Τεύχος 894

LiFO

894

FREE PRESS 23.04.2026

ΟΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ! ΔΩΡΕΑΝ ΟΔΗΓΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΚΑΘΕ ΠΕΜΠΤΗ

Νίκος Βαλσαμάκης: Ο σημαντικότερος Έλληνας αρχιτέκτoνας σε μια αποκλειστική συνέντευξη στον Γιάννη Πανταζόπουλο

2

LiFO

23.04.26

8 ΣΤΗΛΕΣ

index894

νικολασ σεβαστακησ

παραλλαγεσ

γιάννησ πανταζόπουλοσ

talking points χάρησ καλαϊτζίδησ

ιλεκτρισιτυ

δημήτρης πολιτάκησ

shortcut

κώστασ αναγνωστόπουλοσ

νεοσ αγνωστοσ κοσμοσ

στο εξωφύλλο: Στο εξώφυλλο η κατοικία στην Ανάβυσσο, φωτογραφία από τον Δημήτρη Καλαποδά, και το πορτρέτο του Νίκου Βαλσαμάκη από τον Πάρι Ταβιτιάν.

(( Δ Ε Ν

20

28

ΘΑ ΑΦΗΝΑ Π ΟΤ Ε Τ Η Ν ΑΘ Η Ν Α ΓΙΑ ΝΑ ΜΕΙΝΩ Σ ΤΟ ΜΟΝ Α ΧΟ Ή Σ Τ Ο Π Α Ρ Ι Σ Ι ) )

Η ΝΈΛΛΗ ΣΕΜΙΤΈΚΟΛΟ ΕΙΝΑΙ Η ΑΘΗΝΑΙΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

59 ΛΕΠΤΑ ΜΕ ΤH

16 VASSI INA 31

www.lifo.gr ΔΥΟ ΔΕΚΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. ΒOΥΛΗΣ 22, 105 63 ΑΘΗΝΑ T 210 3254 290 F 210 3249 785 info@lifo.gr

εκδοτης/διευθυντησ

Στάθης Τσαγκαρουσιάνος chief executive officer/editor in chief Μιχάλης Μιχαήλ chief operating officer/commercial director Θανάσης Χαραμής creative director Γιάννης Καρλόπουλος διευθυντής συνταξησ Γιάννης Πανταζόπουλος διευθυντής εντυπησ εκδοσησ Τάσος Μπρεκουλάκης διευθυντής mikropragmata.lifo.gr Άρης Δημοκίδης αρχισυνταξία podcasts/vidcasts Μερόπη Κοκκίνη –––––– εμπορικο τμημα advertising director Ξένια Στασινοπούλου direct sales director Κώστας Μαντάς head of digital advertising Άννα Λαπαρδάγια direct sales Γιώργος Λυκουργιώτης advertising manager Πωλίνα Κουτσοβίλη (pkoutsovili@lifo.gr) advertising coordinator Κατερίνα Κουρμούζη (kkourmouzi@lifo.gr) head of creative Βασίλης Καψάσκης branded content managers Φιλιώ Ράγκου, Ιωάννα Παναγοπούλου digital campaign manager Γιώργος Γιαννή advertising executive Χριστίνα Καλλή –––––– ψηφιακή ανάπτυξη/προγραμματισμός lifo.gr Θανάσης Βιρβίλης, Γιώργος Ντούφας –––––– ατελιέ αrt director Μαργαρίτα Καμαριώτη φωτογράφοι Σπύρος Στάβερης, Πάρις Ταβιτιάν, Freddie F. διαμόρφωση ψηφιακής εκδοσης Μαρούσα Θωμά, Ελπισία Σπαθάρη υπευθυνη υλης Μαρία Δρουκοπούλου διορθωση/επιμελεια κειμένων Μυρτώ Αθανασοπούλου, Μαρία Μανθοπούλου –––––– συντακτικη ομαδα Θοδωρής Αντωνόπουλος, Λουίζα Αρκουμανέα, Γιάννης Βασιλείου, Μίνα Καλογερά, Ντίνα Καράτζιου, Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος, Τίνα Μανδηλαρά, Αργυρώ Μποζώνη, Μαρία Παππά, Χρήστος Παρίδης, Δημήτρης Πολιτάκης, Βασιλική Σιούτη, Γιώργος Τσαγκόζης συνεργατεσ Τζούλη Αγοράκη, Έφη Ανέστη, Αλέξανδρος Βουρλάκος, Ειρήνη Γιαννάκη, Λίνα Ιντζεγιάννη, Χάρης Καλαϊτζίδης, Ερωφίλη Κόκκαλη, Υρώ Κολιακουδάκη, Δημήτρης Κυριαζής, Χρυσέλλα Λαγαρία, Στέλλα Λιζάρδη, Νίκος Γ. Μαστροπαύλος, Νίκη Μηταρέα, Αγιάτη Μπενάρδου, Παναγιώτης Ορφανίδης, Σταυρούλα Παπασπύρου, Νικόλας Σεβαστάκης, Δέσποινα Τριβόλη, Φώντας Τρούσας, Θοδωρής Τσάτσος, Φώφη Τσεσμελή, Νίκος Τσέφλιος, Κορίνα Φαρμακόρη αρχισυνταξία ειδησεων Λία Φασόλη newsroom Αγάπη Βαρούνη, Μιχάλης Γιαννακίδης, Βασιλική Δρίβα, Ναζιγκέν Μάμο, Πέννυ Μαστοράκου, Μαρία Μπαρλή, Ελένη Ποσνακίδου –––––– podcasts/vidcasts καμερα-μονταζ Γεράσιμος Δομένικος, Ελευθερία Λασκαρίδου ηχοληψια Φαίδωνας Κτενάς, Αλέξανδρος Αντωνίου social media Άκης Κατσούδας, Πέννυ Μαστοράκου –––––– λογιστηριο οικονομική διεύθυνση Δημήτρης Τασιόπουλος λογιστήριο Βασίλης Κοτρωνάκης, Άκης Ιωάννου, Έφη Ηλιοπούλου γραμματεία Βιβίκα Ανδριανάτου –––––– κωδικος εντυπου 7639 –––––– μετοχος/νομιμοσ εκπροσωποσ Ευστάθιος Τσαγκαρουσιάνος ––––––

MET 230578

παρακαλουμε

ανακυκλωστε

LiFO 23.04.26

3

ADISTAR CONTROL 5 Η νέα έκδοση του κλασικού μοντέλου της adidas συνδυάζει iconic running DNA και μοντέρνο look. Δεν είναι απλώς ένα throwback, είναι streetwear για άτομα που ξεχωρίζουν, όπως ο ambassador του Μπάμπης Κωστούλας. Πότε ένα παπούτσι γίνεται κλασικό; Και τι συμβαίνει όταν ένα εμβληματικό αθλητικό παπούτσι συναντά την ενέργεια του σύγχρονου streetwear; Έχοντας συνδεθεί με πολλές διαφορετικές γενιές από τη δεκαετία του ’70 μέχρι σήμερα, το ADISTAR της adidas είναι ένα μικρό μάθημα fashion ιστορίας. Τα πρώτα κεφάλαια είναι καθαρά αθλητικά, αφού το ΑDISTAR παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στα τέλη των ’70s ως ένα ελαφρύ παπούτσι με καρφιά για στίβο, κατασκευασμένο αποκλειστικά για αγώνες. Το 2008 γεννήθηκε το ADISTAR CONTROL 5, ένα κλασικό running shoe που είχε σχεδιαστεί για σταθερότητα στον δρόμο με την προηγμένη τεχνολογία FORMOTION. Αντλώντας από την παράδοση της adidas στην απόδοση με την ανθεκτική εξωτερική σόλα από καουτσούκ, τις μεταλλικές επικαλύψεις και το πλέγμα στο άνω μέρος, το ADISTAR CONTROL 5 συναντά μια ακόμη γενιά του σύγχρονου street style. Δεν είναι τυχαίο που ένας από τους ambassadors του είναι ο ταλαντούχος ποδοσφαιριστής της Μπράιτον, Μπάμπης Κωστούλας, που τώρα ξεκινά να χτίζει το δικό του legacy στα γήπεδα. «Ένα παπούτσι που κράτησε τόσες δεκαετίες σημαίνει ότι κάτι έκανε σωστά. Εγώ είμαι 18, μόλις ξεκίνησα. Δεν μπορώ να μιλάω για κληρονομιά ακόμα, αλλά μου αρέσει η ιδέα. Στο ποδόσφαιρο δεν σε θυμούνται για μια καλή σεζόν, σε θυμούνται αν κρατήσεις το επίπεδο ψηλά για χρόνια, σαν το ADISTAR CONTROL 5. Αυτό θέλω να πετύχω κι εγώ».

4

LiFO

Στα τεχνικά χαρακτηριστικά του, η μονάδα φτέρνας FORMOTION προσφέρει αυξημένη σταθερότητα, ενώ η μεσαία σόλα ADIPRENE+ και η ράβδος στρέψης στο μέσο του ποδιού παρέχουν υψηλό επίπεδο απορρόφησης κραδασμών. Συνδυάζοντας την τεχνολογία τρεξίματος με Y2K στοιχεία όπως αυτά επαναπροσδιορίζονται σήμερα, το χαρακτηριστικό επάνω μέρος από ανοιχτό πλέγμα έχει μεταλλικές επικαλύψεις σε ασημί χρώμα, εμπνευσμένες από τη δεκαετία του 2000. Από το γήπεδο στο streetwear, το ADISTAR CONTROL 5 αναβαθμίζει αβίαστα το στυλ. «Το ωραίο με το ADISTAR CONTROL 5 είναι ότι νιώθεις την άνεση στο πόδι σου, χωρίς να φαίνεται μόνο σαν αθλητικό παπούτσι. Μετά την προπόνηση δεν κάθομαι να σκεφτώ τι θα βάλω για να βγω. Αν νιώθω καλά με αυτό που φοράω, γιατί να αλλάξω; Δεν μου ταιριάζει να προσπαθώ να δείχνω κάτι. Στυλ για μένα είναι να είσαι ο εαυτός σου χωρίς να το ψάχνεις», λέει ο Μπάμπης Κωστούλας. Συνδυάζοντας την αθλητική κληρονομιά της adidas με το coolness του streetwear και τα ρετρό στοιχεία με τη σύγχρονη τεχνολογία, η επιστροφή του ADISTAR CONTROL 5 σε ενθαρρύνει να τρέξεις τον δικό σου αγώνα, στον αθλητισμό και στη ζωή. Και να το κάνεις με στυλ.

Τα ADISTAR CONTROL 5 είναι διαθέσιμα στο adidas.gr, στα καταστήματα adidas και σε συνεργαζόμενα καταστήματα λιανικής.

23.04.26

LiFO 23.04.26

5

Feedback

«Μετά το χειρουργείο, δεν μπόρεσα ποτέ να ξαναγγίξω το στήθος μου» Ένα πολύ προσωπικό κείμενο της Τζούλης Αγοράκη για την περιπέτειά της με τον καρκίνο του μαστού, για το «μετά» που κανείς δεν περιγράφει, για το στήθος που αλλάζει και για τη δύσκολη διαδρομή μέχρι να το νιώσει ξανά δικό της.

DA I LY

Νέο θύμα, ίδιο έργο

6

LiFO

podcasts που αξίζει να ακούσετε

ΤΗΣ ΤΖΟΥΛΗΣ ΑΓΟΡΑΚΗ

ti δ ι α β α σ α με αυ τη την εβ δομ α δ α σ το

LiFO.gr

pageviews

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΟΛΙΤΑΚΗ

Πέρα από τη θλίψη και το σοκ που προκαλεί ο αδόκητος θάνατος ενός (πολύ) νεαρού ανθρώπου που θα μπορούσε να αποτραπεί και ο πόνος των δικών του, από την πρώτη κιόλας στιγμή που εμφανίστηκε η είδηση για τη «19χρονη στο Αργοστόλι» και προτού κατακλύσει το διαδίκτυο φορτωμένη με viral ραδιενέργεια, μπορούσε με τρόμο να δει και να νιώσει κανείς το αίσχος που θα ακολουθούσε. Τους τρόπους με τους οποίους η τραγωδία θα γινόταν ένα είδος μαζικής μυθοπλασίας με ανεξάντλητο περιεχόμενο. Η φωτογραφία του θύματος και μόνο (με ό,τι μπορούσε να υποδηλώσει) αρκούσε για να μην υπάρχει καμία αμφιβολία για την τροπή που θα έπαιρνε το αφήγημα, όποιες κι αν ήταν οι ακριβείς (και άγνωστες ακόμα) συνθήκες του τραγικού περιστατικού. Μπορούσε να προβλέψει κανείς με απόλυτη ασφάλεια τον κανιβαλισμό των μέσων, τη διαπόμπευση του θύματος στα κανάλια και στο διαδίκτυο –σαν να ήταν απλώς κομπάρσοι της τραγικής πρωταγωνίστριας οι «λεβέντες» που την εγκατέλειψαν ημιθανή στο έλεος του Θεού (και του ΕΚΑΒ)–, τo μέγεθος, την ένταση και το εύρος του ηθικού πανικού (ναρκωτικά, σεξ, ξενοδοχεία, πάρτι, influencers, νύχτα, κυκλώματα) που θα ξεσπούσε, την ακατάσχετη σπέκουλα, τις αναλύσεις, τις διενέξεις, τις κατάρες, τα στερεότυπα, τον φρικώδη (νεο) συντηρητισμό, την όλο και πιο τακτική υπενθύμιση ότι πάμε ολοταχώς προς τα πίσω. Μπορούσε επίσης να προβλέψει κανείς ότι κάποια στιγμή θα ανακατευόταν στην ιστορία και ο πιο τοξικός πολιτικός παράγοντας στη σύγχρονη ιστορία, ο οποίος, υπό την ιδιότητα του υπουργού Υγείας, μάς διαβεβαίωσε ότι το σύστημα λειτούργησε και πάλι στην εντέλεια, απλώς ήταν πλέον πολύ αργά για την άτυχη Μυρτώ.

5

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Ακολουθήστε τα podcasts της LiFO στην Apple, στο Spotify ή στο LiFO.gr

1

To χάος που λέγεται Αθήνα έχει μέχρι το 2030 για να αλλάξει «Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ» ΜΕ ΤΗΝ ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ

Δεν είχα ποτέ το στήθος της Τζέιν Μάνσφιλντ, ούτε μπορώ να πω ότι το στήθος μου ήταν σήμα κατατεθέν. Δεν εμφανιζόταν δηλαδή προτού ακόμα στρίψω. Δεν είχα πλούσια τα ελέη του Θεού, αλλά διέθετα ένα εφηβικό, στητό μπούστο που καθάριζε για λογαριασμό μου. Τους είχα δώσει και όνομα: τα έλεγα «ματίτι», που στα σουαχίλι σημαίνει μικρό στήθος. Εγώ και τα ματίτι μου είχαμε άριστη σχέση. Ποτέ δεν θέλησα μεγαλύτερα. Αυτά τα μικρά, ομοιόμορφα στηθάκια με έβγαζαν ασπροπρόσωπη και έμοιαζαν να αψηφούν τους νόμους της βαρύτητας. Ήταν ματίτι που είχαν αγαπηθεί. Είχαν θηλάσει επάξια για μήνες, θρέψει και μεγαλώσει αποκλειστικά ένα μωρό. Και είχαν γίνει προσκέφαλο τόσων ευχαριστημένων αντρών. Ω, μικρά μου ματίτι, όλα τα είχατε κάνει ολόσωστα! Μέχρι που ένα καλοκαίρι, την ώρα του ντους, έπιασα το ύποπτο σκληρό εξόγκωμα. Ήταν μια παράξενη αίσθηση, σαν ένα στραγάλι. Το χέρι κατάλαβε το κακό. Το άγγιξα και ένιωσα την ανησυχία. Κάτι σίγουρα δεν πήγαινε καλά. Κάπως έτσι μπήκαν στη ζωή μου οι γιατροί, τα νοσοκομεία και οι εξετάσεις. Το στήθος μου από τα χέρια των εραστών πέρασε στα χέρια των γιατρών εν μια νυκτί. Τους το παραχώρησα με την άδειά μου και δεν ήταν λίγες οι φορές που ένιωθα σαν πειραματόζωο στις υπηρεσίες της επιστήμης. Το «ιατρικοποιημένο» σώμα.

2

Ο συνταξιούχος που αιματοκύλισε το Ξηρόμερο ΑΛΗΘΙΝΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΝΙΚΟ ΤΣΕΦΛΙΟ

Τι είναι για μένα πλέον ο δεξιός μαστός; Είναι μέρος της ιστορίας μου και μια υπενθύμιση να συγχωρώ και να προχωράω. Ό,τι ακολούθησε ήταν άχαρο, σαν κάτι που γινόταν χωρίς εμένα. Άκουγα λέξεις όπως «ύποπτο εύρημα», «πιθανός όγκος». Ξεκίνησαν εκτιμήσεις, διχογνωμίες γιατρών, σύγχυση για το τι έχω και τι συμβαίνει. Άβολες εξετάσεις, παρακέντηση, μαγνητική. Τελικά τα ματίτι μου έπαψαν να είναι ματίτι. Έγιναν δεξιός μαστός με κακοήθη όγκο. Ένας όγκος που έπρεπε να βγει το συντομότερο. Θα μου αφαιρούσαν άραγε ένα κομμάτι ή ολόκληρο τον μαστό; Η ογκολόγος ευτυχώς με καθησύχασε: ήταν μικρός ο όγκος, θα καθάριζε μόνο τη γύρω περιοχή και όλα θα πήγαιναν καλά. Δίστασα να τη ρωτήσω αν θα άλλαζε η εικόνα του μαστού μετά την επέμβαση· φοβόμουν ότι αν ρωτούσα, θα ακουγόμουν υπερβολικά νάρκισσος και ματαιόδοξη. Το βράδυ πάντως πριν από το χειρουργείο κοιτάχτηκα τελευταία φορά στον καθρέφτη και είπα: «Αντίο, ανέμελο, ερωτικό μου στήθος».

3

Αράχωβα: «Πανηγυράκι γίνεται ψηλά στον Αϊ-Γιώργη» ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΙΑΣ ΠΟΛΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ

ΟΘΟΝΕΣ Ένας Έλληνας Ρομά ενσαρκώνει τον θρύλο της πυγμαχίας Ρουκέλι Η ιστορία του Γιόχαν Ρουκέλι Τρόλμαν, που έχασε τον τίτλο του πρωταθλητή στη Γερμανία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου λόγω της καταγωγής του, βασανίστηκε και θανατώθηκε από τους ναζί, γίνεται διεθνής παραγωγή με ηθοποιούς Ρομά.

TOY M.HULOT

«Ποράιμος» –όρος που εισήγαγε ο Ρομά μελετητής και ακτιβιστής Ίαν Χάνκοκ τη δεκαετία του 1990, και σημαίνει «αφανισμός»– ονομάζεται η προσπάθεια της ναζιστικής Γερμανίας και των συμμάχων της κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου να διαπράξει εθνοκάθαρση, η οποία κατέληξε σε γενοκτονία των Ρομά της Ευρώπης. Οι Ρομά και οι Σίντι (μια φυλή Ρομά ινδικής προέλευσης που εγκαταστάθηκε στα περίχωρα των αστικών κέντρων της Κεντρικής Ευρώπης) ήταν από τις ομάδες που στοχοποιήθηκαν από τους ναζί για ολοκληρωτική εξόντωση. Εκατοντάδες χιλιάδες άτομα δολοφονήθηκαν, πολλά χωρίς να καταγραφούν ποτέ, ενώ πολύ περισσότερα φυλακίστηκαν, υποχρεώθηκαν σε καταναγκαστική εργασία ή υποβλήθηκαν σε αναγκαστική στείρωση και ιατρικά πειράματα. Οι ιστορικοί εκτιμούν ότι σχεδόν πεντακόσιες χιλιάδες Ρομά και Σίντι έχασαν τη ζωή τους από τους ναζί και τους συνεργάτες τους κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, μεταξύ αυτών και ένας από τους θρύλους της δεκαετίας του ’30 στη Γερμανία, ένας πυγμάχος-είδωλο που προτίμησε τον θάνατο από το να προδώσει τη φυλή του.

4

Η σκληρή αλήθεια για τον Σάββα Κωφίδη ΣΚΛΗΡΕΣ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΜΕ ΤΟΝ ΑΡΗ ΔΗΜΟΚΙΔΗ

5

Swipe, chat... τέλος: Πότε έγιναν οι σχέσεις τόσο δύσκολες; ΨΥΧΗ ΚΑΙ ΣΩΜΑ ΜΕ ΤΗΝ ΤΖΟΥΛΗ ΑΓΟΡΑΚΗ

23.04.26

LiFO 23.04.26

7

• «Γιατί πεθαίνουμε ως χώρα;» • Γιατί δεν μας απασχολεί το τι γίνεται στον Έβρο; • Κέντρο χωρίς παιδιά

23 α πρι λι ου 2 02 6

• Η θεολογική πανωλεθρία του τραμπισμού

alk of the town

894

Τα πτυχία ή για τα παθήματα της αριστείας

Η υπόθεση Μακάριου Λαζαρίδη διαψεύδει την κλασική εκσυγχρονιστική αφήγηση της κυβέρνησης περί ικανότητας και αξίας, κι αυτό τής κάνει ζημιά, από τη στιγμή που έχει ρίξει όλο το βάρος στη διαγραφή των «αιώνιων φοιτητών» και στα διάφορα προσοντολόγια. απ ό τ ο ν ν ι κόλ α σεβαστάκ η

ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ

8

LiFO

Στη νεοελληνική μας συνθήκη ήταν σπουδαία υπόθεση για τις οικογένειες το πτυχίο, το δίπλωμα, το «χαρτί» στην κορνίζα. Για δεκαετίες, η διόγκωση των φοιτητικών και σπουδαστικών πληθυσμών και η κοινωνική άνοδος των παιδιών (κυρίως) της μικροαστικής τάξης έγιναν σχεδόν συνώνυμα της μαζικής δημοκρατίας και των εκσυγχρονισμών της. Δεν θα μπορούσε έτσι να μείνει εκτός πολιτικής μάχης ένα τέτοιο επίζηλο αγαθό. Με τα χρόνια, η συμβολική του σημασία θα αποκτούσε συχνά μεγαλύτερο βάρος από την επαγγελματική, πρακτική του απόδοση. Η πρόσβαση στο πανεπιστήμιο και η αξία του πτυχίου θα γίνουν αληθινό casus belli. Από τη δεκαετία του ’60 και σε όλη τη διάρκεια της μαζικοποίησης των ανώτατων σχολών, με τις εναλλαγές πολιτικών-καθεστωτικών φάσεων με αντικρουόμενες νομοθεσίες, το πτυχίο ως δικαίωμα, κατάκτηση ή τυπικό προσόν θα γίνει καύσιμη πολιτική ύλη.

23.04.26

Στον εντυπωσιακό διαδραστικό χώρο The Ellinikon Discovery Zone µπορείς να δεις το µεγαλύτερο έργο αστικής ανάπλασης στην Ευρώπη να «ζωντανεύει» µπροστά στα µάτια σου.

Το µέλλον της Αθήνας «προσγειώνεται» στο Golden Hall: Μια high-tech βόλτα στο The Ellinikon από την ιωαννα παναγοπουλου

ΜΙΑ «ΕΞΥΠΝΗ» ΠΡΑΣΙΝΗ ΠΟΛΗ δίπλα στη θάλασσα, ένα πρότζεκτ βασισμένο στα πιο σύγχρονα αρχιτεκτονικά πρότυπα, που θα αλλάξει τον χάρτη της Αττικής και τη ζωή των κατοίκων της: αυτό είναι το The Ellinikon, το μεγαλύτερο έργο αστικής ανάπλασης στην Ευρώπη. Πώς θα ήταν όμως να μπορούσες να δεις από κοντά τη δημιουργία του, να περιηγηθείς στους καταπράσινους χώρους του, να εξερευνήσεις πρώτος τους πεζόδρομους και τους κήπους του, από την άλλη άκρη της Αθήνας; Θέλοντας να δώσει στους κατοίκους της πόλης ένα sneak peek από την Αθήνα του μέλλοντος, το The Ellinikon έστησε το δικό του interactive hub στον κήπο του Golden Hall και μας προσκάλεσε να γνωρίσουμε το έργο μέσα από μια μοναδική διαδραστική εμπειρία, ανακαλύπτοντας έναν νέο τρόπο ζωής γεμάτο επιλογές.

Το The Ellinikon Discovery Zone θα βρίσκεται έως τις 31 Μαΐου στο Golden Hall, προτού συνεχίσει το ταξίδι του και σε άλλους «σταθμούς» στην πόλη. Δεν πρόκειται απλώς για μια 3D αποτύπωση, αλλά για μια ολόκληρη εμπειρία που συνδυάζει μάθηση και ψυχαγωγία για όλη την οικογένεια και φέρνει τα έργα της ανάπλασης «ζωντανά» μπροστά στα μάτια μας.

Μπαίνοντας στον χώρο, εξοπλιστήκαμε με το μόνο αξεσουάρ που θα χρειαζόμασταν για το «ταξίδι»: ένα ζευγάρι VR γυαλιά. Στη συνέχεια έπρεπε να διαλέξουμε ανάμεσα σε τρεις συναρπαστικές διαδρομές: στις δύο πρώτες επιλογές θα πετούσαμε με ένα drone είτε κατηφορίζοντας τη λεωφόρο Βουλιαγμένης προς τη θάλασσα είτε κατά μήκος του παραλιακού μετώπου. Αν θέλαμε όμως να δούμε το έργο κάνοντας μια μοναδική βόλτα από την πλευρά της θάλασσας, μπορούσαμε να επιλέξουμε την τρίτη διαδρομή που προσφέρει μια εντελώς διαφορετική οπτική γωνία του The Ellinikon. Το ταξίδι ξεκίνησε και η πόλη του μέλλοντος άρχισε να ζωντανεύει μπροστά μας. Είδαμε το The Ellinikon Mall, το μεγαλύτερο εμπορικό κέντρο στην Ελλάδα, που θα προσφέρει μοναδικές εμπειρίες ψυχαγωγίας στους επισκέπτες και στους κατοίκους, το The Ellinikon Sports Park έναν υπερσύγχρονο προορισμό αθλητισμού και ευεξίας για όλους, αλλά και τον εντυπωσιακό ουρανοξύστη Riviera Tower και το Riviera Galleria με τα υψηλής αισθητικής καταστήματα και τα εστιατόριά του. Όμως, το The Ellinikon Discovery Zone μας επεφύλασσε και μια ακόμη εμπειρία: να γίνουμε κάτοικοι του Ελληνικού για μια μέρα, κάνοντας μια εικονική βόλτα στους καταπράσινους χώρους του The Ellinikon Park με ένα ηλεκτρικό πατίνι. Περνώντας από τα ανοιχτά πάρκα, τους κήπους και τους πεζοδρόμους που τώρα δημιουργούνται, βιώσαμε μια νέα αστική εμπειρία: την εικόνα της φύσης μέσα στην πόλη αλλά και την ελευθερία της κίνησης σε έναν χώρο ανοιχτό και φιλόξενο, που θα γίνει τόπος συνάντησης και αναψυχής για μικρούς και μεγάλους.

Στο τέλος του ταξιδιού, νιώθεις σαν να επιστρέφεις από την Αθήνα του μέλλοντος. Για λίγη ώρα, φυσική δραστηριότητα και οπτικά ερεθίσματα συνδυάζονται για να σε μεταφέρουν στην καρδιά αυτής της νέας πόλης, ενώ τα παιδιά μπορούν επιπλέον να συμμετάσχουν και σε ένα ειδικά σχεδιασμένο παιχνίδι μνήμης, που προσφέρει μάθηση και ψυχαγωγία μέσα από εικόνες και στοιχεία από το ίδιο το έργο. Αν θέλεις να συνδυάσεις τα ψώνια και τη βόλτα σου με μια μοναδική διαδραστική εμπειρία και μια high-tech περιήγηση στο The Ellinikon για όλη την οικογένεια, δεν έχεις παρά να επισκεφθείς το The Ellinikon Discovery Zone στο Golden Hall ή σε κάποια από τις επόμενες στάσεις του σε διαφορετικά σημεία της πόλης.

πληροφορίες Το The Ellinikon Discovery Zone θα βρίσκεται στον κήπο του Golden Hall (μπροστά από την παιδική χαρά) μέχρι τις 31 Μαΐου, με ελεύθερη είσοδο. Ωράριο: Καθημερινές 10:00-21:00, Σάββατο 10:00-20:00 και Κυριακή 12:00-20:00.

