η απαξίωση των πρωταγωνιστών του τόσο μεγάλη, που πολλοί θα συνεχίσουν να περιμένουν τον επόμενο «σωτήρα», που θα αναμασά τα ίδια κλισέ και την υπόσχεση να σαρώσει και εκείνος το «παλιό πολιτικό σύστημα». Μέχρι να απομυθοποιηθεί κι αυτός με τη σειρά του.

«Για κάποια πουκάμισα αδειανά…» Ο καβγάς ΕΛΑΣ-ΠΑΣΟΚ δεν πρέπει να εκπλήσσει. Τα δύο κόμματα έχουν τον ίδιο στόχο: να αναδειχθεί το καθένα ο βασικός πόλος της αντιπολίτευσης, άρα και αντίπαλο δέος της κυβέρνησης. Και επειδή ο χαμένος χάνεται, ο μεταξύ τους ανταγωνισμός θα ενταθεί, παρά τις εκκλήσεις «να είμαστε όλοι αγαπημένοι» κάποιων πονηρών, που φαντάζονται ότι θα αποτελέσουν οι ίδιοι τη γέφυρα μιας μελλοντικής συνεργασίας (σ.σ. καλώς ξεροβήχεις, δήμαρχε, εσένα εννοώ…). Οι μεταγραφές στελεχών είναι μέρος αυτού του ανταγωνισμού. Δεν είναι εξάλλου και κάτι πρωτόγνωρο. Ο ΣΥΡΙΖΑ, στις δόξες του, μάζευε όποιο ξέμπαρκο στέλεχος κυκλοφορούσε, δεξιά κι αριστερά. Από το ΠΑΣΟΚ, από τα υπολείμματα των ΑΝΕΛ του Καμμένου, μέχρι και κάποια παρατράγουδα από το κόμμα του Λεβέντη. Το ΠΑΣΟΚ υιοθετεί σήμερα την ίδια πρακτική, παίρνοντας πρώην βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ, ορισμένοι εκ των οποίων έκαναν ένα γρήγορο πέρασμα και από το μαγαζί του Κασσελάκη. Κάνουν βέβαια και τα δύο κόμματα μια τρύπα στο νερό. Η δυναμική και η ελκυστικότητα ενός χώρου δεν κρίνεται από τις μεταπηδήσεις κάθε πολιτικού σαλτιμπάγκου.

LiFO

15.10.26

LiFO 15.10.26

Πώς κλίνεται ο μέλλοντας;

Στη Γαλλία αναδύεται ως ζωτική ανάγκη ένας λαός των νέων που αναμειγνύει αστικούς και λαϊκούς κόσμους και με την εξέγερσή του έδειξε όσα σκοτεινιάζουν το μέλλον του, αφού έχουν ήδη καταφέρει να γκριζάρουν το παρόν του. απ ό τον νικόλ α σε βαστάκη

Σκηνή σε έναν δρόμο του Παρισιού, τον Οκτώβριο του ’26: μαθητές, αγόρια και κορίτσια, τραγουδούν ένα διάσημο τραγούδι του Σαρλ Αζναβούρ, το «Εmmenez-moi». Το θέμα του τραγουδιού, μια δίψα απόδρασης, μια επιθυμία ευτυχίας: «Πάρτε με μαζί σας στις άκρες της γης. Πάρτε με μαζί σας στη χώρα των θαυμάτων. Η μιζέρια, μου φαίνεται, θα παλευόταν περισσότερο στον ήλιο». Παράλληλα, και από δίπλα, αυτοσχέδιοι χοροί πλήθους με house, ενώ κάποιοι άλλοι τραγουδούν τη «Μασσαλιώτιδα». Πολλά από τα βίντεο αυτών των ημερών από τα τέλη Σεπτεμβρίου συνοδεύονται από το «Freed from desire», dance κομμάτι του 1997 που έχει ταξιδέψει πολύ στα γήπεδα και ιδίως στους αγώνες της Εθνικής Γαλλίας, των Bleus, από το Παγκόσμιο Κύπελλο στο Κατάρ. Techno, rai trap ή afro-beat συνθέτουν τους κώδικες αναγνώρισης αυτού του μαθητόκοσμου που μέσα σε λίγες μέρες έδωσε μια πλατύτερη και πιο ενήλικη κινητοποίηση. Έχει κάποιο νόημα να σταθεί κανείς στις χορογραφίες αυτής της νέας Γαλλίας που, πέρα από σύνθημα (του κόμματος της Ανυπότακτης Γαλλίας του Μελανσόν), συντονίζεται με μια πραγματικότητα. Η συνηθισμένη περιγραφή μένει μόνο στη φυλετική πολυχρωμία στην οποία, ως γνωστόν, ένα άλλο, μεγάλο μέρος των Γάλλων βλέπει αλλοίωση του εθνικού χαρακτήρα και απειλές. Ο νέος λαός –και αυτός του μαθητικού ξεσπάσματος– παρουσιάζεται ως δείγμα εξασθένισης και παρακμής. Για μια ορισμένη δημοσιολογία και στη Γαλλία και στην ΕλΌσα διεκδικούν «τα λάδα, ο κόσμος που πήρε τους δρόμους στη φθινοπωρινή Γαλλάκια» με λόγια, Γαλλία πήγε να κολλήσει στην ταμπέλα «Ισλάμ» ή θεωρήθηκε τραγούδια, πολιτική απόδειξη μιας ανίερης συμμαχίας Ισλάμ και άκρας αριστεράς. Όταν πολύ γρήγορα έγινε ολοφάνερο ότι στον δρόμο ή βιωματική ρητορεία κατέβηκαν και χιλιάδες λευκά και ροδαλά πρόσωπα και από βρίσκονται σε καλή τα λεγόμενα «καλά σχολεία», το μοτίβο άλλαξε: τώρα, η «βοκατεύθυνση. Είναι λεμένη μπουρζουαζία» εκμεταλλεύεται, λέει, καταστάσεις αναταραχής για να κατασκευάσει επαγγελματίες πολιτικούς. αγαθά πράγματα. Άρχισαν να διαδίδονται περιγραφές με μοναδικό στόχο να γκρεμίσουν το ηθικό ανάστημα των νέων που κινητοποιούνται. Παρουσιάζονται έτσι σαν μαριονέτες του Ζαν-Λικ Μελανσόν, παραζαλισμένα και αφελή παιδάκια ή φορείς σκοτεινών, καταστροφικών παρορμήσεων. Όλα αυτά όμως, αν κοιτάξει κανείς το ίδιο το φαινόμενο, μοιάζουν μικρά και χωρίς πνοή. Θα λέγαμε μάλιστα πως επιβάλλεται να αντιστρέψουμε τις κατηγορίες περί παρακμής και εξασθένισης. Μάλλον η παρουσία των μαθητών, των φοιτητών και ευρύτερων κοινωνικών ομάδων στη σκηνή αποκάλυψε την αναλυτική και πολιτική πενία των άλλων, όσων οχυρώνονται στην κουραστική κινδυνολογία. Αν ανοίξουμε το πλάνο της συζήτησης και πέρα από τους Γάλλους μαθητές, βλέπουμε ότι ο αξιακός μηδενισμός, το πλέγμα της διαφθοράς, η πορεία προς τους πολέμους και την επικίνδυνη υποθήκευση του μέλλοντος του πλανήτη δεν είναι έργο των δεκαοχτάχρονων, όσο της ώριμης κυβερνώσας θεσμικής τάξης που κινείται μεταξύ στάσιμου ελιτίστικου τεχνοκρατικού φιλελευθερισμού και ανερχόμενης εθνικιστικής-ρατσιστικής δεξιάς. Στη Γαλλία, επομένως, αυτός ο συγκεκριμένος λαός των νέων έδειξε όσα σκοτεινιάζουν το μέλλον του, αφού έχουν ήδη καταφέρει να γκριζάρουν το παρόν του. Γι’ αυτό και η οργή δεν έλαβε κυρίως –μόνο σποραδικά– τη μορφή καταστροφικών πράξεων. Ξετυλίχτηκε περισσότερο με ειρωνικό, παιχνιδιάρικο έως τρυφερό και ποιητικό τρόπο. Ύφανε μια διαμαρτυρία με αναγνωρίσιμο το γέλιο εντός της. Αυτό το είδαμε και από τα πολλά επεισόδια αγαπητικής συναδέλφωσης και εγκαρδίωσης ανάμεσα σε νεαρά άτομα και ηλικιωμένους, στους πυροσβέστες και στους μαθητές, στις παλιές καραβάνες από τα συνδικάτα και σε φοιτητές που μπορεί να προέρχονταν και από τα προνομιούχα περιβάλλοντα των καθολικών σχολείων. Πέρα λοιπόν από τη φυλετική επιμειξία (Mixité), αυτός ο νέος λαός έδειξε να αναμειγνύει αστικούς και λαϊκούς κόσμους, παιδιά με υψηλό πολιτισμικό κεφάλαιο και «πιο χύμα» νεολαία, φλωράκια και αλητάκια σε μια σύνθεση που διαθέτει, ωστόσο, περιεχόμενο και λόγο. Τα όποια δείγματα καταστροφισμού είχαν και έχουν μικρό μερίδιο

ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ

LiFO

στην πραγματικότητα και πολύ μεγαλύτερη έκταση στις αναπαραστάσεις της, για τους γνωστούς λόγους. Από το συγκεκριμένο γαλλικό παράδειγμα μπορεί κανείς να αντλήσει κάποιες σκέψεις για τη σχέση με το μέλλον, εκείνων ιδίως που λόγω ηλικίας έχουν το μέλλον μπροστά τους (αν δεν το καταστρέψει κάποιο μη ελέγξιμο «συμβάν» του Σαμ Άλτμαν ή του Μασκ). Τηρουμένων των αναλογιών, υπάρχουν σημεία επαφής και με την ελληνική πραγματικότητα. Σκέφτομαι πως γράφουμε κι αναλύουμε αυτόν τον καιρό, λόγω συγκυρίας, την κοινωνική ακροδεξιά. Έχουμε ρίξει το βάρος μας εκεί, υποτιμώντας τις άλλες φωνές, τα άλλα συναισθήματα. Όσα εκτυλίσσονται στη Γαλλία δείχνουν και την άλλη πλευρά, τον άλλο λαό, μια διαφορετική τροπή της συλλογικότητας. Δεν τοποθετείται αποκλειστικά σε μια ηλικιακή ζώνη, στη γενιά Ζ ή στα ακόμα μικρότερα παιδιά, όμως, κακά τα ψέματα, ο ηλικιακός παράγοντας και τα δεδομένα της δημογραφίας είναι σημαντικά. Ο νέος λαός φαίνεται να εμπνέεται από σύμβολα, ήχους, εικόνες της παραδοσιακής χώρας και των ταυτοτήτων της. Να μην απορρίπτει κάθετα παρά να ανακυκλώνει, με τρόπους που δεν στερούνται φαντασίας. Αν οι άνθρωποι της γενιάς του ’68 δεν υπήρχε περίπτωση να πιάνουν μελωδίες της δεκαετίας του ’40 στις πορείες τους, οι νέοι του 2026 δεν έχουν πρόβλημα με τα ίχνη των πατέρων ή των παππούδων τους. Τα καταναλώνουν, τα τροποποιούν, τα ενσωματώνουν στα δικά τους ρεπερτόρια συγκίνησης. Είναι άτομα γεννημένα μέσα στο ψηφιακό, που οργανώνουν με selfies και stories την ίδια τους τη συμμετοχή στα γεγονότα: είτε στη συναυλία, είτε στη διαδήλωση, ακόμα και στη σύγκρουση με την αστυνομία. Παρ’ όλα αυτά, παρά δηλαδή τη φυσική καταβύθισή τους στο ψηφιακό, όταν παίζονται ζητήματα της ζωής τους, τα ίδια αυτά άτομα ξαναγίνονται «λαός»: επιστρέφουν στην αναλογική, ενσώματη πολιτική. Ξανακατοικούν στις μνήμες μιας συνέχειας, προφανώς στο 1968 αλλά ακόμα και στο πρωταρχικό, ιδρυτικό συμβάν του 1789: πλατεία Βαστίλλης, «κατάληψη της Βαστίλλης» (prise de la Bastille), έτσι παίχτηκε αυτές τις μέρες η μεγάλη κινητοποίηση. Οι σύγχρονοι δηλαδή επανέρχονται, δίχως να το θεωρητικοποιούν, στην οργανική σχέση ανάμεσα στη δημοκρατική εμπειρία και στον δρόμο και στην κίνηση μαζί με τους άλλους, στη συν-κίνηση. Εξέρχονται έτσι από τη φούσκα τους, ακόμα κι αν σπεύδουν να θαυμάσουν ή να ανταλλάξουν για ώρα μηνύματα και εικόνες της παρουσίας τους μέσα στα γεγονότα. Για μένα ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της συγκυρίας, στη Γαλλία, στην Ισπανία με το κίνημα για τη στέγη, στη Χιλή ή αλλού. Νεότερα άτομα δείχνουν να αντιδρούν στα σχήματα ζωής και στα λεξιλόγια που προτείνονται ως «νεανικό περιεχόμενο» από την καθεστωτική μελλοντολογία του συρμού. Νέοι άνθρωποι κατεδαφίζουν τις νεανίζουσες πειθαρχικές παγίδες, ζητώντας πραγματικά και πειστικά, υλικά και συναισθηματικά εδάφη για να σταθούν και να νιώσουν καλά. Όχι αέρα κοπανιστό και ρητορικές της προσαρμογής όπως αυτές που τους παρέχει η επίσημη συμβουλευτική για την πλοήγηση στην αβεβαιότητα. Όσο κι αν αυτά τα παιδιά κολυμπούν με πραγματιστικό τρόπο στα κεκτημένα των τεχνολογιών, δεν φαίνεται να αγοράζουν μαζικά και την αντίστοιχη ιδεολογία. Η συναισθηματική τους κίνηση αναζητεί αληθινούς τόπους, όχι την έρημο των γυαλιών της Μeta. Υπάρχει θραυσματικά αυτός ο νέος λαός. Την ίδια στιγμή εκφραστικά συγχρονισμένος και από μια άλλη άποψη ασύγχρονος. Υποψιασμένος και αμήχανος, με κάποιες δόσεις κυνισμού και κρυμμένα αποθέματα απρόβλεπτης καλοσύνης. Σαν να ψάχνει να διασώσει τις ευαισθησίες του και να υπερασπιστεί βιοτικά ερείσματα γύρω από παραδοσιακά σημεία του βίου: το σχολείο, την εργασία, το εισόδημα, τους φίλους του. Δεν ψήνεται να γίνει οπαδός της υπερνοημοσύνης, να παθιαστεί με την επαυξημένη, υβριδική ύπαρξη που περιφέρουν, με σαρδόνια χαμόγελα υπεροχής, οι διαφημιστικές ηγεσίες του κύματος του μέλλοντος. Όσα διεκδικούν άλλωστε «τα Γαλλάκια» με λόγια, τραγούδια, πολιτική ή βιωματική ρητορεία βρίσκονται σε καλή κατεύθυνση. Είναι αγαθά πράγματα. Αμφισβητούν τις ανισότητες, την κοινωνική περιθωριοποίηση, την κρατική τύφλωση, μικρές ή μεγάλες αγωνίες, σχολικές και εξωσχολικές. Κυρίως όμως έχουν δίκιο απέναντι στους κατηγόρους τους. Οι κατήγοροι είναι που δεν έχουν να πουν κάτι στα παιδιά, γιατί δεν έχουν τι να πουν εν γένει για το μέλλον όλων μας. Όταν μάλιστα η συμβατική πολιτική αρένα παραχωρεί τόσο μεγάλη εξουσία σε κάποιους που ανά βδομάδα ορίζουν «πιθανά ποσοστά επιβίωσης της ανθρωπότητας», είναι αστείο να μέμφεται τους νέους για μηδενισμό! Ακόμα κι αν λένε πως διαδηλώνουν για τα κενά στα σχολεία τους, οι φωνές τους δείχνουν προς το κενό μιας ψευδούς κανονικότητας.

15.10.26

LiFO 15.10.26

Η θανατική ποινή ως ριάλιτι σόου

Τι ήξερε το Ισραήλ για την 7η Οκτώβρη;

Η δημόσια εκτέλεση στις ΗΠΑ του καταδικασμένου σε θάνατο Νιντάλ Χασάν για λόγους παραδειγματισμού, εκφοβισμού ή και «αποκατάστασης των αμερικανικών αξιών» αποκαλύπτει, τελικά, τον πυρήνα του τραμπισμού.

Η σημασία των τελευταίων αποκαλύψεων ανάγεται σε κάτι πολύ μεγαλύτερο απ’ την εκλογική αναμέτρηση στο Ισραήλ και την πολιτική επιβίωση του Νετανιάχου. απ ό τον χ άρη καλ αϊτζίδη

Σύμφωνα με στοιχεία της «Haaretz», τα οποία επιβεβαιώθηκαν και αναπτύχθηκαν από ρεπορτάζ των «New York Times», «Wall Street Journal» και «The Atlantic», το Ισραήλ και, προπαντός, ο ίδιος ο Νετανιάχου είχε λάβει επανειλημμένα προειδοποιήσεις για μια επικείμενη επίθεση της Χαμάς τις εβδομάδες πριν από την 7η Οκτώβριου. Στις 15 Σεπτέμβρη αρχικά, ο Παλαιστίνιος Αμπού Ζάιντα ανέφερε τα σχέδια για μια τέτοια επίθεση στις ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες κατόπιν παραγγελίας του ίδιου του Σινουάρ της Χαμάς, ο οποίος προσπαθούσε να πιέσει την ισραηλινή κυβέρνηση για να πετύχει μια ευνοϊκή συμφωνία για τη Γάζα. Οι μυστικές υπηρεσίες μετέφεραν το μήνυμα στον Νετανιάχου και συναντήθηκαν με τη στρατιωτική ηγεσία στις 17 Σεπτέμβρη ώστε να αξιολογήσουν την απειλή, χωρίς να καταλήξουν σε κάποια απόφαση. Έπειτα, δέκα μέρες πριν από τις 7/10, ο Νετανιάχου έλαβε μια προσωπική προειδοποίηση απ’ τον Εμίρη του Άμπου Ντάμπι, Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ (MBZ), ο οποίος είχε πληροφορηθεί για τις απειλές της Χαμάς και ανησυχούσε για τη σταθερότητα στην περιοχή. Σε ένα 45λεπτο τηλεφώνημα, ο MBZ δήλωσε πως ο Σινουάρ ετοίμαζε «ένα μεγάλο γεγονός», για το οποίο «το Ισραήλ έπρεπε να είναι έτοιμο». Αυτό που δεν περίμενε ο Εμίρης, «αλλά και κατά τα φαινόμενα κανείς άλλος, είναι πως ο Νετανιάχου δεν θα έκανε απολύτως τίποτα. Δεν ενημέρωσε ούτε τη Σιν Μπετ, ούτε τη Μοσάντ, ούτε την ηγεσία του IDF». Τέλος, μια τρίτη προειδοποίηση ήρθε απ’ τον επικεφαλής των αιγυπτιακών υπηρεσιών πληροφοριών, Αμπάς Καμέλ, ο οποίος πήγε στο Ισραήλ στα τέλη του Σεπτέμβρη και ενθάρρυνε τους ομολόγους του να δράσουν για να αποτρέψουν μια «τρομακτική επίθεση» από τη Γάζα. Αφού οι εκκλήσεις του αγνοήθηκαν, ο Καμέλ κάλεσε τον Νετανιάχου προσωπικά, χωρίς αποτέλεσμα, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου έως και 48 ώρες πριν από τις σφαγές που εξαπέλυσε η Χαμάς. Τα ρεπορτάζ της «Haaretz» αποκαλύπτουν, επίσης, νέα στοιχεία όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο το Ισραήλ χειρίστηκε το ζήτημα των ομήρων. Συγκεκριμένα, δείχνουν ότι τις πρώτες μέρες μετά την 7η Οκτώβρη η Χαμάς πρότεινε την άμεση απελευθέρωση όλων των ομήρων κάτω των 18 και άνω των 50 ετών, ύστερα από πιέσεις του Εμίρη του Κατάρ, Αλ Θανί, ο οποίος απείλησε να διώξει τα μέλη της οργάνωσης απ’ την Ντόχα. Η πρόταση της Χαμάς δεν ζητούσε κάποιο πολιτικό αντάλλαγμα ή την απελευθέρωση Παλαιστινίων ομήρων, αλλά την αποστολή ενός μεσάζοντα έτσι ώστε να ξεκινήσουν συνομιλίες μεταξύ των δύο πλευρών. Η κυβέρνηση Νετανιάχου αρνήθηκε επανειλημμένα την πρόταση, δηλώντας ότι «δεν είναι έτοιμη να μιλήσει με τη Χαμάς» και αγνοώντας τις προσπάθειες του Αλ Θανί και του Αμερικανού ΥΠ.ΕΞ. Μπλίνκεν. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, επέλεξε να παραμείνουν Ισραηλινοί πολίτες στα χέρια της Χαμάς, παρατείνοντας την ομηρία τους, με τραγικές συνέπειες για αρκετούς εξ αυτών, οι οποίοι σκοτώθηκαν μες στους επόμενους μήνες τόσο απ’ τη Χαμάς όσο και από ισραηλινά πυρά και βομβαρδισμούς στη Γάζα. Οι παραπάνω αποκαλύψεις –σε συνδυασμό με στοιχεία που δείχνουν ότι το Ισραήλ έθεσε σε ισχύ την «οδηγία Χάνιμπαλ» στις 7/10, επιτιθέμενο σε πολίτες του ώστε να μην καταλήξουν όμηροι της Χαμάς– έχουν ανανεώσει την πίεση οικογενειών των θυμάτων στην κυβέρνηση Νετανιάχου. Στις 7 Οκτώβρη φέτος, διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν έξω από τα σπίτια πολιτικών και μπροστά από τη Βουλή, ζητώντας τη δημιουργία μιας ανεξάρτητης εξεταστικής επιτροπής για τη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο η κυβέρνηση χειρίστηκε την επίθεση. Ο Νετανιάχου αντιστέκεται στη δημιουργία μιας τέτοιας επιτροπής, ακόμα κι αν η πλειονότητα των Ισραηλινών τίθεται υπέρ της, και βλέπει την 7η/10 ως βασικό ζήτημα στις επερχόμενες εκλογές. Ωστόσο, η σημασία των παραπάνω αποκαλύψεων ανάγεται σε κάτι πολύ μεγαλύτερο από την εκλογική αναμέτρηση στο Ισραήλ και την πολιτική επιβίωση του Νετανιάχου. Ακόμα κι αν εκλάβουμε την αρχική αδράνεια μπροστά στις προειδοποιήσεις για την επικείμενη θηριωδία ως απλή ανικανότητα και όχι ως κάτι πιο υπολογισμένο, η απόφαση να αγνοηθεί η πρόταση της Χαμάς για απελευθέρωση ομήρων υποδηλώνει μια οπτική που, ακόμα, θεωρείται ταμπού: το γεγονός ότι, σε αντίθεση με τη ρητορική του Ισραήλ κατά τις πρώτες μέρες της γενοκτονίας, φαίνεται πως προτεραιότητά του δεν ήταν η απελευθέρωση των ομήρων, αλλά η εθνοκάθαρση της Γάζας και η εδαφική επέκταση. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, τα πιο πρόσφατα στοιχεία υπονομεύουν μία από τις τελευταίες υπερασπιστικές γραμμές του Ισραήλ. Πέρα από συνειδητά ακροδεξιά αφηγήματα που ζητούν τον αφανισμό των «βάρβαρων Αράβων» και τον θρίαμβο των «δυτικότροπων λευκών», οι τελευταίοι υποστηρικτές του Ισραήλ χρησιμοποιούν μια λογική «ναι μεν… αλλά»· αναγνωρίζουν, με άλλα λόγια, μια υπερβολή ή αδικία στην απάντηση του Ισραήλ, αλλά εστιάζουν στην ανάγκη για αυτοάμυνα, στις κτηνωδίες που διέπραξε η Χαμάς –οι οποίες δεν πρέπει να ξεχνιούνται ή να εξωραΐζονται– και στην κατάσταση στην οποία περιήλθαν οι όμηροι. Αυτή η λογική υπεράσπισης δεν μπορεί να σταθεί αν λάβουμε υπόψη τις τελευταίες αποκαλύψεις, σύμφωνα με τις οποίες το Ισραήλ όχι μόνο είχε λάβει προειδοποιήσεις για την επίθεση εναντίον των πολιτών του και αποφάσισε να τις αγνοήσει, αλλά και επέλεξε να μην επιστραφούν οι όμηροι άνω των 50 και κάτω των 18 τις πρώτες μέρες μετά το χτύπημα. Ίσως γι’ αυτό βλέπουμε τέτοια σιωπή γύρω από τις αποκαλύψεις – η είδηση περνάει απαρατήρητη ή αγνοείται, μέσα από έναν κυνισμό που ρωτάει «ακόμα ασχολείστε με αυτά;», που θεωρεί την Παλαιστίνη «old news» ή που απαντάει αυτάρεσκα ότι «όλοι ξέρουν» πως τα κράτη και οι ηγέτες ψεύδονται. Ενάντια σε αυτόν τον κυνισμό, ο οποίος υπονομεύει κάθε πιθανότητα συλλογικής δράσης και δικαιοσύνης, οφείλουμε να επιμείνουμε στην προσπάθεια να καταλάβουμε τι πραγματικά συμβαίνει, αναγνωρίζοντας ότι η στιγμή αντιμετώπισης της αλήθειας, αξιολόγησης και απόφασης είναι πάντα τώρα.

