Τεύχος 891

Emerging City: Το Open House Athens επιστρέφει

ΑΦΙΕΡΩΜΑ FREE PRESS

26.03.2026

ΟΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ! ΔΩΡΕΑΝ ΟΔΗΓΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΚΑΘΕ ΠΕΜΠΤΗ

O μελετητής της μουσικής των Ελλήνων Παναγιώτης Κουνάδης είναι ο Αθηναίος της εβδομάδας

Brunch

891

2

LiFO

26.03.26

6 ΣΤΗΛΕΣ

index891

νικολασ σεβαστακησ

παραλλαγεσ

γιάννησ πανταζόπουλοσ

talking points βασιλική σιουτη

πολιτικο επταημερο δεσποινα τριβολη

footnotes

δημήτρης πολιτάκησ

shortcut

χάρησ καλαϊτζίδησ

ιλεκτρισιτυ

κώστασ αναγνωστόπουλοσ

νεοσ αγνωστοσ κοσμοσ

32 28

24

στο εξωφύλλο: Open House Athens/Studio Athina 25. ΦΩΤΟ: Eleni Karavelatzi

34

Ο ΠΑΝΑΓΙΏΤΗΣ ΚΟΥΝΆΔΗΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

83 ΛΕΠΤΑ ΜΕ ΤHΝ

18 ΕΎΗ ΣΑΟΥΛΊΔΟΥ AΦΙΕΡΩΜΑ

47 37

www.lifo.gr ΔΥΟ ΔΕΚΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. ΒOΥΛΗΣ 22, 105 63 ΑΘΗΝΑ T 210 3254 290 F 210 3249 785 info@lifo.gr

εκδοτης/διευθυντησ

Στάθης Τσαγκαρουσιάνος chief executive officer/editor in chief Μιχάλης Μιχαήλ chief operating officer/commercial director Θανάσης Χαραμής creative director Γιάννης Καρλόπουλος διευθυντής συνταξησ Γιάννης Πανταζόπουλος διευθυντής εντυπησ εκδοσησ Τάσος Μπρεκουλάκης διευθυντής mikropragmata.lifo.gr Άρης Δημοκίδης αρχισυνταξία podcasts/vidcasts Μερόπη Κοκκίνη –––––– εμπορικο τμημα advertising director Ξένια Στασινοπούλου direct sales director Κώστας Μαντάς head of digital advertising Άννα Λαπαρδάγια direct sales Γιώργος Λυκουργιώτης advertising manager Πωλίνα Κουτσοβίλη (pkoutsovili@lifo.gr) advertising coordinator Κατερίνα Κουρμούζη (kkourmouzi@lifo.gr) head of creative Βασίλης Καψάσκης branded content managers Φιλιώ Ράγκου, Ιωάννα Παναγοπούλου digital campaign manager Γιώργος Γιαννή advertising executive Χριστίνα Καλλή –––––– ψηφιακή ανάπτυξη/προγραμματισμός lifo.gr Θανάσης Βιρβίλης, Γιώργος Ντούφας –––––– ατελιέ assistant creative director Ιωάννης Μαρκάκης αrt director Μαργαρίτα Καμαριώτη φωτογράφοι Σπύρος Στάβερης, Πάρις Ταβιτιάν, Freddie F. διαμόρφωση ψηφιακής εκδοσης Μαρούσα Θωμά, Ελπισία Σπαθάρη υπευθυνη υλης Μαρία Δρουκοπούλου διορθωση/επιμελεια κειμένων Μυρτώ Αθανασοπούλου, Μαρία Μανθοπούλου –––––– συντακτικη ομαδα Θοδωρής Αντωνόπουλος, Λουίζα Αρκουμανέα, Γιάννης Βασιλείου, Μίνα Καλογερά, Ντίνα Καράτζιου, Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος, Τίνα Μανδηλαρά, Αργυρώ Μποζώνη, Μαρία Παππά, Χρήστος Παρίδης, Δημήτρης Πολιτάκης, Βασιλική Σιούτη, Γιώργος Τσαγκόζης συνεργατεσ Τζούλη Αγοράκη, Έφη Ανέστη, Αλέξανδρος Βουρλάκος, Ειρήνη Γιαννάκη, Λίνα Ιντζεγιάννη, Χάρης Καλαϊτζίδης, Ερωφίλη Κόκκαλη, Υρώ Κολιακουδάκη, Δημήτρης Κυριαζής, Χρυσέλλα Λαγαρία, Στέλλα Λιζάρδη, Νίκος Γ. Μαστροπαύλος, Νίκη Μηταρέα, Αγιάτη Μπενάρδου, Παναγιώτης Ορφανίδης, Σταυρούλα Παπασπύρου, Νικόλας Σεβαστάκης, Δέσποινα Τριβόλη, Φώντας Τρούσας, Θοδωρής Τσάτσος, Φώφη Τσεσμελή, Νίκος Τσέφλιος, Κορίνα Φαρμακόρη αρχισυνταξία ειδησεων Λία Φασόλη newsroom Αγάπη Βαρούνη, Μιχάλης Γιαννακίδης, Βασιλική Δρίβα, Ναζιγκέν Μάμο, Πέννυ Μαστοράκου, Μαρία Μπαρλή, Ελένη Ποσνακίδου –––––– podcasts/vidcasts καμερα-μονταζ Γεράσιμος Δομένικος, Ελευθερία Λασκαρίδου ηχοληψια Φαίδωνας Κτενάς, Αλέξανδρος Αντωνίου social media Άκης Κατσούδας, Πέννυ Μαστοράκου –––––– λογιστηριο οικονομική διεύθυνση Δημήτρης Τασιόπουλος λογιστήριο Βασίλης Κοτρωνάκης, Άκης Ιωάννου, Έφη Ηλιοπούλου γραμματεία Βιβίκα Ανδριανάτου –––––– κωδικος εντυπου 7639 –––––– μετοχος/νομιμοσ εκπροσωποσ Ευστάθιος Τσαγκαρουσιάνος ––––––

MET 230578

παρακαλουμε

ανακυκλωστε

LiFO 26.03.26

3

Feedback

5

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Γιώργος Παλούμπης: «Ζούμε σε ένα καζάνι που βράζει» Με αφορμή την πολυσυζητημένη παράσταση «Ανεξάρτητα Κράτη», o σκηνοθέτης και θεατρικός συγγραφέας μιλάει για το ελληνικό έργο σήμερα και την πραγματικότητα ως μια ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης.

ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ

Ο πράκτορας που μιλούσε πολύ

podcasts που αξίζει να ακούσετε

ΤΗΣ ΑΡΓΥΡΩΣ ΜΠΟΖΩΝΗ

4

LiFO

LiFO.gr

Τρία χρόνια αργότερα, σε μια συνέντευξή του στο δίκτυο ABC, ο Κυριάκου έγινε ένας από τους πιο διάσημους whistleblowers του αιώνα μας. Ήταν ο πρώτος που αποκάλυψε στο παγκόσμιο κοινό τις πρακτικές βασανιστηρίων (waterboarding κ.λπ.) που εφάρμοζε η CIA σε κρατούμενους, ανάμεσά τους και ο Αμπού Ζουμπαϊντά, επιφανές στέλεχος της Αλ Κάιντα, τον οποίον είχε συναντήσει ο Κυριάκου, κατά τον τραυματισμό και τη σύλληψη του Σαουδάραβα στο Πακιστάν (και σύμφωνα με τα, όχι πάντα φερέγγυα, λεγόμενα του δαιμόνιου Ελληνοαμερικανού πράκτορα που τότε ενεργούσε ως επικεφαλής των επιχειρήσεων αντιτρομοκρατίας της CIA, ο Ζουμπαϊντά τού είχε ζητήσει να τον αποτελειώσει με το μαξιλάρι στο νοσοκομείο όπου κρατούνταν). Η ελευθεροστομία του Κυριάκου θα τον οδηγούσε το 2013 στη φυλακή, όπου και παρέμεινε για δύο χρόνια περίπου.

ti δ ι α β α σ α με αυ τη την εβ δομ α δ α σ το

Μία ιδιαίτερη «φυλή» –συνομοταξία, σέκτα, ακόμα και κατασκοπικό υπο-είδος θα μπορούσε να τη χαρακτηρίσει κανείς– έχει αναδειχθεί μέσα από την εκπομπή «Φάκελος 17Ν» και τον θίασο των χαρακτήρων που μιλάνε για την υπόθεση. Πρόκειται για την περίεργη πομπή των Ελληνοαμερικανών πρακτόρων της CIA που κατά καιρούς ενεπλάκησαν (ανεπιτυχώς κατά κανόνα) στην επίλυση του μυστηρίου που για δεκαετίες αποτελούσε η οργάνωση. Και ουδείς εξ αυτών πιο ξεχωριστός από τον Τζον Κυριάκου, ο οποίος κλέβει εύκολα την παράσταση με τις γλαφυρές αφηγήσεις και τα εκφραστικά του ξεσπάσματα. Και δικαίως, καθόσον ο Τζον Κυριάκου δεν είναι ένας τυχαίος, αλλά ένας διάσημος πρώην πράκτορας, ασχέτως του αν η διεθνής φήμη του εκτοξεύτηκε αφότου τέθηκε σε δυσμένεια και αποχώρησε από την υπηρεσία το 2004.

pageviews

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΟΛΙΤΑΚΗ

Το πιο εντυπωσιακό στα Ανεξάρτητα Κράτη που σκηνοθετεί ο Γιώργος Παλούμπης στο θέατρο Χώρα είναι το κοινό. Οι περισσότεροι, κυρίως οι νέοι, ακούνε για πρώτη φορά το όνομα του Βασίλη Τσιρώνη, ο οποίος τη δεκαετία του ’70 κήρυξε ανεξάρτητο κράτος το διαμέρισμά του στο Φάληρο, και παρακολουθούν το χρονικό του θανάτου του. Βλέπουν για πρώτη φορά πώς ήταν τα γραφεία μιας εφημερίδας της εποχής με τους αδιανόητους χαρακτήρες, που σήμερα πια θα φάνταζαν γραφικοί. Μετά την παράσταση στέκονται στη μέση του δρόμου για να συζητήσουν, πράγμα που δεν γίνεται σήμερα κι αυτό είναι κάτι που λείπει – τη βραδιά που πήγα εγώ, κανένας δεν έδειχνε να βιάζεται ή να θέλει να αλλάξει θέμα. Από εκεί ξεκινά η συζήτησή μας με τον Γιώργο Παλούμπη, που επιμένει ότι η πραγματικότητα γύρω μας δίνει υλικό και τροφή για να γραφτούν ελληνικά έργα που δεν έχουν να ζηλέψουν τίποτα από αυτά που γράφονται σε όλον τον κόσμο σήμερα.

— Σκεφτόμουν ότι μιλάμε για έναν μεταθανάτιο θρίαμβο του Τσιρώνη – κανένας δεν θα μπορούσε να φανταστεί ότι έπειτα από σχεδόν πενήντα χρόνια ο κόσμος θα γέμιζε για δεύτερη χρονιά το θέατρο για να ακούσει την ιστορία του. Πού αποδίδεις αυτό το ενδιαφέρον; Όταν φτιάχναμε το έργο με τον Αντώνη Τσιοτσιόπουλο δεν μπορούσαμε να φανταστούμε αυτή την επιτυχία. Ο Αντώνης είχε ακούσει την ιστορία του και μου κέντρισε το ενδιαφέρον. Ήταν εντυπωσιακό θέμα –ένας γιατρός που έκανε αεροπειρατεία μέσα στη χούντα, πήρε την οικογένειά του και πήγε στην Αλβανία–, η προσωπικότητα μας κέντρισε. Αρχίσαμε να κάνουμε έρευνα, βρήκαμε όλα τα φύλλα της εποχής που ασχολήθηκαν με την υπόθεση και από το πακέτο των πληροφοριών που συγκεντρώσαμε, καταλήξαμε ότι δεν θέλαμε να κάνουμε μια βιογραφία, αλλά μια παράσταση που να συνδέεται με ένα άλλο θέμα που είχαμε συζητήσει παλιότερα με δημοσιογράφους και μας είχαν πει ότι υπάρχει πολύ υλικό γι’ αυτό, το τι γίνεται στα γραφεία μιας εφημερίδας. Παντρεύτηκαν αυτές οι δυο ιδέες, καταλάβαμε ότι η εμπλοκή του Τύπου τότε στα γεγονότα ήταν μεγάλη και βγήκε μια μυθοπλασία για το τι μπορεί να γινόταν εκείνη την εποχή, εκείνη τη στιγμή.

— Τι ήταν αυτό που σας ιντρίγκαρε σε μια εφημερίδα, στον τρόπο που λειτουργεί ως χώρος εργασίας; Επειδή ασχολούμαστε με τον ρεαλισμό, μας απασχολεί οι χαρακτήρες να είναι ενδιαφέροντες και οι δημοσιογράφοι αυτοί είναι κάτι μεταξύ μορφωμένων ανθρώπων και λούμπεν: άνθρωποι και του κειμένου, του γραφείου, της γνώσης, και του δρόμου. Και σε αυτό το μείγμα φαντάζομαι ότι υπάρχουν συγκρουσιακές καταστάσεις, είναι ένας μικρόκοσμος που έχει μεγάλο ενδιαφέρον.

Ακολουθήστε τα podcasts της LiFO στην Apple, στο Spotify ή στο LiFO.gr

1

Υπήρχαν έρωτες στην Επανάσταση; Το άγνωστο 1821 «ΑΚΟΥ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ» ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟ

2

Ήρθε η ώρα για πυρηνική ενέργεια στην Ελλάδα; «Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ» ΜΕ ΤΗΝ ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ

3

Από τον χρησμό στην εξουσία: Η άγνωστη ιστορία της Δωδώνης «ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΙΑΣ ΠΟΛΗΣ» ΜΕ ΤΗΝ ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ

Trends Κλαίγοντας πάνω από μια συσκευασία cottage cheese Πώς ένα από τα πιο άγευστα και αδιάφορα τυριά του κόσμου έφτασε να καταδυναστεύει τη ζωή μας. ΤΗΣ ΜΙΝΑΣ ΚΑΛΟΓΕΡΑ

Αν μπεις έστω και δέκα λεπτά στο ίντερνετ, σίγουρα θα πέσεις πάνω σε αυτές τις συνταγές με τα τρία υλικά. Είναι πάντα τρία. Όχι δύο, όχι τέσσερα. Τρία. Και κάπου εκεί, σαν ένας ήσυχος αλλά επίμονος πρωταγωνιστής, βρίσκεται το cottage: cottage pancakes, cottage bread, cottage flatbread, cottage ice cream, cottage brownies, cottage bagels, cottage pizza base. Κάποιος έφτιαξε μέχρι και cottage cheesecake χωρίς ζάχαρη, χωρίς τύψεις, χωρίς ζωή. Το cottage πλέον μπαίνει στα ψυγεία, εμφανίζεται σε τάπερ, αρχίζει να αντικαθιστά άλλα προϊόντα. Στην Ελλάδα, το cottage δεν είναι (ακόμα) «μαζικό» τυρί τύπου φέτα. Δεν θα ανοίξω το ψυγείο της γιαγιάς μου και θα το βρω εκεί, σε νοικοκυριά πιο νέων ανθρώπων, ωστόσο, σίγουρα σε κάποιο ράφι του ψυγείου θα βρεις μια μισανοιγμένη συσκευασία. Στην αρχή σου φαίνεται έξυπνο. Σαν hack. Να, λοιπόν: τρως γλυκό και είναι «καλό». Τρως ψωμί και είναι «υγιεινό». Τρως παγωτό και δεν «χαλάς» τη διατροφή σου. Και όλα αυτά χάρη σε ένα λευκό, σπυρωτό τυρί που μέχρι πριν από λίγα χρόνια ήταν κάπως παραπεταμένο στο ψυγείο του σούπερ μάρκετ, δίπλα σε γιαούρτια που δεν διάλεγε κανείς. Και ξαφνικά, έγινε το κέντρο του κόσμου. Το θέμα δεν είναι οι συνταγές. Το θέμα είναι η επανάληψη. Η αίσθηση πως ό,τι κι αν δεις, ό,τι κι αν δοκιμάσεις, έχει ήδη περάσει από ένα φίλτρο: να είναι εύκολο, να είναι γρήγορο, να είναι «σωστό». Και κάπου εκεί αρχίζεις να νιώθεις ότι δεν επιλέγεις πραγματικά.

4

H σκληρή αλήθεια για τον Γιώργο Μαρίνο «ΣΚΛΗΡΕΣ ΑΛΗΘΕΙΕΣ» ΜΕ ΤΟΝ ΑΡΗ ΔΗΜΟΚΙΔΗ

5

Όλοι τον περιφρονούσαν στο χωριό. Σκότωσε τους έξι «ΑΛΗΘΙΝΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ» ΜΕ ΤΟΝ ΝΙΚΟ ΤΣΕΦΛΙΟ

26.03.26

LiFO 26.03.26

5

• «Πώς η κρίση με το Ιράν απειλεί ενέργεια, τρόφιμα και τιμές;» • Η αύξηση του κατώτατου μισθού, οι υποκλοπές και η δίκη των Τεμπών • «Εκεί που πονάω»

26 μα ρ τι ου 2026

• Αποχαιρετώντας τα τελευταία προσχήματα • Το ίντερνετ δεν έχει πλάκα πια • Πογκρόμ εναντίον Παλαιστινίων στη Δυτική Όχθη

alk of the town

891

Βαθύς, πολυδύναμος ρατσισμός

Σε Ελλάδα και Ευρώπη βγαίνει στην επιφάνεια ένα κύμα αληθινού μίσους για ό,τι θεωρείται κατώτερο, μια κοινή γνώμη που προτιμά να γίνει σχεδόν φασιστική η Δύση παρά να μοιραστεί κάποια από τα προνόμιά της. απ ό τ ο ν ν ι κόλ α σεβαστάκ η

ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ

6

LiFO

Γίνεται μια μικρή πορεία για τον πόλεμο στο Ιράν σε κάποια πόλη της Ελλάδας. Εκλέγεται ένας μαύρος δήμαρχος (με καταγωγή από το Μάλι) στο λαϊκό προάστειο Saint-Denis του Παρισιού. Ένας «όχι επώνυμος» πολίτης εκφράζει με μια του ανάρτηση τη λύπη του για ένα ακόμα ναυάγιο με μετανάστες-πρόσφυγες κάπου στο Αιγαίο. Μια κοπέλα αναρτά κάτι για την ασφυκτική περικύκλωση της Κούβας και τις απειλές επέμβασης του Ντόναλντ Τραμπ. Όλες αυτές οι περιπτώσεις φαίνεται να αντιμετωπίζονται από το ίδιο εχθρικό ακροατήριο. Κοινός παρονομαστής αυτού του ακροατηρίου είναι ένας βαθύς, σειραϊκός ρατσισμός, και θα εξηγήσω εδώ τι εννοώ. Μέρος από αυτό το κοινό δεν κάνει πια τον κόπο να αρνηθεί τον ρατσισμό του. Επιλέγει να δικαιολογεί τα συναισθήματά του ή περνά αμέσως στην αντεπίθεση. Κάθε μέρα συναντούμε δόσεις ρατσισμού πίσω από άλλες συμβατικές και

26.03.26

LiFO 26.03.26

7

TALKING POINTS ευυπόληπτες αξίες: το εθνικό συμφέρον, τις αδήριτες ανάγκες της κρατικής πραγματικότητας, τη διαφύλαξη της πολιτιστικής συνοχής της κοινωνίας, την αντιμετώπιση γεωπολιτικών απειλών. Καθόλου τυχαία, στο τέλος τα λόγια του μαινόμενου κοινού αφήνουν στην άκρη τις υψηλές δικαιολογίες. Δεσπόζει ένα μείγμα αλαζονείας, ανασφαλούς φόβου και μικροψυχίας. Ο βαθύς ρατσισμός βγαίνει στην επιφάνεια, υποδυόμενος πια την κανονική ελληνική, δυτική και ευρωπαϊκή ταυτότητα. Ή αντιστοίχως, βέβαια, τη ριζωμένη γαλλική ταυτότητα, τη βρετανική ψυχή κ.λπ. Σε αντίθεση με λίγο παλαιότερες συγκυρίες, ο ρατσισμός δεν είναι πια περιθωριακή και «ακραία» γλώσσα ή κοινωνική λογική. Έχει διευρύνει την περίμετρο, τα μέτωπα και τις συμμαχίες του. Ενώνεται κατά βάση με μια ορισμένη φαντασίωση δυτικού πολιτισμού που αμύνεται κατά ορισμένων επιλεκτικών (ανατολικών, νότιων) εχθρών. Ας μην κοιτάζουμε μόνο τα αποτελέσματα σε εκλογικές αναμετρήσεις ή τις δημοσκοπήσεις. Στην πολιτική σκηνή εξακολουθεί να ισχύει σε μεγάλο βαθμό ο ρητορικός εξορκισμός του ρατσισμού και η αναγωγή του στα «άκρα». Ακόμα και προσωπικότητες της άκρας δεξιάς μπορεί να δηλώνουν έναν δικής τους έμπνευσης «αντιρατσισμό». Έχει όμως γίνει ορατό σε πλείστες χώρες ότι ιδίως ένας ταξικός και ένας πολιτισμικός ρατσισμός δεν περιορίζονται καθόλου στα δεξιά του χάρτη. Ακόμα και ο ρατσισμός της φυλής –του χρώματος–, ο πιο παραδοσιακός και πιο γνωστός από όλους, κυριεύει τη γλώσσα και τις μύχιες σκέψεις ανθρώπων που Τι είναι όμως πια αυτός μπορεί να ανήκουν σε ευρύτερο πολιτικό φάσμα. Αφορά και τις ο κόσμος που περιγελά πιο καλλιεργημένες και πολιτικά συνειδητές εκδοχές μας, γιατί τον όποιο επικριτή του δεν είναι πάντα μια ορθολογική θέση ούτε μια ηθική τοποθέτηση που τον κατανικά. Ισραήλ, συκοφαντεί Τι είναι όμως πια αυτός ο κόσμος που περιγελά τον όποιο επικριπολίτες που διεκδικούν τή του Ισραήλ, συκοφαντεί πολίτες που διεκδικούν περισσότερο περισσότερο πράσινο πράσινο στις πόλεις μας και βγάζει όλη τη χολή του στον καραβοστις πόλεις μας και τσακισμένο μετανάστη; Τι είναι αυτό που εκφράζεται ρατσιστικά ακόμα και σε θέματα φαινομενικά άσχετα με ρατσισμούς, όπως η βγάζει όλη τη χολή του χρήση της πυρηνικής ενέργειας; Παρουσιάζοντας, ας πούμε, τους στον καραβοτσακισμένο όποιους αντίπαλους των πυρηνικών σχεδίων ως «ισλαμολάγνους» μετανάστη; που θέλουν την «ήττα της ευρωπαϊκής Ελλάδας»; Βλέπει κανείς πως όλες οι «ακάθαρτες» ταυτότητες στιγματίζονται ως αντεθνικές, αντικανονικές, αν όχι διαβολικές. Κάπως έτσι έχουν προκύψει τελευταία αρκετές παραλλαγές τραμπισμού δίχως Τραμπ, ένας ελληνόκτητος τραμπισμός, ακόμα και με την αναβάπτιση του πιο χοντρού εθνικισμού σε μαχητική ευρωφροσύνη. Διότι πλέον αυτός ο βαθύς ρατσισμός αντλεί εικόνες και σκηνικά από την παλαιά, μεσαιο-μεγαλοαστική Ευρώπη. Χρησιμοποιεί πονηρά την αισθητική των ευρωπαϊκών αναμνήσεων –πόλεις, καφέ, πλατείες– για να προσβάλει όποια λαϊκά σώματα και στρώματα εμφανίζονται σήμερα. Κυρίως όμως περιφρονεί τα πιο ταπεινά κοινωνικά στρώματα, τα φτωχά άτομα από άλλες εθνότητες και ηπείρους. Ανακουφιζόμαστε φυσικά όταν πολιτικοί φορείς αυτών των απόψεων δεν κατακτούν τους άμεσους στόχους τους. Όπως τώρα στις δημοτικές εκλογές στη Γαλλία, που κρατήθηκε η Μασσαλία και φυσικά το Παρίσι. Ας μην έχουμε όμως αυταπάτες, γιατί ο βαθύς ρατσισμός κυκλοφορεί ευρέως ως οπτική υπεράσπισης όλων σχεδόν των προνομιούχων θέσεων. Γίνεται κάτι ολικό, παρασιτώντας, όπως είπαμε, σε αξιοσέβαστες παραδόσεις. Στις εποχές ενός Χάμπερμας ή ενός Λιονέλ Ζοσπέν (που πέθανε επίσης προχθές), ο φιλοευρωπαϊσμός, η υπεράσπιση του ορθολογισμού ή η αντίθεση στον απολυταρχισμό σε χώρες του Νότου και της Ανατολής δεν είχε μολυνθεί με ρατσισμό. Είχε φυσικά άλλα πολιτικά όρια, όμως εκείνος ο ευρωπαϊσμός είχε μια πρόθεση και να φιλοξενήσει, να συνομιλήσει και ίσως να μάθει και από κάτι έξω από αυτόν. Συνυπήρχαν –σε αυτούς τους κλασικής κοπής δημοκράτες ανθρωπιστές– οι συμβιβασμοί της σκέψης και της πολιτείας τους με ένα αίσθημα σιχαμάρας για τον πολεμόχαρο εθνικισμό και δεν θα χαίρονταν ποτέ με ένα μπλακ άουτ στην «κομμουνιστική Κούβα». Τώρα, στον βαθύ ρατσισμό που κυκλοφορεί σε Ελλάδα και Ευρώπη, αναδύεται από τα υπόγεια ένα κύμα αληθινού μίσους για ό,τι θεωρείται κατώτερο. Έχει εμφανιστεί μια κοινή γνώμη που προτιμά να γίνει σχεδόν φασιστική η Δύση παρά να μοιραστεί κάποια από τα προνόμια ή να αλλάξει τη σχέση της με τον υπόλοιπο κόσμο και με το μέλλον. Οι αισιόδοξοι επιμένουν πως αυτά τα κεφαλάκια ρατσιστών σχολιαστών είναι ανύπαρκτες περσόνες δημιουργημένες στον ψηφιακό πόλεμο επιρροής. Προφανώς ένα μέρος αυτής της διογκωμένης σφαίρας μπορεί να είναι όπως οι ψευδαισθήσεις της τεχνητής νοημοσύνης. Όμως εδώ και καιρό το τεχνητό, το ψευδαισθησιακό ή και το παραληρηματικό είναι μέρος της αλήθειας των ατόμων και του τρόπου που συναντούν ο ένας τον άλλον στα ψηφιακά αλώνια. Η ψευδαίσθηση παράγει ταυτίσεις, συγκινήσεις, πολιτικούς και συναισθηματικούς κραδασμούς, άρα είναι πραγματική. Δεν λέει πια τίποτα το να εντοπίζουμε «ψευδαισθήσεις» ή fake news. Ο βαθύς πολυδύναμος ρατσισμός είναι αντιθέτως εδώ, ενοποιώντας και τσιμεντάροντας όλα τα βλέμματα που απεχθάνονται την ισότητα. Γιατί η φιλοσοφική ουσία του ρατσισμού είναι αυτή: η αντι-ισότητα μεταξύ των ανθρώπων. Από αυτό γεννιέται και η πρωτοφανής επιθετικότητα εναντίον όσων διανοούνται ακόμα να «κάνουν θέμα» την ισότητα (ή την απουσία της) και τη δικαιοσύνη (και την καταστρατήγησή της). Τώρα, για παράδειγμα, θα δούμε τον βαθύ ρατσισμό να βγαίνει στην επιφάνεια για να οικτίρει, να διακωμωδήσει, να αμφισβητήσει τους ανθρώπους που έσπευσαν στη δίκη για τα Τέμπη στη Λάρισα. Είπαμε: εχθρική φυλή –για αυτόν τον ρατσισμό και τους θιασώτες του– είναι οτιδήποτε αποστασιοποιείται από τον λόγο της εξουσίας για τα πράγματα της ζωής και για το μέλλον μας ως πολιτών. Η αντι-ισότητα θέλει να μην υπάρχει κανένα δείγμα –ανθρώπινο, πολιτικό, ψυχικό– που να την αντιμάχεται και να παρακούει στις εντολές της.

«Πώς η κρίση με το Ιράν απειλεί ενέργεια, τρόφιμα και τιμές;» Η καθηγήτρια της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ και μέλος του Κέντρου Ερευνών για το Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο, Μαρία Γαβουνέλη, απαντά.

α π ό τ ο ν γ ι ά ν ν η π α ν τα ζ ό π ουλο

ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ

μαρiα γαβουνeλη Με βάση τις τελευταίες εξελίξεις στον πόλεμο με το Ιράν, πού βρισκόμαστε σήμερα; Μιλάμε για περιφερειακή σύγκρουση ή για κάτι που μπορεί να εξελιχθεί σε ευρύτερο πόλεμο; Ένας περιφερειακός πόλεμος είναι ήδη αρκετός! Άλλωστε ήδη έχουμε συμμετοχή και της ευρύτερης διεθνούς κοινότητας. Η Ρωσία και η Κίνα δίνουν πληροφορίες από δορυφόρους στο Ιράν και έτσι οι πύραυλοι χτυπούν προσεκτικά διαλεγμένους στόχους με εξαιρετική ακρίβεια. Οι ευρωπαϊκές χώρες παρέχουν πληροφορίες και φυσικά τη χρήση των αμερικανικών και νατοϊκών βάσεων στο έδαφός τους.

Talk of the Town

Βλέπουμε επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές και κρίση στα Στενά του Ορμούζ. Τι σημαίνει αυτό πρακτικά για την παγκόσμια οικονομία και την Ευρώπη; Ταλαιπωρία, υψηλότερες τιμές, ελλείψεις όχι μόνο σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο –καύσιμο αναγκαίο για τα νοικοκυριά της Ινδίας και τις βιομηχανίες της Κορέας και της Ιαπωνίας–, αλλά και σε λιπάσματα. Και αυτό κατά τον μήνα που πρέπει να ενισχυθεί η αναμενόμενη συγκομιδή – και αν δεν γίνει, δεν θα έχουμε επαρκή αποθέματα τροφής και άρα το ψωμί θα ακριβύνει. Ελλείψεις επίσης και σε ήλιο, που είναι απολύτως αναγκαίο για τους ημιαγωγούς – και αν δεν υπάρχει διαθέσιμο, ξεχάστε τα κινητά και τους υπολογιστές μας σε προσβάσιμες τιμές. Και δεν μιλώ καν για αεροπορικά καύσιμα, που θα καταστήσουν τις καλοκαιρινές μας μετακινήσεις εξαιρετικά ακριβές, με άμεσες επιπτώσεις στον τουρισμό. Υπάρχει κινητικότητα για εκεχειρία αλλά και απορρίψεις προτάσεων. Είναι ρεαλιστικό ένα διπλωματικό φρένο αυτήν τη στιγμή ή η κλιμάκωση θεωρείται πιθανή; Την τελευταία φορά που οι Ιρανοί ήταν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, ξεκίνησε ο βομβαρδισμός. Δύσκολα θα τους ξαναδούμε εκεί για φωτογραφία. Θα μάθουμε τα αποτελέσματα μόνο όταν (σύνδεσμος χρονικοϋποθετικός) έχουμε αποτελέσματα. Μέχρι τότε, ο Πρόεδρος Τραμπ προσπαθεί να παγώσει λίγο τον πυρετό των αγορών, καθώς αυτό είναι το μόνο που φαίνεται να λαμβάνει υπόψη. Η κλιμάκωση είναι πιθανότερη αυτήν τη στιγμή, αλλά το σκοτεινότερο σημείο της νύχτας είναι λίγο πριν από την αυγή. Σε ποιον βαθμό μπορούν διεθνείς οργανισμοί, όπως ο ΟΗΕ, να διαδραματίσουν ουσιαστικό ρόλο στην αποκλιμάκωση της κατάστασης; Περιορισμένο μόνο. Αυτήν τη φορά, οι ΗΠΑ αναφέρθηκαν στο Συμβούλιο Ασφαλείας επικαλούμενες το δικαίωμα άμυνας κατά το άρθρο 51 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ και ακολούθησαν όλη τη διαδικασία, αλλά δεν μένουν πολλά που μπορούν να γίνουν με το αμερικανικό βέτο στο τραπέζι. Είδαμε ταυτοχρόνως το άτυπο συμβούλιο των G7 να συνέρχεται για να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις του πολέμου. Και είναι ενδιαφέρον ότι χθες και σήμερα το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ συζητά στη Γενεύη τις επιθέσεις του Ιράν στους γείτονές του. Όλα τα διαθέσιμα μέσα θα χρησιμοποιηθούν για να ασκήσουν κάθε δυνατή πίεση.