LiFO 23.04.26

9

TALKING POINTS Τώρα όμως ιστορίες σαν αυτές που θορύβησαν την κυβέρνηση και γέννησαν το κύμα ΑΙ σάτιρας με τα χαρακτηριστικά του Μακάριου Λαζαρίδη μάς θύμισαν και κάποιες κωμικοτραγικές αντιφάσεις σχετικά με τα πτυχία και τη σχέση τους με την «καριέρα», ιδίως με τις διαδρομές των πολιτικών-κρατικών αξιωματούχων. Όλα τα προηγούμενα χρόνια από τους συντηρητικούς χώρους στήθηκε μια ολόκληρη θρησκεία των τίτλων, των προσόντων και της αριστείας. Καταδικάστηκαν με συνοπτικούς αφορισμούς το πνεύμα της «εξίσωσης προς τα κάτω», η ευκολία των καλών βαθμών, η σκανδαλώδης επιείκεια για τα φαινόμενα ανομίας ως υποθετικά ή μη ελαττώματα των πολιτικών αντιπάλων. Φόρμες αξιολόγησης με γλώσσα που μιμούνταν την εταιρική αργκό και χιλιάδες «εξελάκια» εφόρμησαν για να απαλλάξουν τη χώρα από τη στρατιά των «αχρήστων» και όσων δεν ήθελαν να «αξιολογηθούν». Τα λάβαρα της ατομικής προσπάθειας και της ανταγωνιστικής επίτευξης ανέμιζαν περήφανα σε κάθε ομιλία, συνέδριο και brainstorming, μαζί φυσικά με πολλά γέλια ειρωνείας για εκείνη την παλιά και κουρασμένη φοιτητοσυνδικαλιστική γλώσσα που απαιτούσε ακόμα πτυχία με αντίκρισμα και άλλα κρατικιστικά και ανεδαφικά. Κάπως έτσι φτιάχτηκε το κλίμα μέσα στο οποίο κινήθηκε με άνεση ο ανθρωπότυπος Λαζαρίδη. Είχε εμμονή με τους τίτλους, την αριστεία, την επιτυχία με όρους «επιλογής των ικανότερων». Αυτή ήταν η επίσημη γλώσσα. Σε αυτό το ιδεολογικό θερμοκήπιο η κοινωνία έπρεπε επίσης να διαιρεθεί σε όσους προχωρούν (δικαίως) και στους «στάσιμους» (μοιραίως). Ή, για να δανειστώ έναν χαριτωμένο όρο που τον διάβασα κάπου πρόσφατα, έχουμε μια κοινωνία στην οποία οι γραβατωμένοι πρέπει επιτέλους να ξεχωρίζουν από τους «αγραβάτωτους», δηλαδή –κατά τον ίδιο συνειρμό– από τους ανεπρόκοπους. Η άποψη περί αριστερής τεμπελιάς έχει φυσικά μεγάλη διάδοση και νομιμοποίηση σε ευρύτερους κύκλους. Όταν λοιπόν κάποιο τυχαίο γεγονός διαψεύδει τις παραπάνω κατασκευές, το οικοδόμημα κλονίζεται για λίγο. Σαν να φορά κανείς τη γυαλισμένη πανοπλία της ιδεολογίας και να απομένει, ξαφνικά, με το αδειανό του πουκάμισο. Οι αλχημείες και τα τεχνάσματα με τους τίτλους σπουδών που αποκαλύπτονται «αδειάζουν» έτσι περισσότερο όσους έχουν διακριθεί για καιρό ως μαρκετίστες των επάξιων τίτλων. Επιστρατεύτηκε όμως και μια δεύτερη γραμμή άμυνας, ένας λόγος κατά της τυπολατρικής γραφειοκρατίας που, όπως γράφτηκε, δεν έχει σχέση με τις εμπειρίες ζωής και τα γαλόνια που αποκτά κανείς στην αγορά. Όταν Όταν φανούν ελαφρώς φανούν ελαφρώς κούφιοι οι τίτλοι των διπλωμάτων ή των σχολών φοίτησης, αρχίζουν σπονδές στην «εμπειρία της κούφιοι οι τίτλοι των αγοράς», που μόνο αυτή, λένε, μπορεί να αποφασίσει αν διπλωμάτων ή των σχολών κάνεις για τη δουλειά ή όχι. Κάπως έτσι, και με τη βοήθεια φοίτησης, αρχίζουν σπονδές του βαθύρριζου συντηρητικού αντιδιανοουμενισμού, στην «εμπειρία της αγοράς», θα επανεμφανιστεί μια περιφρονητική άποψη για τους που μόνο αυτή, λένε, μπορεί πανεπιστημιακούς τίτλους που δεν θα μας πουν ποτέ τι μπορεί να καταφέρουν οι άνθρωποι στη ζωή τους. Έχει να αποφασίσει αν κάνεις στο μεταξύ προχωρήσει και στα ανώτερα στρώματα της για τη δουλειά ή όχι. τεχνολογικής επιχειρηματικής ελίτ (κυρίως της αμερικανικής) μια γενικότερη αμφισβήτηση των πανεπιστημιακών σπουδών και της αξίας τους, στο όνομα των εν κινήσει δεξιοτήτων και της συνεχούς αναπροσαρμογής. Μήπως είμαστε, κατά κάποιον τρόπο, πρωτοπόροι στο ρεύμα; Το δικό μας όμως ταπεινό δράμα δωματίου δεν έχει φτάσει ακόμα σε αυτά τα ύψη. Κινούμαστε, σε μεγάλο βαθμό, στη σφαίρα επιρροής των ιδεολογιών μιας προηγούμενης φάσης και η ζημιά για την κυβέρνηση σχετίζεται ακριβώς με τη διάψευση της κλασικής εκσυγχρονιστικής αφήγησης περί ικανότητας και αξίας. Όταν έχεις ρίξει όλο το βάρος στην απόλαυση που προσφέρει στο κοινό σου η διαγραφή κάποιων «αιώνιων φοιτητών» και στα λογής προσοντολόγια, η απογύμνωση γίνεται πιο επώδυνη. Από την άλλη, ένιωσα άσχημα όταν ένας ορισμένος κριτικός και αντιπολιτευτικός λόγος έπεσε κι αυτός στην παγίδα. Δεν υπήρχε, νομίζω, λόγος να γίνουν κάποιοι/-ες πτυχιακότεροι/-ες των πτυχιούχων, επαναφέροντας μια λογική διανοητικής περιφρόνησης. Άλλο πράγμα είναι η κριτική στην αναλήθεια και στην υποκρισία και άλλο ο πειρασμός να αντιγυρίσει κανείς τις γνωστές κατηγορίες περί τεμπέληδων και μετρίων. Δεν καταλαβαίνω –μάλλον το νιώθω μόνο ως προσωπικό παράπονο και θυμό– γιατί να ανατρέξεις στους αληθινούς τίτλους των σπουδών σου για να αποδείξεις, ας πούμε, ότι οι «άλλοι» δεν είναι οι «άριστοι», όπως διαφήμιζαν την πραμάτεια τους και ταξινομούσαν τον κόσμο γύρω τους. Όντως, η ποιότητα των ανθρώπων δεν βρίσκεται σε μια όλο και περισσότερο φουσκωμένη αγορά προσόντων, διπλωμάτων και δεξιοτήτων. Η ίδια η αξιοκρατική αρχή είναι μια σύμβαση με πολλές παραπλανητικές όψεις και κρυφές ρήτρες αποσιώπησης. Ούτε πρέπει να ξεχάσουμε το πόσο συχνά μια ρηχή πτυχιολατρία έχει κι αυτή υπονομεύσει (από κοινού με τις φορμαλιστικές, νεοφιλελεύθερες ψευτοστοχοθεσίες) τη ζωντανή εκπαιδευτική εμπειρία. Είναι πολύ καλό να αποκαλύπτονται εκείνοι που, κατά τα άλλα, θεωρούν πως οι ποικίλες ανισότητες και οι ειδικές προσβάσεις είναι ένα αυτοδίκαιο προνόμιο. Σε κάθε τέτοια περίπτωση, σαν να παίρνουν και λίγο εκδίκηση τα εκάστοτε θύματα αυτής της αλαζονείας. Η δικαιοσύνη όμως αρχίζει εκεί όπου πάμε πέρα από την «απόλαυση» τέτοιων μικρών στιγμών εκδίκησης. Όταν αποκαθίσταται η αλήθεια, κυρίως όμως όταν αρχίσει να αλλάζει ο τρόπος που μετράμε τις ικανότητες για τις λεγόμενες θέσεις ευθύνης, πέρα από τη μιζέρια των παλαιοκομματικών τεχνασμάτων.

«Γιατί πεθαίνουμε ως χώρα;» Το πρόβλημα του δημογραφικού: Διπλάσιοι οι θάνατοι από τις γεννήσεις στην Ελλάδα. Ο διευθυντής του Εργαστήριου Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων του Παν. Θεσσαλίας εξηγεί.

α π ό τ ο ν γ ι ά ν ν η π α ν τα ζ ό π ουλο

βυρων κοτζαμανησ

ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ

Talk of the Town

Οι θάνατοι ξεπερνούν κατά πολύ τις γεννήσεις, με την περιφέρεια να πλήττεται περισσότερο. Τι σηματοδοτεί αυτό για την Ελλάδα; Πεθαίνουμε ως χώρα; Οι γεννήσεις στη χώρα μας μετά το 1980 είναι όλο και λιγότερες, καθώς ενώ τις δεκαετίες του ’50, ’60 και ’70 ο μέσος ετήσιος αριθμός τους κυμαινόταν από 144 έως 154 χιλιάδες, τη δεκαετία του ’80 περιορίστηκαν στις 118 χιλιάδες, την επόμενη στις 102 χιλιάδες, αυξηθήκαν λίγο τη δεκαετία του 2000 και η πτωτική τους πορεία συνεχίστηκε έκτοτε (92 χιλιάδες το 2011-2020, και πιθανότατα λίγο λιγότερες από 70 χιλιάδες κατά μέσο όρο ετησίως το 2021-2030). Η πτώση αυτή οφείλεται στο ότι τα ζευγάρια που έφεραν στον κόσμο τα παιδιά τους μετά το 1980 (όσοι/όσες δηλαδή γεννήθηκαν μετά τα μέσα της δεκαετίας του 1950) κάνουν όλο και λιγότερα παιδιά σε σχέση με τους γονείς τους: οι γυναίκες που γεννήθηκαν γύρω στο 1960 έκαναν 2 παιδιά κατά μέσο όρο ενώ όσες γεννήθηκαν πριν από τα τέλη της δεκαετίας του ’90 μόλις 1,4). Αντιθέτως οι θάνατοι, λόγω της γήρανσης του πληθυσμού και παρ’ όλη την αύξηση του μέσου ορού ζωής μας, αυξάνονται σταθερά (58 χιλιάδες ετησίως τη δεκαετία του ’50, 119 χιλιάδες το 2011-2020 και πιθανότατα 130 χιλιάδες κατά μέσο όρο ετησίως την τρέχουσα δεκαετία). Και τι σηματοδοτεί αυτό; Σε εθνικό επίπεδο, ενώ στις τρεις πρώτες μεταπολεμικές γενιές αντιστοιχούσαν λιγότεροι από 60 θάνατοι σε 100 γεννήσεις, το 2011 (πρώτη χρονιά που αυτοί αρχίσαν σταθερά να είναι περισσότεροι) είχαμε 104 ανά 100 γεννήσεις και το 2024, 185. Κάτω από τους εθνικούς όμως αυτούς μέσους ορούς υποκρύπτονται σημαντικές διαφοροποιήσεις. Έτσι, το 2024 μόνο 6 από τις 74 περιφερειακές ενότητες είχαν ένα ισορροπημένο ισοζύγιο (περισσότερες γεννήσεις από θανάτους, έως έναν θάνατο/γέννηση) και 17 είχαν περισσότερους από 250 θανάτους/100 γεννήσεις (ακραίες περιπτώσεις τα Γρεβενά και η Ευρυτανία, με 374-376 θανάτους/100 γεννήσεις). Την ίδια δε χρονιά, σε 75 από τις 1.035 δημοτικές ενότητες δεν είχαμε καθόλου γεννήσεις και σε 64 μόνο (6% του συνόλου) είχαμε ένα ισορροπημένο ισοζύγιο. Αντιθέτως, σε 253 (στο 25%) είχαμε τέσσερις ή και περισσότερους ακόμη θανάτους/γέννηση, εξαιτίας κυρίως της εσωτερικής και εξωτερικής μετανάστευσης των τελευταίων δεκαετιών, καθώς οι νέοι που έχουν μείνει σε αυτές είναι πλέον πολύ λίγοι, ενώ αντιθέτως οι ηλικιωμένοι είναι πάρα πολλοί. Είναι εφικτό να αλλάξει αυτή η εικόνα; Η αναστροφή του αρνητικού φυσικού ισοζυγίου τις επόμενες δεκαετίες (το να έχουμε δηλαδή περισσότερες γεννήσεις από θανάτους) είναι ανέφικτη ακόμη και αν δημιουργήσουμε ένα εξαιρετικά ευνοϊκό περιβάλλον για την οικογένεια και το παιδί. Η δημιουργία τού περιβάλλοντος αυτού είναι αναγκαία, γιατί οι γεννήσεις τού σήμερα και του αύριο θα δώσουν τις γεννήσεις και τον πληθυσμό εργάσιμων ηλικιών των επόμενων δεκαετιών. Απαιτείται όμως, εκτός από τη δημιουργία του περιβάλλοντος αυτού, και μια εθνική στρατηγική περιφερειακής ανάπτυξης, άνευ της οποίας είναι αδύνατο να αποφευχθεί η δημογραφική κατάρρευση πλήθους περιοχών της χώρας μας και η διάρρηξη της οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής της.

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

10

LiFO

23.04.26

LiFO 23.04.26

11

Γιατί δεν μας απασχολεί το τι γίνεται στον Έβρο;

Η υποτίμηση των Άλλων, ο αποκλεισμός τους από τη σφαίρα του ανθρώπινου και του «πενθίσιμου» επιτρέπει στον κόσμο είτε να αγνοεί τη βία κατά των προσφύγων είτε να τη θεωρεί αποδεκτή στο πλαίσιο του «εθνικού συμφέροντος». απ ό τον χ άρη καλ αϊτ ζ ί δη

Κέντρο χωρίς παιδιά

Είναι παράξενη η αίσθηση ότι ζει κανείς σε μια πόλη χωρίς παιδιά, υπό την έννοια ότι τα παιδιά είναι που εκπροσωπούν τη συνέχιση μιας γειτονιάς, μιας κοινότητας. από τον δημήτρη

Οι καταγγελίες είναι τρομακτικές. Το ελληνικό κράτος στρατολογεί πρόσφυγες για την παράνομη απώθηση προσφύγων που προσπαθούν να διασχίσουν τα σύνορα στον Έβρο. Κάποιοι απ’ τους μισθοφόρους δρουν υπό την απειλή βίας. Φορώντας μάσκες, δέρνουν, απάγουν και κακοποιούν σεξουαλικά τους νέους μετανάστες. Πληρώνονται με μετρητά, με κινητά κλεμμένα από άλλους πρόσφυγες και με έγγραφα που τους επιτρέπουν τη διέλευση από την Ελλάδα. Δίνουν αναφορά σε ανώτατους αξιωματικούς, οι οποίοι οργανώνουν και τη στρατολόγησή τους. Τα παραπάνω αποτελούν την κορυφή του παγόβουνου όσων στοιχείων αποκαλύπτει το πρόσφατο ρεπορτάζ του BBC, βασιζόμενο σε καταθέσεις πρώην μισθοφόρων και συνοριοφυλάκων, καταγγελίες μεταναστών, εσωτερικά έγγραφα της αστυνομίας, καθώς και οπτικοακουστικό υλικό.1 Η σιωπή που ακολουθεί είναι εκκωφαντική. Το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη βγάζει μια ανακοίνωση με την οποία αρνείται την ύπαρξη των επαναπροωθήσεων, ενώ υπόσχεται, για ακόμα μια φορά, ότι οι καταγγελίες θα διερευνηθούν. Στελέχη της κυβέρνησης απορρίπτουν τις αναφορές ως «επιστημονική φαντασία», κόμματα της αριστεράς κάνουν επικριτικές δηλώσεις, κάποια μέσα αναδημοσιεύουν την είδηση και το θέμα φαίνεται να τελειώνει εκεί. Τις μέρες μετά τη δημοσίευση του ρεπορτάζ του BBC, η κοινή γνώμη, η αντιπολίτευση και τα ΜΜΕ είναι απασχολημένα μ’ ένα πολύ πιο σημαντικό και πολύ πιο «δικό μας» θέμα: το πτυχίο του Λαζαρίδη. Αυτή η υπόγεια Δεν είναι η πρώτη φορά που αντιμετωπίζουμε την κρατική βία των pushbacks σύγκλιση πολλών με τέτοια αδιαφορία. Μια αντίστοιχη στάση επικράτησε τον Ιούνιο του ’24, όταν ένα ακόμα ρεπορτάζ του BBC έδειξε πως το ελληνικό Λιμενικό ευθύνεται για επικριτών της τον θάνατο τουλάχιστον 43 προσφύγων, τους οποίους απώθησε ή απήγαγε συνοριακής βίας με και επιβίβασε σε κακώς εξοπλισμένα φουσκωτά την περίοδο 2020-2023. Η ίδια αδιαφορία φάνηκε τον Ιανουάριο του ’25, μετά την πρώτη καταδίκη της τους υποστηρικτές Ελλάδας για pushback, κατά την οποία το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων της μάς οδηγεί σε μια Δικαιωμάτων διακήρυξε ότι οι επαναπροωθήσεις (των οποίων την ύπαρξη ακόμα άβολη αλήθεια αρνούνται διαχρονικά οι κυβερνήσεις μας) είναι «μια συστηματική πρακτική της εν λόγω υπόθεσης: εκ μέρους των ελληνικών αρχών». Τέλος, ενώ ο θάνατος 650 προσφύγων στα ανοιχτά της Πύλου τον Ιούνιο του ’23 –παρουσία περιπολικού του Λιμενικού με το θέμα των pushbacks κλειστές κάμερες, χωρίς «μαύρο κουτί» και εξοπλισμό διάσωσης– απασχόλησε δεν εγγράφεται εύκολα αρχικά την κοινή γνώμη, το ενδιαφέρον έσβησε γρήγορα και αποδείχθηκε ανίσχυρο να συντηρήσει ένα κίνημα όπως αυτό των Τεμπών, ακόμα και τη σ’ ένα πλαίσιο δεξιάς/ στιγμή που νέα στοιχεία έβγαιναν στη δημοσιότητα. αριστεράς. Οι αντιδράσεις του μεγαλύτερου μέρους της ελληνικής κοινωνίας σε τέτοιες αποκαλύψεις κινούνται ανάμεσα σε δύο πόλους. Στη μία άκρη του φάσματος έχουμε όσους δεν συμφωνούν με τα pushbacks, αλλά δεν ενδιαφέρονται αρκετά για να ασχοληθούν με αυτά, όσους τα ξεχνάνε και προχωράνε στην επόμενη ή τη «σημαντικότερη» είδηση (εν προκειμένω, την πρόσληψη του Λαζαρίδη). Στο άλλο άκρο, έχουμε τον ολοένα αυξανόμενο αριθμό όσων επικροτούν τα pushbacks και τα υποστηρίζουν ενεργά. Ανοίξτε, αν θέλετε, τα σχόλια του Facebook σε άρθρα που αναδημοσιεύουν τα ευρήματα του BBC και θα δείτε εκατοντάδες Έλληνες να γράφουν «καλά τους κάνουν», «μακάρι να ισχύει» και «αν τους θέλετε, τότε πάρτε τους στο σπίτι σας». Πρόκειται για το μένος προς τα θύματα, τη μνησίκακη αδυναμία που σπεύδει να τιμωρήσει τον ακόμα πιο αδύναμο, την επιτυχία μιντιακών μηχανισμών να πείσουν τους πολίτες ότι οι πρόσφυγες ευθύνονται για τα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματά τους. Τα σχόλια Άγγλων στην αρχική δημοσίευση του BBC παρουσιάζουν μια αντίστοιχη εικόνα: «Well done, Greece!». Στην πραγματικότητα, η αντίθεση ανάμεσα στους δύο πόλους είναι μόνο φαινομενική. Η απάθεια όσων διαφωνούν με τα pushbacks αλλά δεν τα θεωρούν σημαντικό πολιτικό ζήτημα και η εμπάθεια όσων τα υποστηρίζουν προέρχονται από ένα κοινό υπόστρωμα συγκαλυμμένου ή φανερού ρατσισμού. Και οι δύο πλευρές θεωρούν τις ζωές των μεταναστών λιγότερο σημαντικές – αν και η πρώτη δεν πρόκειται να το παραδεχτεί. Είναι αυτή η υποτίμηση των Άλλων, ο αποκλεισμός τους από τη σφαίρα του ανθρώπινου και του «πενθίσιμου» που επιτρέπει στον κόσμο είτε να αγνοεί τη βία ενάντια στους πρόσφυγες είτε να τη θεωρεί αποδεκτή στο πλαίσιο του «εθνικού συμφέροντος». Αυτή η υπόγεια σύγκλιση πολλών επικριτών της συνοριακής βίας με τους υποστηρικτές της μάς οδηγεί σε μια ακόμα άβολη αλήθεια της εν λόγω υπόθεσης: το θέμα των pushbacks δεν εγγράφεται εύκολα σ’ ένα πλαίσιο δεξιάς/αριστεράς. Οι επαναπροωθήσεις δεν είναι μια πολιτική της δεξιάς. Μπορεί να ξεκινούν πριν από το ’15, όμως εντείνονται από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, όπως αποκαλύπτουν οι σχετικές αναφορές της Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων του Συμβουλίου της Ευρώπης και του Human Rights Watch απ’ το 2018. Αν η «unapologetic» στάση της ΝΔ προς τη μετανάστευση μας φαίνεται πιο ρατσιστική ή κυνική, είναι εντούτοις και πιο ειλικρινής από τον «προοδευτικό» και «ανθρωπιστικό» λόγο του ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος επέβαλε τις πρακτικές που σήμερα καταγγέλλει. Τα pushbacks δεν είναι χαρακτηριστικό της τάδε ή της δείνα κυβέρνησης, αλλά δομικό στοιχείο της ελληνικής εθνικής στρατηγικής, της ευρωπαϊκής πολιτικής που αντιλαμβάνεται τη μετανάστευση ως «υβριδική απειλή» στο πλαίσιο ενός νέου «πολέμου», ακόμα κι όταν χρησιμοποιεί τη γλώσσα των δικαιωμάτων και του δικαίου. Η αντιμετώπιση των επαναπροωθήσεων απαιτεί τόσο μια ρήξη με τις παραπάνω θέσεις και παραδοχές όσο και την εγκατάλειψη της φαντασιακής και υλικής αποικιακής μας κυριαρχίας, του κύρους και φορτίου του «λευκού ανθρώπου/ανδρός».

ΙΛΕΚΤΡΙΣΙΤΥ

1 Jessica Parker και Κώστας Καλλέργης. 14/4/2026. Greek police using masked migrants to forcibly push other migrants back across border.

12

LiFO

π ολι τά κ η

Θυμάμαι τη μαμά μου (μου φαίνεται προσωπικά πιο τίμιο και ειλικρινές από το «μάνα» ή το «μητέρα») προς τα τελευταία της να μου εκφράζει πού και πού το ίδιο παράπονο. Ότι δεν ακούει πια ποτέ παιδιά να παίζουν έξω στον δρόμο. Είχε ξεμείνει μόνη της στο «πατρικό» και όλα ήταν πια πολύ πιο ήσυχα, μέσα και έξω από το σπίτι, το οποίο βρισκόταν σε μια συνοικιακή γειτονιά που δεν είχε τις αλάνες και την αδιανόητη άπλα που γνωρίσαμε ως πιτσιρικάδες, χωροταξικά όμως παρέμενε «φιλική» προς τα παιδιά, σε περίπτωση που αποφάσιζαν να βγουν έξω και να παίξουν. Μόνο που, όπως και η ίδια τελικά παραδεχόταν, οι εποχές είχαν αλλάξει και τα παιδιά δεν έβγαιναν να παίξουν έξω όπως παλιά, ακόμα κι αν επρόκειτο για μια γειτονιά ήσυχη, ευρύχωρη, «αποκεντρωμένη». Τουλάχιστον στα προάστια καταλαβαίνεις ότι υπάρχουν παιδιά, ακόμα κι αν δεν επιτρέπεται να κυκλοφορούν και να παίζουν στον δημόσιο χώρο χωρίς διαρκή επίβλεψη, όπως παλιά. Στο κέντρο, εκεί που μένω εγώ τουλάχιστον, είναι σαν να μην υπάρχουν (στην πολυκατοικία μου ισχύει αυτό 100%, και δεν είναι η Με τόσο υψηλά μόνη). Φυσικά (στατιστικά ενοίκια, με τόσο πολύ μάλλον), ζουν κι εδώ γύρω βουητό, με τόσο κάποιες οικογένειες (ελληνικές, φιλιππινέζικες και λίγα πάρκα και με άλλες), είναι όμως σαφώς τόση απαξίωση των λιγότερες από τα Airbnb και δημόσιων σχολείων του τα ιατρεία. Λογικό. Με τόσο υψηλά ενοίκια, με τόσο ποκέντρου, πολλοί γονείς λύ βουητό, με τόσο πολλά αυτοκίνητα, με τόσο άθλια υποχώρησαν ατάκτως και στενά πεζοδρόμια, με προς τα προάστια. τόσο λίγα πάρκα και με τόση απαξίωση των δημόσιων σχολείων του κέντρου, πολλοί γονείς που πέρασαν τα νιάτα τους στο κέντρο υποχώρησαν ατάκτως προς τα προάστια. Πίσω έμειναν, σε πολλές περιπτώσεις, εκείνοι που οικονομικά τούς παίρνει λίγο παραπάνω. Είναι παράξενη, σαν δυστοπική επιστημονική φαντασία –σαν την ταινία Τα παιδιά των ανθρώπων– η αίσθηση ότι ζει κανείς σ’ ένα μέρος, σε μια πόλη χωρίς παιδιά, κυρίως υπό την έννοια ότι τα παιδιά εκπροσωπούν τη συνέχιση μιας γειτονιάς, μιας κοινότητας. «Δεν ξέρεις πόσο τυχερός είσαι», μπορεί να μου πει κάποιος που ζει κάτω από οικογένεια υψηλών εντάσεων με μικρά παιδιά ή δίπλα σε μεγάλο σχολικό συγκρότημα. Κάποιος άλλος πάλι μπορεί να δει καχύποπτα και στραβά τον συλλογισμό μου («και τι τα θέλεις δηλαδή τα ξένα παιδιά;»), αφού στους καιρούς που ζούμε οποιοσδήποτε μεσήλικας και άνω άνδρας φαίνεται να ταιριάζει γάντι στο προφίλ του «παιδόφιλου». Για μένα, το πιο σοκαριστικό στοιχείο στο πρόσφατο ντοκιμαντέρ τού Λουί Θερού στο Netflix για το διαδικτυακό «manoshpere» ήταν η ευκολία με την οποία όλα αυτά τα φασιστάκια της «ανδρόσφαιρας» τον αποκαλούσαν αντανακλαστικά, ακόμα και στα μούτρα του, «paedo». Είναι η βρισιά της εποχής και εκτοξεύεται με χαρακτηριστική άνεση κατά πάντων, δικαίων και αδίκων.

SHORTCUT

23.04.26

LiFO 23.04.26

13

Η θεολογική πανωλεθρία του τραμπισμού

Η αμερικανική κυβέρνηση παραδίδει μαθήματα στον Πάπα περί «δίκαιου πολέμου» και η ανεξέλεγκτη υπεροψία της προκαλεί τουλάχιστον γέλια. α π ό τ ο ν κ ώ σ τα α να γ ν ω σ τ ό π ουλο

Προτού καν συμπληρωθεί ένας χρόνος από την εκλογή του, ο Πάπας Λέων ΙΔ' κατάφερε να αναδειχθεί στον πιο σθεναρό αντίπαλο του Ντόναλντ Τραμπ και οπωσδήποτε στην πιο αναγνωρίσιμη προσωπικότητα που ο Τραμπ δεν μπορεί να εκφοβίσει. Βοήθησαν, όμως, ο ίδιος Αμερικανός Πρόεδρος και οι συν αυτώ, διαπράττοντας δύο μεγάλα σφάλματα: αφενός επιδίωξαν να συγκρουστούν μετωπικά με τον Πάπα και, αφετέρου, μετέφεραν τη διαμάχη στο γήπεδό του, δηλαδή σε θεολογικά ζητήματα. Η αντιπαράθεση εξαερώθηκε γρήγορα, εξαιτίας της αρρωστημένης, εξοργιστικής και εν τέλει βλάσφημης εικόνας του Τραμπ ως Ιησού που θεραπεύει έναν βαριά ασθενή, την οποία έσπευσε να κατεβάσει μετά τις μαζικές και οργίλες αντιδράσεις. Για κακή του τύχη, η ανάρτησή του συνέπεσε με την τραγελαφική επίκληση από τον υπουργό Πολέμου, Πιτ Χέγκσεθ, χωρίου του προφήτη Ιεζεκιήλ, αλλά στην εκδοχή της ταινίας Pulp Fiction, και η μετωπική σύγκρουση κατέρρευσε περισσότερο ίσως από τα γέλια παρά από την οργή. Αξιοπερίεργη έως παράδοξη, επίσης, υπήρξε η επιλογή των Ρεπουμπλικάνων να αντεπιτεθούν «σοβαρά» στο έδαφος της θεολογίας, μετά τη δήλωση του Ποντίφικα ότι «ο Θεός δεν είναι ποτέ στο πλευρό Φαίνεται πως εκείνων που κρατούν το σπαθί». Ο αντιπρόεδρος των πλησιάσαμε επικίνδυνα ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, θεώρησε ότι αυτή η δήλωση διαστρεβλώνει το παραδοσιακό καθολικό δόγμα του στο ζοφερό «1984» του «δίκαιου πολέμου» και τον κάλεσε «να είναι προσεκτιΤζορτζ Όργουελ, στο κός όταν μιλάει για θεολογία». Σχεδόν ταυτόχρονα, ο οποίο μας προειδοποίησε πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων, Μάικ Τζόνσον, έκανε μάθημα στον Πάπα: «Ειλικρινά, με εξέπληότι θα «είναι όμορφο ξε λίγο που είπε ότι “όσοι εμπλέκονται σε πόλεμο, ο Ιησούς δεν ακούει τις προσευχές τους” ή κάτι τέτοιο. πράγμα η καταστροφή Υπάρχει το δόγμα του “δίκαιου πολέμου”». των λέξεων» και θα Μόνο η αλαζονεία και η αμετροέπεια εξηγούν τη ακούμε ότι «ο πόλεμος στάση των δύο υψηλόβαθμων αξιωματούχων που, παρότι ανύπαρκτης θεολογικής παιδείας, παραδίείναι ειρήνη». δουν μαθήματα θεολογίας στον καθ’ ύλην αρμόδιο Επίσκοπο της Ρώμης. Με σπουδές στη Νομική, ο Βανς ασπάστηκε τον καθολικισμό μόλις το 2019, ο δε Τζόνσον είναι ακόμη πιο προκλητική περίπτωση από τον προσήλυτο αντιπρόεδρο. Νότιος βαπτιστής με πτυχία Διοίκησης Επιχειρήσεων και Νομικής, είναι μεν θεολογικά αναλφάβητος, αλλά έχει απευθείας επικοινωνία με τον Θεό, σύμφωνα με παλαιότερη δήλωσή του: «Ο Κύριος μού είπε πολύ ξεκάθαρα να προετοιμαστώ για να γίνω Μωυσής». Το διανοητικό θράσος τους υπερχειλίζει, διότι σηκώνουν το δάχτυλο σε έναν άνθρωπο με στέρεο θεολογικό υπόβαθρο. Ο Λέων ΙΔ' είναι αυγουστινιανός μοναχός, πέρασε 18 χρόνια συνεχούς θεολογικής εκπαίδευσης, απέκτησε το διδακτορικό του στο Ποντιφικό Πανεπιστήμιο του Αγίου Θωμά του Ακινάτη στη Ρώμη και υπηρέτησε δώδεκα χρόνια ως παγκόσμιος επικεφαλής του Τάγματος του Αγίου Αυγουστίνου. Πρόκειται για ανεξέλεγκτη υπεροψία να θεολογείς περί δίκαιου πολέμου σε κάποιον που μελέτησε συστηματικά τον Άγιο Αυγουστίνο Ιππώνος, στον οποίο πιστώνεται ουσιαστικά το χριστιανικό δόγμα του δίκαιου πολέμου, καθώς και τον Άγιο Θωμά τον Ακινάτη, που το επεξεργάστηκε σε βάθος. Εύλογα κάποιος θα κατέτασσε τις παρεμβάσεις τους στα ευτράπελα της δημόσιας ζωής, όταν η εμφανώς επιδερμική τους γνώση αγνοεί όλους τους μετέπειτα προβληματισμούς μέχρι τις μέρες μας, φτάνοντας μέχρι το ριζοσπαστικό μήνυμα του μακαρίτη Πάπα Φραγκίσκου: «Κανένας πόλεμος δεν είναι δίκαιος, είναι πάντα μια ήττα». Ο Βανς και ο Τζόνσον πέταξαν τη ρουκέτα του δίκαιου πολέμου, αδιαφορώντας παντελώς αν δικαιώνεται το Ιράν που αμύνεται στον αμερικανο-ισραηλινό πόλεμο επιλογής και όχι ανάγκης, διότι η πεμπτουσία του δόγματος είναι ακριβώς η δικαιοσύνη του πολέμου, η «justa causa» λατινιστί, η οποία βασίζεται στην αρχή της άμυνας και στην παραδοχή ότι ένας επιθετικός πόλεμος δεν μπορεί να είναι δίκαιος πόλεμος. Φαίνεται πως πλησιάσαμε επικίνδυνα στο ζοφερό 1984 του Τζορτζ Όργουελ, στο οποίο μας προειδοποίησε ότι θα «είναι όμορφο πράγμα η καταστροφή των λέξεων» και θα ακούμε ότι «ο πόλεμος είναι ειρήνη. Η ελευθερία είναι σκλαβιά. Η άγνοια είναι δύναμη». Πρέπει να τον συμπληρώσουμε: και «η βαρβαρότητα είναι πολιτισμός». Όταν ο Τραμπ λέει κομπάζοντας ότι θα αφανίσει έναν ολόκληρο πολιτισμό, έχουμε κατρακυλήσει στην έσχατη αθλιότητα.