LiFO

Καθηγητής (αφ.), Πολυτεχνείο Ξάνθης ΔΠΘ

απ ό τ ο ν κ ώ σ τα α να γ ν ω σ τ ό π ουλο

Λίγα χρόνια μετά τη νίκη τους επί του Αννίβα, οι Ρωμαίοι οργάνωσαν τους αγώνες των μονομάχων. Η φρίκη και η ποταπότητά τους δεν μπορεί να συγκριθεί με οτιδήποτε άλλο, γράφει η Σιμόν Βέιλ, «διότι το ανθρώπινο αίμα κυλούσε όχι για να κερδίσει την εύνοια των θεών, ούτε για να τιμωρήσει, ούτε για να τρομοκρατήσει με την παραδειγματική τιμωρία, αλλά μόνο για να προσφέρει απόλαυση». Έκτοτε έχουν περάσει πολλοί αιώνες, οι μονομαχίες καταργήθηκαν, αλλά η βία ως δημόσιο θέαμα παρέμεινε αλώβητη επί εκατοντάδες χρόνια μέχρι να περιοριστεί δραστικά στις κοινωνίες μας. Αίφνης ο υπουργός Πολέμου των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, δήλωσε τις προάλλες ότι ο Νιντάλ Χασάν, καταδικασμένος σε θάνατο για τη δολοφονία 13 άοπλων στρατιωτών το 2009, θα θανατωθεί στις 3 Δεκεμβρίου από απόσπασμα στρατιωτών, η δε εκτέλεσή του θα μεταδοθεί ζωντανά, διότι «ο κόσμος πρέπει να καταλάβει ότι υπάρχουν σοβαρές συνέπειες για τέτοιου είδους πράξεις». Μετά το φιάσκο της εκτέλεσης της Κρίστα Πάικ που επιβίωσε από τη θανατηφόρα ένεση, η εκτέλεση διά τυφεκισμού αντιμετωπίστηκε μάλλον αδιάφορα, παρότι έχουν περάσει 80 χρόνια από την τελευταία, το 1945. Δεν είναι καθόλου βέβαιο, όμως, ότι θα πραγματοποιηθεί η αποκρουστική δημόσια προβολή της, που φαίνεται ότι ανακοινώθηκε κυρίως για τη συσπείρωση των MAGA ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών. Ο Πρόεδρος Τραμπ επιβεβαίωσε, αν και δίχως ιδιαίτερη έμφαση, ότι την ενέκρινε. Όπως κι αν έχει, υπήρξαν αντιδράσεις από νομικούς, πολιτικούς και δημοσιογράφους, ακόμη και από τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς που δήλωσε ότι δεν θα την παρακολουθήσει – αντιδράσεις που αναμένεται να ενταθούν καθώς θα πλησιάζει η μέρα της εκτέλεσης. Ανεξαρτήτως του τι θα γίνει τελικά στις 3 Δεκεμβρίου, υπάρχει ένα ουσιαστικό ζήτημα. Ο Χέγκσεθ δικαιολόγησε το ριάλιτι σόου της εκτέλεσης ως παραδειγματισμό και εκφοβισμό, αλλά ο υπουργός Εσωτερικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, Μάρκγουεϊν Μάλιν, το τράβηξε στα άκρα υποστηρίζοντας ότι η ζωντανή μετάδοση εντάσσεται στο φιλόδοξο σχέδιο του Τραμπ να «αποκαταστήσει τις αμερικανικές αξίες». Προσπερνώ το γεγονός ότι οι αξίες των ΗΠΑ υποβιβάζονται στην Δ' Εθνική, όπου θα συνυπάρχουν με τους Ταλιμπάν, τη Β. Κορέα και τους τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους. Ο ισχυρισμός του Μάλιν διαστρεβλώνει την ίδια την ιστορία της θανατικής ποινής και της δημόσιας εφαρμογής της, η οποία καταδεικνύει τις προσπάθειες πεφωτισμένων ανθρώπων να περιορίσουν τα απεχθή ένστικτα, ήθη και συμπεριφορές. Η ανθρώπινη επινοητικότητα είναι αστείρευτη όταν πρόκειται για φρικαλεότητες. Ο καθηγητής Κοινωνικής Ψυχολογίας, Ρόι Μπαουμάιστερ, αναφέρει ότι ένα μεσαιωνικό γαλλικό χωριό αγόρασε έναν καταδικασμένο εγκληματία από άλλο χωριό ώστε να τον εκτελέσουν στον τόπο τους για να απολαύσουν τα ανήκουστα βασανιστήρια και τον θάνατό του. Επί εκατοντάδες χρόνια, οι άνθρωποι είχαν την ευκαιρία να παρακολουθούν το κάψιμο στην πυρά αιρετικών, αποστατών, μαγισσών, αιμομικτών, ομοφυλόφιλων, που τους προσέφερε αφειδώς η Ιερά Εξέταση εμπλουτισμένο με το σοφιστικέ τελετουργικό του. Οι συγκεντρωμένοι θα άκουγαν από το μέλλον τον χορό να τραγουδά «Τι μέρα, τι μέρα για ένα auto-da-fé, μια θαυμάσια μέρα να πίνουμε και να βλέπουμε ανθρώπους να ξεροτηγανίζονται!» (Λέοναρντ Μπερνστάιν, «Αγαθούλης», 1956/1973), η δε ευχαρίστησή τους θα ήταν ευθέως ανάλογη με την ωμότητα των βασανιστηρίων του μελλοθάνατου. Η λαιμητόμος έφερε έναν κάποιον εξανθρωπισμό στις εκτελέσεις, περιορίζοντας στο ελάχιστο το βασανιστήριο του θανατοποινίτη. Παραμένει, όμως, το θέαμα. Οι πολυπληθείς εκτελέσεις στη Γαλλία κατά τη διάρκεια της Τρομοκρατίας γίνονται δημόσια, με τη λαιμητόμο τοποθετημένη σε ικρίωμα ώστε να είναι ορατή από το πλήθος που σπεύδει από νωρίς να εξασφαλίσει μια θέση με καλή ορατότητα. Προοδευτικά, ωστόσο, οι δημόσιες εκτελέσεις περιορίζονται και η λαιμητόμος κατεβαίνει στο έδαφος, μέχρι να εξαφανιστεί εντός της φυλακής το 1939. Η οπισθοδρόμηση, πάντως, παραμένει ζωντανή, επειδή το θέαμα είναι συναρπαστικό και η επιστροφή στο παρελθόν δελεαστική. Παρά την αντίθετη γνώμη του εισαγγελέα, το 1909 ο δήμαρχος του Μονμπρισόν στη Λουάρ υποκύπτει στις πιέσεις των ιδιοκτητών των πέριξ της πλατείας καφενείων, επιτρέπει τον δημόσιο αποκεφαλισμό του 22χρονου εγκληματία Ανρί Ριμπουλέ και, στη λεγόμενη «αγρυπνία της γκιλοτίνας», οι θαμώνες γλεντοκοπούν και οι ιδιοκτήτες εισπράττουν. Οι προσεκτικά σκηνοθετημένοι αποκεφαλισμοί από το Ισλαμικό Κράτος των δημοσιογράφων Τζέιμς Φόλεϊ και Στίβεν Σότλοφ το 2014, που κυκλοφόρησαν σε βίντεο, διέλυσαν τις αυταπάτες μας ότι αυτά ανήκουν στο μακρινό παρελθόν. Από το τεράστιο ικρίωμα που θέλει να στήσει ο Πιτ Χέγκσεθ, περνώντας από την κατά Μάρκγουεϊν Μάλιν αποκατάσταση των αμερικανικών αξιών και φτάνοντας στη σωτηρία ολόκληρου του δυτικού πολιτισμού κατά τον Μάρκο Ρούμπιο στην Πνύκα, βλέπουμε γυμνό τον πυρήνα του τραμπισμού. Δεν έχουμε να κάνουμε με συντηρητικούς, αλλά με αντιδραστικούς που θέλουν να δημιουργήσουν στο μέλλον ένα ιδεώδες το οποίο θεωρούν ότι κάποτε υπήρξε. Η ρετροτοπία τους αποσυνδέεται από τις πραγματικές κοινωνίες του παρελθόντος, τις εξωραΐζει και τις εξιδανικεύει, επιδιώκοντας να γυρίσουν το ρολόι προς τα πίσω ώστε να επανέλθουμε σε μια ανύπαρκτη χρυσή εποχή. Το είπε πολύ καλά ο Φράνκλιν Ρούσβελτ: «Ο αντιδραστικός είναι ένας υπνοβάτης που περπατάει προς τα πίσω».

15.10.26

LiFO 15.10.26

TAL K OF THE TOWN

59' με τον

Θανάση Νεοφώτιστο σ υ ν εν τ ευξη: μ.hu lot

Μετά τη διεθνή πρεμιέρα της ταινίας στο SXSW London, ο Έλληνας σκηνοθέτης εξηγεί γιατί αποφάσισε να αποσύρει από το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης το «Αγόρι με τα γαλάζια μάτια», μια ταινία που χρειάστηκε δέκα χρόνια για να ολοκληρωθεί.

LiFO

δέκα χρόνια χρειάστηκε ο θανάσης νεοφώτιστος για να μετατρέψει μια βαθιά προσωπική ιστορία σε ένα κινηματογραφικό σύμπαν σπάνιας τόλμης, ευαισθησίας και φαντασίας. Με το Αγόρι με τα γαλάζια μάτια, το πολυαναμενόμενο μεγάλου μήκους ντεμπούτο του, ένας από τους πιο ξεχωριστούς Έλληνες δημιουργούς της γενιάς του υπογράφει μια ταινία που συνδυάζει το σκοτεινό λαϊκό παραμύθι, τον τρόμο και την κουίρ αφήγηση ενηλικίωσης, με μια αισθητική που δεν μοιάζει με καμία άλλη. Ακολουθώντας τον δεκαπεντάχρονο Πέτρο, ένα αγόρι που μαθαίνει να κρύβει τα μάτια του για να προστατευτεί από τον φόβο και τις προκαταλήψεις των άλλων, ο Νεοφώτιστος μεταμορφώνει μια ιστορία αποκλεισμού σε μια συγκινητική διεκδίκηση ελευθερίας, ταυτότητας και αποδοχής. Η ταινία ήταν προγραμματισμένη να προβληθεί στο 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, αλλά η εταιρεία παραγωγής ΑΡΓΟΝΑΥΤΕΣ Α.Ε. αποφάσισε να την αποσύρει από το φεστιβάλ και να μην πραγματοποιήσει την ελληνική πρεμιέρα στη φετινή διοργάνωση του Νοεμβρίου. «Το κόστος είναι μεγάλο, κυρίως συναισθηματικό. Αν ήθελα απλώς να συμμετέχω στη Θεσσαλονίκη, θα είχα πει ναι. Και, πίστεψέ με, θα μου είχε λύσει πολλά προβλήματα!», λέει ο σκηνοθέτης μιλώντας

15.10.26

LiFO 15.10.26

TAL K OF THE TOWN 59 λεπτά με τον Θανάση Νεοφώτιστο

για την ταινία του, που έκανε την παγκόσμια πρεμιέρα της στο επίσημο πρόγραμμα του South by Southwest (SXSW) London με ενθουσιώδη υποδοχή από κοινό και κριτικούς τον περασμένο Ιούνιο και θα συμμετάσχει στο επίσημο διαγωνιστικό τμήμα του OUTshine LGBTQ+ Film Festival της Φλόριντα (15-25/10) και στο επίσημο διαγωνιστικό του 26ου Φεστιβάλ Φανταστικού Κινηματογράφου TOHorror του Τορίνο (20-25/10). «Αυτό που με ενόχλησε ήταν η ακαμψία της Καλλιτεχνικής Διεύθυνσης και η έλλειψη γενναιοδωρίας απέναντι σε μια “διαφορετική” καλλιτεχνική άποψη. Δεν αμφισβητώ την αξία του Film Forward. Το Αγόρι είναι πρωτίστως μια αφηγηματική, ιδιοσυγκρασιακή, βαθιά συναισθηματική ταινία, και θεωρώ πως η συγκεκριμένη τοποθέτηση δεν ανταποκρίνεται στην κινηματογραφική της ταυτότητα. Έχω μάλιστα την αίσθηση ότι στη συγκεκριμένη απόφαση οι προγραμματικές ισορροπίες βάρυναν περισσότερο από την καλλιτεχνική ταυτότητα της ταινίας. Σε μια τόσο δυνατή χρονιά για το ελληνικό σινεμά, θεωρώ ότι η Καλλιτεχνική Διεύθυνση έχασε μια σημαντική ευκαιρία: να ξεπεράσει, αν χρειαζόταν, το καθιερωμένο σχήμα του Διεθνούς Διαγωνιστικού και να τιμήσουμε όλοι μαζί τις ελληνικές ταινίες που ξεχώρισαν φέτος διεθνώς. Φυσικά, υπάρχουν και πρακτικές συνέπειες, ακόμη και στον τρόπο που επιλέγονται οι ταινίες για τα ελληνικά και τα ευρωπαϊκά βραβεία. Αλλά αυτό που με στενοχωρεί περισσότερο είναι ότι δεν θα γιορτάσουμε την ελληνική πρεμιέρα με τους ανθρώπους με τους οποίους φτιάξαμε την ταινία. Σκέφτομαι ιδιαίτερα τον Γιώργο Καρύδη, τον Πέτρο μας, που ήταν 15 ετών όταν τη γυρίζαμε και τώρα πια ενηλικιώθηκε. Είχαμε ονειρευτεί αυτήν τη στιγμή μαζί. Είμαι όμως ευγνώμων που οι παραγωγοί μου, οι ηθοποιοί και οι συνεργάτες μου στάθηκαν δίπλα μου, γνωρίζοντας πολύ καλά το κόστος της απόφασης. Αυτό σημαίνει πολλά για μένα». — Η διεθνής αναγνώριση λειτουργεί συχνά ως προϋπόθεση για να βρει μια ελληνική ταινία διανομή και κοινό στη χώρα της. Πώς αισθάνεσαι όταν χρειάζεται πρώτα να σε αναγνωρίσουν έξω για να μπορέσεις να διεκδικήσεις χώρο εδώ; Με στενοχωρεί πολύ. Ζούμε σε μια εποχή που επικρατεί μια ιδιότυπη «φεστιβαλοκρατία». Λες και οι δάφνες ενός μεγάλου φεστιβάλ αποτελούν πιστοποιητικό γνησιότητας μιας καλής ταινίας. Και, δυστυχώς, αρκετά φεστιβάλ καταλήγουν να λειτουργούν περισσότερο ως showcases άλλων μεγάλων διοργανώσεων παρά ως θεσμοί με τη δική τους, ανεξάρτητη καλλιτεχνική ματιά. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην ανακοίνωσή του μετά την απόσυρση του Αγοριού, το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης υπερασπίστηκε το Film Forward, επικαλούμενο, μεταξύ άλλων, τη συμμετοχή ταινιών από τις Κάννες, το Λοκάρνο και το Σάντανς. Μα εκεί βρίσκεται για μένα ένα μεγάλο μέρος του προβλήματος! Οι δάφνες δεν κάνουν τις καλές ταινίες. Σε μια εποχή που οι κινηματογραφικές αίθουσες δοκιμάζονται και οι πλατφόρμες κυριαρχούν, τα φεστιβάλ θα έπρεπε να αποτελούν χώρους ανακάλυψης και αντίστασης στην ομοιομορφία. Όχι απλώς να επιβεβαιώνουν τις επιλογές άλλων. Χρειαζόμαστε θεσμούς με δική τους φωνή και, κυρίως, με το θάρρος να τη χρησιμοποιούν. — Πιστεύεις ότι η κατηγοριοποίηση μιας ταινίας επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο την προσεγγίζει το κοινό προτού ακόμη τη δει; Φυσικά. Η κατηγοριοποίηση δημιουργεί προσδοκίες προτού καν σβήσουν τα φώτα της αίθουσας. Στη συγκεκριμένη περίπτωση όμως δεν πρόκειται μόνο για μια ταμπέλα αλλά και για το πλαίσιο της πρώτης συνάντησης με το ελληνικό κοινό. Είχα ονειρευτεί την πρεμιέρα μας στο Ολύμπιον, κάτι που το Film Forward δεν προσφέρει. Ξέρω ότι μπορεί να ακούγεται ρομαντικό, αλλά αυτήν τη στιγμή την περίμενα πάνω από δέκα χρόνια. Και μερικές φορές αξίζει να επιμένουμε σε ένα όνειρο, αντί να προσθέτουμε ακόμη έναν μικρό συμβιβασμό στη ζωή μας. — Αναφέρεις ότι δεν θέλεις η διαφορετικότητα να μετατρέπεται σε μια ακόμη ταμπέλα η οποία να καθορίζει πού ανήκει η ταινία. Αισθάνεσαι ότι το έργο σου κινδυνεύει να διαβαστεί πρωτίστως μέσα από την κουίρ ταυτότητά του, εις βάρος των υπόλοιπων κινηματογραφικών χαρακτηριστικών του; Όχι, καθόλου!

Το Αγόρι είναι και μια κουίρ ταινία και είμαι πολύ περήφανος γι’ αυτό. Τόσο θεματικά όσο και μέσα από τη δική μου ταυτότητα ως δημιουργού. Αναφέρομαι στην κινηματογραφική της διαφορετικότητα. Στον τρόπο με τον οποίο συνδυάζει είδη, αφηγηματικές φόρμες, ρεαλισμό και μύθο. Αυτή την ιδιοσυγκρασία, που πολλοί στο εξωτερικό χαρακτήρισαν ως μοναδική, την αγαπώ και θέλω να την προστατεύσω. Για μένα, η εξέλιξη της κινηματογραφικής γλώσσας προϋποθέτει δημιουργούς που τολμούν να ξεφεύγουν από τα καθιερωμένα αλλά και ανθρώπους σε θέσεις αποφάσεων που έχουν το θάρρος να τους ακολουθήσουν. — Πόσον χώρο έχουν σήμερα οι Έλληνες δημιουργοί να διαφωνήσουν δημόσια με έναν θεσμό από τον οποίο ενδεχομένως θα χρειαστούν στήριξη στο μέλλον; Υπάρχει ένα κόστος που καλούνται να υπολογίσουν προτού μιλήσουν ανοιχτά; Φυσικά και υπάρχει κόστος. Ειδικά σε μια μικρή κινηματογραφική κοινότητα, όπου όλοι γνωριζόμαστε και οι ίδιοι άνθρωποι βρίσκονται συχνά σε θέσεις αποφάσεων. Αλλά αν αρχίσουμε να υπολογίζουμε κάθε μελλοντική πόρτα που μπορεί να κλείσει, στο τέλος δεν θα μιλάει κανείς. Και θέλω να ξεκαθαρίσω κάτι. Δεν διαφωνώ με το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης ως θεσμό. Το αγαπώ βαθιά. Διαφωνώ με μια συγκεκριμένη καλλιτεχνική κρίση της σημερινής του διεύθυνσης. Έχοντας υπάρξει και ο ίδιος head programmer στο Φεστιβάλ Δράμας, γνωρίζω πόση ευθύνη έχει ένας άνθρωπος που διαμορφώνει ένα πρόγραμμα. Γι’ αυτό πιστεύω πολύ στη θεσμική ανανέωση. Οι καλλιτεχνικές διευθύνσεις δεν πρέπει να είναι ισόβιες. Χρειάζονται νέες ματιές, νέες ιδέες, ακόμη και τη δυνατότητα να αμφισβητούνται όσα θεωρούμε δεδομένα. Δεν πιστεύω ότι αγαπάς έναν θεσμό λιγότερο επειδή του ασκείς κριτική. Μερικές φορές, συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. — Γράφεις ότι ο τελικός προορισμός μιας ταινίας δεν είναι τα βραβεία ούτε τα φεστιβάλ, αλλά η συνάντησή της με το κοινό. Πώς φαντάζεσαι αυτήν τη συνάντηση στην Ελλάδα τώρα, μετά την απόφαση της απόσυρσης; Αλλάζει κάτι στον τρόπο με τον οποίο θα ήθελες να παρουσιαστεί η ταινία εδώ; Δεν αλλάζει τίποτα. Ίσα ίσα, με πείσμωσε ακόμη περισσότερο! Θέλω αυτή η συνάντηση να είναι μια πραγματική γιορτή, για την ταινία, τους ανθρώπους που την έφτιαξαν και το ελληνικό κοινό. Όχι απλώς μια πρεμιέρα που πρέπει να γίνει. Έχουμε ήδη αρχίσει να σκεφτόμαστε πώς θα το οργανώσουμε και, μόλις έχουμε κάτι συγκεκριμένο, θα το μοιραστούμε μαζί σας. — Αν το Φεστιβάλ σού πρότεινε τώρα μια διαφορετική θέση στο πρόγραμμά του, θα ήσουν διατεθειμένος να επανεξετάσεις την απόφαση ή η διαφωνία σου έχει πλέον ξεπεράσει το ζήτημα της συγκεκριμένης κατηγορίας; Όχι πια. Η διαφωνία μου έχει πλέον ξεπεράσει τη συγκεκριμένη τοποθέτηση. Ο τρόπος με τον οποίο η Καλλιτεχνική Διεύθυνση χειρίστηκε την υπόθεση, τόσο στην προσωπική μας επικοινωνία όσο και δημόσια, με βρίσκει αντίθετο, καλλιτεχνικά αλλά και θεσμικά. Δεν απέσυρα την ταινία για να διαπραγματευτώ μια καλύτερη θέση. Την απέσυρα γιατί το πίστευα. Και αναλαμβάνω το κόστος αυτής της απόφασης. — Έχεις πει ότι ο Πέτρος είναι το alter ego σου, κατά κάποιον τρόπο. Τι σου επέτρεψε να πεις για τον εαυτό σου που δεν θα μπορούσες να πεις με μια ευθέως αυτοβιογραφική ιστορία; Δεν πιστεύω ότι η ζωή μου ήταν τόσο σημαντική ώστε να γίνει αυτοβιογραφική ταινία. Πιστεύω όμως ότι όσα ένιωσα είναι αρκετά σημαντικά ώστε να γίνουν μια ιστορία που μπορεί να αφορά κι άλλους ανθρώπους. Ο Πέτρος μού επέτρεψε να μιλήσω για πολύ προσωπικά συναισθήματα, χωρίς να χρειάζεται να αφηγηθώ κυριολεκτικά τη ζωή μου. Συνειδητοποίησα πόσο βαθιά με έχει επηρεάσει η γιαγιά μου από την Ήπειρο και γενικότερα ο κόσμος της ελληνικής επαρχίας. Πόσο συχνά πίσω από τις λαϊκές δοξασίες, τη βασκανία και τον φόβο του αγνώστου κρύβεται τελικά ο φόβος για το διαφορετικό. Αλλά κυρίως, επειδή αυτή είναι και μια ταινία για τη σχέση μου με τη μητέρα μου, μέσα από τη δημιουργία της έμαθα να την καταλαβαίνω λίγο καλύτερα. Και νομίζω ότι αυτό είναι από τα πιο πολύτιμα πράγματα που μου άφησε αυτή η δεκαετής διαδρομή.

Δεν απέσυρα την ταινία για να διαπραγματευτώ μια καλύτερη θέση. Την απέσυρα γιατί το πίστευα. Και αναλαμβάνω το κόστος αυτής της απόφασης.

Η ταινία θα βγει στις αίθουσες στις αρχές του 2027.

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

LiFO

15.10.26

LiFO 15.10.26

Η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στις λειτουργίες του ΑΔΜΗΕ Από την εκπαίδευση και την εταιρική γνώση στην ασφαλή επιχειρησιακή αξιοποίηση των νέων τεχνολογικών δυνατοτήτων.

τεχνητή νοημοσύνη βρίσκεται σε περίοδο εξαιρετικά ταχείας εξέλιξης, η πρόοδος όμως παραμένει άνιση, καθώς η υψηλή επίδοση σε δοκιμές και benchmarks δεν ισοδυναμεί από μόνη της με επιχειρησιακή αξιοπιστία. Για έναν Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς που διαχειρίζεται κρίσιμες υποδομές, σύνθετα τεχνικά συστήματα και μεγάλους όγκους δεδομένων και γνώσης, η υιοθέτηση νέων τεχνολογιών απαιτεί μεθοδικότητα. Με αυτήν τη λογική, στον Ανεξάρτητο Διαχειριστή Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ) ξεκίνησαν από τους ανθρώπους και τις πραγματικές επιχειρησιακές ανάγκες. Η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) δεν αντιμετωπίζεται ως ένα ακόμη έργο Πληροφορικής, ούτε ως αυτοσκοπός. Είναι μια νέα οριζόντια ικανότητα του οργανισμού, η οποία πρέπει να συνδεθεί με τη γνώση, τα δεδομένα, τις διαδικασίες και τη λογοδοσία κάθε επιχειρησιακού αντικειμένου.

LiFO

Από το AI Garage στους AI Champions

Το AI Garage και το AI Discovery αποτέλεσαν τις δύο συμπληρωματικές πρωτοβουλίες αυτής της προσπάθειας και ολοκληρώθηκαν με επιτυχία τον Μάρτιο του 2026. Το AI Garage επικεντρώθηκε στην εκπαίδευση, στον πρακτικό πειραματισμό και στην αλλαγή νοοτροπίας. Σε διάστημα περίπου 16 εβδομάδων, περισσότεροι από 100 εργαζόμενοι από όλες τις διευθύνσεις –με κεντρικό ρόλο για τους AI Champions– συμμετείχαν σε πρακτικά εργαστήρια, εκπαίδευση σε προηγμένες τεχνικές prompting, παρουσιάσεις εφαρμογών (Show and Tell) και ανοιχτές ώρες υποστήριξης. Οι AI Champions λειτούργησαν ως σύνδεσμος ανάμεσα στην τεχνολογία και στις ανάγκες των ομάδων τους και, κυρίως, ως φορείς διάχυσης της νέας γνώσης.

15.10.26

Το AI Discovery μετέτρεψε τις ιδέες σε συγκεκριμένη στρατηγική κατεύθυνση. Μέσα από workshops, ερωτηματολόγια και συνεργασία με τις επιχειρησιακές μονάδες αναδείχθηκαν δεκάδες πιθανές εφαρμογές. Κάθε περίπτωση αξιολογήθηκε με βάση την επιχειρησιακή αξία, τον χρόνο μέχρι την παραγωγή αποτελέσματος, τη διαθεσιμότητα και ποιότητα των δεδομένων, την τεχνολογική και οργανωτική ετοιμότητα και την απαιτούμενη προσπάθεια. Έτσι διαμορφώθηκε ένας τεκμηριωμένος οδικός χάρτης, με προτεραιότητες και σαφή επόμενα βήματα. Η προσπάθεια συνεχίζεται με το AI Garage 2, το οποίο βρίσκεται σε εξέλιξη έως τους πρώτους μήνες του 2027. Το νέο πρόγραμμα συνδυάζει συνεχή ενημέρωση και εξειδικευμένη εκπαίδευση για όλο το προσωπικό, συνδημιουργία μικρών εργαλείων και αυτοματισμών μαζί με τις επιχειρησιακές ομάδες και ανάπτυξη ικανοποιητικού αριθμού Power Users, μέσα από τουλάχιστον έξι στοχευμένα εργαστήρια, για πιο προηγμένες low-code και no-code λύσεις. Στόχος είναι οι εργαζόμενοι να μη είναι μόνο χρήστες έτοιμων εργαλείων, αλλά να αποκτούν την αυτοπεποίθηση και τις δεξιότητες για να μετατρέπουν μια πραγματική ανάγκη σε λειτουργική εφαρμογή.