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

8

LiFO

26.03.26

Το 3×3 Schools powered by ΔΕΗ επιστρέφει για τέταρτη χρονιά Μέχρι σήμερα, η πρωτοβουλία της ΔΕΗ με την ΕΟΚ έχει ταξιδέψει σε 59 πόλεις, έχοντας φιλοξενήσει 3.237 ομάδες μαθητών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, ενώ περισσότεροι από 13.700 μαθητές έχουν ζήσει την εμπειρία μέσα και έξω από το γήπεδο. Μπάσκετ 3x3: Από τους δρόμους στους Ολυμπιακούς Αγώνες

Τ

ο 3x3 Schools powered by ΔΕΗ επιστρέφει δυναμικά για τέταρτη χρονιά, συστήνοντας το συναρπαστικό άθλημα 3x3 σε χιλιάδες μαθητές σε όλη τη χώρα. Για ακόμη μία χρονιά, η ΔΕΗ με την Ελληνική Ομοσπονδία Καλαθοσφαίρισης (ΕΟΚ) ταξιδεύουν σε είκοσι πόλεις στην Ελλάδα, δίνοντας την ευκαιρία σε μαθητές δημοτικού και γυμνασίου να γνωρίσουν το ολυμπιακό άθλημα 3x3. Η ΔΕΗ, με κεντρικό μήνυμα «ΔΕΗ Power Up the Game», στηρίζει ενεργά πρωτοβουλίες που φέρνουν τη νέα γενιά πιο κοντά στον αθλητισμό, δίνοντας την ευκαιρία σε μαθητές σε όλη την Ελλάδα να γνωρίσουν το μπάσκετ, να αναπτύξουν το πνεύμα του υγιούς αθλητισμού και της ευγενούς άμιλλας και να αποκομίσουν πολύτιμα οφέλη για τη σωματική, ψυχική και κοινωνική τους διάπλαση. Η φετινή δράση του 3x3 Schools powered by ΔΕΗ ξεκίνησε από το Γύθειο και συνεχίστηκε στην Αρεόπολη, στη Σαλαμίνα, στην Κυπαρισσία και στα Φιλιατρά. Το πρόγραμμα συνεχίζει δυναμικά το ταξίδι του στη Ρόδο και την Κηφισιά (Πολιτεία) στις 26 και 27 Μαρτίου, ενώ επόμενος σταθμός είναι η Κοζάνη στις 1 και 2 Απριλίου. Η πρώτη φάση της διοργάνωσης ολοκληρώνεται με τις δράσεις στην Τζια και την Ηλιούπολη στις 27 και 28 Απριλίου, αντίστοιχα. Μέχρι σήμερα, η πρωτοβουλία της ΔΕΗ με την ΕΟΚ έχει ταξιδέψει σε 59 πόλεις, έχοντας φιλοξενήσει 3.237 ομάδες μαθητών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, ενώ περισσότεροι από 13.700 μαθητές έχουν ζήσει την εμπειρία μέσα και έξω από το γήπεδο. Η σταθερή υλοποίηση του προγράμματος αναδεικνύει τη διαχρονική επένδυση της ΔΕΗ στην ενίσχυση του σχολικού αθλητισμού και στην ενεργή συμμετοχή της νέας γενιάς σε δράσεις με εκπαιδευτικό και κοινωνικό αποτύπωμα.

Το 3x3 είναι το πιο διαδεδομένο ομαδικό «άθλημα του δρόμου» στον κόσμο και παίζεται με δύο αντίπαλες ομάδες των τριών παικτών, σε μία μπασκέτα, στο μισό γήπεδο. Νικήτρια είναι η ομάδα που προηγείται όταν συμπληρωθεί ένα δεκάλεπτο παιχνιδιού ή όποια φτάσει πρώτη στους 21 πόντους. Το 3x3 παιζόταν σε γήπεδα και γυμναστήρια όλου του κόσμου. Από τη δεκαετία του 1990 έχουν αρχίσει, κυρίως από τις ΗΠΑ, τουρνουά μπάσκετ 3x3 και η τυποποίηση των κανόνων του. Το 2010 εμφανίστηκε για πρώτη φορά σε διεθνείς αγώνες, στους Ολυμπιακούς Αγώνες Νέων στη Σιγκαπούρη. Σήμερα η FIBA διοργανώνει ένα ετήσιο 3x3 World Tour, παγκόσμια και ηπειρωτικά κύπελλα. Ολυμπιακό άθλημα έγινε στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Τόκιο 2020, όπου το χρυσό μετάλλιο στους άνδρες κατέκτησε η Λετονία και στις γυναίκες οι ΗΠΑ. Η Ελλάδα έχει Εθνικές Ομάδες 3x3 Ανδρών, Γυναικών, U23 και U21. Το 3x3 ανεβαίνει συνεχώς, όπως φαίνεται από την ανταπόκριση των αθλητών, των σωματείων, του ευρύτερου αθλητικού κοινού όσο και από την άνοδο της χώρας και των εθνικών ομάδων στην κατάταξη της FIBΑ. Αυτό πιστοποιείται και από την πρόσφατη πρόκριση της Εθνική Ομάδας Γυναικών U23 στο Παγκόσμιο Κύπελλο 3x3.

Περισσότερες πληροφορίες στην επίσημη ιστοσελίδα της ΕΟΚ: www.basket.gr

LiFO 26.03.26

9

Η αύξηση του κατώτατου μισθού, οι υποκλοπές και η δίκη των Τεμπών Η πίεση από την οικονομική πραγματικότητα, το φιάσκο της αίθουσας για τη δίκη των Τεμπών και οι εξελίξεις στην υπόθεση των υποκλοπών. απ ό τh βασιλ ικη σιου τ η

Με θετικές ειδήσεις προσπαθεί η κυβέρνηση να αντιμετωπίσει τις αρνητικές συνθήκες που δημιουργεί γι’ αυτήν η επικαιρότητα των ημερών. Ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε στο υπουργικό συμβούλιο την αύξηση του κατώτατου μισθού στα 920 ευρώ (772 καθαρά), που θα ισχύσει από την 1η Απριλίου, λέγοντας ότι πρόκειται για μηνιαία αύξηση 40 ευρώ από πέρυσι. Στην πραγματικότητα, οι εργαζόμενοι θα λάβουν καθαρά 30 ευρώ τον μήνα. Δηλαδή η αύξηση αυτή είναι μόλις ένα ευρώ την ημέρα, όταν οι τιμές εξακολουθούν να αυξάνονται με πολύ μεγαλύτερους ρυθμούς και οι εργαζόμενοι αδυνατούν να καλύψουν ακόμα και τις στοιχειώδεις ανάγκες τους με αυτούς τους μισθούς. Επιπλέον, η χώρα μας παραμένει πολύ πίσω στις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας, από τις οποίες καλύπτεται μόλις το 24% των εργαζομένων, ποσοστό εξαιρετικά μικρό σε σύγκριση με τις υπόλοιπες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις οποίες καλύπτεται η συντριπτική πλειονότητα. Επίσης, σύμφωνα με τις πρόσφατες εκτιμήσεις της Eurostat, η Ελλάδα και η Βουλγαρία έχουν το χαμηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης, παραμένοντας στις τελευταίες θέσεις της Ε.Ε. Εκεί που τα πράγματα έχουν δυσκολέψει πολύ για την κυβέρνηση τις τελευταίες μέρες είναι στην υπόθεση των υποκλοπών, παρά τη Αρνητικό είναι το συνεχιζόμενη προσπάθειά της να την υποβαθμίσει. Μέχρι τώρα η κυβέρνηση είχε να αντιμετωπίσει την επιμονή του προέδρου του ΠΑκλίμα για τον υπουργό ΣΟΚ, Νίκου Ανδρουλάκη, ο οποίος τις προηγούμενες μέρες απηύθυνε Δικαιοσύνης, Γιώργο ανοιχτή επιστολή προς όλους τους υπουργούς και δημόσιους αξιωματούχους που υπήρξαν στόχοι του Predator και καταγράφονται ονοΦλωρίδη, μετά το στη λίστα της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού φιάσκο της έναρξης της μαστικά Χαρακτήρα να αναζητήσουν μαζί του την αποκάλυψη της αλήθειας. δίκης για τα Τέμπη. Όπως είναι γνωστό, η κυβέρνηση είχε παραδεχθεί και αναγνωρίσει ως λάθος την παρακολούθηση του Νίκου Ανδρουλάκη, διά στόματος πρωθυπουργού, αλλά μόνο όσον αφορά στην παρακολούθηση από την ΕΥΠ. Για τις παρακολουθήσεις του Predator εξακολουθεί να επιμένει ότι δεν γνωρίζει τους εντολείς και πως πρόκειται για καθαρή σύμπτωση ότι πολλοί στόχοι παρακολουθούνταν ταυτόχρονα και από τους δύο μηχανισμούς. Ερωτήματα έχει προκαλέσει και το γεγονός ότι η κυβέρνηση δεν δείχνει να ενδιαφέρεται να μάθει ποιοι παρακολουθούσαν τους υπουργούς της και τη στρατιωτική ηγεσία της χώρας. Αυτά όμως ήταν τα ευκολότερα προβλήματα που είχε να αντιμετωπίσει, μέχρι να ανοίξει το στόμα του ο πρωτόδικα καταδικασμένος Ταλ Ντίλιαν, ιδρυτής της Intellexa του κατασκοπευτικού λογισμικού Predator. Στη νέα του δήλωση στον τηλεοπτικό σταθμό του Mega και στο Inside Story μίλησε για προσπάθεια να καλυφθούν πολιτικές αρχές τις οποίες συνδέει με το Predator. Ο Ντίλιαν υποστήριξε ότι ο όμιλός του ανέπτυξε ένα λογισμικό προληπτικής άμυνας το οποίο «παρέχει νόμιμα και αποκλειστικά σε εξουσιοδοτημένες κυβερνητικές αρχές και αρχές επιβολής του νόμου», καθώς και ότι είναι «οι εθνικές υπηρεσίες που καθορίζουν τους στόχους και εκτελούν την επιχείρηση» χωρίς δική τους γνώση. Η κυβέρνηση αποφεύγει ως τώρα να απαντήσει επί της ουσίας και διαρρέει ότι «ο Ντίλιαν είναι καταδικασμένος πρωτόδικα και γι’ αυτό κάνει ότι μπορεί για να τη γλιτώσει στο Εφετείο». Σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters, όμως, το οποίο φιλοξένησε επίσης δήλωσή του, ο Ντίλιαν αναφέρει ότι σκοπεύει να ασκήσει έφεση κατά της πρωτόδικης απόφασης, καθώς θεωρεί ότι καταδικάστηκε χωρίς αποδεικτικά στοιχεία και παρότι παρέμεινε σιωπηλός κατά τη διάρκεια της δίκης, δεν σκοπεύει να γίνει εξιλαστήριο θύμα. Αρνητικό είναι το κλίμα και για τον υπουργό Δικαιοσύνης, Γιώργο Φλωρίδη, μετά το φιάσκο της έναρξης της δίκης για τα Τέμπη, παρότι η κυβέρνηση τυπικά τον κάλυψε, αν και κάποιοι υπουργοί διαφοροποίησαν τη θέση τους και πήραν αποστάσεις. Ο κ. Φλωρίδης εδώ και μήνες ανακοίνωνε στα ΜΜΕ ότι η αίθουσα που θα φιλοξενούσε την πολυαναμενόμενη δίκη ήταν έτοιμη και ότι αυτή ανταποκρινόταν πλήρως στις αυξημένες απαιτήσεις, για να αποδειχθεί τελικά ότι αυτό δεν ίσχυε, παρά το υψηλό κόστος για την κατάλληλη διαμόρφωση του χώρου. Η κυβέρνηση, η οποία ήταν ήδη εκτεθειμένη από τους κακούς χειρισμούς της επόμενης μέρας του σιδηροδρομικού δυστυχήματος, αλλά και από τους πολιτικούς χειρισμούς στη Βουλή, είχε τώρα την υποχρέωση της διασφάλισης της ομαλής έναρξης της δίκης από πλευράς της, και αυτό ήταν το μικρότερο που είχε να διασφαλίσει μετά από όλα όσα είχαν προηγηθεί. Σύμφωνα με συγγενείς θυμάτων και τους τεχνικούς συμβούλους τους, αλλά και τα τεχνικά σχέδια που δόθηκαν στη δημοσιότητα, η αίθουσα στο συνεδριακό κέντρο ΓΑΙΟΠΟΛΙΣ όπου θα διεξαχθεί η δίκη είναι πράγματι ένας τεράστιος χώρος περίπου 735 τ.μ. Η διαμόρφωσή του με γυψοσανίδες, όμως, έγινε με τέτοιον τρόπο ώστε τα 450 από αυτά να είναι βοηθητικοί χώροι και μόνο τα 284 τ.μ. να είναι για τη διεξαγωγή της δίκης. Αυτή είναι η εξήγηση στο γιατί δεν χωρούσαν όλοι οι δικηγόροι και οι οικογένειες των θυμάτων, τις οποίες κάποιοι υπουργοί παρέπεμπαν να παρακολουθήσουν τη δίκη για τον θάνατο των παιδιών τους μέσα από οθόνες, σε άλλη αίθουσα. Για όλα τα παραπάνω και καθώς μειώνεται ο χρόνος προς τις εκλογές, το επόμενο διάστημα είναι κρίσιμο, αφού οι εξελίξεις, τόσο στην υπόθεση των υποκλοπών όσο και στο ζήτημα της απονομής δικαιοσύνης για τα Τέμπη, θα καθορίσουν σε σημαντικό βαθμό το πολιτικό κλίμα και τη σχέση της κυβέρνησης με την κοινωνία.

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

10

LiFO

«Εκεί που πονάω»

Γιατί έχει γεμίσει το Facebook feed μας με οικογενειακά μικροαστικά δράματα γραμμένα από ΑΙ bots; α π ό τ η δ ε σ π ο ι να τ ρ ι β ολη

«“Ποιος τη στέλνει αυτή την κάρτα;”, μουρμούρισα κρατώντας την ανάμεσα στα δάχτυλά μου, ενώ το φως του απογεύματος έπεφτε λοξά στο τραπέζι της κουζίνας. Η μητέρα μου, που έκοβε ντομάτες για τη σαλάτα, γύρισε και με κοίταξε με εκείνο το βλέμμα που πάντα με έκανε να νιώθω δώδεκα χρονών». Μαζί με την «Ερπετοπανίδα Ελλάδας και Κύπρου», όπου επίδοξοι φυσιοδίφες καλούνται να αναγνωρίσουν το ερπετό από τη φωτογραφία, και την περίφημη «Νέα Δίαιτα Νέα Ζωή», το μεσήλικο feed μου στο Facebook περιλαμβάνει πλέον και μια ψηφιακή καινοτομία: αλλόκοτες οικογενειακές ιστορίες από pages με ονόματα όπως «Σπίτι με κλειστά παράθυρα», «Ψίθυροι της νύχτας» και «Εκεί που πονάω». Συνήθως ξεκινούν κάπως έτσι: «Όταν αρχίσαμε να ζούμε μαζί, με πήγε να δω το οικόπεδο. Ήταν ένα μεγάλο γωνιακό οικόπεδο με ένα λεμονόδεντρο στο πίσω μέρος και έναν παλιό ξύλινο φράχτη. Μου είπε ότι ανήκε στον πατέρα του, αλλά ότι το είχε ήδη μεταβιβάσει σε αυτόν. Περίμεναν απλώς κάποια χαρτιά που ήταν “σε εξέλιξη”. Τον πίστεψα χωρίς δισταγμό». Κάθε μέρα σε αυτές τις σελίδες ανεβαίνουν 5-6 ιστορίες με μικροαστικά οικογενειακά δράματα 1.000 λέξεων, κάτι σαν τις «Οικογενειακές Ιστορίες» στον Alpha. Οι πρωταγωνιστές δοκιμάζονται κυρίως ηθικά: ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες, αυταρχικοί γονείς, ταραχώδεις πλην μίζερες εξωσυζυγικές σχέσεις. Τρομερό σουξέ έχουν και τα κληρονομικά ζητήματα: μια μάνα αφήνει ένα σπίτι στην αδελφή της και όχι στην κόρη της, ένας άντρας εκμεταλλεύεται μια γυναίκα για να χτίσει ένα σπίτι, το οποίο και τους παίρνει τελικά ο πατέρας του. Πολλές τελειώνουν με την ερώτηση «Εσείς τι θα κάνατε;». Άλλες παραπέμπουν σε παράξενα, πολύγλωσσα site. Διαβάζοντας τις ιστορίες, κάτι στραβώνει, η γλώσσα μοιάζει κάπως κούφια, σαν να έμπηξε κάποιος τα δόντια του σε ένα πορτοκάλι και να ρούφηξε όλο τον χυμό: «Όλα όσα δεν είπαμε ποτέ κρεμόντουσαν ανάμεσά μας, βαριά σαν καλοκαιρινή καταιγίδα». «Περάσαμε πολύ χρόνο να είμαστε σαν εργοτάξιο». «Η αλήθεια με χτύπηΌλα αυτά σε αργότερα, όχι από αυτόν, αλλά από κάποιον μοιάζουν τρομερά άλλο». «Έφτιαξα μια ζωή για τον εαυτό μου». Είναι εμφανές ότι οι ιστορίες είναι φτιαγμένες από διασκεδαστικά, ΑΙ. Αν ψάξει κανείς λίγο καλύτερα, θα δει ότι είναι μέχρι που φτάνει η μετάλλαξη σελίδων που μέχρι πρόσφατα πόσταραν τσιτάτα με generic φωτογραφίες: «Εσύ θα κανείς στα σχόλια. αγαπούσες έναν άνθρωπο σαν και σένα;» ρωτάει Την ώρα που δεν ένα θλιμμένο κοριτσάκι που κοιτάει το υπερπέυπάρχει ουσιαστικά ραν. «Ήρθαν ντυμένοι φίλοι/ αμέτρητες φορές οι εχθροί μας», διαβάζουμε δίπλα σε μια ασπρόμαυαφηγητής, ρη εικόνα του Οδυσσέα Ελύτη στο background φωτογραφία ή – όταν έγραψε το «Άξιον Εστί», σίγουρα δεν είχε σκεφτεί το Facebook page «Εκεί που πονάω». κάποιο όνομα, Όλα αυτά μοιάζουν τρομερά διασκεδαστικά, πολλοί απαντούν, μέχρι που φτάνει κανείς στα σχόλια. Την ώρα που μπαίνοντας άθελά δεν υπάρχει ουσιαστικά αφηγητής, φωτογραφία ή κάποιο όνομα, πολλοί απαντούν, μπαίνοντας τους σε έναν άθελά τους σε έναν φανταστικό διάλογο με το φανταστικό διάλογο υπερπέραν. Σε μια ιστορία με ένα οικόπεδο, υπάρχουν 108 σχόλια: «Μια από τα ίδια!! αλλά δεν με το υπερπέραν. φεύγω μετά από 26 χρόνια στο σπίτι και συνολικά 43 στο πατρικό του που είναι από κάτω που ζει η πεθερά μου!!!μου έκαναν ασφαλιστικά γιος και μάνα του και το κέρδισα!!!!ΔΕΝ ΦΕΥΓΩ ΜΕΤΑ ΑΠΟ 43 ΧΡΟΝΙΑ !!». Και το κορυφαίο: «Να υποθέσω ότι δεν βγάλατε οικοδομική άδεια; Σε ποιανού το όνομα ήταν η άδεια; Πώς εκδόθηκε σε ξένο οικόπεδο; Και παραπέρα...αν πηγαίνατε σε δικηγόρο για ασφαλιστικά μέτρα; Στην πολεοδομία; Σε καταγγελία για εξαπάτηση;». Αυτό το farming για likes μέσω ΑΙ είναι συνηθισμένο, ειδικά στο Facebook που απευθύνεται πλέον σε μεσήλικες και ηλικιωμένους. Παράλληλα, δεν μπορεί παρά να αναρωτηθεί κανείς τι άλλο πιθανώς θα πιστέψουμε. Μήνες τώρα κυκλοφορεί μια εμφανώς ψεύτικη φωτογραφία σε πολλές παραλλαγές. Απεικονίζει έναν κλαμένο παππού/ μια νέα κοπέλα με φόντο ένα ρουστίκ κιλίμι, που κρατούν μια τούρτα γενεθλίων με αναμμένα κεράκια. Η λεζάντα γράφει: «Κλείνω τα 80 και κανείς δεν ήρθε να μου ευχηθεί!» ή «Κλείνω τα 35 και είμαι μόνη στο χωριό, δεν έχω φίλους, αλλά δεν πειράζει». Από κάτω χιλιάδες ευχές: «Δεν πειράζει παππού τράβα μπροστά» ή «Να ζήσεις σαν τα ψηλά βουνά κοπελιά. Όλα τα άλλα είναι τυχερά!».

FOOTNOTES

26.03.26

LiFO 26.03.26

11

Αποχαιρετώντας τα τελευταία προσχήματα

Οι εμφυλιοπολεμικές κροτίδες που πετάει κάθε τόσο ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου έχουν φτάσει να αποτελούν mainstream απόψεις και επίσημες θέσεις. Και κανείς δεν σοκάρεται πια. απ ό τον δημήτρη π ολ ι τάκη

Έντονες αντιδράσεις, διαβάζουμε, προκάλεσαν οι δηλώσεις του κ. Πλεύρη (υιού) από το βάθρο εκδήλωσης του κυβερνώντος κόμματος στο Κιλκίς, όπου είπε, και μάλιστα με χαλαρό τρόπο, σαν να ερμηνεύει ένα χιλιοειπωμένο κλισέ που όμως αρέσει πάντα στο κοινό, ότι «δεν πρέπει ούτε να σεβόμαστε ούτε να τιμούμε τους αγώνες της αριστεράς, οι οποίοι ήταν πάντοτε σε βάρος του έθνους, ήταν αντίθετες με το καλό της πατρίδας». Θερμό χειροκρότημα. Προς τι όμως οι έντονες αντιδράσεις; Το ίδιο είχε πει και σε τηλεοπτική του εμφάνιση στα τέλη του περασμένου μήνα (και υποθέτει κανείς ότι το έχει πει σε αμέτρητες άλλες δημόσιες περιστάσεις): «Ούτε σέβομαι ούτε τιμώ τους αγώνες της αριστεράς. Είμαι δεξιός». Ήταν μια δήλωση που έγινε viral και προβλήθηκε δεόντως από τη διαβόητη «Ομάδα Αλήθειας». Πριν από μερικά Είναι οξύς ο ανταγωνισμός και ανεκτίμητη η διαρκής προσφορά πεχρόνια τέτοιου είδους ριεχόμενου και από τους δύο, αλλά αντιδραστικές (και θα μπορούσε να ρισκάρει κανείς τον αποπροσανατολιστικές) υπολογισμό ότι ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου (έννοιες τις κορόνες θα οποίες αντιμετωπίζει ως διώκτης στοιχειοθετούσαν μια και ως τιμωρός) είναι πιο δραστήριος επικοινωνιακά ακόμα και από τον κατ’ εξακολούθηση Άδωνι Γεωργιάδη, όσο ακατόρθωτο σκοταδιστική κι αν μοιάζει αυτό. Μόνο τον τελευταίο καιρό έχει διαβεβαιώσει σε και μισαλλόδοξη διάφορες εμφανίσεις, συνεντεύξεις, συμπεριφορά, μια αναρτήσεις κ.λπ. ότι «μέχρι το καλουπολογισμένη ρητορική καίρι θα γίνουν 1.000 ανακλήσεις μίσους, ξενοφοβίας και ασύλου», ότι «έχουμε κλείσει τρεις παράνομους λατρευτικούς χώρους ρεβανσισμού. και όποιος λειτουργεί τέτοιους χώρους οδηγείται σε απέλαση», ότι «η Ελλάδα είναι θωρακισμένη απέναντι στις μεταναστευτικές ροές», ότι «εξετάζουμε την απαγόρευση της μαντίλας στα σχολεία», ότι «κόβουμε τα επιδόματα. Πήγαινε να εργαστείς αλλιώς σήκω και φύγε από την Ελλάδα. Η λογική “τον ταΐζω, τον ποτίζω” είναι λάθος», ότι «τα ασυνόδευτα ανήλικα “λάθρο” κοστίζουν 3.000 ευρώ τον μήνα», ότι «είμαστε έτοιμοι για πιο σκληρά μέτρα εάν δούμε αυξημένες ροές». Και για να μην ξεχνιόμαστε, δεν παρέλειψε πριν από λίγο καιρό στη Βουλή να εκδηλώσει για άλλη μια φορά τον εμφυλιοπολεμικό του οίστρο λέγοντας «είμαστε υπερήφανοι και γι’ αυτούς που πολέμησαν στο Βίτσι και στον Γράμμο». Όλα αυτά μόνο τον τελευταίο ενάμιση μήνα. Λίγο πριν, είχε δώσει τα θερμά του συγχαρητήρια στο Λιμενικό για τη σφαγή στη Χίο που άφησε πίσω 14 νεκρούς, ενώ τα περασμένα Χριστούγεννα (δεν υπάρχει αργία για τους θεματοφύλακες της αγίας τριάδας «πατρίς, θρησκεία, οικογένεια») είχε εκδηλώσει τη θρησκευτική οργή του για μια γιορτή που είχε διοργανώσει το Κέντρο Ένταξης Μεταναστών του δήμου της Αθήνας στον περίβολο εκκλησίας στο Γαλάτσι. Μια κόπωση με έπιασε που έκατσα και τα απαρίθμησα, μια ματαιότητα. Πριν από μερικά χρόνια τέτοιου είδους αντιδραστικές (και αποπροσανατολιστικές) κορόνες θα στοιχειοθετούσαν μια κατ’ εξακολούθηση σκοταδιστική και μισαλλόδοξη συμπεριφορά, μια υπολογισμένη ρητορική μίσους, ξενοφοβίας και ρεβανσισμού, ανάρμοστη και απαράδεκτη για τόσο υψηλόβαθμο στέλεχος μιας «κεντροδεξιάς» υποτίθεται κυβέρνησης. Σήμερα έχουν φτάσει να αποτελούν mainstream απόψεις και επίσημες θέσεις. Και κανείς δεν σοκάρεται πια.

SHORTCUT

12

LiFO

Το ίντερνετ δεν έχει πλάκα πια

Μια ψηφιακή σφαίρα που αντικαθιστά την αυτόβουλη σύνδεση ανθρώπων με τη διασκέδαση μονάδων από αλγορίθμους είναι πιο εθιστική, πιο βαρετή και φαινομενικά αναπόδραστη. απ ό τ ο ν χ άρη κ α λα ϊ τ ζ ί δ η

Σε συζητήσεις με φίλους και φίλες, υπάρχει η αίσθηση ότι το ίντερνετ έχει πάψει να μας προσφέρει χαρά, ότι έχει, τρόπον τινά, «χαλάσει». «Ποιος φταίει;», θα ρωτήσει κάποια στιγμή η παρέα. Έχει αλλάξει το ίντερνετ; Έχουμε αλλάξει εμείς; Εμείς, που στη δουλειά ή στο σπίτι ή ακόμα κι έξω ανοίγουμε το Instagram, το TikTok και το Facebook και βλέπουμε εναλλάξ content αγνώστων, διαφημίσεις, αναρτήσεις φίλων, ποστ που δεν καταλαβαίνουμε, ποστ που μπορεί να είναι ή να μην είναι sponsored, ποστ που ’χουμε ξαναδεί, τοπία, πρόσωπα, τραγούδια, όλα μπλεγμένα, όλα μαζί, χωρίς να έχουμε επιλέξει κάτι. Ήταν πάντα έτσι; Όταν αναπτύχθηκε το Web 2.0, στις αρχές της δεκαετίας του 2000, δόθηκε μια υπόσχεση καθολικής συμμετοχής. Μέχρι τότε, ελάχιστοι χρήστες δημοσίευαν σε ιστοσελίδες, η συντριπτική πλειονότητα είχε τον ρόλο του αποδέκτη. Με την έλευση του YouTube, του Twitter και του Facebook, κάθε χρήστης μπορεί πλέον να ποστάρει κείμενο, εικόνες και βίντεο, να σχολιάσει και να μοιραστεί ό,τι του αρέσει. Δημιουργείται, συνεπώς, στις αρχές της χιλιετίας, ένας νέος κοινωνικός δεσμός ανάμεσα σε friends ή followers, που ανεβάζουν «περιεχόμενο» (νέα, απόψεις, τέχνη) και μπαίνουν στις πλατφόρΕνώ πριν από κάποια μες για να δουν τι έχουν ανεβάσει οι άλλοι. Το βασικό είναι ότι σε αυτήν τη φάση ο καθένας επιλέγει τι θα δει, ακολουθώντας άτομα που γνωρίζει ή χρόνια διαλέγαμε τι σελίδες που βρίσκει ενδιαφέρουσες. θα δούμε, κάναμε Αυτό το μοντέλο αρχίζει ν’ αλλάζει στις αρχές των 2010s, αν και η μετάβαση είναι σταδιακή. Το Facebook πρώτο εισάγει το «ranking», το οποίο συνδέσεις και αναλύει τα ποστ που εμφανίζονται στον κάθε χρήστη, εντοπίζει τα πιο δηπηγαίναμε στην πηγή, μοφιλή και τα ενισχύει, στέλνοντάς τα στην κορυφή του feed, ενώ θάβει όσα σήμερα η πηγή έρχεται δεν καταφέρνουν εξαρχής να τραβήξουν την προσοχή. Το αποτέλεσμα είναι ότι πλέον ενδέχεται να μην μπορεί κανείς να δει τις δημοσιεύσεις κάποιου σε μας, μόνο που η που ακολουθεί, γιατί αυτές έχουν κριθεί ως ανεπαρκώς «engaging». Το πηγή είναι χείμαρρος μοντέλο, ωστόσο, είναι επικερδές, αυξάνοντας τον χρόνο που οι χρήστες περνούν στην εφαρμογή, και τα υπόλοιπα ΜΚΔ σπεύδουν να το μιμηθούν, – και, συχνότερα, με το Twitter και το Instagram να εισάγουν το ranking το 2016. Στα τέλη χείμαρρος από της δεκαετίας των ’10s, η κοινωνική σχέση του friend, του follow ή του subscribe –και η ελευθερία επιλογής περιεχομένου και συνδέσεων που σκουπίδια. αυτή συνεπάγεται– έχει ήδη αρχίσει να διαβρώνεται. Τότε έρχεται μια δεύτερη, πιο ριζική αλλαγή. Το 2020, το TikTok γίνεται η πιο επιδραστική πλατφόρμα. Το short-form content των κάθετων βίντεο είναι ιδιαίτερα εθιστικό λόγω της ταχύτητας, της ποικιλίας και της κίνησης, όμως η επιτυχία του TikTok οφείλεται σε κάτι πολύ πιο θεμελιώδες: για πρώτη φορά, το περιεχόμενο που εμφανίζεται δεν βασίζεται πρωτίστως σε follows που επιλέγουμε, αλλά σ’ ένα εξατομικευμένο «For You» page, όπου ο αλγόριθμος ορίζει τι θα δει κάθε χρήστης, προβλέποντας –και μαθαίνοντας– in real time τι μας αρέσει. Πλέον, η κοινωνική σχέση του Web 2.0 και η δυνατότητα επιλογής στην οποία αυτή εδραιώνεται σπάει εντελώς: το ίντερνετ δεν είναι τόπος αυτόβουλης σύνδεσης ανθρώπων αλλά διασκέδασης μονάδων από αλγορίθμους. Και πάλι, η δομή αποδεικνύεται εξαιρετικά επικερδής και οι υπόλοιπες πλατφόρμες την αντιγράφουν: το YouTube εισάγει τα shorts, το Instagram τα reels, το Facebook και το Twitter υιοθετούν ένα «For You» μοντέλο. Το αποτέλεσμα είναι ένα ίντερνετ που δεν έχει πλάκα πια, που καταλήγει να μη μας δείχνει όσα μας ενδιαφέρουν πραγματικά, αλλά ατέλειωτο, ανόητο περιεχόμενο – το οποίο, παρ’ όλα αυτά, μας κρατάει. Το μουδιασμένο ή απελπισμένο σκρολάρισμα φαίνεται να ’ναι ο κανόνας. Ενώ πριν από κάποια χρόνια διαλέγαμε τι θα δούμε, κάναμε συνδέσεις και πηγαίναμε στην πηγή, σήμερα η πηγή έρχεται σε μας, μόνο που η πηγή είναι χείμαρρος – και, συχνότερα, χείμαρρος από σκουπίδια. Μέσα σ’ αυτή την κακοφωνία από clickbait, ragebait, hornybait, confusebait, κάτω από σωρούς εικόνων, αναλύσεων, ειδήσεων και memes, δεν υπάρχει πραγματική απόλαυση. Πιο σωστά, μπορούμε να πούμε πως υπάρχει απόλαυση αλλά καθόλου ευχαρίστηση, αφού το σκρολάρισμα, όπως και «[η] νικοτίνη είναι τέλειο ναρκωτικό, ναρκωτικό απλό και σκληρό, δεν σου δίνει καμία χαρά, ορίζεται πλήρως από την έλλειψη και από τη διακοπή της έλλειψης».1 Όλες αυτές οι μεταμορφώσεις του διαδικτύου απορρέουν απ’ το κέρδος. Η «κοινωνική» ή «συμμετοχική» φύση του Web 2.0 άλλαξε γιατί οι εταιρείες βρήκαν πιο αποτελεσματικούς τρόπους να τραβάνε την προσοχή μας, να μας κάνουν να περνάμε περισσότερο χρόνο online και να βλέπουμε περισσότερες διαφημίσεις. Μόλις μία πλατφόρμα βρει τη νέα επαναστατική μέθοδο υφαρπαγής της προσοχής, οι υπόλοιπες αναγκάζονται από τον ανταγωνισμό να ακολουθήσουν. Το ranking εξαπλώθηκε στα 2010s, ενώ τώρα όλα είναι TikTok, με οδυνηρές συνέπειες για εμάς. Αρκετοί νέοι ψάχνουν εναλλακτικές σ’ αυτήν τη μορφή του ίντερνετ. Κάποιοι χρησιμοποιούν πλατφόρμες που προσπαθούν να επαναφέρουν το παλιό subscriber-based μοντέλο, ποντάροντας στη σχέση δημιουργού - κοινού (Patreon, Nebula, επιστροφή στα newsletters). Κάποιοι καταφεύγουν σε εφαρμογές που, σαν αυστηρός γονέας, περιορίζουν τον χρόνο που ξοδεύει κανείς στα social. Έχουν φυτρώσει ακόμα και «online detox retreats», που μας πουλάνε ένα ΣΚ ή μια βδομάδα μακριά απ’ τις οθόνες για να επιστρέψουμε σ’ αυτές με ανανεωμένη όρεξη μετά. Και φυσικά, πάντα θα βρεις αυτόν τον ένα ή αυτήν τη μία που κάνει «λελογισμένη χρήση» των social ή τα ’χει κλείσει εντελώς. Ωστόσο, για τους περισσότερους φαίνεται να μην υπάρχει διαφυγή από ένα ίντερνετ που δεν έχει πλάκα πια.