Καθηγητής (αφ.), Πολυτεχνείο Ξάνθης ΔΠΘ

ΝΕΟΣ ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ

14

LiFO

23.04.26

Ο ΑΜΛΕΤ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ ΑΛΛΙΩΣ: πιο σκοτεινός, πιο υπαρξιακός και βαθιά σύγχρονος, μέσα από τη νέα παράσταση Άμλετ (machine) που συνδυάζει το εμβληματικό έργο του Σαίξπηρ με τη ριζοσπαστική Μηχανή Άμλετ του Χάινερ Μίλερ. Σε σκηνοθεσία της Σοφίας Αντωνίου, η παράσταση που ανεβαίνει στο θέατρο Πορεία στήνει ένα πολυεπίπεδο θεατρικό σύμπαν «μέσα σε μια παράσταση μέσα σε μια παράσταση», όπου ο Άμλετ γίνεται φάντασμα, αφηγητής και σκηνοθέτης της ίδιας του της ύπαρξης.

«Time is out of joint. Ο Άμλετ γίνεται ένα πεδίο έρευνας, ένα πεδίο μάχης, μια ανοιχτή αναμέτρηση με τα φαντάσματά μας – τα προσωπικά, τα συλλογικά, τα ιστορικά. Ήμουν ο Άμλετ. Στεκόμουνα στην ακτή και μιλούσα στα κύματα που πάφλαζαν Μπλα Μπλα με την πλάτη στραμμένη στα ερείπια της Ευρώπης». Με μια ομάδα νέων ηθοποιών, η ιστορία επανέρχεται σαν loop: ένας άνθρωπος που προσπαθεί να σταθεί σε έναν κόσμο που καταρρέει. Το αποτέλεσμα είναι μια σκηνική εμπειρία-πεδίο μάχης, όπου το προσωπικό μπλέκεται με το συλλογικό και το παρελθόν συνομιλεί με το παρόν, θέτοντας το ερώτημα: τι σημαίνει να υπάρχεις σε μια εποχή που επαναλαμβάνεται μηχανικά; Μια ανοιχτή αναμέτρηση με τα προσωπικά και ιστορικά μας ερείπια που ζητούν να μην τα ξεχάσουμε. Σκηνοθεσία-Διασκευή: Σοφία Αντωνίου Μεταφράσεις: Γιώργος Χειμωνάς, Ελένη Βαροπούλου Σκηνικός χώρος – Κοστούμια: Μαριλένα Καλαϊτζαντωνάκη Μουσική σύνθεση: Jeph Vanger Επιμέλεια κίνησης: Ιωάννα Τουμπακάρη Φωτιστικός σχεδιασμός: Γιώργος Ιεραπετρίτης Σχεδιασμός ήχου: Δημήτρης Μυγιάκης Βοηθός σκηνοθεσίας: Μαριλένα Μόσχου Βοηθός κινησιολόγου: Μαριέττα Μαναρώλη Σκηνογραφική ομάδα – Κατασκευές: Τίμοθυ Λασκαράτος, Στέφανος Λώλος, Χρήστος Κραγιόπουλος Κατασκευή Κοστουμιών: Ειρήνη Αβζίδου Υπεύθυνη επικοινωνίας: Ευαγγελία Σκρομπόλα Social Media: Αργύρης Παπαϊωάννου Φωτογραφίες: Ανδρέας Κανελλόπουλος Δημιουργία trailer: Ladies Fingers’ Παραγωγός: Μαριλένα Καλαϊτζαντωνάκη Παραγωγή: Masterskaya Productions Σε συνεργασία με το Θέατρο Πορεία Με την υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού Παίζουν: Μιχάλης Αφολαγιάν, Δημήτρης Καπουράνης, Γιάννης Κόραβος, Λωξάνδρα Λούκας, Aurora Marion, Κωνσταντίνος Μαυρόπουλος, Γιώργης Παρταλίδης Πρεμιέρα: 19 Απριλίου 2026 Ημέρες και ώρες παραστάσεων: Κυρ., Δευ., Τρ. 21:00, Σάβ. 9, 16, 23, 30/5: 21:00, Κυρ. 17, 24, 31/5: 21:00 Θέατρο Πορεία, Τρικόρφων 3-5 & 3ης Σεπτεμβρίου 69, Πλατεία Βικτωρίας, 210 8210991

Άμλετ (MACHINE)

Ο Σαίξπηρ συναντά τον Χάινερ Μίλερ στη σκηνή του θεάτρου Πορεία.

LiFO 23.04.26

15

TAL K OF THE TOWN

59' με τh

VASSI INA σ υνεντ ευξ η: m. hu lot | φ ω τ ογ ραφ ι εσ : lissye lle la ricch ia

Στον πυρήνα της σύγχρονης ελληνικής avant-pop, η VASSI INA δεν φοβάται να χαθεί για να επαναπροσδιοριστεί, μετατρέποντας την αβεβαιότητα, το τραύμα και τη ρευστή φύση της ταυτότητας σε μια έντονα βιωματική καλλιτεχνική εμπειρία.

η vassi ina κινείται σε ένα ηχητικό και συναισθηματικό σύμπαν στο οποίο η ταυτότητα δεν είναι ποτέ σταθερή. Ανάμεσα στην Αθήνα και το Λονδίνο, η avant-pop δημιουργός χτίζει έναν κόσμο που ισορροπεί ανάμεσα στο προσωπικό και το συλλογικό, το εύθραυστο και το εκρηκτικό. Το άλμπουμ «i.par.ksia.ko» λειτουργεί ως μια βαθιά υπαρξιακή καταγραφή: μια διαδρομή αυτογνωσίας που ξεκινά από την ανάγκη του ανήκειν και καταλήγει στην αποδοχή της ρευστότητας. Μέσα από σπασμένες λέξεις, αλλοιωμένες φωνές και έντονες συναισθηματικές αντιθέσεις, η ίδια αγκαλιάζει την αστάθεια ως βασικό στοιχείο της ύπαρξης. Η δημιουργική της διαδικασία θυμίζει ψυχοθεραπευτική πράξη, όπου το τραύμα, η ενοχή και η επιθυμία αποκτούν μορφή και φωνή. Επηρεασμένη από την queer αισθητική, από μύθους και τελετουργίες, η VASSI INA μετατρέπει τη σκηνή σε χώρο μεταμόρφωσης και αποκάλυψης. Η μουσική της δεν επιδιώκει εύκολες απαντήσεις ούτε «θετική» επιφάνεια, αντιθέτως επιμένει στην ειλικρίνεια και τη σύγκρουση. Σε έναν κόσμο που απαιτεί προσαρμογή, η ίδια προτείνει κάτι πιο ριζοσπαστικό: την αποδοχή της αβεβαιότητας ως δύναμης. «Το “i.par.ksia.ko” ξεκίνησε πιο πολύ ως αναζήτηση, μια ανάγκη να καταλάβω πού ανήκω, ποια είμαι και ποια θέλω να είμαι, και να πενθήσω το ποια ήμουν και όλες τις παράλληλες ζωές που έχω ζήσει», λέει. «Στην πορεία όμως κατάλαβα ότι ίσως το πιο ειλικρινές δεν είναι να βρω μια σταθερή απάντηση αλλά να αποδεχτώ ότι η ταυτότητα δεν είναι κάτι συμπαγές. Αλλάζει, μετακινείται, σπάει και ξαναχτίζεται. Τίποτα δεν είναι μόνιμο, άλλωστε. Οπότε ο δίσκος αγκαλιάζει αυτήν τη ρευστότητα. Για μένα, καθετί που κάνουμε είναι πολιτική πράξη και έχει δύναμη. Μιλάω για το δικό μου βίωμα ως γυναίκας, επομένως δεν θα μπορούσε να μην έχει φεμινιστική χροιά. Αναφερόμαστε στη γυναικεία ενδυνάμωση με τον τρόπο που μας μάθανε, ότι πρέπει να σκληρύνεις, να μάθεις να αμύνεσαι, να είσαι έτοιμη να επιτεθείς για να επιβιώσεις. Σαν να είναι δική σου ευθύνη να προσαρμοστείς σε κάτι που είναι εξαρχής λάθος. Για μένα το θέμα δεν είναι να γίνουμε πιο “δυνατές” μέσα σε μια προβληματική συνθήκη, το θέμα είναι να αλλάξει η ίδια η συνθήκη. Αν κάτι παραλύει κάποιον, δεν σημαίνει ότι αυτός ο κάποιος πρέπει απλώς να μάθει να το αντέχει καλύτερα και να προσαρμόζεται. Νιώθω ότι κουβαλάμε πολύ τη λογική της γενιάς των γονιών μας, το “just deal with it”, “όλα καλά”. Που στην πραγματικότητα είναι πολύ συνδεδεμένο με ενοχή και καταπίεση. Και όσο το αγνοείς, τόσο μεγαλώνει. Οπότε, για μένα ενδυνάμωση δεν είναι να προσποιείσαι ότι είσαι ok ή να παράγεις κάτι “θετικό” επειδή αυτό θέλει να δει ο κόσμος. Ειδικά

16

LiFO

όταν γύρω μας τα πράγματα δεν είναι καθόλου ok. Είναι πιο πολύ να είσαι ειλικρινής με αυτό που συμβαίνει και να κάνεις αυτό που σε εκφράζει πραγματικά, όχι αυτό που είναι πιο εύκολο να καταναλωθεί». Η καλλιτεχνική εξέλιξη και η δυναμική της τα τελευταία χρόνια είναι εντυπωσιακή. Στη νέα δισκογραφική της, την Kiki Records, βρήκε χώρο να αναπτυχθεί δημιουργικά. «Νομίζω ότι το να γράφω λειτουργεί ως επεξεργασία, σαν να μπορώ επιτέλους να κοιτάξω κάτι από απόσταση, να του δώσω μορφή και να το κατανοήσω καλύτερα», λέει. «Είναι πολύ ψυχοθεραπευτική διαδικασία για μένα. Κάποιες φορές, όμως, όταν φέρνω στη σκηνή το τραύμα, είναι σαν να ξαναζώ τον πόνο. Βέβαια, κι εκεί υπάρχει κάθαρση, όταν το κοινό σε αγκαλιάζει». Στο «i.par.ksia.ko» η έννοια της ενοχής διαπερνά τη δουλειά της, ιδιαίτερα μέσα από ένα πολιτισμικό πλαίσιο έντονα επηρεασμένο από τις αξίες της ορθοδοξίας. «Η ενοχή είναι δυστυχώς πολύ βαθιά γραμμένη μέσα μου, θρησκευτικά, πολιτισμικά, οικογενειακά, κοινωνικά και έχει σωματοποιηθεί», εξηγεί. «Συνειδητοποίησα ότι από religious OCD έγινε σωματοποίηση και υποχονδρίαση, μέχρι και αυτοάνοσο. Όταν όλα σου τα θέλω, την ίδια σου την ύπαρξη έχεις μάθει να την κατακρίνει η κοινωνία και η Εκκλησία, πώς θα βρεις αυτό που θες και είσαι πραγματικά; Στην “Καταδίκη” αυτό προσπαθούσαμε, σαν ένα spell, να αφυπνιστούμε και να τη διώξουμε από μέσα μας. Σίγουρα δεν είναι ότι την έχω ξεπεράσει, αλλά η σκηνή και η επαφή μου με άλλες θηλυκότητες και artists με έχουν ενδυναμώσει ώστε να μη σιωπώ και να μην παραλύω». Τη ρωτάω αν υπάρχει κάτι που τη θυμώνει ακόμη σχετικά με τη θέση των γυναικών στη μουσική βιομηχανία. «Άπειρα πράγματα», λέει. «Με θυμώνει ότι ακόμα πολλές φορές πρέπει να αποδείξεις διπλά ότι ξέρεις τι κάνεις. Δηλαδή βλέπεις έναν άντρα να συνεργάζεται με 20 άτομα σε ένα τραγούδι και κανένας δεν αμφισβητεί τον ρόλο του, ενώ αν είσαι γυναίκα και έχεις έναν άντρα συνεργάτη, όλοι υποθέτουν ότι η δουλειά ήταν του άντρα, και ας είσαι στα credits. Δυστυχώς αυτό σε οδηγεί στο να εργάζεσαι μόνη σου και να πρέπει να δουλέψεις τριπλά. Με θυμώνει που όλα τα φεστιβάλ έχουν 8-10 αντρικά ονόματα και μας συμπεριλαμβάνουν μόνο σε women’s empowering festivals. Με θυμώνει που βλέπεις να συγκρίνουν γυναίκες μεταξύ τους ενώ άντρες όχι. Που πέφτουμε να ακυρώσουμε μια γυναίκα επειδή έβαλε όρια, όπως π.χ. η Chappell Roan, ενώ συστηματικά ξεχνάμε άντρες κακοποιητές, όπως ο Chris Brown και ο Shia LaBeouf». Στα τραγούδια τού «i.par.ksia.ko» είναι η πρώτη φορά που χρησιμοποιεί τόσο πολύ τον ελληνικό στίχο, κάνοντας τα κομμάτια πιο προσιτά στο ελληνικό κοινό και έντονα φορτισμένα συναισθηματικά. «Αισθάνομαι

23.04.26

LiFO 23.04.26

17

TAL K OF THE TOWN 59' λεπτά με τη VASSI INA

σίγουρα πιο εκτεθειμένη με τον ελληνικό στίχο», λέει, «αλλά ακριβώς γι’ αυτό και τα τραγούδια είναι πιο ειλικρινή. Τα ελληνικά έχουν μια αμεσότητα που δεν σου επιτρέπει να κρυφτείς τόσο εύκολα. Δεν υπάρχει η ίδια απόσταση όπως με τα αγγλικά. Είναι η γλώσσα μέσα στην οποία έχουν χαραχτεί τα πιο πρώιμα πράγματα: οικογένεια, ενοχή, επιθυμία, φόβος, παιδικά βιώματα. Οπότε το να γράψω στα ελληνικά ένιωσα ότι με φέρνει πολύ πιο κοντά στον πυρήνα». Σχολιάζει τον μεγάλο αριθμό από φωνές και συνεργασίες που υπάρχουν στο άλμπουμ. «Οι συνεργασίες για μένα δεν είναι απλώς features. Είναι σαν άλλες φωνές που εισβάλλουν μέσα στο ίδιο σύμπαν και το αλλάζουν. Αυτό με συγκινεί πολύ, γιατί ταιριάζει και θεματικά με το άλμπουμ: κανείς μας δεν είναι μόνος του, είμαστε φτιαγμένοι και από τους άλλους, από τις προβολές μας, από τις αγάπες τους, από τα τραύματά τους, από τους τρόπους που μας καθρεφτίζουν. Κάθε συνεργασία είναι ένας καθρέφτης στις παράλληλες ζωές μου. Το ίδιο σημαντική είναι και η μεταμόρφωση, που για μένα είναι απελευθέρωση, σαν μια μικρή τελετή. Έχω πάρει πολύ μεγάλη έμπνευση και ενδυνάμωση από τις drag queen φίλες μου. Με έχει επηρεάσει πάρα πολύ η επαφή μου με την drag σκηνή. Αισθητικά, για αρχή, όλη η ποπ σκηνή και η τέχνη γενικά έχουν διαμορφωθεί από queer άτομα και τρανς γυναίκες και δυστυχώς σπάνια τους δίνονται credits. Όλα τα άτομα με τα οποία έχω συνεργαστεί με έχουν καθορίσει. Π.χ. το Vinyl Face, που έχει αναλάβει το styling αλλά κάνουμε μαζί και art direction, είναι το άλλο μου μισό, σαν κομμάτι της μπάντας μου. Νιώθω ότι μαζί του έχω ανακαλύψει πολλά πράγματα για την τέχνη μου και την ταυτότητά μου. It’s not about fashion and trends, αλλά μια ιστορία του τι είσαι και τι θες να πεις. Αντίστοιχα, artists όπως οι Dolly Vara, Κριστόφ, αλλά και στα drag shows οι Tammy Tsanaka, Ody Icons, Krista Papista, Cyka de la Bliat, Sozie, μου έχουν δώσει μεγάλη έμπνευση με τον τρόπο που χτίζουν κόσμους και μεταμορφώνονται στη σκηνή αλλά παράλληλα παραμένουν αληθινοί. Νομίζω ότι το ελληνικό κοινό έχει ανοίξει αρκετά σε σχέση με παλιότερα, αλλά έχουμε ακόμα πολύ δρόμο μέχρι να σπάσουν τα στερεότυπα. Δυστυχώς η ελληνική πραγματικότητα είναι άλλη και το βλέπεις στις ψήφους, στις επιθέσεις και στο διαδίκτυο. Για μένα μια μεγάλη νίκη είναι η αλλαγή που βλέπω στη δική μου οικογένεια, που είναι από τις Σέρρες: όταν είδαν την αγάπη και την αγκαλιά αυτής της σκηνής, κάτι άλλαξε μέσα τους, κάτι τους άγγιξε. That’s a win for me». «Η avant-pop συχνά ακροβατεί ανάμεσα στο προσωπικό και το “concept”. Πώς διασφαλίζεις ότι η ιδέα δεν καταπίνει το συναίσθημα;», τη ρωτάω. «Για μένα το concept έχει αξία μόνο αν υπηρετεί το συναίσθημα. Οπότε προσπαθώ πάντα να ξεκινάω από ένα αληθινό αίσθημα, από μια εσωτερική ανάγκη, και μετά να χτίζω τον κόσμο γύρω από αυτό. Δεν με ενδιαφέρει να κάνω κάτι απλώς “έξυπνο”. Με ενδιαφέρει να νιώθεις ότι κάτι χτυπάει αληθινά εκεί μέσα.

Όπως είπα, δημιουργώ σαν κολάζ, έτσι λειτουργεί η σκέψη μου. Αν για μένα βγάζει νόημα, αυτό είναι που με ενδιαφέρει, όχι να το καταλάβουν όλοι γύρω μου. Έτσι κι αλλιώς πολλές φορές νιώθω πως όταν μιλάω χάνεται η σκέψη μου και it’s hard to follow. Θα ήθελα να είχα σχεδιαγράμματα παντού και κολάζ». «Η εικόνα σου είναι εξίσου σημαντική με τον ήχο. Πώς δουλεύεις αυτήν τη σχέση; Ποιο έρχεται πρώτο;». «Δεν υπάρχει πάντα μια συγκεκριμένη σειρά. Μερικές φορές έρχεται πρώτα ένας ήχος και αμέσως γεννά μια εικόνα. Άλλες φορές υπάρχει πρώτα ένας οπτικός κόσμος, ένα σύμβολο, που μετά γίνεται ήχος. Παραδείγματος χάρη, στον συγκεκριμένο δίσκο οι ιδέες της Αλίκης, του AΙ και το “Interlude” ήρθαν αφού δουλέψαμε το αισθητικό κομμάτι του δίσκου. Θέλω όλα να συνδέονται». Στα visuals που χρησιμοποιεί στα live της υπάρχει συχνά μια μυθολογική, σχεδόν τελετουργική διάσταση. «Με ελκύει αυτό το σύμπαν γιατί εκεί μπορείς να μιλήσεις για πολύ σύγχρονα και πολύ προσωπικά πράγματα μέσα από σύμβολα που μοιάζουν διαχρονικά», λέει. «Μου αρέσει η ιδέα της τελετουργίας γιατί παίρνει κάτι εσωτερικό και το κάνει πράξη, εικόνα, σώμα. Επίσης η μυθολογία, το παραμύθι, το τελετουργικό στοιχείο δημιουργούν έναν χώρο μαγικό, πάνω στον οποίο μπορείς να προβάλεις ό,τι θέλεις, όπως στο παιδικό παιχνίδι. Κι εμένα με ενδιαφέρει πολύ η υπερβολή και η θεατρικότητα. Το σώμα για μένα δεν είναι απλώς φορέας της φωνής· είναι και το ίδιο κείμενο. Ο τρόπος που στέκεσαι, που κινείσαι, που καταρρέεις ή αντιστέκεσαι πάνω στη σκηνή λέει πράγματα που καμιά φορά δεν μπορούν να ειπωθούν με λόγια». «Νιώθεις ότι η ελληνική σκηνή αφήνει χώρο για κάτι πραγματικά πειραματικό ή αναγκάζεσαι να “μεταφράζεις” τη δουλειά σου για να γίνει πιο προσβάσιμη;». «Νομίζω ότι υπάρχει χώρος, αλλά όχι πάντα με τον τρόπο που θα έπρεπε. Υπάρχει ακόμα μια επιφυλακτικότητα απέναντι σε πράγματα που δεν μπαίνουν εύκολα σε κατηγορίες. Από την άλλη, βλέπω και κοινό που είναι πολύ πιο έτοιμο απ’ όσο νομίζουν ορισμένοι μηχανισμοί της βιομηχανίας. Άρα το πρόβλημα δεν είναι μόνο το κοινό, είναι και οι δομές γύρω από αυτό». «Αν το “i.par.ksia.ko” είναι μια διαδρομή, σε ποιο σημείο της βρίσκεσαι τώρα; Πιο κοντά σε μια απάντηση ή πιο βαθιά μέσα στην ερώτηση;». «Νομίζω πιο βαθιά μέσα στην ερώτηση, αλλά ίσως με κάπως λιγότερο φόβο απέναντί της. Δεν αισθάνομαι ότι βρήκα μια τελική απάντηση, ούτε ότι αυτός ήταν ποτέ ο στόχος. Περισσότερο νιώθω ότι μέσα από τον δίσκο έμαθα να κατοικώ λίγο καλύτερα την αβεβαιότητα. Και για μένα αυτό είναι ήδη μια μορφή μετακίνησης». «Ποιο είναι το πιο “επικίνδυνο” τραγούδι του δίσκου για σένα – αυτό που σε εκθέτει περισσότερο;». «Το τραγούδι με τη μητέρα μου θα έλεγα – το “Interlude with my mother” είναι το πιο προσωπικό και απογυμνωμένο κομμάτι του δίσκου».

«Με ενδιαφέρει πολύ η υπερβολή και η θεατρικότητα. Ο τρόπος που στέκεσαι, που κινείσαι, που καταρρέεις ή αντιστέκεσαι πάνω στη σκηνή λέει πράγματα που καμιά φορά δεν μπορούν να ειπωθούν με λόγια.

Το «i.par.ksia.ko» τής VASSI INA κυκλοφορεί από την Kiki Music.

18

LiFO

23.04.26

LiFO 23.04.26

19

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

ΝΙΚΟΣ

ΥΠΕΓΡΑΨΕ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΤΟΙΚΙΕΣ, ΣΧΕΔΙΑΣΕ ΤΑ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑ «ΑΜΑΛΙΑ» ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΔΕΛΦΟΥΣ ΕΩΣ ΤΟ ΝΑΥΠΛΙΟ ΚΑΙ ΑΦΗΣΕ ΤΟ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑ ΤΟΥ ΣΕ ΜΕΡΙΚΑ ΑΠΟ ΤΑ ΠΙΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΤΙΡΙΑ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΑΘΗΝΑΣ. Ο ΝΙΚΟΣ ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ ΑΝΟΙΓΕΙ ΣΠΑΝΙΑ ΤΗΝ ΠΟΡΤΑ ΤΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΟΔΟ ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ – ΚΑΙ ΑΚΟΜΗ ΣΠΑΝΙΟΤΕΡΑ ΜΙΛΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ. ΣΤΑ 102 ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΑ, Ο ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΟΣ ΕΝ ΖΩΗ ΕΛΛΗΝΑΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑΣ, ΠΟΥ ΔΙΔΑΞΕ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΛΛΑΞΕ ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΠΟΥ ΚΑΤΟΙΚΟΥΜΕ, ΜΙΛΑ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΣΤΗ LIFO. ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟ | ΠΟΡΤΡΕΤΑ: ΠΑΡΙΣ ΤΑΒΙΤΙΑΝ

(( ΔΕΝ ΘΑ ΑΦΗΝΑ ΠΟΤΕ ΤΗΝ

ΑΘΗΝΑ ΓΙΑ ΝΑ ΜΕΙΝΩ Σ ΤΟ Μ Ο Ν Α ΧΟ Ή Σ ΤΟ Π Α Ρ Ι Σ Ι ))

20

LiFO

23.04.26

Κατοικία στην Ανάβυσσο ΦΩΤΟ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΛΑΠΟΔΑΣ

ΒΑ Λ Σ ΑΜΑΚΗΣ

LiFO 23.04.26

21

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

ΝΙΚΟΣ

O Nίκος Bαλσαμάκης κατά τη διάρκεια των εργασιών σε κατοικία στην Πάτρα. Από το προσωπικό του αρχείο

Κατοικία στο Κεφαλάρι

Το ξενοδοχείο «Αμαλία» στην Ολυμπία

22

LiFO

23.04.26

Π

ίσω του εκτείνεται ένας αιώνας γεμάτος μνήμη, πειθαρχία, αισθητική και εμπειρία. Αναμφίβολα, ο Νίκος Βαλσαμάκης είναι ο άνθρωπος που δίδαξε στην Ελλάδα τη γλώσσα του μοντερνισμού, μετασχηματίζοντας το φως, την αναλογία και τη λιτότητα σε αρχιτεκτονική σκέψη. Ωστόσο, σε μια εποχή εμμονικής έκθεσης, εκείνος έχει επιλέξει, όλα αυτά τα χρόνια, σταθερά το αντίθετο: τη σιωπή της δημιουργίας. Μακριά από τον θόρυβο της δημοσιότητας, αδιάφορος για την αυτοαναφορικότητα και τη λάμψη του ονόματος, πέτυχε να χτίσει την παρουσία του μέσα από τα έργα του. Το να τον πλησιάσει κανείς είναι πραγματικά μια άσκηση υπομονής. Δεν αγάπησε ποτέ τις συνεντεύξεις, ούτε ένιωσε την ανάγκη να περιγράψει τον εαυτό του. Προτιμούσε να μιλούν οι γραμμές, τα υλικά, οι χώροι, οι σκιές. Κι όμως, όταν ανοίγει η πόρτα του γραφείου του στην οδό Πλουτάρχου, κάτι μετατοπίζεται: η ιστορία παύει να είναι αρχειακό υλικό, γίνεται παρόν. Στα 102 του χρόνια, ο Νίκος Βαλσαμάκης παραμένει ένας ζωντανός θρύλος, ένας ενεργός δημιουργός, που εξακολουθεί καθημερινά να δίνει το «παρών» σε αυτό το ευήλιο ισόγειο λίγων τετραγωνικών, με την εσωτερική αυλή και την αίσθηση μιας Αθήνας που αντιστέκεται στον χρόνο. Το πρωινό είναι ηλιόλουστο καθώς περνώ το κατώφλι του χώρου όπου ο χρόνος μοιάζει να έχει υποταχθεί στις καθαρές γραμμές και το φως. Στην αρχή, ο Νίκος Βαλσαμάκης δείχνει συγκρατημένος. Οι απαντήσεις του έρχονται λιτές, σχεδόν κοφτές. Δεν επιμένω. Φεύγει και επιστρέφει έπειτα από λίγη ώρα. Σύντομα συνειδητοποιώ ότι η συμπεριφορά του αλλάζει. Το βλέμμα του ζωντανεύει και αποκτά εκείνη τη γνώριμη σπίθα μόλις η συζήτηση στρέφεται στο έργο του. Όσοι τον γνωρίζουν καλά λένε πως ακόμη και όταν βρίσκεται ανάμεσα σε φίλους, επιλέγει συχνά να αποσύρεται στον εαυτό του. Είναι άνθρωπος εσωστρεφής, που θέλει να έχει τον απόλυτο έλεγχο. Καθημερινά, γνωρίζει τι συμβαίνει παντού, εποπτεύει τα πάντα και δεν αφήνει τίποτα στην τύχη. Η ματιά του, διεισδυτική, αυστηρή, ακριβής, σταματά με επιμονή σε κάθε λεπτομέρεια, σαν να την αξιολογεί εκ νέου. Λίγο προτού ξεκινήσει ουσιαστικά η συζήτησή μας, σπρώχνει προς το μέρος μου ένα πακέτο φωτογραφιών: έργα του, σπίτια, όψεις, εσωτερικοί χώροι, στιγμές μιας αρχιτεκτονικής ζωής καταγεγραμμένης στο χαρτί. Είναι ο δικός του τρόπος να συστηθεί. Δεν του αρέσουν οι βιογραφικές αφηγήσεις. Προτιμά να εξιστορεί στιγμιότυπα της πορείας του μέσα από εικόνες και μορφές. Μάλιστα, μια συνεργάτιδά του θα μου εκμυστηρευτεί εκείνη τη στιγμή ότι υπάρχει και μια λιγότερο ορατή πλευρά του Βαλσαμάκη: η βαθιά ανάγκη του να περιβάλλεται από νέους ανθρώπους, να περνά ατελείωτες ώρες συζητώντας μαζί τους, να ακούει τις απορίες, τις ανησυχίες, τις ιδέες τους. Ιδίως όταν τον επισκέπτονται φοιτητές, αντιμετωπίζει αυτές τις συναντήσεις ως την πιο ουσιαστική μορφή μεταβίβασης γνώσης που μπορεί να προσφέρει, μια άτυπη σκυταλοδρομία εμπειρίας από γενιά σε γενιά. Γεννημένος το 1924, ανήκει σε εκείνη τη μικρή ομάδα των ανθρώπων που κλήθηκαν να μετασχηματίσουν το πρόσωπο της μεταπολεμικής Ελλάδας, δίνοντας σχήμα στις προσδοκίες μιας ολόκληρης εποχής. Μπροστά μου έχω έναν αρχιτέκτονα που επανασχεδίασε την ελληνική κατοικία. Σε όλη την Ελλάδα έχει σχεδιάσει μερικά από τα πιο εμβληματικά και διεθνώς αναγνωρισμένα έργα του ελληνικού μοντερνισμού. Ακούραστος και επίμονα λακωνικός, διατηρεί εκείνη την αινιγματική εγρήγορση του δημιουργού που αρνείται να επαναπαυτεί στις δάφνες του – ένας άνθρωπος με μια απίστευτη αίσθηση του χιούμορ και μια απερίγραπτη φρεσκάδα στο μυαλό του. Ένας στοχαστής που εξακολουθεί να κάθεται πίσω από το σχεδιαστήριο με την ίδια διαύγεια και προσήλωση του ανθρώπου που ανακαλύπτει συνεχώς κάτι καινούργιο. Όλα ξεκίνησαν στην ταραγμένη Αθήνα των αρχών της δεκαετίας του 1950, την περίοδο που η ελληνική κοινωνία προσπαθούσε να μαζέψει τα συντρίμμια του Εμφυλίου. Τότε, εκείνος ήταν απλώς ένας νεαρός φοιτητής του Πολυτεχνείου που σχεδίαζε το μέλλον. Προτού καν απο-