Πέντε πυλώνες

ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΙΣΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ

Δημιουργούνται γνωσιακές βάσεις (knowledge bases) ανά επιχειρησιακό αντικείμενο, με εγκεκριμένο περιεχόμενο, σαφή ιδιοκτησία, μεταδεδομένα, εκδόσεις, δικαιώματα και προέλευση της πληροφορίας. Η ψηφιοποίηση και η σωστή οργάνωση εγχειριδίων, σχεδίων, συμβάσεων, τεχνικών αναφορών, διαδικασιών και ιστορικών αρχείων μετατρέπουν τη συσσωρευμένη εμπειρία σε ενεργό κεφάλαιο. Έτσι περιορίζεται η απώλεια γνώσης, επιταχύνεται η ένταξη νέων εργαζομένων και ενισχύεται η μεταφορά τεχνογνωσίας μεταξύ γενεών και ομάδων.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΑΞΙΑ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΚΩΣΗ

Τα use cases αντιμετωπίζονται ως χαρτοφυλάκιο και όχι ως αποσπασματικά πειράματα. Κατηγοριοποιούνται σε εφαρμογές ατομικής παραγωγικότητας, υποστήριξης γνώσης και αποφάσεων, αυτοματοποίησης ροών, πρόβλεψης και βελτιστοποίησης και, στο ανώτερο επίπεδο, κρίσιμων επιχειρησιακών λειτουργιών. Η επιλογή βασίζεται σε αξία, ετοιμότητα, χρόνο απόδοσης και μετρήσιμους δείκτες. Όσο αυξάνεται η κρισιμότητα, αυξάνονται αντίστοιχα οι απαιτήσεις για δοκιμές, επεξηγησιμότητα, εγκρίσεις, εφεδρείες και ελέγχους. Χρησιμοποιείται παραγωγική ΤΝ (Generative AI), μηχανική μάθηση (machine learning), βαθιά μάθηση (deep learning) και κλασικές μέθοδοι βελτιστοποίησης, ανάλογα με το πρόβλημα· δεν χρειάζεται ούτε πρέπει κάθε πρόβλημα να αντιμετωπίζεται με ΤΝ.

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΥΙΟΘΕΤΗΣΗ

Η συνεχής εκπαίδευση, οι AI Champions, οι Power Users και ο από κοινού σχεδιασμός με τους επιχειρησιακούς χρήστες αποτελούν μέρος της υλοποίησης, όχι παράλληλη δραστηριότητα. Η ΤΝ πρέπει να εντάσσεται στις πραγματικές ροές εργασίας, με σαφείς ρόλους, υποστήριξη και διαρκή ανατροφοδότηση, ώστε οι λύσεις να υιοθετούνται και να βελτιώνονται στην πράξη.

ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΛΟΓΟΔΟΣΙΑ

Κάθε εφαρμογή ακολουθεί κύκλο ζωής ανάλογο με τον κίνδυνό της: εγκεκριμένη χρήση, τεκμηρίωση, δοκιμές, αξιολόγηση ποιότητας, παρακολούθηση μοντέλου, ιχνηλασιμότητα και δυνατότητα ελέγχου. Η ανθρώπινη εποπτεία (human oversight) δεν είναι μια γενική διακήρυξη. Εφαρμόζεται ανάλογα με τον κίνδυνο, με human-in-the-loop approval gates, όπου μια απόφαση ή ενέργεια μπορεί να έχει ουσιώδεις επιπτώσεις. Υπάρχει σαφής αρμόδιος που κατανοεί τους περιορισμούς, ελέγχει τις πηγές, μπορεί να απορρίψει ή να ανατρέψει την πρόταση του συστήματος και διατηρεί την τελική ευθύνη.

ΑΣΦΑΛΗΣ ΚΑΙ ΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΥΠΟΔΟΜΗ

ασφαλείς ενέργειες agents. Παράλληλα, επιλέγονται αρθρωτές αρχιτεκτονικές που μπορούν να αξιοποιούν, ανάλογα με την κρισιμότητα και την ταξινόμηση των δεδομένων, εμπορικά μοντέλα ή μοντέλα ανοιχτού κώδικα (open weight) σε public cloud, private cloud ή on-premises περιβάλλοντα. Ψηφιακή κυριαρχία δεν σημαίνει τεχνολογική απομόνωση. Σημαίνει ουσιαστικό έλεγχο κρίσιμων δεδομένων και υπηρεσιών, διαφοροποίηση προμηθευτών, διαλειτουργικότητα, φορητότητα και σχέδια εξόδου, ώστε να περιορίζονται οι εξαρτήσεις και να διατηρείται αξιόπιστη δυνατότητα εναλλακτικής επιλογής.

Επτά εφαρμογές

Οι αρχές αυτές αποκτούν περιεχόμενο μέσα από επτά εφαρμογές. Η Agentic AI Asset συγκεντρώνει εγχειρίδια, γεωχωρική πληροφορία και ιστορικά λειτουργίας και συντήρησης, προσφέροντας στους μηχανικούς γρηγορότερη πρόσβαση σε τεκμηριωμένη γνώση, καλύτερη υποστήριξη διάγνωσης και ταχύτερη εκπαίδευση, χωρίς να υποκαθιστά την τεχνική κρίση. Το Technical Documents AI θα υποστηρίζει την αξιολόγηση τεχνικών προσφορών και τη δημιουργία προδιαγραφών, μειώνοντας τον χρόνο προετοιμασίας, τα κενά και τα λάθη, με ιχνηλασιμότητα και τελική επικύρωση από μηχανικούς. Το Regulatory AI Assistant θα συγκεντρώνει εθνική και ευρωπαϊκή ρυθμιστική γνώση σε ενιαίο σημείο, θα παρακολουθεί αλλαγές και θα προετοιμάζει πρώτες εκδοχές εγγράφων, ενισχύοντας τη συνέπεια και τη συμμόρφωση υπό ανθρώπινο έλεγχο. Το Market Data AI θα παρέχει ελεγχόμενη πρόσβαση μόνο για ανάγνωση σε επικαιροποιημένα δεδομένα, διευρύνοντας την πρόσβαση και επιταχύνοντας την ανάλυση. Το Smart Document Management AI θα μετατρέπει το σύστημα επίσημων εγγράφων σε υποδομή γνώσης, διευκολύνοντας την αναζήτηση, κατανόηση και επαναχρησιμοποίηση περιεχομένου χωρίς αλλαγή των δικαιωμάτων πρόσβασης. Το Cyber Risk Quantification AI θα αποδίδει τον κυβερνοκίνδυνο σε επιχειρησιακούς και οικονομικούς όρους, ώστε να ιεραρχούνται μέτρα και επενδύσεις με κοινή γλώσσα. Το IT Infrastructure AI, που αναπτύσσεται εσωτερικά, θα συσχετίζει συμβάντα και ειδοποιήσεις, μειώνοντας τον χρόνο εντοπισμού και αποκατάστασης προβλημάτων.

Από τις εφαρμογές στην ενιαία γνώση

Οι επτά εφαρμογές δεν σχεδιάζονται ως απομονωμένα νησιά. Το όραμα είναι ένας universal AI Orchestrator που θα συνδέει τις γνωσιακές βάσεις, τα δεδομένα και τους εξειδικευμένους agents. Με βάση την ταυτότητα, τον ρόλο, τα δικαιώματα και την πρόθεση του χρήστη, θα δρομολογεί κάθε ερώτημα στον κατάλληλο agent ή σε συνδυασμό agents, θα ανακτά τα σωστά τεκμήρια και θα συνθέτει μια ενιαία, ιχνηλατήσιμη απάντηση. Όπου ζητείται ενέργεια και όχι απλή πληροφορία, θα εφαρμόζονται σαφή όρια και επίπεδα έγκρισης.

Ο άνθρωπος στο επίκεντρο

Στον Ανεξάρτητο Διαχειριστή Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ) συνεχίζουν να ενδυναμώνουν τα Ψηφιακά Κέντρα Ελέγχου Συντήρησης με την τεχνητή νοημοσύνη. Η προβλεπτική συντήρηση (predictive maintenance) θα εντοπίζει έγκαιρα ενδείξεις υποβάθμισης, η καθοδηγητική συντήρηση (prescriptive maintenance) θα προτείνει ενέργεια, χρόνο και προτεραιότητα, ενώ AI agents θα συσχετίζουν συμβάντα και θα προετοιμάζουν ελεγχόμενες ροές εργασίας. Η αυτονομία θα αφορά την ανάλυση και την ενορχήστρωση, όχι την ανεξέλεγκτη παρέμβαση στο Σύστημα. Το μέτρο της επιτυχίας δεν θα είναι πόσο αυτόνομη γίνεται η μηχανή, αλλά πόσο ικανότερος γίνεται ο άνθρωπος και πόσο αποτελεσματικότερος ο οργανισμός. Με ισχυρή κυβερνοασφάλεια, σαφή όρια και ανθρώπινη έγκριση όπου υπάρχει ουσιώδης επίπτωση, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει την παραγωγικότητα, τη γνώση και την αυτοπεποίθηση των εργαζομένων.

Η προστασία δεδομένων και μοντέλων, η ισχυρή ταυτοποίηση, η ελάχιστη αναγκαία πρόσβαση, η καταγραφή ενεργειών, η ανθεκτικότητα και η επιχειρησιακή συνέχεια σχεδιάζονται εξαρχής. Ειδικά μέτρα αντιμετωπίζουν κινδύνους όπως διαρροή δεδομένων, κακόβουλα prompts, prompt injection, αλλοίωση πηγών και μη

LiFO 15.10.26

ΒΙΒΛΙΟ

«Φαντάσου ένα δάσος γεμάτο άγρια ζώα, τα περισσότερα στοχαστικά και με καλλιτεχνικές ανησυχίες. Μελετούν φυλλώματα, ερμηνεύουν ίχνη, παρακολουθούν τις μεταβολές του καιρού, σχολιάζουν την επικαιρότητα. Μια αστροχελώνα των Ινδιών το δάσος διασχίζει οδηγώντας έναν αραμπά. Πρόκειται για πλανόδιο εργαστήρι μύθων, η δε αστροχελώνα μάλλον μου μοιάζει. Όποτε διασταυρώνεται με άλλα ζώα, εκείνα παραγγέλνουν έναν μύθο. Συχνά επιλέγουν και το θέμα του, ενώ κάποιοι προσδιορίζουν και το είδος ή το ύφος. Το εργαστήρι άλλοτε πειθαρχεί στην παραγγελία κι άλλοτε σμιλεύει ό,τι του καπνίσει. Ξεπηδούν έτσι καμιά εικοσαριά ιστορίες, που διόλου δεν έχουν να κάνουν με ζώα. Τα υπόλοιπα θα σου τα πω στο αυτί». Η ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΟΥΡΑΖΟΠΟΥΛΟΥ , ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ

LiFO

15.10.26

ΤΕΡΕΣ ΕΛΛΗΝΙΔΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ, ΜΙΛΑ ΣΤΗ LIFO ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΤΗΣ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟ

LiFO 15.10.26

ΒΙΒΛΙΟ

Η πραγματικότητα μοιάζει όλο και περισσότερο με ένα κακοσκηνοθετημένο έργο. Οι πολιτικές βεβαιότητες καταρρέουν, η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τους όρους της ανθρώπινης εμπειρίας και η καθημερινότητα συχνά ξεπερνά σε παραλογισμό κάθε φαντασία. Για την Ιωάννα Μπουραζοπούλου, ωστόσο, ο μύθος παραμένει ένας τρόπος να κοιτάζουμε τον κόσμο από απόσταση, ώστε να τον βλέπουμε καθαρότερα.

νήκει στις πιο ιδιαίτερες φωνές της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας, έχοντας δημιουργήσει ένα προσωπικό σύμπαν όπου το φανταστικό συναντά την πολιτική, την κοινωνία και τις πιο σκοτεινές αντιφάσεις της ανθρώπινης φύσης. Στο νέο της βιβλίο με τίτλο Φτερούγες κι οπλές στο αστικό δάσος, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη στις 19/10, ιστορίες γραμμένες κατά τη διάρκεια είκοσι χρόνων συναντιούνται σε ένα αλλόκοτο σύμπαν ζώων, γρίφων και ανατροπών, για να μιλήσουν για την εποχή μας χωρίς να περιορίζονται σε αυτήν. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, η συγγραφέας μιλά για όσα χάνονται κατά τη διάρκεια της μετάβασης, για τη δύναμη της αμφιβολίας, τη μνήμη, τον έρωτα και εκείνη την απρόβλεπτη πλευρά του ανθρώπου που εξακολουθεί να αντιστέκεται σε κάθε αλγόριθμο. — Τι εποχή είναι αυτή που ζούμε; Μετάβασης, μάλλον, το τοπίο είναι ακόμη υπό διαμόρφωση. Τα σημάδια βέβαια είναι αναγνωρίσιμα, τα έχουμε ξαναζήσει, όπως και οι γονείς μας και οι παππούδες μας. Μετατόπιση γεωπολιτικών ισορροπιών, άρα ποταμοί αίματος, ως συνήθως. Προκλητικές κοινωνικές ανισότητες, άρα βουβή οργή και κλειδωμένα σπίτια. Άνοδος του αυταρχισμού και υποχώρηση ατομικών ελευθεριών, για να ελεγχθεί η κοινωνική έκρηξη. Απλοποίηση του πολιτικού μηνύματος: για όλα φταίνε οι άλλοι, οι αλλόπιστοι, οι αλλόγνωμοι, οι αλλοπαρμένοι. Η τεχνητή νοημοσύνη μάς άφησε άναυδους και η κλιματική κρίση είναι τόσο ορατή και λειτουργεί τόσο ραγδαία, ώστε αποφασίσαμε πως το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι να τη σβήσουμε από το μυαλό μας και να καμωθούμε πως δεν συμβαίνει. Υπάρχει διέξοδος από τη δυστοπία; Οπωσδήποτε μια νέα και ελπιδοφόρα μορφή αντίδρασης ετοιμάζεται να γεννηθεί –γιατί σε όλα υπάρχει αντίπαλο δέος–, αλλά ακόμη δεν την έχω δει να ξεπροβάλλει στον ορίζοντα. Ίσως επειδή δεν ξεκινώ τώρα τη ζωή μου, έχω ήδη διανύσει το μεγαλύτερο μέρος της, είμαι συναισθηματικά δεμένη με εκείνα που χάνονται και δυσκολεύομαι να τα αποχαιρετίσω. Αυτό σημαίνει ότι η οπτική μου είναι διαποτισμένη από νοσταλγία, άρα μπορεί και να αδικώ τις ομορφιές της μετάβασης, που προηγείται της γέννησης του καινούργιου. — Συγχρόνως, ζούμε σε μια περίοδο που όλα καταγράφονται, σχολιάζονται και διακινούνται αμέσως. Τι έχει απομείνει σήμερα ιδιωτικό μέσα μας; Δεν έχετε άδικο. Οι αλγόριθμοι διαβάζουν τόσο καθαρά τις κινήσεις μας, τη χροιά της φωνής μας, τις εκφράσεις του προσώπου

LiFO

μας, που μπορούν να προβλέψουν την επόμενη σκέψη μας, ξέρουν πώς θα αντιδράσουμε σε κάθε είδηση, τι μας συγκινεί και τι μας τρομάζει, πώς επιλέγουμε προϊόντα, ιδεολογίες και κυβερνήσεις. Ίσως το μόνο που διαφεύγει την επιτήρηση είναι ο παραλογισμός μας. Το πιο γνήσιο ανθρώπινο χαρακτηριστικό: ότι συχνά οι αντιδράσεις μας στερούνται μαθηματικής λογικής. Δεν εξηγούνται με γνώμονα το συμφέρον και δεν εντάσσονται σε κανένα μοτίβο. Το γεγονός ότι είμαστε διαρκώς ορατοί και απασχολημένοι με την εικόνα μας ελαχιστοποιεί τούτο το απρόσιτο κομμάτι του εαυτού μας, το οποίο παραμένει πεισματικά αδιαμόρφωτο, ανέχεται αντιφάσεις χωρίς συγκρούσεις –δεν υποκύπτει στον εκβιασμό τού άσπρο ή μαύρο–, είναι αδιάφορο απέναντι στις προσδοκίες των άλλων, ρευστό, αταξινόμητο και, ευτυχώς, ανυπότακτο. Ας το διαφυλάξουμε, είναι το μυστικό μας ελιξίριο. — Τι είναι αυτό που σας γοητεύει στη λογοτεχνία του φανταστικού; Είναι μια ευρύτατη λογοτεχνική κατηγορία, περιλαμβάνει πάμπολλα είδη και διαρκώς εμφανίζονται καινούργια – δεν με γοητεύουν όλα, κάποια δεν τα γνωρίζω καν. Δύσκολο να μιλήσω συνολικά για το Φανταστικό, αλλά αν επιχειρούσα να συνοψίσω τη γοητεία του σε μια φράση, θα έλεγα ότι ανοίγει παράθυρα σε ανεξερεύνητες πιθανότητες. Υπενθυμίζει ότι δεν είναι όλα προδιαγεγραμμένα, υπάρχουν ακόμη απάτητα μονοπάτια και άγνωστες ανθρώπινες λειτουργίες, υπάρχουν συστήματα που δεν έχουν δοκιμαστεί και εκστρατείες που δεν έχουν επιχειρηθεί. Υπάρχουν δυνατότητες που δεν διακρίνονται στο εκτυφλωτικό φως του ρεαλισμού, που δεν περιορίζονται στο εφικτό και στο αναμενόμενο. Κάθε παράθυρο σε ανεξερεύνητη πιθανότητα διευρύνει τη συνείδησή μας. — Πώς θα περιγράφατε το νέο σας βιβλίο σε κάποιον που δεν σας γνωρίζει; Θα του συστηνόμουν με ειλικρίνεια: «Είμαι μια παραμυθού, συνεπώς ό,τι σοβαρό έχω να πω θα το διαβάσεις μέσα σε ένα σκηνικό παραμυθιού, με όρους παραμυθιού και με χαρακτήρες παραμυθιού». Αν δεν απέσυρε το ενδιαφέρον του, θα προχωρούσα σε μια σύντομη περιγραφή. «Φαντάσου ένα δάσος γεμάτο άγρια ζώα, τα περισσότερα στοχαστικά και με καλλιτεχνικές ανησυχίες. Μελετούν φυλλώματα, ερμηνεύουν ίχνη, παρακολουθούν τις μεταβολές του καιρού, σχολιάζουν την επικαιρότητα. Μια αστροχελώνα των Ινδιών το δάσος διασχίζει οδηγώντας έναν αραμπά. Πρόκειται για πλανόδιο εργαστήρι μύθων, η δε αστροχελώνα μάλλον μου μοιάζει. Όποτε διασταυρώνεται με άλλα ζώα, εκείνα παραγγέλνουν έναν μύθο. Συχνά επιλέγουν και το θέμα του, ενώ κάποιοι προσδιορίζουν και το είδος ή το ύφος. Το εργαστήρι άλλοτε πειθαρχεί στην παραγγελία κι άλλοτε σμιλεύει ό,τι του καπνίσει. Ξεπηδούν έτσι καμιά εικοσαριά ιστορίες, που διόλου δεν έχουν να κάνουν με ζώα. Τα υπόλοιπα θα σου τα πω στο αυτί». — Αν έπρεπε να εξηγήσετε σε έναν αναγνώστη τι είναι ο «αραμπάς της αστροχελώνας» που αναφέρετε στο βιβλίο, χωρίς να καταφύγετε στη γλώσσα του, τι θα του λέγατε; Συμβολίζει τη λογοτεχνική μου περιπλάνηση σε διάφορα είδη γραφής εκτός μυθιστορημάτων. Ταυτόχρονα υποδηλώνει και τον χρόνο που κυλά, γιατί οι μύθοι γράφτηκαν στη διάρκεια μιας εικοσαετίας και δημοσιεύονται τώρα συνδεδεμένοι με ένα ενιαίο αφηγηματικό νήμα, σαν χρονικό εποχής. — Το βιβλίο παρακολουθεί ουσιαστικά το πρώτο τέταρτο του 21ου αιώνα μέσα από μύθους. Πότε καταλάβατε ότι η πραγματικότητα που ζούμε δεν περιγράφεται πια εύκολα με ρεαλιστικούς όρους; Αυτό είναι μια πολύ ώριμη διαπίστωση, που δεν ξέρω αν την έχω κάνει. Δεν επιλέγεις το λογοτεχνικό σου είδος, εκείνο σε επιλέγει. Πέρασαν πολλά χρόνια μέχρι να αντιληφθώ ότι ο τρόπος που γράφω με κατατάσσει αυτομάτως σε μια διακριτή κατηγορία, η οποία μάλιστα βρίσκεται στον αντίποδα του ρεαλισμού. Καταλαβαίνω πού αναφέρεστε όταν λέτε «η πραγματικότητα που ζούμε»: μοιάζει ολοένα και περισσότερο με παράσταση και μάλιστα άσχημα σκηνοθετημένη, το σενάριο είναι κλισέ, οι ηθοποιοί ατάλαντοι, οι φωτογραφίες παραπλανητικές, σκηνικά Χόλιγουντ, κοστούμια για υπερήρωες, ώρες ώρες η υποκριτική της επικοινωνίας θα λέγαμε ότι αγγίζει τη γελοιότητα, αν δεν ήταν τόσο τραγική και τόσο δόλια. Χρειαζόμαστε μια άλλη γλώσσα, μια άλλη εκφραστική φόρμα για να αφουγκραστούμε ο ένας τον άλλον και να κατανοήσουμε όσα συμβαίνουν. Θα τη βρούμε στο Φανταστικό; Κι εγώ στην αναζήτηση είμαι. — Γιατί επιλέξατε τα ζώα; Τι μπορούν να πουν ένας ορνιθόρυγχος, ένας κάστορας ή ένα κοράκι που δεν μπορεί να πει ένας άνθρωπος; Τα ζώα του δάσους είναι υπαρκτά πρόσωπα, από τον χώρο του βιβλίου, εκδότες, διευθυντές λογοτεχνικών περιοδικών, δημοσιογράφοι του πολιτιστικού ή συντελεστές του πολιτισμού, οι οποίοι μου πρότειναν κατά καιρούς να γράψω μια ιστορία. Οι διάλογοι που έχω μαζί τους δεν μεταφέρονται αυτούσιοι, έχουν υποστεί λογοτεχνική επεξεργασία, προκειμένου να αποκαλυφθεί η πολιτική και κοινωνική συγκυρία μέσα στην οποία μου έγινε η πρόταση, επηρεάζοντας αναπόφευκτα την έμπνευσή μου. Όλοι λοιπόν φοράμε ρούχα παραμυθιού, όχι για να κρύψουμε την αλήθεια, αλλά για να την κάνουμε πιο ευδιάκριτη και να μην αφορά μόνον εμάς. Ο μύθος έχει την ικανότητα να ανοίγει το πλάνο και έτσι μικραίνουν οι αληθινοί χαρακτήρες για να φανεί ολόκληρος ο χώρος που τους φιλοξενεί, ώστε το προσωπικό να γίνει συλλογικό. — Υπάρχει μέσα στο βιβλίο ένα αίσθημα ότι τα τελευταία είκοσι χρόνια πάμε από κρίση σε κρίση. Αν έπρεπε να κρατήσετε μία εικόνα από αυτή την εικοσαετία, ποια θα ήταν; Ποια να διαλέξω από τις άγριες εικόνες που μου έρχονται στο μυαλό; Θα επιλέξω την πιο σουρεαλιστική, για να μην καταθλιβούμε. Στην καρδιά της πανδημίας του Covid, στο αυστηρό λοκντάουν, όταν όλοι ήταν κλεισμένοι στα σπίτια τους, οι δικές μου επαγγελματικές υποχρεώσεις με ανάγκαζαν να βρίσκομαι ολημερίς στο γραφείο, να πηγαίνω χαράματα και να αναχωρώ μεσάνυχτα. Διέσχιζα ολομόναχη την άδεια Αθήνα μέσα στη νύχτα, άντε να διασταυρωνόμουν με κάποιο περιπολι-