ΙΛΕΚΤΡΙΣΙΤΥ

1 Μισέλ Ουελμπέκ. 2019. Σεροτονίνη (μτφρ. Δώρα Καραφύλλη). Εστία, σ. 7. Το συνέχες σκρολάρισμα είναι επίσης ενδεικτικό σύμπτωμα, αλλά και σημαντικός παράγοντας, της σύγχρονης «υποχώρησης από το πολιτικό», ζωών «που μόνη τους έγνοια είναι η ικανότητα να μπορούν να καταναλώνουν φτηνά αγαθά και ψηφιακό περιεχόμενο χωρίς διακοπές, βιώνοντας όλο και πιο μοναχικές υπάρξεις». Βλέπε: Ίαν Άλαν Πολ (2026). Εννέα θέσεις για την παρούσα και τη μέλλουσα τάξη (μτφρ. Μανώλης Ψ.). https://hangovertheory.substack.com/p/80d

26.03.26

Πογκρόμ εναντίον Παλαιστινίων στη Δυτική Όχθη

Oι επιθέσεις προκαλούν τις αντιδράσεις, ακόμα και την κατακραυγή επιφανών Ισραηλινών, ωστόσο οποιαδήποτε προσπάθεια μένει χωρίς αποτέλεσμα. απ ό τον κώστα αναγ ν ωστ ό π ουλο

Talk of the Town

Το βράδυ του περασμένου Σαββάτου δεκάδες έποικοι επιτέθηκαν σε περισσότερες από 20 παλαιστινιακές κοινότητες της Δυτικής Όχθης, σύμφωνα με ισραηλινά μέσα ενημέρωσης. Στις εκτεταμένες επιδρομές έγιναν εμπρησμοί κατοικιών και αυτοκινήτων και βιαιοπραγίες που προκάλεσαν τον τραυματισμό τουλάχιστον 11 Παλαιστινίων. Προσωπικότητες της αντιπολίτευσης καταδίκασαν τις αθλιότητες των εξτρεμιστών εποίκων με βαρείς χαρακτηρισμούς. Ο ηγέτης του κόμματος Hadash-Ta’al, Αϊμάν Οντέχ, είπε ότι ήταν η «νύχτα της φωτιάς» και ο βουλευτής του Hadash, Όφερ Κασίφ, ότι πρόκειται για τη «Νύχτα των Κρυστάλλων» των Παλαιστινίων, παραλληλίζοντάς την με το ναζιστικό πογκρόμ του 1938 εναντίον των Εβραίων («The Times of Israel», 22/03/2026). Δεκαπέντε διπλωματικές αποστολές δυτικών χωρών σε κοινή ανακοίνωσή τους καταδίκασαν, επίσης, «την αυξανόμενη τρομοκρατία και βία εποίκων, προκαλούμενη από τις ισραηλινές δυνάμεις ασφαλείας» στις παλαιστινιακές κοινότητες. Οι επιθέσεις επαναλήφθηκαν την Κυριακή και τη Δευτέρα. Μεγάλης έκτασης μεν, αλλά καθόλου σπάνιες τρομοκρατικές βιαιότητες. Συνεχή και απροκάλυπτα, τα συστηματικά πογκρόμ στη Δυτική Όχθη, ωστόσο, σε μεγάλο βαθμό επισκιάστηκαν από τον όλεθρο της Γάζας. Η ισραηλινή ΜΚΟ B’Tselem ανέφερε ότι μεταξύ 2023 και 2025 το Ισραήλ σκότωσε 1.221 Παλαιστίνιους στη Δυτική Όχθη, συμπεριλαμβανομένων 263 ανηλίκων. Η συντριπτική πλειονότητα σκοτώθηκε από στρατιωτικά πυρά, ενώ 31 πυροβολήθηκαν από πολιτοφυλακές εποίκων. Από την αρχή του έτους, 18 Παλαιστίνιοι έχασαν τη ζωή τους από πυρά του ισραηλινού στρατού και 6 από πολιτοφυλακές εποίκων (B’Tselem, 16/03/2026). Δεν υπάρχει διάκριση χριστιανικών και μη πληθυσμών. Το αμιγώς χριστιανικό χωριό Ταϊμπέχ βρίσκεται στο στόχαστρο των εξτρεμιστών καταπατητών εδώ και πολύ καιρό. Τον Ιούλιο του 2025, έποικοι έβαλαν φωτιά στο χριστιανικό νεκροταφείο και στην περιοχή κοντά στα ερείπια της ιστορικής βυζαντινής εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου, που χρονολογείται στον 5ο αιώνα, όπου η τοπική κοινότητα πραγματοποιεί συνήθως θρησκευτικούς εορτασμούς. Τις προάλλες, έποικοι κατέλαβαν περιοχές κοντά στο λατομείο και το εργοστάσιο τσιμέντου του χωριού (EWTN News, 23/03/2026). Η Ελληνορθόξη Εκκλησία, η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία και η Ελληνοκαθολική Εκκλησία μαζί αγωνίζονται να σώσουν την κοινότητα, ζητώντας διεθνείς παρεμβάσεις και έμπρακτη αλληλεγγύη. Είναι εξαιρετικά καλά τεκμηριωμένο ότι η ισραηλινή κυβέρνηση συνεργάζεται και προστατεύει τους εξτρεμιστές εποίκους της Δυτικής Όχθης ως μέρος του σχεδίου της για Είναι εξαιρετικά καλά de facto προσάρτησή της και εκτοπισμό του τοπικού πληθυσμού. Με ποια αιτιολογία; Οι ισραηλινοί εποικισμοί στη τεκμηριωμένο ότι η Όχθη είναι παράνομοι σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, ισραηλινή κυβέρνηση Δυτική αλλά οι τίτλοι ιδιοκτησίας είναι ακαταμάχητοι επειδή το λέει συνεργάζεται και η Βίβλος… Ο υπουργός Οικονομικών, Μπεζαλέλ Σμότριτς, μόλις την περασμένη Κυριακή είπε ότι η κυβέρνηση εργάζεπροστατεύει τους ται για να «διαλύσει» την Παλαιστινιακή Αρχή. εξτρεμιστές εποίκους Η καθηγήτρια Φάνια Οζ-Σάλτσμπεργκερ, κόρη του Άμος Οζ, δεν διστάζει να πει ότι είναι ντροπή του Ισραήλ που ο της Δυτικής Όχθης. ισραηλινός στρατός και οι δυνάμεις ασφαλείας επιτρέπουν κάτι τέτοιο, και ντροπή για την κυβέρνηση που υποστηρίζει αυτούς τους φασίστες. Παρομοίως, σε κοινή δήλωσή τους οι πρώην υπουργοί του Λικούντ, Νταν Μεριντόρ και Μεΐρ Σιτρίτ, υποστηρίζουν ότι «τα πογκρόμ στη Δυτική Όχθη αποτελούν εγκλήματα πολέμου» και ότι «αυτές οι δραστηριότητες λαμβάνουν χώρα με την ενεργή υποστήριξη ή την αδιαφορία στοιχείων του ισραηλινού στρατού, της αστυνομίας και των εποίκων… Η κυβέρνηση του Ισραήλ έχει τελικά τη νομική και ηθική ευθύνη να σταματήσει αυτό το κύμα τρόμου». Αυτές τις ξεχασμένες ηθικές αξίες πασχίζει να θυμίζει στους συμπολίτες του ο ραβίνος Άρικ Άσερμαν, ένας ακαταπόνητος υπερασπιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. «Κατά τη διάρκεια των αιώνων, οι Εβραίοι έζησαν, πέθαναν και θυσιάστηκαν για να τιμήσουν αυτό το Mikdash Me’at (ένα μικρό ιερό ή ναό) που υπάρχει μέσα σε όλους μας, παραμένοντας πιστοί στις υψηλότερες εβραϊκές αξίες μας. Σήμερα, πάρα πολλοί Εβραίοι προδίδουν αυτό για το οποίο ζήσαμε και πεθάναμε, όταν πραγματοποιούν πογκρόμ με σκοπό να εκδιώξουν τους μη Εβραίους από τα σπίτια τους. Και το κράτος του Ισραήλ προδίδει τις υψηλότερες εβραϊκές αξίες μας, υποστηρίζοντας ανοιχτά και διευκολύνοντας όσους χρησιμοποιούν βία σε καθημερινή βάση για να εκδιώξουν ανθρώπους από τα σπίτια τους» («The Times of Israel», 13/03/2026). Αξιέπαινη, αλλά πραγματικά δυσχερέστατη προσπάθεια.

Καθηγητής (αφ.), Πολυτεχνείο Ξάνθης ΔΠΘ

ΝΕΟΣ ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ

LiFO 26.03.26

13

HOPES&FEARS Η εργασία στην Ελλάδα αλλάζει, αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο για όλους Η έρευνα «Workforce Hopes & Fears 2025» της PwC απαντά σε ένα απλό και ουσιαστικό ερώτημα: πώς νιώθουμε στην εργασία μας σήμερα και τι περιμένουμε για το αύριο; ΑΠΟ ΤΗ ΦΙΛΙΩ ΡΑΓΚΟΥ

Α

ν κάτι χαρακτηρίζει την εργασία στην Ελλάδα σήμερα, είναι ότι τίποτα δεν μοιάζει πλέον απολύτως ξεκάθαρο. Το γραφείο έχει αλλάξει μορφή, τα deadlines έχουν γίνει πιο πιεστικά, οι απαιτήσεις πιο σύνθετες και, κάπου ανάμεσα σε meetings, notifications και ατελείωτες to-do lists, έχει κάνει την εμφάνισή του κι ένας νέος «συνάδελφος»: η τεχνητή νοημοσύνη. Για κάποιους, η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα εργαλείο που διευκολύνει ουσιαστικά την καθημερινότητά τους. Για άλλους, είναι μια εξέλιξη που παρακολουθούν με επιφύλαξη. Και για πολλούς, συνιστά μια νέα πραγματικότητα που ενδέχεται να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε. Μέσα σε αυτό το διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον, η παγκόσμια έρευνα «Workforce Hopes & Fears 2025» της PwC, στην οποία συμμετείχαν σχεδόν 50.000 εργαζόμενοι από 48 χώρες –μεταξύ αυτών και 838 εργαζόμενοι από την Ελλάδα– επιχειρεί να απαντήσει σε ένα απλό αλλά κρίσιμο ερώτημα: πώς νιώθουν πραγματικά οι άνθρωποι για την εργασία τους σήμερα και τι περιμένουν από το αύριο; Τα ευρήματα της έρευνας δείχνουν ότι η ελληνική αγορά εργασίας βρίσκεται σε μια έντονα μεταβατική φάση, στην οποία συνυπάρχουν η αισιοδοξία και η αβεβαιότητα, οι ευκαιρίες και οι εμφανείς ανισότητες, με τέσσερις διαφορετικές γενιές να προσπαθούν να βρουν τη θέση τους σε μια πραγματικότητα που αλλάζει ταχύτερα από ποτέ.

Ωστόσο, για όσους την έχουν ήδη ενσωματώσει στην επαγγελματική τους καθημερινότητα, τα οφέλη που αναφέρθηκαν είναι σαφή: το 88% των καθημερινών χρηστών αναφέρει αύξηση της παραγωγικότητας, το 81% μεγαλύτερη δημιουργικότητα, ενώ το 84% πιστεύει ότι έχει βελτιωθεί η ποιότητα της δουλειάς του. Με άλλα λόγια, η τεχνολογία μπορεί να μην έχει ακόμη υιοθετηθεί μαζικά, όμως όσοι τη χρησιμοποιούν ήδη διαπιστώνουν ξεκάθαρα την αξία της.

ΡΓΑΛΕΙΑ GenAI: Η ΥΙΟΘΕΤΗΣΗ Ε ΞΕΚΙΝΑ ΑΛΛΑ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΓΙΝΕΙ ΑΚΟΜΗ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ Παρότι η τεχνητή νοημοσύνη κυριαρχεί στη δημόσια συζήτηση, από το LinkedIn έως τα οικογενειακά τραπέζια, η καθημερινή της χρήση στην ελληνική αγορά εργασίας παραμένει ακόμη σχετικά περιορισμένη. Σύμφωνα με την έρευνα, μόλις το 10% των εργαζομένων χρησιμοποιεί εργαλεία GenAI σε καθημερινή βάση, ποσοστό ελαφρώς χαμηλότερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο του 14%. Παράλληλα, περίπου το 43% δηλώνει ότι έχει χρησιμοποιήσει τεχνητή νοημοσύνη στη δουλειά του τουλάχιστον μία φορά μέσα στους τελευταίους 12 μήνες.

14

LiFO

26.03.26

ΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ: Τ ΕΥΚΑΙΡΙΑ Ή ΑΠΕΙΛΗ; Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα όταν εξετάσουμε τα συναισθήματα απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη, αν και αυτό που προκύπτει είναι ότι πολλοί δεν έχουν ακόμη σαφή εικόνα για το πώς ακριβώς θα τους επηρεάσει. Στην Ελλάδα, οι εργαζόμενοι είναι περίπου 1,5 φορά πιο πιθανό να δηλώνουν θετικά παρά αρνητικά συναισθήματα για τον αντίκτυπο της ΤΝ στη δουλειά τους, στοιχείο που δείχνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη αντιμετωπίζεται περισσότερο ως ευκαιρία παρά ως απειλή. Την ίδια στιγμή, όμως, η τεχνολογική αλλαγή θεωρείται ένας από τους βασικούς παράγοντες που θα επηρεάσουν την εργασία τα επόμενα χρόνια. Το 45% των εργαζομένων πιστεύει ότι οι τεχνολογικές εξελίξεις θα επηρεάσουν τη δουλειά του σε μεγάλο βαθμό, ποσοστό αντίστοιχο με άλλους σημαντικούς παράγοντες, όπως οι αλλαγές στο ρυθμιστικό πλαίσιο (47%) και οι μεταβαλλόμενες απαιτήσεις των πελατών (43%).

51%

46%

ΟΙΟΣ ΕΛΕΓΧΕΙ, ΤΕΛΙΚΑ, Π ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ; Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας είναι ότι η αίσθηση ελέγχου απέναντι στις τεχνολογικές αλλαγές δεν είναι ίδια για όλους. Για παράδειγμα, σχεδόν οι μισοί managers στην Ελλάδα (45%) θεωρούν πιθανό η τεχνητή νοημοσύνη να μειώσει μέσα στα επόμενα τρία χρόνια χρόνια τις entry-level θέσεις εργασίας, ποσοστό υψηλότερο από το αντίστοιχο παγκόσμιο (38%). Οι νεότεροι εργαζόμενοι, ωστόσο, που βρίσκονται ήδη σε entrylevel θέσεις, αντιμετωπίζουν την κατάσταση διαφορετικά και συχνά εμφανίζονται πιο αισιόδοξοι, εκτιμώντας ότι η τεχνολογία μπορεί να ενισχύσει την εργασιακή τους ασφάλεια ή ακόμη και τις αποδοχές τους. Η διαφορετική αυτή οπτική δείχνει πόσο διαφορετικά μπορεί να ερμηνεύεται η ίδια αλλαγή, ανάλογα με τη θέση που κατέχει κάποιος μέσα στον οργανισμό.

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ: Η ΜΕΤΑΞΥ ΕΜΠΝΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΠΩΣΗΣ Πέρα από την τεχνολογία, η έρευνα αποτυπώνει και κάτι βαθύτερα ανθρώπινο: το πώς νιώθουν πραγματικά οι εργαζόμενοι στην καθημερινότητά τους. Και εδώ η εικόνα είναι, όπως ίσως θα περίμενε κανείς, μεικτή. Συναισθήματα όπως η ικανοποίηση, η έμπνευση και ο ενθουσιασμός εμφανίζονται τακτικά – για παράδειγμα, το 63% δηλώνει ότι νιώθει ικανοποίηση από τη δουλειά του τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. Την ίδια στιγμή, όμως, η κόπωση και η πίεση παραμένουν εξίσου παρούσες, με το 51% να δηλώνει ότι αισθάνεται υπερφορτωμένο. Παρατηρούνται επίσης μικρές αλλά σταθερές διαφοροποιήσεις ανά φύλο: οι άνδρες δηλώνουν λίγο συχνότερα ότι αισθάνονται έμπνευση ή ενθουσιασμό, ενώ οι γυναίκες εμφανίζουν ελαφρώς υψηλότερα επίπεδα κόπωσης και πίεσης, με διαφορές που φτάνουν περίπου το 5%.

52% ΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ: ΠΙΟ ΚΟΝΤΑ ΣΤΟΝ MANAGER Ε ΠΑΡΑ ΣΤΗΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ Ένα από τα πιο σαφή μοτίβα που προκύπτουν από τα δεδομένα αφορά την εμπιστοσύνη. Στην Ελλάδα, οι εργαζόμενοι εμπιστεύονται σημαντικά περισσότερο τον άμεσο προϊστάμενό τους από ό,τι την ανώτατη διοίκηση. Συγκεκριμένα, το 51% δηλώνει ότι εμπιστεύεται τον άμεσο manager του, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για την ανώτατη διοίκηση περιορίζεται στο 41%. Παρόμοια διαφορά εμφανίζεται και στην αντίληψη για την αξιοπιστία των δεσμεύσεων: το 50% θεωρεί ότι ο άμεσος προϊστάμενος τηρεί όσα υπόσχεται, έναντι 38% για την ανώτατη διοίκηση. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η μεσαία διοίκηση διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της καθημερινής εργασιακής εμπειρίας.

PSKILLING: ΑΝΙΣΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ U ΣΕ ΕΝΑΝ ΚΟΣΜΟ ΠΟΥ ΑΛΛΑΖΕΙ Σε έναν κόσμο που αλλάζει τόσο γρήγορα, η ανάπτυξη δεξιοτήτων αποτελεί κρίσιμο παράγοντα προσαρμογής. Και εδώ, όμως, η εικόνα παραμένει σύνθετη. Σχεδόν οι μισοί εργαζόμενοι στην Ελλάδα (49%) δηλώνουν ότι απέκτησαν νέες, χρήσιμες για την εργασία τους δεξιότητες μέσα στον τελευταίο χρόνο. Την ίδια στιγμή, μόλις το 48% θεωρεί ότι έχει επαρκή πρόσβαση σε ευκαιρίες learning & development που χρειάζεται στη δουλειά του, ποσοστό σημαντικά χαμηλότερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο του 59%. Το χάσμα γίνεται ακόμη πιο εμφανές όταν εξετάσει κανείς τα διαφορετικά επίπεδα ιεραρχίας: το 57% των managers δηλώνει ότι έχει πρόσβαση σε ευκαιρίες ανάπτυξης δεξιοτήτων, ενώ το ποσοστό για τους μη διοικητικούς εργαζόμενους πέφτει στο 45%. Με άλλα λόγια, η ανάγκη για upskilling αναγνωρίζεται αλλά δεν ικανοποιείται με τον ίδιο τρόπο για όλους.

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ: ΠΟΙΟΙ ΜΙΛΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΣΙΩΠΟΥΝ Η ψυχολογική ασφάλεια, δηλαδή το αν κάποιος αισθάνεται άνετα να εκφράσει ιδέες και απόψεις, να ζητήσει βοήθεια ή να δοκιμάσει κάτι νέο χωρίς φόβο, είναι ένας ακόμη δείκτης που αποκαλύπτει σημαντικές διαφορές. Οι managers δηλώνουν σημαντικά υψηλότερα επίπεδα άνεσης στο να μιλούν ανοιχτά μέσα στον οργανισμό τους. Οι μη διοικητικοί εργαζόμενοι, αντίθετα, εμφανίζουν συστηματικά χαμηλότερα επίπεδα, κάτι που επηρεάζει άμεσα την καινοτομία, τη συμμετοχή και, τελικά, την αίσθηση ότι κάποιος ανήκει πραγματικά στον οργανισμό όπου εργάζεται.

LiFO 26.03.26

15

ΠΟΣΟ ΝΟΗΜΑ ΕΧΕΙ Η ΔΟΥΛΕΙΑ ΜΑΣ; Ίσως το πιο ανθρώπινο ερώτημα που θέτει η έρευνα είναι το εξής: βρίσκουμε πραγματικά νόημα σε αυτό που κάνουμε; Στην Ελλάδα, μόλις το 46% των εργαζομένων δηλώνει ότι έχει βρει μια ουσιαστική επαγγελματική πορεία, ποσοστό 10% χαμηλότερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο (56%). Οι διαφορές μεταξύ ρόλων είναι επίσης έντονες. Το 56% των εργαζομένων που βρίσκεται σε διοικητικές θέσεις δηλώνει ότι βρίσκει νόημα στη δουλειά του, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τους μη διοικητικούς εργαζόμενους περιορίζεται στο 42%.

ΙΓΟΤΕΡΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΕΣ, Λ ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ελληνική αγορά εργασίας φαίνεται επίσης λιγότερο κινητική σε σχέση με τον παγκόσμιο μέσο όρο. Μέσα στους τελευταίους 12 μήνες, το 38% των εργαζομένων έλαβε αύξηση αποδοχών, έναντι 43% παγκοσμίως, ενώ μόλις το 9% πήρε προαγωγή, όταν το αντίστοιχο ποσοστό διεθνώς ανέρχεται στο 17%. Αντίστοιχα, μόνο το 11% δηλώνει ότι υπέβαλε αίτηση για νέα δουλειά, ποσοστό χαμηλότερο από το 15% που καταγράφεται παγκοσμίως. Την ίδια στιγμή, το 10% αναφέρει ότι άλλαξε εργοδότη τον τελευταίο χρόνο, σε σύγκριση με το 9% παγκοσμίως. Τα στοιχεία αυτά συνθέτουν την εικόνα μιας αγοράς που χαρακτηρίζεται από περιορισμένες ευκαιρίες και συγκριτικά χαμηλή κινητικότητα.

ΟΤΑΝ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΙΕΣΗ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο που προκύπτει από την έρευνα είναι η επίδραση της οικονομικής πίεσης. Μεταξύ όσων δυσκολεύονται να καλύψουν βασικές οικονομικές υποχρεώσεις, μόνο το 46% δηλώνει ότι εμπιστεύεται τον άμεσο προϊστάμενό του, ενώ το ποσοστό ανεβαίνει στο 60% μεταξύ όσων έχουν μεγαλύτερη οικονομική άνεση. Αντίστοιχα, μόλις το 50% των οικονομικά πιεσμένων εργαζομένων δηλώνει ότι ανυπομονεί να πάει στη δουλειά, ενώ το ποσοστό φτάνει το 63% μεταξύ όσων καλύπτουν τις υποχρεώσεις τους και έχουν οικονομικό πλεόνασμα. Με άλλα λόγια, η οικονομική ασφάλεια δεν επηρεάζει μόνο την καθημερινότητα εκτός δουλειάς αλλά και τη σχέση με τον ίδιο τον οργανισμό.

ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΓΕΝΙΕΣ, ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ίσως τελικά το πιο ενδιαφέρον εύρημα της έρευνας να μην είναι μόνο το πώς αλλάζει η δουλειά, αλλά το πόσο διαφορετικά τη βιώνουν οι άνθρωποι. Από τη Gen Z και τη Gen X, που εμφανίζονται πιο ανήσυχες και μπερδεμένες απέναντι στην ΤΝ, μέχρι τους Millennials, που είναι πιο πιθανό να επιδιώξουν αύξηση αποδοχών, αλλά και τους Baby Boomers που ανυπομονούν να πάνε στη δουλειά τους, το μόνο βέβαιο είναι πως η αγορά εργασίας στην Ελλάδα λειτουργεί σε πολλαπλές ταχύτητες – και αυτό ίσως είναι το πιο καθοριστικό στοιχείο για την επόμενη ημέρα.

PwC Insights: Έτοιμοι για τη νέα εποχή στην εργασία Πιστεύουμε βαθιά ότι οι άνθρωποι μπορούν να εξελίσσονται συνεχώς, αρκεί να έχουν τον χώρο και τις ευκαιρίες να το κάνουν. Και αυτό σήμερα είναι πιο κρίσιμο από ποτέ, καθώς, σύμφωνα και με την έρευνα, λιγότεροι από τους μισούς εργαζόμενους στην Ελλάδα νιώθουν ότι έχουν πραγματική πρόσβαση σε ευκαιρίες μάθησης και ανάπτυξης. Για εμάς, η μάθηση δεν αφορά μόνο τις δεξιότητες. Είναι κάτι πιο συνολικό: έχει να κάνει με το πώς σκέφτεται κανείς, τι τον κινητοποιεί και πώς συμπεριφέρεται μέσα σε ένα περιβάλλον που αλλάζει διαρκώς. Γι’ αυτό και επενδύουμε συνειδητά στη δημιουργία ενός πλαισίου όπου οι άνθρωποι μπορούν να εκφραστούν, να δοκιμάσουν νέα πράγματα και να εξελιχθούν, νιώθοντας παράλληλα την απαραίτητη ψυχολογική ασφάλεια – κάτι που, όπως δείχνει και η έρευνα, δεν είναι αυτονόητο. Η ανάπτυξη, άλλωστε, δεν είναι ίδια για όλους. Έχουμε χτίσει ένα Growth Experiences Hub, μέσα από το οποίο προσεγγίζουμε την ανάπτυξη και την εξέλιξη ως μια δυναμική, εξατομικευμένη διαδρομή. Για αρχή, στη Leadership Academy εστιάζουμε όχι μόνο στο τι μαθαίνει κανείς αλλά και στο πώς σκέφτεται, πώς παίρνει αποφάσεις και πώς εξελίσσεται ως επαγγελματίας. Σε μια εποχή που η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο δουλεύουμε, αυτή η προσέγγιση γίνεται ακόμη πιο σημαντική. Η AI Academy της PwC δεν περιορίζεται στην τεχνική εκπαίδευση. Εστιάζει στο πώς οι άνθρωποι μπορούν να χρησιμοποιούν την τεχνολογία με κριτική σκέψη, να την εποπτεύουν και να συνεργάζονται αποτελεσματικά μαζί της. Άλλωστε, αν κάποτε πηγαίναμε στη δουλειά για να μάθουμε πώς να κάνουμε τη δουλειά, σήμερα, με την τεχνητή νοημοσύνη, η μάθηση είναι η ίδια η δουλειά.

Μάιρα Καρακατσάνη Looking after Learning & Development στην PwC Ελλάδας

16

LiFO

26.03.26

Στο σημερινό εργασιακό περιβάλλον, η αλλαγή δεν είναι πλέον περιστασιακή αλλά συνεχής. Η τεχνολογία εξελίσσεται, οι προσδοκίες μεταβάλλονται και οι καριέρες σπάνια ακολουθούν γραμμική πορεία. Σταθερή ωστόσο παραμένει η ανάγκη για εξέλιξη, σύνδεση και νόημα στη δουλειά. Την πραγματικότητα αυτή καταγράφει και η έρευνα «Hopes and Fears», αναδεικνύοντας τον καθοριστικό ρόλο της εμπιστοσύνης, της ψυχολογικής ασφάλειας, της συνεχούς ανάπτυξης και των διαφορετικών προσδοκιών μεταξύ των γενεών στη διαμόρφωση της εργασιακής εμπειρίας. Η σημασία όλων αυτών για εμάς γίνεται ακόμα πιο εμφανής αν δούμε και τη δημογραφική σύνθεση του ανθρώπινου δυναμικού μας. Στην PwC Ελλάδας, σχεδόν οι μισοί εργαζόμενοι είναι κάτω των 30, ενώ περίπου τέσσερις στους πέντε είναι κάτω των 40. Την ίδια στιγμή, τέσσερις διαφορετικές γενιές συνυπάρχουν και συνεργάζονται καθημερινά – με διαφορετικές προσδοκίες, κίνητρα και τρόπους να βλέπουν τη δουλειά. Αναγνωρίζοντας αυτή την πολυμορφία, δεν σχεδιάζουμε «μία εμπειρία για όλους». Σχεδιάζουμε εμπειρίες που προσαρμόζονται στο στάδιο καριέρας, στις ανάγκες και στις φιλοδοξίες κάθε ανθρώπου. Για εμάς, η εξέλιξη δεν είναι γραμμική ούτε ίδια για όλους. Είναι προσωπική. Σε αυτό το πλαίσιο, η εμπειρία που θέλουμε να δημιουργούμε είναι ένα περιβάλλον όπου οι άνθρωποι μπορούν να εξελίσσονται, να δίνουν τον καλύτερό τους εαυτό καθημερινά και να δημιουργούν ουσιαστικό αντίκτυπο μέσα από τη δουλειά τους. Συμπληρωματικά, το συμπεριφορικό μας πλαίσιο λειτουργεί ως πυξίδα για το πώς συνεργαζόμαστε και αναπτυσσόμαστε, ενθαρρύνοντας την περιέργεια, την υπευθυνότητα και τη συνεργασία. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι επενδύουμε σε ένα περιβάλλον όπου ο ανοιχτός διάλογος έχει χώρο, η εμπιστοσύνη και η ψυχολογική ασφάλεια καλλιεργούνται και η ηγεσία λειτουργεί ως αξιόπιστος συνοδοιπόρος στην πορεία ανάπτυξης του κάθε ανθρώπου. Γιατί, τελικά, σε έναν κόσμο που αλλάζει διαρκώς, η πραγματική διαφορά δεν είναι μόνο το πώς δουλεύουμε αλλά το πώς νιώθουμε μέσα σε αυτό που κάνουμε.

Κατερίνα Καμπά Talent & Employee Experience στην PwC Ελλάδας

Το μειωμένο αίσθημα εμπιστοσύνης των Ελλήνων εργαζομένων προς την ανώτατη διοίκηση, καθώς και η δυσκολία στην έκφραση και η περιορισμένη ψυχολογική ασφάλεια –ιδιαίτερα στις νεότερες γενιές–, δεν αποτελούν απλώς ευρήματα της έρευνας. Αποτυπώνουν την εργασιακή πραγματικότητα στην Ελλάδα, και στην PwC τα αξιοποιούμε ως αφετηρία για να σχεδιάσουμε πιο ανθρωποκεντρικές πρωτοβουλίες. Επενδύουμε στη συνεχή εκπαίδευση των στελεχών μας, με στόχο την ενίσχυση της εμπιστοσύνης μέσα στις ομάδες, μέσα από συμβουλευτική καθοδήγηση, προγράμματα ηγεσίας και καθημερινή υποστήριξη. Στόχος είναι οι άνθρωποί μας να αισθάνονται άνετα να εκφράζονται, να δοκιμάζουν και να εξελίσσονται. Σε αυτό το πλαίσιο γεννήθηκε το «The Circle», τα νέα μας κεντρικά γραφεία στην Αθήνα: δύο κτίρια που σχηματίζουν έναν κύκλο χωρίς αρχή και τέλος, σύμβολο ισότητας, ανάπτυξης και έκφρασης του αισθήματος τού ανήκειν. Η προσέγγιση αυτή δεν περιορίζεται στην Αθήνα. Μέσω των γραφείων-δορυφόρων μας (hubs) σε ολόκληρη την Ελλάδα, στηρίζουμε τις τοπικές κοινωνίες και οικονομίες, αξιοποιώντας ταλαντούχους ανθρώπους από την περιφέρεια, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να εργάζονται από τον τόπο τους σε έναν μεγάλο οργανισμό.