Ο Νίκος Βαλσαμάκης με τη σύζυγό του Μαρία στο ξενοδοχείο «Αμαλία» των Δελφών

ΒΑ Λ Σ ΑΜΑΚΗΣ

φοιτήσει, το 1951, ο Νίκος Βαλσαμάκης είχε ήδη υψώσει την πρώτη του πολυκατοικία στην οδό Δημοκρίτου και μετά στην οδό Σεμιτέλου 5 (1951-1953), η οποία θεωρείται ότι ανανέωσε την τυπολογία της αστικής πολυκατοικίας στην Αθήνα. «Δεν ήταν απλώς ένα κτίριο», λέει και προσθέτει: « Ήταν μια φανερή επιθυμία αυτονόμησης από τις συμβάσεις μιας εποχής που ακροβατούσε ανάμεσα στη μαζική, άψυχη οικοδόμηση και τις συντηρητικές ιδεοληψίες περί “ελληνικότητας”». Αναμφίβολα, ήταν μια συνειδητή απόσταση από το αρχιτεκτονικό κατεστημένο της μεταπολεμικής περιόδου. Έφερε τομές, χωρίς ωστόσο να επιλέξει τις ανοιχτές συγκρούσεις. Από το 1953, όταν άνοιξε το προσωπικό του γραφείο, μέχρι σήμερα, το έργο του αποτελεί μια άσκηση αφαίρεσης και ποιότητας. Με περισσότερες από τριακόσιες εφαρμοσμένες συνθέσεις στο ενεργητικό του, κατάφερε το ακατόρθωτο: να προσδώσει στα κτίριά του μια ακρίβεια που παραμένει αλώβητη από τον χρόνο. Ανάμεσα στα έργα του ιδιαίτερη θέση κατέχουν οι κατοικίες του, από εκείνες του ’60 στην Ανάβυσσο και τη Φιλοθέη, μέχρι τις πιο πρόσφατες στη Βουλιαγμένη και στο Πόρτο Χέλι, τα ξενοδοχεία «Αμαλία» ανά την Ελλάδα, το τουριστικό συγκρότημα «Δαίδαλος» στην Κω (πρώτη ελληνική υποψηφιότητα για το «E.U. Prize for Contemporary Architecture – Mies van der Rohe Award»), η Τράπεζα Πίστεως (σημερινή Alpha Bank) στην οδό Σταδίου ή το νέο κτίριο του Λάτσειου Κολλεγίου στην Κάντζα. Πολλά από τα σχέδιά του είναι διασκορπισμένα στο τραπέζι. Όση ώρα είμαι εκεί, χαίρεται να δείχνει τα αποτελέσματα της πολυετούς εργασίας του. Στέκεται σε λεπτομέρειες, αφηγείται στιγμιότυπα και περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο ολοκλήρωνε μια αρχιτεκτονική πρόταση. Παρατηρώ τα χέρια του, γεμάτα από τις κηλίδες του χρόνου – παραμένουν όμως δραστήρια, και εκείνος συνεχίζει να εργάζεται με την ίδια όρεξη. Στη συζήτησή μας παραδέχεται ότι το αρχιτεκτονικό του αποτύπωμα εκτείνεται σε όλο το φάσμα της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής. Από τη μία η αστική πολυκατοικία με τα διευρυμένα μπαλκόνια και τις λιτές προσόψεις που άλλαξε οριστικά τον τρόπο με τον οποίο κατοικούμε στην πόλη. Συγχρόνως, τα ξενοδοχεία «Αμαλία» ως σήμα κατατεθέν της δουλειάς του. Μια σπουδή πάνω στο ελληνικό φως και το τοπίο, από τους Δελφούς μέχρι την Ολυμπία, το Ναύπλιο και την Καλαμπάκα. Στο σημείο αυτό αρχίζει να αφηγείται πώς πήρε μορφή εκείνη η φιλόδοξη προσπάθεια που έμελλε να αφήσει ισχυρό αποτύπωμα στην ελληνική φιλοξενία. «Την εποχή εκείνη υπήρχε ένας διορατικός επιχειρηματίας από την Ιτέα», λέει. «Είχε ξεκινήσει με ένα ταξιδιωτικό γραφείο στην Αθήνα, που οργάνωνε εκδρομές και μικρές περιοδείες για ξένους επισκέπτες, συνήθως τριήμερες. Για να εξυπηρετηθούν αυτές οι ανάγκες, δημιουργήθηκε πρώτα το ξενοδοχείο “Αμαλία” στην Αθήνα. Το σχεδίασα εγώ. Ύστερα ακολούθησε εκείνο των Δελφών. Έτσι γεννήθηκε σταδιακά η αλυσίδα των ξενοδοχείων “Αμαλία”». Η αφήγησή του δεν μένει στην επιχειρηματική επιτυχία, επιστρέφει αμέσως στην αρχιτεκτονική ουσία. «Τότε όλοι αντέγραφαν τα “Ξενία” του Κωνσταντινίδη και τον Πικιώνη. Εγώ δεν ανήκα σε αυτούς», σημειώνει με ήρεμη βεβαιότητα. Αντί για μίμηση, επέλεξε τη ρήξη με τα δεδομένα της εποχής. Για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκαν αλουμίνιο και μαρμάρινες προσόψεις με τόσο σύγχρονο τρόπο, ενώ οι εσωτερικοί χώροι οργανώθηκαν γύρω από μια νέα αισθητική λιτότητας και λειτουργικότητας. «Επιβάλαμε τον μοντερνισμό», λέει. Ανεπίχριστο μπετόν, δάπεδα από πλάκες Πηλίου, ένα τζάκι τοποθετημένο στο κέντρο του σαλονιού – στοιχεία που τότε δήλωναν μια αλλαγή εποχής. Κι όμως, παρά τη διεθνή αναγνώριση και τις διακρίσεις που ακολούθησαν, ο Βαλσαμάκης παραμένει εντυπωσιακά απαλλαγμένος από κάθε ίχνος αυταρέσκειας. Μιλά με σεβασμό για συναδέλφους όπως ο Δεκαβάλλας και ο Κωνσταντινίδης, ακόμη κι όταν θυμάται τις διαφωνίες τους, συχνά για φαινομενικά μικρά ζητήματα, όπως η θέση μιας ρεσεψιόν ή ενός μπαρ. Όταν η συζήτηση στρέφεται εκτενέστερα στον Δεκαβάλλα, ο τόνος του μαλακώνει και το πρόσωπό του φωτίζεται. Θυμάται τις βόλτες που έκαναν μαζί στο κέντρο της Αθήνας, περιπλανήσεις γεμάτες συζητήσεις, παρατηρήσεις και εκείνη τη συντροφική οικειότητα που γεννά ο κοινός κώδικας επικοινωνίας. Ανακαλεί μάλιστα με χαμόγελο μια από τις χαρακτηριστικές φράσεις του φίλου του: «“Θα σας πεθάνω όλους”, μας έλεγε συχνά».

LiFO 23.04.26

23

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ Ενδεικτικό του χαρακτήρα του είναι πως όταν τον ρωτάς ποιο έργο θεωρεί τη σημαντικότερη παρακαταθήκη του, η απάντηση έρχεται αμέσως, κοφτή και αφοπλιστική: «Είναι κάτι που δεν θέλω να σκέφτομαι». Λίγο αργότερα επιστρέφει στο γνώριμο ύφος του. Η σοβαρότητα δίνει τη θέση της στο χιούμορ και στη μνήμη μιας άλλης Αθήνας, πιο κοσμικής, πιο θεατρικής, πιο ελαφριάς. Σε εκείνο το σημείο αρχίζει να μιλά για τους «ψαλιδόκωλους» της εποχής, έναν όρο παλιό, σχεδόν λησμονημένο, που χρησιμοποιούσαν για να περιγράψουν τους κομψούς άνδρες της δεκαετίας του ’50 και του ’60. «Ξέρεις τι σημαίνει ψαλιδόκωλος;», με ρωτά με βλέμμα πονηρό. Και εξηγεί πως έτσι αποκαλούσαν όσους φορούσαν σακάκια με το χαρακτηριστικό άνοιγμα στο πίσω μέρος, αλλά και γενικότερα όσους ενσάρκωναν μια ορισμένη αστική επιτήδευση της εποχής. Θυμάται τον Ζάχο Χατζηφωτίου και άλλες εμβληματικές φιγούρες της κοσμικής Αθήνας, παρέες σαν εκείνες που κινούνταν γύρω από τη Μελίνα Μερκούρη, ανθρώπους που σύχναζαν στο «Παλλάς» και στα σαλόνια της πόλης. « Ήταν η γενιά που αργότερα γέμιζε τα ξενοδοχεία και τις βίλες που σχεδίαζα», λέει. Και για μια στιγμή γίνεται σαφές πως, μέσα από τις αναμνήσεις του, δεν μιλά μόνο για κτίρια, αλλά για ολόκληρο το κοινωνικό σκηνικό που τα κατοίκησε. Στη συνέχεια, αναπολεί τις κατοικίες που άφησαν εποχή, όπως αυτή του Καββαδά στη Φιλοθέη (1972) ή μια άλλη στο Πόρτο Χέλι που ανήκε σε γνωστό εκδότη. Μάλιστα, η δική του κατοικία στη Φιλοθέη κόσμησε το εξώφυλλο του λευκώματος της Taschen «100 Houses for 100 Architects» και θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα δείγματα ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής του 20ού αιώνα. Πιστεύοντας βαθιά ότι η αρχιτεκτονική θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη και να εξυπηρετεί τον τρόπο ζωής, εξηγεί: «Στα εξοχικά δεν καθόμαστε ποτέ μέσα. Τα τεράστια σαλόνια μένουν άχρηστα. Όλοι ζουν έξω, στη βεράντα». Γι’ αυτό και στα νέα του σχέδια δίνει έμφαση στο «έξω σαλόνι», που πρέπει να είναι προστατευμένο από τον βοριά αλλά σε άμεση επαφή με την κουζίνα και την πισίνα. Το 1992 τιμήθηκε με το Ευρωπαϊκό Βραβείο Αρχιτεκτονικής Mies van der Rohe, το 1999 έλαβε το Αριστείο των Καλών Τεχνών της Ακαδημίας Αθηνών (η μοναδική τεκμηριωμένη περίπτωση αρχιτέκτονα στον οποίο απονεμήθηκε η συγκεκριμένη διάκριση), ενώ η ακαδημαϊκή του αναγνώριση σφραγίστηκε με την αναγόρευσή του σε επίτιμο διδάκτορα του ΑΠΘ (1991) και του ΕΜΠ (2001). Το 2007, η εκλογή του ως τακτικού μέλους της Ακαδημίας Αθηνών στην έδρα της Αρχιτεκτονικής Εφαρμοσμένων Συνθέσεων ήρθε ως το φυσικό επιστέγασμα μιας πορείας που δεν γνώρισε ποτέ εκπτώσεις. Λίγο αργότερα φέρνει να μας δείξει όλες τις μακέτες που αφορούν το μεγάλο πρότζεκτ που ετοιμάζει εδώ και πολύ καιρό στη Μύκονο και εξηγεί τη δυσκολία να παντρέψεις τη διεθνή πολυτέλεια με την τοπική ταυτότητα. Πρόκειται για το νέο Four Seasons, ένα έργο

Εσωτερικό από την κατοικία στο Πόρτο Χέλι

24

LiFO

μεγάλης κλίμακας, το οποίο όμως δεν αντιμετωπίζει ως ένα τυπικό ξενοδοχείο, αλλά ως ένα παραδοσιακό χωριό. «Πρέπει να έχεις όλες τις προδιαγραφές του Hilton, αλλά χωρίς να είναι Hilton», λέει και μου εξηγεί ότι ο προβληματισμός του ήταν ο εξής: «Πώς θα το κάνω μυκονιάτικο και να δουλεύει για Αμερικάνους;». Κάπως έτσι εξιστορεί τη φιλοσοφία που ακολούθησε για να δημιουργήσει ένα «χωριό» σε ένα νησί που υπεραγαπά. Και αναφέρει: «Το Four Seasons στη Μύκονο σχεδιάστηκε με τη λογική της διάσπασης του όγκου σε μικρά “σπιτάκια”, ακολουθώντας την κλίμακα του νησιού. Ουσιαστικά, ήθελα να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις ενός πολυτελούς θερέτρου χωρίς να χαθεί η αίσθηση του οικισμού. Το σχεδίασα στην αρχή πάνω σε μια χαρτοπετσέτα, κάποια στιγμή που ήμουν στο καφενείο», θυμάται. Και προσθέτει: «Στο κέντρο του οικισμού τοποθέτησα την “πλατεία”, το δημαρχείο (ρεσεψιόν), το καφενείο και την εκκλησία. Αυτή η ιεραρχική διάταξη, ο Θεός, η εξουσία και ο λαός, είναι μια παγκόσμια συνταγή για κάθε πετυχημένη κοινωνική δομή, από την Ιταλία μέχρι την Ύδρα». Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη θέα, με μια έξυπνη τομή στο έδαφος ώστε όλα τα δωμάτια, ακόμα και τα ισόγεια, να έχουν οπτική επαφή με τη θάλασσα. «Ακόμη και αυτά τα δύο εκκλησάκια στο σχέδιο που βλέπεις», μου λέει, «ήταν έμπνευση από το βιβλίο του Ρόμπερτ Μακέιμπ. Όπως και οι δύο φίλοι που κάθονται στην πεζούλα, προέρχονται από φωτογραφία του». Για τον Βαλσαμάκη, η αρχιτεκτονική δεν γεννιέται ποτέ σε ένα κενό αέρος. Ένα φωτογραφικό στιγμιότυπο, μια λεπτομέρεια τοπίου, μια ανθρώπινη στάση μπορούν να μετατραπούν σε αρχιτεκτονική μορφή. Έπειτα, με ένα μειδίαμα που προαναγγέλλει ότι ακολουθεί αφήγηση, περνά στη Μύκονο. « Έχει ιδιαίτερη σημασία η ιδιαιτερότητά της μέσα στην ιστορία», αναφέρει αστειευόμενος. «Σε αντίθεση με άλλα νησιά, όπου οι οικισμοί χτίζονταν ψηλά από φόβο για τους πειρατές, στη Μύκονο οι ίδιοι οι κάτοικοι ήταν πειρατές». Σταματά για μια στιγμή, απολαμβάνοντας την αντίδραση, και συνεχίζει: « Έχτιζαν πάνω στο κύμα, όπως στη Μικρή Βενετία, για να ξεφορτώνουν κατευθείαν τα λάφυρα στα σπίτια τους». Εκεί αντιλαμβάνεσαι τη γοητεία που του ασκεί ο τρόπος με τον οποίο η ιστορία, ο μύθος και η ανάγκη εγγράφονται στον συλλογικό χώρο. Για εκείνον, κάθε τόπος κουβαλά μια λογική που ξεπερνά την αισθητική του εικόνα, έναν χαρακτήρα που πρέπει πρώτα να αφουγκραστείς, προτού επιχειρήσεις να τον σχεδιάσεις.

Η

ζωή του δεν υπήρξε πάντοτε ανέφελη. Θυμάται τη θητεία του στον στρατό, το 1948, και τις σκληρές ημέρες στον Γράμμο και στο Βίτσι. Καθώς μιλά, σηκώνεται και μου δείχνει ένα σημείο της βιβλιοθήκης του: εκεί φυλάσσει όλα τα τεύχη ενός αρχιτεκτονικού περιοδικού της ίδιας εποχής. Του τα έστελναν φίλοι του στο βουνό, στο μέτωπο. Τα έχει διατηρήσει με ευλάβεια, ως τεκμήρια μιας περιόδου σε αναταραχή. Η σκηνή αποκαλύπτει κάτι ουσιαστικό για τον ίδιο: ακόμη και στις πιο αντίξοες συνθήκες, η αρχιτεκτονική δεν ήταν επάγγελμα που θα ερχόταν αργότερα. Αποτελούσε ήδη μια σταθερή πυξίδα. Ανατρέχει επίσης στα χρόνια προτού βρει οριστικά τον δρόμο του, όταν αισθανόταν, όπως λέει με αυτοσαρκασμό, «αποτυχημένος ζωγράφος». «Ζωγράφιζα από μικρός, περίπου από τα δεκαπέντε μου», θυμάται, «αλλά δεν πίστευα ότι θα γίνω σπουδαίος εικαστικός. Κάπως έτσι στράφηκα στην αρχιτεκτονική». Οι αναφορές του παραμένουν σταθερές και αδιαπραγμάτευτες: ο Λε Κορμπιζιέ και ο Μις φαν ντερ Ρόε. Τα βιβλία τους βρίσκονται σε περίοπτες θέσεις στο γραφείο του. «Αγαπώ πολύ και τα έπιπλά τους», συμπληρώνει. Η ματιά του στρέφεται στο Φάληρο της νιότης του. Θυμάται μια Αθήνα που σταματούσε στο παλιό αεροδρόμιο, με τη «βρόμα» και την εγκατάλειψη της εποχής. Αναπολεί το ταξίδι-σταθμό στην Ισπανία, σε μια εποχή που οι Έλληνες, όπως λέει με χιούμορ, ήταν ακόμα «βλάχοι», χωρίς γνώση τού τι συνέβαινε έξω. Εκεί, οδηγώντας στις μαγικές ακτές, είδε για πρώτη φορά οργανωμένα τουριστικά λιμάνια με παροχές ηλεκτρικού και νερού για τα σκάφη, πράγματα αδιανόητα για την τότε Ελλάδα. Αυτές οι εικόνες ήταν το δικό του πραγματικό «πανεπιστήμιο». «Όλη αυτή τη διαδρομή την έκανα με το αυτοκίνητο. Ιταλία, Γαλλία, Μασσαλία, Ισπανία μέχρι το Γιβραλτάρ. Και μετά ξανά πίσω. Μαγική εμπειρία. Πήγαινα σε όλα τα λιμάνια και εξερευνούσα. Έπαιρνα ιδέες για το τι θα φτιάχναμε», αφηγείται. Για τον Νίκο Βαλσαμάκη, τα ταξίδια και οι διαδρομές ήταν σαν ανοιχτό εργαστήριο: κάθε στάση, κάθε παραλιακή πόλη, κάθε λιμάνι γινόταν μάθημα. Δεν ταξίδευε ως τουρίστας, αλλά ως άνθρωπος που αναζητούσε μορφές και σταθμούς έμπνευσης που θα μπορούσαν κάποτε να μεταφερθούν στο ελληνικό τοπίο. Επιστροφή στο γραφείο του, σ’ έναν χώρο στον οποίο βρίσκεται από τη δεκαετία του ’60. Η κουβέντα για τις πρώτες του πολυκατοικίες φέρνει στην επιφάνεια μια τρυφερή αλλά και σκληρή ανάμνηση από την Κατοχή. «Μεγάλωσα σε ένα μικρό μπαλκονάκι. Εκεί έβγαλε η μητέρα μου (η Ντουντού, όπως την έλεγα) τον πόλεμο, σε μια καρέκλα, τέσσερα χρόνια ολόκληρα, ανάμεσα σε Ιταλούς και Γερμανούς. Το μπαλκόνι ήταν το σαλόνι μας, το παράθυρο ήταν όλος μας ο κόσμος»,

23.04.26

ΝΙΚΟΣ

ΒΑ Λ Σ ΑΜΑΚΗΣ «Το Four Seasons στη Μύκονο σχεδιάστηκε με τη λογική της διάσπασης του όγκου σε μικρά “σπιτάκια”, ακολουθώντας την κλίμακα του νησιού. Το σχεδίασα στην αρχή πάνω σε μια χαρτοπετσέτα, κάποια στιγμή που ήμουν στο καφενείο. Στο κέντρο του οικισμού τοποθέτησα την “πλατεία”, το δημαρχείο (ρεσεψιόν), το καφενείο και την εκκλησία. Αυτή η ιεραρχική διάταξη, ο Θεός, η εξουσία και ο λαός, είναι μια παγκόσμια συνταγή για κάθε πετυχημένη κοινωνική δομή».

Η δική του κατοικία στη Φιλοθέη κόσμησε το εξώφυλλο του λευκώματος της Taschen «100 Houses for 100 Architects».

Η πολυκατοικία της οδού Σεμιτέλου 5 (1951-1953), η οποία θεωρείται ότι ανανέωσε την τυπολογία της αστικής πολυκατοικίας στην Αθήνα.

Ο Νίκος Βαλσαμάκης σε νεαρή ηλικία. Από το προσωπικό του αρχείο

LiFO 23.04.26

25

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

ΝΙΚΟΣ

ΒΑ Λ Σ Α

Ο Νίκος Βαλσαμάκης στην κατοικία στο Πόρτο Χέλι

26

LiFO

23.04.26

ΑΜΑΚΗΣ

ΦΩΤΟ: ΜΑΡΙΑ ΒΑΛΣΑΜΑΚΗ

θυμάται με μελαγχολικό ύφος. Πράγματι, πριν από τον Βαλσαμάκη, τα μπαλκόνια στις προπολεμικές πολυκατοικίες ήταν στενά, σχεδόν διακοσμητικά. «Ο κόσμος το καλοκαίρι κατέβαζε τα κρεβάτια στο πεζοδρόμιο για να κοιμηθεί», λέει. Ο ίδιος ήταν από τους πρώτους που «μεγάλωσαν» τα μπαλκόνια, μετατρέποντάς τα σε ζωτικό χώρο της ελληνικής οικογένειας. Παρά την αρχική δυσπιστία των «παλαιών» αρχιτεκτόνων, που επέμεναν στα κλασικά πρότυπα, ο κόσμος αγκάλιασε αυτό το νέο, μοντέρνο στυλ που επέτρεπε στο σπίτι να αναπνέει. Μια από τις πιο απολαυστικές στιγμές της αφήγησης είναι η ανάλυση της «μαγείας» του σοβατίσματος. Ο Νίκος Βαλσαμάκης περιγράφει την αρχιτεκτονική μακριά από θεωρίες. Πρόκειται για μια χειρωνακτική τέχνη. «Η μαγκιά του αρχιτέκτονα βρίσκεται στην υφή που θα δώσεις στον σοβά», επισημαίνει. Κι έτσι εξηγεί τις διαφορές ανάμεσα σε εκείνο με τη λάμα, το «πεταχτό» ή τη φραπίνα (χτύπημα με το σφυρί). Θυμάται έναν τεχνίτη στη Μύκονο που, θέλοντας να πετύχει το τέλειο «πεταχτό», μάζεψε θυμάρια, τα έδεσε σε ξύλο και χτυπούσε με αυτά τον σοβά για να δώσει τη συγκεκριμένη μορφή στην επιφάνεια. «Αυτή ήταν η διαφορά των αρχιτεκτόνων τότε. Η μαγεία κρινόταν στο πώς θα διαμορφωθεί ο σοβάς. Ενώ οι κοινές πολυκατοικίες ήταν γκρίζες, στο χρώμα του τσιμέντου, επέλεγα τα λευκά τσιμέντα, δίνοντας μια άλλη φωτεινότητα στα έργα μου», αναφέρει. Πέρα από τα 16 διεθνή βραβεία και τις αναρίθμητες διακρίσεις, η μεγαλύτερη κληρονομιά του Νίκου Βαλσαμάκη είναι η ίδια η Αθήνα. Μια πόλη που, μέσα από τα δικά του κτίρια, έμαθε να κοιτάζει το μέλλον με αυτοπεποίθηση, διατηρώντας την επαφή της με το μοναδικό μεσογειακό φως. Είναι ρεαλιστής, χωρίς εξιδανικεύσεις. Έτσι, για την Αθήνα, πιστεύει πως είναι μια πόλη «ζωντανή», παρά την έλλειψη των μεγάλων παλιών κτιρίων που έχουν το Παρίσι ή η Ρώμη. «Η Αθήνα δεν έχει τον ιστορικό πλούτο άλλων ευρωπαϊκών πόλεων», υποστηρίζει. «Παραμένει όμως μια πόλη με ζωή, μνήμη και δυνατότητες», λέει και υπογραμμίζει: «Δεν θα άφηνα ποτέ την Αθήνα για να μείνω στο Μόναχο ή στο Παρίσι». «Ο πατέρας μου είχε καταγωγή από την Κεφαλονιά και εργαζόταν στον Πειραιά, σε ένα ναυτιλιακό γραφείο. Είχα έναν αδελφό και μεγαλώσαμε σε ένα διαμέρισμα της οδού Μουρούζη», αφηγείται, επιστρέφοντας για λίγο στα πρώτα χρόνια μιας ζωής που έμελλε να ταυτιστεί με την ελληνική αρχιτεκτονική του 20ού αιώνα. Η αναφορά δεν έχει καθόλου νοσταλγικό τόνο. Με τη σύζυγό του, Μαρία Σερδάρη, γνωρίστηκαν το 1955 και παντρεύτηκαν δέκα χρόνια αργότερα. Όταν τη

«Μεγάλωσα σε ένα μικρό μπαλκονάκι. Εκεί έβγαλε η μητέρα μου τον πόλεμο, σε μια καρέκλα. Το μπαλκόνι ήταν το σαλόνι μας, το παράθυρο ήταν όλος μας ο κόσμος. Στις προπολεμικές πολυκατοικίες τα μπαλκόνια ήταν στενά, σχεδόν διακοσμητικά. Ο κόσμος το καλοκαίρι κατέβαζε τα κρεβάτια στο πεζοδρόμιο για να κοιμηθεί. Έτσι, ήμουν από τους πρώτους που τα μεγάλωσαν».

ρωτώ πώς θα τον περιέγραφε, χαμογελά προτού απαντήσει στα αγγλικά: «out of this world». Και ύστερα το εξηγεί πιο απλά: «Ο Νίκος δεν ανήκει στον κόσμο αυτό. Είναι φαινόμενο αυτός ο άνθρωπος». Η φράση ακούγεται τρυφερή και απολύτως ακριβής. Περιγράφει έναν άνθρωπο που έζησε πάντα με δικούς του ρυθμούς και τους δικούς του κανόνες. Σήμερα δεν πηγαίνει πλέον σε συνέδρια, στο Πολυτεχνείο ή στην Ακαδημία Αθηνών. «Η Ακαδημία δεν ήταν για μένα», λέει με εκείνη τη μείξη αυστηρότητας και σκωπτικής διάθεσης που δεν εγκατέλειψε ποτέ. Όταν τον ρωτώ αν έχει σκεφτεί πώς θα αξιοποιηθεί το αρχείο του, η απάντηση έρχεται ήσυχα και χωρίς κάποια δραματοποίηση: «Θα μείνει στους αρχιτέκτονες και στο ινστιτούτο» [Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής]. Για εκείνον, ακόμη και η υστεροφημία μοιάζει να έχει πρακτικό χαρακτήρα, ως εργαλείο συνέχειας και γνώσης, όχι ως μνημείο. Καθώς με ξεναγεί στα υπόλοιπα δωμάτια του γραφείου, ανάμεσα σε μεγάλους πίνακες, σχέδια και τεκμήρια δεκαετιών δημιουργίας, σταματά μπροστά σε ένα έργο και λέει κάτι που ίσως συνοψίζει ολόκληρη τη φιλοσοφία του: «Κάθε σπίτι είναι ένα αντικείμενο φτιαγμένο για ανθρώπους». Μέσα σε αυτήν τη φράση χωρούν η αυστηρότητα, η τρυφερότητα και η ουσία μιας ζωής αφιερωμένης στο να δίνει μορφή στον τρόπο με τον οποίο κατοικούμε τον κόσμο. «Ο τόπος, ο χρόνος και οι πολιτιστικές συνθήκες είναι οι παράμετροι που γεννούν την καλή αρχιτεκτονική», είχε πει κάποτε από τη σκηνή του Μεγάρου Μουσικής. Είναι λόγια που συμπυκνώνουν ολόκληρη την κοσμοθεωρία του: ότι κανένα κτίριο δεν υπάρχει αποκομμένο από το περιβάλλον, την εποχή και τους ανθρώπους που το κατοικούν. Άραγε, τι τον έχει διδάξει η ζωή; Η απάντησή του είναι απλή και λακωνική: «Δουλεύεις, μεγαλώνεις, γερνάς. Σημασία έχει να αγαπάς αυτό που κάνεις». Λίγο προτού τον αποχαιρετήσω, βγαίνουμε μαζί στο πεζοδρόμιο της Πλουτάρχου. Σταματά για μια στιγμή και αρχίζει να μου δείχνει λεπτομέρειες στις όψεις των πολυκατοικιών, αδιόρατες πτυχές που οι περισσότεροι προσπερνούμε βιαστικά: μια εσοχή σε μια μαρκίζα, τον ρυθμό ενός εξώστη, την ισορροπία ανάμεσα σε δύο υλικά, μια μικρή αντίθεση που δίνει χαρακτήρα σε ολόκληρη πρόσοψη. Ύστερα τον βλέπω να επιστρέφει στο γραφείο του. Και σκέφτομαι πως, ύστερα από τόσες δεκαετίες, εξακολουθεί να τον ευχαριστεί το ίδιο πράγμα: να περπατά ανάμεσα στα κτίρια που κάποτε ονειρεύτηκε.