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΠΟΡΤΡΕΤΟΥ: ΠΑΡΙΣ ΤΑΒΙΤΙΑΝ

15.10.26

LiFO 15.10.26

ΒΙΒΛΙΟ κό· είχα την απόκοσμη αίσθηση ότι ο χρόνος έχει σταματήσει, η ζωή έχει ακινητοποιηθεί και εγώ εξακολουθώ να πηγαινοέρχομαι, σαν χαρακτήρας σε μετα-αποκαλυπτική ταινία. Τίποτε χειρότερο από τη σιωπή. — Πόσο άλλαξε η δική σας ματιά στον κόσμο από την εποχή που ξεκινήσατε να γράφετε μέχρι σήμερα; Το διαπίστωσα τώρα, που συγκέντρωσα όλα αυτά τα κείμενα, που είχαν γραφτεί σε προηγούμενες ηλικίες, για να συνθέσω τη σπονδυλωτή μυθογραφία. Αισθάνθηκα τον χρόνο που πέρασε, για τα υπόλοιπα δεν είμαι σίγουρη. Έχω μεγαλύτερη διαύγεια τώρα, άραγε, από ό,τι είχα στα τριάντα μου; Πολύ αμφιβάλλω. Μεγαλύτερη οξυδέρκεια, αντιλαμβάνομαι καλύτερα τη σχέση αιτίας και αποτελέσματος; Δεν έχω αποδείξεις για κάτι τέτοιο, παρότι το θεωρώ αναμενόμενο έπειτα από δύο δεκαετίες. Διαβάζω καλύτερα τους ανθρώπους; Εξαρτάται, κάποιους ναι, κάποιους όχι. Υπάρχει, τέλος πάντων, κάτι που μπορώ να πω με βεβαιότητα ότι αποκόμισα με την πάροδο του χρόνου ή άδικα ασπρίζουν τα μαλλιά μου; Έμαθα να συμπονώ βαθύτερα, νομίζω αυτό είναι το μόνο που έχει αλλάξει. Δεν βιάζομαι τόσο να κατηγορήσω, αγωνίζομαι να καταλάβω. — Στο βιβλίο υπάρχουν γρίφοι, αντικατοπτρισμοί, τέρατα και πλάσματα που μοιάζουν να έχουν ξεπηδήσει από ένα όνειρο. Πόσο σημαντικό είναι για εσάς να αφήνετε τον αναγνώστη να χαθεί μέσα σε μια ιστορία; Όσο σημαντικό είναι και για μένα, ως αναγνώστρια, να χάνομαι στα βιβλία των άλλων. Η ανοίκεια συνθήκη του Φανταστικού διευκολύνει, ρίχνει τις άμυνες, μπαίνεις στην ιστορία ανυποψίαστη και χωρίς προκαταλήψεις. Ο ρεαλισμός συχνά ενεργοποιεί εξαρτημένα αντανακλαστικά, γιατί παρουσιάζει τη ζωή μας όπως τη ζούμε και αμέσως γινόμαστε αμυντικοί, παίρνουμε τον ρόλο του συνηγόρου της δικής μας άποψης. Δεν αφήνουμε την ιστορία να ξεδιπλωθεί, είμαστε σε επιφυλακή, γιατί θεωρούμε ότι το έργο μάς κρίνει και πρέπει να ελέγξουμε τα συναισθήματά μας. Δεν είναι εύκολο να χαθείς σε μια ιστορία, αλλά αν κατορθώσει να σε απορροφήσει, βγαίνεις αναζωογονημένη. — Ποια είναι η σχέση σας με την πραγματικότητα όταν γράφετε; Τι μπορεί να σας αγγίξει προσωπικά; Τα πάντα, κι αυτό είναι το πρόβλημα. Ο μύθος προσφέρει την απόσταση που χρειάζομαι για να ζω εμπειρίες και τραύματα έξω από το φυσικό μου σώμα. Αλλάζει το σκηνικό, μεταμορφώνονται τα πρόσωπα, ανατρέπονται οι συνθήκες και προτού το καταλάβω, εξαφανίζομαι κι εγώ. Μπορώ να περιηγηθώ στους εφιάλτες μου άυλη, να διακρίνω ασυνέχειες και αντιφάσεις, να εξερευνήσω υπόγεια και κρύπτες. Η συγγραφή μύθων μοιάζει με παιχνίδι, με συναρπάζει, και μπαίνω στα σκοτάδια τους ατρόμητη, γιατί τα τελώνια φοράνε καπέλα γελωτοποιών. — Τι είναι η λογοτεχνία για σας; Ένας φακός για να διακρίνω όσα προσπέρασα βιαστικά στη φούρια της καθημερινότητας, να ολοκληρώσω όσες σκέψεις άφησα μισές και όσα συναισθήματα έμειναν συγκεχυμένα. Ισχύει και για την ανάγνωση, όχι μόνο για τη συγγραφή. Μου επιστρέφεται ο χρόνος που χάνω μέσα στη μέρα. — Ζούμε σε μια εποχή που η πραγματικότητα μοιάζει συχνά πιο παράλογη από τη φαντασία. Τι σας ενοχλεί περισσότερο εκεί έξω στον κόσμο που βρίσκεται μακριά από το φανταστικό; Πολλά, αλλά πιστεύω ότι το ηθικό μας είναι τόσο καταρρακωμένο που δεν ωφελεί να επανερχόμαστε σε όσα μας ενοχλούν. Έχουμε ανάγκη από λίγη εμψύχωση. Είμαστε πλάσματα ατελή και δεν πειράζει καθόλου. Η ομορφιά μας κρύβεται στα λάθη μας, στα τραύματα και στις αναπηρίες μας, στα ξεσπάσματα, στις ρυτίδες και στις ρωγμές μας. Κανείς δεν περιμένει από εμάς θαύματα, ούτε εμείς περιμένουμε από τους άλλους. Ήρθαμε σε αυτήν τη ζωή χωρίς εγχειρίδιο λειτουργίας, ευτυχώς, γιατί μόνο το ΑΙ έρχεται με λειτουργικό σύστημα – μαθαίνουμε αργά και δύσκολα. Τρέμουμε τον ατελή εαυτό μας όταν καθρεφτίζεται σε όσους δεν μοιάζουν με εμάς και τους μισούμε για αυτό. Δεν είναι όμως εκείνοι ο εχθρός, εκείνοι είναι πολύτιμοι γιατί μας συμπληρώνουν, τους χρειαζόμαστε και μας χρειάζονται. Αντί να βλέπουμε όσα μας ενοχλούν πάνω τους, ας ψάξουμε να βρούμε ποιοι ενοχλούνται όταν μας βλέπουν ενωμένους. — Ποιο ήταν το πιο δύσκολο πράγμα που χρειάστηκε να αποδεχτείτε τα τελευταία χρόνια; Ότι τίποτε δεν γίνεται ερήμην μου. — Υπάρχουν συγγραφείς που έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπετε τον κόσμο; Υπάρχουν βιβλία-σταθμοί που με σημάδεψαν. Ίσως ευθυνόταν η συγκυρία, ίσως τα βιβλία βρέθηκαν στα χέρια μου ακριβώς τη στιγμή που είχα ανάγκη να τα διαβάσω, γιατί δεν ξεχνιούνται. Διάβασα την Όμορφη πορτοκαλιά μου του Χοσέ Μάουρο ντε Βασκονσέλος, σε απόδοση Άλκης Ζέη, στα 11. Στην εφηβεία μου το Όνομα του Ρόδου του Έκο, την Κασσάνδρα και τον Λύκο της Καραπάνου και τα Μαύρα φεγγάρια του έρωτα του Μπρικνέρ. Μπέκετ, Ιονέσκο, Λάγκερκβιστ, στην πρώτη μου νεότητα, Κάφκα και Μπόρχες αργότερα. Όσο μεγάλωνα έχανα την αθωότητά μου, μου ήταν όλο και πιο δύσκολο να εκπλαγώ και να εκστασιαστώ. Το διάβασμα έγινε αγαπημένη συντροφιά, όχι συγκλονιστική αποκάλυψη. Το κατάφερε αιφνιδίως ο Χοσέ Κάρλος Σομόθα με το Η Κλάρα

Είμαστε πλάσματα ατελή και δεν πειράζει καθόλου. Κανείς δεν περιμένει από εμάς θαύματα, ούτε εμείς περιμένουμε από τους άλλους.

LiFO

στο μισοσκόταδο, προ δεκαπενταετίας, γιατί το διάβασα τη σωστή στιγμή, η εκ νέου ανάγνωση του «Μεγάλου Ιεροεξεταστή» από τους Αδελφούς Καραμάζοφ του Ντοστογιέφσκι και πρόσφατα ο Δον Κιχώτης του Θερβάντες, στην καινούργια μετάφραση της Μελίνας Παναγιωτίδου. Εν ολίγοις, κάθε βιβλίο έχει την ώρα του. Αν το ανοίξεις την κατάλληλη στιγμή, γίνεται μια καινούργια χώρα. — Πόσο χώρο καταλαμβάνει η αμφιβολία στη ζωή σας; Ρωτάω γιατί οι γρίφοι και οι πολλαπλές αναγνώσεις μοιάζουν να αποτελούν βασικό συστατικό της γραφής σας. Δεν μπορώ να αντισταθώ στον πειρασμό να παραθέσω τη ρήση του Άλιστερ Κρόουλι, σε δική μου απλοϊκή μετάφραση. «Κοιμήθηκα το βράδυ με την Πίστη και το πρωί ξύπνησα δίπλα σε ένα πτώμα. Ήπια και χόρεψα όλη νύχτα με την Αμφιβολία και το πρωί ήταν ακόμη παρθένα». Η αμφιβολία, όπως και η απορία, κρατούν το πνεύμα σε εγρήγορση. Δελεαστικά μονοπάτια, εξάπτουν τη φαντασία, ποτέ δεν ξέρεις πού θα σε οδηγήσουν. — Ποιος είναι ο μεγαλύτερός σας φόβος και γιατί; Υπάρχει υπερπαραγωγή και υπερκατανάλωση φόβων τα τελευταία χρόνια, οπότε είμαι λίγο αντιδραστική με αυτήν τη λέξη. Αντί να σας αφηγηθώ τους φόβους μου, θα σας αφηγηθώ τι διαπίστωσα τις φορές που τους ξεπέρασα. Ότι ο φόβος είναι προϋπόθεση θάρρους. Δεν μπορείς να επιδείξεις γενναιότητα αν δεν φοβάσαι. Τη στιγμή μάλιστα που ξεπερνάς τον φόβο σου, πλημμυρίζεις ικανοποίηση, αναπνέεις πιο ελεύθερα, η πόλη σού φαίνεται πιο όμορφη και οι άνθρωποι πιο συμπαθητικοί. — Έχετε την αίσθηση ότι η εποχή μας έχει χάσει την ικανότητα να φτιάχνει συλλογικούς μύθους ή απλώς δημιουργεί καινούργιους, πολύ πιο γρήγορα και μέσα από άλλους μηχανισμούς; Το είπατε, η ταχύτητα είναι το ζήτημα, κάποτε περνούσαν γενιές και γενιές μέχρι να εδραιωθεί ένας μύθος και να γίνει ο συνεκτικός κρίκος μιας κοινότητας. Η εποχή μας δεν στερείται μύθων, στερείται της υπομονής που χρειάζεται για να γίνει ο μύθος μεγαλειώδης και διαχρονικός. — Τα τελευταία χρόνια η τεχνητή νοημοσύνη, οι αλγόριθμοι και η νέα σχέση μας με την πληροφορία αλλάζουν και τον τρόπο που αφηγούμαστε ιστορίες. Σας ενδιαφέρει αυτή η αλλαγή ή σας ανησυχεί περισσότερο; Περιμένω να δω την επίδραση που θα έχει στην έμπνευσή μας. Πάντα ανατρέχαμε σε λεξικά, σε επιστημονικά έργα, σε ιστορικά κείμενα, για να πλάσουμε σωστά την ιστορία μας και να αποφύγουμε τα λάθη, πάντα λοιπόν είχαμε πηγές και ξένο υλικό να διαχειριστούμε. Αργότερα, όταν εμφανίστηκε το διαδίκτυο και η πληροφορία έγινε πολύ πιο προσιτή, δεν μειώθηκε η έμπνευση ούτε υποβαθμίστηκε το λογοτεχνικό κείμενο. Από τι κινδυνεύουμε τώρα; Από την τυποποίηση; Υπήρχε ανέκαθεν, ειδικά σε παλιότερες εποχές. Από την αντιγραφή και τη λογοκλοπή; Υπήρχε κι αυτή, μάλιστα τώρα θα ανιχνεύεται πιο εύκολα. Φοβόμαστε μη σταματήσουμε να αφηγούμαστε δικές μας ιστορίες; Μα αυτή η ανάγκη δεν λέει να κατασιγάσει από την εποχή του ανθρώπου των σπηλαίων. Θα δημιουργηθούν καινούργια λογοτεχνικά είδη και ρεύματα; Αυτό μάλιστα, το θεωρώ σχεδόν βέβαιο και το περιμένω με ενδιαφέρον. Η τέχνη πλέον θα υπηρετεί κρύφιους σκοπούς, θα παραπλανά και θα χειραγωγεί; Τι πρωτάκουστο! Πείτε μου κάτι καινούργιο, κάτι που δεν έχει ξανασυμβεί στην ανθρώπινη ιστορία, για να χάσω τον ύπνο μου. Αλλιώς θα μου επιτρέψετε να κοιμάμαι τα βράδια κι ας κλώθει το ΑΙ στο διαδίκτυο. — Ποια είναι η πρώτη εικόνα που σας έρχεται όταν σκέφτεστε τον εαυτό σας ως παιδί; Να βρίσκομαι στο ολοήμερο σχολείο της Αγγλίας, δημόσιο σχολείο, όπου πέρασα δύο χρονιές του δημοτικού, όταν μετατέθηκε ο πατέρας μου στο Λονδίνο. Να μαθαίνω παίζοντας – μαγευτική εμπειρία. Ερχόταν Σαββατοκύριακο και μελαγχολούσα, ανυπομονούσα να έρθει η Δευτέρα. Τάξη με μεγάλα στρογγυλά τραπέζια, όχι θρανία στη σειρά σαν στρατιωτάκια, μαξιλάρια στο πάτωμα, για να μαζευόμαστε γύρω από τη δασκάλα όταν μας διάβαζε βιβλία, δημιουργικές δραστηριότητες κάθε μέρα, εκπλήξεις κάθε μέρα. Να σκαρφιζόμαστε ιστορίες με φαντάσματα, στοιχειωμένους πύργους, πειρατές και δράκους, να τις γράφουμε, να τις κάνουμε παντομίμα, να τις κάνουμε θεατρικό έργο, να φτιάχνουμε μόνοι μας κοστούμια και σκηνικά, να το παίζουμε στις διπλανές τάξεις. Η επιστροφή στην Ελλάδα με προσγείωσε απότομα στη σιωπηλή αίθουσα μάθησης, στον μονόλογο των εκπαιδευτικών, στην αυστηρή εξέταση στον πίνακα και στις στεγνές εκθέσεις με ηθικοπλαστικό νόημα. Μέχρι σήμερα αντλώ έμπνευση από όσα έζησα εκείνα τα δύο χρόνια στο σχολείο της Αγγλίας. — Έχετε αλλάξει περισσότερο από τους ανθρώπους που αγαπήσατε ή από τους ανθρώπους που σας πλήγωσαν; Δεν έχω ιδέα, νομίζω όλοι με διαμόρφωσαν, εκείνοι που με αγάπησαν, εκείνοι που με πλήγωσαν, ακόμη κι εκείνοι που με αγνόησαν. Τρέφεσαι από την αγάπη, δομείς υπόσταση και χαρακτήρα. Εκείνοι που σε πληγώνουν κάτι γκρεμίζουν. Νομίζω και τα δύο θεωρούνται αναπόφευκτα, όταν ζεις ανάμεσα σε ανθρώπους και δεν είσαι ερημίτισσα. Αλλά κι εκεί θα σε τρέφουν με την αγάπη τους τα ζώα και με την ομορφιά τους τα φυτά, και θα σε πληγώνουν οι καταιγίδες και η κακή σοδειά. — Γράφουμε και διαβάζουμε για να θυμόμαστε ή για να ξεχνάμε; Μια κρίσιμη λειτουργία της μνήμης είναι να φροντίζει να ξεχνάς. Η λήθη δεν είναι σφάλμα συστήματος, δεν είναι παθητική απώλεια πληροφοριών, είναι ενεργή και σκόπιμη διαδικασία, απαραίτητη για την ψυχική μας ισορροπία. Μακάρι να καθαρίζαμε πιο παστρικά το μυαλό μας από τους θορύβους και τα άχρηστα σκουπίδια, για να βοηθήσουμε τη μνήμη μας. Η γραφή και η ανάγνωση είναι ενεργές διαδικασίες, χρειάζονται τη συνδρομή της μνήμης και τη χρειάζονται σε φόρμα, για να πετάει από το μυαλό τα αδιάφορα αναγνώσματα, όπως και τα ανούσια κείμενα που γράφουμε, και να συγκρατεί ό,τι αξίζει να θυμόμαστε. — Υπάρχει μια βαθιά πληγή που σας ακολουθεί; Αλίμονο, τι θα είχα να γράψω αν δεν υπήρχε; Ο πόνος είναι φιλόμουσο συναίσθημα. Δεν είμαι σίγουρη σε ποιον πόνο το οφείλω, σε ποιον από όλους δηλαδή, αλλά με κρατάει παραγωγική. — Τι ρόλο έχει παίξει ο έρωτας στη ζωή σας; Τον ρόλο που έπαιρνε σε κάθε εποχή της ζωής μου. Νεότερη, που ο έρωτας γεννιόταν αμέσως και για διαφορετικά πρόσωπα, ήταν ένας τρόπος να εξερευνήσω τον κόσμο. Εξαρτιόταν από το αν είχα ανάγκη να τσαλαπατηθώ ή να προκαλέσω ή να σώσω κάποιον από την καταστροφή. Τώρα που κοντεύω τα εξήντα, ο έρωτας πάει παράλληλα με τον θαυμασμό, ερωτεύομαι όποιον θαυμάζω πραγματικά, έρωτες ιδανικοί και ανεκπλήρωτοι, ανεξάντλητες δεξαμενές καλλιτεχνικής έμπνευσης. — Τι θεωρείτε σημαντικό στη ζωή; Ότι είναι πεπερασμένη. Αυτό δίνει αξία σε όλα τα υπόλοιπα. Ευτυχώς δεν είμαστε αθάνατοι και έτσι οι σύντομοι βίοι μας αποκτούν αμέσως νόημα.

15.10.26

LiFO 15.10.26

ΕΚΘΕΣΗ

Θεόδωρος Πουλάκης, Ο Ύμνος προς την Παναγία «Επί σοί χαίρει». Β΄ μισό 17ου αι., αυγοτέμπερα και φύλλο χρυσού σε ξύλο. Μουσείο Μπενάκη ΓΕ 3008. Ο συνδυασμός των τεχνών του λόγου (ποίηση, λογοτεχνία), των οφθαλμών (ζωγραφική, γλυπτική), των αυτιών (μουσική) και του σώματος (αρχιτεκτονική) αποτελεί μια από τις παλαιότερες φιλοδοξίες των δημιουργών. Επιτυχημένα παραδείγματα αποτελούν οι χώροι τελετουργίας και προσευχής, από τους ναούς της αρχαίας Αιγύπτου ως τις σημερινές εκκλησίες και τα τζαμιά, όπου τα εντυπωσιακά κτίσματα, οι μνημειακές επιγραφές, οι υποβλητικοί ψαλμοί και οι πολύχρωμες διακοσμήσεις επιτυγχάνουν το «ολικό έργο τέχνης» (Gesamtkunstwerk). Είναι πολύ πιο σπάνια τα μικρών διαστάσεων, φορητά έργα που κατορθώνουν παρά τη μοναχική παρουσία τους να έχουν ένα παρόμοιο πολυαισθητηριακό αποτέλεσμα – και η εικόνα αυτή του Θεόδωρου Πουλάκη αποτελεί ένα τέτοιο «ολικό έργο τέχνης». Ο θεομητορικός ύμνος «Επί σοι χαίρει, κεχαριτωμένη», που εξαίρει τη Θεοτόκο, εικονοποιείται εδώ και εκδιπλώνεται με τη μορφή σπείρας, σαν καρέ από φιλμ που ξετυλίγεται από την μπομπίνα του. Στο κέντρο βρίσκεται ένθρονη η Βρεφοκρατούσα, ενώ στο κάτω μέρος της εικόνας απλώνεται η Δευτέρα Παρουσία. Οι εκατοντάδες σκηνές και οι χιλιάδες μορφές της εικόνας (κανείς δεν έχει καταφέρει να τις μετρήσει έως τώρα) απηχούν τη μελωδία του ύμνου και καθοδηγούν τη ματιά του θεατή σε μια πορεία μέσα από τον χρόνο της προσοχής του και τον χώρο της επιφάνειας του έργου – η εικόνα γίνεται μια μηχανή που μας ταξιδεύει πέρα από την εμπειρία του πρώτου αντικρίσματος έως τη μυστικιστική μέθεξη.

D’ART

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ

ΜΙΑ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΕΚΑΤΟΧΡΟΝΑ ΕΝΟΣ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΣΕ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΑ ΤΗ ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΤΕΧΝΗ ΠΑΝΤΡΕΥΕΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΟΓΑΛΛΟΥ ΤΕΧΝΟΚΡΙΤΙΚΟΥ ΚΡΙΣΤΙΑΝ ΖΕΡΒΟΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΛΛΕΚΤΙΚΗ ΕΥΦΥΪΑ ΤΟΥ ΕΥΠΑΤΡΙΔΗ ΑΝΤΩΝΗ ΜΠΕΝΑΚΗ. ΑΠΟ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΟ ΠΑΡΙΔΗ

LiFO

Τα κείμενα που συνοδεύουν τα εκθέματα γράφει ο επιστημονικός διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη, Γιώργης Μαγγίνης

15.10.26

Πρωτοκυκλαδικός κρατηρίσκος («καντήλα»), 3200-2700 π.Χ., μάρμαρο. Μουσείο Μπενάκη ΓΕ 29515, δωρεά Πέγκυς Ζουμπουλάκη στη μνήμη του συζύγου της Τάσου. Οι σχεδόν οργανικές και ταυτόχρονα γεωμετρικές φόρμες των έργων της λεγόμενης «κυκλαδικής» τέχνης απηχούν εξίσου τον φυσικό κόσμο των νησιών του Αιγαίου και τη φαντασία των καλλιτεχνών που τα δημιούργησαν και φαίνονται τόσο α β ί α σ τ ε ς π ο υ ε ίναι κάποτε δύσκολο να εκτιμήσουμε τον κόπο και την εξαιρετική δεξιοτεχνία που απαιτούνταν για τη φιλοτέχνησή τους. Καμωμένο από ένα μεγάλο κομμάτι λευκού μαρμάρου, αυτό το λεπτότατο αλλά ευμέγεθες αγγείο σκαλίστηκε με πρωτόγονες μεθόδους και τεράστια επιμέλεια. Θα αρκούσε μια απρόσεκτη κίνηση για να καταστρέψει ημέρες, εβδομάδες, ίσως και μήνες κοπιώδους εργασίας. Πόσο εντυπωσιακό όμως είναι το αποτέλεσμα, ένα ολόλευκο κόσμημα που, χάρη στην ημιδιάφανη πρώτη ύλη, θα απαύγαζε στο έντονο φως του ήλιου ενός αιγαιοπελαγίτικου μεσημεριού. Όλες αυτές οι ποιότητες αναμφίβολα συγκίνησαν τον Κριστιάν Ζερβός και ενέπνευσαν τις αναζητήσεις του πάνω στην τέχνη της Εποχής του Χαλκού στις Κυκλάδες.

LiFO 15.10.26

ΕΚΘΕΣΗ ταν το 1926 ο Aντώνης Mπενάκης (1873-1954), γόνος ιστορικής και ιδιαίτερα εύπορης οικογένειας της Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου, επέλεξε να μετακομίσει και να ζήσει στην Αθήνα, από τις πρώτες του σκέψεις ήταν να δωρίσει τις συλλογές του στο ελληνικό κράτος. Χάρισε το σύνολο των αποκτημάτων του στο ελληνικό δημόσιο και δημιούργησε το ομώνυμο μουσείο, το οποίο στεγάστηκε στην πατρογονική του κατοικία, στη συμβολή των οδών Βασιλίσσης Σοφίας και Κουμπάρη. Τα επίσημα εγκαίνια έγιναν στις 22 Απριλίου 1931. Το έτος 1926 ένας άλλος Αλεξανδρινός ελληνικής καταγωγής, ο τεχνοκριτικός και εκδότης Κριστιάν Ζερβός (1889-1970), εγκατεστημένος από το 1911 στο Παρίσι, όπου σπούδασε Φιλοσοφία, ίδρυσε έναν εκδοτικό οίκο και ταυτόχρονα ένα περιοδικό-επιθεώρηση τέχνης με τίτλο «Cahiers d’Art» («Τετράδια Τέχνης»), το οποίο έμελλε να παίξει καταλυτικό ρόλο στην εξέλιξη και τη διάδοση του μοντερνισμού στους καλλιτεχνικούς και πνευματικούς κύκλους της εποχής. Παράλληλα, από το 1934 διηύθυνε και την ομώνυμη γκαλερί στη Rue de Dragon. Μέσα από τις σελίδες του «Cahiers d’Art» δεν προβλήθηκε αποκλειστικά το έργο των μεγάλων καλλιτεχνών και των πρωτοποριών της μεσοπολεμικής Γαλλίας αλλά ένα ασύλληπτο και αναπάντεχο «πανόραμα» πολιτισμών, που συνομιλούσε με τις δημιουργίες και τα ρεύματα εκείνων των κρίσιμων, ιστορικά και πνευματικά, δεκαετιών. Σ’ αυτό το περιοδικό λόγου και τέχνης τα κείμενα στην πλειονότητά τους τα υπέγραφε ο ίδιος ο Ζερβός, όπως και σημαντικοί ακαδημαϊκοί και προσωπικότητες της τέχνης και της διανόησης, από τον Καμί και τον Τριστάν Τζαρά έως τον Πικάσο, προσωπικό φίλο του εκδότη. Παράλληλα, σε ολοσέλιδες δημοσιεύσεις εμφανίζονταν ασπρόμαυρες αναπαραγωγές φωτογραφιών από αρχαία γλυπτά, αφρικανικές μάσκες, κυκλαδίτικα ειδώλια, μινωικές τοιχογραφίες, κινεζικά χρηστικά αντικείμενα, βυζαντινές εικόνες, κοπτικά υφάσματα, αρχαία νομίσματα, σε αντιπαραβολή με εικόνες από σημαντικές εκθέσεις της γαλλικής πρωτεύουσας, αποκαλύπτοντας τις συνδέσεις με τα γλυπτά του Μπρανκούζι και του Τζιακομέτι, με τη ζωγραφική του Πικάσο και του Καντίνσκι, με τις φιγούρες του Μιρό και του Αρπ, με τα αρχιτεκτονικά σχέδια του Λε Κορμπιζιέ. Ας μην ξεχνάμε ότι το Παρίσι μέχρι την έναρξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου αποτελούσε το παγκόσμιο κέντρο των τεχνών. Το 1941 το «Cahiers d’Art» αναγκάστηκε να αναστείλει την έκδοσή του μέχρι την απελευθέρωση. Αμέσως μετά βγαίνει ένα συλλεκτικό τεύχος με την ένδειξη «1941-1945» και μέχρι το 1960 εκδίδεται ένα τεύχος ανά έτος. Αυτήν την τόσο ιδιάζουσα προσέγγιση του Ζερβός, δηλαδή την αντιπαράθεση μοντέρνας ζωγραφικής με προϊστορικά, αρχαϊκά και άλλα αντικείμενα αρχαίων χρόνων ή μακρινών τόπων, ακολούθησε πάνω κάτω την ίδια περίοδο στην Αθήνα και ο Αντώνης Μπενάκης, καθώς το μουσείο που οραματίστηκε και υλοποίησε, έχοντας την πλήρη επιμέλειά του μέχρι το τέλος της ζωής του, δεν περιορίστηκε σε εθνικές και χρονολογικές ταξινομήσεις. Ανέδειξε, με τη σειρά του, τους μορφολογικούς και πνευματικούς συσχετισμούς μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών και αντικειμένων που προέρχονταν από την ελληνική λαϊκή παράδοση μέχρι την ισλαμική τέχνη. Άλλωστε, μια σειρά από τεκμήρια στις σελίδες του «Cahiers d’Art» αποδεικνύουν και τη σχέση μεταξύ του Κριστιάν Ζερβός και του Μουσείου Μπενάκη, κυρίως μέσω συνεργατών του, όπως η σημαντική λαογράφος Αγγελική Χατζημιχάλη (1895-1965), αλλά και μέσω της περίφημης συλλογής ασιατικής τέχνης Γεωργίου Ευμορφόπουλου, μέρος της οποίας βρισκόταν στο μουσείο των Αθηνών ήδη από το 1931.