Φανή Μαξιλάρη HR Business Partnering στην PwC Ελλάδας

LiFO 26.03.26

17

TAL K OF THE TOWN

83' Εύη Σαουλίδου με τhν

σ υνεντ ευξ η: α ργυρώ μποζώνη | φ ω τ ο γ ραφ ιε σ: π α ρ ισ τα β ιτ ια ν

Η Εύη Σαουλίδου, μια από τις πιο προσηλωμένες στην τέχνη της ηθοποιούς της γενιάς της, θα ζωντανέψει επί σκηνής μαζί με τέσσερις άντρες, σε μια ελεύθερη θεατρική διασκευή, την ταινία του Μάρκο Φερέρι «Το μεγάλο φαγοπότι».

18

LiFO

26.03.26

η παράσταση ανεβαίνει στο θεατρο συγγρού 33, έναν χώρο που ταιριάζει πολύ σε αυτό το έργο, και θα επιχειρήσει να ανοίξει εκ νέου τη συζήτηση γύρω από τη λαιμαργία, την υπερκατανάλωση, τον μηδενισμό και τη βουβή κατάρρευση του δυτικού πολιτισμού· ζητήματα που σήμερα επιστρέφουν με νέα, επιτακτική ένταση. Η Εύη υποδύεται μια γυναίκα που αποτελεί ίσως τη μόνη πραγματικά ζωντανή παρουσία σε έναν κόσμο αντρών που έχουν χάσει το νόημα της ζωής, οι οποίοι βρίσκονται μέσα σε μια βίλα με σκοπό να φάνε μέχρι τελικής πτώσης, σε ένα ξέφρενο γλέντι που δοκιμάζει τα όρια του σώματος, της ηθικής και της επιθυμίας. Οι ήρωες οδηγούνται ολοένα πιο κοντά στην αυτοκαταστροφή ή στη λύτρωση και τους διακατέχει μια σκοτεινή πείνα για νόημα, για επαφή, για υπέρβαση.

—Τι μας λέει σήμερα το «Μεγάλο φαγοπότι», τι κρατάμε από αυτή την τόσο προκλητική και αμφιλεγόμενη αλληγορία; Το πρώτο πράγμα που μας συμβαίνει όταν γεννιόμαστε είναι το να μας ταΐσει η μητέρα μας. Το σύμβολο της τροφής έχει να κάνει με τη φροντίδα και την ανάπτυξη και το πώς υπάρχουμε μέσα σε αυτόν τον κόσμο. Αυτό που συμβαίνει στο Μεγάλο φαγοπότι, η εμπειρία αυτής της συνάντησης, είναι σαν όχημα το οποίο αφήνει ένα σαδιστικό σχεδόν αποτύπωμα πάνω σε μια διαδικασία που είναι τόσο αρχέγονη, τόσο αναγκαία, ώστε μεταφέρεται σαν εξουσία πάνω σε αυτήν τη λειτουργία. Τρως αδιάκοπα και αυτός είναι ένας τρόπος όχι για να φτάσεις σε ένα τέλος, στον θάνατο, αλλά για να βρεις την ηδονή που έχεις χάσει και την ξαναψάχνεις, την κυνηγάς, αλλά καταλήγεις στην ποσότητα. Από αυτό πεθαίνουν αυτοί οι άνθρωποι, από την ακόρεστη όρεξη να ανακαλέσουν τη λησμονημένη εμπειρία. Άρα αν θέλουμε να απαντήσουμε στο γιατί ανεβαίνει σήμερα αυτό το έργο, η απάντηση είναι μάλλον «γιατί έτσι είμαστε». Μας διακατέχει μια ακόρεστη επιθυμία να είμαστε στην κορυφή των πραγμάτων, να προχωρήσουμε ακόμη κι αν δεν μπορούμε, να ξεχάσουμε τις σωματικές λειτουργίες, να δούμε μέχρι πού μπορούμε να φάμε, μέχρι πού μπορούμε να μην κοιμηθούμε, προκειμένου να υπάρξουμε. Θέλουμε τα πάντα, ό,τι υπάρχει στη ζωή το θέλουμε πολύ, βουλιμικά.

—Δουλεύεις πολλά χρόνια στο θέατρο. Τι είναι αυτό που ζητάς σε κάθε συνάντησή σου με κείμενα και ανθρώπους; Αυτό που με απασχολεί και αναζητώ και στις δουλειές είναι το πώς γίνεται τα ίδια πράγματα να τα πιάνεις με τον ίδιο τρόπο, να μην αλλάζεις και συγχρόνως να έχεις αυτή την ανατροφοδότηση. Να κοιτάς τα γύρω πράγματα με νέο μάτι, αλλά ο τρόπος με τον οποίο θα τα ακουμπήσεις να είναι ο ίδιος, με την ίδια τρυφερότητα, με την ίδια πίστη. Σαν αυτό που λέει ο Λορεντζάτος, «αν το γράψιμο δεν το πάρεις σα μια τέχνη όπως οι παμπάλαιες –πριν από τη γραφή–, το ζωγράφισμα, τη ρόδα του κανατά, τη δουλειά του χρυσικού, που οδηγούν σε ένα αποτέλεσμα με κάποια τελική χρησιμότητα στη ζωή μας, δεν απομένει άλλο τίποτα από ένα ψέμα ή μια προσπάθεια μάταιη να πεις όχι με τα δικά της λόγια τη ζωή, αλλά με τα δικά σου, τη ζωή που δε μιλάει, και να τη ζήσεις άλλη μια φορά τάχατες (με το γράψιμο) έξω από τη μοναδική φορά που μπορείς να τη ζήσεις – τη ζωή που εκείνη δε γράφει γιατί σβήνει όλα τα άλλα, όσα οι άλλοι γράφουν γι’ αυτήν, και αναντικατάστατα μοναχά ζει, ζει και πάλι ζει, δεν ξέρει άλλο τίποτα, πηγή ύδατος αλλομένου απροσπέλαστη». Κάπως έτσι θα μιλούσα για το θέατρο.

—Ωστόσο το θέατρο σήμερα συνδέεται με την εποχή της εικόνας· για παράδειγμα, μια αρκετά σημαντική πηγή τροφοδότησής του είναι ο κινηματογράφος.Υποθετικά μπορώ να κάνω αυτήν τη σύνδεση, η εικόνα μάς επηρεάζει, αν όμως συζητήσουμε για το θέατρο σήμερα και τα έργα που ανεβαίνουν, το βέβαιο είναι ότι δεν μπορούμε να κάνουμε παραστάσεις πολυπρόσωπες γιατί κοστίζουν και πολλά από τα έργα που δεν ανεβαίνουν πια έχουν πολλά πρόσωπα, και τα δικαιώματα σε περιορίζουν πολύ στις διασκευές. Αυτό που νιώθω για το θέατρο σήμερα είναι ότι δεν υπάρχει χρόνος να κάτσεις να ασχοληθείς με τον άνθρωπο μέσα στα έργα, επειδή υπάρχει η αποσπασματικότητα του διαδικτύου και του κινητού. Είναι σαν να δυσκολευόμαστε πάρα πολύ –αυτό συμβαίνει και με το βιβλίο– να μπούμε στη λογική μιας παράστασης, να παρακολουθήσουμε ένα έργο με αρχή, μέση, τέλος και εξέλιξη. Οπότε, πρέπει να πείσουμε τους ανθρώπους που έρχονται στο θέατρο ότι δεν χάνει κάποιος κάτι αν βυθιστεί μέσα σε μια ιστορία, στη συνέχεια ενός πράγματος.

—Μιλάμε για τον χρόνο που πρέπει να αφιερώσει ένας θεατής σε μια παράσταση; Μιλώντας για τον χρόνο που αφιερώνει ένας θεατής σε μια παράσταση, δεν γίνεται να μη βάλουμε στη συζήτηση τι σημαίνει χρόνος και αφοσίωση και για έναν ηθοποιό. Σημαίνει χρήμα. Σημαίνει ότι θα πρέπει να κάνεις δυο δουλειές για να τα βγάλεις πέρα, οπότε περνάς τον περισσότερο χρόνο της ζωής σου δουλεύοντας. Αν μπορείς να είσαι σε μια δουλειά στην οποία αμείβεσαι καλά, έχεις χρόνο. Όποιος όμως δεν έχει χρόνο, δεν έχει και τρόπο να κατανοήσει τα πράγματα και να τα χωνέψει, απλώς διεκπεραιώνει. Δεν έχεις χρόνο να δουλέψεις σε ένα κείμενο, να μάθεις τα λόγια και να παραμείνεις σε αυτό, να περάσουν ένας, δύο, τρεις μήνες και μετά σιγά σιγά να βγεις και να το πεις. Επίσης για μένα το παράδοξο που συμβαίνει εδώ είναι ότι δεν πληρώνεσαι στις πρόβες, αυτό πάντα με εκπλήσσει· δηλαδή, παλιότερα έλεγα «πληρώστε μου τις πρόβες και μη μου πληρώνετε τις παραστάσεις», δεν μπορεί να μη μου πληρώνετε τον κατεξοχήν κόπο, που είναι ο χρόνος των προβών.

—Αυτό συμβαίνει και στο εξωτερικό τα τελευταία χρόνια, μειώνεται ο χρόνος των προβών. Στο εξωτερικό είναι ακόμα χειρότερα. Ο χρόνος προβών μειώνεται συνεχώς, έχεις δεκαπέντε είκοσι πρόβες, έναν μήνα μάξιμουμ, ανεβαίνει το έργο και τέλος. Και βέβαια οι ηθοποιοί είναι σε μεγάλη ετοιμότητα με τα τεχνικά τους μέσα, αλλά φτάνουν, νομίζω, μέχρι ένα ορισμένο βάθος, δηλαδή δεν σκάβεται κάτι για να βρεθεί εκ νέου. Πολλές παραστάσεις που έρχονται από το εξωτερικό είναι εντυπωσιακότατες όσον αφορά τη ρύθμιση, τις ικανότητες των ηθοποιών – κάτι που ζητείται ολοένα περισσότερο και στις σχολές, να έχουν όλο και περισσότερα εφόδια οι σπουδαστές, να ξέρουν να παίζουν ένα όργανο, να τραγουδάνε, να χορεύουν. Υπάρχει όμως κάτι που δεν πάει λίγο πιο κάτω, λίγο πιο μέσα, δεν ανοίγει ένας χώρος, είναι σαν όλα να είναι στο πάνω συρτάρι. Και έρχονται παραστάσεις τις οποίες θαυμάζεις για την αρτιότητά τους, για την τεχνική τους μελέτη, για τα βίντεο, τις κάμερες, τις οθόνες· όλα αυτά σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα μπορούν να στήσουν μια παράσταση, όμως βάθος πεδίου δεν υπάρχει.

—Είσαι μια ηθοποιός που αφήνει κάθε φορά βαθύ ίχνος, αλλά τολμάς και προχωράς και σε μέρη άγνωστα, δοκιμάζεις νέα πράγματα ή λείπεις για έναν χρόνο στο εξωτερικό. Σε έχουν τρομάξει, σε έχουν ανησυχήσει αυτές οι διακυμάνσεις ή τις θεωρείς εντελώς φυσικές στον δρόμο σου; Αυτό που μπορώ να καταλάβω για μένα είναι ότι μέσα σε αυτή την «αστάθεια» υπάρχει κάτι πολύ σταθερό. Υπάρχουν σκηνοθέτες που σκηνοθετούν σε συγκεκριμένα θέατρα, ηθοποιοί που παίζουν σε συγκεκριμένους θιάσους· αν αυτό το φτιάξεις και το χτίσεις, έχεις μια αναγνωρισιμότητα, κατατάσσεσαι κάπως στη συνείδηση του κόσμου, πράγμα που μπορεί να είναι και καλό και κακό. Εμένα, νομίζω, με πάει το πράγμα εκεί που θέλω. Μου τραβάει κάτι την προσοχή και θέλω να το ακολουθήσω, θέλω να το δω, πιάνω τον εαυτό μου να σκέφτεται ότι μπορεί και να το έχω ευχηθεί μέσα μου, κρυφά, προτού συμβεί. Το 2025 ήθελα να περάσω χρόνο εκτός Ελλάδας. Συνέβη και ταξίδεψα στην Ελβετία για να κάνω την παράσταση που κάναμε σε διαδοχικά διαστήματα, και τον Ιούνιο του 2025 κάναμε και μια ταινία στο Βέλγιο. Όλο αυτό κάπως το είχα ευχηθεί, όχι απολύτως συνειδητά, ήθελα όμως να πάρω μια απόσταση από τα πράγματα. Δεν το κυνήγησα καθόλου να λείψω από την Ελλάδα, ειδικά αυτή η δουλειά της Ελβετίας ήρθε και με βρήκε χωρίς να ξέρω πώς και τι.

—Ας μιλήσουμε γι’ αυτή την παράσταση που θα παιχτεί ξανά το φθινόπωρο και έχει γίνει με γυναίκες από όλο τον κόσμο. Η σκηνοθέτις, Anina Jendreyko, θέλησε να μαζέψει κορίτσια από διαφορετικά μέρη της γης και να φτιάξει μια παράσταση στη Βασιλεία που έχει τίτλο Mutige Frauen (Γενναίες Γυναίκες),

LiFO 26.03.26

19

TAL K OF THE TOWN 83 λεπτά με την Εύη Σαουλίδου η οποία μιλάει για το πώς γυναίκες σε διαφορετικές χρονικές στιγμές αντιστάθηκαν στην αδικία, στην τυραννία, στον φασισμό και στον πόλεμο. Σε αυτή την παράσταση, μέσα από το τραγούδι, τη γλώσσα, τον χορό, μιλούν για την αναγκαιότητα της δράσης με αλληλεγγύη και φροντίδα. Στο δικό μου κομμάτι, με αφορμή τα ντοκιμαντέρ της Αλίντας Δημητρίου, ασχοληθήκαμε με την περίοδο της γερμανικής κατοχής, με τον φασισμό, με ένα κομμάτι του Εμφυλίου, και υπάρχει και ένας μονόλογος για την Ελλάδα τού σήμερα. Είναι μια πολύγλωσση παράσταση και το στοίχημα δεν ήταν να καταλάβει ο θεατής αυτό που λέγεται αλλά να νιώσει αυτό που συμβαίνει μπροστά του, τη γυναικεία αλληλεγγύη, τη γυναικεία αντίσταση και να υπάρξουμε όλες μαζί οι γυναίκες ως ένα. Εδώ μπορώ να μιλήσω ξανά για το κομμάτι του χρόνου: κάναμε σπαστά πρόβες, κάτι που σημαίνει ότι υπήρχε ο χρόνος να χωνέψεις κάτι και να το φέρεις πίσω. Κάθε φορά κάνω αυτήν τη διαπίστωση, ο χρόνος που περνάω με κάτι εγγράφεται. Αν περάσω χρόνο με ένα κείμενο, εγγράφεται, αν περάσω χρόνο σε μια πρόβα κάνοντας μια κίνηση, φαίνεται, γράφει. Εμένα αυτή η εμπειρία μού είναι απαραίτητη.

—Τι έχει αλλάξει στο θέατρο; Είναι λιγότερο επίμονα τα πράγματα, λιγότερο σχολαστικά; Δεν πιστεύω ότι είναι λιγότερο επίμονα ή λιγότερο σχολαστικά, αλλά βαδίζουν κυρίως σε μια κατεύθυνση τελειότητας ως προς την αισθητική, ως προς το οπτικό αποτέλεσμα. Έχει μετατοπιστεί το ενδιαφέρον προς μια άλλη κατεύθυνση, αυτό με προβληματίζει. Πειράζουμε λίγο το έργο, μειώνουμε τον αριθμό των προσώπων που συμμετέχουν, ως περιεχόμενο το κάνουμε πιο βατό, να μη δυσκολέψουμε με διανοητικές διαδικασίες τον κόσμο. Με προβληματίζει το ευκαιριακό, το γρήγορο, η προσέγγιση «να μη μείνω πολύ στο ίδιο πράγμα που θα με ταλαιπωρήσει». Γι’ αυτό και βλέπεις παραστάσεις με ταχύτητα, μιλάνε οι άνθρωποι πολύ γρήγορα για να μη χαθεί το ενδιαφέρον του κοινού. Δεν βλέπω ένα όραμα ή μια επιθυμία να δημιουργηθεί ένα ψυχικό τοπίο πάνω στο οποίο θα συναντηθούμε και θα ανταλλάξουμε υγρά. Είναι σαν να μη μας χρειάζεται αυτή η προσέγγιση. Όταν έρχεται κάποιος να δει μια παράσταση, φέρνει τη δική του ιστορία και βλέπει να διαδραματίζεται μια άλλη μπροστά του. Αν δεν συναντηθούν αυτές οι ιστορίες, αν δεν γίνει κάποια ζύμωση, αν δεν δει πουθενά ο θεατής τον εαυτό του, θα φύγει και δεν θα έχει συμβεί τίποτα.

—Είσαι μια ηθοποιός με κύρος, εργάζεσαι διαρκώς. Μπορείς να σχεδιάσεις τι θα κάνεις την επόμενη χρονιά, τα επόμενα χρόνια, χωρίς να έχεις το άγχος να συντηρείς το ενδιαφέρον γύρω από την εικόνα σου; Εμένα αυτό που με προβληματίζει είναι ότι υπάρχουν στιγμές που δεν με βρίσκω στο θεατρικό τοπίο. Εννοώ ότι δεν με ενδιαφέρει καθόλου, δεν ξέρω και ούτε θέλω να μάθω πώς να τραβάω την προσοχή του κοινού ή την προσοχή των μέσων για να πουλάω τον εαυτό μου. Να γίνω δηλαδή ο μάνατζερ του εαυτού μου για να έχω δουλειά ή για να είμαι στα πράγματα, να καλλιεργώ μια εικόνα, να προσπαθώ να μην περνάει ο χρόνος από επάνω μου για να κρατάω το ενδιαφέρον των άλλων διαρκώς ζωντανό. Δεν ξέρω τι είδους κυνήγι είναι αυτό και γιατί πρέπει να το κάνω. Πιστεύω ότι η δουλειά μου είναι να διαβάζω, να βλέπω παραστάσεις και να κάνω κι άλλα πράγματα στη ζωή μου. Με ανησυχεί αυτό, αυτή η τάση να προσελκύει κάποιος την προσοχή, όχι γιατί θα με ξεχάσουν· μέσα στα εκατοντάδες θέατρα που υπάρχουν, κάπου θα βρεθώ να υπάρχω.

—Τι έχει αλλάξει σε ό,τι αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεις τη δουλειά

σου; Θα μπω πιο μαλακά σε μια δουλειά απ’ ό,τι παλιότερα, αυτό που θα διεκδικήσω θα είναι να είμαστε πιο καλά μεταξύ μας, θα διεκδικήσω, αν μπορώ, να ενδιαφερθώ περισσότερο για σένα προσωπικά. Παλιά, αν κάποιος ήταν εξαιρετικός σε αυτό που έκανε, μπορούσα να του συγχωρέσω και δυο τρία ατοπήματα, νεύρα, κάποιες δυσκολίες στον χαρακτήρα, ιδιοτροπίες. Τώρα με ενδιαφέρει περισσότερο να έχεις πολύ καλή πρόθεση, να υπάρξουμε παρέα μέσα στη δουλειά, και δεν με ενδιαφέρει τόσο –και μόνο– πόσο καλά θα κάνεις αυτό που έχεις να κάνεις. Μακάρι να το κάνεις πολύ καλά, αλλά πρώτα θέλω να δω ότι δεν σε καίει να με πατήσεις για να υπάρξεις κι άλλο.

—Είσαι φιλόδοξη; Νομίζω έχω υπάρξει και είμαι φιλόδοξη. Ήθελα να υπάρχω στο θέατρο, το είχα ανάγκη. Κάθε φορά βέβαια σκέφτομαι ότι σαν από θαύμα να βρέθηκα όπου βρέθηκα.

—Μου το εξηγείς αυτό το θαύμα; Για μένα ο δρόμος ήταν το ταχυδρομείο, να μπω να δουλέψω στο ταχυδρομείο στην Καβάλα. Επειδή είχα μπλέξει με τα θέατρα στο λύκειο, δεν διάβαζα για τις Πανελλήνιες και δεν πέρασα κάπου. Μετά είχα την επιλογή να ξαναδώσω Πανελλήνιες ή να πάω να δουλέψω στο ταχυδρομείο, αλλά είχα αρχίσει να αισθάνομαι ότι αυτό που έπρεπε να κάνω ήταν το θέατρο, να φύγω προς αυτή την κατεύθυνση. Ομολογώ πως, κάθε φορά που έκανα πρόβες σε μια δουλειά, σκεφτόμουν «μα πώς γίνεται να είμαι εδώ και να μην είμαι στο ταχυδρομείο;». Ήταν σαν ψέμα που δεν βρισκόμουν στο ταχυδρομείο, που δεν κατέληξα να δουλεύω εκεί, ότι έπρεπε να ήμουν αλλού και βρισκόμουν αλλού.

—Στην Αθήνα πώς έφτασες; Δεν σε έχω ρωτήσει ποτέ, νομίζω. Όταν τέλειωσα το σχολείο στην Καβάλα, ήρθα και έδωσα εξετάσεις στο Εθνικό. Δεν με πήρανε. Έδωσα εξετάσεις στο Κρατικό και πέρασα με υποτροφία. Αλλά δεν ήθελα να μείνω στη Θεσσαλονίκη. Μάζευα χρήματα κάνοντας άσχετες δουλειές, τηλεφωνήτρια, σε μπαρ, σε μαγαζιά. Ήρθα, νοίκιασα ένα σπίτι και έδωσα οντισιόν στην Πειραματική του Εθνικού το 1999 και μετά, από οντισιόν σε οντισιόν, άρχισα να δουλεύω. Το ένα έφερνε το άλλο και δούλευα διαρκώς, χωρίς κενό, γιατί δεν μπορούσε να υπάρξει κενό, ήταν θέμα επιβίωσης. Ήμουν αποφασισμένη ότι έπρεπε να ζήσω εδώ και να κάνω αυτό που μου άρεσε. Αυτή ήταν η διαρκής σκέψη και το μέλημά μου. Με τίμημα, αφήνοντας ακόμα και την προσωπική μου ζωή πιο πίσω.

—Αυτός ο φόβος του ταχυδρομείου έχει παρέλθει; Όχι, υπάρχει ακόμα αυτό το χτυποκάρδι. Αλλά από τον κορωνοϊό και μετά πήρα την απόφαση να ρισκάρω λίγο περισσότερο, θεωρώ ότι μπορώ να το κάνω. Ακόμα και στην Ελβετία που πήγα, ρίσκαρα. Αν υπάρχει κάτι που σίγουρα ξέρω σήμερα, είναι ότι κάθε φορά που μπαίνω για μάθημα ή κάθε φορά που μπαίνω να κάνω πρόβα, υπάρχει κάτι που με αφορά πολύ. Το θέλω και το έχω ανάγκη, αυτή η δουλειά είναι το «συν» της ζωής, του σπιτιού, των σχέσεών μας, και αυτό είναι ανεκτίμητο. Ανοίγεις μια διαδικασία και μπαίνεις σε έναν χώρο που δεν φαντάζεσαι, γιατί η επαφή με τη σκηνή σε φέρνει πάντα προ εκπλήξεων, σε κάνει να βρεθείς στην περιοχή που σε ενδιαφέρει και εκεί να μπορέσεις να μην κρυφτείς, να μη φανείς υπερβολικά, να κατακτήσεις μια ενδιάμεση περιοχή. Για να συμβεί αυτό πρέπει να πατάς γερά, και στη ζωή σου και στο κείμενο. Για να μπορέσεις στη συνέχεια να βρεις έναν τόπο ησυχίας χωρίς να εγκλωβιστείς, να τολμάς να αναμετρηθείς κάθε φορά με κάτι που είναι ανάγκη σου και όχι γιατί είναι το μόνο που ξέρεις να κάνεις.

Αν υπάρχει κάτι που σίγουρα ξέρω σήμερα, είναι ότι κάθε φορά που μπαίνω για μάθημα ή κάθε φορά που μπαίνω να κάνω πρόβα, υπάρχει κάτι που με αφορά πολύ. Το θέλω και το έχω ανάγκη, αυτή η δουλειά είναι το «συν» της ζωής, του σπιτιού, των σχέσεών μας, και αυτό είναι ανεκτίμητο.

Το «Μεγάλο Φαγοπότι» του Tom Blokdijk (βασισμένο στην ταινία «La Grande Bouffe» του Marco Ferreri-ελεύθερη θεατρική διασκευή) σε σκηνοθεσία του Κωνσταντίνου Βασιλακόπουλου θα παίζεται από τις 15/4 έως τις 24/5 στο θέατρο Συγγρού 33, λεωφ. Ανδρέα Συγγρού 33.

20

LiFO

26.03.26

LiFO 26.03.26

21

22

LiFO

26.03.26

LiFO 26.03.26

23

URBAN

ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΠΟΥ ΟΛΑ ΑΚΡΙΒΑΙΝΟΥΝ, ΤΟ ΝΑ ΜΟΙΡΑΣΤΕΙΣ ΕΝΑ ΣΠΙΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ ΣΥΧΝΑ Η ΜΟΝΗ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΗ ΛΥΣΗ ΓΙΑ ΝΑ ΤΑ ΒΓΑΛΕΙΣ ΠΕΡΑ.

24

LiFO

26.03.26

ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΠΑΡΙΣ ΤΑΒΙΤΙΑΝ

LiFO 26.03.26

25

URBAN

Τ

α τελευταία χρόνια η ζωή στην Αθήνα έχει γίνει πολύ ακριβή, σε σημείο που λες πως δεν παλεύεται. Έχουμε φτάσει να μετράμε τα ευρώ εμμονικά σαν λιρίτσες, όπως η Ελένη Βλαχάκη στο «Κωνσταντίνου και Ελένης», καθώς προσπαθούμε να τα βγάλουμε πέρα στην καθημερινότητά μας. Σήμερα αυτό που αποκαλούμε «ανεξάρτητη διαβίωση» είναι συνώνυμο της λέξης «πολυτέλεια». Ενοίκια, σούπερ μάρκετ και βασικά έξοδα έχουν αυξηθεί, ενώ οι μισθοί δεν ακολουθούν με τον ίδιο ρυθμό, με τον κατώτατο μισθό στην Ελλάδα να βρίσκεται γύρω στα €780. Για όσους δεν έχουν δικό τους σπίτι στην πόλη, το μεγαλύτερο βάρος πέφτει στο ενοίκιο, το οποίο σήμερα, για ένα μικρό διαμέρισμα στο κέντρο της Αθήνας, φτάνει περίπου τα €600-1.200, ενώ ακόμη και ένα δυαράκι σπάνια πέφτει κάτω από τα €500. Για πολλούς εργαζόμενους αυτό σημαίνει ότι το σπίτι απορροφά σχεδόν το 50% του εισοδήματός τους. Στους ρυθμούς της ακρίβειας κινείται και το σούπερ μάρκετ, με τις τιμές να ανεβαίνουν σταθερά. Ενδεικτικές τιμές για τα βασικά προϊόντα: το γάλα κοστίζει πάνω κάτω €1,70 το λίτρο, μια εξάδα φρέσκα βιολογικά αυγά κάπου €4,50 και το συσκευασμένο φιλέτο κοτόπουλου ανέρχεται πλέον στα €13,50. Ακόμη κι αν είναι μετρημένα τα πράγματα που θα βάλει στο καλάθι του κάποιος, έστω κι αν ζει μόνος του, χρειάζεται τουλάχιστον €250-300 τον μήνα μόνο για τρόφιμα και είδη πρώτης ανάγκης, όπως το χαρτί υγείας. Σε αυτά προστίθενται τα πάγια έξοδα (λογαριασμοί ρεύματος, νερού και ίντερνετ, που συχνά φτάνουν τα €120-180 τον μήνα), καθώς και οι μετακινήσεις ή άλλα καθημερινά έξοδα. Κι αν προκύψει κάτι απρόοπτο, π.χ. μια επίσκεψη στον οδοντίατρο, αυτό σημαίνει αυτόματα μια μικρή οικονομική καταστροφή. Συνολικά, εκτιμάται ότι ένας άνθρωπος που ζει μόνος του στην Αθήνα χρειάζεται περίπου €1.200 για να πει ότι έχει υπό έλεγχο τα μηνιαία του έξοδα, χωρίς βέβαια να κάνει αποταμίευση ή να σκεφτεί το budget των διακοπών. Η ζωή σε μια τόσο ακριβή πόλη όπως η Αθήνα σημαίνει ότι για έναν νέο εργαζόμενο ή κάποιον που ζει μόνος του η καθημερινότητα μετατρέπεται σε μια διαρκή άσκηση ισορροπίας: λιγότερες έξοδοι, κυνήγι προσφορών από σούπερ μάρκετ σε σούπερ μάρκετ, ατελείωτο περπάτημα και συχνά επιστροφή στη συγκατοίκηση ή στο πατρικό ώστε να περιοριστούν τα έξοδα. Η Έλενα είναι 28 ετών, δουλεύει σε μια εταιρεία παραγωγής και αμείβεται με τον βασικό μισθό, ενώ τα Σαββατοκύριακα δουλεύει σε μια καφετέρια για έξτρα εισόδημα. Τον Οκτώβριο του 2025 έφυγε από το οικογενειακό της σπίτι και πλέον συγκατοικεί με τον φίλο της,

26

LiFO

Ανδρέα, στην περιοχή της πλατείας Αμερικής. Όπως εξηγεί, η συγκατοίκηση προέκυψε κυρίως για οικονομικούς λόγους. «Μένω με τον Ανδρέα τους τελευταίους μήνες, είμαστε φίλοι εδώ και κάποια χρόνια, οπότε η απόφαση ήταν πιο εύκολη», λέει. Το ενοίκιο του σπιτιού τους είναι €600 και το μοιράζονται, όπως και τα περισσότερα πάγια έξοδα. Αν και θεωρεί ότι είναι σχετικά καλή τιμή για την Αθήνα, η εύρεση του σπιτιού δεν ήταν εύκολη. «Ψάχναμε περίπου δύο μήνες συνεχώς μέχρι να το βρούμε. Τα έξοδα που μοιραζόμαστε είναι τα κοινόχρηστα, που βγαίνουν περίπου στα €15-20, και το ίντερνετ, στα €23 τον μήνα. Μοιραζόμαστε επίσης τα είδη υγιεινής, τα καθαριστικά, πράγματα του σπιτιού, κάποια φαγητά. Έπειτα ο καθένας έχει τα προσωπικά του έξοδα». Παρά το μοίρασμα των εξόδων, η πραγματικότητα παραμένει πιεστική. «Προσωπικά, κάθε μήνα βγαίνω μείον. Δηλαδή ο μισθός μου δεν καλύπτει τις ανάγκες μου», λέει. Η ίδια κάνει δύο δουλειές για να φτάσει περίπου τα €900 τον μήνα – και κάποιους μήνες ούτε αυτό δεν είναι σίγουρο, καθώς οι βάρδιες στο καφέ δεν είναι πάντα αρκετές. Όπως περιγράφει, οποιοδήποτε απρόοπτο μπορεί να ανατρέψει τον μηνιαίο της προϋπολογισμό. «Αυτόν τον μήνα, για παράδειγμα, έληγε το ΚΤΕΟ του αυτοκινήτου μου, έπρεπε να ανανεώσω την ασφάλεια και να πάω τον σκύλο μου στον κτηνίατρο για τα ετήσια εμβόλια. Προφανώς δεν μπορώ να τα πληρώσω όλα αυτά τον ίδιο μήνα, οπότε θα βάλω προτεραιότητες». Αν χρειαστεί να δανειστεί χρήματα για να καλύψει τέτοια έξοδα, μπαίνει σε έναν νέο κύκλο πίεσης. «Μετά θα πρέπει να αποπληρώνω το δάνειο για δύο ή τρεις μήνες. Οπότε, πέρα από τα πάγια έξοδα και τα απρόοπτα, θα έχω και αυτό. Αυτό σημαίνει ακόμη λιγότερα χρήματα». Η ίδια προσπαθεί συνεχώς να μειώνει τα έξοδά της. Έχει περιορίσει τις μετακινήσεις με το αυτοκίνητο για να ξοδεύει λιγότερα σε βενζίνη, κάτι που όμως σημαίνει περισσότερο χρόνο στις μετακινήσεις και λιγότερο προσωπικό ελεύθερο χρόνο μέσα στη μέρα. «Καταλήγω να δουλεύω και να μετακινούμαι μόνο, αυτή είναι η βασική μου καθημερινότητα», λέει. Τα μηνιαία έξοδά της είναι ήδη αρκετά περιορισμένα. Με το που μπει ο μήνας, €300 φεύγουν στο ενοίκιο, ενώ πληρώνει περίπου €30-40 για ρεύμα και περίπου €10-12 το δίμηνο για νερό. Η συνδρομή της για την προπόνηση στο ποδόσφαιρο είναι €30, ενώ για την τροφή του σκύλου της, του Λίον, υπολογίζει περίπου €50-60 το δίμηνο. Παράλληλα, πληρώνει τουλάχιστον €50 τον μήνα στην πιστωτική της, καθώς έχει αγοράσει με δόσεις κάποια βασικά έπιπλα για το σπίτι. Για το σούπερ μάρκετ υπολογίζει περίπου €100 τον μήνα ή και παραπάνω, αν προκύψουν μικροέξοδα, κάποιο σνακ ή έτοιμο φαγητό. «Ας πούμε ότι μπορεί να φτάσουν τα €150 συνολικά», λέει. Στη βενζίνη ξοδεύει άλλα €40-50 τον μήνα, έπειτα από πολλές περικοπές. «Συνολικά, τα βασικά μου έξοδα φτάνουν περίπου τα €595. Με εισόδημα περίπου €900 τον μήνα, μου μένουν γύρω στα €200 για όλα τα υπόλοιπα: μια έξοδο για ποτό, ένα σινεμά, ένα δώρο σε φίλους, ένα κέρασμα στο ταίρι μου ή στους φίλους ή κάποιο προσωπικό έξοδο». Ο συγκάτοικός της, ο Δημήτρης, είναι 26 χρονών και εργάζεται ως κομμωτής. Ο μισθός του είναι γύρω στα €1.000, που συμπληρώνονται από κουπόνια για το σούπερ μάρκετ. Μου εξηγεί ότι το σύστημα με τα κουπόνια τού φαίνεται εντάξει. Από την άλλη, η τοποθεσία του σπιτιού είναι κάπως άβολη: «Το ότι αναγκαστήκαμε να μείνουμε στην πλατεία Αμερικής βολεύει από οικονομικής πλευράς, ωστόσο είναι μακριά από τις περιοχές στις οποίες κινούμαι. Αυτό που δεν μου αρέσει καθόλου στην τωρινή μου φάση είναι ότι είμαι αναγκασμένος να παίρνω τον Ηλεκτρικό και να χαλάω χρήματα στα ταξί, πράγμα που δεν συνέβαινε όταν έμενα στο Μεταξουργείο. Πηγαίνω πολύ συχνά σούπερ μάρκετ, περισσότερο από την Έλενα. Μπορεί και τρεις φορές την εβδομάδα. Προσέχω τις τιμές και ψάχνω τις προσφορές, αν και έχω την τάση να ψωνίζω και λίγο παρορμητικά. Χθες πήγα και ουσιαστικά γέμισα δύο σακούλες με συμπληρωματικά πράγματα, όχι κάτι που θα εκτίνασσε το budget μου». Θεωρεί ότι το κόστος ζωής είναι κάπως πιο διαχειρίσιμο όταν ζεις με κάποιον άλλον. Ένα από τα πράγματα που θα ήθελε να κάνει, αλλά δεν έχει καταφέρει ακόμα, είναι να πάρει δίπλωμα για αυτοκίνητο ή μηχανάκι: «Δεν έχω μπορέσει ακόμα να βάλω στην άκρη λεφτά για τα μαθήματα». Στα έξοδα που προσπαθεί να αποφεύγει πλέον είναι τα ταξί, τα οποία χαρακτηρίζει ως «παγίδα», ειδικά όταν η απόσταση δεν είναι και τόσο μεγάλη. «Όταν είναι μια ώρα μακριά με τα μέσα και με αμάξι είναι μόνο 20 λεπτά, το σκέφτομαι πολύ να πάρω ταξί, οπότε πλέον έχω πάρει την απόφαση ότι μέχρι να βγάλω δίπλωμα και να πάρω δικό μου μεταφορικό, θα προσπαθώ να περπατάω όσο πιο πολύ μπορώ και, αν δεν μπορώ, θα παίρνω και τα μέσα περισσότερο. Το delivery είναι ακριβό σπορ, και είναι βαρύ να πρέπει να δώσεις 8 με 10 ευρώ για να φας μια ποιοτική μερίδα φαγητού, που στην τελική δεν ξέρεις και τι πρώτες ύλες έχει. Στην αρχή έτρωγα στη δουλειά, αλλά, βάζοντάς τα κάτω, κατάλαβα πόσα χρήματα μπορεί να σου φύγουν έτσι, οπότε έχω αυξήσει τις μέρες που μαγειρεύω και πλέον παίρνω μαζί μου πάντα κάτι για να φάω, έστω και κάτι ελαφρύ για να τσιμπήσω».