Ο Νίκος Βαλσαμάκης στο γραφείο του στην οδό Πλουτάρχου

LiFO 23.04.26

27

q Γεννήθηκα στην Αθήνα το 1939. Είχα έναν αδελφό οκτώ χρόνια πιο μεγάλο που, όπως μου λένε, συνεχώς μού τραβούσε τα μαλλιά και με τσιμπούσε, γιατί πήρα όλη την αγάπη. Μέναμε σε μια μονοκατοικία με αυλή στην Καλλιθέα και υπήρχε μια μεγάλη μουριά, τεράστια – συνέχεια ανέβαινα και καθόμουν στα κλαδιά της, και έτρωγα και όλα τα μούρα.

q Την Κατοχή δεν τη θυμάμαι. Θυμάμαι μόνο μια φορά ένα οδόφραγμα που ήρθαν οι Εγγλέζοι και το έριξαν με ένα τανκ και έγινε μεγάλο νταβαντούρι – ξυπνήσαμε μέσα στη νύχτα, ήταν σαν πανηγύρι. Το ότι πιάσανε τον μπαμπά μου, όμως, δεν το θυμάμαι. Μάλλον δεν ήθελα να το θυμάμαι. Σχολείο πήγα σε ένα μικρό ιδιωτικό και αποφοίτησα πριν από τα 17. Ήταν ένα σχολείο όπου έκανες και όλα τα άλλα, εκτός από μαθήματα, χορό και πιάνο. Είχαμε πιάνο στο σπίτι, η μαμά μου έπαιζε μόνο τραγούδια αλλά είχε παρτιτούρες κι εγώ τις έψαχνα. Πρέπει να ξεκίνησα μαθήματα γύρω στα επτά. Το πιάνο ήταν μια κούκλα, ένα κόκκινο με καντηλέρια που το δώσαμε όταν παντρεύτηκα για να πάρω ένα πιάνο με ουρά – όταν το σκέφτομαι, ακόμα το νιώθω σαν αγκάθι στην καρδιά μου.

Πιανίστρια. Γεννήθηκε στην Καλλιθέα, ζει στην Αγία Παρασκευή.

q Τώρα το βλέπω –μάλλον όταν άρχισα να διδάσκω το κατάλαβα– ότι είχα πολλές ευκολίες, αλλά ήμουν παιδί σφιγμένο, νευρικό. Παρ’ όλα αυτά, με θεωρούσαν ταλέντο, μάθαινα μόνη μου, η μαμά μου δεν με βοηθούσε. Μέχρι τα 14 έκανα πάντα ιδιαίτερα, πρώτη μου δασκάλα ήταν η μαμά του Σταύρου Παπασταύρου. Στη συνέχεια με πήγαν στο ωδείο για να προχωρήσω. Έμεινα τέσσερα χρόνια και μετά έφυγα στη Γερμανία. Φαίνεται προδιαγεγραμμένο ότι θα γινόμουν πιανίστρια, αλλά εγώ ήθελα να γίνω και ηθοποιός. Προτού πάω στη Γερμανία είχα μάθει τον μονόλογο από το Καλοκαίρι και καταχνιά που έπαιζε η Βέρα Ζαβιτσιάνου στο Τέχνης –ήταν τόσο φινετσάτη, αέρινη– και ένα ποίημα του Χατζόπουλου, το «Άσ’ τη βάρκα». Φυσικά κρυφά από το σπίτι ετοιμαζόμουν, αλλά δεν έδωσα τελικά, γιατί δεν είχα υπολογίσει ότι θα με έστελναν στη Γερμανία. Δεν είχα υποτροφία, στριμώχτηκαν οι γονείς μου αλλά με έστειλαν. Μίλησα και με τη δασκάλα μου τότε, την Κρινιώ Καλομοίρη, που είχε έρθει από το Παρίσι, με τα ρούχα της τα πολύχρωμα, τα τσιγάρα της, με την τρέλα της, με την ομορφιά της και το Εθνικό Ωδείο άλλαξε όψη.

q Η Κρινιώ μού είχε διαλέξει δάσκαλο, τον Eric Ten-Berg. Έδωσα εξετάσεις που ήταν σχετικά εύκολες και έφτασα στο Μόναχο, όπου γύρισε ο κόσμος μου ανάποδα. Εκεί γνώρισα αμέσως άλλους δυο Έλληνες που ήταν πιανίστες. Εκεί γνώρισα και τη φίλη μου Καλλιόπη Πλατσούκα, που μου έδωσε να διαβάσω Μπέκετ και Κάφκα, που δεν τους είχαμε ακουστά. Έτσι πρωτοδιάβασα τη Δίκη του Κάφκα και το Murphy του Μπέκετ και μου άρεσαν πολύ. Μου άρεσε πολύ το διάβασμα, σε αντίθεση με τις κούκλες, που τις άφηνα στην άκρη. Μέχρι σήμερα διαβάζω πολύ· και ο αδελφός μου διάβαζε πολύ, αλλά Έλληνες – δεν νομίζω να υπήρχαν τόσο καλές μεταφράσεις τότε. Θυμάμαι, διάβασα Κνουτ Χάμσουν που μου έκανε μεγάλη εντύπωση – σκέφτομαι καμιά φορά πώς είναι δυνατόν να είσαι φιλοναζί και να γράφεις έτσι.

q Στη Γερμανία γνώρισα τον Γρηγόρη, γίναμε φίλοι, στη συνέχεια ζευγάρι και επιστρέψαμε μαζί στην Ελλάδα. Ό,τι έμαθε, μου έλεγε, το έμαθε από τα μουσεία, αυτά θεωρούσε πιο σημαντικά για έναν καλλιτέχνη. Παντρευτήκαμε χωρίς λεφτά, χωρίς δεκάρα, και όταν επιστρέψαμε μέναμε στο ισόγειο αυτού του σπιτιού, στην Αγία Παρασκευή, γιατί εν τω μεταξύ είχαν μετακομίσει εδώ και οι γονείς μου. Κλείσαμε τη βεράντα σε σχέδιο που έστειλε ο Γρηγόρης από το Μόναχο και ζούσαμε όλοι μαζί. Ευτυχώς για μένα υπήρχε ο θεσμός της προίκας και μου είχαν δώσει ένα σπίτι στην Καλλιθέα που το πουλήσαμε και πήραμε ένα μικρό σπίτι στους Αμπελόκηπους. Ήταν η πρώτη πολυκατοικία εκεί, στην Πανόρμου, μετά χτίστηκαν όλα γύρω γύρω και υποφέραμε. Θυμάμαι, στην αρχή έβλεπες το Πολύγωνο σαν να ήσουν σε νησί, μικρά μικρά σπιτάκια. Μετά άλλαξαν όλα. Για να καταλάβεις, εγώ πήγαινα με μια φίλη μου βόλτες στη Βασιλίσσης Σοφίας, που θύμιζε Προυστ με όλα αυτά τα καταπληκτικά σπίτια που υπήρχαν.

q Ο Γρηγόρης με έσωσε. Ήμουν κλειστός άνθρωπος, δεν έκανα εύκολα συντροφιές. Με εκείνον άνοιξα γιατί ήταν πολύ κοινωνικός, δεν ντρεπόταν, είχε μεγάλη τρέλα, ήταν αυθόρμητος αλλά είχε και μια τραγικότητα που την ανακάλυψα αφότου την είδε ο Γιάννης Χρήστου. Και έχω την εντύπωση ότι όλα όσα τον απασχολούσαν δεν τα συζητούσε, παρόλο που φαινόταν τόσο ανοιχτός. Αυτό φαίνεται στη ζωγραφική του, που δείχνει έναν κόσμο μοναχικό και εσωστρεφή, γεμάτο σύμβολα. Για μένα το πιο σημαντικό και συμβολικό για τον Γρηγόρη είναι μια ανάμνηση που μου έχουν αφηγηθεί: όταν τέλειωνε το σχολείο άφηνε την τσάντα του και πήγαινε σε ένα αδιέξοδο, εκεί που έμενε, στην Αλκαμένους, σε μια πολύ υποβαθμισμένη περιοχή κοντά στον σταθμό Λαρίσης, έβαζε μια καρέκλα, καθόταν και φώναζε «βοήθεια». Έκανε μια ιεροτελεστία, μια περφόρμανς για να φωνάξει «βοήθεια». Αυτό δεν δείχνει τι ήταν; Επίσης ήταν σε μόνιμη αγανάκτηση, είχε δυσθυμία: πηγαίναμε σε μια παραλία μαγική και έβλεπε τα σκουπίδια, είχε όλη την ομορφιά γύρω του και έβλεπε το άσχημο. Τα έβλεπε όλα.

q Με τον Χρήστου γνωριστήκαμε και κάναμε πολλή παρέα για λίγα χρόνια, αλλά ήταν συμπυκνωμένα, σαν μια ζωή. Στο Μόναχο το 1968 κάναμε την «Αναπαράσταση», τον «Πιανίστα» –αυτά είναι μουσικοδράματα–, κι εγώ έπαιζα στο σύνολο. Έπρεπε να κάνω ένα «μπουμ» ή να χτυπάω μια νότα, αλλά είχε τόση ένταση η μουσική που θα μπορούσα να το κάνω κάθε μέρα χωρίς να βαριέμαι. Στο τέλος έπρεπε να βγάλω μια κραυγή μέσα στο πιάνο και δεν μπορούσα, ντρεπόμουν μάλλον, και λέει ο Γρηγόρης «να τη βγάλω εγώ;». Την έβγαλε και έτσι άρχισαν να δουλεύουν μαζί και έγινε ο «Πιανίστας», ήθελε έναν περφόρμερ ο Χρήστου, όχι έναν ηθοποιό. Ο Χρήστου κατάλαβε την τραγικότητα του Σεμιτέκολο γι’ αυτό του έδωσε τον ρόλο σε αυτό το έργο για ηθοποιό, οργανικό σύνολο και μαγνητοταινίες.

q Πήγαμε τότε, το 1970, στη γιορτή του Γιάννη σε μια ταβέρνα στο Λιόπεσι, όπου κάναμε όλες τις γιορτές. Ο ταβερνιάρης είχε γεμίσει τον χώρο με λουλούδια και ο Γρηγόρης είπε «σαν Επιτάφιος είναι αυτό», σήκωσε ένα τραπέζι με λουλούδια και το περιέφεραν παντού. Αυτό είναι κάτι που σκέφτομαι μέχρι σήμερα. Βέβαια, μετά συνέβη το δυστύχημα και έκτοτε ψάχνουμε να βρούμε συνδέσεις, σημάδια. Εμένα μου αρέσει να πιστεύω σε τέτοια μεταφυσικά. Κάνω πολλές σκέψεις για τον θάνατο, πως όταν ο θάνατος είναι αιφνίδιος δεν υποφέρεις, γιατί καθώς μεγαλώνεις και γερνάς, κάθε χρόνο κάτι χάνεις. Εγώ έχασα την Άνδρο, δεν μπορώ να ανέβω τα 127 σκαλιά. Είναι ένα μέρος που λατρεύω, στο οποίο μου άρεσε να πηγαίνω και μετά τον θάνατο του Γρηγόρη και να μένω μόνη μου.

q Στο αυτοκίνητο του Χρήστου εκείνη τη νύχτα ήμασταν έξι και μείναμε τρεις. Οι δύο σκοτώθηκαν επί τόπου, ο Χρήστου και η γυναίκα του Στέφανου Βασιλειάδη, ενώ η γυναίκα του Χρήστου πέθανε δύο εβδομάδες αργότερα. Ο Γρηγόρης ήταν ο πιο τυχερός, έπαθε ελαφριά διάσειση, ο Στέφανος Βασιλειάδης βαριά διάσειση κι εγώ έσπασα τη λεκάνη μου. Αλλά βρίσκω μια αδικία σε όλο αυτό· ο Γρηγόρης κι εγώ δεν είχαμε παιδιά και ζήσαμε, ο Βασιλειάδης είχε δύο παιδιά που έχασαν τη μητέρα τους. Ο Χρήστου είχε τρία παιδιά που έχασαν και τους δυο γονείς τους.

q Το γεγονός αυτό καθόρισε τη ζωή τού Γρηγόρη απολύτως. Μάλιστα, τα πρώτα χρόνια άρχισε να θέλει να κάνει μουσική, να μάθει νότες, ρυθμούς και έκανε ένα-δυο πράγματα που είχαν ενδιαφέρον. Εκείνη την εποχή δεν ζωγράφιζε, ξεκίνησε αργότερα και πήγε καλά. Όταν έκανε τις «Κούκλες» έβαλε ήχους και μια μαγνητοταινία που έπαιζε σε λούπα, δεν απομακρύνθηκε δηλαδή από τον Χρήστου.

q Ο Χρήστου σε απελευθέρωνε. Από κει που δεν μπορούσα να βγάλω την κραυγή, αργότερα στα έργα του χτυπιόμουν ανεξέλεγκτα: χτυπούσα μέσα στο πιάνο, μέσα στις χορδές, με το ένα χέρι έπαιζα συγχορδίες και με το άλλο είχα έναν χάρακα πλαστικό και κοπανούσα τις χορδές. Αισθανόμουν διονυσιασμένη όταν το έκανα αυτό. Μάλιστα, μια φορά, στο

28

LiFO

απο την αργυρω μποζωνη φωτογραφιeσ: παρισ ταβιτιαν

23.04.26

σύγχρονη τέχνη Τη σύγχρονη τέχνη την υποτιμάμε πολύ, όχι μόνο σήμερα, πάντα την υποτιμούσαμε. Ο Χατζιδάκις είχε πει κάποτε ότι ένας που καταλαβαίνει τον Μπραμς θα καταλάβει και τα καλά σύγχρονα έργα.

LiFO 23.04.26

29

τέλος της «Πράξης για 12», ήρθαν οι μουσικοί γύρω από το πιάνο και φώναζαν κι εγώ δεν καταλάβαινα, τόσο που χτύπησα με τον χάρακα μια βιολονίστρια στο σαγόνι και έπεσε κάτω. Τον Χρήστου δεν τον ενδιέφερε αυτό που έλεγε «η πόρνη αισθητική». Τον ενδιέφερε να βγάζει μόνο συναίσθημα. Χωρίζω τη ζωή μου πριν και μετά τον Χρήστου και πριν και μετά τον Γρηγόρη. Αυτή είναι φοβερή μοιρασιά της ζωής σε κομμάτια.

q Για να βιοποριζόμαστε, έκανα μαθήματα ιδιαίτερα –δεν ήθελα να πάω σε ωδεία, δεν μου αρέσουν– και ο Γρηγόρης είχε ανοίξει ένα μαγαζί με τουριστικά αντικείμενα κοντά στο Αρχαιολογικό Μουσείο.

q Με ενδιέφερε η σύγχρονη μουσική. Είχα γνωριστεί με τον Θόδωρο Αντωνίου, που ήταν κι εκείνος στο Μόναχο και είχε πιανίστρια την Αλίκη Βατικιώτη. Ήμασταν λίγες οι πιανίστριες τότε και ήταν πιο εύκολα τα πράγματα, έκανες εύκολα καριέρα, αλλά δεν ζούσες αν δεν ήσουν σε ωδείο ή δεν έκανες μαθήματα. Κάποια στιγμή, που δεν μπορούσε να παίξει, έπαιξα εγώ στη θέση της και κόλλησα με τη σύγχρονη μουσική, ήμουν στο Ελληνικό Συγκρότημα Σύγχρονης Μουσικής που είχε ιδρύσει ο Θόδωρος. Έμεινα πολλά χρόνια εκεί κι αυτό ήταν και καλό και κακό, έφυγα από την κλασική μουσική λιγάκι. Με τη σύγχρονη μουσική υπάρχει ένας μεγάλος κίνδυνος. Μπορεί να μελετάς ένα έργο για μέρες και μετά να βλέπεις ότι το έργο είναι μάπα, αλλά πρέπει να το παίξεις. Ένιωσα κάποια στιγμή ότι είχα χάσει πολύ χρόνο, γιατί στην κλασική μουσική παίζουμε τα καλά των καλύτερων – δηλαδή ο Μπετόβεν έχει γράψει και πράγματα που δεν είναι καλά. Εμείς ξέρουμε τα καλά, αυτά έχουν μείνει, αυτά παίζουμε. Καμιά φορά πας να ακούσεις «άγνωστα» ή «άπαιχτα» έργα και πλήττεις θανάσιμα: υπάρχει κάποιος λόγος που δεν παίζονται, δεν αρέσουν και καλώς έχουν μείνει άπαιχτα. Μη γελιόμαστε, αυτά που ακούμε είναι ο αφρός της μουσικής, σε αυτά πηγαίνουμε.

q Έπαιζα και στο Τρίτο Πρόγραμμα και λόγω της σύγχρονης μουσικής γνώρισα όλους τους συνθέτες που μετά απέκτησαν θέσεις, τον Κουρουπό, τον Γρηγορίου και άλλους. Με τον Σφέτσα και τον Μικρούτσικο ήμασταν πολύ κοντά. Αυτοί ήταν λίγα χρόνια νεότεροί μου, αλλά με αγαπούσαν γιατί ήμασταν δυο-τρεις πιανίστριες που παίζαμε σύγχρονα. Υπήρχε ένα πνεύμα εκείνη την εποχή, στη Μεταπολίτευση, οι συνθέτες έψαχναν πολύ, υπήρχε μεγάλος ενθουσιασμός. Θα μπορούσα να πω ότι έμοιαζε με τη Γαλλία της προηγούμενης δεκαετίας που ήταν όλοι μαζί οι δημιουργοί, μια τέτοια κατάσταση υπήρχε. Ο Χατζιδάκις ήταν ο κεντρικός πόλος. Βέβαια και μέσα στη χούντα, μπορεί λίγα έργα να ήταν σπουδαία, αλλά είχαμε ένα τρομερό νεανικό κοινό που έκανε αντίσταση μη ακούγοντας κλασική μουσική, ήταν ενθουσιώδες και επαναστατικό – ίσως και γι’ αυτό μου άρεσε η σύγχρονη μουσική. Σε μια συναυλία με τον Σπύρο Σακκά στο ΡΕΞ, που έγινε μέσα στη χούντα, στο τέλος άρχισε να τραγουδά ο Σπύρος το «Πότε θα κάνει ξαστεριά» κι εγώ χτυπούσα το πιάνο σαν κρουστό – το πήρε ο κόσμος και άρχισε να τραγουδά. Νομίζω αυτή ήταν η πιο συγκινητική στιγμή που έζησα σε όλη μου την καριέρα. Γενικά, στη χούντα τη γλιτώσαμε, αν και ο Γρηγόρης έκανε παράτολμα πράγματα. Όταν έγινε ο σταθμός του Πολυτεχνείου, έβαζε το ραδιόφωνο στη διαπασών στο μπαλκόνι – εγώ φοβόμουν τους σπιούνους, γιατί η γειτονιά δεν με χώνευε επειδή έπαιζα πιάνο όλη μέρα και τους ενοχλούσα.

q Γνωρίζαμε τον αδελφό του Λουκιανού Κηλαηδόνη που ήταν ζωγράφος και φαντάζομαι γι’ αυτόν τον λόγο με κάλεσε να παίξω στο «Πάρτυ στη Βουλιαγμένη» το 1983 – και επειδή έπαιζα σύγχρονη μουσική. Τι θυμάμαι από αυτό; Ξέρεις, είναι κάποιες συναυλίες εξαιρετικές που φεύγεις με ένα δράμα, σαν να κουβαλάς όλο το βάρος του κόσμου επάνω σου. Και σου αρέσει αυτό, δηλαδή άκουσες κάτι φοβερά καλό, που είναι ταυτόχρονα και κάτι λυτρωτικό που δεν σε αφήνει να πέσεις. Είναι και μερικές συναυλίες, ελάχιστες, που σου δημιουργούν ένα αίσθημα ευτυχίας, σαν να πετάς στον αέρα. Είδα μια τέτοια πρόσφατα και ενώ δεν θυμάμαι τι έφαγα χθες, τη θυμάμαι νότα-νότα.

q Λοιπόν, με τη συναυλία του Λουκιανού, αισθανόμουν ότι ήμουν σε μια παρέα χιλιάδων ανθρώπων, σε μια εξέδρα, και παίζω, κουνιέμαι ελαφρά και έρχονται βαρκούλες κοντά μας. Είχα ένα αίσθημα ευτυχίας που δεν έχω νιώσει ξανά γιατί σε όλες τις συναυλίες έχω πολύ τρακ, ακόμα και σήμερα, είναι θέμα χαρακτήρα.

q Σχεδόν όλοι οι μουσικοί έχουν τρακ και ο καθένας το αντιμετωπίζει αλλιώς. Εγώ παίρνω χαπάκια για να μη διαλυθώ, τρέμω το Βατερλό, άλλους δεν τους νοιάζει, παίζουν κάνοντας και λάθη και αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον, καθένας βρίσκει κάτι να βοηθηθεί. Αν δεν έχεις τρακ, είσαι κομπιουτεράκι – πρόβλημα θα το έλεγα κι αυτό. Νομίζω σε όλες τις συναυλίες ξεκινάς με τρακ, μετά κάπως προσαρμόζεσαι. Υπάρχουν κάποιες στιγμές που νιώθεις θεϊκά, ότι όλος ο κόσμος είναι δικός σου, κοντά σου, ακόμα και αν μερικοί κοιτάζουν το κινητό τους ή ψιλοκοιμούνται. Σε κάθε αίθουσα μπορεί να είναι πέντε άνθρωποι που σου στέλνουν μια ενέργεια απίστευτη. Γι’ αυτό και δεν μου αρέσουν οι ηχογραφήσεις, θέλω να μου στείλει μια δόνηση το κοινό, να μην είμαι εγώ και το μηχάνημα.

q Όλοι οι νεότεροι πιανίστες, πιστεύω, είναι καλύτεροι από ό,τι ήμασταν εμείς παλιά. Αυτό είναι καλό και το λέω και με την εμπειρία της δασκάλας, μια ιδιότητα που την κατανόησα και την εκτίμησα πολύ αργά, όταν πήγα να διδάξω στο Ωδείο της Καλαμάτας που διηύθυνε ο Σφέτσας. Πήγα λοιπόν σε μια πόλη θαυμάσια, μπήκα στο ωδείο και είχε δυο πιάνα Steinway καινούργια και από ένα Yamaha καινούργιο σε κάθε αίθουσα. Και επειδή συνήθως πας σε ωδεία και βλέπεις παμπάλαια πιάνα που δεν παίζουν, μαγεύτηκα και άρχισα μια άλλη καριέρα. Στα ωδεία φοιτούν πολλά παιδιά επειδή «πρέπει», όταν μπαίνουν στα πανεπιστήμια εγκαταλείπουν τη μουσική ή παίρνουν ένα πτυχίο, το κάνουν κορνίζα και δεν ξαναπαίζουν. Για να γίνεις μουσικός πρέπει κάτι να σε τρώει μέσα σου, πολύ βαθιά, για να αντέξεις και την αποτυχία και τον ανταγωνισμό και την απελπισία. Πρέπει να έχεις γερά νεύρα, γερό μυαλό και μεγάλη υπομονή, σαν αυτή των αθλητών που προπονούνται πέντε χρόνια για να τρέξουν δέκα δευτερόλεπτα.

q Τη σύγχρονη τέχνη την υποτιμάμε πολύ, όχι μόνο σήμερα, πάντα την υποτιμούσαμε. Ο Χατζιδάκις

Όλοι οι νεότεροι πιανίστες, πιστεύω, είναι καλύτεροι από ό,τι ήμασταν εμείς. Αυτό είναι καλό, και το λέω με την εμπειρία της δασκάλας.

είχε πει κάποτε ότι ένας που καταλαβαίνει τον Μπραμς θα καταλάβει και τα καλά σύγχρονα έργα.

q Εμένα με ενοχλεί να είμαστε διαρκώς σε θέση κριτή, να κρίνουμε την ώρα που ακούμε. Ο Πογκορέλιτς κάνει ό,τι θέλει, πες το αντιεπαγγελματικό, αντιμουσικό, κι εγώ δεν ξέρω τι, αλλά σε μαγεύει, αυτό έχει σημασία. Οι μεγάλοι ερμηνευτές είναι πιο «δημιουργοί» από τους μέτριους συνθέτες. Έχουμε πάρα πολύ καλούς νέους μουσικούς, αλλά δεν υπάρχει σιγουριά επαγγελματική και αναζητούν μια θέση σταθερή. Βέβαια τις θέσεις τις καλύτερες δεν τις έχουν οι καλύτεροι, αλλά αυτή είναι η ιστορία της χώρας μας.

q Μου αρέσει να σκέφτομαι τη ζωή μου, έφτασα μέχρι εδώ χωρίς μιζέρια. Ακούω μουσική γιατί για μένα είναι ψυχοθεραπεία αλλά και καθαρή μορφή σκέψεων και συναισθημάτων. Αγαπάω τη φύση, την τέχνη και τους νέους ανθρώπους και δεν καταλαβαίνω γιατί οι άνθρωποι δέχονται τις δικαιολογίες μιας επιτιθέμενης χώρας όταν όλοι ξέρουν τι εμπεριέχει ένας πόλεμος. Ξέρω ότι δεν είναι δημοφιλές αυτό που θα πω, αλλά ελπίζω σε μια παγκόσμια καταστροφή που θα γεννήσει ένα νέο είδος ανθρώπου.

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

30

LiFO

23.04.26

894

CLUBBING

Power Dance Club Athens Το PDC επιστρέφει δυναμικά στην Αθήνα, φέρνοντας ένα εκρηκτικό line-up που περιλαμβάνει τον CEM, συνιδρυτή του Herrensauna και βασική μορφή της σύγχρονης τέκνο σκηνής του Βερολίνου. Μαζί του οι Cherry Distress, K.atou, Maria Politi και Stathis.

25/4, 23:00, Plex, Κεραμεικού 28

32

THE WEEK Όσα ξεκινάνε αυτή την εβδομάδα

34

ΣΙΝΕΜΑ Οι νέες ταινίες της εβδομάδας

36

BIBΛΙΟ Μπορούν να σώσουν τα βιβλία οι celebrities;

LiFO 23.04.26

31

the week

σύγχρονη εποχή φαντάζουν μακρινά. Με νοσταλγία για τη χαμένη αυτή αφέλεια των καλοκαιρινών βραδιών, στήνει ένα καλοκαιρινό, ηλιόλουστο ρέκβιεμ, έναν θρήνο για το τέλος αυτής της εποχής και συνάμα γιορτάζει την αθανασία που της χάρισε η ασημένια οθόνη.

23/4-31/5, Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, Τετ., Κυρ.

19:00, Πέμ.-Παρ. 20:30, Σάβ. 21:00, είσοδος: από 15 ευρώ

6 ΜΟΥΣΙΚΗ Black Country New Road

Μετά τη θριαμβευτική πρώτη επίσκεψή τους σε ένα κατάμεστο venue στα τέλη του 2023, οι έξι Άγγλοι φίλοι θα αποδείξουν ξανά γιατί παραμένουν μία από τις πιο συναρπαστικές μπάντες της σύγχρονης σκηνής.

25/4, 21:00, Floyd, Πειραιώς 117, Αθήνα, είσοδος: 30 ευρώ

STOEP TH S PR ES

ΘΕΑΤΡΟ Οι από κάτω

2 3 - 29 απ ρ ιλιου 2 0 26

1 CLUBBING Keep Hush x Bass Asylum Athens Το Keep Hush φτάνει στην Αθήνα με ένα εκρηκτικό showcase σε συνεργασία με το Bass Asylum. Στο lineup ξεχωρίζουν οι Madam X και Figlio Böler, μαζί με δυνατούς local selectors, σε μια βραδιά γεμάτη ένταση, ήχους της αφρικανικής διασποράς και σύγχρονη club κουλτούρα.

αυθεντική underground διάθεση μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες.

25/4, 23:59, Smut Athens, Βατσαξή 4

4 CLUBBING Oliver Huntemann

25/4, 23:00, Aux Club, Αγίου Όρους 15, είσοδος: 14-17 ευρώ

2 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Untitled (Pride and Contempt) Είναι η πρώτη ατομική έκθεση στην Ελλάδα της εμβληματικής Αμερικανίδας καλλιτέχνιδας Μπάρμπαρα Κρούγκερ. Περιλαμβάνει δεκατρία νέα, ειδικά σχεδιασμένα για τον εξωτερικό χώρο του ΚΠΙΣΝ έργα μεγάλης κλίμακας, μεταξύ των οποίων και μια μνημειακή τοιχογραφία μήκους 90 μέτρων στο κτίριο της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος. Τα έργα θα αναπτυχθούν και στις δύο πλευρές του Καναλιού του ΚΠΙΣΝ, δημιουργώντας μια καθηλωτική εμπειρία για τους επισκέπτες.

28/4-1/11, Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, λεωφ. Συγγρού 364, Καλλιθέα

3 CLUBBING SMUT x Ina Kacz x RED ROOMS x PÉTAL απο τη μαρια παππα

32

LiFO

Ένα εκρηκτικό techno event με τους Ina Kacz, Red Rooms και PÉTAL, μεταξύ άλλων. Έντονοι ρυθμοί, σκοτεινή ατμόσφαιρα και ασταμάτητα DJ sets δημιουργούν μια εμπειρία γεμάτη ενέργεια, χορό και

Ένας από τους πιο δημιουργικούς εκπροσώπους της minimal techno σκηνής. Δημιουργός και ιδιοκτήτης τής καταξιωμένης δισκογραφικής Senso, ο Huntemann έχει διαμορφώσει τον δικό του ξεχωριστό ήχο, ενώ στο ενεργητικό του περιλαμβάνονται remixes για καλλιτέχνες όπως οι Chemical Brothers, Depeche Mode και Underworld. Μαζί του οι Steve Sai b2b Steph, σε ένα set που θα δώσει παλμό, ανεβάζοντας σταδιακά την ένταση στο dancefloor.

24/4, 21:00, Bolivar Beach Club, Ακτή Αλίμου, είσοδος: από 15 ευρώ

5 ΘΕΑΤΡΟ Τζένη Τζένη Με αρχική έμπνευση την κλασική ταινία της Φίνος Φιλμ, ο Νίκος Καραθάνος στρέφει το βλέμμα του στη μυθική πλέον αφήγηση των ελληνικών ταινιών που μιλάνε για μια Ελλάδα με φως, καλοκαίρι, ελαφρότητα και ομορφιά, χαρακτηριστικά που στη

Η Ζέτη Φίτσιου επιστρέφει με τη νέα της κωμωδία. Με τον Κώστα Σιλβέστρο ξανά στη σκηνοθεσία, στήνουν μια σύγχρονη, αιχμηρή κωμωδία που ισορροπεί ιδανικά μεταξύ γέλιου και συγκίνησης. Επί σκηνής συναντιούνται οι Ερρίκος Λίτσης, Κώστας Καζάκας και Άνδρη Θεοδότου, σε μια παράσταση που με όπλο το χιούμορ, την τρυφερότητα και την αλήθεια στρέφει το βλέμμα κάτω από την επιφάνεια, εκεί όπου καταλήγουν όσα ο «επάνω» κόσμος θεωρεί άχρηστα.

23/4-31/5, Auditorium, Σίνα 2-4, Πέμ.-Σάβ. 21:00, Κυρ.

18:30, είσοδος: 1220 ευρώ

7 ΜΟΥΣΙΚΗ The Necks Η μπάντα επιστρέφει στην Αθήνα για δύο βραδιές, προσφέροντας μια μοναδική μουσική εμπειρία, διαφορετική απ’ οτιδήποτε έχετε ακούσει. Έχοντας διαμορφώσει τη δική της γλώσσα, ανεβαίνει κάθε βράδυ στη σκηνή χωρίς να ξέρει από πριν τι θα παίξει – μαζί με το κοινό ξεκινούν ένα ηχητικό ταξίδι που γεννιέται εκείνη τη στιγμή, μέσα στον ίδιο τον χώρο.