Κ ρ η τ ι κ ή λ ύ ρ α μ ε π ε ρ ί τ ε χ ν ο ε γ χ άρακτο και γλυπτό διάκοσμο. Ξύλο. Μουσείο Μπενάκη ΓΕ 23812, δωρεά Νίκου Κούνδουρου.

100 ΧΡΌΝΙΑ «CAHIERS D’ART» Με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την κυκλοφορία του «Cahiers d’Art», ο ομώνυμος εκδοτικός οίκος οργανώνει ένα επετειακό αφιέρωμα το οποίο περιλαμβάνει εκθέσεις, εκδόσεις και ποικίλες εκδηλώσεις ταυτόχρονα ανά τον κόσμο, σε σημαντικά διεθνή μουσεία, όπως το Peggy Guggenheim Collection στη Βενετία, το MDAM - Collection Zervos στο Βεζελέ της Βουργουνδίας (το μουσείο όπου στεγάζεται η συλλογή του Ζερβός, με την ίδρυση του οποίου τον τίμησε η Γαλλία), το LUMA Arles στην Αρλ, το Musée National Picasso-Paris στο Παρίσι, το Museum of Modern Art στη Νέα Υόρκη, το Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofia στη Μαδρίτη και το Μουσείο Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού στην Αθήνα. Η έκθεση στον δεύτερο όροφο του κτιρίου της οδού Κουμπάρη 1, που μόλις άνοιξε για το κοινό, επικεντρώνεται στον παγκόσμιο, πολύχρονο και διαπολιτισμικό χαρακτήρα των «Cahiers d’Art», παρουσιάζοντας για πρώτη φορά σε αυτή την κλίμακα αντικείμενα από τις μόνιμες συλλογές του Μουσείου Μπενάκη σε αντιπαράθεση με την αναπαραγωγή τους στις σελίδες του περιοδικού. Μέσα σε προθήκες, είτε με τα αυθεντικά εκθέματα που εικονίζονται στο περιοδικό, είτε με πανομοιότυπα εκθέματα που συμπίπτουν χρονικά και στυλιστικά με τα εικονιζόμενα, συνδέονται νοηματικά οι ιδέες που παρουσιάστηκαν εκατό χρόνια πριν. Τα τεύχη που περιλαμβάνονται στην έκθεση καλύπτουν κυρίως την περίοδο του Μεσοπολέμου, αν και όχι μόνο, καθώς εκτείνονται από το 1926 έως το 1960, και μπορεί κανείς μέσα σ’ αυτά να αναζητήσει τις αναλύσεις και τις ερμηνείες του Ζερβός και των συνεργατών του. Έτσι αναδεικνύεται η ουσιαστική ιστορική και εννοιολογική συνάφεια ανάμεσα στο εκδοτικό όραμα του Ελληνογάλλου κριτικού και τη συλλεκτική φιλοσοφία του Έλληνα ευπατρίδη. Μυκηναϊκό ειδώλιο γυναικείας μορφής τύπου «Ψ» 1400-1200 π.Χ., πηλός Μουσείο Μπενάκη ΓΕ 30937, δωρεά Πέγκυς Ζουμπουλάκη στη μνήμη του συζύγου της Τάσου.

LiFO

15.10.26

Πολύτιμα εργαλεία τέχνης, τα μουσικά όργανα κατέχουν μια σχετικά αφανή αλλά σημαντική θέση στην ιστορία των «διακοσμητικών» τεχνών, καθώς η εικονογραφία τους συνδέεται με την τέχνη της μουσικής γενικά αλλά και ειδικότερα με τη θεματική των έργων που «ηχοποιούν». Η ξύλινη αυτή λύρα, δημιούργημα ανώνυμου οργανοποιού με εξαιρετικές ικανότητες γλύπτη, διακρίνεται τόσο ως επιτυχημένο και απόλυτα ζυγισμένο αντηχείο για τις χορδές του λυράρη όσο και ως αδρό μα γεμάτο ζωντάνια έργο ξυλογλυπτικής όπου συγκλίνουν θέματα παρμένα από την κοσμική και εκκλησιαστική τέχνη, ευετηριακά και αποτροπαϊκά ως προς τη λειτουργία τους. Η τριπλή υπόσταση της λύρας, ως μουσικού οργάνου, ως έργου τέχνης και ως συμβολικού αντικειμένου, φανερώνει τις πολλαπλές προσεγγίσεις που μπορούν να γίνουν ως προς τη λειτουργία της τόσο στο παρελθόν όσο και στο παρόν.

CAHIERS D’ART

ΦΩΤΟ: ΠΑΡΙΣ ΤΑΒΙΤΙΑΝ

Ε φ υ α λ ω μ έ ν η κ ο ύ π α μ ε α ν α π αράσταση πτηνών. Ιράν, Νισα πούρ, 10ος αιώνας, πηλός. Μουσείο Μπενάκη ΓΕ 465, δω ρεά Γεωργίου Ευμορφόπουλου. Εάν η τέχνη της Ανατολικής Μεσογείου –με απόγειο την Ελλάδα της κλασικής περιόδου– χαρακτηρίζεται από την αγάπη στην ανθρώπινη μορφή, η τέχνη της Κεντρικής Ασίας –με απόγειο το Ιράν των Αχαιμενιδών– επιστρέφει ξανά και ξανά στη σαγήνη των ζώων, τη δύναμη των σωμάτων τους, την κομψότητα των αβίαστων κινήσεών τους, την ποικιλία των σχημάτων τους. Η αναγέννηση των ιρανικών πολιτισμικών στοιχείων λόγω της ανάρρησης ντόπιων ηγεμόνων στο πλαίσιο του χαλιφάτου κατά τον 10ο αιώνα δεν επιτρέπει μόνο την υπερίσχυση (ξανά) της περσικής γλώσσας μέσα από το όχημα της πρόσφατα υιοθετημένης αραβικής γραφής, αλλά και την επιστροφή στην εικονογραφία του ιρανικού χώρου θεμάτων που εμπνέονται από τον κόσμο των ζώων: λιοντάρια, γαζέλες, πτηνά αλλά και φανταστικά όντα, σφίγγες, χίμαιρες και σινμούρβ. Στην κούπα αυτή από τη Νισαπούρ του ανατολικού Ιράν οι μορφές των τριών μεγαλόσωμων πτηνών εντάσσονται σε μια διακοσμητική σύνθεση που θυμίζει πολύτιμο υφαντό ή σφυρήλατο μέταλλο και απηχεί την αγάπη του ισλαμικού κόσμου για την πολυποίκιλτη επιφάνεια.

LiFO 15.10.26

ΕΚΘΕΣΗ

Μετάλλιο, 7ος-8ος αι. μ.Χ., τμήμα υφάσματος ανισομερούς διακόσμησης ραμμένο σε λινό και μεταξωτό κίτρινο ύφασμα. Μουσείο Μπενάκη ΓΕ 7179. Τα αποκαλούμενα «κοπτικά» υφάσματα, μια παρονομασία που αφορά έργα της υφαντικής από την Ύστερη Αρχαιότητα και την πρώιμη ισλαμική περίοδο που έχουν διασωθεί στην Αίγυπτο χάρη στις εξαιρετικά ευνοϊκές για τη διατήρησή τους συνθήκες, διασώζουν επάλληλα πολιτισμικά στρώματα (από την Ελλάδα, την Αίγυπτο και το Ιράν της αρχαιότητας στην αυτοκρατορική Ρώμη και την Κίνα των δρόμων του μεταξιού και έως τον κόσμο του Ισλάμ) με γοητευτική αμεσότητα και ολοζώντανη πολυχρωμία. Σε αυτό το στρογγυλό διάχωρο (ή «μετάλλιο», καθώς μπορεί να απηχεί κάποιον επιρραμμένο σε ύφασμα μεταλλικό δίσκο) δύο έφιπποι κυνηγοί με ασπίδες και μακρά δόρατα έχουν ήδη καρφώσει με τα βέλη τους ένα λιοντάρι και μια τίγρη. Κατά πόσο βρίσκονται σε ένα δάσος αφιερωμένο στο άθλημα του κυνηγιού, κατά πόσο ο χώρος της αντιπαράθεσης είναι η αρένα ή, τέλος, κατά πόσο η σύνθεση οφείλεται στη φαντασία του σχεδιαστή, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε. Πάντως, παρόμοια μοτίβα με αντωπούς ιππείς που κυνηγούν ζώα εντός μεταλλίων εμφανίζονται σε έργα τέχνης από την Ανατολική Μεσόγειο ως την Κεντρική Ασία και μαρτυρούν τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα των διακοσμήσεων σε πολυτελή υφάσματα, σε έναν κόσμο διαιρεμένο ανάμεσα στο Βυζάντιο και το ισλαμικό χαλιφάτο.

LiFO

15.10.26

Η ΈΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΊΟ ΜΠΕΝΆΚΗ Ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός της αίθουσας περιοδικών εκθέσεων του μουσείου έχει διαμορφωθεί από τον Παύλο Θανόπουλο σε συνεργασία με τις επιμελήτριες Πολύνα Κοσμαδάκη και Βασιλική Δανιήλ έτσι ώστε να αναπτύσσεται σαν να ξεφυλλίζεις τις σελίδες ενός περιοδικού. Καθώς ο επισκέπτης ξεκινάει την περιδιάβασή του, η πρώτη εικόνα που συναντά είναι ένα πορτρέτο γυναικείας μορφής τύπου Φαγιούμ του 3ου αι. μ.Χ., από την Αντινοόπολη της Αιγύπτου. Αντιστοιχεί σε άρθρο του 1927 με τίτλο «Αιγυπτιακή ζωγραφική της αυτοκρατορικής εποχής» του Ζορζ Ανρί-Ριβιέρ, ο οποίος υπογραμμίζει τη «διαχρονική νεωτερικότητα του αρχαϊκού». Να σημειώσουμε ότι μέσω των «Cahiers d’Art» τα Φαγιούμ έδωσαν το στίγμα τους στον μοντερνισμό. Το ενδιαφέρον και η αναθεωρητική ματιά του Ζερβός για την ελληνική τέχνη τροφοδοτήθηκε από το ενδιαφέρον του για την προκλασική Ελλάδα. Στρέφει το βλέμμα του στον κυκλαδικό πολιτισμό, στις Μυκήνες και στη μινωική Κρήτη ώστε να παρακάμψει την εξιδανικευμένη αποθέωση του κλασικισμού από τα ολοκληρωτικά καθεστώτα της εποχής του, που τον χρησιμοποιούσαν ως εργαλείο προπαγάνδας. Έτσι, η «πρωτόγονη» ελλαδική αρχαιότητα συγγενεύει, μέσα από αφηρημένες μορφές, με άλλους πολιτισμούς, αντικείμενα των οποίων κατέφθασαν στην Ευρώπη από τις αποικίες. Ένα σφαιρικό πήλινο αγγείο από το Περού του 17ου αι. συνοδεύει άρθρο του 1928 που υπογράφει ο Τριστάν Τζαρά με τίτλο «Σχετικά με την προκολομβιανή τέχνη», όπου λέει χαρακτηριστικά: «Από όλες τις τέχνες τις οποίες μια εσφαλμένη ταξινόμηση έχει κατατάξει στην κατηγορία της πρωτόγονης τέχνης και οι πιο φανατικοί υπερασπιστές του θλιβερού πολιτισμού μας αποκαλούν “άγριες”, η πιο μυστηριώδης είναι ίσως εκείνη που εμφανίστηκε στην αμερικανική ήπειρο». Πιο κάτω, ένα πιθάρι και ένα μπουκάλι από τη βόρεια Κίνα της περιόδου της δυναστείας Γιουάν, μαζί με ένα τριποδικό πιάτο από την επαρχία Χενάν της δυναστείας Τανγκ του πρώτου μισού του 8ου αι. μ.Χ., όλα από τη Συλλογή Ευμορφόπουλου, συνοδεύουν άρθρο του Σαρλ Βινιέ σχετικά με την έκθεση κινεζικής τέχνης στο Βερολίνο του 1929. Έχει ενδιαφέρον ότι το άρθρο του Ετιέν Μισόν του ίδιου έτους για τα κυκλαδικά ειδώλια συνοδεύεται, εκτός από έναν πρωτοκυκλαδικό κρατηρίσκο του 3200-2700 π.Χ., και από μαρμάρινο νεολιθικό ειδώλιο γυναικείας μορφής του 5800-4500 π.Χ. από την Πελοπόννησο. Στην πορεία συναντάμε δείγματα κοπτικών υφασμάτων, ένα «μετάλλιο» και ένα «επιτοίχιο» του 7ου-8ου αι. μ.Χ. σε σχέση με αντίστοιχο άρθρο του 1930, μία εφυαλωμένη κούπα με αναπαράσταση πτηνών του 10ου αι. από τη Νισαπούρ του Ιράν – μια ωραία έκπληξη, καθώς είναι το ακριβές αντίγραφο από τη Συλλογή Ευμορφόπουλου της αναπαράστασης που συνοδεύει το άρθρο του 1931 «Διεθνής Έκθεση Περσικής Τέχνης στη Βασιλική Ακαδημία του Λονδίνου» από τον Άρθουρ Ούφαμ Πόουπ. Στην έκθεση θα δούμε επίσης αγγείο σε σχήμα κεφαλής λάμα από το Περού, το οποίο συνοδεύει άρθρο του 1934 από τον Ζερβός με τίτλο «Αρχαία και σύγχρονη τέχνη. Σχετικά με την έκθεση που διοργανώθηκε από το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης». Το άρθρο του Πάτροκλου Καραντινού «Σημειώσεις για τη μοντέρνα ελληνική αρχιτεκτονική» του 1934 συνοδεύεται από σχέδια του δημοτικού σχολείου Κολωνού (1932) του Νικόλαου Μητσάκη (προϊστάμενος του Γραφείου Μελετών των Νέων Σχολικών Κτιρίων της κυβέρνησης Βενιζέλου του 1929) αλλά και από φωτογραφίες αρχείου που τραβήχτηκαν κατά τη διάρκεια της κατασκευής του. Μια άλλη θεματική ελληνικού ενδιαφέροντος είναι το άρθρο του 1934 «Η τέχνη στην Ελλάδα. Από τους προϊστορικούς χρόνους έως τις αρχές του 18ου αιώνα» του Κριστιάν Ζερβός. Συνοδεύεται από τον « Ύμνο προς την Παναγία “Επί σοί χαίρει”», του Θεόδωρου Πουλάκη, του β’ μισού του 17ου αι., ο οποίος εμφανίζεται στις σελίδες του «Cahiers d’Art», αλλά και από μια σειρά πήλινων μυκηναϊκών ειδωλίων γυναικείας μορφής του 1400-1200 π.Χ. (δωρεά Πέγκυς Ζουμπουλάκη). Όπως γράφει ο Ζερβός: « Ένα κυκλαδικό ειδώλιο, ένα αγγείο ή ένα χάλκινο της Γεωμετρικής Εποχής, ένα άγαλμα ή ένα κεραμικό της Αρχαϊκής Εποχής […] περιέχουν […] ήδη τα βασικά στοιχεία του Παρθενώνα». Στις εμβόλιμες «ελεύθερες» σελίδες του τεύχους 3-4 του 1940 εμφανίζονται αντικείμενα και φωτογραφίες που αναφέρονται στον ελληνικό λαϊκό πολιτισμό, όπως μια φωτογραφία γυναίκας από το Ρουμλούκι Ημαθίας της δεκαετίας του 1920. Σύμφωνα με την επιμελήτρια Πολύνα Κοσμαδάκη, «μέσω αναπάντεχων γειτνιάσεων ανάμεσα σε έργα διαφορετικών εποχών και γεωγραφιών, ο Ζερβός επιδιώκει να αναδείξει υπερχρονικές συγγένειες και να δημιουργήσει “ποιητικά άλματα” στον χρόνο, μετατρέποντας το περιοδικό σε ένα ανοιχτό πεδίο οπτικής και νοηματικής παραγωγής». Στο ίδιο τεύχος δημοσιεύονται δώδεκα ρόκες από διάφορες αγροτιΦωτογραφία γυναίκας από το Ρουμλούκι Ημαθίας Δεκαετία του 1920, αργυροτυπία. Δημοσιεύτηκε στην έκδοση «Αγγελική Χατζημιχάλη, Ελληνική λαϊκή τέχνη: Ρουμλούκι – Τρίκερι – Ικαρία» (1931). Αρχείο Αγγελικής Χατζημιχάλη.

κές περιοχές της Ελλάδας των αρχών του 20ού αι., από τη Λευκάδα, τα Τζουμέρκα, τη Δυτική Μακεδονία και τη Στερεά Ελλάδα, από τις μελέτες της Χατζημιχάλη – στην έκθεση παρουσιάζονται τέσσερις, εκ των οποίων οι τρεις εμφανίζονται στο τεύχος. Το 1949, αμπούλες από μόλυβδο από την Κύπρο και τη Θεσσαλονίκη του 11ου και του 13ου αι. συνοδεύουν το άρθρο της Φερνάντα Βίτγκενς για την «Πρωτόγονη τέχνη της Λομβαρδίας». Ήδη από τον 4ο αι. μοναχοί επέστρεφαν από το προσκύνημά τους στους Άγιους Τόπους με μαύρα φιαλίδια, τις «ευλογιές». Κατά τη μεσοβυζαντινή περίοδο η Θεσσαλονίκη αποτελούσε επίσης τόπο προσκυνήματος, όπως η Μονή του Σινά και το Αμπού Μένα στη Μικρά Ασία. Στη Μόντσα της Λομβαρδίας βρέθηκε μεγάλος αριθμός φιαλιδίων. Στο τεύχος του 1952 ο Ζερβός υπογράφει ένα άρθρο για τη ζωγραφική του φίλου του, Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα, με τίτλο «Φιλοδοξίες του Γκίκα». Ένα λάδι σε καμβά του 1952, το «Παρισινές στέγες ΙΙ», και ένα κάρβουνο πάλι με στέγες από το Παρίσι συνοδεύουν το άρθρο. Το 1965 οι εκδόσεις Cahiers d’Art επιμελήθηκαν μια εξαιρετική γαλλική έκδοση 117 σελίδων που καλύπτει όλη τη δημιουργική διαδρομή του Γκίκα, από σχέδια μέχρι γλυπτά. Το έργο «Στη χάση του φεγγαριού» (1956), εμπνευσμένο σύμφωνα με τον ίδιο από τη μινωική τέχνη, και το γλυπτό «Ναυσικά» (1948-1953), εμπνευσμένο από την Οδύσσεια, συμπεριλαμβάνονται στην έκθεση. Το 1954 ο Ζερβός παρακολουθεί στο Φεστιβάλ των Εθνών στο Παρίσι παράσταση του Σωματείου Ελληνικοί Χοροί - Δόρα Στράτου και γνωρίζει τον μουσικοκριτικό Φοίβο Ανωγειανάκη (1915-2003), από τον οποίο ζητάει να γράψει το άρθρο «Επιβιώσεις της αρχαίας ρυθμικής στην ελληνική λαϊκή μουσική», που δημοσιεύτηκε στο τεύχος 19561957. Στην έκθεση συνοδεύεται από μια κρητική λύρα (δωρεά Νίκου Κούνδουρου) και έναν ποντιακό «κεμεντζέ». Η Βασιλική Δανιήλ σε κείμενό της αναφέρεται στο άρθρο του Ανωγειανάκη, λέγοντας ότι σε αυτό «ανιχνεύεται η ύπαρξη της προσωδίας στα τοπικά δημοτικά τραγούδια, αναδεικνύοντας τη συνέχιση ιδεολογικών ζυμώσεων που είχαν διαμορφωθεί μέσα από ενεργοποίηση συλλογικοτήτων ήδη από τον Μεσοπόλεμο και βρίσκεται σε πλήρη εναρμόνιση με τη συλλογιστική του Ζερβός περί επιβίωσης ψηγμάτων στην τέχνη από την απώτερη αρχαιότητα».

LiFO 15.10.26

ΕΚΘΕΣΗ Νεολιθικό ειδώλιο-περίαπτο καθιστής γυναικείας μορφής, ίσως από την Πελοπόννησο 5800-4500 π.Χ., μάρμαρο. Μουσείο Μπενάκη ΓΕ 31350, δωρεά της Elisabeth French στη μνήμη του πατέρα της Alan J.B. Wace.

Θυμιατήρι σχήματος «γκουέι» Κίνα, επαρχία Τζιανγκσί, Τζινγκντεζέν, περίοδος Κανγκσί (1662–1722 μ.Χ.), πορσελάνη με εφυάλωση σε χρώματα μπλε κοβαλτίου και τυρκουάζ χαλκού, λαβές εκφυόμενες από ανάγλυφες μάσκες διαμορφωμένες σε μήτρα. Μουσείο Μπενάκη ΓΕ 2553, δωρεά Γεωργίου Ευμορφόπουλου.

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΡΓΟΥ (ΔΕΞΙΑ): Ναταλία Παπαδοπούλου, Afterimages: Μικρή αρχαιολογία των πιθανοτήτων, 2026. Γλυπτική οπτικοακουστική εγκατάσταση, καθρέπτες, μπρούντζος, φωτοευαίσθητες μεμβράνες 2,20 x 1,20 x 1,20 μ Τρεις βιντεοπροβολές 4K UHD, μια κυκλική προβολή 4K UHD. Ήχος 6.1 surround. Βίντεο και ήχος, 30′. Διαστάσεις: μεταβλητές. Σχεδιασμός ήχου και σύνθεση: Δημήτρης Πατσαρός Αφήγηση: Νίκος Αλιάγας Ανάθεση του Μουσείου Μπενάκη

LiFO

15.10.26

Μυκηναϊκός φακοειδής σφραγιδόλιθος με έγγλυφη παράσταση δύο ταύρων καθισμένων σε χιαστή διάταξη 1450-1300 π.Χ., κορναλίνη. Μουσείο Μπενάκη ΓΕ 2082, από τον «Θησαυρό της Θήβας».

LiFO 15.10.26

ΕΚΘΕΣΗ

Τριποδικό πιάτο Κίνα, επαρχία Χενάν, δυναστεία Τανγκ, πρώτο μισό 8ου αιώνα μ.Χ., πηλός με πολύχρωμη εφυάλωση πάνω σε εμπίεστα μοτίβα. Μουσείο Μπενάκη ΓΕ 2269, δωρεά Γεωργίου Ευμορφόπουλου.

ΦΩΤΟ: ΠΑΡΙΣ ΤΑΒΙΤΙΑΝ

Πιθάρι Βόρεια Κίνα, δυναστεία Γιουάν (1271-1368 μ.Χ.), λιθοκέραμος με καστανή εφυάλωση, αποξεσμένος διάκοσμος πλοχμού ανθέων, ιδεόγραμμα «σι» («δέκα») χαραγμένο κάτω από το χείλος. Μουσείο Μπενάκη ΓΕ 2303, δωρεά Γεωργίου Ευμορφόπουλου.

Μπουκάλι Βόρεια Κίνα, δυναστεία Γιουάν (1271-1368 μ.Χ.), λιθοκέραμος με καστανή εφυάλωση, αποξεσμένος διάκοσμος με μοτίβα ψαριού, υδρόβιων φυτών και κυμάτων. Μουσείο Μπενάκη ΓΕ 2299, δωρεά Γεωργίου Ευμορφόπουλου.

LiFO

CAHIERS D’ART 15.10.26

Στο άρθρο του 1956 «Η τέχνη της νεολιθικής και μινωικής Κρήτης», το οποίο συνοδεύεται από μινωικό αναθηματικό διπλό πέλεκυ από την περιοχή της Ζάκρου, όπως και από μυκηναϊκό σφραγιδόλιθο και μινωικό προχοΐδιο, ο Ζερβός γράφει μεταξύ άλλων: «Η σημασία που αποδίδουμε στα διδάγματα των μεγάλων πολιτισμών της αρχαιότητας είναι εμφανής ακριβώς σε αυτό το σημείο. Αυτά τα διδάγματα μπορούν να λειτουργήσουν ως οδηγοί για την εποχή μας, επιτρέποντας στον δημιουργό να υπερβεί την επιφανειακή έννοια των πραγμάτων και να φτάσει σε ένα επίπεδο όπου, ανυψώνοντας τον εαυτό του στον υπερβατικό Εαυτό, μπορεί να διεισδύσει στην ίδια την καρδιά της τέχνης κι έτσι να την επαναφέρει στην αρχική της αλήθεια». Η έκθεση ολοκληρώνεται με τη γλυπτική οπτικοακουστική εγκατάσταση της Ναταλίας Παπαδοπούλου με τίτλο «Afterimages: Μικρή αρχαιολογία των πιθανοτήτων», σε σύνθεση και σχεδιασμό ήχου του Δημήτρη Πατσαρού και αφήγηση του Νίκου Αλιάγα. Πρόκειται για ένα «καλειδοσκόπιο» όπου η εικόνα κατακερματίζεται σε θραύσματα που περιέχουν τα ίχνη μιας ολόκληρης εποχής. Η εγκατάσταση περιλαμβάνει τρεις βιντεοπροβολές και μια κυκλική προβολή όπου εμφανίζονται σελίδες και εξώφυλλα του «Cahiers d’Art», ενώ χάρη στην κρυσταλλική δομή του έργου διαχέονται σε φάσματα χρώματος, αντανακλάσεων και κίνησης. Η καλλιτέχνιδα εξηγεί: «Μου ζητήθηκε να χρησιμοποιήσω το αρχείο με έναν τρόπο που δημιουργεί πολλαπλά παρόντα. Σαν να μπαίνεις μέσα και τα εκατό χρόνια του περιοδικού να σε περιβάλλουν και να εισέρχεσαι μέσα σε αυτό. Αυτό για εμένα μπορούσε να συμβεί μέσω του φωτός, της κίνησης και του ήχου. Σε πιο θεωρητικό επίπεδο, το γλυπτό μπορούσε να σταθεί ως μια κινούμενη ύλη που όμως σου ανοίγει έναν χώρο που είναι απεριόριστος. Με ενδιέφερε ότι παίρνοντας εικόνες από τους αιώνες και τοποθετώντας τες μαζί δημιουργείς λανθάνουσες αφηγήσεις και, ανάλογα με το πού στέκεται ο εκάστοτε θεατής, μπλέκονται κόσμοι και δημιουργούνται ταυτόχρονα νέοι συσχετισμοί. Έτσι, το αρχείο και το παρελθόν παύουν να είναι στεγανά, αλλά ξαναζωντανεύουν μέσα μας».