26.03.26

ΡΥΘΜΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑ, ΧΡΩΜΑΤΑ ΚΑΙ URBAN VIBES: αν περνούσες έξω από το κατάστημα της Intersport στην Ερμού το απόγευμα της Τετάρτης 18 Μαρτίου, δεν γινόταν να μη σταματήσεις έστω και για λίγο, για να δεις τι γίνεται. Ήταν η πηγαία ενέργεια της παγκόσμιας καμπάνιας Real Energy, με την οποία η On γιορτάζει το λανσάρισμα της τρίτης γενιάς της εμβληματικής συλλογής Cloudmonster, που έχει ήδη αγαπηθεί από runners σε όλο τον κόσμο. Φέρνοντας την καινοτομία στα παπούτσια τρεξίματος ήδη από το 2022 με την υψηλή απορρόφηση κραδασμών και την τονωτική αίσθηση που προσφέρει, το μοντέλο Cloudmonster επέστρεψε ακόμη πιο εξελιγμένο, συνδυάζοντας τις υπερδυνάμεις των δύο προηγούμενων στην τρίτη εκδοχή του. Αισθανθήκαμε αυτήν τη μοναδική απορρόφηση κραδασμών του Cloudmonster 3 από τα πρώτα λέπτα δοκιμής. Λίγο αργότερα, όμως, ήρθε η ώρα της πραγματικής δοκιμής, μέσα από ένα urban relay run στην καρδιά της πόλης, που δεν έμοιαζε με τίποτα από όσα έχουμε δει. Μαζί με περίπου 100 δρομείς, χωριστήκαμε σε τρία γκρουπ που ξεκίνησαν με μικρή χρονική διαφορά, τρέχοντας στους δρόμους του κέντρου και απολαμβάνοντας την αίσθηση του flow και της ομαδικότητας, ακόμη κι αν δεν γνωριζόμασταν. Άλλωστε, αυτή είναι η καρδιά της καμπάνιας Real Energy – αντί για την κουλτούρα της υπερπροσπάθειας, μας καλεί να εστιάσουμε στην ουσία του τρεξίματος και σε όσα μας δίνει όταν είμαστε «μόνοι μας μαζί του»: καθαρό μυαλό, ροή, αυτοπεποίθηση. Όσα χτίζουμε σε κάθε χιλιόμετρο που διανύουμε δεν μένουν στη διαδρομή, μας ακολουθούν στην καθημερινότητα και τα μοιραζόμαστε. Το τέλος της σκυταλοδρομίας βρήκε τους runners να απολαμβάνουν Three Cents cocktails υπό τους ήχους του ανεβαστικού DJ set της Ευαγγελίας Τσιορλίδα. Το κατάστημα της Intersport δεν ήταν απλώς η αφετηρία του αγώνα, αλλά ένα ζωηρό σημείο συνάντησης της running κοινότητας, όπου μουσική, urban vibes και η συλλογική εμπειρία της σκυταλοδρομίας έγιναν μια ενιαία ενέργεια. Για όσους θέλουν να ανακαλύψουν όλο το σύμπαν της On, το Cloudmonster 3 πλαισιώνεται από αθλητικά ρούχα και αξεσουάρ των συλλογών Zero και Performance, σχεδιασμένων για να χαρίζουν απόλυτη ελευθερία κινήσεων σε διαφορετικές διαδρομές και αποστάσεις. Η Zero Collection εκπροσωπεί το αθλητικό ντύσιμο με ελαφριά essentials υψηλής απόδοσης, ενώ η Performance Collection συνδυάζει λειτουργικότητα και σύγχρονο design σε ευέλικτα κομμάτια προπόνησης, όπου το performance συναντά το στυλ. Ένα απόγευμα φορτισμένο με την αβίαστη ενέργεια του τρεξίματος που μας πάει μπροστά, το πνεύμα της ομαδικότητας και τα κορυφαίας απόδοσης αξεσουάρ που μας επιτρέπουν να το απολαμβάνουμε όπως του αξίζει, η On έφερε τον παλμό του Real Energy και του Cloudmonster 3 στην καρδιά της Αθήνας. Και μας θύμισε ότι εκτός από σπορ, το τρέξιμο είναι μια εμπειρία που μετατρέπεται σε πηγή έμπνευσης και καθημερινής ώθησης για τον καθένα από εμάς. Ανακαλύψτε περισσότερες πληροφορίες για τη συλλογή στην ιστοσελίδα και το Instagram της On.

Η On έφερε το Real Energy στην καρδιά της πόλης με μια πρωτότυπη σκυταλοδρομία Γιορτάζοντας την άφιξη του Cloudmonster 3, η On διοργάνωσε ένα ξεχωριστό urban running event σε συνεργασία με την Intersport.

LiFO 26.03.26

27

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

ΟΙ ΑΙΧΜΗΡΕΣ ΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΘΗΛΩΤΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΜΠΑΡΜΠΑΡΑ ΚΡΟΥΓΚΕΡ Η ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΗ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΔΑ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΔΑ ΚΑΝΕΙ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΤΗΣ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΟ ΚΠΙΣΝ, ΜΕ ΔΕΚΑΤΡΙΑ ΝΕΑ ΜΕΓΑΛΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΕΡΓΑ, ΕΙΔΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΧΩΡΟ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ. ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ

28

LiFO

26.03.26

LiFO 26.03.26

29

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ «Ψωνίζω άρα υπάρχω»

«Δεν είσαι ο εαυτός σου»:

Μερικά από τα πιο χαρακτηριστικά έργα της εικαστικού Μπάρμπαρα Κρούγκερ με τις σύντομες κατηγορηματικές φράσεις –ασπρόμαυρο κείμενο με πινελιές κόκκινου χρώματος– αντλούν από την οπτική γλώσσα της διαφήμισης. Ωστόσο η Κρούγκερ δεν θέλει να πουλήσει μια ιδέα, ένα σύνθημα, αλλά να προκαλέσει το κοινό να σκεφτεί και να κρίνει, θέτοντας επιτακτικά ερωτήματα γύρω από το φύλο, τον καταναλωτισμό και την εξουσία. Γραμμένα με γραμματοσειρά Futura Bold ή Helvetica Extra Bold, σε μαύρες, λευκές ή κόκκινες γραμμές, τα μηνύματά της σήμερα παίζουν τον ρόλο των μέσων μαζικής ενημέρωσης από την άλλη πλευρά, προτρέποντάς μας να αναρωτηθούμε για τις δικές μας θέσεις, να αμφισβητήσουμε και να αλλάξουμε τα συστήματα στο πλαίσιο των οποίων ζούμε. Ένα τέτοιο έργο της από το 1989, με το μήνυμα «Το σώμα σου είναι πεδίο μάχης», πρωταγωνιστούσε στα social media το 2022, μετά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ να ακυρώσει το δικαίωμα στην άμβλωση. Αυτό και μόνο αποδεικνύει πόσο επίκαιρο είναι το έργο μιας εννοιολογικής καλλιτέχνιδας που εδώ και δεκαετίες συνδυάζει εικόνες από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης με φράσεις που αμφισβητούν τα στερεότυπα και τις συμπεριφορές του καταναλωτισμού και αποτελούν μια άμεση κριτική. Η Κρούγκερ αντιστέκεται κατά καιρούς στους χαρακτηρισμούς, δεν θεωρεί ότι κάνει φεμινιστική ή πολιτική εν γένει τέχνη και πιστεύει ότι «αυτές οι κατηγοριοποιήσεις διαιωνίζουν ένα συγκεκριμένο είδος περιθωριοποίησης». Η εμβληματική αυτή μορφή της σύγχρονης τέχνης θα φιλοξενηθεί τον Απρίλιο του 2026 στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, όπου θα παρουσιάσει την ατομική της έκθεση με τίτλο «Untitled (Pride and Contempt)». Πρόκειται για δεκατρία νέα έργα, ειδικά σχεδιασμένα για τον υπαίθριο χώρο του ΚΠΙΣΝ, ανάμεσά τους και μια μνημειακών διαστάσεων τοιχογραφία. Η μεγάλης κλίμακας εγκατάσταση της Κρούγκερ θα εκτείνεται και στις δύο πλευρές του Καναλιού του ΚΠΙΣΝ, θα φέρει τα τολμηρά quotes της γύρω από την αλήθεια, την εξουσία, την κριτική σκέψη και την ατομική δράση, και θα χαρακτηρίζεται από το καθηλωτικό και αναγνωρίσιμο εικαστικό της ύφος, που απευθύνεται στο κοινό με αμεσότητα, αξιοποιώντας τους κώδικες της μαζικής επικοινωνίας και δημιουργώντας έναν διεγερτικό διάλογο· έτσι ο θεατής θα έχει τη δυνατότητα να αναστοχαστεί τη θέση και τη συμμετοχή του στην κοινωνία μέσα στο σύγχρονο κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον της Ευρώπης. Η τοιχογραφία που θα δούμε στο κτίριο της Εθνικής Βιβλιοθήκης θα παραπέμπει σε μεγάλο βαθμό στη μνημειώδη παρέμβαση της καλλιτέχνιδας στο MOCA του Λος Άντζελες, όπου πριν από λίγα χρόνια το έργο της «Untitled (Questions)» κοσμούσε το εξωτερικό του μουσείου Geffen Contemporary επί της οδού Temple.

ΜΠΑΡΜΠΑΡΑ ΚΡΟΥΓΚΕΡ

ΜΙΑ ΕΙΚΌΝΑ ΜΕ ΠΟΛΛΈΣ ΑΜΦΊΣΗΜΕΣ ΈΝΝΟΙΕΣ

Στο έργο της περιλαμβάνει πολύ συχνά ασπρόμαυρες φωτογραφίες που επικαλύπτονται από μια λεζάντα. Οι φράσεις περιλαμβάνουν συχνά αντωνυμίες όπως «εσείς», «εγώ», «εμείς» και «αυτοί» και αναφέρονται στις πολιτισμικές κατασκευές της εξουσίας, της ταυτότητας και της σεξουαλικότητας. Μια τέτοια εικόνα, με το χαρακτηριστικό της στυλ που συνδυάζει εικόνες και κείμενο, έγινε εξώφυλλο στο «New York Magazine» το 2008, όταν αποκαλύφθηκε ότι ο κυβερνήτης της Νέας Υόρκης, Έλιοτ Σπίτζερ, ήταν ο «Πελάτης 9» σε ένα σκάνδαλο που είχε να κάνει με τη σεξεργασία. Ο αρχισυντάκτης του περιοδικού, Άνταμ Μος, ακύρωσε το προγραμματισμένο εξώφυλλο, αναζητήθηκαν νέες ιδέες και η Μπάρμπαρα Κρούγκερ έκανε τη νικητήρια πρόταση: πάνω στο πορτρέτο του Σπίτζερ πρόσθεσε τη λέξη «BRAIN» και ένα βέλος που έδειχνε στη βουβωνική του χώρα, σατιρίζοντας την πτώση του κυβερνήτη και τις ιστορίες εξουσίας και επιθυμίας. Άγρυπνη παρατηρήτρια της ποπ κουλτούρας, η Κρούγκερ συμπεριφέρεται ως ενεργή καταναλώτρια και καταπιάνεται με εικόνες και λέξεις που ρέουν και αναπαράγονται ακαριαία μέσω των μέσων ενημέρωσης, νοηματοδοτώντας τες εκ νέου. Το αποτέλεσμα είναι ιδιαίτερο, έντονα πολιτικό και κοινωνικά αιχμηρό. Υπάρχει μεγάλη αντίθεση ανάμεσα στις «ήπιες» εικόνες που επιλέγει και στην αμεσότητα που έχουν οι λεζάντες της. Έτσι ανοίγει έναν εσωτερικό διάλογο με τον θεατή, μεταφέροντας τα μηνύματά της, πρωτίστως για να αμφισβητήσει τα συστήματα εξουσίας και να αποκαλύψει τη διαφθορά τους. Η Μπάρμπαρα Κρούγκερ ζει και εργάζεται στη Νέα Υόρκη και το Λος Άντζελες και είναι καθηγήτρια στη Σχολή Τεχνών και Αρχιτεκτονικής του UCLA. Γεννήθηκε το 1945 στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ και μεγάλωσε κατά τη διάρκεια της χρυσής εποχής της αμερικανικής διαφήμισης, η οποία διαπέρασε όλες τις πτυχές της ζωής της και διαμόρφωσε το χαρακτηριστικό της στυλ και την πρακτική της, που εκτείνεται σε περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες και αμφισβητεί τον τρόπο με τον οποίο αποδίδουμε νόημα σε οπτικά σημαίνοντα που έχουν να κάνουν με την πίστη, την ηθική και την εξουσία. Σπούδασε για έναν χρόνο στο Πανεπιστήμιο Σίρακιουζ το 1964 και πέρασε ένα εξάμηνο στην Parsons School of Design στη Νέα Υόρκη το 1965, όπου σπούδασε κοντά στην Νταϊάν Άρμπους και τον γραφίστα Mάρβιν Ίσραελ. Το 1966 εργάστηκε στα περιοδικά «Mademoiselle» και «House & Garden» ως επικεφαλής επιμελήτρια εικόνων. Συνεργάστηκε με την Pictures Generation, μια ομάδα εννοιολογικών καλλιτεχνών που ασχολούνται με την κριτική ανάλυση και διάδοση της κουλτούρας των μέσων μαζικής ενημέρωσης και συχνά μπαίνει στην ίδια κατηγορία με μεταμοντέρνες φεμινίστριες καλλιτέχνιδες όπως οι Τζένι Χόλτσερ, Σερί Λεβίν, Μάρθα Ρόσλερ και Σίντι Σέρμαν. Όπως η Χόλτσερ και η Σέρμαν, χρησιμοποιεί τις τεχνικές της μαζικής επικοινωνίας και της διαφήμισης για να διερευνήσει το φύλο και την ταυτότητα. Η ίδια μιλάει για το ενδιαφέρον της να αναπαραστήσει «το πώς είμαστε ο ένας απέναντι στον άλλον». Την επόμενη δεκαετία, η Κρούγκερ εργάστηκε ως γραφίστρια σε περιοδικά και σχεδίαζε εξώφυλλα βιβλίων. Στα τέλη της δεκαετίας του 1960 στράφηκε στην ποίηση, παρακολουθώντας αναγνώσεις και γράφοντας. Τα πρώτα έργα της χρονολογούνται από το 1969. Μεγάλα υφαντά τοίχου από νήματα, χάντρες, πούλιες, φτερά και κορδέλες αποτελούν παράδειγμα της επαναπροσέγγισης της χειροτεχνίας την περίοδο αυτή. Η Κρούγκερ ασκεί κριτική στον καταναλωτισμό με αφίσες σε δημόσια πάρκα, πλατφόρμες σιδηροδρομικών σταθμών και άλλους δημόσιους χώρους. Ενώ πειραματίστηκε με βίντεο, φιλμ, ήχο και προβολές και πήρε μέρος στην Μπιενάλε Whitney το 1973, ένιωθε ότι η τέχνη της δεν μπορούσε να συνδεθεί με τις κοινωνικές και πολιτικές ανησυχίες της. Το φθινόπωρο του 1976, εγκατέλειψε την καλλιτεχνική δημιουργία και μετακόμισε στο Μπέρκλεϊ, όπου δίδαξε στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας για τέσσερα χρόνια και εμβάθυνε στα γραπτά του Βάλτερ Μπένγιαμιν και του Ρολάν Μπαρτ. Αργότερα, ανέπτυξε ενδιαφέρον για τη φωτογραφία και το 1977 δημιούργησε αρκετές σειρές με ασπρόμαυρες αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες από εξωτερικούς χώρους σε συνδυασμό με δικές της φράσεις για τον φεμινισμό. Όταν στα τέλη της δεκαετίας του ’70 σταμάτησε να φωτογραφίζει,

30

LiFO

INFO Barbara Kruger, «Untitled (Pride and Contempt)» 28/4-1/11 Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος – ΚΠΙΣΝ, λεωφ. Συγγρού 364, Καλλιθέα

26.03.26

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Getty Images

άρχισε να χρησιμοποιεί έτοιμες εικόνες που έβρισκε κυρίως σε αμερικανικά έντυπα των μέσων του 20ού αιώνα, πάνω στις οποίες τοποθετούσε κολάζ που έφτιαχνε με λέξεις. Ένα παράδειγμα τέτοιου κολάζ είναι το «Untitled (Perfect)» του 1980, το οποίο απεικονίζει το κορμί μιας γυναίκας που έχει τα χέρια της ενωμένα σαν να προσεύχεται, θυμίζοντας την Παναγία και συμβολίζοντας την ενσάρκωση της υποταγμένης θηλυκότητας. Αυτά τα πρώιμα κολάζ, στα οποία η Κρούγκερ χρησιμοποίησε τεχνικές που είχε τελειοποιήσει ως γραφίστρια, εγκαινίασαν τα σχόλια της καλλιτέχνιδας για τη θρησκεία, τη σεξουαλικότητα, τα φυλετικά και τα έμφυλα στερεότυπα, την καταναλωτική κοινωνία και τον πολιτισμό, που αποτελούσαν μια συνεχή πολιτική, κοινωνική και κυρίως φεμινιστική πρόκληση. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, η Κρούγκερ τελειοποίησε το χαρακτηριστικό της στυλ, καθώς χρησιμοποιούσε περικομμένες, μεγάλης κλίμακας ασπρόμαυρες φωτογραφίες με κόκκινες γραμμές. Η χρήση προσωπικών αντωνυμιών σε έργα όπως το «Untitled (Your gaze hits the side of my face)» (1981) μπερδεύει τους θεατές, που πλέον δεν έχουν σαφή αντίληψη του ποιος μιλάει. Το 1990 προκλήθηκε σκάνδαλο με την πρότασή της να εγκαταστήσει στον τοίχο του κτιρίου του MoCA στο Little Tokyo ένα έργο μεγάλης κλίμακας με το πρόσωπο μιας μαύρης γυναίκας και την εμβληματική φράση «Το σώμα σου είναι πεδίο μάχης», θέλοντας να επιστήσει την προσοχή σε φεμινιστικά και φυλετικά ζητήματα. Η αντίδραση της αμερικανοϊαπωνικής κοινότητας του Λος Άντζελες ήταν άμεση, καθώς τα μέλη της θεώρησαν ότι η εικόνα και η τοποθέτησή της οικειοποιούνταν τον πολιτιστικό τους χώρο με ένα φεμινιστικό μήνυμα που δεν αναγνώριζε πλήρως την ιστορία τους, ειδικά όσον αφορά ζητήματα όπως ο εγκλεισμός και η ταυτότητα. Αυτή η σύγκρουση έδωσε στην Κρούγκερ την αφορμή να επεκτείνει τις αισθητικές της αναζητήσεις στην τέχνη, δημιουργώντας δημόσιες εγκαταστάσεις των έργων της σε γκαλερί, μουσεία, δημοτικά κτίρια, σιδηροδρομικούς σταθμούς και πάρκα, καθώς και σε λεωφορεία και διαφημιστικές πινακίδες σε όλο τον κόσμο. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 ενσωμάτωσε τη γλυπτική στη διαρκή κριτική που ασκούσε στη σύγχρονη αμερικανική κουλτούρα. Το 1994, το έργο της «L’empathie peut changer le monde» («Η ενσυναίσθηση μπορεί να αλλάξει τον κόσμο») εγκαταστάθηκε στην πλατφόρμα ενός σιδηροδρομικού σταθμού στο Στρασβούργο της Γαλλίας. Έναν χρόνο αργότερα, μαζί με τους αρχιτέκτονες Χένρι-Σμιθ Μίλερ και Λόρι Χόκινσον και τον αρχιτέκτονα τοπίου Nίκολας Κένελ, σχεδίασε με γλυπτά γράμματα τη φράση «Picture This» που απλωνόταν σε μια έκταση 60 μέτρων σε ένα υπαίθριο αμφιθέατρο στο Μουσείο Τέχνης της Βόρειας Καρολίνας, ενώ σε ένα site-specific έργο που δημιούργησε στο Μουσείο Τέχνης Parrish, το 1998, τοποθέτησε στην πρόσοψη του μουσείου έντονα κόκκινα γράμματα που έγραφαν: «You belong here». Στην Μπιενάλε της Βενετίας το 2005 εγκατέστησε μια ψηφιακά εκτυπωμένη τοιχογραφία από βινύλιο σε ολόκληρη την πρόσοψη του ιταλικού περιπτέρου με επιγραφές όπως «Προσποιήσου ότι τα πράγματα πάνε όπως τα έχεις σχεδιάσει» και «Ο Θεός είναι με το μέρος μου – μου το είπε». Τα επόμενα χρόνια η Κρούγκερ έκανε ταινίες για να περάσει και με αυτό το μέσο τα καλλιτεχνικά της μηνύματα. Το βίντεο «Plenty» το 2008 χρησιμοποίησε διαφημίσεις για να σχολιάσει τον καταναλωτισμό και ήταν μέρος της viral έκθεσης δημόσιας τέχνης «Women in the City» του County Museum of Art του Λος Άντζελες. Μία από τις εμβληματικές εγκαταστάσεις της ήταν αυτή του 2012 στο Hirshhorn Museum and Sculpture Garden στην Ουάσινγκτον, με τίτλο «Belief+Doubt», που καταλάμβανε 620 τ.μ. Το 2016, δημιούργησε ένα έργο διαμαρτυρίας ενάντια στην εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ για το εξώφυλλο του περιοδικού «New York» και συμμετείχε στο μποϊκοτάζ της τελετής ορκωμοσίας στις 20 Ιανουαρίου 2017. Το 2022, κάλυψε το αίθριο Marron Family Atrium του MoMA με φράσεις για την εξουσία, την παρακολούθηση και τη φρίκη του πολέμου. Όπως έχει πει η ίδια, οι εγκαταστάσεις της «διαμορφώνουν και περικλείουν τις εμπειρίες μας», κάνοντάς μας να σκεφτούμε πώς μας επηρεάζουν οι χώροι στους οποίους βρισκόμαστε και τούμπαλιν. Το 2024, συγκαταλέχθηκε στους 18 καλλιτέχνες που επέλεξε η Λιμενική Αρχή της Νέας Υόρκης και του Νιου Τζέρσεϊ για τη δημιουργία εγκαταστάσεων στον νέο Τερματικό Σταθμό 6 του Διεθνούς Αεροδρομίου John F. Kennedy, ο οποίος αναμένεται να ανοίξει το 2026. «Δουλεύω με εικόνες και λέξεις επειδή έχουν τη δύναμη να καθορίζουν τι είμαστε και τι δεν είμαστε», λέει η Κρούγκερ. Αναπαράγοντας συγκεκριμένες λέξεις που συνδέονται με γεγονότα ή μυθοπλασίες, συμπυκνώνει νέες έννοιες και δημιουργεί νέες αφηγήσεις για ζητήματα που μας απασχολούν διαχρονικά και σήμερα είναι, όπως με λίγη θλίψη θα διαπιστώσει ο θεατής των έργων της, πιο επίκαιρα από ποτέ.

LiFO 26.03.26

31

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

Ένας από τους σημαντικότερους διεθνείς θεσμούς για την ανάδειξη και προώθηση της αρχιτεκτονικής έρχεται στην Αθήνα με θέμα την «πόλη που αναδύεται», με ξεναγήσεις σε ιστορικά αλλά και σύγχρονα κτίρια, σε νέα αρχιτεκτονικά γραφεία, στην Κυψέλη μέσα από την οδό Φωκίωνος Νέγρη, αλλά και με νυχτερινές περιηγήσεις στο ιστορικό κέντρο, που αναδεικνύουν τον ρόλο του φωτισμού στη σύγχρονη εμπειρία της πόλης. ΑΠΟ ΤΟΝ M.HULOT

Γραφεία στο κτίριο ΟRΒΙΤ, ΦΩΤΟ: Δημήτρης Κλεάνθης

OPEN HOUSE ATHENS:

Τα πιο εντυπωσιακά κτίρια της πόλης ανοίγουν για το κοινό 32

LiFO

26.03.26

ο Open House είναι ένας από τους σημαντικότερους διεθνείς θεσμούς για την ανάδειξη και προώθηση της αρχιτεκτονικής. Η ιδέα ξεκίνησε από το Λονδίνο το 1992 και μέχρι σήμερα έχει διαδοθεί σε πολλές πόλεις ανά την υφήλιο. Η δράση Open House προσκαλεί το ευρύ κοινό να εξερευνήσει και να κατανοήσει την αξία της αρχιτεκτονικής. Κάθε χρόνο για ένα διήμερο, δημόσια και ιδιωτικά κτίρια ανοίγουν τις πύλες τους στο κοινό δωρεάν και η πόλη μετατρέπεται σε ένα μεγάλο μουσείο, με εκθέματα τα ίδια της τα κτίρια και την αρχιτεκτονική της. Στην Αθήνα επιστρέφει το Σαββατοκύριακο 4 και 5 Απριλίου 2026, ανοίγοντας τις πόρτες περισσότερων από 70 κτιρίων για το κοινό και προσκαλώντας τους κατοίκους και επισκέπτες της πόλης σε μια μοναδική εμπειρία εξερεύνησης της αρχιτεκτονικής της Αθήνας. Όπως κάθε χρόνο, μια σειρά από παράλληλες δράσεις θα ξεκινήσουν μία εβδομάδα νωρίτερα (στις 28/3), διευρύνοντας το αντικείμενο και το ενδιαφέρον του κόσμου. Η φετινή θεματική, «Emerging City - Η πόλη που αναδύεται», εστιάζει σε ό,τι αναδύεται και επαναπροσδιορίζει το αστικό τοπίο: στη νέα γενιά αρχιτεκτόνων, στα πρόσφατα κατασκευασμένα κτίρια, στις καινοτόμες επαναχρήσεις υφιστάμενων κτιρίων και στη σύγχρονη αστική δημιουργικότητα που διαμορφώνει την πόλη τού σήμερα και του αύριο. Πρόκειται για μια ανοιχτή πρόσκληση προς το κοινό να ανακαλύψει τη νέα, διαρκώς εξελισσόμενη αρχιτεκτονική ταυτότητα των σύγχρονων μητροπόλεων, οι οποίες βρίσκονται σε συνεχή μετασχηματισμό, ανανεώνονται, πειραματίζονται και επαναπροσδιορίζουν τις λειτουργίες και τη μορφή τους. Η Αθήνα μετασχηματίζεται: ανακατασκευάζεται, εξελίσσεται, πειραματίζεται. Νέοι χώροι εργασίας, πολιτισμού, κατοίκησης και επιχειρηματικότητας εμφανίζονται σε όλο το αστικό τοπίο, συχνά με την υπογραφή νέων δημιουργών που φέρνουν μια φρέσκια, δυναμική προσέγγιση στον σχεδιασμό και τη χρήση του χώρου. Η Ρενάτα Δούμα, υπεύθυνη επικοινωνίας, εξηγεί: Το Open House Athens επιστρέφει με τη θεματική «Emerging City». Τι σημαίνει για εσάς αυτή η «αναδυόμενη πόλη»; Η «πόλη που αναδύεται» είναι ταυτόχρονα μια υπαρκτή συνθήκη και μια δυναμική επιθυμία. Από τη μία, η Αθήνα μετασχηματίζεται με ορατό τρόπο. Από την άλλη, η έννοια αυτή εμπεριέχει και το ερώτημα του πώς θέλουμε να εξελιχθεί η πόλη. Είναι μια πόλη σε μετάβαση, όπου το παλιό και το νέο συνυπάρχουν, συχνά με εντάσεις αλλά και με ενδιαφέρουσες συνέργειες. Η Αθήνα τα τελευταία χρόνια αλλάζει γρήγορα. Ποια είναι για εσάς η πιο ορατή και ποια η πιο «αόρατη» πλευρά αυτού του μετασχηματισμού; Η πιο ορατή πλευρά αφορά τις νέες αναπτύξεις, τις αποκαταστάσεις και επαναχρήσεις κτιρίων και την ανάπλαση νέων περιοχών. Η πιο «αόρατη» αφορά τις κοινωνικές αλλαγές: τη μετακίνηση πληθυσμών, την αλλαγή στη χρήση των γειτονιών και την αναδιαμόρφωση της καθημερινότητας των κατοίκων. Πολλές από τις νέες αρχιτεκτονικές παρεμβάσεις συνδέονται με επενδύσεις και real estate. Πώς ισορροπεί αυτό με την καθημερινότητα των κατοίκων; Η ισορροπία αυτή σίγουρα δεν είναι δεδομένη και παραμένει ένα σημαντικό ζητούμενο. Οι επενδύσεις και η ανάπτυξη του real estate μπορούν να αναβαθμίσουν το κτιριακό απόθεμα και τον δημόσιο χώρο, ωστόσο συχνά συνοδεύονται από αυξημένα κόστη διαβίωσης και πιέσεις στην τοπική κοινωνία. Το κρίσιμο είναι να υπάρχει ένας σχεδιασμός που δεν αντιμετωπίζει την πόλη μόνο ως επενδυτικό προϊόν, αλλά ως τόπο κατοίκησης, με έμφαση στη μεικτή χρήση, τη βιωσιμότητα, την προσβασιμότητα και τη στήριξη της καθημερινής ζωής των κατοίκων. Η φετινή διοργάνωση δίνει έμφαση σε επαναχρήσεις κτιρίων. Τι σημαίνει για εσάς μια καλή επανάχρηση; Για εμάς, μια καλή επανάχρηση δεν είναι απλώς μια αισθητική ή λειτουργική αναβάθμιση, αλλά μια ουσιαστική επανένταξη του κτιρίου στη σύγχρονη ζωή. Αφορά τη διατήρηση και ανάδειξη της ταυτότητας και της ιστορίας του, ενώ ταυτόχρονα προσαρμόζεται στις σημερινές ανάγκες. Είναι μια ισορροπία ανάμεσα στο παλιό και το νέο, όπου ο σχεδιασμός σέβεται το υπάρχον κέλυφος, ενσωματώνει σύγχρονες χρήσεις και συμβάλλει ενεργά στην καθημερινότητα της πόλης, αποφεύγοντας επιφανειακές ή αποσπασματικές παρεμβάσεις. Η βιωσιμότητα είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται συχνά. Πώς μεταφράζεται στην πράξη σε μια πόλη όπως η Αθήνα; Η βιωσιμότητα σε μια πόλη όπως η Αθήνα δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, αλλά μια πρακτική ανάγκη που συνδέεται άμεσα με τον τρόπο που σχεδιάζουμε Διαμέρισμα στην Ηλιούπολη, ΦΩΤΟ: Παντελής Χερουβείμ και χρησιμοποιούμε τον αστικό χώρο. Στην πράξη, σημαίνει ενίσχυση του αστικού πρασίνου, δημιουργία και αναβάθμιση δημόσιων χώρων, καθώς και παρεμβάσεις που βελτιώνουν το μικροκλίμα της πόλης. Παράλληλα, αφορά την αποκατάσταση και επανάχρηση του υπάρχοντος κτιριακού αποθέματος, με σεβασμό στην ταυτότητά του, αλλά και την κατασκευή νέων κτιρίων με μικρό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Η επιλογή υλικών, η ενεργειακή απόδοση και ο βιοκλιματικός σχεδιασμός παίζουν καθοριστικό ρόλο. Αν έπρεπε να διαλέξετε ένα κτίριο στην Αθήνα που θα θέλατε οπωσδήποτε να ανοίξει για το κοινό αλλά δεν έχει ανοίξει ακόμα, ποιο θα ήταν; Το Μέγαρο Μαξίμου. Ωστόσο, κατανοούμε τις αυξημένες ανάγκες ασφαλείας που το περιβάλλουν. Παρ’ όλα αυτά, ένα πιθανό άνοιγμά του, έστω και με περιορισμένο και ελεγχόμενο τρόπο, θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς θα επέτρεπε στο κοινό να γνωρίσει ένα κτίριο με σημαντικό ρόλο στη σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας. Παράλληλες εκδηλώσεις - OPEN PHOTO, ΦΩΤΟ: Νίκος Σίμος