28-29/4, 21:00, Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσός, πλ. Αγ. Γεωργίου Καρύτση 8, είσοδος: από 25 ευρώ

8 ΧΟΡΟΣ Κάρμεν

Δημιουργία δύο κορυφαίων μορφών της ισπανικής τέχνης, του χορευτή και χορογράφου Αντόνιο Γκάδες και του σκηνοθέτη Κάρλος Σάουρα, η χοροθεατρική εκδοχή της Κάρμεν πρωτοπαρουσιάστηκε στο Παρίσι το 1983, λίγο μετά την ομώνυμη ταινία τους που σάρωσε τα βραβεία στα διεθνή φεστιβάλ. Εμπνευσμένη από τη νουβέλα του Προσπέρ Μεριμέ (1845), η παράσταση προκάλεσε παγκόσμια αίσθηση, πλάθοντας έναν μυθικό χαρακτήρα που έγινε συνώνυμος με την ισπανική ψυχή.

24-26/4, 20:00, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Βασ. Σοφίας & Κόκκαλη, είσοδος: από 30 ευρώ

9 CLUBBING Gioli & Assia Το εκρηκτικό ιταλικό δίδυμο επιστρέφει στο Bolivar για να χαρίσει ένα μοναδικό hybrid set. Με τον χαρακτηριστικό τους ήχο που παντρεύει melodic techno

23.04.26

και house με live όργανα και τα αιθέρια vocals τους, δημιουργούν performances που κινούνται ανάμεσα σε DJ set και live show.

25/4, 21:00, Bolivar Beach Club, Ακτή Αλίμου, είσοδος: από 20 ευρώ

10 ΠΕΡΦΟΡΜΑΝΣ June July

ΘΕΑΤΡΟ

the week

EKΔΗΛΩΣΕΙΣ

Toxicity Τρεις κρατούμενες προσπαθούν να «αποδράσουν» από τις προσωπικές τους φυλακές. Ένα σύγχρονο έργο με σκοτεινό χιούμορ που προσεγγίζει τον εγκλεισμό ως καθρέφτη των πιο σκοτεινών πλευρών του ανθρώπου όταν βρεθεί σε οριακές συνθήκες. Μακριά από τις συμβάσεις της καθημερινότητας, οι έννοιες της ηθικής, της πίστης και της ταυτότητας μετακινούνται, αποκαλύπτοντας το εύθραυστο υπόστρωμα στο οποίο στηρίζονται.

Μια παράσταση για τη νοσταλγία, την προσμονή, τον χρόνο και τις μικρές στιγμές μέσα από τη δημιουργία χορογραφικών χαϊκού που αποτυπώνουν συμπυκνωμένες, φευγαλέες, θραυσματικές εντυπώσεις. Αντλεί την αρχική της έμπνευση από το κόμικ Here του Ρίτσαρντ Μαγκουάιρ. Σε αυτό απεικονίζεται η ίδια τοποθεσία σε διαφορετικά χρονικά σημεία, από το αρχέγονο παρελθόν ως χιλιάδες χρόνια μπροστά στο μέλλον.

Lot51

23-26/4, 19:00, ΠΛΥΦΑ, Κορυτσάς 39, Αθήνα, είσοδος: 12-15 ευρώ

Νέο μενού, ίδιο vibe στο αγαπημένο στέκι.

11 ΜΟΥΣΙΚΗ POROSI 04: Steve Gunn

ΜΟΥΣΙΚΗ

24/4-3/5, Τεχνοχώρος Φάμπρικα, Μεγ. Αλεξάνδρου 125 & Ευρυδάμαντος, Κεραμεικός, Παρ.Κυρ. 21:30, είσοδος: 12-15 ευρώ

Joep Beving

Ο Steve Gunn γεφυρώνει την απόσταση μεταξύ του κιθαριστικού αμερικανικού indie ήχου και της παράδοσης των μεγάλων κιθαρωδών της πρωτοποριακής φολκ του παρελθόντος, αφήνοντας ένα πιο συναισθηματικό στίγμα.

26/4, 21:00, Ίλιον Plus, Πατησίων & Κοδριγκτώνος 17

12 ΕΚΔΉΛΩΣΗ Τι είναι Δύση; Και ποιοι είναι Δυτικοί; Η ιστορία μιας ιδέας

Ο Ολλανδός συνθέτης και πιανίστας Joep Beving, μία από τις πιο ξεχωριστές παρουσίες της σύγχρονης μινιμαλιστικής μουσικής, θα εμφανιστεί για πρώτη φορά στην Αθήνα το 2026 στο πλαίσιο της διεθνούς περιοδείας «Liminal». Το πρόγραμμα της συναυλίας αντλεί από το νέο του άλμπουμ, η κυκλοφορία του οποίου θα προηγηθεί της περιοδείας, καθώς και από επιλεγμένες στιγμές τής μέχρι σήμερα δημιουργικής του πορείας.

23/4, 21:00, Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσός, πλατεία Αγ. Γεωργίου Καρύτση 8, είσοδος: από 27 ευρώ

ΤΟ BRUNCH ΤΟΥ LOT51 είναι ακόμα μια αφορμή για βόλτα στην πλατεία Βραζιλίας και

άραγμα μέσα σε ένα σκηνικό που σε κάνει να νιώθεις κομμάτι μιας μεγάλης παρέας, ακόμα κι αν πηγαίνεις μόνος σου. Εδώ όλοι είναι ευπρόσδεκτοι και όλοι θα βρουν να φάνε αυτό που θα κάνει τη μέρα τους λίγο καλύτερη. Ο κατάλογος του brunch ανανεώθηκε και σε προσκαλεί να δοκιμάσεις νέες γεύσεις που φτιάχνονται πάντα με την ίδια ποιότητα υλικών και την ίδια έμπνευση που έχει κάνει αυτό το all day στέκι να παραμένει σταθερή αξία μέσα στα χρόνια. Τα αυγά Benedict σε brioche με προσούτο και hollandaise είναι κλασική συνταγή, αλλά εδώ τη συναντάμε σε μια πολύ νόστιμη εκδοχή. Στο νέο μενού θα βρούμε και το Cheat Day, ένα πιάτο που σε προκαλεί να το δοκιμάσεις και δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα παραδοσιακό πρωινό με τηγανητά αυγά, πατάτες, μπέικον, παρμεζάνα και φρυγανισμένο ψωμί. Το άκρως ελληνικό πιάτο με το όνομα Νew Αge Greek περιέχει παξιμάδι χαρουπιού, ντοματίνια, ελιές, κάππαρη, κατίκι και πιπεριά Φλωρίνης σε μια vegetarian, σύγχρονη εκδοχή τού ελληνικού δεκατιανού που σε γεμίζει με ενέργεια. Για τους φαν της healthy διατροφής, το Lot51 προτείνει το Breakfast Bowl με μούσλι, φρούτα εποχής, σορμπέ κόκκινων φρούτων, γύρη και μέλι ερείκης, ενώ η κατηγορία Sweets είναι γεμάτη από προτάσεις που μπορείς να απολαύσεις συνοδεύοντας τον καφέ σου – ένα specialty χαρμάνι της June Coffee Roasters που ξεχωρίζει. Βάσκικο cheesecake –ένα από τα καλύτερα της Αθήνας–, pancakes με πραλίνα φουντουκιού, σοκολάτα γάλακτος και καμμένη λευκή σοκολάτα, σπιτικό κέικ με κρέμα λεμονιού ή κάποιο από τα χειροποίητα cookies για τα πρωινά που θέλεις ένα γλυκό ξύπνημα. Παπαδιαμαντοπούλου 24Β, Ιλίσια, 6937 337066 Facebook: LOT51, Instagram: lot.51, lot51.gr

Το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ) και το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών διοργανώνουν στο πλαίσιο του Megaron Plus την τρίτη εκδήλωση της σειράς, τη Δευτέρα 27 Απριλίου 2026. Ο Γιώργος Βαρουξάκης, καθηγητής της Ιστορίας των Πολιτικών Ιδεών στο πανεπιστήμιο Queen Mary του Λονδίνου, συνομιλεί με τον Γιάννη Πανταζόπουλο, δημοσιογράφο και διευθυντή σύνταξης στη LiFO. Αφορμή είναι το βιβλίο του Γιώργου Βαρουξάκη The West – The History of an Idea.

27/4, 19:00, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος, είσοδος ελεύθερη

LiFO 23.04.26

33

Σινεμά

απο toν θοδωρη κουτσογιαννοπουλο

Michael Ο ανιψιός του Μάικλ Τζάκσον, ο Τζαφάρ, που τον υποδύεται, καταπλήσσει με την ακρίβεια της εκτέλεσης, χορογραφικά και σκηνικά, στην αποτύπωση των εκφράσεων και στο πνεύμα που ήταν τόσο χαρακτηριστικό του σούπερ σταρ τραγουδιστή. ΣΥΝΟΨΗ: Η βιογραφία αφηγείται την ιστορία της

ζωής τού Μάικλ Τζάκσον πέρα από τη μουσική, ακολουθώντας την πορεία του από τότε που αναδείχθηκε ως εκπληκτικό ταλέντο και επικεφαλής των Jackson 5, ωσότου εδραιώθηκε ως ένας αδιαφιλονίκητος δημιουργός με ακλόνητο όραμα.

Α

Αριστούργημα Πολύ Καλό Καλό Ικανοποιητικό Μέτριο Κακό

34

LiFO

πό τον θάνατο του Μάικλ Τζάκσον μέχρι σήμερα έχουν μεσολαβήσει 17 χρόνια, ένα ντοκιμαντέρ για τις συναυλίες στην Ο2 Arena του Λονδίνου που δεν έγινε ποτέ, ανέκδοτο μουσικό υλικό που γέννησε μερικά άλμπουμ για να μην ξεχαστεί ο μύθος, αμέτρητες ιστορίες για ρεπορτάζ σχετικά με την προσωπική του ζωή και αναμονή για τη βιογραφική ταινία του. Όπως και στο Bohemian Rhapsody, τα τραγούδια του κυριαρχούν στο Michael και η πλοκή τα δένει δραματουργικά. Την άδεια έδωσε η οικογένεια, αφού η μητέρα του, η 95χρονη Κάθριν, έχει στην κατοχή της τα δικαιώματα, συνεπώς το αφήγημα ελέγχεται από τους ανθρώπους που τον αγαπούν, ανέκαθεν τον στήριζαν στα δύσκολα και επιθυμούν να διασωθεί ό,τι εκείνοι θεωρούν σωστό και πρέπον για έναν από τους μεγαλύτερους σούπερ σταρ που πέρασαν από τον πλανήτη, και, παρεμπιπτόντως, τον πιο ταλαντούχο από τους Jackson 5. Από εκεί ξεκινά η ιστορία του Μάικλ, όταν μεγάλωνε μαζί με τα αδέλφια του σε ένα φτωχικό σπιτάκι στο Γκάρι της Ιντιάνα, με τις ατελείωτες

πρόβες στο στενό σαλόνι και τη δίψα για διάκριση. Επιβλητική φιγούρα στο φωνητικό συγκρότημα ο πατέρας, που όλοι, ακόμα και τα παιδιά του, αποκαλούσαν Τζόζεφ, ενώ η μητέρα υπέμενε στωικά, με ελάχιστη παρέμβαση – όπως επέβαλαν τα ήθη στα τέλη των ’60s. Μάνατζερ και δυνάστης, ο φοβιστικής όψης Τζο Τζάκσον έλυνε τη ζώνη του για ασήμαντη αφορμή και έδερνε ανελέητα τον ούτε 10 χρονών Μάικλ όποτε του ξέφευγε νότα ή έκανε τα δικά του, διατάζοντάς τον να τον κοιτάζει στα μάτια, για να εμπεδώνει τις οδηγίες του. Εκείνος τους έκλεισε τις πρώτες τηλεοπτικές και σκηνικές εμφανίσεις, εξασφάλισε το μεγάλο συμβόλαιο με τον Μπέρι Γκόρντι της Μοtown και φρόντισε η εικόνα των μαύρων αγοριών του, ανώδυνη και φιλική, να μην έχει τίποτε να ζηλέψει από τη λευκή ποπ της εποχής. Τέσσερα Νο1 τραγούδια, ρεκόρ για οποιοδήποτε act, νεανικές μπαλάντες και ρυθμικές αρμονίες γραμμένες από τους επαγγελματίες The Corporation, μαζί με σοφή δοσολογία σόουλ σε mainstream ακούσματα έκαναν τους Jacksons οικεία πρόσωπα, που ωστόσο ξεπεράστηκαν όσο η δεκαετία του ’70 έμπαινε σε πιο σύνθετα μονοπάτια. Η μετάβαση από τη «μαύρη» Motown στην πιο απρόσωπη οικογένεια της Sony, και πιο συγκεκριμένα στην Epic, δεν είχε την ίδια διείσδυση, και ουσιαστικά διευκόλυνε τον Μάικλ να αναζητήσει μια σόλο καριέρα για να δημιουργήσει τη δική του

INFO MICHAEL ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ:

Αντουάν Φουκουά ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟYΝ:

Τζαφάρ Τζάκσον, Κόλμαν Ντομίνγκο

μουσική περσόνα και κυρίως να ξεκολλήσει από τα δεσμά του πατέρα. Το μοναδικό δραματικό μοτέρ μιας ταινίας που παρακολουθεί τον MJ να καρφώνεται στην τηλεόραση αντιγράφοντας ό,τι τον συνάρπαζε, από τον Φρεντ Αστέρ και τον Τζιν Κέλι ως το θρίλερ του Ρομέρο και φυσικά τον Μάγο του Οζ, αλλά και να διαβάζει εμμονικά τις περιπέτειες του Πίτερ Παν στη Χώρα του Ποτέ, μέχρι να ανασυνθέσει τις επιρροές του, μαζί με μια πιο street αντίληψη του τι κυκλοφορούσε εκεί έξω, πέρα από τον παραμυθένιο μικρόκοσμό του, είναι η αντιπαράθεση με τον Τζόζεφ. Όπως είχε πει ο λίγο μεγαλύτερος φίλος και συνάδελφός του στα χρόνια της Μοtown, Λάιονελ Ρίτσι, ο Μάικλ ήταν ανέκαθεν μια γέρικη ψυχή στο μυαλό ενός αισιόδοξου, υπερκινητικού αγοριού. Οι υπόλοιποι διάλογοι μοιάζουν με απαραίτητες λεκτικές ανταλλαγές επουσιώδους σημασίας, μονής διάστασης, κλισέ και περιστασιακοί. Άραγε ήταν έτσι στην πραγματικότητα; Ο Μάικλ Τζάκσον θα μπορούσε να είναι στ’ αλήθεια ένα παιδί που δεν μεγάλωσε ποτέ, όπως ήθελε να διαδίδει, που μιλούσε και σκεφτόταν σαν ανώριμο πλάσμα προστατευμένο από ένα περιβάλλον που υπόγεια τον πλήγωνε, επιθυμώντας, όπως υποστηρίζει συχνά στην ταινία, να γίνει ο καλύτερος και διασημότερος καλλιτέχνης του πλανήτη και τίποτε άλλο. Μόνο που αυτό δεν μας δίνει καλό σενάριο, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες του Κόλμαν Ντομίνγκο να δώσει διάσταση στο τέρας που μάλλον ήταν ο Τζόζεφ και να χαρίσει ανθρώπινη ανάσα στις αμαρτίες του. Αυτό που πετυχαίνει ο Αντουάν Φουκουά της Ημέρας Εκπαίδευσης είναι η μεταμόρφωση του σεμνού παιδιού με την τρομερή φωνή σε ένα σκηνικό θηρίο, ένα ιερό τέρας των live εμφανίσεων και ταυτόχρονα έναν προσηλωμένο τραγουδιστή που βλέπουμε να απογειώνεται μπροστά στο μικρόφωνο και να δίνει ψυχή και σώμα στα γυρίσματα των βιντεοκλίπ του. Ενώ δεν του μοιάζει, ο ανιψιός του, ο Τζαφάρ Τζάκσον, γιος του μεγαλύτερου αδελφού του, Τζερμέιν, καταπλήσσει με την ακρίβεια της εκτέλεσης, χορογραφικά και σκηνικά, στην αποτύπωση των εκφράσεων και στο πνεύμα που ήταν τόσο χαρακτηριστικό και άρρηκτα συνδεδεμένο με τη σκηνοθετημένη παράσταση του Τζάκσον – στα τραγούδια που ακούμε, ένα μικρό ποσοστό της αληθινής φωνής του μιξάρεται με τα original φωνητικά του Μάικλ. Ειδικά στη σεκάνς του «Billie Jean», στα 25α γενέθλια της Motown, τότε που ο Μάρβιν Γκέι παραπονέθηκε ευγενικά πως έπειτα από τέτοια εμφάνιση κανείς δεν θα θυμόταν την ερμηνεία του στο «What’s going on», και είχε απόλυτο δίκιο, πρέπει να συγκρίνουμε το αυθεντικό footage σε split screen για να καταλάβουμε πως βλέπουμε όντως τον Τζαφάρ να λανσάρει παγκοσμίως το περίφημο «Moonwalk», με εκπληκτική έμφαση και στην παραμικρή λεπτομέρεια. Όλες οι μουσικές σκηνές είναι ηλεκτρισμένες, απογειωτικές, περίτεχνα σχεδιασμένες, ώστε να θυμίζουν αυτό που γνωρίζουμε, αλλά από ελαφρώς διαφορετική προοπτική, για να εξυπηρετούν τη μετάβαση στο επόμενο κεφάλαιο. Για παράδειγμα, το «Working day and night» με τον δηλωτικό τίτλο, που τραγούδησε με τα αδέλφια του στην αποχαιρετιστήρια συναυλία των Jacksons, γίνεται ο καταλύτης για να βρει το κουράγιο να κοντράρει τον Τζόζεφ, ο οποίος τον είχε αναγκάσει να μην εγκαταλείψει τις οικογενειακές υποχρεώσεις, παρά την τεράστια επιτυχία του ως σόλο καλλιτέχνη. Με λίγα λόγια, όταν το Michael ακούγεται, ξεσηκώνει

23.04.26

ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΒΟΛΗ μεταδοτικά, και όταν μιλάει, προκαλεί αμηχανία με την αφέλειά του. Η ταινία στοίχισε πάνω από 150 εκατομμύρια δολάρια και λέγεται πως μέρος του προϋπολογισμού αφορά reshoots. Το τρίτο μέρος της έθιγε την καταγγελία ενός από τα φερόμενα ως θύματα του Τζάκσον, αλλά οι παραγωγοί παρέβλεψαν μια ρήτρα που απαγόρευε οποιαδήποτε αναφορά στο όνομά του – μπορεί να ήταν ο Τζόρνταν Τσάντλερ, ίσως και όχι. Αντ’ αυτού, ενισχύθηκαν τα κομμάτια της αρχικής ιστορίας, που σταματά στην κυκλοφορία του «Bad». Έτσι, αντί η αφήγηση να ξεκινήσει από τη μέση, αποφασίστηκε να πιάσει το νήμα από την παιδική του ηλικία και να συνεχίσει ευθύγραμμα, χωρίς αναταράξεις, με μοναδικές αιχμές την πλαστική στη μύτη και τις αναφορές στη λεύκη που τον ταλαιπωρούσε από παλιά και στάθηκε μια καλή αφορμή για τον τεχνητό αποχρωματισμό του. Βέβαια, ούτε μια λέξη για την Τζάνετ Τζάκσον, η οποία, όπως και η κόρη του Μάικλ, η Πάρις, πήρε τις αποστάσεις της από το πρότζεκτ, επαινώντας ωστόσο το ταλέντο του Τζαφάρ, ούτε και για την Νταϊάνα Ρος, η οποία αποτέλεσε πρότυπό του, εμφανισιακά και ως ένα σημείο ερμηνευτικά. Οι τίτλοι τέλους υπόσχονται πως η HisStory θα συνεχιστεί (με την υποσημείωση πως αυτό θα συμβεί αν η πρώτη ταινία πιάσει τα 700 εκατομμύρια σε εισπράξεις, σύμφωνα με δημοσίευμα του «Variety»), και αν γίνει κάτι τέτοιο, προφανώς θα παρακολουθήσουμε την αγωνιώδη προσπάθεια του Μάικλ Τζάκσον να πείσει την κοινή γνώμη πως δεν έκανε τίποτε μεμπτό, και πάλι από τη σκοπιά της οικογένειας.

VILLAGE RENTI 4,7,9,11 - VILLAGE MALL 2,4,5,7,9,11,13,14 - VILLAGE PAGRATI 4,5 - VILLAGE AG.DIMITRIOS 2 ΝΙΡΒΑΝΑ CINEMAX 1,2 - NANA CINEMAX 1,2 - ΑΕΛΛΩ CINEMAX 1,3 - OPTIONS ILION 1,3,4,6 - OPTIONS GLYFADA 1,2 - ΑΘΗΝΑΙΟΝ 1,3 - ΑΙΓΛΗ 1 - WEST CITY 2,3 ΚΙΝΗΜΑΤΟΘΕΑΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ-ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ 1 ΤΡΙΑ ΑΣΤΕΡΙΑ 1 - ΑΡΤΕΜΙΣ - ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ - ΣΙΝΕΑΚ

I was a stranger ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Μπραντ Άντερσεν ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Γιασμίν Αλ-Μάσρι, Κωνστα-

ντίνος Μαρκουλάκης ΣΥΝΟΨΗ: Όταν μια Σύρια γιατρός αναγκάζεται να

εγκαταλείψει το Χαλέπι μαζί με τη μικρή της κόρη, μια απελπισμένη επιλογή πυροδοτεί μια αλυσίδα γεγονότων που ξεπερνά σύνορα και παρασύρει τέσσερις αγνώστους στην ίδια καταιγίδα. Το I was a stranger ξεκινά με ένα τηλεφώνημα που δέχεται η Αμίρα Χόμσι, γιατρός σε νοσοκομείο του Σικάγου, που της φέρνει μνήμες από τον φονικό βομβαρδισμό στην πατρίδα της, το Χαλέπι της Συρίας, οκτώ χρόνια νωρίτερα. Στο σκηνοθετικό του ντεμπούτο, ο Αμερικανός παραγωγός και ακτιβιστής Μπραντ Άντερσεν συνεχίζει με κεφάλαια στα οποία πρωταγωνιστούν ένας στρατιώτης σε δίλημμα, ένας παράνομος διακινητής προσφύγων στην Τουρκία –με τον Ομάρ Σι να πρέπει να διαχειριστεί έναν μικρό γιο και τα συνεχή προβλήματα που ανακύπτουν– και ο καπετάνιος του ελληνικού Λιμενικού Σώματος σε μια καθημερινότητα στην κόψη του ξυραφιού. Ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης είναι εξαιρετικός στον χαρακτήρα που

εμπνέεται από τον Κυριάκο Παπαδόπουλο, αποτυπώνοντας συμπόνια και αγωνία την ίδια στιγμή που πείθει ρεαλιστικά σε όλες τις απαιτητικές σκηνές. Αποτελώντας μια έκκληση για ευαισθησία πάνω στο ακανθώδες μεταναστευτικό ζήτημα, το δραματικό πολύπτυχο ζουμάρει στα πρόσωπα και συνδέει τις εσωτερικές συγκρούσεις με τα πολλαπλά διλήμματα με την τεχνική του Crash. Αν και πλατειάζει σε πολλά σημεία, πετυχαίνει το point του σε ένα θέμα που παραμένει κινηματογραφικά δυσβάσταχτο.

Drunk Duck

Η Καλλιθέα πίνει κοκτέιλ και τρώει σούσι.

VILLAGE RENTI 10,14 - VILLAGE MALL 6 - NANA CINEMAX 3 - CINOBO ΠΑΤΗΣΙΩΝ - OPTIONS GLYFADA 3 - ΓΑΛΑΞΙΑΣ 2 - ΕΛΛΗ - ΚΙΝΗΜΑΤΟΘΕΑΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ 2 - ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟΣ - ΤΡΙΑ ΑΣΤΕΡΙΑ 2 ΑΛΙΚΗ - ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗ ΛΑΪΣ 2

Γυναίκες έξω FUORI

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Μάριο Μαρτόνε ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Βαλέρια Γκολίνο, Ματίλντα

ντε Άντζελις ΣΥΝΟΨΗ: Ρώμη, 1980. Η Γκολιάρντα Σαπιέντσα βλέ-

πει το μεγάλο της έργο και καρπό δέκα χρόνων δουλειάς να απορρίπτεται από όλους τους ιταλικούς εκδοτικούς οίκους. Όταν βρεθεί στη φυλακή για μια μικροκλοπή, η εμπειρία με τις νεαρές συγκρατούμενές της θα της αλλάξει τη ζωή. Απροσδόκητα χαλαρός στην αφηγηματική του φόρμα, ο γνωστός μας από τον Θάνατο ενός Ναπολιτάνου Μαθηματικού και τον Βασιλιά του γέλιου Μάριο Μαρτόνε αφήνεται στις ψυχικές διακυμάνσεις και στα εκρηκτικά ξεσπάσματα μιας αδέσμευτης γυναίκας, με επίκεντρο την παρατεταμένη συνομιλία με μια φίλη της σε υπαίθριο καφέ της Ρώμης, το καλοκαίρι του 1980. Υπάρχει κάτι αισθησιακό και άβολο στη σκηνοθεσία του, ταιριαστό με την καυτή πόλη και τα πρόσωπα που κουβεντιάζουν χωρίς προδιαγεγραμμένη ατζέντα, λίγο πριν από την άγνωστη, επόμενη κίνησή τους. Πρωταγωνίστρια είναι η συγγραφέας Γκολιάρντα Σαπιέντσα, που έχει αποφυλακιστεί αφού εξέτισε την ποινή της για μια μικροκλοπή, είναι απογοητευμένη από τη συνεχή απόρριψη των ιστοριών της από τους μεγάλους εκδοτικούς οίκους και ανταλλάσσει απόψεις με μια πρώην συγκρατούμενή της, κατ’ εξακολούθηση παραβατική, πολιτική ακτιβίστρια. Σκοπός του Μαρτόνε δεν είναι να συνθέσει από γεγονότα και μαρτυρίες μία ακόμη τυπική βιογραφία για μια παραγνωρισμένη διανοούμενη, αλλά να διερευνήσει την ανήσυχη φύση της. Η Τέχνη της Χαράς, μια κατάθεση ζωής, που κυκλοφόρησε και διαδόθηκε μετά τον θάνατό της και έκανε πολλούς να τη συγκρίνουν με τον Σταντάλ και τον Ντ. Χ. Λόρενς, αποτυπώνει ακριβώς αυτό: την ιστορία μιας θαρραλέας Σικελής που διαπέρασε τα ταξικά και πατριαρχικά όρια της ασφυκτικής κοινωνίας του 20ού αιώνα. Η Βαλέρια Γκολίνο, ατρόμητη και απρόβλεπτη, είναι ιδανική επιλογή στον ρόλο της Σαπιέντσα, ειδικά στον τρόπο με τον οποίο παρατηρεί πώς είναι οι γυναίκες έξω από το περιοριστικό κελί της, και αντιλαμβάνεται τις πραγματικές ανάγκες έκφρασης ανάμεσα στις γραμμές και πίσω από τα λόγια τους.

ΠΑΛΙΑ ΠΙΝΑΜΕ ΑΠΛΩΣ ΚΟΚΤΕΪΛ Ή ΤΡΩΓΑΜΕ απλώς σούσι. Όταν όμως δοκιμάσαμε αυτά τα δυο μαζί, ανακαλύψαμε έναν νέο κόσμο γεύσης. Το Drunk Duck βασίζεται σε αυτόν τον συνδυασμό και το ξεκαθαρίζει από την πρώτη στιγμή: Cocktail Bar & Japanese Street Food. Δυο μεγάλες αγάπες συναντιούνται σε έναν χώρο με άποψη, χρώματα και vibes Ασίας για να αλλάξουν τα απογευματινά ραντεβού και τις βραδινές εξόδους μας. Στην κουζίνα, μια ομάδα από Ασιάτες μάγειρες ετοιμάζουν πολύ νόστιμα ρολάκια, bao buns και σαλάτες γεμάτες αρώματα Ανατολής για να συνοδεύσεις το ποτό σου ή κάποιο από τα κοκτέιλ της λίστας. Ο κατάλογος έχει να πει πολλά –ειδικά αν είσαι φαν του είδους, θα ανακαλύψεις νέες γεύσεις– και είναι όλα καλοφτιαγμένα, με υλικά που το καθένα δίνει τη δική του ταυτότητα στις συνταγές. Ξεχωρίζουν στα must try τα Crazy hot rolls, που είναι τηγανητά ρολά με σολομό, tobiko, τυρί κρέμα, togarashi powder, japanese mayo, teriyaki sauce και σουσάμι – μια εκδοχή που δεν συναντάς συχνά και που εύκολα γίνεται κόλλημα. Πολύ ωραία και τα Spicy crab rolls για όσους αγαπούν το πικάντικο, αλλά και τα Wasabi tempura rolls με τηγανητή γαρίδα, κρέμα τυρί, μάνγκο, αβοκάντο, wasabi mayo και crispy flakes. Τα bao buns του Drunk Duck εκπροσωπούν άξια τη γιαπωνέζικη street food κουζίνα και έρχονται σε δύο εκδοχές, με κοτόπουλο πανέ και γαρίδες tempura, ενώ στις σαλάτες παίζει πολύ ψηλά η Crab mango salad με καβούρι, μάνγκο, αγγούρι, λευκό ραπανάκι, yuzu και σάλτσα μάνγκο. Με προσοχή σε κάθε λεπτομέρεια κινείται και η μπάρα, απ’ όπου βγαίνουν κλασικά κοκτέιλ φτιαγμένα με έναν τρόπο που σου θυμίζει γιατί παραμένουν αγαπημένα μέσα στα χρόνια. Αν είσαι λάτρης του Νegroni, της Paloma ή της Margarita, πρέπει να δοκιμάσεις τις προτάσεις του Drunk Duck, που τολμώ να πω πως πλησιάζουν το τέλειο. Λεωφ. Ελ. Βενιζέλου 134, Καλλιθέα 210 9533613, Social: _drunkduck

ΑΙΓΛΗ 4 - ΕΛΛΗ - ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗ ΛΑΪΣ 1

LiFO 23.04.26

35

Βιβλίο

Μπορούν να σώσουν τα βιβλία οι celebrities; Αυξάνονται οι λέσχες ανάγνωσης που καθιερώνουν οι διάσημοι, οι οποίοι σταδιακά δείχνουν να παίρνουν τη θέση όσων παραδοσιακά ασχολούνται με το βιβλίο, μπαίνοντας σε κριτικές επιτροπές και αναλαμβάνοντας τον ρόλο του κριτικού. Και παρά τις αντιρρήσεις, αυτοί έχουν φέρει ξανά το βιβλίο στην πρώτη γραμμή.