Μήτρα για την κατασκευή κοσμημάτων με απεικόνιση ανδρικής και γυναικείας μορφής. Αίγυπτος, 11ος αιώνας, λίθος. Μουσείο Μπενάκη ΓΕ 11389.

ΙNFO

CAHIERS D’ART 100 ΧΡΟΝΙΑ Μέσα από τις συλλογές του Μουσείου Μπενάκη Με μία εγκατάσταση πολυμέσων της Ναταλίας Παπαδοπούλου Eπιμέλεια: Πολύνα Κοσμαδάκη και Βασιλική Δανιήλ Αρχιτεκτονικός σχεδιασμός: Παύλος Θανόπουλος

Αυτό το μικρό κομμάτι λίθινης μήτρας για την κατασκευή κοσμημάτων θέτει δυσανάλογα με το μέγεθός του αινίγματα. Μια παρόμοια μήτρα είχε χρησιμοποιηθεί σε άρθρο των «Cahiers d’Art» ως ένα από τα αντικείμενα που καταδεικνύουν το σφάλμα όσων επιμένουν ότι η τέχνη του ισλαμικού κόσμου δεν περιλαμβάνει μορφές έμβιων όντων – τα παραδείγματα είναι χιλιάδες και προέρχονται από κάθε περίοδο και κάθε περιοχή του κόσμου αυτού. Παράλληλα όμως με το ζήτημα της απεικόνισης έμβιων όντων, η εικονογραφία της μήτρας είναι πολύτιμη λόγω των ανθρώπινων μορφών που απεικονίζονται σε αυτή, μορφών που φέρουν περίεργα ενδύματα και κεφαλόδεσμους και φανερώνουν έναν εξωτισμό, μια αγάπη για το διαφορετικό. Ποια ήταν η προέλευση του παράξενα ντυμένου άντρα και της γυναίκας με την αλλόκοτη κόμμωση; Ποιος ήταν ο ρόλος τους στο πλαίσιο της αιγυπτιακής κοινωνίας υπό τη δυναστεία των Φατιμιδών, όταν η νεοϊδρυθείσα πόλη του Καΐρου συναγωνιζόταν την Κωνσταντινούπολη και την Κόρδοβα σε ευμάρεια και κοσμοπολιτισμό;

Μουσείο Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού (Κουμπάρη 1) Διάρκεια έκθεσης: 14.10.2026 – 24.01.2027 www.benaki.org

LiFO 15.10.26

q Γεννήθηκα στα Γιάννενα. Το χωριό μου είναι η Σκλίβανη, περίπου μισή ώρα από την πόλη. Όταν ήμουν μόλις τριών μηνών, ήρθαμε στην Αθήνα και εγκατασταθήκαμε στα Εξάρχεια. Μεγαλώσαμε με την αδελφή μου στην οδό Κωλέττη. Μια από τις πιο συγκλονιστικές ιστορίες που με σημάδεψαν ως παιδί συνέβη στο Πεδίον του Άρεως. Παίζαμε και κάποια στιγμή απομακρύνθηκα από τους υπόλοιπους. Χάθηκα και άρχισα να περπατάω μόνος μου. Για κάποιον περίεργο λόγο, όμως, θυμόμουν τη διαδρομή και κατάφερα να επιστρέψω στο σπίτι. Η μητέρα μου, όταν με είδε μόνο μου, χωρίς τον πατέρα και την αδελφή μου, πέρασε μεγάλο σοκ. Ήταν η πρώτη μεγάλη διαδρομή που έκανα ολομόναχος. Ακόμη και σήμερα, ο πατέρας μου δεν μπορεί να ακούσει αυτή την ιστορία. Ήταν μια τραυματική εμπειρία, αλλά και ένα μάθημα ζωής. Ίσως τότε έμαθα να μη μασάω, να μη φοβάμαι και να φεύγω όταν χρειάζεται. Η μητέρα μου ήταν νοικοκυρά, αλλά και η αρχηγός του σπιτιού. Ο πατέρας μου ήταν εναερίτης. Εγώ, ως παιδί, έπαιζα ασταμάτητα. Όπου υπήρχε παιχνίδι, ήμουν κι εγώ εκεί. Το διάβασμα μπήκε στη ζωή μου μετά την Γ΄ Γυμνασίου. Αργότερα ήρθε και η πολιτικοποίηση, σε μια εποχή που ευνοούσε τέτοιες αναζητήσεις. Μόλις τελείωσα το σχολείο, πέρασα στη Νομική.

Δημοσιογράφος. Γεννήθηκε στα Γιάννενα, ζει στην Άνοιξη Αττικής.

q Όταν σπούδαζα, έπρεπε να συντηρώ και τον εαυτό μου. Δεν υπήρχε η δυνατότητα να πω «μπαμπά, θέλω χρήματα». Έτσι, άρχισα να δουλεύω σε εκδοτικούς οίκους. Εκεί μου μπήκε το μικρόβιο των βιβλίων, που δεν με εγκατέλειψε ποτέ. Στη συνέχεια, εργάστηκα για ένα διάστημα ως ντετέκτιβ. Έμεινα σε αυτήν τη δουλειά μόλις τρεις μήνες και, θα έλεγα, υπήρξα αποτυχημένος. Αναλάβαμε κάποιες παρακολουθήσεις, αλλά και τις δύο φορές χάσαμε τους ανθρώπους που έπρεπε να ακολουθήσουμε. Αργότερα, βρέθηκα στον παλιό Ιππόδρομο, όπου εργάστηκα ως ταμίας. Ήταν ένα μεγάλο σχολείο. Εκεί γνώρισα ανθρώπους που έγραψαν τη δική τους ιστορία, όπως ο Αυγολέμονος. Ήταν, κατά κάποιον τρόπο, τα viral και το Luben της εποχής.

q Ήδη από το σχολείο μού άρεσε να γράφω, να παρατηρώ τους ανθρώπους και να αφηγούμαι ιστορίες. Διάβαζα Χέμινγουεϊ και ένιωθα ότι η δημοσιογραφία ταίριαζε περισσότερο στον χαρακτήρα μου και σε όσα ήθελα να κάνω. Εκείνη την εποχή, βέβαια, δεν υπήρχαν οι σχολές που έχουμε σήμερα, ούτε πολλές δυνατότητες να σπουδάσεις οργανωμένα το αντικείμενο. Η Αλεξάνδρα μού είπε ότι στον Αθήνα 9,84 γίνονταν σεμινάρια δημοσιογραφίας. Πήγα να ρωτήσω, αλλά οι εγγραφές είχαν κλείσει. Θυμάμαι ότι ένα βράδυ βρέθηκα στη Λιοσίων, μαζί με μια φίλη μου, και μπήκα στον σταθμό για να μάθω αν υπήρχε κάποια δυνατότητα να παρακολουθήσω τα σεμινάρια. Εκεί συνάντησα τον Γιώργο Αυτιά, τον οποίο τότε δεν γνώριζα. Του εξήγησα ότι ήμουν φοιτητής Νομικής και ήθελα να ασχοληθώ με τη δημοσιογραφία. Εκείνος, χωρίς να με ξέρει, με παρέπεμψε στον Στάμο Ζούλα. Του είπα ότι ήθελα να μπω στα σεμινάρια, παρ’ όλο που είχαν ήδη κλείσει οι θέσεις. Τελικά, μου έδωσε την ευκαιρία να συμμετάσχω. Από εκεί ξεκίνησε για μένα ένας μαγικός κόσμος. Βρέθηκα στον πυρήνα ενός σταθμού που αποτελούσε τον πρώτο ιδιωτικό ραδιοφωνικό σταθμό και συγκέντρωνε μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα της εποχής. Ήταν ένα πραγματικό σχολείο. Στον Αθήνα 9,84 έζησα και την πρώτη μου απόλυση. Είχα πάει να καλύψω μια φωτιά σε ένα κτίριο στα Εξάρχεια. Οι πυροσβέστες αργούσαν κι εγώ είχα ήδη κάνει αρκετές ανταποκρίσεις, περιγράφοντας την καθυστέρηση. Κάποια στιγμή, θέλοντας να κάνω ένα χιουμοριστικό σχόλιο, είπα ότι είναι λογικό να αργούν, αφού μάλλον θα πρέπει πρώτα να τελειώσουν την παρτίδα τάβλι που παίζουν και μετά να έρθουν να σβήσουν τη φωτιά. Εγώ το θεώρησα αστείο, όμως δεν είχα αντιληφθεί ότι, επειδή επρόκειτο για δημοτικό ραδιοφωνικό σταθμό, αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει αναστάτωση. Όταν επέστρεψα, θυμάμαι τον Θάνο Οικονομόπουλο να μου λέει: «Φερεντίνο, έμπλεξες». Πράγματι, η υπόθεση πήρε διαστάσεις και απολύθηκα.

q Η μετάβαση στο ραδιόφωνο του ΣΚΑΪ έγινε ύστερα από πρόταση που προέκυψε χάρη στη Σοφία Μιχαλίτση, η οποία με άκουγε και πίστεψε ότι μπορούσα να κάνω κάτι περισσότερο. Την πρότασή της ενέκρινε ο Γιάννης Αλαφούζος, ο οποίος εκείνη την εποχή ήθελε να δώσει ευκαιρίες σε νέους ανθρώπους. Έτσι ξεκίνησα την εκπομπή «Η πρώτη μου φορά». Η ιδέα ήταν να συναντώ ανθρώπους που είχαν ζήσει κάτι για πρώτη φορά, μια εμπειρία έντονη, καθοριστική, που τους είχε αλλάξει τη ζωή. Το ραδιόφωνο ήταν για μένα μαγεία. Δεν το ένιωθα ως δουλειά. Έλεγα ότι, αν καταφέρεις να κάνεις αυτό που ονειρεύεσαι, δεν δουλεύεις με τον συνηθισμένο τρόπο. Η εκπομπή μου ήταν ένα σύνθετο πρόγραμμα, με μουσική, ενδιάμεσα ρεπορτάζ και τραγούδια που συνδέονταν με τα θέματα για τα οποία μιλούσα. Έφτιαχνα μια σύνθεση και περνούσα από το ένα θέμα στο άλλο με τρόπο που να έχει ρυθμό και συνέχεια.

q Η τηλεόραση ήρθε το 1993, ξανά ύστερα από πρόταση του Γιάννη Αλαφούζου. Του άρεσε η δουλειά που έκανα στο ραδιόφωνο και η απήχηση της εκπομπής μου. Υπήρχε και ένας άνθρωπος που επέμενε πολύ να περάσω στην τηλεόραση: ο Νίκος Κακαουνάκης, που για μένα ήταν μια μεγάλη μορφή. Πιστεύω ότι η τηλεόραση τον αδίκησε. Ήταν σπουδαίος δημοσιογράφος και πολύ μεγάλος παίκτης στο ραδιόφωνο. Εκείνη την εποχή συνεργάστηκα με ανθρώπους που ήταν πραγματικά μεγάλα σχολεία: με τον Γιώργο Τράγκα, τον Κώστα Χαρδαβέλλα, τον Παύλο Τσίμα, τον Νίκο Χατζηνικολάου και άλλους. Θυμάμαι χαρακτηριστικά την πρώτη φορά που συνάντησα τον Γιώργο Τράγκα. Είχα μόλις πάει στον ΣΚΑΪ για να κάνω ρεπορτάζ και αισθανόμουν πλέον δημοσιογράφος. Είχα μπει μέσα με αέρα, με την αίσθηση ότι έκανα ένα μεγάλο βήμα, κι εκείνος μου είπε απλώς: « Έι, εσύ, πιάσε ένα ποτηράκι νερό».

q Το «Άκου να δεις» είναι για μένα ένα ξεχωριστό κεφάλαιο. Ήταν μια εκπομπή πολύ μπροστά από την εποχή της και παραμένει μία από τις πιο αγαπημένες μου δουλειές. Έχω ακούσει κατά καιρούς διάφορες συζητήσεις για το ποιος έκανε πρώτος τέτοιου είδους τηλεοπτικές εκπομπές. Εγώ ξεκίνησα αυτήν τη διαδρομή το 1990 στο ραδιόφωνο και το 1993 πέρασα στην τηλεόραση. Οι χρονολογίες είναι συγκεκριμένες και δεν χρειάζεται να δημιουργούμε εντυπώσεις. Το «Άκου να δεις» ήταν μια δουλειά που ξεκίνησα και αγάπησα πολύ. Το σημαντικότερο που μου έδωσε δεν ήταν η αναγνωρισιμότητα αλλά ότι με έκανε να αγαπήσω τον εαυτό μου. Μου έδωσε μια αυτοπεποίθηση που κράτησα για χρόνια, μια βαθιά ικανοποίηση ότι είχα βρει κάτι που μου ταίριαζε πραγματικά.

q Στη συνέχεια ήρθε ο «Μονομάχος» στο Star και ακολούθησε το «Fort Boyard», το οποίο έμεινε στον αέρα για πολλά χρόνια. Ήταν μια πολύ δυνατή εμπειρία και μου έδωσε την ευκαιρία να ζήσω στιγμές που δεν θα ξεχάσω. Βρεθήκαμε στη Γαλλία την περίοδο που η Ελλάδα κατέκτησε το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου το 2004. Θυμάμαι τους πανηγυρισμούς μετά τη νίκη, την κεφαλιά του Άγγελου Χαριστέα και την προσπάθεια του Ζαγοράκη. Το 2005 ήρθε η πρόταση για το «Deal» από τον ΑΝΤ1. Εγώ βρισκόμουν τότε στο Star και, παρότι είχα ακούσει ότι αναζητούσαν παρουσιαστή, δεν είχα συνειδητοποιήσει τι θα ακολουθούσε. Τελικά, βρέθηκα να δουλεύω ταυτόχρονα σε δύο κανάλια, κάτι που τότε ήταν μια ιδιαίτερη συνθήκη. Έκανα το «Fort Boyard» και το «Σούπερ Deal» το Σάββατο το βράδυ και η συνεργασία μου με τον ΑΝΤ1 προχωρούσε παράλληλα.

q Το «Deal» ήταν ένα τηλεπαιχνίδι που μου ταίριαζε απόλυτα. Το έκανα με τεράστια ευχαρίστηση, μέχρι την τελευταία στιγμή. Η πρώτη του περίοδος ήταν σοκαριστική ακόμη και για μένα. Δεν μπορούσα να πιστέψω πόσο πολύ το αγκάλιασε ο κόσμος. Ήταν και η εποχή της μεγάλης οικονομικής ευμάρειας. Οι άνθρωποι είχαν διαφορετικά εισοδήματα, τα ποσά που κυκλοφορούσαν ήταν μεγαλύτερα και η σχέση του κοινού με τα χρήματα διαφορετική. Το «Deal» συνδέθηκε με εκείνη την περίοδο και απέκτησε τεράστια απήχηση. Αργότερα, η εκπομπή σταμάτησε για ένα διάστημα και επέστρεψε το 2015. Ήταν μια επιτυχία που δεν μπορούσα να προβλέψω. Αυτό που θεωρώ ότι λειτούργησε ήταν πως δεν προσπάθησα να υποδυθώ κάποιον άλλον. Δεν πήγα να παίξω τον σταρ ή τον παρουσιαστή που ξέρει τα πάντα. Είχα την ίδια περιέργεια για τους ανθρώπους που είχα και έξω από το στούντιο.

LiFO

απο τον γιάννη πανταζόπουλο φωτογραφιeσ: παρισ ταβιτιαν

15.10.26

δεύτερο σπίτι Έχω περάσει στην τηλεόραση ένα τεράστιο μέρος της ζωής μου, ίσως περισσότερες ώρες από όσες έχω περάσει στο πραγματικό μου σπίτι. Έχω ζήσει μέσα σε στούντιο, σε αίθουσες σύνταξης, σε μοντάζ, σε γυρίσματα, σε ταξίδια και σε αμέτρητες εκπομπές. Αυτός ο χώρος με έχει διαμορφώσει.

LiFO 15.10.26

q Έφυγα από το «Deal» όταν μου έγινε μια διαφορετική πρόταση – ήθελα να δοκιμάσω κάτι άλλο. Έφυγα από την απόλυτη σιγουριά, από μια εκπομπή που συνέχιζε να πηγαίνει καλά και είχε χτίσει ένα πολύ δυνατό κοινό. Ίσως να έπαιξε ρόλο και ο χαρακτήρας μου, καθώς δεν ήθελα να μένω για πάντα στο ίδιο σημείο.

q Το νέο μου εγχείρημα, το «Studio 4» στην ΕΡΤ, αρχίζει σιγά σιγά να βρίσκει τον ρυθμό του. Θέλει χρόνο, αλλά μου αρέσει πολύ γιατί ασχολούμαστε με ενδιαφέροντα πράγματα: τον πολιτισμό, τον κινηματογράφο, το θέατρο, κοινωνικά θέματα και όσα συμβαίνουν γύρω μας. Έχουμε τη δυνατότητα να δίνουμε χρόνο σε ζητήματα που δεν είναι πάντα εύκολο να βρουν χώρο σε άλλα τηλεοπτικά προγράμματα. Γίνονται τόσα ωραία πράγματα στην Ελλάδα, υπάρχουν τόσες ενδιαφέρουσες ιστορίες, που θέλω να πιστεύω ότι μπορούμε να δημιουργήσουμε μια εκπομπή με ουσιαστικό περιεχόμενο και μεγαλύτερη αποδοχή από το κοινό. Νομίζω ότι βρισκόμαστε σε καλό δρόμο.

q Έχω ακούσει και την κριτική ότι δεν είμαι δημοσιογράφος. Δεν με απασχολεί να μπω σε μια τέτοια αντιπαράθεση, ούτε αισθάνομαι ότι χρειάζεται να απολογηθώ. Έχω δουλέψει στη δημοσιογραφία από το 1990, έχω κάνει ρεπορτάζ, δελτία ειδήσεων, συνεντεύξεις και εντελώς διαφορετικά είδη τηλεοπτικών εκπομπών. Έχω κάνει και ψυχαγωγία, έχω παρουσιάσει παιχνίδια, αλλά ακόμη και το «Deal» βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην επαφή με τους ανθρώπους, στις ιστορίες τους και στην πληροφορία που προέκυπτε μέσα από αυτές.

q Δεν με ενοχλεί η αυστηρή κριτική. Αντίθετα, μπορεί να σε βοηθήσει. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν κάτι ουσιαστικό να σου πουν, που μπορούν να επισημάνουν ένα λάθος ή να σου δείξουν μια άλλη πλευρά της δουλειάς σου – τους ακούω. Αυτό που προσπαθώ να ξεχωρίζω είναι η καλοπροαίρετη κριτική από την ανοησία ή από την ανάγκη κάποιου να πει κάτι απλώς για να προκαλέσει. Δεν είμαι άνθρωπος που θέλει να ακούει μόνο καλά λόγια. Πιστεύω ότι η κριτική είναι απαραίτητη, αρκεί να έχει περιεχόμενο. Στο τέλος, η δουλειά είναι εκείνη που θα δείξει αν μπορούμε να σταθούμε στο ύψος των περιστάσεων. Αν η εκπομπή έχει ενδιαφέρον, αν επικοινωνεί με το κοινό και αν καταφέρνει να δημιουργήσει κάτι ουσιαστικό, αυτό θα φανεί στην πορεία.

q Με τη Σοφία Παυλίδου, τη μητέρα των παιδιών μου, μοιραστήκαμε μια πολύ μεγάλη ιστορία. Κάναμε μια κοινή ζωή, δημιουργήσαμε οικογένεια, μεγαλώσαμε τα παιδιά μας, ταξιδέψαμε, γελάσαμε, τσακωθήκαμε, τα ξαναβρήκαμε και κάναμε όνειρα. Υπήρξαν πολλές όμορφες στιγμές, αλλά και δυσκολίες, όπως συμβαίνει σε κάθε μακροχρόνια σχέση. Κάποια στιγμή συνειδητοποιείς ότι τα πράγματα δεν είναι πάντα όπως τα είχες φανταστεί. Ωριμάζεις μέσα από τις εμπειρίες, περνάς διαφορετικά στάδια και καταλαβαίνεις ότι δεν μπορείς να θεωρείς τίποτα δεδομένο. Αποφασίσαμε, λοιπόν, να χωρίσουμε. Σήμερα έχουμε μια πολύ καλή σχέση. Μπορεί να ακούγεται περίεργο σε κάποιους, αλλά πραγματικά έχουμε καταφέρει να κρατήσουμε μια όμορφη επικοινωνία και έναν αμοιβαίο σεβασμό. Δεν ακυρώνουμε όσα ζήσαμε. Ήταν μια πολύ μεγάλη ιστορία στη ζωή μας και εξακολουθεί να έχει τη σημασία της.

q Τα παιδιά μας, Κώστας και Δημήτρης, είναι δίδυμα και είναι πλέον 23 ετών. Μένουμε μαζί και είμαστε πολύ κοντά. Μοιραζόμαστε πράγματα, μιλάμε με απόλυτη ειλικρίνεια και πολλές φορές με συμβουλεύουν εκείνα ή με βοηθούν σε ζητήματα που με απασχολούν. Εγώ από την πλευρά μου προσπαθώ να είμαι δίπλα τους χωρίς να επεμβαίνω στη ζωή τους. Δεν είμαι από τους γονείς που θέλουν να γνωρίζουν τα πάντα, να ρωτούν διαρκώς ή να ψάχνουν τι συμβαίνει. Πιστεύω ότι η σχέση μας στηρίζεται στην εμπιστοσύνη και στη δυνατότητα να μιλάμε ανοιχτά. Αυτό είναι κάτι που εκτιμώ πολύ. Τα παιδιά μού έχουν μάθει να μην είμαι παρορμητικός. Είναι πιο συγκρατημένα από μένα, σκέφτονται περισσότερο προτού κάνουν κάτι και έχουν μια λογική που πολλές φορές με εντυπωσιάζει. Ίσως αυτό να είναι και χαρακτηριστικό της γενιάς τους. Σε κάθε περίπτωση, έχω μάθει από εκείνα ότι αξίζει να σταματάς λίγο προτού αντιδράσεις, να σκέφτεσαι και μετά να αποφασίζεις.

q Αυτή την περίοδο έχω αφοσιωθεί στη δουλειά μου και στο «Studio 4». Μου αρέσει, όμως, και η μοναχικότητα. Μου αρέσει να έχω παρέα, να βρίσκομαι με φίλους, αλλά δεν είναι εύκολο για μένα να μοιράζομαι με έναν άνθρωπο ολόκληρη την καθημερινότητά μου. Έχω βρει τα πατήματά μου μόνος μου. Μου αρέσει ο χώρος μου, να μπορώ να βγαίνω όποτε θέλω, να βλέπω ό,τι θέλω, να συναντώ τους φίλους μου, να πηγαίνω μια εκδρομή, να γνωρίζω ανθρώπους χωρίς να αισθάνομαι ότι πρέπει να ακολουθήσω ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα. Το απολαμβάνω αυτό το κομμάτι της ζωής μου. Με την Κατερίνα, με την οποία συνεργάζομαι στο «Studio 4», έχουμε αναπτύξει μια πολύ καλή σχέση. Είμαστε συνεργάτες και πολύ καλοί φίλοι, περνάμε πολλές ώρες μαζί, μοιραζόμαστε πράγματα και έχουμε βρει έναν τρόπο να λειτουργούμε ο οποίος μας ταιριάζει. Αυτή είναι η σχέση μας και δεν έχω κάτι άλλο να προσθέσω σε όσα κατά καιρούς γράφονται ή λέγονται.

q Ένα από τα πράγματα που με ενοχλούν περισσότερο στην ελληνική κοινωνία είναι η ευκολία με την οποία καταδικάζουμε τους άλλους. Οι δικαστές του πληκτρολογίου, οι προπονητές του σαλονιού, οι άνθρωποι που έχουν άποψη για τα πάντα και κρίνουν τους πάντες χωρίς να γνωρίζουν πραγματικά τι έχει συμβεί. Το βλέπουμε παντού: στην τηλεόραση, στον κινηματογράφο, στο ποδόσφαιρο, σε κάθε δημόσια συζήτηση. Κάποιος μπορεί να καταδικάσει έναν άνθρωπο με μεγάλη ευκολία και, λίγο αργότερα, να αλλάξει γνώμη σαν να μην έχει συμβεί τίποτα. Πιστεύω ότι η πηγή του προβλήματος βρίσκεται στην αδυναμία μας να αναλάβουμε τις ευθύνες μας. Είναι πολύ εύκολο να μεταφέρεις την ευθύνη στον άλλον, να κατηγορείς τους γύρω σου και να αποφεύγεις να κοιτάξεις τον δικό σου ρόλο σε μια κατάσταση. Αν αρχίσουμε να αναλαμβάνουμε περισσότερες ευθύνες για τις πράξεις μας, ίσως να γίνουμε και πιο επιφυλακτικοί όταν κρίνουμε τους άλλους.