Περισσότερες πληροφορίες και το πρόγραμμα του 13ου Open House Athens 2026 στο www.openhouseathens.gr

LiFO 26.03.26

33

q Γεννήθηκα τον Γενάρη του 1943 στα Διλινάτα της Κεφαλονιάς, ένα χωριό που, όπως λένε οι παλιοί περιηγητές, δεν υποτάχθηκε ποτέ στους Άγγλους. Ήταν μεγάλο, με 4.000 κατοίκους τότε. Αυτά ξέρω για το χωριό μου, αλλά δυστυχώς εγώ και όλη η οικογένεια, που ήταν μια οικογένεια καλών ανθρώπων, φύγαμε από εκεί για να έρθουμε στην Αθήνα και να σπουδάσουν τα αδέλφια μου, όταν ήμουν δύο χρονών.

q Όταν ήρθαμε στην Αθήνα το 1945, εγκατασταθήκαμε στη Νέα Φιλαδέλφεια σε δυο σπίτια που ήταν απέναντι, μιας θείας, ετεροθαλούς αδελφής της γιαγιάς μου από τη Ρωσία, και μιας μακρινής θείας που ήταν στη Νότιο Αφρική. Στην Κεφαλονιά πήγα ξανά για διακοπές το 1952 – το 1953 έγινε ο σεισμός και τέρμα. Πήγα ξανά το 1985 για διακοπές. Κάτσαμε σε μια ταβέρνα και την ώρα που θα πληρώναμε τον λογαριασμό, μας λένε «πληρωμένα»· οι ιδιοκτήτες ήταν συμμαθητές των αδελφών μου. «Άκουσε, Παναγή», μου είπαν, «ο πατέρας σου δεν μας άφησε να πεθάνουμε από την πείνα στην Κατοχή». Ο πατέρας μου είχε επτά παιδιά στην Κατοχή, είχε και το πρώτο σούπερ μάρκετ στο Αργοστόλι, κάνανε εισαγωγές από διάφορες χώρες. Βέβαια, δεν ήταν άνθρωπος του εμπορίου. Το κατάλαβα αργότερα, όταν στο Βαρβάκειο ο σπουδαίος φιλόλογος, ο Τζουγανάτος, μου είπε «Παναγή, ο παππούς σου έκανε το μεγαλύτερο έγκλημα. Πήρε τον Λεονάρδο –έτσι έλεγαν τον πατέρα μου– από το σχολείο, τον καλύτερο μαθητή, να τον κάνει έμπορο».

Eρευνητής και μελετητής της μουσικής των Ελλήνων. Γεννήθηκε στην Κεφαλονιά, ζει στην οδό Φυλής.

q Ο πατέρας μου είχε το πάθος της μεγάλης οικογένειας. Ο πρώτος αδελφός μου γεννήθηκε το 1925 και εγώ το 1943, είμαι ο τελευταίος. Έγινε συμβούλιο όταν έμεινε έγκυος η μάνα μου σε μένα, πήρε την έγκριση των μεγάλων παιδιών του. Έξι αγόρια και ένα κορίτσι-έργο τέχνης, πρώτη στο σχολείο, πρώτη στο πανεπιστήμιο, καταπληκτική φαρμακοποιός, με μεγάλωσε σαν μάνα. Όλη η οικογένειά μας ήταν στα γράμματα.

q Όταν ήρθαμε εδώ, στην Αθήνα, ο πατέρας μου άνοιξε μια αποθήκη ψιλικών, έγινε χονδρέμπορος. Βγαίνανε κάποια λεφτά, δεν θέλαμε και πολλά πράγματα, ζούσαμε πολύ μετρημένα. Η μάνα μου, που ήταν για μένα ένα πρόσωπο ιερό, δεν μπορώ ακόμα να καταλάβω πώς έβγαζε τριάντα μερίδες φαγητό την ημέρα, γιατί ήμασταν πολλές ψυχές – αυτό είναι ένα μυστήριο της ελληνικής οικογένειας. Η δική μου οικογένεια τάιζε όλη τη γειτονιά, καμιά φορά αργότερα κοίταζα τις κατσαρόλες τις αλουμινένιες και έλεγα «ρε φίλε, πώς ταΐζουν με αυτή την κατσαρόλα».

q Στο σχολείο ήμασταν πέντε οι καλύτεροι μαθητές, οι τρεις περάσαμε στο Πολυτεχνείο. Πήγα στο Βαρβάκειο, που μου άνοιξε πολλούς δρόμους. Ήταν ένα σχολείο σοβαρό με πολύ καλούς καθηγητές, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων. Δεν μπορούσες να αντιπαρατεθείς με τους καθηγητές, ήταν ο αφρός της εποχής. Κρίνοντας εκ των υστέρων, θα έλεγα ότι καλός μαθητής έγινα στο φροντιστήριο.

q Αν ξεκινήσουμε να μιλάμε για την αγάπη μου για τη μουσική, θα βάλουμε στην ιστορία τον αδελφό μου τον Γιάννη· από αυτόν επηρεάστηκα και ξεκίνησε και η αγάπη μου για το ρεμπέτικο. Στο σπίτι μας είχαμε ένα πολύ μεγάλο ραδιόφωνο, που μας το είχε αφήσει ο αδελφός της μάνας μου που ζούσε στην Αμερική – είχε έρθει στην Ελλάδα με την οικογένειά του, τους έπιασε εδώ ο πόλεμος και έφυγε ξανά στην Αμερική το 1945. Το βάζαμε κοντά στο παράθυρο και άκουγε όλη η γειτονιά ειδήσεις, έπαιζε και κανένα λαϊκό τραγουδάκι. Ο Γιάννης, λοιπόν, ήταν 15-16 χρονών και έβγαζε παράνομα ένα χειροποίητο περιοδικάκι, το «Ζιζάνιο», έγραφε εκείνος τους στίχους και το ζωγράφιζαν δύο συμμαθητές του – εγώ το έπαιρνα κρυφά και το διάβαζα. Ήταν και πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου των υπαρξιστών που έστησε ο Σίμος Τσαπνίδης όταν τελείωσε το σχολείο, που ήταν σύλλογος κανονικός. Στην Παράγκα του Σίμου εμφανίστηκε πρώτη-πρώτη η Μπέλλου και με τον Γιάννη γίνανε κολλητοί. Ο Γιάννης έπιασε δουλειά ως δημοσιογράφος στην «Ακρόπολη» και την «Απογευματινή», μεγάλες τότε εφημερίδες, και έμεινε εκεί 40 χρόνια. Αργότερα συνάντησα την Μπέλλου ξανά σε ένα μαγαζί που τραγουδούσε. Πηγαίναμε παρέες από το Πολυτεχνείο και χάρη στον Γιάννη κάθε φορά τραγουδούσε στο τραπέζι μας.

q Τέλειωσα το Πολυτεχνείο, αλλά με άφησε στην ίδια τάξη ένας φασίστας καθηγητής, που η χούντα τον έκανε τότε πρόεδρο του Τεχνικού Επιμελητηρίου. Στο τρίτο έτος κάναμε Στατική, ένα μάθημα που, αν δεν το μάθαινες, δεν γινόσουν πολιτικός μηχανικός. Ο αδελφός μου μού έλεγε: «τρέξε, κάνε συνδικαλισμό, αλλά να μάθεις Στατική». Ήμουνα τόσο προσηλωμένος στο μάθημα, που τις σημειώσεις μου τις έκαναν βιβλίο και το μοιράσαμε στους σπουδαστές τζάμπα. Έκανα και τα βιβλία των επόμενων ετών, με μεγάλη προσοχή. Η μόνη πολιτική μου δράση είναι σε δυο περιόδους πολύ μικρές. Η πρώτη ήταν το 1961 μετά τις εκλογές. Από τη Φιλαδέλφεια είχαμε περάσει στο πανεπιστήμιο πενήντα παιδιά. Ήμασταν όλοι αντιδεξιοί και φτιάξαμε τη Νεολαία της ΕΔΑ, που εξελίχθηκε στην πιο μεγάλη νεολαία της Ελλάδας – ήμουν γραμματέας. Το βράδυ της κηδείας του Λαμπράκη έκανα πρόταση να μην ενταχθούμε στη Νεολαία Λαμπράκη. Και η οργάνωση της Φιλαδέλφειας δεν προσχώρησε ποτέ στη Νεολαία Λαμπράκη.

q Θα σας πω πώς ματαιώθηκε η πρώτη ομιλία μου για το ρεμπέτικο στις 21 Απριλίου 1967 στον Σύλλογο Φοιτητών Νέας Φιλαδέλφειας. Είχα γράψει είκοσι-τριάντα σελίδες και το πρωί της μέρας που θα γινόταν η ομιλία πήγα να πάρω τηλέφωνο και ήταν νεκρό. Βάζω ραδιόφωνο, ακούω «περνάει ο στρατός», χούντα. Πήγα στο Πολυτεχνείο και ήταν εκεί ο Χρήστος Παπαδόπουλος, ο γιος του δικτάτορα, ένα καλό παιδί, που ήρθε και μου είπε «πάρε αυτό το τηλέφωνο, είναι του σπιτιού, να το έχεις γιατί θα σε πιάσουνε», και μου έβαλε ένα χαρτάκι στην τσέπη. Κρυβόμουνα για έναν μήνα αλλά με πιάσανε, με πήγαν στον Καραπαναγιώτη, έφεραν τον φάκελό μου, με ρωτούσε, δεν απαντούσα. Έβγαλα το χαρτάκι με το τηλέφωνο και πήρα και στην εφημερίδα για να μιλήσει ο αδελφός μου στον Σάββα Κωνσταντόπουλο, τον θεωρητικό της χούντας, να με αφήσουν. Τελικά με άφησαν γιατί ο Κραβαρίτης, αυτός ο σκληρός βασανιστής, υπηρετούσε στον στρατό με αξιωματικό τον αδελφό μου τον Βαγγέλη. Ο Κραβαρίτης ήταν αυτός που μου έβγαλε το διαβατήριο για να φύγω έξω, απίστευτα πράγματα.

q Έφυγα στο Παρίσι την τελευταία μέρα προτού παρουσιαστώ στον στρατό. Ήταν εκεί ο αδελφός μου ο Ζάκης και έπρεπε να γραφτώ σε μια σχολή για να πάρω αναβολή λόγω σπουδών. Τελικά τα καταφέραμε και φύγαμε μαζί με τη γυναίκα μου – είχα εν τω μεταξύ παντρευτεί με την Ελισάβετ, το κορίτσι μου, αλλιώς δεν θα ερχόταν μαζί μου. Πώς φτάσαμε στο Παρίσι; Στον Πειραιά ήταν το «Μεσόγειος», ένα κρουαζιερόπλοιο όπου ήταν μαρκόνης ο Νίκος Καββαδίας. Ξανάδα έτσι και τον Καββαδία, που όταν έφτανε στην Αθήνα κάναμε βραδιές με αυτόν και τον Ρήγα Καπάτο. Βγήκαμε σε ένα λιμάνι στην Ιταλία και με ένα εμπορικό τρένο φτάσαμε στο Παρίσι μέσα στον Μάη του ’68. Ο αδελφός μου και κάτι άλλοι είχαν καταλάβει τότε το ελληνικό περίπτερο και κοιμηθήκαμε κι εμείς εκεί. Εκεί έγινε και η πρώτη ομιλία για το ρεμπέτικο· ήταν ο Φέρρης, θυμάμαι, ο Θεοφίλου, ο Στάθης Δαμιανάκος, που έγραψε την Κοινωνιολογία του ρεμπέτικου.

q Στο Παρίσι καθίσαμε πέντε χρόνια. Βρήκα εύκολα δουλειά, έπαιρνα καλά χρήματα και είχα γραφτεί σε τρεις σχολές, σπούδαζα Πολεοδομία, Οικονομικά και Εθνομουσικολογία. Στο Παρίσι συνδεθήκαμε με όλους τους Έλληνες και με όλες τις οργανώσεις και είχαμε και μια ομάδα ισχυρή με την οποία κάναμε συναντήσεις γύρω από το ρεμπέτικο. Είχα αγοράσει πεντακόσιους δίσκους και τους έφερα όταν επέστρεψα, μαζί με ένα Σιτροέν βάτραχο και μια κόρη, την Ελίτα. Πες μου, ποιος πήγε να σπουδάσει έξω και έφερε τόσα πράγματα;

q Το 1972 είχα υποστεί σοκ, γιατί εκείνη τη χρονιά πέθαναν ο Βαμβακάρης, ο Παπαϊωάννου, ο Χιώτης, ο Μάτσας, ο Παγιουμτζής στην Αμερική και δυο-τρεις ακόμα. Είπα «θα γυρίσουμε κι ας είναι χούντα». Σκέφτηκα: «Θα πεθάνουν

34

LiFO

απο την αργυρώ μποζώνη φωτογραφιeσ: παρισ ταβιτιαν

26.03.26

βαρκα γιαλο Ο Τσιτσάνης ήταν θεός, όσα έλεγαν ήταν κουτσομπολιά, επειδή τον ζήλευαν. Δεν άφηνε κανέναν ο Τσιτσάνης χωρίς λεφτά. Τον λέγανε τσιγκούνη, αλλά έδινε σε όποιον είχε ανάγκη, στα παλιά του τα παπούτσια τα λεφτά. Λέγανε «ζει στη Γλυφάδα»· όταν πήρε ένα κτηματάκι προπολεμικά εκεί, ούτε αλεπούδες δεν περνούσαν. Δεν υπάρχει συνθέτης στον πλανήτη να έχει 600 μελωδίες πρωτότυπες. Ένα μόνο παλιό τραγούδι έχει πάρει, το «Βάρκα γιαλό».

LiFO 26.03.26

35

και δεν θα προλάβω κανέναν να μιλήσει». Έτσι, επέστρεψα στην Ελλάδα το 1973. Δούλευα ως πολιτικός μηχανικός και την υπόλοιπη μέρα έκανα επισκέψεις στους παλιούς ρεμπέτες, που είχα αρχίσει να τους καταγράφω. Μέχρι σήμερα έχω επιμεληθεί 153 δίσκους και CD με υλικό από το αρχείο μου. Θεώρησα εξαρχής ότι πιο σημαντικό από τους δίσκους ήταν να βρούμε αυτούς που έκαναν το ρεμπέτικο. Ήδη από το 1964 είπα να βρούμε τον Βαμβακάρη. Πήρα το μαγνητόφωνο του αδελφού μου και μαζί με τον Νέαρχο Γεωργιάδη άρχισα να μαγνητοφωνώ τον Μάρκο, από το 1964 μέχρι το 1967. Κολλήσαμε στον Μάρκο γιατί δεν πίστευες ότι ένας άνθρωπος της Δ΄ Δημοτικού έχει τέτοια αφηγηματικότητα. Επισκεπτόμασταν τότε και τον Μπάτη, τον Κερομύτη, τον Παγιουμτζή, τη Ρόζα. Αυτά μέχρι τη χούντα. Αυτό το υλικό το πήρε ο Νέαρχος στην Κύπρο, αλλά έγινε η εισβολή, μπήκαν στη Μόρφου, πήραν το σπίτι του, πάει και το υλικό, 20-30 ώρες αφήγησης του Βαμβακάρη. Εγώ όταν ήμουν στο Παρίσι μιλούσα με τον Μάρκο στο τηλέφωνο και κάποια στιγμή βγήκε ένα μαγνητόφωνο Siemens, το αγόρασα και λέω στη γυναίκα μου «πάρ’ το και πήγαινε στην Ελλάδα και βρες τον Μάρκο». Έτσι κι έγινε και διασώσαμε πέντε-έξι πολύ καλές αφηγήσεις του. Από τις αφηγήσεις αυτές, η πιο ωραία είναι της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου – και του Στελλάκη Περπινιάδη είναι καταπληκτική. Μπορεί κάποιος σήμερα να τις ακούσει, τις έχουμε ανεβάσει στο αρχείο. Όταν επέστρεψα στην Ελλάδα, συνάντησα μερικά πρόσωπα που δεν τα είχε αναζητήσει ποτέ κανένας, αγνοούσαν την ύπαρξή τους: τον Τζον Μηλιάρη και τον Χρήστο Τσαγκαράκη. Ένα θα σας πω: η τριάδα Μηλιάρης - Σαβαρής - Λυσιέν (Μηλιάρης) έχουν ηχογραφήσει 200 τραγούδια, από όπερα μέχρι χασικλίδικα.

q Παράλληλα με αυτό το υλικό, άρχισαν να μαζεύονται και οι δίσκοι. Το καλοκαίρι του ’73 πήγα διακοπές στη Μυτιλήνη και διαπίστωσα ότι ήταν ένα παρθένο έδαφος. Γύρισα 47 χωριά και μάζεψα 1.200 επιλεγμένους δίσκους, έτσι έγινα ο πρώτος και ο πιο μεγάλος συλλέκτης ρεμπέτικων. Αυτή η πρώτη παρτίδα είχε μόνο ρεμπέτικα, μετά μάζευα και δημοτικά και ελαφρά. Μεγάλος συλλέκτης ήταν και ο Ανδρέας Κρόκος. Κάποια στιγμή με πήρε και μου είπε «πουλάω τη συλλογή μου» – μάζεψα τα λεφτά και την αγόρασα. Με αυτά τα κομμάτια, που ήταν 1.000, μαζεύτηκαν 4-5.000 δίσκοι – σήμερα έχουμε 10.000. Από μια δισκογραφία που αρχίζει με 8 τραγούδια τα οποία ηχογραφήθηκαν στην Αμερική το 1897, από τον Μιχάλη Αραχτίντζη, ένας δίσκος έχει βρεθεί, με ένα δυο λαϊκά ελληνικά. Αυτόν τον δίσκο τον είχε o Hugo Strötbaum, ο Ολλανδός φίλος μου, που πέθανε πριν από έναν μήνα. Ήταν καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης και έχει κάνει πολύ σοβαρή δουλειά, μας έχει δώσει πληροφορίες πολλές από τα αρχεία της ΕΜΙ στην Αγγλία κ.λπ.

q Από εκεί και μετά αρχίζει η δισκογραφία στην Αμερική χαλαρά και η μεγάλη παραγωγή αρχίζει στην Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη από το 1905-1906 μέχρι το 1912 που άρχισε ο πόλεμος – πρέπει να έχουν γραφτεί και 2.000 δίσκοι. Από αυτούς έχουμε μαζέψει τους πιο πολλούς, πρώιμα ρεμπέτικα και ελαφρά και επιθεωρησιακά τραγούδια. Στην Αμερική η μεγάλη άνθηση παρατηρήθηκε από το 1916 μέχρι το 1930, με την κυρία Κούλα πρώτη πρώτη το 1917, μια φοβερή γυναίκα που έκανε μετά και δική της εταιρεία. Ακολούθησαν η Παπαγκίγκα, ο Δημητριάδης, ο Κατσαρός.

q Ο συλλέκτης που είναι μόνο συλλέκτης πάσχει από ασθένεια βαριά. Εγώ σε 750 ώρες εκπομπών στο ραδιόφωνο έβγαλα 7.500 χιλιάδες τραγούδια. Αυτό ήθελα να κάνω, να τα διαδώσω. Έτσι, το 2008 ιδρύθηκε το Κέντρο Έρευνας και Μελέτης της Ελληνικής Δισκογραφίας που έχει στόχο τη συλλογή, ταξινόμηση, έρευνα, καταγραφή, μελέτη, διάσωση και διάδοση των τραγουδιών και της εν γένει μουσικής των Ελλήνων, καθώς και οποιασδήποτε σχετικής πληροφορίας. Αυτό το αρχείο αποτελείται από σπάνιο υλικό, το οποίο, με κεντρικό άξονα τη μουσική, αποτυπώνει ποικιλοτρόπως και σε διαφορετικά πεδία την πορεία του ελληνισμού –εντός και εκτός Ελλάδας– κυρίως τον 20ό αιώνα, με έμφαση στην περίοδο 1900-1960. Όλα αυτά τα χρηματοδοτούσα μόνος μου. Μπήκε σε αυτή την ιστορία και ο Λεονάρδος Κουνάδης, ο ανιψιός μου, που κρατάει το αρχείο, κάνει σοβαρή δουλειά και σχεδιάζει και πολύ σοβαρά πράγματα για το μέλλον. Πήραμε κάποια λεφτά από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και καταφέραμε να ψηφιοποιήσουμε το αρχείο, που είναι ανοιχτό στο κοινό. Για μένα αυτό είναι πολύ αισιόδοξο, γιατί είμαι σε μια ηλικία που σκέφτομαι πώς θα γίνει καλή χρήση του αρχείου και ύστερα από εμένα.

q Είναι απλό να καταλάβεις την αξία του ρεμπέτικου τραγουδιού: είναι ωραία τραγούδια που τα έγραψαν σπουδαίες προσωπικότητες. Πάρε για παράδειγμα τον Τούντα: δεν μπορεί κανείς να φανταστεί ότι αυτός ο τόσο μορφωμένος αστός, από την πλούσια οικογένεια, έγραψε την «Κουβέντα με τον Χάρο», που λέει «τον Χάρο τον αντάμωσαν πέντ’ έξι χασικλήδες», αυτό το συγκλονιστικό τραγούδι. Μάλιστα, ήταν αγαπημένο του Χρήστου Λαμπράκη. Μου το είπε σε μια πρόβα, όταν το 2008, αυτός, που ήταν άνθρωπος της όπερας, έβαλε το ρεμπέτικο στο Μέγαρο και κάναμε μια καταπληκτική βραδιά. Απίστευτα πράγματα.

q Για μένα ο Τούντας είναι ο σημαντικότερος συνθέτης όλων των εποχών στο λαϊκό τραγούδι. Σε επίπεδο μελωδίας, γνώσεων, ο χειρισμός που έκανε στις κλίμακες ήταν μοναδικός. Θυμάμαι, βάλαμε με τη Χαρούλα, που είναι μεγάλη τραγουδίστρια, τρία τραγούδια του Τούντα στα «Τσίλικα». Αυτά τα τραγούδια έχουν τόσο δύσκολες κλίμακες, που η Χαρούλα, το θηρίο, έκανε δέκα με έντεκα ώρες πρόβα για να τα πει, γιατί αυτή η μουσική ήταν άλλη γλώσσα. Όταν ρώτησα τη Ρόζα «τον γνώρισες τον Τούντα;», είπε «ναι, τον έβλεπα τότε που πηγαίναμε λίγο νωρίτερα για να μάθουμε το τραγούδι». Αυτή την άλλη γλώσσα η Ρόζα την ήξερε.

q Ένας από τους γλυκύτερους ανθρώπους που γνώρισα ήταν ο Κώστας Τζόβενος. Είχε την εμπειρία του αρχηγού, από το 1926 μέχρι το 1940 ήταν πρόεδρος του σωματείου των μουσικών. Του είχα βάλει δυο τραγούδια στα «Τσίλικα» και όταν βγήκε ο δίσκος της Χαρούλας, που πούλησε 100.000 αντίτυπα, τον πήγα στην ΑΕΠΙ, που τον είχαν για πεθαμένο, να του δώσουν 500.000 δραχμές. Αυτός ήταν περίπτωση. Όταν παντρεύτηκε, το 1940, του είπε η γυναίκα του «ή εγώ ή το πάλκο». Και σταμάτησε να εμφανίζεται.

q Ο Τσιτσάνης ήταν θεός, όσα έλεγαν ήταν κουτσομπολιά, επειδή τον ζήλευαν. Δεν άφηνε κανέναν ο Τσιτσάνης χωρίς λεφτά. Τον λέγανε τσιγκούνη, αλλά έδινε σε όποιον είχε ανάγκη, στα παλιά του τα παπούτσια τα λεφτά. Λέγανε «ζει στη Γλυφάδα»· όταν πήρε ένα κτηματάκι προπολεμικά εκεί, ούτε αλεπούδες δεν περνούσαν. Δεν υπάρχει συνθέτης στον πλανήτη να έχει 600 μελωδίες πρωτότυπες. Ένα μόνο παλιό τραγούδι έχει πάρει, το «Βάρκα γιαλό». Ένα ελάττωμα είχε, δεν ήταν εύγλωττος όπως ο Μάρκος ή ο Κατσαρός, που λες όταν τον ακούς «τι ελληνικά μιλάει», δεδομένου ότι δεν ξέρει να γράφει και να διαβάζει.

qΟι ρεμπέτες συνθέτες γράψανε για τις γυναίκες τραγούδια που δείχνουν ότι ήθελαν την ανεξαρτησία

ΙNFO

Το αρχείο Παναγιώτη Κουνάδη βρίσκεται στη διεύθυνση vmrebetiko.gr. Η παράσταση «Ρεμπέτισσες ψυχές» παρουσιάζεται στο θέατρο Αγγέλων Βήμα στις 28/3 και 4/4.

36

LiFO

Οι ρεμπέτες συνθέτες γράψανε για τις γυναίκες τραγούδια που δείχνουν ότι ήθελαν την ανεξαρτησία τους, να μη τις δυσκολεύουν οι άντρες. Η Μπέλλου ήταν μάγκας, από τις παλιές που γνώρισα, η Ρόζα ήταν ένα αγαθό πλάσμα.

τους, να μη τις δυσκολεύουν οι άντρες. Η Μπέλλου ήταν μάγκας, από τις παλιές που γνώρισα, η Ρόζα ήταν ένα αγαθό πλάσμα. Αυτές οι γυναίκες ήταν συντηρητικές ερωτικά οι περισσότερες, παντρεύτηκαν έναν άντρα, γιατί τότε, σε εκείνες τις εποχές, αν σου έβγαινε το όνομα, δύσκολα το μάζευες. Δεν είχανε την πουτανιά επάνω τους. Γενικά, από ό,τι έχω συζητήσει με τους άντρες μουσικούς, ήταν σεβαστές οι γυναίκες, αυτές οι μεγάλες τραγουδίστριες είχαν κυριαρχήσει σε επίπεδο καθημερινότητας, τις σεβόντουσαν. Με απασχόλησε η παρουσία τους στο ρεμπέτικο. Στο θέατρο Αγγέλων Βήμα κάνουμε κάθε Σάββατο την παράσταση Ρεμπέτισσες ψυχές για τις γυναίκες του ρεμπέτικου. Συμμετέχω εκεί ως ερευνητής και λέω ιστορίες. Ακόμα κι εγώ, που η ζωή μου περιστρέφεται διαρκώς γύρω από αυτό το θέμα, κάθε φορά διαπιστώνω πόσο απίθανη είναι η ιστορία των ρεμπέτικων, όσο και η διείσδυσή τους σε απίθανους ανθρώπους. Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

26.03.26

891

CLUBBING

Astron Club Night with Claudio PRC / Polar Inertia (Live) / Fergus Sweetland / Alex Tomb Μια βραδιά αφιερωμένη στη βαθιά, υπνωτική τέκνο, με καλλιτέχνες που κινούνται στα όρια της ατμόσφαιρας και του ήχου. Ο Claudio PRC, με έδρα το Βερολίνο, ξεχωρίζει για τα immersive sets του. Οι Polar Inertia φέρνουν μια πιο πειραματική προσέγγιση, συνδυάζοντας ήχο, εικόνα και αφήγηση σε ένα σκοτεινό, ατμοσφαιρικό σύμπαν. Ο Fergus Sweetland κινείται σε ρυθμικά, textured μονοπάτια τέκνο, ενώ ο Alex Tomb ολοκληρώνει το line-up με sets που εξελίσσονται οργανικά μέσα στη νύχτα.

27/3, 23:30, Astron Club, λεωφ. Κωνσταντινουπόλεως 121, είσοδος: 20 ευρώ

38

THE WEEK Όσα ξεκινάνε αυτή την εβδομάδα

40

ΣΙΝΕΜΑ Οι νέες ταινίες της εβδομάδας

42

BIBΛΙΟ Σέλβα Αλμάδα: «Τα όνειρα είναι η ηχώ του μέλλοντος»

44

ΘΕΑΤΡΟ Ήρωες και δολοφόνοι

46

ΜΟΥΣΙΚΗ O Τζέιμς Μπλέικ τραγουδάει για την αγάπη σε ζόρικους καιρούς

LiFO 26.03.26

37

the week

5 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Αθέατη Ύλη Η νέα ατομική έκθεση του Σταύρου Δίτσιου με τίτλο «Αθέατη Ύλη» αποτελεί ενότητα της σειράς «Φύση» και εξετάζει την αόρατη ενέργεια που διαπερνά την ύλη και τη μορφή. Η έκθεση δεν προτείνει απλώς εικόνες· δημιουργεί εμπειρίες, αναπνοές που γεμίζουν τον χώρο και καλούν τον θεατή να σταθεί μέσα στον παλμό της φύσης, να βιώσει την ύλη ως παρουσία και την ενέργεια ως ένταση.