Μ

απο την τινα μανδηλαρα

36

LiFO

ια σκηνή στην οποία ο Χριστόφορος Παπακαλιάτης διαβάζει Καραγάτση στο σίριαλ «Μαέστρο» ήταν αρκετή για να ξαναφέρει τον συγγραφέα της Μεγάλης Χίμαιρας στο προσκήνιο και να κάνει το βιβλίο του, δεκαετίες μετά την έκδοσή του, το απόλυτο μπεστ σέλερ. Ήταν σαφές πως ο δημοφιλής σκηνοθέτης και ηθοποιός δεν έκανε τίποτε άλλο από μια κίνηση που συνηθίζουν τα τελευταία χρόνια οι απανταχού διάσημοι που απαθανατίζονται κρατώντας ένα βιβλίο. Το είδαμε στην περίπτωση του Τζέικομπ Ελόρντι, όταν φρόντισε να ποζάρει στο βιβλιοπωλείο ενός αεροδρομίου κρατώντας το Prima Facie της Σούζι Μίλερ, αφήνοντας εσκεμμένα να φανεί ένα ακόμα βιβλίο στην τσέπη του τρέντι παντελονιού του. Ακόμα και η Κένταλ Τζένερ προτιμά να φωτογραφίζεται, ολοένα και συχνότερα, με ένα βιβλίο στο χέρι, π.χ. με τη Χρονιά της μαγικής σκέψης της Τζόαν Ντίντιον (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδόσεις Ψυχογιός) ή το Tonight I’m someone else της Τσέλσι Χόντσον. Εκτός, όμως, από το να φωτογραφίζονται, οι celebrities φροντίζουν και να δημιουργήσουν τις δικές τους λέσχες ανάγνωσης ή ακόμα και να γίνουν οι ίδιοι ενδιάμεσοι για την προώθηση των αγαπημένων τους συγγραφέων: λέγεται πως η Σάρκα (μτφρ.

Βάσια Τζανακάρη, εκδόσεις Ψυχογιός) του Σόλοϊ δεν θα κέρδιζε με άνεση το Μπούκερ αν δεν είχαν πιστέψει τόσο σε αυτήν η Σάρα Τζέσικα Πάρκερ, η οποία ήταν μέλος της κριτικής επιτροπής ως φανατική βιβλιόφιλη, ή η Ντούα Λίπα, η οποία πήρε από τον συγγραφέα μία από τις καλύτερες συνεντεύξεις του. Όλοι αυτοί οι παράδοξοι πρεσβευτές της φιλαναγνωσίας δείχνουν να έχουν καταφέρει το ακατόρθωτο: να επαναφέρουν το βιβλίο στο προσκήνιο, αυξάνοντας τις πωλήσεις και μετατρέποντας τους συγγραφείς σε νέους αστέρες. Ειδικά σε περιόδους που το ξεφύλλισμα εφημερίδων μοιάζει σχεδόν αδύνατο να ανταγωνιστεί το scrolling στις οθόνες, οι διάσημοι δείχνουν τον δρόμο που οδηγεί σε βιβλιοπωλεία και σε βιβλιοθήκες, οι οποίες ανάγονται πια σε νέους τόπους συναθροίσεων. Αρκούσε μια εμφάνιση της Ντούα Λίπα στη Βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης –αν και η πρώτη που την επέλεξε για event, συγκεκριμένα για τον γάμο της, ήταν η Σάρα Τζέσικα Πάρκερ ως Κάρι Μπράντσο, για τις ανάγκες της ταινίας Sex and the City– για να μετατρέψει συνολικά τις βιβλιοθήκες στο ιδανικό background κάθε μελλοντικής δημόσιας συνάντησης. Όσο για τις συνεντεύξεις της Ντούα Λίπα με καταξιωμένους συγγραφείς, η αλήθεια είναι ότι δεν έχουν πραγματικά να

ζηλέψουν τίποτα από αυτές αναγνωρισμένων κριτικών λογοτεχνίας. Έτσι η ανάγνωση, με τη μεσολάβηση των διασήμων, έφτασε να γίνει μόδα: οι συγγραφείς επανήλθαν στο προσκήνιο, με το βιβλίο να εγγυάται το άνοιγμα σε έναν άλλο κόσμο, μακριά από την τύρβη του διαδικτύου.

Π

αρότι ακούγεται κάπως αντιφατικό να συστήνει κανείς μέσα από τις οθόνες την απομάκρυνση από αυτές μέσω του βιβλίου, αυτό κατάφερε να ανακτήσει μια απεύθυνση σε νεότερες ηλικίες, που έδειχναν να μην είναι εξοικειωμένες με τον κόσμο της ανάγνωσης και το χαρτί. Σε μια από τις πλέον δημοφιλείς σειρές του Netflix, το «Younger», παρακολουθούμε, μεταξύ άλλων, τα τεκταινόμενα σε έναν εκδοτικό οίκο που καταφέρνει να διασωθεί οικονομικά όταν οι δυο πρωταγωνίστριες-στελέχη μετατρέπουν τα social media σε μέσα προώθησης των μπεστ σέλερ συγγραφέων τους, συστήνοντας μάλιστα μια ειδική εκδοτική σειρά για τους millennial αναγνώστες. Σε έναν κόσμο που μοιάζει εχθρικός προς τη συγκέντρωση και το διάβασμα, το βιβλίο παύει να είναι ένα άγνωστο προϊόν και συνιστά νέα ταυτοτική πράξη ακόμα και για τους νέους ανθρώπους. Κορυφαία έκφραση αυτής της τάσης είναι οι λέσχες ανάγνωσης, που είναι πια πολύ δημοφιλείς όχι μόνο στην Αμερική αλλά και στην Ευρώπη. Μετά την κομβική εκείνη κίνηση της Όπρα Γουίνφρι, η οποία εισήγαγε στα μέσα της δεκαετίας του ’90 τη δική της λέσχη ανάγνωσης, στην οποία ορκίζονταν οι συγγραφείς δίνοντας αγώνα για να εξασφαλίσουν μια θέση στη λίστα της, κύλησε πολύ νερό στο βιβλιοφιλικό αυλάκι, για να περάσει οριστικά στα χέρια των διασήμων. Πολλοί κριτικοί, για παράδειγμα, μπορεί να εξήραν την Παρακαταθήκη του Ερνάν Ντίαζ (μτφρ. Κάλλια Παπαδάκη, εκδόσεις Μεταίχμιο), αλλά έπρεπε να την αναφέρει ο Κάλουμ Τέρνερ ως την

23.04.26

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ κύρια αιτία της γνωριμίας του με την Ντούα Λίπα για να βρει μια θέση στις προθήκες του βιβλιοπωλείου Strand. Ειδικά σε εποχές που η λογοτεχνική κριτική δεν έχει καταφέρει να βρει επάξιους δημοφιλείς εκφραστές, όπως η Μιτσίκο Κακουτάνι, που μπορούσε να ανεβάσει και να κατεβάσει συγγραφείς σε μια νύχτα, το δύσκολο αυτό έργο έχουν αναλάβει οι έκτακτοι προασπιστές της φιλαναγνωσίας. Η Ρις Γουίδερσπουν, για παράδειγμα, διατηρεί την πλέον δημοφιλή λέσχη ανάγνωσης, αφού αρκεί μία αναφορά της σε έναν τίτλο για να πουλήσει χιλιάδες αντίτυπα – άσε που ο εκάστοτε συγγραφέας ξέρει ότι μπορεί μέσα από την εταιρεία παραγωγής της να δει το βιβλίο του να γίνεται ταινία. Δεν χρειάζεται, επομένως, να προσβλέπει κανείς στην αναγνώριση και στα χρήματα ενός Νόμπελ, όταν ξέρει πως αρκεί μια τέτοια συνθήκη για να εξασφαλίσει το μέλλον του. Ας μην ξεχνάμε ότι ακόμα και η πλέον δυσπρόσιτη στο ευρύ αναγνωστικό κοινό νομπελίστρια Τοκάρτσουκ δεν αντιστάθηκε στη γοητεία της Ντούα Λίπα και κάθισε στον καναπέ τής δημοφιλούς ιντερνετικής εκπομπής της. Ποιος θα ήξερε, για παράδειγμα, την Αλάνα Πορτέρο και την Κακή συνήθεια (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδόσεις Πατάκη), αν δεν την είχε συστήσει στο ευρύ κοινό η διάσημη βιβλιόφιλη τραγουδίστρια; Το καταιγιστικό φαινόμενο που ξεκίνησε η Όπρα γνώρισε πολλούς μιμητές αλλά φάνηκε αντίθετο με τις υπαρξιακές εμβαθύνσεις των συγγραφέων, οι οποίοι αρχικά αντιτάχθηκαν με μένος σε μια τέτοια προσέγγιση, που αντιμετωπίζει το βιβλίο ως καταναλωτικό προϊόν· καταξιωμένοι συγγραφείς όπως ο Φράνζεν ορκίζονταν ότι δεν θα ανταποκρίνονταν ποτέ στις απανωτές προσκλήσεις τέτοιων εκπομπών. Με τα χρόνια, όμως, αυτού του είδους η προώθηση έχει αποδειχθεί ένα διευρυμένο case study. Το ότι πριν από μια δεκαετία ο οίκος Penguin, που εκδίδει τα σπουδαία κλασικά έργα, αποφάσισε να αναθέσει στη δημιουργό και πρωταγωνίστρια των «Girls», Λένα Ντάναμ, τη συγγραφή ενός εβδομαδιαίου newsletter με φεμινιστικό χαρακτήρα, ήταν κάτι σχεδόν ανήκουστο για τον κλειστό χώρο του βιβλίου, αλλά

πολύ σύντομα η στήλη της φάνηκε να είναι το πρώτο βήμα για την προώθηση της ορατότητας. Το παράδειγμά της ακολούθησαν κι άλλες διάσημες με δικά τους κείμενα, π.χ. η Έμα Γουάτσον, που έκανε ξανά της μόδας τα βιβλία της Μάγια Αγγέλου, ενώ μια πρωτότυπη δική της πρωτοβουλία είναι το «κοινό μας ράφι»· έτσι αποκαλεί η διάσημη ηθοποιός τη φεμινιστική λέσχη βιβλίου, στο πλαίσιο της οποίας οι συμμετέχοντες «κρύβουν» βιβλία σε δημόσιους χώρους, όπως το μετρό του Λονδίνου. Πλέον βιβλιοφιλικές λέσχες έχουν, μεταξύ άλλων, ο Τζίμι Φάλον, η Νάταλι Πόρτμαν, η Κάια Γκέρμπερ – και φυσικά η πρώτη διδάξασα, Όπρα Γουίνφρι. Πρόκειται για νεοσύστατες κοινότητες που έχουν μετατρέψει το βιβλίο όχι μόνο σε σημείο αναφοράς αλλά σε ένα ισχυρό μέσο κοινωνικοποίησης. Αυτό το φαινόμενο δεν θα μπορούσε να αφήσει ανεπηρέαστους τους κορυφαίους οίκους μόδας, που καθιέρωσαν τις δικές τους βιβλιοφιλικές λέσχες. Για παράδειγμα, η Chanel θέσπισε το δικό της λογοτεχνικό ραντεβού στη rue Cambon με καλεσμένους βραβευμένους συγγραφείς, όπως η υποψήφια για το Μπούκερ Κέιτι Κιταμούρα με την περίφημη Οντισιόν της (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, εκδόσεις Διόπτρα). Ακόμα και στην Ελλάδα βλέπουμε διαρκώς να πολλαπλασιάζονται οι λέσχες ανάγνωσης και να γίνονται η νέα συνήθεια: στο πρόσφατο 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας είδαμε να διοργανώνονται διαφορετικές συζητήσεις για την άνθηση των λεσχών ανάγνωσης τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας.

Ακόμα και αν φαίνεται κάπως αντιφατικό να αντικαθιστάς τους θεωρητικούς λογοτεχνίας με τους τρέντι διάσημους, δεν πρέπει κανείς να ξεχνά αυτό που έγραψε ο Τζορτζ Στάινερ, πως η κριτική βιβλίου είναι κυρίως μια πράξη αγάπης.

Ε

πομένως, είναι αντιληπτό ότι σε μια εποχή που οι ταχύτητες αλλάζουν τις κυρίαρχες συνήθειες, αυτοί οι νέοι τρόποι προώθησης του βιβλίου μοιάζουν κάπως αναγκαίοι. Ακόμα και αν φαίνεται κάπως αντιφατικό να αντικαθιστάς, έστω και για χάρη της βιβλιοφιλίας, τους θεωρητικούς λογοτεχνίας με τους τρέντι διάσημους, δεν πρέπει κανείς να ξεχνά αυτό που έγραψε ο Τζορτζ Στάινερ, πως η κριτική βιβλίου είναι κυρίως μια πράξη αγάπης. Προτού, επομένως, μείνουν ελάχιστοι βιβλιοκριτικοί για να προασπιστούν τις ούτως ή άλλως αυτονόητες αξίες που προκρίνουν την ποιότητα ενός βιβλίου, είναι ανάγκη το βιβλίο να προωθηθεί με κάθε τρόπο ως αγαθό και ως υψηλή πνευματική κατάκτηση. Άλλωστε, τα βιβλία που αξίζουν θα βρουν τον δρόμο τους και θα αντέξουν στον χρόνο, μακριά από τις εφήμερες λίστες των μπεστ σέλερ, ανεξαρτήτως των τακτικών ή στρατηγικών προώθησής τους. Απλώς, δεν θα ήταν κακό οι θεσμικοί παράγοντες –και όχι μόνο οι διάσημοι– να προβληματιστούν με αφορμή τις πολιτικές προώθησης της φιλαναγνωσίας και την απόλυτη απουσία του βιβλίου από τον δημόσιο χώρο. Ειδικά στην Ελλάδα, δεν είναι τυχαίο ότι υπάρχει μόλις μία τηλεοπτική βιβλιοφιλική εκπομπή ή ότι το βιβλίο δεν έχει θέση στα δημόσια πράγματα – στην ανάγκη, ας επιστρατευτεί ακόμα και κάποιος διάσημος για την προώθησή του.

LiFO 23.04.26

37

good LiFO

ΜΑΜ

ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ ΦΩΤΟ: ΑΚΗΣ ΚΑΤΣΟΥΔΑΣ

THE

URBA N

ΡΑΝΤΕΒΟΎ ΣΤΑ ΤΥΡΟΠΙΤΆΔΙΚΑ! Με φέτα και ανθότυρο ή με κασέρι; Ή μήπως με blue cheese; Αυτές είναι οι ωραιότερες τυρόπιτες της πόλης.

Η

τυρόπιτα είναι, χωρίς πολλή σκέψη, το κατεξοχήν ελληνικό κολατσιό. Είναι αυτό που θα πάρεις βιαστικά πριν από τη δουλειά, που θα σε περιμένει ζεστό στο διάλειμμα, που θα δώσει την απάντηση σε κάθε «τι να φάω τώρα;» στιγμή της ημέρας. Η τυρόπιτα είναι η απόλυτη συνήθεια: η αλμύρα του λιωμένου τυριού που κολλάει στον ουρανίσκο, το τραγανό φύλλο που θρυμματίζεται. Είναι το πρωινό πριν από το σχολείο, το δεκάλεπτο break, το ξενύχτι που τελειώνει με μια στάση στον φούρνο της γειτονιάς. Προσωπικά, ποτέ δεν θα ξεχάσω τη «σχολική» τυρόπιτα του κυλικείου, εκείνη που στην πρώτη μπουκιά έβαζε φωτιά στο στομάχι μου. Κλασική, δαντελωτή, με χρυσαφένια σφολιάτα, φουσκωτή και κρατσανιστή, στρογγυλή ή σε σχήμα μισοφέγγαρου, γεμιστή με φέτα ή κασέρι, με το που τη δάγκωνες τα τρίμματα σκορπίζονταν σαν χαρτοπόλεμος πάνω στα ρούχα σου και έτσι ήξεραν όλοι για τα επόμενα δύο διαλείμματα τι είχες φάει. Και ίσως τελικά, αφού δοκιμάσουμε και απολαύσουμε όλες τις «ψαγμένες» εκδοχές –με φέτα ΠΟΠ, με παραδοσιακό χειροποίητο φύλλο, με μυρωδικά ή με απροσδόκητα twists– να επιστρέφουμε πάντα εκεί: στην πιο κλασική βερσιόν της. Τα τυροπιτάδικα της πόλης είναι άπειρα, λίγες όμως είναι οι διαλεχτές τυρόπιτες στην Αθήνα. Έχοντας επισκεφθεί κάθε πιθανό τυροπιτάδικο για να ανακαλύψω τι έχει να πει το δημοφιλές σνακ σε κάθε του εκδοχή, γεύτηκα πίτες με φέτα και ανθότυρο, με κασέρι αλλά και με παρμεζάνα, με κολοκύθι και με πολλούς ευφάνταστους συνδυασμούς υλικών, ακόμα και με blue cheese.

Deux Amis Στο Deux Amis, στη μια πλευρά της πλατείας Κλαυθμώνος, βρίσκουμε λαχταριστές τυρόπιτες και νόστιμες κασερόπιτες. Το τραγανό φύλλο σφολιάτας αυτής της τυρόπιτας σπάει φαντασμαγορικά σε κάθε δάγκωμα, έχει τα χαρακτηριστικά διακοσμητικά χαράγματα και τον χαρακτήρα που την έχουν κάνει ήδη σημείο αναφοράς για τη νέα γενιά φούρνων της πόλης. Δραγατσανίου 8

Μονόκερος Εδώ θα βρεις μπατζίνα με χρυσαφένια κρούστα που σπάει απαλά. Το καλαμποκίσιο της σώμα αγκαλιάζει το κολοκύθι και τη φέτα και κάθε μπουκιά έχει κάτι από καλοκαίρι, από τραπέζια σε αυλές, από την ανεπιτήδευτη χαρά του φαγητού. Πριν από λίγες μέρες ο φούρνος αυτός λάνσαρε μία ακόμα τυρόπιτα με φύλλο σφολιάτας, μυζήθρα και παρμεζάνα. Αν και καθόλου παραδοσιακή, θυμίζει αυτό που έχουμε συνδέσει όλοι στο μυαλό μας με την τυρόπιτα. Φαίδρου 4, Παγκράτι

Alouatou Στην Ασκληπιού θα βρεις το Alouatou, έναν new age μικροφούρνο που ξεφουρνίζει καθημερινά βλάχικες πίτες που φτιάχνονται με τις συνταγές των γιαγιάδων. Αξίζει να ανέβεις ως εκεί για να δοκιμάσεις τυρόπιτα με τραγανό φύλλο και πλούσια γέμιση από φέτα και γραβιέρα. Ασκληπιού 87, Εξάρχεια

38

LiFO

23.04.26

BAKLAVAS

Τα τυροπιτάδικα της πόλης είναι άπειρα, λίγες όμως είναι οι διαλεχτές τυρόπιτες στην Αθήνα.

Δωδώνη Τυρόπιτες Χρόνια τώρα στη Δωδώνη φουρνίζονται πίτες που μυρίζουν παράδοση και αυθεντικότητα. Στις λαμαρίνες τους θα βρεις τυρόπιτες κουρού με χειροποίητο ζυμάρι, με φέτα από μικρό παραγωγό της Άρτας, φρέσκα υλικά, προσεκτικό ψήσιμο και τίποτα κατεψυγμένο. Κάθε πίτα φεύγει ζεστή, τραγανή και γεμάτη γεύση – μισός αιώνας αυθεντικής Δωδώνης σε κάθε μπουκιά. Λυκούργου 9

Harry’s Kitchen Σ’ αυτό το μικροσκοπικό μαγαζάκι της Αξαρλιάν αξίζει να δοκιμάσεις την ανοιξιάτικη τυρόπιτα με φέτα βαρελίσια, ανθότυρο, γραβιέρα Κρήτης, άνηθο και δυόσμο. Θα τη βρεις και σε πετίτ εκδοχή, σε περίπτωση που θες να κεράσεις πολύ κόσμο ή να μη φας μεγάλη ποσότητα μονομιάς.

Χρόνια τώρα ο φούρνος της Δεινοκράτους κάνει τους Αθηναίους να παίρνουν τις ανηφόρες για να βρουν τις νόστιμες λιχουδιές του. Αν ζητήσετε τυρόπιτα, θα πρέπει να διευκρινίσετε ποιο απ’ όλα τα διαθέσιμα είδη θέλετε. Χωριάτικη με χειροποίητο φύλλο, σφολιάτα με κασέρι, αλλά και μια ακόμα τυρόπιτα με σφολιάτα που έχει περισσότερη φέτα και λιγότερο ανθότυρο στις αναλογίες της. Απολαυστικό είναι και το τυρόψωμο με φέτα και ελαιόλαδο, η κουρού με ανθότυρο και φέτα, αλλά και η τυρόπιτα με φύλλο σφολιάτας και φέτα, που είναι κάπως τριφτή, και η αφράτη μπατζίνα με φέτα.

ΑΡΙΣΤΟΝ

Δεινοκράτους 59

HARRY’S

Λυκαβηττός

KITCHEN

Αθανασίου Αξαρλιάν 2

Άριστον Στη βιτρίνα του Άριστον, ανάμεσα στις κλασικές, βουτυράτες κουρού και τις τυρόπιτες ταψιού, ξεχωρίζει μια κουρού που τη λες και σπάνια: εκείνη με το blue cheese. Η άριστη ζύμη της παραμένει τραγανή, αλλά η γέμιση αποκτά βάθος και ένταση, με τη χαρακτηριστική αλμύρα και την ελαφρώς πικάντικη επίγευση του τυριού να ισορροπεί απροσδόκητα με τη λιπαρότητα του βουτύρου. Βουλής 10

Baklavas Εδώ θα βρεις το πολίτικο νερομπούρεκο, γνωστό και ως su böregi, με τη ζουμερή και τραγανή υφή. Τα εσωτερικά φύλλα ζεματίζονται σε νερό, σαν λαζάνια, και στρώνονται στο ταψί μαζί με χοντρά κομμάτια φέτας και δύο ακόμα φύλλα, στη βάση και στην επιφάνεια. Ένα γενναιόδωρο ράντισμα με βούτυρο και ένα μείγμα από αυγά, γιαούρτι, λάδι και νερό δίνουν μια λαχταριστή πίτα με γεύση τυρόψωμου, με αφράτα, δαντελωτά φύλλα σε στρώσεις. Νίκης 10

Μικέ Διαχρονική επιτυχία και σήμα κατατεθέν του μαγαζιού αποτελούν οι τυρόπιτες σφολιάτας και κουρού, που εξαφανίζονται από τις λαμαρίνες μέσα σε δευτερόλεπτα. Οι Αθηναίοι διαχρονικά λατρεύουν τόσο την τυρόπιτα κουρού όσο και την εκδοχή με τη σφολιάτα των ζαχαροπλαστείων Μικέ, που θεωρείται από τις καλύτερες της Αθήνας. Στο εργαστήριο ανοίγουν φύλλο καθημερινά με τον παραδοσιακό τρόπο. Δ. Σούτσου 9 & Δορυλαίου, πλατεία Μαβίλη / Καλλιγά 31, Φιλοθέη

Μάμ Είναι η τυρόπιτα που ξυπνά κάθε μέρα τους Αθηναίους, από το μακρινό 1962. Το Mάμ με την ωραία ζύμη είναι από τα πιο ιστορικά τυροπιτάδικα του κέντρου. Οι εμβληματικές μικρές τυρόπιτες κουρού με φέτα φεύγουν κατά δεκάδες κάθε πρωί, ενώ δίπλα τους θα βρεις τη μεγάλη τυρόπιτα, αφράτη και τραγανή, αλλά και κασερόπιτα με κασέρι Μυτιλήνης. Πεσμαζόγλου 3 / Πανεπιστημίου 34

LiFO 23.04.26

39

good LiFO THE

URBAN Το after office είναι η συνήθεια που αγαπάμε σε αυτή την πόλη ΑΠΟ

ΤΗ

ΛΙΝΑ

ΙΝΤΖΕΓΙΑΝΝΗ

Τα μαγαζιά της Αθήνας σερβίρουν χρωματιστά κοκτέιλ και signature spritz με το φως της μέρας, τα συνοδεύουν με comfort γεύσεις και μάς θυμίζουν ότι μετά τη δουλειά υπάρχει ζωή!

AFTER OFFICE

Σ

40

LiFO

τη σειρά «Mad Men», τα στελέχη της διαφημιστικής Sterling Cooper κάνουν διάλειμμα με ένα three martini lunch. Είναι η εποχή των ’60s και ’70s στη λεωφόρο Μάντισον του Μανχάταν και αυτή η συνήθεια θεωρείται χαρακτηριστική της ανώτερης τάξης εργαζομένων που έχουν τον χρόνο να κάνουν ένα τέτοιο διάλειμμα ή που συναντιούνται μετά τη δουλειά για να μιλήσουν και να δικτυωθούν πίνοντας ένα ή περισσότερα κοκτέιλ και επιδεικνύοντας κατά κάποιον τρόπο το κοινωνικό τους στάτους. Βέβαια, στην Αμερική η συνήθεια του early drink έχει τις ρίζες της ακόμα πιο παλιά, στις δεκαετίες του ’20 και του ’30, όταν, εξαιτίας της Ποτοαπαγόρευσης, οι εργαζόμενοι –ακόμα και από τα χαμηλά κοινωνικά στρώματα– συναντιούνταν κρυφά σε σπίτια ή σε παράνομα μπαρ, τα λεγόμενα speakeasies, για ένα ποτό πριν από το δείπνο. Αυτή ήταν ίσως η αρχή για μια συνήθεια που σύντομα εδραιώθηκε και σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ήδη στην Αγγλία από τον 19ο αιώνα οι βρετανικές παμπ έσφυζαν από εργάτες που όταν σχολούσαν ήθελαν να «διώξουν» τη σκόνη της ημέρας και να νιώσουν ότι ξεκουράζονται σε ένα αυστηρά «ανδρικό» περιβάλλον προτού γυρίσουν σπίτι, ενώ αργότερα στις μεγαλουπόλεις όπως το Λονδίνο ήταν σχεδόν υποχρεωτικό να βγεις στο τέλος του ωραρίου για ένα ποτό με τους συναδέλφους, ή ακόμα και με τους προϊστάμενους, ώστε να είσαι μέσα στα πράγματα. Πλέον, το early drinκ είναι μια απενοχοποιημένη συνήθεια, που αφορά όλες τις τάξεις και εκφράζει το τέλος της δουλειάς και την αρχή της απόλαυσης. Οι Ιταλοί ήταν εκείνοι που έδειξαν τον δρόμο με το γνωστό aperitivo, μια λέξη που προέρχεται από το λατινικό «aperire» (σημαίνει «ανοίγω»). Ο στόχος του ήταν στόχο να ανοίξει την όρεξη πριν από το δείπνο, γεμίζοντας από τις έξι το απόγευμα τα μπαρ με κόσμο που απο-

λαμβάνει spritz και άλλα κοκτέιλ μαζί με το κατάλληλο finger food. Ο Gaspare Campari, δημιουργός του περίφημου bitter, από το 1860 άνοιξε το δικό του μπαρ στο Μιλάνο, το Camparino, μετατρέποντας το aperitivo σε σύμβολο του μιλανέζικου lifestyle, ενώ αργότερα, τη δεκαετία του 1920, γεννήθηκε στην Πάντοβα το Aperol και στη Βενετία το Select –με αυτό το ποτό φτιάχνονταν τα πρώτα spritz–, φέρνοντας μια νέα κουλτούρα σε κάθε γωνιά και πλατεία της Ιταλίας. Από εκεί μέχρι τη σημερινή after office βόλτα έχει μεσολαβήσει μια χιλιετία και αμέτρητες αλλαγές σε κάθε επίπεδο. Ίσως κάπου ενδιάμεσα ξεχάσαμε ότι η δουλειά και η προσωπική ζωή είναι δυο διαφορετικά πράγματα και μόλις τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα φαίνεται τόσο έντονη η ανάγκη να αφήσεις πίσω την επαγγελματική σου ταυτότητα και να ευχαριστηθείς την υπόλοιπη μέρα μαζί με φίλους σε ένα από τα μπαράκια της πόλης.

H Αθήνα έχει αγκαλιάσει την after office κουλτούρα με έναν τρόπο που ταιριάζει στον μεσογειακό τρόπο ζωής και όλο και περισσότερο εκείνο το «πάμε για ένα ποτό μετά τη δουλειά;» μοιάζει απαραίτητο ραντεβού για να κλείσει η μέρα. Οι επιλογές είναι πολλές, οι λίστες κοκτέιλ γεμάτες φαντασία και ταλέντο και οι γεύσεις συνοδεύουν τα ποτά διακριτικά, με το κατάλληλο bar food που σου επιτρέπει να πάρεις άλλο ένα κοκτέιλ. Είναι πολλά τα after office μέρη της πόλης μας που ξέρουν να σερβίρουν προσεγμένα κοκτέιλ σε μια χαρούμενη ατμόσφαιρα που σε χαλαρώνει και αφήνει χώρο για την απαραίτητη αποσυμπίεση. Από αυθεντικά spritz και ιταλικά aperitivo μέχρι τροπικά ποτά και old school martini, τα early drinks πηγαινοέρχονται από νωρίς το απόγευμα στα αγαπημένα στέκια της Αθήνας και μας κλείνουν το μάτι, θυμίζοντας ότι η ζωή μετά το γραφείο δεν είναι πολυτέλεια αλλά απαραίτητη συνθήκη.

23.04.26

Το ιδανικό spot για να αφήσεις τη μέρα πίσω σου.

AFTER

TGI FRIDAYS™

OFFICE THE

good LiFO

www.fridays.gr Facebook: TGI Fridays Greece Instagram: tgifridaysgr TikTok: tgifridaysgr YouTube: TGI Fridays Greece

υπάρχει αυτή η γνώριμη στιγμή στο τέλος της ημέρας, όταν η ένταση πέφτει και η ανάγκη για μια μικρή, ευχάριστη «αποφόρτιση» γίνεται σχεδόν αυτονόητη. Ένα μήνυμα για «ένα ποτό μετά τη δουλειά;» είναι συνήθως αρκετό για να ξεκινήσει μια έξοδος χωρίς ιδιαίτερο πλάνο. Και κάπως έτσι προκύπτουν οι πιο αυθόρμητες –και τελικά οι πιο απολαυστικές– συναντήσεις. Στα TGI FRIDAYS™ αυτή η φάση παίζει δυνατά. Ο χώρος τού μπαρ γίνεται το σημείο συνάντησης, με ένταση, ρυθμό και μια ενέργεια που σε βάζει κατευθείαν σε mood εξόδου. Το φαγητό παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο σε όλη την εμπειρία. Πιάτα που έρχονται στη μέση και μοιράζονται, χωρίς τυπικότητες. Τα Birria Tacos και τα Tequila Lime Shrimp Tacos ξεχωρίζουν για την ένταση και τη φρεσκάδα τους, ενώ τα Potstickers είναι ιδανικά για ξεκίνημα – εύκολα στο sharing και γεμάτα γεύση. Για κάτι πιο δροσερό, επιλογές όπως το Ginger Green Bowl, το Ranch Power Bowl, αλλά και οι Mango και Strawberry Salads δίνουν την ισορροπία που χρειάζεται ένα after office τραπέζι. Και αν η παρέα το πάει λίγο παραπάνω, το Salmon και το Tahini Sour Chicken λειτουργούν τέλεια, ως πιο ολοκληρωμένες επιλογές. Τα κοκτέιλ συμπληρώνουν την εικόνα, με τις margaritas να δένουν φυσικά με το vibe της στιγμής – δροσερές, ευχάριστες και ακριβώς όσο χαλαρές χρειάζεται. Το πιο ωραίο όμως είναι ότι τίποτα δεν είναι στημένο. Μπορείς να έρθεις για ένα γρήγορο ποτό και να φύγεις ή να μείνεις, να παραγγείλεις κάτι να μοιραστείς, να δοκιμάσεις κι άλλο. Η βραδιά εξελίσσεται από μόνη της, με τον χώρο, τις γεύσεις και την παρέα να κάνουν τη δουλειά.