Ένα από τα πράγματα που με ενοχλούν περισσότερο στην ελληνική κοινωνία είναι η ευκολία με την οποία καταδικάζουμε τους άλλους. Οι δικαστές του πληκτρολογίου, οι προπονητές του σαλονιού, οι άνθρωποι που έχουν άποψη για τα πάντα.

q Η τηλεόραση είναι πλέον σαν το δεύτερο σπίτι μου. Έχω περάσει εκεί ένα τεράστιο μέρος της ζωής μου, ίσως περισσότερες ώρες από όσες έχω περάσει στο πραγματικό μου σπίτι. Έχω ζήσει μέσα σε στούντιο, σε αίθουσες σύνταξης, σε μοντάζ, σε γυρίσματα, σε ταξίδια και σε αμέτρητες εκπομπές. Αυτός ο χώρος με έχει διαμορφώσει. Μέσα από αυτόν γνώρισα ανθρώπους, έκανα φίλους, έζησα επιτυχίες και αποτυχίες και έμαθα πολλά για τον εαυτό μου. Δεν θα έλεγα ότι όλα ήταν εύκολα, ούτε ότι όλες οι επιλογές μου ήταν σωστές. Όμως η τηλεόραση μου έδωσε τη δυνατότητα να κάνω κάτι που αγαπούσα και να συναντήσω ανθρώπους που διαφορετικά ίσως να μην είχα γνωρίσει ποτέ.

q Αν υπάρχει κάτι που θεωρώ σημαντικό στη ζωή, είναι να μπορείς να κοιμάσαι ήσυχος. Παλαιότερα άκουγα αυτήν τη

ΙNFO

Ο Χρήστος Φερεντίνος παρουσιάζει μαζί με την Κατερίνα Καραβάτου την εκπομπή «Studio 4» στην ΕΡΤ1.

LiFO

φράση και αναρωτιόμουν πώς είναι δυνατόν να αποτελεί τόσο σημαντικό ζητούμενο. Με τα χρόνια, όμως, κατάλαβα ότι είναι μια μεγάλη πολυτέλεια. Θα έλεγα στους ανθρώπους να μην μπαίνουν σε διαδικασίες που μπορεί να τους στερήσουν αυτή την ηρεμία. Να προσέχουν τις επιλογές τους, τις σχέσεις τους και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν τους άλλους. Το να κοιμάσαι ήσυχος, γνωρίζοντας ότι έχεις προσπαθήσει να είσαι εντάξει με τον εαυτό σου και με τους ανθρώπους γύρω σου, είναι τελικά μια από τις μεγαλύτερες πολυτέλειες της ζωής. Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

15.10.26

913

CLUBBING

BCCO x VLCT Athens with Adrian Mills Ο Adrian Mills εμφανίζεται για πρώτη φορά στην Αθήνα, σε συνεργασία των BCCO και VLCT. Γρήγοροι ρυθμοί και έντονα grooves, με Até. live, DJ Hyperdrive b2b KTK και ELISAVETA στο υπόλοιπο πρόγραμμα. 17/10, 23:59, Universe, λεωφ. Κηφισού 87, Αιγάλεω

THE WEEK Όσα ξεκινάνε αυτή την εβδομάδα

ΣΙΝΕΜΑ Οι νέες ταινίες της εβδομάδας

LiFO 15.10.26

the week

Hockey από το Βανκούβερ. Η GiNa φέρνει τις indie και electro αναφορές της, ενώ οι GRETA και Cherry Distress μοιράζονται ένα back-to-back σετ με έμφαση στα κρουστά. 17/10, 23:00, Astron Club, Κωνσταντινουπόλεως 121, είσοδος: 18 ευρώ

7 ΘΕΑΤΡΟ Οι σεξουαλικές νευρώσεις των γονιών μας

Όταν σταματά η φαρμακευτική καταστολή της, η Ντόρα ανακαλύπτει την επιθυμία και τη σεξουαλικότητά της. Ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης σκηνοθετεί το έργο του Λούκας Μπέρφους, που εξετάζει την αυτοδιάθεση και τις αντιφάσεις της γονεϊκής προστασίας. 16/10-13/12, Θέατρο του Νέου Κόσμου, Αντισθένους 7 & Θαρύπου, Τετ., Σάβ. 18:15, Παρ. 21:00, Κυρ. 21:15, είσοδος: από 18 ευρώ.

STOEP TH S PR ES

ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ DJ Krush

15 - 21 οκτ ω β ρ ιου 2 0 26

1 ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ Τζέιμι Ντάφι

4 ΦΕΣΤΙΒΑΛ Zambalita Vol. 1

Ο Ιρλανδός συνθέτης Τζέιμι Ντάφι εμφανίζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Στο πιάνο συναντιούνται η φολκ παράδοση, οι κλασικές επιρροές και η κινηματογραφική ατμόσφαιρα, με το «Solas» να παραμένει το πιο αναγνωρίσιμο κομμάτι του.

Το Habibi Shik Shok φέρνει στο Μπάγκειον ήχους από τη Νοτιοδυτική Ασία και τη Βόρεια Αφρική μαζί με afrobeats και amapiano. DJs, ζωντανή μουσική, φαγητό και bazaar συνθέτουν ένα φεστιβάλ που ξεκινά από το απόγευμα.

16/10, 21:00, Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσός, πλατ. Καρύτση 8, είσοδος: από 22 ευρώ

17/10, 18:00, Μπάγκειον, πλατ. Ομονοίας 18, είσοδος: από 7 ευρώ

2 ΦΕΣΤΙΒΑΛ Athens Art Book Fair 2026

5 ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ Oren Ambarchi

Η έβδομη διοργάνωση εστιάζει στην εγχώρια παραγωγή καλλιτεχνικών εκδόσεων. Φανζίν, φωτογραφικά βιβλία, ανεξάρτητα περιοδικά, ποίηση και εκδοτικοί πειραματισμοί γεμίζουν τη Δημοτική Αγορά Κυψέλης, σε ένα διήμερο συνάντησης καλλιτεχνών, εκδοτών και αναγνωστών.

Η κιθάρα και η φωνή του Τζον Πράιμερ συναντούν τη φυσαρμόνικα του Ζιλ Ρόμπσον σε τέσσερις βραδιές αφιερωμένες στα Chicago blues. Από τις 17 Οκτωβρίου συμμετέχει ως προσκεκλημένη η τραγουδίστρια Ρόμπιν Καψάλις. 16-19/10, 21:00, Half Note Jazz Club, Τριβωνιανού 17, Μετς, είσοδος: από 20 ευρώ

απο τη μαρια παππα

LiFO

20/10, 21:00, ARCH Club Live Stage, Κρήτης 1 & Πέτρου Ράλλη 29, είσοδος: από 20 ευρώ

Ο Σταμάτης Φασουλής μετατρέπει πενήντα χρόνια θεατρικής διαδρομής σε έναν προσωπικό μονόλογο. Αναμνήσεις, συνεργασίες και απώλειες συναντούν τον αυτοσαρκασμό, με πρωτότυπη μουσική του Σταμάτη Κραουνάκη και τρεις μουσικούς να συμμετέχουν ζωντανά στη σκηνή. 16/10-15/11, Θέατρο Τέχνης - Υπόγειο, Πεσμαζόγλου 5, Τετ. 20:00, Πέμ.-Σάβ. 21:00, Κυρ. 18:00, είσοδος: από 14 ευρώ

9 ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ The Charlatans

Οι Charlatans φέρνουν στο Floyd τραγούδια από τη διαδρομή τους ανάμεσα στο Madchester, τη britpop και το βρετανικό κιθαριστικό ροκ. Το πρόγραμμα συνδέει τις γνωστές επιτυχίες τους με τη νεότερη περίοδο του συγκροτήματος.

17-18/10, 11:00, Δημοτική Αγορά Κυψέλης - Αίθριο, Φωκίωνος Νέγρη 42, είσοδος ελεύθερη

3 ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ Τζον Πράιμερ & Ζιλ Ρόμπσον

Ο Ιάπωνας παραγωγός και DJ φέρνει στο ARCH το ιδιαίτερο μείγμα instrumental hip-hop, trip-hop και jazz αναφορών του. Τη βραδιά ανοίγουν οι Billa Qause και DJ Cutbrawl με κοινό live, καθώς και ο Junk33.

8 ΘΕΑΤΡΟ Το θέατρο ή τη ζωή σου

Ο Αυστραλός συνθέτης και κιθαρίστας εξερευνά τις δυνατότητες της κιθάρας μέσα από ηλεκτρονικές επεξεργασίες, μινιμαλισμό και αυτοσχεδιασμό. Τη συναυλία ανοίγουν οι Tropical Geometry και ο Σάββας Μεταξάς, με διαφορετικές προσεγγίσεις στον πειραματικό ήχο. 18/10, 20:30, ΠΛΥΦΑ - Κτίριο 7Α, Κορυτσάς 39, Βοτανικός, είσοδος: από 20 ευρώ

6 CLUBBING SNARRL with DJ Hockey

17/10, 20:00, Floyd, Πειραιώς 117, είσοδος: από 42 ευρώ

10 CLUBBING Techno Underdogs Οι Techno Underdogs φτάνουν στο IT Athens με τους Typeo, Moshbeat, Plagger και HAZ:MAT. Το πρόγραμμα κινείται από την techno προς την bouncy hard techno, σε ένα rave που διαρκεί μέχρι το πρωί. 17/10, 23:30, IT Athens, Σολωμού 30 & Μπόταση 9, είσοδος: 8 ευρώ

Το πρώτο SNARRL της σεζόν υποδέχεται τον DJ

15.10.26

11 CLUBBING SMUT x Ellen Allien x Temudo x Ther3min Η Ellen Allien συναντά τον Temudo και τη Ther3min σε μια ολονύχτια techno βραδιά. Η Βερολινέζα DJ μοιράζεται τα ντεκ, σε ένα πρόγραμμα που διαρκεί μέχρι το επόμενο πρωί.

ΘΕΑΤΡΟ

Διαβάζοντας τη Λολίτα στην Τεχεράνη Μια ομάδα γυναικών στο Ιράν βρίσκει στη λογοτεχνία χώρο ελευθερίας μέσα σε ένα ανελεύθερο περιβάλλον. Η Μαρία Ξανθοπουλίδου σκηνοθετεί τη διασκευή της Ηρώς Μπέζου στο βιβλίο της Αζάρ Ναφίσι, με τη Μαρία Καλλιμάνη και επτά ακόμη ηθοποιούς. 19/10-15/12, Θέατρο Τέχνης - Υπόγειο, Πεσμαζόγλου 5, Κυρ., Δευτ., Τρ. 21:00, είσοδος: από 17 ευρώ

the week

EKΔΗΛΩΣΕΙΣ

17/10, 23:59, SMUT, Βατσαξή 4, είσοδος: από 25 ευρώ

12 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Αρχιτεκτονική στην Ελλάδα: Η μυστηριακή γλώσσα του σχήματος

Η Crocs™ έφερε το δικό της blend στο Athens Coffee Festival

Από την προϊστορία μέχρι σήμερα, σχέδια, μακέτες, φωτογραφίες και οπτικοακουστικά τεκμήρια αφηγούνται την αρχιτεκτονική στον ελληνικό χώρο. Η έκθεση στο Καπνεργοστάσιο αναζητά συνδέσεις ανάμεσα στη μορφή, τον τόπο, την τέχνη και τη συλλογική μνήμη.

Ο καφές λέει πολλά για σένα. Τα Classic Clog της Crocs™ ακόμη περισσότερα.

17/10/26-17/1/2027, Καπνεργοστάσιο, Λένορμαν 218, Πέμ.-Κυρ. 11:00-19:00

13 ΦΕΣΤΙΒΑΛ Radio Sounds Festival Ο Kosmos 93,6 γιορτάζει 25 χρόνια στον αέρα με ζωντανές εκπομπές, DJ sets και συζητήσεις στον Φάρο του ΚΠΙΣΝ. Tiwayo, Iμάνι και Alkyone συμμετέχουν στο τριήμερο, που συνδέει το ραδιόφωνο με τη συναυλιακή εμπειρία.

16-18/10, Φάρος ΚΠΙΣΝ, λεωφ. Συγγρού 364, Καλλιθέα, είσοδος ελεύθερη, με δελτία εισόδου για τις συναυλίες

14 ΘΕΑΤΡΟ Oracle Μετά τα ROHTKO και Respublika, ο Λούκας Τβαρκόφσκι παρουσιάζει στη Στέγη το Oracle, μια πολυμεσική παράσταση με αφετηρία τον Άλαν Τούρινγκ και θέμα τη σχέση επιστήμης, πολέμου και τεχνητής νοημοσύνης. Η ιστορία του μαθηματικού διασταυρώνεται με εκείνες της εφευρέτριας και σταρ του Χόλιγουντ Χέντι Λαμάρ, του μέντιουμ Έλεν Ντάνκαν και του πρώην μηχανικού της Google Μπλέικ Λεμόιν.

ΦΕΣΤΙΒΑΛ Athens Palestine Film Festival Το πέμπτο Φεστιβάλ Παλαιστινιακού Κινηματογράφου της Αθήνας εξετάζει τη μνήμη, τον εκτοπισμό και την αίσθηση του ανήκειν. Προβολές, συζητήσεις και αφιερώματα φέρνουν στο προσκήνιο διαφορετικές γενιές δημιουργών, με ρετροσπεκτίβα στο έργο του Έλια Σουλεϊμάν. 15-31/10, Τριανόν, Κοδριγκτώνος 21 & Πατησίων 101, και άλλοι χώροι

ΚΑΘΕ ΧΡΟΝΟ, ΣΤΟ ATHENS COFFEE FESTIVAL δοκιμάζουμε νέες ποικιλίες καφέ, ανα-

καλύπτουμε τα νέα specialty coffee shops της πόλης και θαυμάζουμε την τέχνη των baristi. Φέτος, όμως, συναντήσαμε εντελώς αναπάντεχα ένα booth διαφορετικό από υπόλοιπα. Η Crocs™ βρέθηκε εκεί με ένα σκηνικό που δεν θύμιζε τίποτα απ’ όσα έχουμε δει ως τώρα. Θα αναρωτηθείς, φυσικά, τι σχέση έχει ένα φεστιβάλ καφέ με το αγαπημένο footwear brand; Εκ πρώτης όψεως, καμία. Η νέα καμπάνια της Crocs™ «do your thing» καταφέρνει όμως να συνδέσει ένα παγκόσμιο brand του χώρου της μόδας, που καλεί τον κόσμο να εκφραστεί με τον δικό του μοναδικό τρόπο, με μια προσωπική καθημερινή απόλαυση, αυτή του καφέ. Και τα δύο αναδεικνύουν κομμάτια της προσωπικότητάς μας. Όπως ο τρόπος που απολαμβάνουμε τον καφέ μας αποτελεί προσωπική επιλογή, έτσι και τα Classic Clogs της Crocs™ προσφέρουν αμέτρητους τρόπους να εκφράσεις την προσωπικότητα σου και να αναδείξεις το στιλ σου. Πρωταγωνιστής της καμπάνιας είναι το εμβληματικό Classic Clog και οι αξίες που βρίσκονται σταθερά στο DNA του brand: προσωπική επιλογή, αυθεντικότητα και ελευθερία έκφρασης. Από τις πιο κλασικές επιλογές μέχρι τολμηρούς συνδυασμούς με Jibbitz™, επιλέγεις όποιο ταιριάζει στην προσωπικότητα σου, ενισχύοντας το μήνυμα της καμπάνιας: «do your thing». Στο τριήμερο του Αthens Coffee Festival, ανάμεσα στα specialty coffee stands, η Crocs™ παρουσίασε ένα ανατρεπτικό θεματικό booth, σχεδιασμένο αποκλειστικά για τους λάτρεις του καφέ. Οι επισκέπτες έπαιζαν για να κερδίσουν μοναδικά δώρα, κάνοντας το brand να ξεχωρίσει για άλλη μια φορά. Καθώς οι επισκέπτες πλησίαζαν τον χώρο της Crocs™ μέσα στο φεστιβάλ, η σύνδεση των δύο κόσμων αποκτούσε νόημα, δημιουργώντας μια ευχάριστη έκπληξη για όλους. Γιατί τόσο ο τρόπος που πίνουμε τον καφέ μας όσο και το προσωπικό μας στυλ λένε σημαντικά πράγματα για εμάς. Flat white ή freddo espresso, σκέτα Classic Clogs ή γεμάτα από τα Jibbitz™ που μας εκφράζουν: όλα είναι κομμάτι του ποιος είσαι. Το «do your thing» έγινε το μότο που θυμόμαστε από το Athens Coffee Festival, δίνοντάς σου το σήμα να κάνεις τα πράγματα με τον δικό σου μοναδικό τρόπο. Creative Agency: Athens Coconut & Let’s Go Bananas | Set Design: Formaika

15-18/10, Στέγη Ιδρύματος Ωνάση - Κεντρική Σκηνή, λεωφ. Συγγρού 107-109, Πέμ.-Σάβ. 19:00, Κυρ. 14:00, είσοδος: 28-52 ευρώ

LiFO 15.10.26

Σινεμά

τον δρόμο των αποχρώσεων και της αυτοσυγκράτησης στη συχνά διαισθητική και πάντα ορμητική Γαλλοβελγίδα ηθοποιό. Με την ευγένεια και τη χάρη του, το Έτσι ξαφνικά είναι ένας τρυφερός ύμνος στη φιλία που μας διαμορφώνει σε κρίσιμη καμπή και αλλάζει το βλέμμα μας στη ζωή. «Υπάρχουν λέξεις στην ιαπωνική γλώσσα που περικλείουν ολόκληρα νοήματα, ιδέες που εμείς χρειαζόμαστε φράσεις για να τις περιγράψουμε. Αυτό μου έμαθε ο Ριγιουσούκε, να είμαι περιεκτική», μας είπε σε μια κατ’ ιδίαν κουβέντα η Εφιρά, φέρνοντας αμέσως στο μυαλό το komorebe, τον ιδιαίτερο ορισμό της φωτοσκίασης στις φυλλωσιές των δέντρων, που αποτελεί το κεντρικό νόημα στις Υπέροχες μέρες του Βιμ Βέντερς. ΚΗΦΙΣΙΑ CINEMAX 3 - ΑΣΤΟΡ - WEST CITY 1 - ΔΑΝΑΟΣ 1,2 ΔΙΑΝΑ - ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟΣ - NEWMAN - ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗ ΛΑΪΣ 1

Η θυσία SACRIFICE

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Ρομέν Γαβράς ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Κρις Έβανς, Άνια Τέιλορ Τζόι,

Βενσάν Κασέλ, Σάλμα Χάγιεκ, Τζον Μάλκοβιτς ΣΥΝΟΨΗ: Μετά τον μυστηριώδη θάνατο της μητέρας

τους, η Τζόαν και τα αδέλφια της είναι πεπεισμένοι πως μια αρχαία προφητεία τούς έχει επιλέξει για ένα σπουδαίο καθήκον: να εξαγνίσουν τη Γη. Για να το πετύχουν, εισβάλλουν σε ένα πολυτελές φιλανθρωπικό γκαλά και απάγουν τρία πρόσωπα που προορίζουν για μια τελετουργική θυσία. απο toν θοδωρη κουτσογιαννοπουλο

Έτσι ξαφνικά Με την ευγένεια και τη χάρη του, το «Έτσι ξαφνικά» είναι ένας τρυφερός ύμνος στη φιλία που μας διαμορφώνει σε κρίσιμη καμπή και αλλάζει το βλέμμα μας στη ζωή. ΣΥΝΟΨΗ: Η Μαριλού Φοντέν, διευθύντρια ενός

οίκου ευγηρίας στο Παρίσι, αγωνίζεται για μια πιο ανθρώπινη φροντίδα των ηλικιωμένων, υιοθετώντας τη μέθοδο Humanitude, παρά τις αντιστάσεις της ομάδας της. Η γνωριμία της με τη Μάρι Μορισάκι, μια Γιαπωνέζα θεατρική συγγραφέα, της αλλάζει τη ζωή.

Ω Αριστούργημα Πολύ Καλό Καλό Ικανοποιητικό Μέτριο Κακό

LiFO

ς διευθύντρια οίκου ευγηρίας στο Παρίσι, η Μαριλού Φοντέν της Βιρζινί Εφιρά αντιστέκεται σε μια πιο απαθή και μηχανική αντιμετώπιση των ασθενών με Αλτσχάιμερ που προτείνουν οι ανώτεροί της και που κάποιοι νοσηλευτές δεν έχουν πρόβλημα να υιοθετήσουν, εισάγοντας μια συμπονετική πρακτική με στόχο την υπομονετική και ανθρώπινη συμπεριφορά απέναντι σε ηλικιωμένους που έχουν απολέσει τη βασική επαφή με το περιβάλλον και τους οικείους τους. Στη ζωή της έρχεται μια Γιαπωνέζα θεατρική συγγραφέας και σκηνοθέτιδα, η ογκολογική ασθενής Μάρι, που μαζί με έναν συμπατριώτη της ηθοποιό ανεβάζουν μια ιδιαίτερη παράσταση, η οποία τη συγκινεί βαθύτατα. Ξεκινώντας από μια απροσδόκητη σύμπτω-

ση, όπως όλα τα ευτυχή ατυχήματα στη δραματουργία, και πιο συγκεκριμένα από μια συνάντηση σε ένα πάρκο, η σχέση της Μαριλού με τη Μάρι προκύπτει αργά, με συνομιλίες και κατανόηση, και η υπόθεση ξετυλίγεται με αφορμή την ξαφνική επιδείνωση της υγείας της Μάρι και των ανθρώπων που φροντίζει η Μαριλού. Από τη μια στιγμή στην άλλη, ο οργανισμός καταρρέει και η ζωή ξεγλιστρά. Η θεραπεία μέσω της τέχνης, όπως και στο βραβευμένο με Όσκαρ, αριστουργηματικό Drive my car, εξισορροπεί τη μοίρα που δεν ελέγχουμε. Μέγας ουμανιστής, κορυφαίος σεναριογράφος και μάστορας των λεπτομερειών στην εικόνα και στον διάλογο, ο Ριγιουσούκε Χαμαγκούτσι απέδωσε θεσπέσια τη ζωτική ροή που αναθαρρεύει, ξαναδημιουργεί αλλά διακόπτεται ανεξήγητα, ακόμη κι αν το Έτσι ξαφνικά, που διαγωνίστηκε για τον Χρυσό Φοίνικα στο πρόσφατο Φεστιβάλ Καννών και απέσπασε το βραβείο Γυναικείας Ερμηνείας, από κοινού για την Εφιρά και τη σύντροφό της στην τρυφερή και επώδυνη διαδρομή, Τάο Οκαμότο, ξεφεύγει κάπως σε διάρκεια όταν δεν το έχει τόσο ανάγκη, δείχνοντας ωστόσο

INFO ALL OF A SUDDEN ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ:

Ριγιουσούκε Χαμαγκούτσι ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟYΝ:

Βιρζινί Εφιρά, Τάο Οκαμότο

Σε ένα πλουμιστό, πανάκριβο φιλανθρωπικό γκαλά με φόντο ένα επιβλητικό λατομείο, δισεκατομμυριούχοι χύνουν κροκοδείλιες σταγόνες σαμπάνιας στα κρυστάλλινα ποτήρια τους για να σώσουν τον ετοιμόρροπο πλανήτη, ενώ ταυτόχρονα ένας χολιγουντιανός αστέρας ετοιμάζεται για την επανεμφάνιση που θα τον φέρει στο προσκήνιο έπειτα από ένα ντροπιαστικό meltdown, και μια οπλισμένη ομάδα ακτιβιστών ετοιμάζεται να μπουκάρει στον χώρο και να βάλει ένα τέλος στην υποκρισία. Το αποτέλεσμα είναι μαζική απαγωγή και απόλυτο χάος σε ζωντανή αναμετάδοση! Ο τελικός προορισμός είναι το θυμωμένο ηφαίστειο της Σαντορίνης, βωμός για τη θυσία τριών ανθρώπων, ως πρόβατα επί σφαγήν. Ο πάμπλουτος Μπεν Μπράκεν, που υποδύεται ο Βενσάν Κασέλ, είναι εκείνος που υπενθυμίζει στους υπόλοιπους πως όλα αυτά είναι υστερικές σαχλαμάρες, αποκαλύπτοντας το πραγματικό πρόσωπο του κυνισμού πίσω από τη βιτρίνα του παντοδύναμου ελεήμονα. Ο Κρις Έβανς, που έχει υποδυθεί τον θαρραλέο Εκατόνταρχο σε περιπέτεια που του χάρισε μια ολόκληρη Χρυσή Σφαίρα Ερμηνείας, καλείται να πιστέψει σε έναν ρόλο αληθινό και λυτρωτικό, να ξεμπερδέψει από την άκυρη προβολή της εικόνας του και να βρει επιτέλους τον εαυτό του – και μαζί έναν σκοπό. Και η σκανδιναβικής προέλευσης λευκοφορεμένη αμαζόνα Τζόαν, δηλαδή η Άνια Τέιλορ Τζόι, εξελίσσεται σε χαρακτήρα με κάποιες ευαισθησίες πίσω από την αταλάντευτη αποστολή της, αλλά και μια κρίσιμη αχίλλειο πτέρνα, ενώ γνωρίζουμε τον εκκεντρικό πατέρα, τον Τζον Μάλκοβιτς, έναν

15.10.26

ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΒΟΛΗ αποδομημένο χίπη που ζει με ταπεινή υδροπονία και τεχνητό φως, έχοντας μετανοήσει για τη θεωρία της βίαιης δράσης που κάποτε μεταλαμπάδευσε στα παιδιά του. Πιστός στο νευρώδες σινεμά της αφύπνισης που λάνσαρε μετά το Athena και αμετανόητος λάτρης της MTV αφηγηματικής αισθητικής, ο Ρομέν Γαβράς σατιρίζει ορμητικά τη σύγχρονη αυταπάτη περί του βιασμού της φύσης και τους προβεβλημένους κήνσορες που μονοπωλούν τη μοίρα της οικολογικής ισορροπίας, ενώ δεν παραλείπει να καυτηριάσει τους αφελείς καμικάζι που για χάρη μιας ανεφάρμοστης ιδεολογίας εκτροχιάζονται στις απέλπιδες απόπειρες ακύρωσης της άπληστης πλουτοκρατίας. Ενώ η πλοκή είναι γεμάτη, τα δυο άκρα υπερβάλλουν, γιατί σκιτσάρονται με αδρή αναληθοφάνεια, ηθελημένα χιουμοριστική, όχι όμως τόσο κωμική. Παραδόξως, ο ηθοποιός που πασχίζει να συνέλθει από το αδιέξοδο και τις ψευδαισθήσεις του γίνεται ο πιο πιστευτός απ’ όλους, εξανθρωπίζοντας το διάχυτο γκροτέσκο της υπόθεσης. Ο Κρις Έβανς είναι ιδανική επιλογή, ο πάλαι ποτέ τέλειος Κάπτεν Αμέρικα σε άλλον πλανήτη, απολαυστικά χαμένος σε αρχαιοελληνικά διλήμματα και στο άγχος του ασταμάτητου texting, εξιλαστήριο θύμα που εξελίσσεται σε απρόσμενο ρέκτη, σε πείσμα της χαμηλής του αυτοεκτίμησης και των ακόμη χαμηλότερων προσδοκιών για τις δυνατότητές του.