14-31/3, ANiMA Gallery, Αγίου Ιωάννου 10, Γλυφάδα, Τρ., Πέμ.-Παρ. 12:00-20:00, Τετ., Σάβ. 13:00-18:00

6 ΦΕΣΤΙΒΑΛ 3rd Greek Beer Festival

STOEP TH S PR ES

CLUBBING Marron & Ogazon

26 μαρ τιου 1 απ ρ ιλιου 20 26

1 CLUBBING Space Tunes Η Αθήνα υποδέχεται τη Helly, μια DJ με βαθιά αγάπη για τη dance μουσική και ξεχωριστή επιλογή δίσκων. Μετά από δέκα και πλέον χρόνια στις πίστες, αναζητά ήχους που πραγματικά κινητοποιούν το κοινό. Με ένστικτο στο mixing και δυναμική παρουσία, έχει εμφανιστεί σε events όπως τα Pollerwiesen και Slapfunk. Μαζί της η Innassi, ανερχόμενη μορφή της ελληνικής σκηνής, με σύγχρονες επιλογές και έντονο groove. Τη βραδιά ανοίγει ο Hutt, κάνοντας το ντεμπούτο του, φέρνοντας φρέσκια ενέργεια και έναν ωμό, άμεσο ήχο στο dancefloor.

σμένης συμφωνικής ορχήστρας Lords of the Sound. Πρόκειται για ένα μοναδικό μουσικό γεγονός, μια συμφωνική παράσταση αφιερωμένη στην καλλιτεχνική κληρονομιά του μαέστρου, όπου εμβληματικές εικόνες και βαθιά συναισθήματα ζωντανεύουν μέσα από τη δύναμη της ζωντανής μουσικής και της πρωτότυπης οπτικής τέχνης.

29/3, 19:00, Christmas Theater, λεωφ. Βεΐκου 137, Γαλάτσι, είσοδος: από 10 ευρώ

4 ΤΖΑΖ ALFA MIST (UK)

O Marron έχει γίνει επάξια ένα από τα πιο σημαντικά ονόματα της Berlin τέκνο, διανθίζοντάς τη με στοιχεία afro house, από την οποία ξεκίνησε. Έχει κάνει αστείρευτης ενέργειας σετ στην κεντρική Ευρώπη κι έχει βρει το δικό του φανατικό κοινό. Δίπλα του η Οgazon, resident εδώ και χρόνια στο Berghain, μια DJ με δυναμισμό και παρόμοιο ήχο.

Το Greek Beer Festival – Only Craft είναι το μοναδικό φεστιβάλ στην Ελλάδα αφιερωμένο αποκλειστικά στις ελληνικές ζυθοποιίες και στη φιλοσοφία της craft δημιουργίας. Εδώ θα γνωρίσετε από κοντά τους ανθρώπους πίσω από τις ετικέτες, τη διαδικασία, το όραμα και την αγάπη που κάνουν κάθε μπίρα κάτι παραπάνω από γεύση.

27-29/3, 14:00, Παλιό Αμαξοστάσιο – ΟΣΥ, Ερμού 1 & Πειραιώς, Γκάζι, είσοδος: 7 ευρώ

7 ΘΕΑΤΡΟ Η φαλακρή τραγουδίστρια Μια νέα ομάδα ηθοποιών προσεγγίζει το εμβληματικό έργο του παραλόγου μέσα από μια ονειρική και σωματική σκηνική γραφή. Στη σκηνοθεσία της Δέσποινας Ρεμεδιάκη, το σύμπαν της Φαλακρής Τραγουδίστριας μετατρέπεται σε ένα παράξενο όνειρο όπου οι άνθρωποι μιλούν ασταμάτητα αλλά δυσκολεύονται να επικοινωνήσουν πραγματικά. Στα προάστια του Λονδίνου το ζευγάρι των Μάρτιν επισκέπτεται το σπίτι των Σμιθ για μια φαινομενικά τυπική και ευγενική επίσκεψη.

28/3, 23:30, Smut Athens, Βατσαξή 4, Αθήνα

28/3, 23:30, Ρομάντζο, Αναξαγόρα 3-5, Ομόνοια, είσοδος: 15 ευρώ

2 ΤΖΑΖ Βήτα Πεις Διανύοντας 23 χρόνια πορείας, κάθε ζωντανή εμφάνιση βασίζεται στην ιστορία τους. Οι επόμενες σελίδες γράφονται σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα, με την παρουσίαση του νέου δίσκου «ΧΧΙΙΙ» και κλασικά κομμάτια της δισκογραφίας.

27/3, 21:00, Floyd, Πειραιώς 117, είσοδος: από 20 ευρώ

3 ΜΟΥΣΙΚΗ The Music of Ennio Morricone

απο τη μαρια παππα

38

LiFO

Η συναυλία «The Music of Ennio Morricone» υπόσχεται μια αξέχαστη μουσική οδύσσεια μέσα από τα πιο εμβληματικά σάουντρακ ενός από τους σημαντικότερους συνθέτες στην ιστορία του κινηματογράφου, σε ερμηνεία της διεθνώς αναγνωρι-

28/3-24/5, θέατρο Φούρνος, Μαυρομιχάλη 168, Σάβ.-Κυρ. 21:00, είσοδος: 12-15 ευρώ

Ξεκινώντας από τη χιπ χοπ παραγωγή και εξελίσσοντας τον ήχο του μέσα από τζαζ, R&B και neosoul επιρροές, ο Alfa Mist έχει καταφέρει να χτίσει τη δική του ξεχωριστή μουσική ταυτότητα. Με άλμπουμ όπως τα «Antiphon», «Structuralism» και «Bring Backs» έχει εδραιωθεί ως ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της βρετανικής τζαζ νέας γενιάς. Με μια μπάντα εξαιρετικών μουσικών στο πλευρό του, θα ταξιδέψει το κοινό της Αθήνας μέσα από ήχους που ισορροπούν ανάμεσα στη μελωδία, τον ρυθμό και την αυτοσχεδιαστική ελευθερία.

28/3, 21:00, Arch Club, Κρήτης 1 & Πέτρου Ράλλη 29, είσοδος: 35 ευρώ

8 ΘΕΑΤΡΟ Ο Χριστός ξανασταυρώνεται Σε ένα χωριό υπάρχει το έθιμο να αναβιώνουν τα Πάθη του Χριστού κάθε επτά χρόνια. Ο παπα-Γρηγόρης με τους προεστούς επιλέγουν τα πρόσωπα που θα λάβουν μέρος. Τον Χριστό θα υποδυθεί ο Μανωλιός, ένας απλός βοσκός, ο οποίος μετά την επιλογή του θα αρχίσει να αλλάζει, προσπαθώντας να φτάσει στην απόλυτη ψυχική και σωματική αγνότητα.

28/3-26/4, θέατρο Σταθμός, Βίκτωρος Ουγκώ 55, Mεταξουργείο, Παρ.-Σάβ. 21:00, είσοδος: 10-17 ευρώ

26.03.26

9 ΟΠΕΡΑ Άννα Μπολένα

ΘΕΑΤΡΟ

Ο άντρας μου Στα διηγήματα της Ρούμενα Μπουζάροφσκα ξεδιπλώνεται ένα αιχμηρό και συνάμα χιουμοριστικό σύμπαν γυναικείων αφηγήσεων. Αν και ο τίτλος δημιουργεί την προσδοκία ότι το έργο αφορά τους άντρες, οι ιστορίες εστιάζουν κυρίως στις γυναίκες: συζύγους, ερωμένες, μητέρες, κόρες, φίλες. Περιγράφουν την ανθρώπινη κατάσταση με όρους πατριαρχίας, ενώ χαρτογραφούν με χιούμορ και σκληρότητα τις δυναμικές των σχέσεων εντός του ζευγαριού και της οικογένειας, μέσα σε μια σύγχρονη, πατριαρχική βαλκανική κοινωνία που μοιάζει πολύ με τη δική μας.

27/3, 19:30, Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ), λεωφ. Συγγρού 364, Καλλιθέα, είσοδος: 1015 ευρώ

Η Άννα Μπολένα είναι ένα σπάνιο ορόσημο του ιταλικού ρομαντικού ρεπερτορίου, καθώς σηματοδοτεί τη μετάβαση του μπελ κάντο από πεδίο φωνητικής επίδειξης σε ουσιαστικό δραματουργικό εργαλείο. Η παγκόσμια πρεμιέρα του έργου δόθηκε με τεράστια επιτυχία στις 26 Δεκεμβρίου 1830 στο θέατρο Κάρκανο στο Μιλάνο και αποτέλεσε την πρώτη διεθνή επιτυχία του Γκαετάνο Ντονιτσέτι, αφού αμέσως μετά το Μιλάνο το έργο παρουσιάστηκε σε όλο τον κόσμο. Στον ρόλο του τίτλου ντεμπουτάρει η νεαρή υψίφωνος Μαρία Κοσοβίτσα. Η μουσική διεύθυνση είναι του Ζακ Λακόμπ και η σκηνοθεσία του Θέμελη Γλυνάτση.

the week

EKΔΗΛΩΣΕΙΣ

26/3-19/4, 19:30, Εθνική Λυρική Σκηνή, λεωφ. Συγγρού 364, Καλλιθέα, είσοδος: 15-120 ευρώ

10 ΘΕΑΤΡΟ Γιοζεφίνε η αοιδός ή Ο λαός των ποντικιών

SPACESHIP Trio ΣΤΟ HALF NOTE JAZZ CLUB

Το αθηναϊκό jazz rock τρίο στην πρώτη ζωντανή παρουσίαση του ντεμπούτου δίσκου του. Η ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΚΗΝΗ συνεχίζει να μας προσφέρει μικρές εκπλή-

Στο διήγημα Γιοζεφίνε η αοιδός ή Ο λαός των ποντικιών ο Κάφκα μάς μεταφέρει σε έναν παράξενο κόσμο όπου δεν υπάρχει νεότητα, ούτε καν μια σύντομη παιδική ηλικία, αφού τα πάντα καθορίζονται από τον αγώνα της επιβίωσης και τα παιδιά δεν έχουν χρόνο να είναι παιδιά. Σε αυτόν τον κόσμο εκείνο το είδος της χαράς που πηγάζει από τη μουσική δεν εμφανίζεται ποτέ, το τραγούδι έχει πάψει να υπάρχει και το σφύριγμα είναι πλέον η μόνη μορφή έκφρασης. Τη μουσική υπογράφει ο διακεκριμένος συνθέτης Χαράλαμπος Γωγιός και τη σκηνοθεσία ο Σάββας Στρούμπος.

27/3-4/4, 20:30, Εθνική Λυρική Σκηνή, λεωφ. Συγγρού 364, Καλλιθέα, είσοδος: 10-20 ευρώ

11 ΦΕΣΤΙΒΑΛ WOW Athens

Για τέταρτη χρονιά έρχεται το φεστιβάλ WOW – Women of the World, η μεγαλύτερη διοργάνωση στον κόσμο για γυναίκες, θηλυκότητες και μη δυαδικά άτομα. Στις διεθνείς ομιλήτριες του φεστιβάλ συγκαταλέγονται εμβληματικές προσωπικότητες και τολμηρές φωνές, ανάμεσά τους η Αμερικανίδα ακτιβίστρια και συγγραφέας Tarana J. Burke, που ξεκίνησε το κίνημα MeToo, η συγγραφέας Ρούμενα Μπουζάροφσκα, η καθηγήτρια Σπουδών Φύλου και Ανάπτυξης και συγγραφέας Naila Kabeer και η συγγραφέας, καλλιτεχνική επιμελήτρια και ανεξάρτητη ερευνήτρια Ekaterina Juskowski. Στο φετινό πρόγραμμα ξεχωρίζει η Γαλλίδα τραγουδοποιός Iμάνι. Στο πρόγραμμα συμμετέχει επίσης η διεθνώς αναγνωρισμένη πιανίστρια, συνθέτρια και αυτοσχεδιάστρια Τάνια Γιαννούλη.

27-30/3, 15/3, Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ), λεωφ. Συγγρού 364, Καλλιθέα, είσοδος ελεύθερη

ΜΟΥΣΙΚΗ Music for Videogames Από τις αμμώδεις ερήμους των εγχόρδων και τα απέραντα χωράφια της ακουστικής κιθάρας στις νέον αναλαμπές ενός toy Casio στη μέση μιας πολύβουης ασιατικής αγοράς και από τα ηλεκτρικά layers επαναληπτικότητας χαρακτήρων που προσπαθούν να ξεπεράσουν τη στατικότητα της πίστας τους στον σκοτεινό κόσμο του ασυνείδητου και των άχρονων πλασμάτων που ξεπηδούν από πειραγμένες συχνότητες πλήκτρων και χορδών, o Quiescence, o Yason και η Nefeli Walking Undercover παρουσιάζουν τις δικές τους εκδοχές ενός videogame soundtrack μέσα από τρία ανεξάρτητα σετ.

27/3, 21:00, Underflow Record Store, Καλλιρρόης 39, είσοδος: 12 ευρώ

ξεις που κάνουν τη διαφορά, ειδικά σε μια εποχή που έχουμε ανάγκη την αυθεντική καλλιτεχνική δημιουργία. Οι SPACESHIP Trio φέρνουν τη δική τους Jazz Rock - World Fusion μουσική άποψη και αποτελούν μια μπάντα που αξίζει να ανακαλύψεις. Ο ντράμερ και συνθέτης Albert Παναγιωτόπουλος, ο κιθαρίστας Νίκος Δημοσθένους και ο μπασίστας Κωνσταντίνος Μεντζελόπουλος δημιούργησαν αυτό το σχήμα στην Αθήνα το 2023 και παράγουν ένα υπέροχο μουσικό μείγμα φτιαγμένο από διαφορετικά υλικά και στυλ, παιγμένα σε ένα ενοποιημένο ύφος. Ο ήχος τους είναι αυτός ενός στιβαρού rock trio, με το αυτοσχεδιαστικό στοιχείο της jazz να πρωταγωνιστεί και επιρροές που εκτείνονται από τη Μεσόγειο μέχρι τα Βαλκάνια και την Αφρική. Την Τετάρτη 1η Απριλίου, οι SPACESHIP Trio εμφανίζονται στο Half Note Jazz Club, παρουσιάζοντας για πρώτη φορά ζωντανά το άλμπουμ τους Centaur (Σέντωρ-Κένταυρος). Η πρώτη ολοκληρωμένη δισκογραφική δουλειά του σχήματος κυκλοφορεί από την Irida Music και αποτυπώνει τον πολυστυλιστικό χαρακτήρα του. Οι συνθέσεις αναπτύσσονται μέσα από ρυθμικές μετατοπίσεις και μελωδικές γραμμές που αξιοποιούν διαφορετικά μουσικά ιδιώματα, χωρίς να απομακρύνονται από ένα ενιαίο ηχητικό πλαίσιο. Ο Albert Παναγιωτόπουλος έχει παίξει με πολλά rock & jazz groups και έχει συνεργαστεί με μεγάλους Έλληνες καλλιτέχνες όπως οι Σπανός, Χατζηνάσιος, Χατζηγιάννης, Φραγκούλης, Νίκος Αντύπας, Λάκης Παπαδόπουλος. Ο Νίκος Δημοσθένους είναι συνιδρυτής του συγκροτήματος Σύννεφα με Παντελόνια και έχει συνεργαστεί ως κιθαρίστας με πολλά γνωστά συγκροτήματα και καλλιτέχνες της ελληνικής μουσικής σκηνής. Ο Κωνσταντίνος Μεντζελόπουλος είναι ένας νέος και σταθερά ανερχόμενος μπασίστας. Τρεις μουσικοί που αλληλεπιδρούν αφήνοντας πάντα χώρο στο αυτοσχεδιαστικό κομμάτι θα βρίσκονται στη σκηνή του Half Note Jazz Club και θα μας παρασύρουν μαζί τους μέχρι το διάστημα. Την εκδήλωση θα προλογίσει ο ιστορικός μουσικός παραγωγός της Ελληνικής Ραδιοφωνίας, Πανταζής Τσάρας. www.youtube.com/@SpaceshipTrio www.facebook.com/spaceshiptrio www.instagram.com/spaceshiptrio

LiFO 26.03.26

39

Σινεμά

κής υγείας, τον υιοθέτησε και έγινε η cool μητρική φιγούρα που δεν είχε ποτέ. Όχι πως η συνέχεια ήταν ρόδινη. Για να ορθοποδήσει με τη βοήθεια ενός επιστάτη (Πίτερ Μάλαν, πάντα συγκινητικός) πέρασαν χρόνια, όπως και για την ιατρική κοινότητα μέχρι να αναγνωριστεί επίσημα η διαταραχή και να σβήσει η ρετσινιά της αναπηρίας, ή ίσως, ακόμη χειρότερα, της ανάγωγης και ποινικά κολάσιμης συμπεριφοράς που κάποιος προσποιείται γιατί είναι, απλά, απροσάρμοστος αλήτης. Το ταξίδι του καταγράφεται με τη ρεαλιστική απλότητα που συναντάμε στις απέριττες βρετανικές βιογραφίες, αυτές που ισοφαρίζουν τον συναισθηματισμό με σταράτη αφήγηση, βαθιά ανθρωπιά και ειλικρινή συμπόνια. Με credits στο «Game of Thrones» και στον τηλεοπτικό «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών», ο Ρόμπερτ Αραμάγιο εντυπωσιάζει τεχνικά, μας αιχμαλωτίζει όταν επιτίθεται φραστικά παρά τη θέλησή του, μας κάνει να θέλουμε να τον αγκαλιάσουμε όταν παγιδεύεται σε έναν ωκεανό απελπισίας και μοναξιάς, και καταφέρνει να απενοχοποιήσει το γέλιο μας στα πολλά κωμικά παθήματά του. Θα είναι άδικο να μνημονεύεται ως ο άγνωστος ηθοποιός που κέρδισε τον Τίμοθι Σαλαμέ και τον Μάικλ Μπ. Τζόρνταν στα βραβεία BAFTA, διότι το πορτρέτο του συγκαταλέγεται ανάμεσα στα σπουδαία του είδους. Έχοντας παραλάβει τη σκυτάλη από τον ίδιο τον Ντέιβιντσον, είναι πλέον το πρόσωπο του Τουρέτ στον κόσμο, σε έναν αληθινό ρόλο ζωής.

απο toν θοδωρη κουτσογιαννοπουλο

Δυστυχώς, βρίζω Ένα κινηματογραφικό ταξίδι που καταγράφεται με τη ρεαλιστική απλότητα των απέριττων βρετανικών βιογραφιών, αυτών που ισοφαρίζουν τον συναισθηματισμό με σταράτη αφήγηση, βαθιά ανθρωπιά και ειλικρινή συμπόνια. ΣΥΝΟΨΗ: Διαγνωσμένος με σύνδρομο Τουρέτ, μια

νευρολογική διαταραχή η οποία κάνει το σώμα να φέρεται ανεξέλεγκτα, ο Τζον Ντέιβιντσον μεγαλώνει σε μια Βρετανία της δεκαετίας του ’80 που αδυνατεί να τον κατανοήσει. Αντιμέτωπος με παρεξηγήσεις, κοινωνικά στερεότυπα και προσωπικούς αγώνες, παλεύει να βρει τη φωνή και την ταυτότητά του.

Ε

Αριστούργημα Πολύ Καλό Καλό Ικανοποιητικό Μέτριο Κακό

40

LiFO

κτός από την εξαιρετικά επιτυχημένη θεατρική παράσταση Toc Toc και την ισπανική μεταφορά της στο σινεμά με τη Ρόσι ντε Πάλμα, έχουμε δει ταινίες με χαρακτήρες που πάσχουν από το σύνδρομο Τουρέτ: το Motherless Brooklyn με τον Έντουαρντ Νόρτον και παλιότερα το Niagara Niagara, με τη Ρόμπιν Τάνεϊ να βραβεύεται στο Φεστιβάλ Βενετίας. Το Δυστυχώς, βρίζω είναι ωστόσο η γλυκόπικρη κομεντί που φέρνει την κάποτε εξωτική, αγρίως παρεξηγημένη και ιατρικά μη αναγνωρισμένη διαταραχή στο προσκήνιο, με φροντίδα, ευαισθησία, ισορροπία στον κινηματογραφικό της τονισμό, και μια αξέχαστη ερμηνεία από τον Ρόμπερτ Αραμάγιο. Για όσους δεν έχουν εικόνα, πρόκειται για μια νευροαναπτυξιακή πάθηση που φανερώνει τα σημάδια της στην παιδική ηλικία με μια σειρά από επαναλαμβανόμενα τικ, μορφασμούς, βλεφαρίσματα και απότομες, επώδυνες κινήσεις του σώματος και του κεφαλιού, η οποία εξελίσσεται σε ιδεοψυχαναγκασμό με ακούσια κοπρολαλία, όπως ονομάζεται γλαφυρά, δηλαδή χρήση ακατάλληλης και προσβλητικής φρασεολογίας μαζί με κοινωνικά ανάρμοστη συμπεριφορά, η οποία φυσικά φέρνει σε δύσκολη θέση τον αποδέκτη, όσο και τον πάσχοντα. Η

άγνοια του κόσμου για τη σπάνια κατάσταση που ανακάλυψε πρώτος ο δόκτωρ Ζορζ Ζιλ ντε λα Τουρέτ και ελάχιστοι συμμερίστηκαν τις διαγνώσεις του στις αρχές του 20ού αιώνα ευθύνεται για τη στοχοποίηση των ασθενών, που δεν είχαν, ούτε έχουν την παραμικρή πρόθεση να βλάψουν ή να εξευτελίσουν με ρατσιστικούς ή σεξιστικούς χαρακτηρισμούς ανύποπτους αγνώστους, οικείους και συγγενείς. Γίναμε μάρτυρες των συνεπειών ενός τέτοιου λεκτικού ξεσπάσματος στην πρόσφατη απονομή των βραβείων BAFTA: την ώρα που βρίσκονταν στη σκηνή ο Μάικλ Μπ. Τζόρνταν και ο Ντελρόι Λίντο, ακούστηκε δυνατά μια λέξη μέσα στην αίθουσα και δυστυχώς και από τους δέκτες μας (το BBC μπορούσε να κόψει το απόσπασμα, αλλά για λόγους που κανείς δεν γνωρίζει με ακρίβεια δεν το έκανε, και βρήκε μεγάλο μπελά), από έναν άνθρωπο που δεν ήταν άλλος από τον Τζον Ντέιβιντσον, τον πρέσβη του Τουρέτ στη Μεγάλη Βρετανία, στη ζωή του οποίου βασίστηκε το Δυστυχώς, Βρίζω. Με πρωτότυπο τίτλο I Swear, που σημαίνει «βρίζω» και «ορκίζομαι», όπως πασχίζει ο ήρωας να πείσει τους πάντες, από τους γονείς και τους καθηγητές ως τους αστυνομικούς και τους δικαστές, πως στ’ αλήθεια δεν εννοεί τις φωνητικές χειροβομβίδες που του ξεφεύγουν, η ταινία ξεκινά από τότε που ο Τζον ήταν ταλαντούχος τερματοφύλακας τοπικής ομάδας στα εφηβικά του χρόνια στη δεκαετία του ’80. Ως και να αυτοκτονήσει σκέφτηκε εξαιτίας της αδιάγνωστης φάσης που του στέρησε την ομαλή κοινωνικοποίηση, ώσπου η μητέρα ενός φίλου του, με προϋπηρεσία νοσοκόμας σε πτέρυγα ψυχι-

INFO I SWEAR

ΝΙΡΒΑΝΑ CINEMAX 1 - ΝΑΝΑ CINEMAX 5 - ΒΑΡΚΙΖΑ 1 - ΓΑΛΑΞΙΑΣ 1 - ΔΙΑΝΑ - ΕΛΛΗ - ΚΙΝΗΜΑΤΟΘΕΑΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ-ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ 2 - ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟΣ ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗ ΛΑΪΣ 2 - ΤΡΙΑ ΑΣΤΕΡΙΑ 2 - ΑΛΙΚΗ

Ο άγνωστος της Μεγάλης Αψίδας L’ INCONNU DE LA GRANDE ARCHE

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ:

Κερκ Τζόουνς ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟYΝ:

Ρόμπερτ Αραμάγιο, Μαξίν Πικ, Πίτερ Μάλαν

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Στεφάν Ντεμουστιέ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Κλάες Μπανγκ, Σουάν Αρλό,

Ξαβιέ Ντολάν ΣΥΝΟΨΗ: 1983. Ο Γάλλος Πρόεδρος Φρανσουά

Μιτεράν αποφασίζει να κάνει διεθνή αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για τη Μεγάλη Αψίδα της La Defense. Ενάντια σε όλες τις προβλέψεις, ο Ότο Φον Σπρέκελσεν, ένας άγνωστος Δανός αρχιτέκτονας, κερδίζει τον διαγωνισμό, οι ιδέες του όμως γρήγορα συγκρούονται με τους ρεαλιστικούς περιορισμούς και τις πολιτικές αντιξοότητες. Ακόμη και σήμερα, σχεδόν κανείς δε γνωρίζει ποιος είναι ο Γιόχαν Ότο φον Σπρέκελσεν. Ακόμη κι ο ίδιος ξαφνιάστηκε όταν το 1983 κέρδισε τον διαγωνισμό για την κατασκευή της μεγάλης αψίδας της La Défense, της ζωτικής σημασίας επιχειρηματικής περιοχής στα παρισινά περίχωρα. Αποδέχτηκε την πρόκληση, αγνοώντας τις συνέπειες. Ήταν ο σχετικά άπειρος αρχιτέκτονας που επέλεξε προσωπικά ο Πρόεδρος Φρανσουά Μιτεράν για να υλοποιήσει το μεγαλεπήβολο όραμα που θα συμπλήρωνε τη γραμμή των άλλων δύο τοπόσημων της πρωτεύουσας, του Λούβρου και της Αψίδας του Θριάμβου. Το project, που έμελλε να ταλαιπωρεί τους εμπλεκόμενους επί 7 χρόνια, ήταν

26.03.26

ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΒΟΛΗ παράτολμο – το ίδιο και ο εξωπραγματικός σχεδιασμός του. Όσο «βιογραφικό» του έλειπε, τόση επιμονή είχε ο «ξένος» που κατέφθασε με ψυχραιμία και μεθοδικότητα σε ένα περιβάλλον από συναδέλφους εγνωσμένης αξίας, δοκιμασμένων στην πράξη δυνατοτήτων και υποδόριου φθόνου για την επίδειξη παράλογης εμπιστοσύνης σε έναν άγνωστο με νεφελώδεις προθέσεις. Στον Άγνωστο της Μεγάλης Αψίδας, που έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στο τμήμα Ένα Κάποιο Βλέμμα του 78ου Φεστιβάλ Καννών, ο σκηνοθέτης Στεφάν Ντεμουστιέ, που έγραψε και το σενάριο διασκευάζοντας το βιβλίo La Grande Arche της Λοράνς Κοσέ, δημιουργεί συνθήκες λανθάνοντος πολιτικού θρίλερ μέσα από το πορτρέτο ενός ιδεαλιστή, χωρίς να παραβλέπει τη συγκεκριμένη ορολογία και την εποχή που εκτυλίσσονται τα γεγονότα. Υιοθετεί σαρκασμό και συχνά μαύρο χιούμορ για μια υπόθεση επώδυνου κενού εξουσίας, ανάμεσα στην ψευδαίσθηση ενός φαραωνικού κληροδοτήματος και την καταστολή της εκτελεστικής λειτουργίας και των αιώνιων διαδρομιστών. Ο Κλάες Μπανγκ που γνωρίσαμε από το Τετράγωνο του Ρούμπεν Έστλουντ εξυπηρετεί απόλυτα τον ρυθμό της αργόσυρτης διαδικασίας και συγκρούεται σταθερά με το ύφος που φέρουν οι συνομιλητές του – έχει ενδιαφέρον η διαφορετική προσέγγιση υποκριτικής από τους υποψήφιους για βραβείο Σεζάρ δεύτερου ρόλου Σουάν Αρλό (Ανατομία μιας πτώσης) και Ξαβιέ Ντολάν.

Άπειρη γη

ΚΗΦΙΣΙΑ CINEMAX 3 - ΝΑΝΑ CINEMAX 5 - ΓΑΛΑΞΙΑΣ 1 ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗ ΛΑΪΣ 1 - ΤΡΙΑΝΟΝ ΘΕΡΙΝΟ - ΖΕΑ

CINOBO OPERA 2 - ΧΩΡΙΣ ΠΑΤΕΡΑ/ORPHAN - ΚΗΦΙΣΙΑ CINEMAX 2 - NANA CINEMAX 2 - ΑΕΛΛΩ CINEMAX 3 WEST CITY 3 - ΓΑΛΑΞΙΑΣ 2 - ΕΛΛΗ - ΖΕΑ

Όργουελ 2+2=5

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Βασίλης Μαζωμένος ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Αλέξανδρος Νταβρής, Ελένη

Η νέα συλλογή

PAINTED PARADISE της SWATCH συνδυάζει μίνιμαλ αισθητική και τροπικό mood

Κόρδα, Βασίλης Σιάφης ΣΥΝΟΨΗ: Μετά τον θάνατο του πατέρα του από λά-

θος στο κυνήγι, ο Λάζαρος μεγαλώνει σε ένα απομακρυσμένο χωριό της Ηπείρου, βιώνοντας την απώλεια, τη μοναξιά και τη μετανάστευση, σε μια ιστορία που πραγματεύεται τη μνήμη και την ταυτότητα. Η Άπειρη γη ξεκινά με μια βόλτα χαράς και τραγουδιών στα δάση της Ηπείρου, τον τυχαίο θάνατο ενός κυνηγού, τη γέννηση του γιου του, που παίρνει το όνομα του πατέρα όταν βαφτίζεται στα 7 του χρόνια, και συνεχίζει με τον έρωτα του Λάζαρου με τη Χάιδω της παιδικής του ανεμελιάς, τον γάμο και τη μετανάστευση. Η ενδέκατη ταινία στη φιλμογραφία του Βασίλη Μαζωμένου ξεπερνά τις παγίδες μιας λαογραφικής καταγραφής της χαμένης παράδοσης και συνθέτει μια ποιητική ενατένιση για την ταυτότητα και τον μισεμό, σε ένα περιβάλλον που, μέσα από τους συμβολισμούς και την ομορφιά του, φαίνεται πως του μιλά σπλαχνικά και μαγικά.

ORWELL 2+2=5

Dog of God

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Ραούλ Πεκ

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Ράιτις και Λάουρις Αμπέλε

ΣΥΝΟΨΗ: Μια έρευνα για τη ζωή, το έργο και τη δια-

ΣΥΝΟΨΗ: Μια δίκη μαγισσών του 17ου αιώνα στη

χρονική επιρροή του συγγραφέα Τζορτζ Όργουελ, που συνδέει τις ιδέες του με τον σύγχρονο κόσμο.

Λιβονία αποκαλύπτει έναν λυκάνθρωπο μέσα σε μια ευσεβή κοινότητα.

Με αφορμή τη διαχρονική αξία του 1984 που έγραψε πριν από 80 χρόνια, και λίγο πριν αφήσει την τελευταία του πνοή στο νησί Τζούρα της Σκωτίας, ο μέγας ψυχολόγος του απολυταρχισμού Τζορτζ Όργουελ, ο βραβευμένος Αϊτινός ντοκιμαντερίστας Ραούλ Πεκ ακτινογραφεί τους τρέχοντες αρνητικούς -ισμούς σε όλο το κοινωνικοπολιτικό φάσμα του πλανήτη, εφαρμόζοντας παρόμοια αφηγηματική τεχνική με αυτήν της προηγούμενης, αριστουργηματικής «βιογραφίας» του ποιητή Τζέιμς Μπάλντουιν, Δεν είμαι ο νέγρος σου, το 2016. Παρακολουθώντας αποσπάσματα από τις πιο γνωστές μεταφορές του αενάως προφητικού μυθιστορήματος αλλά και πλείστες άλλες σκηνές από ταινίες και την ειδησεογραφική επικαιρότητα της βίας και του φασισμού, το αποτέλεσμα του Όργουελ 2+2=5, που παρουσιάστηκε επίσημα στο 78ο Φεστιβάλ Καννών και παίρνει τον τίτλο του από την περίφημη φράση του βιβλίου, ρέει με ενδιαφέρον, αν και η ζοφερή διαπίστωση είναι τετελεσμένη, όσο και η σταδιακή εξαφάνιση της αντικειμενικής αλήθειας στον κόσμο που ζούμε.

Με προσλαμβάνουσες από το ’80s σοβιετικό σινεμά των παιδικών τους χρόνων, τον Ταραντίνο, το κουνγκ φου και τα ερωτικά δράματα, οι αδελφοί Αμπέλε στρέφονται στο animation στην τέταρτη σκηνοθετική συνεργασία τους με τίτλο Dog of God και καταπιάνονται με λυκανθρωπικές δοξασίες της Βαλτικής: σε ένα λετονικό χωριό του 17ου αιώνα που μαστίζεται από την αρρώστια και την ηθική παρακμή εμφανίζεται ο Σκύλος του Θεού και φέρνει μαζί του τους Όρχεις του Διαβόλου, δώρο στους κατοίκους και ίσως λύση στο μυστήριο της κλοπής ενός ιερού κειμηλίου! Γυρισμένη με γκροτέσκα, πολύχρωμη ένταση, από το αινιγματικό και κατακόκκινο ξεκίνημα ως το οργιώδες φινάλε, αυτή η αξιοπερίεργη παγανιστική ψυχεδέλεια δεν θα μπορούσε να είναι πιο διαφορ ετ ι κ ή από τ ο π ερ σ ινό Ό σ κα ρ τ ο υ ελπιδοφόρου Flow, επίσης από τη Λετονία.