LiFO 23.04.26

41

good LiFO THE

PERS O N A L S H OP P E R î

õ

Bjørn Wiinblad

SWATCH

Βάζο σε σχήμα γυναικείας μορφής.

Ρολόι «Paradise Canopy» από τη σειρά Painted Paradise.

myran.gr

swatch.com/el-gr

ö

Adidas Παπούτσια ADISTAR CONTROL 5 με προηγμένη τεχνολογία FORMOTION.

ñ

adidas.gr

Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης Αφίσα με το έργο του Jeff Koons «Balloon Venus Lespugue (Orange)», 2013-2019, στο πλαίσιο της έκθεσης «Jeff Koons: “Αφροδίτη” του Lespugue». cycladic.gr/shop

õ

Patagonia Σακίδιο πλάτης Atom Tote Pack. atticadps.gr

ñ

Casablanca Ανδρικό T-shirt σε πράσινο χρώμα με art-inspired print.

ΑΠΟ

ΤΗ

LIFO

TEAM

simple-caracters.gr

ò

Levi’s Τζιν «Cinch Baggy» με wide leg εφαρμογή. aboutyou.gr

î

Huawei Ακουστικά Bluetooth FreeBuds Pro 5. public.gr

42

LiFO

23.04.26

Wim Hof Experience Greece 2026

Το wellness φαινόμενο του «Iceman» έρχεται στην Ελλάδα.

Κυριακή 26 Απριλίου 2026, 10:00-17:00 Island Resort Athens Riviera, 6949 802222

ΑΠO ΤΑ ΠΑΓΩΜEΝΑ ΚΑΝAΛΙΑ ΤΟΥ AΜΣΤΕΡΝΤΑΜ μέχρι τις πιο απαιτητικές κορυφές του κόσμου, ο Wim Hof, ο άνθρωπος που έγινε γνωστός ως «Iceman», κατάφερε να δημιουργήσει ένα από τα πιο πολυσυζητημένα trends του σύγχρονου wellness. Με περισσότερα από 20 παγκόσμια ρεκόρ στο ενεργητικό του –ανάμεσά τους η παραμονή σε πάγο για σχεδόν δύο ώρες– ο Hof έχει δοκιμάσει τα όρια της ανθρώπινης αντοχής όσο λίγοι. Έχει ανέβει το Έβερεστ και το Κιλιμάντζαρο φορώντας μόνο τα απολύτως απαραίτητα, έχει κολυμπήσει κάτω από παγωμένες επιφάνειες και έχει αποδείξει στην πράξη ότι το σώμα μπορεί να προσαρμοστεί σε συνθήκες που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αδιανόητες. Ο Hof βρήκε καταφύγιο στο κρύο, έπειτα από μια βαθιά προσωπική απώλεια. Βουτώντας στα παγωμένα νερά του Άμστερνταμ άρχισε να χτίζει μια βιωματική αναζήτηση ελέγχου, ανθεκτικότητας και εσωτερικής ισορροπίας. Αυτή η διαδρομή οδήγησε στη δημιουργία της Wim Hof Method, μιας πρακτικής που βασίζεται σε τρεις πυλώνες: ελεγχόμενη αναπνοή, συγκέντρωση και σταδιακή έκθεση στο κρύο. Δεν είναι τυχαίο ότι η μέθοδος έχει απασχολήσει και την επιστημονική κοινότητα, με μελέτες να δείχνουν ότι μπορεί να επηρεάσει το ανοσοποιητικό σύστημα και τη θερμορρύθμιση του σώματος. Το πιο ενδιαφέρον με τη Wim Hof Method είναι ότι απευθύνεται σε όποιον θέλει να μειώσει το στρες, να βελτιώσει τον ύπνο του ή απλώς να νιώσει πιο συνδεδεμένος με τον εαυτό του και γι’ αυτό εξελίχθηκε σε ένα παγκόσμιο movement, με εκατομμύρια ανθρώπους να την ενσωματώνουν στην καθημερινότητά τους. Σε αυτήν τη διεθνή κοινότητα ανήκει και ο Αλκιβιάδης Ντουσόπουλος, που φέρνει την εμπειρία στην Ελλάδα μέσα από το Wim Hof Experience Greece. Η δική του πορεία ξεκίνησε το 2023, σε μια αποστολή στην Πολωνία, όπου ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με τη μέθοδο – μια εμπειρία που, όπως λέει, λειτούργησε ως προσωπική αφύπνιση. Ακολούθησαν εκπαιδεύσεις σε όλη την Ευρώπη και, το 2024, η πιστοποίησή του ως Advanced Instructor. Σήμερα, στόχος του είναι να δημιουργεί βιωματικά events που επαναφέρουν κάτι απλό αλλά ουσιαστικό: τη σύνδεση με το σώμα, τη φύση και τον ίδιο μας τον εαυτό. Την Κυριακή 26 Απριλίου 2026, αυτή η εμπειρία έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, στο Island Resort της Αθηναϊκής Ριβιέρας. Με διεθνείς instructors, premium φιλοξενία και επιμελημένο φαγητό καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, και φυσικά με ένα πρόγραμμα που συνδυάζει αναπνοή, έκθεση στο κρύο και κοινότητα, το event υπόσχεται κάτι περισσότερο από μια τάση: μια υπενθύμιση ότι η ευεξία ξεκινά από πιο βαθιά: από την επανασύνδεση με τον εαυτό μας.

LiFO 23.04.26

43

good LiFO THE

ΕΧΕΙΣ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Χρήστος Αλεξιάδης ΜΟΝΤΈΛΟ

Πες μας λίγα πράγματα για σένα. Είμαι ο Χρήστος και ασχολούμαι με το μόντελινγκ από τα 16 μου. Η μόδα μπήκε πολύ νωρίς στη ζωή μου και από τότε εξελίσσομαι συνεχώς μέσα από φωτογραφίσεις, συνεργασίες και πρότζεκτ που με εκφράζουν δημιουργικά. Πώς διαλέγεις τα ρούχα σου; Κυρίως με βάση τη διάθεσή μου. Το στυλ για μένα είναι συναίσθημα και ένστικτο, άλλες μέρες θέλω κάτι πιο μίνιμαλ και άλλες κάτι πιο statement. Αυτό που φοράς τώρα σε τι mood σε βάζει; Σε mood εξόδου και δημιουργικότητας. Νιώθω άνετα, αλλά ταυτόχρονα έτοιμος για μια βραδινή συνέχεια στην πόλη. Αν μπορούσες να ανταλλάξεις τη δική σου ντουλάπα με κάποιου άλλου, ποιο πρόσωπο θα διάλεγες; Λατρεύω τους φίλους μου και εμπνέομαι συνεχώς από αυτούς. Θα την αντάλλασσα με του φίλου μου του Filius. Λατρεύω τον τρόπο με τον οποίο συνδυάζει τα κομμάτια και τη διαφορετική αισθητική που φέρνει στο δικό του styling. Τι κουβαλάς μαζί σου; Τα απαραίτητα: τσιγάρα, γυαλιά ηλίου και χρήματα. Τι φοράς και πόσο κοστίζει; Παντελόνι Zara, σακάκι Pier Luigi Mascia, μπλουζάκι COS και παπούτσια Valentino. Τιμές δεν θυμάμαι. Πού πας τώρα; Θέατρο και μετά για ποτό.

ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ ΦΩΤΟ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΛΑΣΚΑΡΙΔΟΥ

@christos_alexiades

44

LiFO

23.04.26

ΠΌΣΟ ΧΏΡΟ ΠΙΆΝΕΙ ΤΕΛΙΚΆ ΜΙΑ ΚΑΛΉ ΠΡΆΞΗ;

THE

good LiFO

Μια ιστορία για τις μικρές μετακινήσεις που κάνουν χώρο για περισσότερα.

Η

Κυριακή του Πάσχα πέρασε όπως περνούν πάντα αυτές οι μέρες. Γρήγορα και κάπως άτακτα, σαν ένα φλας που αφήνει πίσω της μια ρετρό φωτογραφική μηχανή. Η στιγμή χάνεται αστραπιαία, όμως κάτι ανεξίτηλο θα μείνει στο ψηφιακό ντουλάπι με τις φωτογραφίες. Το σπίτι έχει επιστρέψει στην κανονικότητα. Στο ψυγείο υπάρχουν ακόμα δύο τάπερ ξεχασμένα, «για αύριο» – κι όμως έχουν περάσει ήδη μερικές μέρες. Η Τζένη κάθεται στο τραπέζι της κουζίνας με έναν καφέ που έχει κρυώσει. Για πρώτη φορά έπειτα από σχεδόν δύο εβδομάδες, δεν υπάρχει κάτι που να πρέπει να προλάβει. Τις προηγούμενες ημέρες όλα είχαν έναν ρυθμό αγχωτικό, σχεδόν αυτοματοποιημένο. Λίστες, ψώνια, τηλέφωνα. Η Τζένη έχει ακόμη στο μυαλό της εκείνες τις εικόνες της φούριας. Το κοντινό Lidl γεμάτο κόσμο, τα καρότσια που περνούσαν βιαστικά, τα παιδιά που κρατούσαν σοκολατένια αυγά με έκδηλη χαρά. Στεκόταν στην ουρά και προσπαθούσε να θυμηθεί αν είχε ξεχάσει κάτι. Μια ηλικιωμένη κυρία γύρισε και της χαμογέλασε. «Θα τα προλάβεις όλα», της είπε. Η Μαρία ανταπέδωσε με ένα νεύμα κατανόησης. Όταν ήρθε η σειρά της, άνοιξε την εφαρμογή στο κινητό της και σκάναρε μηχανικά. Ένα μικρό «μπιπ», τίποτα περισσότερο. Και έκλεισε το κινητό, προτού καν σηκώσει το κεφάλι της. Την Κυριακή του Πάσχα το σπίτι γέμισε από νωρίς. Ο πατέρας της Τζένης ήρθε πρώτος, όπως πάντα, με δυο καρβέλια ψωμί και κάτι έξτρα για την εγγονή. Η μητέρα της κατέφθασε λίγο αργότερα με περισσότερα από όσα χρειαζόταν να φέρει. Η Ελένη, η single γειτόνισσα, ήρθε πριν απ’ όλους. Είχε πει ότι φέτος θα περάσει τις γιορτές σόλο, αλλά τελικά ήταν εκείνη που χτύπησε το κουδούνι πρώτη. Το τραπέζι στρώθηκε χωρίς ιδιαίτερη οργάνωση. Οι θέσεις τακτοποιήθηκαν σχεδόν από μόνες τους. Ο παππούς κάθισε εκεί που επιλέγει πάντα. Η μικρή δίπλα του. Η Ελένη έπιασε μια ακρούλα. Μέχρι που

κάποιος της έκανε χώρο. Και εκείνη μετακινήθηκε. Κάποια στιγμή, ανάμεσα σε γέλια και ιστορίες που επαναλαμβάνονταν σαν να λέγονταν για πρώτη φορά, ο πατέρας της Τζένης σήκωσε το ποτήρι. Δεν είπε κάτι διαφορετικό από άλλες χρονιές. Κι όμως, φέτος για την Τζένη κάτι είχε αλλάξει. Για λίγα λεπτά, σαν να χαμήλωσε ο ευχάριστος θόρυβος γύρω της. Σαν να έβλεπε τη στιγμή από λίγο πιο μακριά, παρατηρώντας εκείνες τις μικρές, απρόσκοπτες «μετακινήσεις». Τον παππού, που κοιτούσε γύρω του ήσυχος, σαν να μετρούσε πρόσωπα, επιβεβαιώνοντας ότι είναι όλοι εκεί. Την Ελένη, που είχε ήδη γείρει προς το κέντρο του τραπεζιού, συμμετέχοντας με ενθουσιασμό σε μια κουβέντα. Τη μητέρα της, που για πρώτη φορά δεν σηκωνόταν κάθε δύο λεπτά, αλλά απολάμβανε τη στιγμή με το εγγόνι της. Λίγες μέρες μετά, η Τζένη συνεχίζει να γυρνά με τον νου της σ’ αυτές τις στιγμές ευχαρίστησης. Το πασχαλινό τραπέζι πέτυχε. Όπως και κάθε χρόνο. Η Τζένη άνοιξε το ψυγείο και πήρε ένα από τα τάπερ. Δεν πεινούσε. Απλώς ήθελε να δει αν είχε μείνει κάτι. Όντως είχε μείνει. Κάποιες φορές, αυτό που μοιάζει μικρό μέσα στην κάθε μέρα, μπορεί να συνεχίζει την πορεία του και να φτάνει κάπου αλλού. Όπως ένα τραπέζι που δεν περιορίζεται σε όσους κάθονται γύρω του αλλά, με κάποιον τρόπο, ανοίγει χώρο και πέρα από αυτό. Αθόρυβα, έξω από το οπτικό μας πεδίο, βρίσκει τρόπο να συνδέεται με κάτι μεγαλύτερο. Με πράξεις που η καθεμιά ξεχωριστά μπορεί να είναι ανεπαίσθητη, αλλά όταν ενώνονται, αποκτούν ειδικό βάρος. Όπως εκείνο το απλό σκανάρισμα στο ταμείο, που πέρασε σχεδόν απαρατήρητο μέσα στη βιασύνη της ημέρας και που, χωρίς να το γνωρίζει τότε η Τζένη, ήταν μέρος μιας μεγαλύτερης αλυσίδας φροντίδας. Μιας συλλογικής πράξης που αυτές τις μέρες μεταφράστηκε σε πραγματική στήριξη για παιδιά που το έχουν ανάγκη. Από τα Lidl. Γιατί, τελικά, ένα τραπέζι δεν μεγαλώνει μόνο με τις καρέκλες γύρω του. Μεγαλώνει με όσα ξεκινούν από αυτό και συνεχίζουν θεαματικά να κινούνται πολύ, μα πολύ πέρα από αυτό.

LiFO 23.04.26

45

starfax

ΤΑΥΡΟΣ [21.4/20.5] Ο μήνας κλείνει με το τρίγωνο Αφροδίτης-Πλούτωνα που φέρνει έσοδα και επιτυχίες, ενώ ο Μάιος ξεκινά με την Πανσέληνο στον Σκορπιό στον τομέα των σχέσεών σας την 1η Μαΐου, επομένως μπορεί να πάρετε την απόφαση να ενώσετε τις δυνάμεις σας με ένα άλλο άτομο. Μπορεί να αποφασίσετε να παντρευτείτε ή να συμβιώσετε με το ταίρι σας ή να επιλέξετε έναν νέο συνεργάτη. Ο Πλούτωνας στον Υδροχόο (που προσωποποιείται από τον απαιτητικό προϊστάμενο ή πελάτη) σε τετράγωνο σάς πιέζει ξανά να παράγετε αποτελέσματα. Ωστόσο, ο Δίας, ο πλανήτης της τύχης, σε τρίγωνο σάς ενθαρρύνει να δημιουργήσετε μια συμμαχία και οι ενέργειές σας τώρα μπορεί να οδηγήσουν σε καλύτερο μισθό ή σε ένα μπόνους ως επιβράβευση. Ακολουθήστε το ένστικτό σας γιατί θα είναι σωστό. ΔΙΔΥΜΟΣ [21.5/21.6] Ο Μάιος ξεκινά με

27 απ ρ ιλιου 3 μ αϊου 20 26

την Πανσέληνο στον Σκορπιό που θα δώσει έμφαση στην εργασία και την υγεία σας. Αυτή η Πανσέληνος θα μπορούσε να φέρει περισσότερα χρήματα στον μισθό σας. Ο Δίας, που βρίσκεται αυτήν τη στιγμή στον τομέα του εισοδήματος από την εργασία, σχηματίζει τρίγωνο και μπορεί να σημάνει την ολοκλήρωση ενός σημαντικού έργου που θα σας φέρει οικονομικά οφέλη με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Όσο για την υγεία σας, μπορεί να είναι η στιγμή που θα βρείτε επιτέλους τον χρόνο να κάνετε τις ιατρικές εξετάσεις που χρειάζεστε, αλλά τις έχετε αναβάλει επειδή ήσασταν πολύ απασχολημένοι. Στις 3/5 ο κυβερνήτης σας, Ερμής, εισέρχεται στον Ταύρο ενεργοποιώντας τον τομέα του ψυχισμού σας και φέρνει διορατικότητα σε ορισμένους ανθρώπους και καταστάσεις από το παρελθόν σας.

ΚΑΡΚΙΝΟΣ [22.6/22.7] Ο Μάιος σάς βρίσκει με δημιουργική διάθεση, αυξημένη έμπνευση και έντονη ανάγκη για απολαύσεις. Η Πανσέληνος της 1ης Μαΐου στον Σκορπιό θα εμπλουτίσει την ιδιωτική, συναισθηματική σας ζωή. Αν είστε ελεύθεροι και ψάχνετε έναν ερωτικό σύντροφο, θα είναι η ώρα να κυκλοφορήσετε, και αν είστε δεσμευμένοι, σχεδιάστε να περάσετε ποιοτικό χρόνο με το ταίρι σας. Ο Δίας, ο πλανήτης των δώρων και της τύχης, βρίσκεται ακόμα στο ζώδιό σας σχηματίζοντας ένα δυνατό τρίγωνο. Οι πιθανότητες για δημιουργία ερωτικής σχέσης ή απόκτηση παιδιού είναι μεγάλες και όμορφα πράγματα σάς περιμένουν αυτόν τον μήνα. Την Κυριακή ο Ερμής εισέρχεται στον Ταύρο τονίζοντας τον τομέα της κοινωνικής σας ζωής έως τις 16/5 και στρέφει την προσοχή σας σε συναντήσεις με φίλους. Η κοινοποίηση των ιδεών σας κατά τη διάρκεια ομαδικών δραστηριοτήτων θα φέρει επαίνους.

ΛΕΩΝ [23.7/23.8] Με την Πανσέληνο στον α πό τη μ αρ ιβ ίκυ κα λλέ ρ γ η (st ar f ax@ li f o. g r ) εικονογραφηση: bianka

46

LiFO

Σκορπιό ξεκινάει ο Μάιος και θα στρέψετε την προσοχή σας στο σπίτι σας, στην περιουσία ή σε ένα μέλος της οικογένειάς σας. Είναι πιθανό να φέρει σκέψεις για μετακόμιση, να υπογράψετε εκ νέου το μισθωτήριο συμβόλαιό σας ή να είστε έτοιμοι να ολοκληρώσετε την αγορά ενός σπιτιού. Ο Δίας σε τρίγωνο θα στείλει μια λαμπερή ακτίνα, επομένως μπορεί να ξοδέψετε περισσότερα χρήματα απ’ όσα ελπίζατε σε θέμα-

τα που σχετίζονται με το σπίτι, αλλά σίγουρα θα αξίζει κάθε δεκάρα, επειδή θα δώσετε έμφαση στην ποιότητα. Στις 3/5 εισέρχεται ο Ερμής στον Ταύρο ενεργοποιώντας τον τομέα της καριέρας σας. Έως τις 16/5, θα είναι εξαιρετική εποχή για προώθηση των επιτευγμάτων σας, για αλλαγή κατεύθυνσης ή έναρξη μιας επιχείρησης.

νών πόρων και θα έχετε τη δυνατότητα να κάνετε πράγματα για τον εαυτό σας. Εν συνεχεία, στις 3/5 ο Ερμής εισέρχεται στον Ταύρο τονίζοντας τον τομέα της εργασίας και της υγείας και έως τις 16/5 οι επαφές που θα κάνετε θα αφορούν τα επαγγελματικά και τη φυσική σας κατάσταση.

ΑΙΓΟΚΕΡΩΣ [22.12/19.1] Αφού πάρετε μια

ΠΑΡΘΕΝΟΣ [24.8/22.9] Καθώς πλησιάζετε στο τέλος του Απριλίου, φαίνεται ότι έχετε ένα συμβόλαιο ή άλλα έγγραφα να υπογράψετε, τα οποία είναι σημαντικά για εσάς, λόγω της Πανσελήνου της 1ης Μαΐου. Ο Δίας θα χαμογελάσει σε αυτή την Πανσέληνο, προσθέτοντας μια ευκαιρία, για άλλη μια φορά, να δείτε κέρδη από τις προσπάθειές σας. Όλες οι δραστηριότητες που σχετίζονται με την επικοινωνία θα ευνοηθούν και θα ολοκληρωθούν, επομένως τα πράγματα θα γίνουν όμορφα και κερδοφόρα στην Πανσέληνο του Σκορπιού. Εναλλακτικά, αφού έχετε δουλέψει σκληρά, ίσως θελήσετε να κάνετε ένα σύντομο διάλειμμα και μια απόδραση στη φύση θα μπορούσε να είναι η ανάσα που ονειρευόσασταν. Από τις 3/5 έως τις 16/5, ο κυβερνήτης σας εισέρχεται στον Ταύρο και θα ξυπνήσει την περιέργειά σας για την εκπαίδευση και τα ταξίδια.

σειρά από σημαντικές αποφάσεις τον Απρίλιο, θα είστε πρόθυμοι να συναντηθείτε με φίλους μέσα στις πρώτες πέντε ημέρες του Μαΐου, χάρη σε μια υπέροχη Πανσέληνο που αναμένεται την 1η του μήνα στον Σκορπιό. Κάντε σχέδια στα τέλη Απριλίου εν αναμονή αυτής της Πανσελήνου, γιατί θα είναι αρκετά ξεχωριστή. Ο αγαπημένος σας θα είναι πρόθυμος να σας συνοδεύσει και μαζί πιθανότατα θα περάσετε μια αξέχαστη βραδιά. Μια έξοδος θα σας επιτρέψει να χαλαρώσετε πλήρως και οι δύο. Έπειτα από έναν πολυάσχολο μήνα, ήρθε η ώρα να ξεκουραστείτε. Οι ελεύθεροι μπορεί να κάνετε μια νέα γνωριμία που θα εξελιχθεί σε ερωτική σχέση. Άλλωστε, την Κυριακή εισέρχεται ο Ερμής στον Ταύρο και ο τομέας του έρωτα παίρνει την ανιούσα. Το φλερτ θα αποτελέσει προτεραιότητα και η γοητεία σας θα είναι ακαταμάχητη.

ΖΥΓΟΣ [23.9/22.10] Αν σας έχει ανατεθεί

ΥΔΡΟΧΟΟΣ [20.1/19.2] Κατά την τελευ-

δημιουργική εργασία, το τρίγωνο της Αφροδίτης με τον Πλούτωνα στο τέλος του μήνα θα διασφαλίσει ότι θα λάβετε μια σταθερή οικονομική ανταμοιβή. Εν συνεχεία, το μυαλό σας θα στραφεί στον οικονομικό προγραμματισμό, καθώς θα αρχίσετε να νιώθετε την ενέργεια της Πανσελήνου της 1ης Μαΐου. Μερικά από τα νέα που θα λάβετε μπορεί να απαιτούν συζητήσεις σχετικά με το πώς θα διαχειριστείτε οικονομικά ζητήματα. Οι συζητήσεις σας δεν θα διαρκέσουν πολύ – μια Πανσέληνος ζητά αποφάσεις και η απάντηση που απαιτείται είναι συνήθως γρήγορη. Εναλλακτικά, μπορεί να λάβετε αύξηση κατά τη διάρκεια αυτής της Πανσελήνου, επειδή συμμετέχει κι ο Δίας σε τρίγωνο στον τομέα του εισοδήματος από την εργασία. Την Κυριακή εισέρχεται ο Ερμής στον Ταύρο τονίζοντας τον τομέα των κοινών σας πόρων.

ταία εβδομάδα του Απριλίου, η ερωτική σας ζωή τονώνεται καθώς το τρίγωνο του Πλούτωνα στο ζώδιό σας με την Αφροδίτη φέρνει έναν νέο έρωτα ή μια εγκυμοσύνη. Επίσης θα αρχίσετε να βλέπετε συναρπαστικές εξελίξεις καθώς πλησιάζουμε στην Πανσέληνο της 1ης Μαΐου στον Σκορπιό, η οποία θα λάμψει στον τομέα της σταδιοδρομίας σας και θα φέρει την ολοκλήρωση σε ένα επαγγελματικό ζήτημα. Μπορεί να σας δοθεί μια προαγωγή ή μια νέα προσφορά εργασίας ή, αν είστε αυτοαπασχολούμενος, θα μπορούσατε να αποκτήσετε έναν σημαντικό νέο πελάτη. Ο Δίας, ο πλανήτης της καλής τύχης, θα υποστηρίξει σθεναρά αυτή την Πανσέληνο, οπότε αν λάβετε μια προσφορά για προαγωγή ή μια νέα δουλειά από μια ανταγωνιστική εταιρεία, σίγουρα θα αξίζει να το εξετάσετε. Στις 3/5 ο Ερμής εισέρχεται στον Ταύρο και θα ενισχύσει τις επαφές με αγαπημένα πρόσωπα.

ΣΚΟΡΠΙΟΣ [23.10/22.11] Ο Μάιος ξεκινά-

ΙΧΘΥΣ [20.2/20.3] Ο Μάιος ξεκινά με την

ει με μια σημαντική Πανσέληνο στο ζώδιό σας – φροντίστε να την κάνετε ξεχωριστή! Ένα γεγονός μεγάλης σημασίας έρχεται στο αποκορύφωμά του αυτήν την περίοδο και θα είναι μια πολύ θετική στιγμή, επειδή ο Δίας, ο πλανήτης των δώρων και της τύχης, θα συμμετέχει σε τρίγωνο. Ωστόσο, ο Πλούτωνας με ένα σκληρό τετράγωνο θα προκαλέσει φασαρία και θα επηρεάσει κάτι που συμβαίνει στο σπίτι, μια σχέση με ένα μέλος της οικογένειας, την κατοικία σας ή κάποιο άλλο ακίνητο που μπορεί να νοικιάζετε ή να έχετε στην κατοχή σας, επομένως μπορεί να χρειαστεί χρόνος, επιμονή και πολλή ευρηματικότητα για να ξεδιαλύνετε ό,τι προκύψει. Να θυμάστε ότι θα έχετε τη βοήθεια του Δία, που κάνει όλη τη διαφορά. Στις 3/5 ο Ερμής εισέρχεται στον Ταύρο και θα τονώσει τις σχέσεις σας.

Sudoku No 894 6

ΤΟΞΟΤΗΣ [23.11/21.12] Αφού κάνατε πολλές κοινωνικές συναναστροφές τον Απρίλιο, αφιερώστε χρόνο για να φροντίσετε τον εαυτό σας με τρυφερότητα στο ξεκίνημα του Μαΐου. Η Πανσέληνος στον Σκορπιό την 1η Μαΐου θα εντείνει την επιθυμία για ιδιωτικότητα και ξεκούραση. Εκμεταλλευτείτε την ευκαιρία για να βελτιώσετε την υγεία σας εάν έχετε καταναλώσει πολλή ενέργεια τελευταία, να αποσυνδεθείτε και να αναπληρώσετε τον ύπνο σας. Ο Μάιος θα είναι γεμάτος, κοινωνικός και ευχάριστος, αλλά μπορεί να είστε ευάλωτοι σε κρυολογήματα. Ξεκουραστείτε αρκετά και τρώτε θρεπτικά. Το τρίγωνο με τον κυβερνήτη σας, Δία, φέρνει έσοδα μέσω κοι-

Πανσέληνο στον Σκορπιό που θα πραγματοποιηθεί την 1η Μαΐου. Μπορεί να νιώσετε την επιρροή αυτής της Πανσελήνου με διάφορους τρόπους. Μπορεί να ταξιδέψετε σε μια ξένη χώρα ή να βρείτε μια θέση εργασίας σε μακρινό προορισμό. Ο Δίας σε τρίγωνο υποδηλώνει ότι θα έχετε μεγάλη τύχη με ξένους εκείνη την περίοδο, κάτι που ενδεχομένως θα μπορούσε να ευνοεί και εμπορικές συναλλαγές με το εξωτερικό τις πρώτες πέντε ημέρες του Μαΐου. Εναλλακτικά, μπορεί να ακούσετε τα αποτελέσματα μιας δικαστικής υπόθεσης ή ενός ζητήματος που σχετίζεται με τον ακαδημαϊκό χώρο ή τα μέσα ενημέρωσης. Με τον Δία σε καλή όψη, είναι πιθανό να είναι καλά.

5 6 1 4 7 3 6 3

1 3 2 5

8 5 9 1 8 7 2

3 4 2

ΚΡΙΟΣ [21.3/20.4] Ο μήνας τελειώνει με το

9

Η λύση του προηγούμενου 5 3 7 4 9 8 2 6 1

9 8 2 3 6 1 4 7 5

4 1 6 7 5 2 9 8 3

8 2 3 6 4 9 5 1 7

6 4 9 5 1 7 3 2 8

7 5 1 8 2 3 6 9 4

2 7 5 1 3 6 8 4 9

1 6 4 9 8 5 7 3 2

3 9 8 2 7 4 1 5 6

τρίγωνο Αφροδίτης-Πλούτωνα που μπορεί να φέρει ένα δώρο-έκπληξη, μπόνους ή επιταγή. Αν ζητήσετε αύξηση, μπορεί να την πάρετε. Μπορεί να σκέφτεστε πώς να επενδύσετε τα χρήματα που θα λάβετε στο τέλος του μήνα, καθώς η Πανσέληνος στον Σκορπιό την 1η Μαΐου ενεργοποιεί τον τομέα των κοινών σας πόρων. Εναλλακτικά, μπορείτε να υποβάλετε αίτηση για επιχειρηματικά κεφάλαια, δάνειο, επιχορήγηση ή οικονομική βοήθεια από το πανεπιστήμιο ή μπορεί να πληρώσετε τους φόρους σας. Η συμμετοχή του Δία σε τρίγωνο φέρνει καλή τύχη. Ωστόσο, μη μοιράζεστε τα σχέδιά σας με φίλους, γιατί ο Πλούτωνας σε τετράγωνο μπορεί να προκαλέσει ζήλια.

23.04.26

LiFO 23.04.26

47