στικό αριστούργημα του Κιούμπρικ, μοχθηρή κοινωνική σάτιρα και ταυτόχρονα πορτρέτο ενός ταπεινού και όμορφου Ιρλανδού που ονειρεύτηκε ζωή χαρισάμενη σε δύσβατους αριστοκρατικούς κύκλους για να γευτεί τη μια συμφορά μετά την άλλη, αιχμάλωτος ενός άτιμου πεπρωμένου και τιμωρημένος από την ύβρι, προβάλλεται λαμπερά αποκατεστημένο, υποβλητικό, γεμάτο λεπτομέρειες και αναφορές που απαιτούν την προσοχή του θεατή για να τον αποζημιώσουν πλουσιοπάροχα. Περισσότερο από ό,τι σε όλες τις ταινίες του, ο Αμερικανός σκηνοθέτης εδώ ελέγχει πλήρως πώς θα παρακολουθήσουμε την ταινία, ενώνοντας περίτεχνα τα σημεία της δαιδαλώδους διαδρομής του Ρέντμοντ Μπάρι στην Ιστορία, με τις αναφορές στην τέχνη που περικυκλώνει και τελικά φυλακίζει αυτόν και την οικογένειά του. Ο Κιούμπρικ διέκρινε το ταλέντο του Ράιαν Ο’Νιλ και αυτή είναι η κορυφαία στιγμή της άνισης καριέρας του κλασικού ζεν πρεμιέ («Peyton Place», Love Story) με δυνατότητες κωμικού αλά Κάρι Γκραντ (What’s Up, Doc?) και ιδιότυπου καρατερίστα. «Σημασία δεν έχει το γιατί, αλλά το πώς», όπως είχε δηλώσει ο σκηνοθέτης της ταινίας που προτάθηκε για 4 Όσκαρ, τη χρονιά που επικράτησε η Φωλιά του Κούκου.

VILLAGE MALL 3 - VILLAGE PAGRATI 3 - VILLAGE GLYFADA 4 - NANA CINEMAX 3 - ΑΕΛΛΩ CINEMAX 1 ΚΗΦΙΣΙΑ CINEMAX 2 - ΝΙΡΒΑΝΑ CINEMAX 2 - ΑΙΓΛΗ 4 ΚΙΝΗΜΑΤΟΘΕΑΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ-ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ 2 STUDIO NEW STAR - ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗ ΛΑΪΣ 2 - ΤΡΙΑ ΑΣΤΕΡΙΑ 2 - ΣΙΝΕΑΚ

Τα καλύτερα χρόνια της ζωής μας (1946)

ΑΘΗΝΑΙΟΝ 1

THE BEST YEARS OF OUR LIVES

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Γουίλιαμ Γουάιλερ

Barry Lyndon (1975) ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Στάνλεϊ Κιούμπρικ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Ράιαν Ο’Νιλ, Μαρίζα Μπέ-

ρενσον ΣΥΝΟΨΗ: Ένας Ιρλανδός τυχοδιώκτης εγκαταλείπει

την πατρίδα του χωρίς συγκεκριμένο σκοπό και κατατάσσεται διαδοχικά σε διάφορους στρατούς, ώσπου καταφέρνει να παντρευτεί μια βαθύπλουτη Αγγλίδα. Ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ παρασύρει τον θεατή σε ένα αργό δηλητήριο, που μουδιάζει τις αισθήσεις αφού πρώτα τις απογειώνει. Μια μεθυστική ωραιότητα, σαν να ξεπήδησε από ζωγραφικό πίνακα, διαπνέει την κινηματογραφική τελειοκρατία του: ο Ρέντμοντ Μπάρι είναι ιδανικός και ανάξιος αυτόχειρας της φιλοδοξίας του, η νεκρή φύση προσωποποιημένη. Ανεβαίνοντας τα σκαλιά της ιεραρχίας, αποκτά το επώνυμο που ανέκαθεν ζήλευε, στη διαδρομή χάνει περιουσία, σύζυγο, ως κι ένα πόδι, αλλά μόνο στην απώλεια του γιου του κλονίζεται η ατάραχη παθητικότητά του, σε μια από τις πιο συγκλονιστικές σεκάνς κηδείας που γυρίστηκαν ποτέ στο σινεμά. Κερδίζει στα χαρτιά, αρπάζει έναν τίτλο ευγενείας, τη γλιτώνει από τις μικροαπατεωνιές του, αλλά το κακό, αθόρυβο όπως και οι ανεπαίσθητες κινήσεις του, παραμονεύει για να μας υπενθυμίσει πως η κοσμική δικαιοσύνη δεν διαφέρει και πολύ από το θεϊκό μυστήριο. Το Barry Lyndon, το παραγνωρισμένο εικα-

ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Φρέντρικ Μαρτς, Μίρνα Λόι,

Ντάνα Άντριους ΣΥΝΟΨΗ: Τρεις βετεράνοι του Β’ Παγκοσμίου Πολέ-

μου επιστρέφουν στην πατρίδα τους έχοντας αλλάξει για πάντα, και δυσκολεύονται να προσαρμοστούν στη νέα τους πραγματικότητα. Ο Φρεντ στον τηλεφωνικό θάλαμο, η μεγάλη επιστροφή του Αλ, που κάνει νεύμα στα παιδιά του να μην αποκαλύψουν την έκπληξη στη μητέρα τους, ο Χόμερ που βγάζει τα τεχνητά του μέλη (κάτι παραπάνω από γυμνός, χωρίς τα χέρια του) για να δείξει στη γυναίκα που λατρεύει ποιος θα είναι ο άνδρας που παντρεύτηκε: τα Καλύτερα χρόνια της ζωής μας είναι γεμάτα αξιομνημόνευτες, εξαιρετικά λεπτεπίλεπτες και συγκινητικές σκηνές, μαστορεμένες στην εντέλεια από τον μετρ του ψυχολογικού δράματος και των top ερμηνειών Γουίλιαμ Γουάιλερ και τον μάγο του βάθους πεδίου και των ζουμ Γκρεγκ Τόλαντ. Ωστόσο, αυτό που προσδίδει διαχρονικότητα στην ταινία των 7 Όσκαρ, και μια από τις πρώτες 25 που χάρη στην πολιτιστική τους αξία επελέγησαν από το Κογκρέσο για να ενταχθούν στο Εθνικό Μητρώο Κινηματογράφου, είναι η σπουδή των ανθρώπων που ξαναπιάνουν το νήμα της καθημερινότητας με την επιστροφή τους από το μέτωπο, και το πορτρέτο μιας Αμερικής κοινωνικά αποσυνδεδεμένης – είναι και η πρώτη που ουσιαστικά έθεσε επί τάπητος το μείζον ζήτημα της «αόρατης» μεταπολεμικής τραυματικής διαταραχής. ATHENEE ΘΕΡΙΝΟ

LiFO 15.10.26

Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

VICKO Γυάλινη μπισκοτιέρα σε σχήμα κολοκύθας.

Διακοσμητικό κεραμικό αντικείμενο που απεικονίζει θέματα της ελληνικής παράδοσης με αφαιρετικό τρόπο.

vicko.gr/el

THE

good LiFO

PERS O N A L S H OP P E R

cycladic.gr

Aimé Leon Dore Καπέλο από μαλλί με logo. eu.aimeleondore.com

On Αθλητικά παπούτσια On Women’s x PAF Cloudsoma.

Noella

fuel.com.gr

Πλεκτό πουλόβερ με καρό σχέδιο. noellafashion.com

Pepe Jeans London Ψηλόμεσο τζιν σε σκούρο μπλε χρώμα. Στο pepejeans.com/ eu/en_gr και στο bloobox.gr

ΑΠΟ

ΤΗ

LIFO

TEAM

THULE

LiFO

Backpack με θήκη για laptop σε πράσινο χρώμα. public.gr

Le Labo Αρωματική λοσιόν χεριών SANTAL 33 με βούτυρο καριτέ και έλαιο jojoba. lelabofragrances. eu/gr/en

15.10.26

ΕΧΕΙΣ ΓΟΥΣΤΟ Savina KΑΛΛΙΤΈΧΝΙΔΑ/ ΜΟΥΣΙΚΌΣ

Πες μας λίγα πράγματα για σένα. Eίμαι η Savina και είμαι τραγουδίστρια. Πώς διαλέγεις τα ρούχα σου; Συνήθως θέλω να είναι urban και ντελικάτα, αλλά προφανώς εξαρτάται από τη διάθεσή μου. Αυτό που φοράς τώρα σε τι mood σε βάζει; «Αll eyes on me». Το κόκκινο με εκφράζει πολύ ως χρώμα, μου αρέσει που ακτινοβολεί. Aν μπορούσες να αλλάξεις τη δική σου ντουλάπα με κάποιου άλλου, ποιο πρόσωπο θα διάλεγες; Τη Μόνικα Μπελούτσι. Τι έχεις στο τσαντάκι σου; Ένα κόκκινο κραγιόν. Τι φοράς και πόσο κοστίζει; Μποτάκια από το Vinted (€2), κολάν που πήρα από ένα κινέζικο κάτω από το σπίτι μου (€5), adidas off shoulder (€18). Πού πας τώρα; Βρέχει, είμαι κέντρο, θα πάω για φαγητό. @savinasavinasavina

ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ ΦΩΤΟ: ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΔΟΜΕΝΙΚΟΣ

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

LiFO 15.10.26

starfax

ΖΥΓΟΣ [23.9/22.10] Οικονομικά ζητήματα συνεχίζουν να σας απασχολούν, καθώς εκτός από τον Ερμή και την Αφροδίτη στον Σκορπιό, στις 23/10 εισέρχεται και ο Ήλιος, όπου θα παραμείνει μέχρι τις 22/11. Μέσα σε αυτό το διάστημα μπορείτε να κάνετε κάποιες συζητήσεις ή διαπραγματεύσεις, αλλά χωρίς να δεσμευτείτε, επειδή στις 23/10 ο Ερμής γυρίζει ανάδρομος έως τις 15/11. Την ίδια ημέρα επιστρέφει σε ορθή φορά και η ανάδρομη Αφροδίτη που κυβερνά το ζώδιό σας. Επομένως, αποφύγετε τις συμφωνίες και τις υπογραφές συμβολαίων και φροντίστε να είστε σε εγρήγορση με τα σχέδια και τις επικοινωνίες που αφορούν τα χρήματα, ώστε να αποφύγετε κάποιο λάθος ή παρεξήγηση. Η ανάδρομη Αφροδίτη που επιστρέφει στο ζώδιό σας στις 25/10 (μέχρι τις 3/12) θα ενισχύσει τη γοητεία σας.

ΣΚΟΡΠΙΟΣ [23.10/22.11] Αυτός ο μήνας

1 9 - 25 ο κτω β ρ ιου 20 26

έχει αργό ρυθμό επειδή η Αφροδίτη στο ζώδιό σας είναι ανάδρομη έως τις 15/11. Ο Ερμής θα κάνει επίσης ανάδρομη πορεία στο ζώδιό σας δυσκολεύοντας την επικοινωνία από τις 23/10 έως τις 15/11 (την ίδια ημέρα που η Αφροδίτη επιστρέφει σε ορθή φορά). Αποφύγετε την αγορά μηχανημάτων, ηλεκτρονικών ειδών ή αυτοκινήτου, επειδή ο Ερμής κυβερνά αυτά τα είδη. Η Αφροδίτη και ο Ερμής ονομάζονται «προσωπικοί πλανήτες» και όταν οποιοσδήποτε από τους προσωπικούς πλανήτες είναι ανάδρομος, παρατηρείται κάποια καθυστέρηση, επειδή αυτός ο πλανήτης δεν εργάζεται για εσάς, που σημαίνει ότι είναι ακατάλληλη εποχή για δεσμεύσεις. Ό Ήλιος με την είσοδό του επίσης στο ζώδιό σας στις 23/10 θα σας δώσει την απαραίτητη ενέργεια για να ασχοληθείτε με την προσωπική σας ανάπτυξη. Στις 25/10 η Αφροδίτη επιστρέφει στον Ζυγό έως τις 3/12.

ΤΟΞΟΤΗΣ [23.11/21.12] Η εποχή του Σκορπιού είναι για εσάς η εποχή της εσωστρέφειας, καθώς εκτός από την ανάδρομη Αφροδίτη και τον Ερμή, εισέρχεται στο ίδιο ζώδιο και ο Ήλιος στις 23/10, στον τομέα του ψυχισμού σας, στρέφοντας την προσοχή στην ενδοσκόπηση και τα μελλοντικά σας σχέδια. Έως τις 22/11 ρίξτε τους ρυθμούς σας, ξεκαθαρίστε τις σκέψεις σας και ξεκουραστείτε, ώστε, όταν ξεκινήσει η εποχή των γενεθλίων σας, να είστε ακμαίοι. Στις 23/10, επίσης, ο Ερμής γυρίζει ανάδρομος έως τις 15/11. Είναι ιδανική εποχή για να μελετήσετε τα πλάνα σας, ωστόσο η προώθηση των σχεδίων σας μπορεί να απαιτήσει κάποια οπισθοδρόμηση. Η ανάδρομη Αφροδίτη που επιστρέφει στον Ζυγό στις 25/10 θα ενισχύσει την αρμονία στην κοινωνική σας ζωή μέχρι τις 3/12. Η ανάδρομη φάση θα ευνοήσει την επανασύνδεση με παλιούς φίλους.

ΑΙΓΟΚΕΡΩΣ [22.12/19.1] Η κοινωνική σας

α πό τη μ αρ ιβ ίκυ κα λλέ ρ γ η (st ar f ax@ li f o. g r ) εικονογραφηση: bianka

LiFO

ζωή ενεργοποιείται ακόμα περισσότερο από τις 23/10 που εισέρχεται ο Ήλιος στον Σκορπιό με την ανάδρομη Αφροδίτη και τον Ερμή. Μέχρι τις 22/11 θα είναι καλή εποχή για να προωθήσετε τις ιδέες σας και να ξεκινήσετε μια ομαδική δραστηριότητα. Την ίδια ημέρα ο Ερμής γίνεται ανάδρομος έως τις 15/11. Ήρθε η εποχή για μια αναθεώρηση της κοινωνικής σας ζωής, ώστε να ανακαλύψετε ποιος αξίζει τον χρόνο και την προσοχή σας και ποιος πιθανότατα θα πρέπει να αποβληθεί από τον κοινωνικό σας κύκλο. Η ανάδρομη Αφροδίτη που επιστρέφει στον Ζυγό, στον τομέα της καριέρας, στις 25/10, θα αναδείξει τις επαγγελματικές σας σχέσεις μέχρι τις 3/12. Η ανάδρομη φάση ενθαρ-

ρύνει την ενδοσκόπηση. Η έναρξη νέων έργων θα γίνει σταδιακά ευκολότερη μετά τις 15/11.

τα που πρέπει να κάνετε από τις 15/11 και μετά. Η σύνοδος Ήλιου - Αφροδίτης στις 24/10 φέρνει ένα ειδύλλιο.

ΥΔΡΟΧΟΟΣ [20.1/19.2] Η καριέρα και η φήμη σας είναι ήδη στο προσκήνιο με την ανάδρομη Αφροδίτη και τον Ερμή στον Σκορπιό και στις 23/10 εισέρχεται και ο Ήλιος στο ίδιο ζώδιο, για να συμπληρώσει την ομάδα των πλανητών που σας ενθαρρύνουν να κυνηγήσετε νέους στόχους έως τις 22/11. Ωστόσο, επειδή την ίδια ημέρα ο Ερμής γυρίζει ανάδρομος έως τις 15/11, δεν θα είναι καλή εποχή για κλείσιμο συμφωνιών και υπογραφές συμβάσεων. Μπορείτε να προωθήσετε τα επιτεύγματά σας και να κάνετε κάποιες επαφές και συζητήσεις, αλλά μη δεσμευτείτε. Αν δεν μπορείτε να το αποφύγετε, ελέγξτε προσεκτικά τα ψιλά γράμματα ενός συμβολαίου. Η εφαρμογή των σχεδίων σας μπορεί να συναντήσει εμπόδια. Η επιστροφή της ανάδρομης Αφροδίτης στον Ζυγό την Κυριακή θα φέρει έναν έρωτα με άτομο διαφορετικής κουλτούρας. Έως τις 15/11 που γυρίζει σε ορθή φορά, μη δώσετε υποσχέσεις.

ΔΙΔΥΜΟΣ [21.5/21.6] Οι ανάδρομοι κύκλοι κυριαρχούν αυτή την εβδομάδα, ξεκινώντας με τον Ερμή που γίνεται ανάδρομος στον Σκορπιό στις 23/10 για τρεις εβδομάδες. Θα πρέπει να είστε σε εγρήγορση σχετικά με τις καθημερινές σας επικοινωνίες. Ενδεχομένως να νιώσετε μια επιβράδυνση στην καθημερινή σας ρουτίνα και στις εργασιακές σας υποχρεώσεις, και μπορεί επίσης να δείτε πιθανές ανακατατάξεις σε οικονομικά ζητήματα. Η ανάδρομη Αφροδίτη που επιστρέφει στον Ζυγό στις 25/10 θα ενεργοποιήσει την ερωτική σας ζωή και τη δημιουργικότητά σας μέχρι τις 3/12. Η ανάδρομη φάση ενθαρρύνει την ενδοσκόπηση σε θέματα που σχετίζονται με τον ρομαντισμό, τις δημιουργικές σας προσπάθειες και τις σχέσεις με τα παιδιά. Ωστόσο, για θέματα που αφορούν την εκπαίδευση των παιδιών σας μπορεί να χρειαστεί να περιμένετε μέχρι τα μέσα Νοεμβρίου για να καταλήξετε σε μια πορεία δράσης. Επενδύσεις και ρίσκα δεν θα ευνοηθούν.

ΙΧΘΥΣ [20.2/20.3] Η εποχή του Σκορπιού σημαίνει για εσάς ταξίδια, σπουδές και ό,τι αφορά την πνευματική σας ανάπτυξη. Στις 23/10 εισέρχεται και ο Ήλιος στον Σκορπιό για να συντροφεύσει την ανάδρομη Αφροδίτη και τον Ερμή. Έως τις 22/11 θα είναι εξαιρετική εποχή για να οργανώσετε ή να πραγματοποιήσετε ένα ταξίδι, καθώς και για να επικεντρωθείτε στους στόχους σας. Ωστόσο, επειδή ο Ερμής γίνεται ανάδρομος επίσης την Παρασκευή, έως τις 15/11 δεν θα είναι κατάλληλη εποχή για να αποφασίσετε αν οι επιλογές που αφορούν τη σταδιοδρομία σας είναι σωστές. Η ανάδρομη Αφροδίτη που επιστρέφει στον Ζυγό στις 25/10 (μέχρι τις 3/12) θα επαναφέρει στην επιφάνεια οικονομικά ζητήματα που σχετίζονται με κοινούς πόρους, οφειλές ή κληρονομιές, τα οποία όμως θα μπορέσετε να διευθετήσετε μετά τις 15/11 που επιστρέφει σε ορθή φορά. Ωστόσο, μπορεί να έχετε αύξηση εσόδων.

ΚΑΡΚΙΝΟΣ [22.6/22.7] Οι ανάδρομοι κυριαρχούν αυτή την εβδομάδα, ξεκινώντας με την ανάδρομη πορεία του Ερμή στον Σκορπιό στις 23/10. Κατά τη διάρκεια των επόμενων τριών εβδομάδων, ο Ερμής θα μπορούσε να επηρεάσει τα σχέδια και τις επικοινωνίες που αφορούν το ταίρι σας, μια δημιουργική προσπάθεια ή τα παιδιά. Η ανάδρομη Αφροδίτη που επιστρέφει στον Ζυγό στις 25/10 θα εμπνεύσει αρμονία και ενότητα στο σπίτι σας μέχρι τις 3/12. Η ανάδρομη φάση ενθαρρύνει την ενδοσκόπηση σε ό,τι αφορά τις σχέσεις σας με την οικογένειά σας. Η αναδρομή στο παρελθόν μπορεί να σας ωθήσει να λύσετε ένα πρόβλημα με ένα μέλος της οικογένειας και σε αυτό θα βοηθήσει και ο Ήλιος που θα βρίσκεται στον Σκορπιό από τις 23/10 έως τις 22/11. Ωστόσο, η έναρξη μιας νέας προσπάθειας που αφορά την οικογενειακή σας ζωή μπορεί να έχει κάποια καθυστέρηση.

ΚΡΙΟΣ [21.3/20.4] Ο Ήλιος στις 23/10 έρχε-

ΛΕΩΝ [23.7/23.8] Οι ανάδρομοι κυβερνούν

ται να συμπληρώσει την ομάδα πλανητών στον τομέα των κοινών σας πόρων μαζί με τον Ερμή και την Αφροδίτη και η εποχή του Σκορπιού δίνει ιδιαίτερη έμφαση σε οικονομικά ζητήματα έως τις 22/11. Από τις 24/10 ο Ερμής θα είναι ανάδρομος έως τις 15/11, την ίδια μέρα που επιστρέφει και η Αφροδίτη επίσης σε ορθή φορά. Ενδεχομένως να προκύψουν καθυστερήσεις που αφορούν εισροή επιχειρηματικών κεφαλαίων και να εισπράξετε τα χρήματα αργότερα από ό,τι περιμένατε. Ωστόσο, μερικές φορές συμβαίνει το αντίθετο: τα χρήματα που σας υποσχέθηκαν πριν από πολύ καιρό τελικά έρχονται όταν ο Ερμής είναι ανάδρομος. Μια αύξηση ή ένα μπόνους που σας υποσχέθηκαν πριν από έξι μήνες τελικά υλοποιείται. Προσπαθήστε να αποφύγετε τις υπογραφές συμβολαίων ή τις επενδύσεις. Η σύνοδος Ήλιου - Αφροδίτης στις 24/10 θα ευνοήσει τα ερωτικά σας.

την εβδομάδα, ξεκινώντας με τον Ερμή που γίνεται ανάδρομος στον Σκορπιό, στο οικιακό σας πεδίο, στις 23/10. Κατά τη διάρκεια των επόμενων τριών εβδομάδων, να είστε σε εγρήγορση με τα σχέδιά σας και τις επικοινωνίες που αφορούν την οικογένεια ή την περιουσία σας. Την ίδια ημέρα εισέρχεται και ο Ήλιος στον Σκορπιό, τονίζοντας ακόμα περισσότερο τα οικιακά ζητήματα. Στις 25/10 η ανάδρομη Αφροδίτη επιστρέφει στον Ζυγό, στο νοητικό σας πεδίο (μέχρι τις 3/12), προκαλώντας θετικά συναισθήματα. Μια καλή στιγμή για επίλυση μιας παρεξήγησης είναι στις 24/10 που κορυφώνεται η σύνοδος Ήλιου - Αφροδίτης. Αν ψάχνετε για αγάπη, η δημιουργία μιας σχέσης θα γίνει σταδιακά ευκολότερη μετά την επιστροφή της Αφροδίτης σε ορθή φορά στις 15/11.

Ήλιου στον Σκορπιό συμπληρώνεται η ομάδα πλανητών στον τομέα των διαπροσωπικών σας σχέσεων. Ωστόσο, θα σας δυσκολέψει λίγο η ανάδρομη Αφροδίτη, έως τις 15/11 που επιστρέφει σε ορθή φορά. Η Αφροδίτη είναι κυβερνήτης σας και όταν βρίσκεται σε εξασθενημένη κατάσταση, προκύπτουν καθυστερήσεις που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν. Ο Ερμής θα επηρεάσει επίσης τις σχέσεις σας, καθώς θα βρίσκεται σε ανάδρομη πορεία από τις 24/10 έως τις 15/11, την ίδια μέρα που η Αφροδίτη γυρίζει σε ορθή φορά. Οι δύο πλανήτες στον Σκορπιό σε ανάδρομη πορεία καθιστούν την εποχή δύσκολη για συνεννοήσεις και υπογραφή σημαντικών εγγράφων. Είναι η κατάλληλη εποχή να αποφασίσετε εάν ένα έργο ή μια σχέση χρειάζεται περισσότερη προσοχή, αλλά και τα ακριβή βήμα-

ΠΑΡΘΕΝΟΣ [24.8/22.9] Ο τομέας της επι-

Sudoku No 913

ΤΑΥΡΟΣ [21.4/20.5] Με την είσοδο του

7 9

7 8 9 6 4 5

2 7

4 1 8 3 5

9 1 2

Η λύση του προηγούμενου 7 5 4 6 9 3 8 1 2

2 3 8 1 5 7 6 9 4

6 9 1 8 4 2 7 5 3

3 8 9 2 1 4 5 6 7

4 2 5 7 6 8 1 3 9

1 6 7 5 3 9 2 4 8

5 7 3 9 8 6 4 2 1

9 1 2 4 7 5 3 8 6

8 4 6 3 2 1 9 7 5

κοινωνίας τονίζεται με την είσοδο του Ήλιου στον Σκορπιό στις 23/10, και έως τις 22/11 θα είναι καλή εποχή για προώθηση υπηρεσιών. Ωστόσο, επειδή την ίδια ημέρα ο κυβερνήτης σας, Ερμής, επίσης στον Σκορπιό, ξεκινά την ανάδρομη πορεία του έως τις 15/11, δεν θα είναι κατάλληλη εποχή για εμπορικές συμφωνίες και υπογραφές συμβολαίων. Να είστε σε εγρήγορση για τυχόν προβλήματα στα σχέδια και τις επικοινωνίες σας. Η ανάδρομη επιστροφή της Αφροδίτης πίσω στον Ζυγό, στο πεδίο των περιουσιακών σας στοιχείων, στις 25/10, θα αυξήσει το εισόδημά σας μέχρι τις 3/12. Όμως, η έναρξη μιας νέας προσπάθειας μπορεί να παρουσιάσει κάποια καθυστέρηση κατά τη φάση της ανάδρομης πορείας. Ιδανική εποχή για να ολοκληρώσετε ένα δυνητικά κερδοφόρο έργο που είχατε αφήσει στην άκρη.

15.10.26

LiFO 15.10.26