NEWMAN

Η SWATCH ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ τη συλλογή PAINTED PARADISE, τέσσερα ρολόγια

γεμάτα ένταση και χρώμα που φέρνουν στο προσκήνιο μια τροπική διάθεση, μέσα από τον ιδιαίτερο σχεδιασμό και τη χρωματική τους ταυτότητα. Κάθε μοντέλο της συλλογής αφηγείται τη δική του τροπική ιστορία μέσα από διαφορετικούς συνδυασμούς αποχρώσεων. Τιρκουάζ κύματα που συναντούν την απαλή άμμο, το φως του ήλιου που φιλτράρεται μέσα από πυκνή, καταπράσινη βλάστηση που κινείται απαλά στον αέρα, εκρηκτικά χρώματα εξωτικών λουλουδιών στο σούρουπο και έντονοι τόνοι τροπικών φρούτων πάνω σε ένα τραπέζι συνθέτουν μαζί την εικόνα ενός παραδείσου, μέσα στον οποίο ο χρόνος μοιάζει να κυλά πιο αργά και κάθε στιγμή είναι ανάλαφρη και ανεπιτήδευτη. Η ένταση των χρωματικών συνδυασμών ενισχύεται ακόμη περισσότερο από τον σχεδιασμό τους. Όλα τα μοντέλα ανήκουν στη σειρά SKIN της SWATCH, μια εμβληματική σειρά που πρωτοπαρουσιάστηκε το 1997 και εκφράζει τον απόλυτο μινιμαλισμό. Με φιλοσοφία το less is more, η εξαιρετικά λεπτή κατασκευή, η ανάλαφρη αίσθηση και η καθαρή αισθητική τους δημιουργούν την αίσθηση ελευθερίας, σαν μια μικρή τροπική απόδραση μέσα στην πολύβουη και βιαστική καθημερινότητα. Ζωηρά, ανάλαφρα και μίνιμαλ, τα τέσσερα ρολόγια της συλλογής PAINTED PARADISE είναι διαθέσιμα στο Swatch.com και στα καταστήματα SWATCH, προσθέτοντας μια τροπική πινελιά στις καθημερινές στιγμές. www.swatch.com

CINOBO OPERA 1 - ΔΑΝΑΟΣ 2 - ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗ ΛΑΪΣ 1

LiFO 26.03.26

41

Βιβλίο

Σέλβα Αλμάδα: «Τα όνειρα είναι η ηχώ του μέλλοντος» Η κορυφαία συγγραφέας της Αργεντινής, Σέλβα Αλμάδα, μιλάει στη LiFO λίγο πριν από την άφιξή της στη χώρα μας με αφορμή το πρώτο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας για τα πολυβραβευμένα βιβλία της, την έμφυλη βία και τη γυναικεία ταυτότητα, αλλά και για την πραγματικότητα του πιο ακραίου εφιάλτη που περιγράφουν τα βιβλία.

Η

απο την τινα μανδηλαρα

42

LiFO

Σέλβα Αλμάδα είναι από τις συγγραφείς που ήρθαν από το μέλλον για να περιγράψουν το πιο αποτρόπαιο και γοητευτικό παρελθόν: την ταξική και τοξική αρρενωπότητα, το συλλογικό τραύμα, τον τρόπο με τον οποίο τα φύλα διεκδίκησαν το δικό τους μερίδιο στις διαφορετικές αφηγήσεις. Η Αργεντινή διαπερνά με κάθε τρόπο τη γραφή της, η οποία χαρακτηρίζεται από έναν ιδιότυπο φεμινισμό που έρχεται από τα βάθη της Λατινικής Αμερικής. Με βαθιά πίστη στη λογοτεχνία, συνεχίζει τη λατινοαμερικανική παράδοση του μαγικού ρεαλισμού. Από το ποιητικό θρίλερ Ο άνεμος που σαρώνει, που κυριολεκτικά σάρωσε στις πωλήσεις, οι κριτικοί το αποθέωσαν, μεταφράστηκε σε 12 γλώσσες, μεταφέρθηκε στο θέατρο και στη μεγάλη οθόνη και απέσπασε το First Book Award στο Διεθνές Φεστιβάλ Βιβλίου του Εδιμβούργου, μέχρι το Δεν είναι ποτάμι, που συμπεριλήφθηκε στη βραχεία λίστα για το Booker του 2024, η Αλμάδα δεν έχει πάψει να γράφει υψηλή λογοτεχνία ενσωματώνοντας στις σελίδες της τις μεγάλες συζητήσεις για

την πολιτική και την Ιστορία. Απόδειξη το βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα βιβλίο της Νεκρά Κορίτσια για τις γυναικοκτονίες που συγκλόνισαν την πατρίδα της τη δεκαετία του ’80, το οποίο μεταφέρει μια ιστορία που επανεξετάζει τον ατελείωτο τρομακτικό κύκλο της έμφυλης βίας. Στο βιβλίο της που κυκλοφόρησε πρόσφατα, τους Πλινθοποιούς, επανεξετάζει το κρίσιμο θέμα της ανδρικής κληρονομιάς στις κυρίαρχες αφηγήσεις. Η συγγραφέας θα μιλήσει στην έναρξη του 1ου Διεθνούς Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας, που θα διαρκέσει έως τις 29 Μαρτίου και έχει ελεύθερη είσοδο. Τα βιβλία της κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος και έχουν μεταφραστεί από την Αγγελική Βασιλάκου.

— Όσο πιο ακριβής είναι η περιγραφή της φύσης στα βιβλία σας, τόσο πιο πολύ νομίζω ότι διεισδύετε στις ψυχές των ανθρώπων, που είναι εξίσου ευμετάβλητες με τη φύση. Πόσο εύκολο είναι, τελικά, να βρίσκετε αυτή την ιδανική αναλογία μεταξύ εσωτερικών και εξωτερικών κόσμων; Στα μυθιστορήματά μου, η φύση, το τοπίο και καθετί

πέραν του ανθρώπινου αποτελούν επίσης χαρακτήρες. Τίποτα δεν νοείται ως απλό σκηνικό, όλα είναι οντότητες που συνομιλούν, συγκρούονται ή αλληλοσυμπληρώνονται. Οι ζωές τους αλληλεπιδρούν και προωθούν την πλοκή, είναι σαν συγκοινωνούντα δοχεία. Συχνά, για να αφηγηθώ τη φύση, της προσδίδω ανθρώπινα ή ζωώδη χαρακτηριστικά, ενώ για τους ανθρώπους χρησιμοποιώ στοιχεία του φυτικού, ζωικού ή ακόμα και του ορυκτού βασιλείου. Η ουσία αυτής της προσέγγισης είναι ότι οι ιεραρχίες ανάμεσα στο ανθρώπινο και το φυσικό στοιχείο γίνονται δυσδιάκριτες, μπερδεύονται και αλληλοεπηρεάζονται. Πρόκειται για μια ανιμιστική ματιά που διαποτίζει κάθε μου αφήγηση.

— Μήπως αυτή η ματιά έχει να κάνει με το εκπληκτικό τοπίο, με τα ποτάμια και τα χωριά της βόρειας Αργεντινής, όπου μεγαλώσατε; Αυτά δεν είναι τα μέρη που περιγράφετε και στα βιβλία σας; Ναι, έτσι είναι. Μεγάλωσα σε μια περιοχή της βορειοδυτικής Αργεντινής, έναν τόπο ευλογημένο, με ποτάμια, ρέματα και μια εκπληκτική βλάστηση. Και παρόλο που ζω πάνω από τη μισή μου ζωή στο Μπουένος Άιρες, τη μεγαλύτερη πόλη της χώρας μου, όλο εκείνο το τοπίο των πρώτων χρόνων της ζωής μου ανασυντίθενται και ζωντανεύει ξανά μέσα στα μυθιστορήματά μου.

— Γι’ αυτό, όπως αναφέρατε χαρακτηριστικά, η φύση παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο, είναι χαρακτήρας στα βιβλία σας. Επίσης είναι αυτή που φαίνεται να ενεργοποιεί τα θαύματα αλλά και την καταστροφή. Μήπως την έχουμε ξεχάσει, γι’ αυτό μας εκδικείται; Νομίζω πως ξεχνάμε ότι η ίδια μας η ύπαρξη εξαρτάται από αυτήν, ότι δεν είμαστε ανώτεροι ούτε από το πιο μικρό έντομο ούτε από εκείνα τα σχεδόν αόρατα βρύα που φωλιά-

26.03.26

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ζουν στους κορμούς των δέντρων. Εμείς οι άνθρωποι επαναπαυόμαστε σε μια αυταπάτη ανωτερότητας και παίρνουμε χωρίς να δίνουμε ανταλλάγματα. Η λογοτεχνία ακριβώς εκεί πασχίζει να στρέψει το βλέμμα, σε όλα όσα καταστρέφουμε αμετάκλητα και που, παρ’ όλα αυτά, συνεχίζουν να αντιστέκονται με πείσμα.

— Έχω την αίσθηση ότι στον «Άνεμο που σαρώνει» –που όντως «σάρωσε» ενθουσιάζοντας τους κριτικούς– κατοικείτε ταυτόχρονα και στους τέσσερις χαρακτήρες. Κατά πόσο πιστεύετε ότι όλοι εκπροσωπούν ταυτόχρονα την ουσία του ανθρώπου; Με ενδιαφέρει οι χαρακτήρες που χτίζω να μην είναι επίπεδοι, να διαγράφουν ένα πιο σύνθετο και ολοκληρωμένο τόξο και μέσω της πλοκής να αναδεικνύουν διαφορετικές πτυχές δικές τους και επίσης, κατά κάποιον τρόπο, της ανθρώπινης κατάστασης. Φαινομενικά, δείχνουν άνθρωποι απλοί, καθημερινοί, όμως ο εσωτερικός τους κόσμος είναι ταραγμένος και αντιφατικός, ένα πεδίο αλληλοσυγκρουόμενων δυνάμεων.

— Για να γίνω πιο σαφής, στο «Δεν είναι ποτάμι» , η Σιομάρα φαίνεται μέσα στην απελπισία να επικοινωνεί με το σώμα της με τον δικό της ακραίο τρόπο. Είναι τελικά τα σώματα τα μόνα όπλα που μας έχουν απομείνει; Το σώμα είναι το δίχως άλλο η πιο απτή μας πραγματικότητα· ιδρώνει, κλαίει, εκσπερματώνει, εξαντλείται, κινείται. Μου αρέσει όμως να πιστεύω πως τίποτα στο σώμα δεν θα ήταν εφικτό δίχως εκείνο το εσωτερικό στοιχείο που του δίνει ζωή: τις επιθυμίες, τις σκέψεις, τις προσωπικές αποφάσεις. Τα σώματα μπορούν να γίνουν όπλα, είναι όμως η ίδια η ευθραυστότητα. Στα μυθιστορήματά μου, τα σώματα είναι η σάρκωση – άλλοτε απεγνωσμένη, άλλοτε ερωτική. Και είναι επίσης η δύναμη του μόχθου.

— Στα βιβλία σας η βία είναι υπόκωφη, καθώς διαπερνά τη μνήμη και τη συνείδηση, αλλά περισσότερο εκφραστική από αυτήν που εκδηλώνεται εξωτερικά, τη στιγμή που συμβαίνει. Είναι η βία που μας στοιχειώνει πιο έντονη και από αυτήν που παρατηρούμε στην πραγματικότητα; Στην ιστορία της χώρας μου υπάρχει μια δομική βία, η οποία μερικές φορές είναι δυσκολότερο να εξιχνιαστεί επειδή ανήκει στον χώρο του συμβολικού. Από αυτήν την επικείμενη, δυσοίωνη και ενίοτε ανεπαίσθητη βία τρέφεται το σύμπαν των μυθιστορημάτων μου. Μια βία που μερικές φορές είναι δύσκολο να εντοπιστεί όταν τη βιώνεις, όταν έχεις γεννηθεί και μεγαλώσει εκεί, αλλά που βρίσκεται πιο κοντά στην επιφάνεια απ’ όσο νομίζουμε ή τολμάμε να ομολογήσουμε.

— Η μεταφράστριά σας στα αγγλικά, σε ένα πολύ όμορφο σημείωμά της, γράφει ότι χρειάστηκε να διαβάσει σπουδαίους συγγραφείς όπως ο Ουίλιαμ Φόκνερ ή η Κάρσον ΜακΚάλερς για να μπορέσει να σας μεταφράσει. Εσείς έχετε συγγραφείς στους οποίους επιστρέφετε και θαυμάζετε; Θαυμάζω πολύ τη λογοτεχνία του αμερικανικού Νότου. Γενικά η λογοτεχνία της Αργεντινής έχει γαλουχηθεί σε μεγάλο βαθμό από αυτούς τους συγγραφείς. Ωστόσο, επιστρέφω πάντα στον Οράσιο Κιρόγα, στην ποίηση των παραποτάμιων περιοχών και στη λατινοαμερικανική λογοτεχνία. Και επίσης σε σύγχρονους δημιουρ-

γούς με τους οποίους νιώθω ότι μοιραζόμαστε παρόμοιες αναζητήσεις, για παράδειγμα το σινεμά της Λουκρέσια Μαρτέλ.

— Στα συγκλονιστικά «Νεκρά Κορίτσια» γράφετε πως «δεν ήξερα ότι μια γυναίκα μπορούσε να σκοτωθεί μόνο και μόνο επειδή ήταν γυναίκα» και η απόδειξη είναι η ιστορία των εξαφανισμένων γυναικών. Πείτε μας πόσο δύσκολη ήταν η προσωπική σας ενασχόληση με τη συγκλονιστική ιστορία των δολοφονημένων κοριτσιών τη δεκαετία του ’80, όταν ήσασταν ακόμα παιδί. Μεγάλωσα σε μια εποχή που δεν μιλούσαμε για την έμφυλη βία, όλα αυτά θεωρούνταν φυσιολογικά – να φοβόμαστε όταν περνούσαμε από παρέες ανδρών, να μας παρενοχλούν στα μέσα μαζικής μεταφοράς, να μας αντιμετωπίζουν οι σύντροφοί μας ως ένα ακόμη απόκτημά τους. Αλλά η μητέρα μου ήταν πολύ επικριτική απέναντι σε αυτές τις παγιωμένες πρακτικές. Οπότε, ευτυχώς, είχα το περιθώριο να αμφισβητώ ορισμένα πράγματα και να παρακούω τα κατεστημένα πρότυπα. Μία από τις υποθέσεις του βιβλίου συνέβη όταν ήμουν δεκατριών ετών και ήταν εξαιρετικά σοκαριστική. Όπως και τα κορίτσια του χρονικού, μεγάλωσα κι εγώ σε έναν τέτοιο κόσμο· έτσι, χωρίς να τις έχω γνωρίσει, μπορούσα να καταλάβω πώς τις έβλεπε μια κοινωνία που αντιμετώπιζε τις γυναίκες με περιφρόνηση και σκληρότητα. Τριάντα χρόνια αργότερα, κατάφερα να γράψω αυτό το βιβλίο σε ένα περιβάλλον που μπορεί να μην είχε αλλάξει ριζικά, αλλά εμείς ήμασταν πλέον αποφασισμένες να το αλλάξουμε ή, τουλάχιστον, να το αμφισβητήσουμε χάρη στον φεμινισμό και την πολύτιμη επίδραση που έχει στη ζωή μας.

— «Μερικές φορές τα όνειρα είναι η ηχώ του μέλλοντος», γράφετε, και νομίζω ότι είναι η φράση που συνοψίζει όλη σας την οντολογία. Είναι έτσι; Πρόσφατα, η Λουκρέσια Μαρτέλ είπε ότι η πραγματικότητά μας είναι η εκπληρωμένη προφητεία όλων των ταινιών και των βιβλίων του 20ού αιώνα – ο εφιάλτης που έγινε πράξη. Και προτείνει να γράφουμε και να γυρίζουμε ταινίες που βελτιώνουν το μέλλον. Οπότε, μπορεί όντως να λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο, γιατί όχι; — Πώς βλέπετε την υφιστάμενη πολιτική κατάσταση; Όχι μόνο στην πατρίδα σας, σε όλο τον κόσμο. Σας επηρεάζει; Εννοείται πως με αγγίζει. Μου φαίνεται τρομακτική η άνοδος της ακροδεξιάς παγκοσμίως, η βουλιμία του καπιταλισμού που δεν ορρωδεί προ ουδενός και ιδιωτικοποιεί το πόσιμο νερό, τους παγετώνες, τα δάση. Η αποσάθρωση του πολιτισμού, ο ρατσισμός, το μίσος προς τους φτωχούς, προς οτιδήποτε διαφορετικό από τον εαυτό μας, όλα αυτά φαίνεται να στοχεύουν στον εκβαρβαρισμό των ανθρώπων.

— Χαίρεστε που έρχεστε στην Ελλάδα; Πολύ. Πρώτη φορά επισκέπτομαι τη χώρα που υπήρξε το λίκνο του πολιτισμού και της λογοτεχνίας που μας διδάσκουν στο σχολείο. Αλλά, κυρίως, ανυπομονώ να συναντήσω τους Έλληνες αναγνώστες, πιστεύω ότι θα είναι μια πολύ όμορφη εμπειρία.

Στα μυθιστορήματά μου, η φύση, το τοπίο και καθετί πέραν του ανθρώπινου αποτελούν επίσης χαρακτήρες. Τίποτα δεν νοείται ως απλό σκηνικό, όλα είναι οντότητες που συνομιλούν, συγκρούονται ή αλληλοσυμπληρώνονται.

Βαν Γκογκ MuseumStore.gr

Η ΤΈΧΝΗ ΤΟΥ ΣΤΟ

Καθημερινά αντικείμενα φέρνουν τη δημιουργία του καλλιτέχνη πιο κοντά μας. ΤΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΒΙΝΣΕΝΤ ΒΑΝ ΓΚΟΓΚ δεν προσπαθούν να είναι όμορφα με τον προφανή τρόπο. Είναι έντονα, ανήσυχα και γεμάτα συναίσθημα. Από τα «Ηλιοτρόπια» μέχρι την «Έναστρη νύχτα», η τέχνη του παραμένει ζωντανή, όχι απλώς ως εικόνα, αλλά ως εμπειρία. Το Μουσείο Βαν Γκογκ στο Άμστερνταμ, από το 1973, φιλοξενεί τη μεγαλύτερη συλλογή έργων και προσωπικών αντικειμένων του καλλιτέχνη, λειτουργώντας ως παράθυρο στη ζωή και την ψυχοσύνθεσή του. Μέσα από τη συνεργασία του με το MuseumStore.gr, αυτή η εμπειρία αποκτά νέα μορφή. Δεν χρειάζεται να ταξιδέψεις για να έρθεις σε επαφή με την τέχνη του Βαν Γκογκ, μπορεί να έρθει εκείνη σε σένα. Αντικείμενα design, συλλεκτικά κομμάτια και δημιουργικές προτάσεις μεταφέρουν στοιχεία από τα έργα του στην καθημερινότητα. Όχι ως απλές αναπαραγωγές, αλλά ως μικρές, απτές προεκτάσεις ολόκληρου του κόσμου του. Στο MuseumStore.gr, η τέχνη του Βαν Γκογκ μετατρέπεται σε κάτι που αγγίζεις, χρησιμοποιείς, προσφέρεις. Από αντικείμενα για το σπίτι μέχρι δώρα που έχουν πραγματικό νόημα, η ιδέα είναι μία: να ενσωματώσεις την τέχνη στην καθημερινότητά σου, χωρίς να τη μουσειοποιείς. Κι αυτό γίνεται ακόμα πιο ενδιαφέρον όταν αφορά τα παιδιά. Μέσα από δημιουργικά σετ και δραστηριότητες εμπνευσμένες από έργα του Βαν Γκογκ, τα παιδιά (και όχι μόνο) καλούνται να πειραματιστούν με τα χρώματα και να φτιάξουν τις δικές τους εκδοχές. Ένα colouring album, για παράδειγμα, μετατρέπει εμβληματικά έργα όπως τα «Άνθη αμυγδαλιάς» ή το «Υπνοδωμάτιο στην Άρλ» σε ανοιχτό καμβά. Μέσα από τη συλλογή του Μουσείου Βαν Γκογκ στο MuseumStore.gr, κάθε αγορά λειτουργεί και ως στήριξη προς το ίδιο το μουσείο, που πρόσφατα δοκιμάστηκε σοβαρά. Και κάπως έτσι, ένα δώρο παύει να είναι απλώς ένα αντικείμενο. Γίνεται μια μικρή πράξη σύνδεσης με την ιστορία και τη δημιουργικότητα. Μια καθημερινή υπενθύμιση ότι η τέχνη μπορεί να υπάρχει παντού. www.museumstore.gr

LiFO 26.03.26

43

ΚΡΙΤΙΚΉ

Θέατρο

τελευταίας, μας ακινητοποιεί μπροστά σε προσχεδιασμένα αδιέξοδα, καθηλώνει την κριτική σκέψη μας. Έχοντας οδηγηθεί, από την πρώτη στιγμή, σε αυτόματη ταύτιση με την ηρωίδα με το αγγελικό πρόσωπο και τα υψηλά ιδανικά (Άλκηστις Ζιρώ), κάθε γόνιμο δίλημμα, κάθε προβληματισμός καθίστανται περιττά: δεν τίθεται θέμα να επιλέξουμε, έχουν επιλέξει ήδη άλλοι για εμάς. Το αναμενόμενο, το προφανές, το εύληπτο, το μελοδραματικό θριαμβεύουν.

What you see is what you get: δεν υπάρχει τίποτε από κάτω. Τίποτε να φανταστείς, να επινοήσεις, να στοχαστείς: γινόμαστε οι θεατές που καταπίνουν.

Δ απο τη λουιζα αρκουμανεα

Ήρωες και δολοφόνοι «Ανεξάρτητα κράτη» των Αντώνη Τσιοτσιόπουλου και Γιώργου Παλούμπη, σε σκηνοθεσία του δεύτερου, από το Θέατρο του Νέου Κόσμου, στο θέατρο Χώρα.

INFO «ΑΝΕΞΆΡΤΗΤΑ ΚΡΆΤΗ» των Αντώνη Τσιοτσιόπουλου και Γιώργου Παλούμπη Σκηνοθεσία: Γιώργος Παλούμπης Σκηνογράφος− Ενδυματολόγος: Νατάσσα Παπαστεργίου Πρωτότυπη μουσική: Κώστας Νικολόπουλος Σχεδιασμός φωτισμών: Βασίλης Κλωτσοτήρας Σχεδιασμός βίντεο: Αποστόλης Κουτσιανικούλης Σχεδιασμός ήχου: Ανδρέας Μιχόπουλος Παίζουν: Θάνος Αλεξίου, Στέλιος Δημόπουλος, Βασιλική Διαλυνά, Άλκηστις Ζιρώ, Ελεάνα Καυκαλά, Μάκης Παπαδημητράτος, Στάθης Σταμουλακάτος, Αντώνης Τσιοτσιόπουλος 29/3-9/7, θεάτρου Χώρα, Αμοργού 18-20.

44

LiFO

Κ

ανένας και τίποτε δεν μπορεί να αναχαιτίσει τη Μαρία Θεοφίλου. Δίχως συμμάχους, δίχως εγγυήσεις, οπλισμένη μονάχα με το ηλεκτροφόρο πάθος και την αδαμάντινη αφοσίωσή της στην αλήθεια, η νεοφώτιστη δημοσιογράφος θα βουτήξει στον λάκκο με τα τέρατα της διαπλοκής και θα αγωνιστεί ηρωικά μέχρι τέλους. Τι κι αν είναι αμάθητη στους τρόπους της υψηλής δημοσιογραφίας; Τι κι αν αγνοεί πώς γίνονται οι «συνεννοήσεις», τα αλισβερίσια, τα πισώπλατα μαχαιρώματα, τα έντεχνα καρφώματα, τα πάσης φύσεως κουτουπώματα μεταξύ των ισχυρών; Τι κι αν δεν έχει κάνει ούτε ένα ρεπορτάζ στη ζωή της; Αφελής, αδαής αλλά αποφασισμένη, ορθώνει το ανάστημά της και προχωρά. Ψάχνει, ρωτά, ξαναρωτά. Πόσες επιθέσεις θα υποστεί μέχρι να τα καταφέρει! Πόσα μαρτύρια, πόσους λιθοβολισμούς! Και από ποιους; Από τους υποτιθέμενους συναδέλφους της. Από αυτούς που θα έπρεπε να χαίρονται με την πρόοδο και την ικανότητά της, από αυτούς που θα έπρεπε να συνεισφέρουν στον ακέραιο δημοσιογραφικό αγώνα της. Κι όμως, «πουτανάκι» την ανεβάζουν, «βρομιάρα» την κατεβάζουν. Την προσβάλλουν, την ταπεινώνουν, τη βάζουν να τους φτιάχνει καφέ, της την πέφτουν, τη χουφτώνουν, την κακοποιούν, εξαπολύουν εναντίον της όλο το μένος του περιφρονημένου φαλλού τους σε μια οργιώδη προσπάθεια να φιμώσουν το ασυμβίβαστο πνεύμα και σώμα της: ο κόσμος να χαλάσει, η Μαρία δεν πρέπει να γράψει την αλήθεια για τον γιατρό Τσιρώνη. Δεν πρέπει να αποκαλύψει ότι ο θάνατός του ήταν κρατική δολοφονία και όχι εκούσια αυτοκτονία, όπως πίστεψαν όλοι. Και προπαντός, δεν πρέπει να φανερώσει την επονείδιστη εμπλοκή της ίδιας της εφημερίδας της στη σκηνοθετημένη εξόντωση του γιατρού. Αλλά, όσο κι αν τα αφεντικά της λυσσάνε, όσο κι αν τα πρωτοπαλίκαρα «του κυρίου Χρήστου» την

απειλούν παντοιοτρόπως, η Μαρία επιμένει. Έχει συγκεντρώσει όλα τα στοιχεία και πασχίζει να τα φέρει στο φως, ξεσκεπάζοντας πέρα από κάθε αμφιβολία το καραμανλικό και λαμπρακικό «κράτος» ως ηθικούς και φυσικούς αυτουργούς του εγκλήματος. Οι πύλες της Κολάσεως θ’ ανοίξουν διάπλατα και οι σκύλοι με τις πύρινες γλώσσες θα ξεχυθούν. Σύντομα θα βρεθεί νεκρή στο διαμέρισμά της. Αυτοκτονία ή δολοφονία; Μια σφαίρα καταμεσής στο κούτελο εγείρει υποψίες. Όπως ακριβώς και στην περίπτωση του Τσιρώνη. Η φωτογράφος της εφημερίδας, η μόνη που διαθέτει ακόμη λίγο θάρρος, θα πάρει μαζί της τον φάκελο που είχε αφήσει πίσω της η Μαρία σε μια μυστική κρυψώνα και θα βγει από το κτίριο με βλέμμα όλο νόημα. Ποιος ξέρει; Ίσως τελικά η Μαρία –και ο Τσιρώνης– δικαιωθούν. Τι είναι, λοιπόν, τα Ανεξάρτητα κράτη; Δημοσιογραφικό θρίλερ εμπνευσμένο από αληθινά γεγονότα της δεκαετίας του 1970, αλλά και από το πρόσφατο #MeToo; Δράμα ενηλικίωσης στους δυσώδεις διαδρόμους της τέταρτης εξουσίας; Φεμινιστικό, αντιπατριαρχικό, αντιφασιστικό «κατηγορώ»; Δεν έχει και τόση σημασία, τελικώς. Γιατί τα Ανεξάρτητα κράτη δεν απευθύνονται σε ανεξάρτητους θεατές. Κάθε μανιχαϊστική κατασκευή, κάθε διαρρύθμιση που επιδιώκει την εγκαθίδρυση και επιβεβαίωση διχοτομικών διαρρυθμίσεων, κάθε δραματικό σύμπαν που μοιράζει τον κόσμο στις δυνάμεις του Καλού και του Κακού απευθύνεται σε μικροαστικές, κοιμισμένες συνειδήσεις, που αναζητούν τον εφησυχασμό. Η αγνή, ιδεαλίστρια, ακαταπόνητη και αδιάφθορη Μαρία κόντρα στους μολυσμένους, κυνικούς, αδίστακτους και διεφθαρμένους υπηρέτες του συστήματος επιβεβαιώνει την πλέον απλουστευτική ανάγνωση των όρων της πραγματικότητας. Μας καρφώνει σε μια βολικά κωδικοποιημένη αναπαράσταση της

εν είναι ότι μας υπαγορεύεται απλώς τι να αισθανθούμε, αλλά ότι αναγκαζόμαστε να το αισθανθούμε, έτσι όπως εξαπολύεται κατά πάνω μας η φωνασκία των ηθοποιών ή έτσι όπως κινδυνεύει διαρκώς η καλή Μαρία από τα νύχια των θηρευτών της. Τόσο το κείμενο όσο και η παράσταση βροντοφωνάζουν τις θέσεις και τις προθέσεις τους, κρεμώντας στους ήρωες «ταμπελάκια» άμα τη εμφανίσει τους στη σκηνή. Με μια ματιά καταλαβαίνουμε ότι ο Τσακίρης (Στάθης Σταμουλακάτος) και ο Θεοχαρόπουλος (Μάκης Παπαδημητράτος), οι δύο κορυφαίοι πολιτικοί συντάκτες, είναι σιχάματα, φρουροί του κατεστημένου και θρασύδειλοι, εντύπωση που φυσικά δεν αλλάζει ποτέ. Το ίδιο ισχύει και για τον Λώρα, το αηδιαστικό αρπακτικό και διευθυντή της εφημερίδας (Θάνος Αλεξίου). Η μπριόζα, πληθωρική κυρία Βίκυ (Βασιλική Διαλυνά), που γράφει για ζώδια και οικιακά, καταβάλλει συνεχώς προσπάθεια να μας πείσει ότι πίσω από την περούκα και το σκέρτσο κρύβεται μια καλή καρδιά. Όσο για τον νευρόσπαστο πέφτουλα Λάμπρο Τσάτσο, πολιτιστικό συντάκτη της εφημερίδας (Στέλιος Δημόπουλος), προκαλεί τόση αμηχανία με την κακόγουστη περούκα και την άνοστη κωμική περσόνα που επινοεί, ώστε ούτε ως καρικατούρα δεν λειτουργεί. Μοιάζει φερμένος από άλλο έργο.

Μ

ικρή έκπληξη της βραδιάς, όσον αφορά την πλοκή πάντα, η εμπιστευτική εξομολόγηση του Ντίμη, αστυνομικού συντάκτη, στη Μαρία, σχετικά με την ομοφυλοφιλία του – κι εδώ έχουμε ίσως τη μόνη περίπτωση όπου η παράσταση αποφεύγει τα κλισέ: τόσο ο Αντώνης Τσιοτσιόπουλος όσο και η Ελεάνα Καυκαλά, που ερμηνεύει τον ρόλο της γκέι φωτογράφου με τσαγανό, αρνούνται οποιαδήποτε στερεοτυπική σημειολογία ως προς το queerness των ηρώων τους. «Τα ερωτικά αποθέματα της τέχνης ξεραίνονται», παρατηρεί απογοητευμένος ο Μπιούνγκ-Τσουλ Χαν. Πώς να μην ξεραίνονται, όταν η γλώσσα φτωχοποιείται σε σημείο απελπισίας; Όταν παραδίδεται στην κυριολεξία, στην ταυτολογία, στον δήθεν καθημερινό αλλά τόσο ανιαρό διάλογο για την μπιρίμπα και τη σημασία του φραπέ με παγάκια, στα αστεία με παππούδες που πηδούν ή δεν πηδούν γκομενίτσες, στα άχαρα ευρήματα (το κυνήγι του κουνουπιού) κ.ο.κ.; Απλούστευση μέχρις εξοντώσεως κάθε ικμάδας – γλωσσικής, ψυχικής, πνευματικής. Αντί να ανακαλύπτουμε νέες αλήθειες (αυτό οραματιζόταν ο Μπρεχτ για το δικό του πολιτικό θέατρο), νέες συναισθηματικές αποχρώσεις, νέες αισθητικές εμπειρίες, βρισκόμαστε παγιδευμένοι σε σκουριασμένα καλούπια που παγώνουν τη σκέψη και μας κόβουν την αναπνοή.

26.03.26

ζιράφ WINE BAR

Οινογνωσία για όλους σε ένα σκηνικό με street afro ατμόσφαιρα.

KOMISSA BOULANGERIE

Ένα νέο στέκι που μοιάζει σαν να ήταν πάντα εκεί.

ΤΟ ΖΙΡΑΦ WINE BAR, στη γωνία Καλλιδρομίου και Μαυρομιχάλη, εμφανίστηκε πριν από

λίγους μήνες και έχει ήδη γίνει place to be στα Εξάρχεια. Πίσω από το concept βρίσκονται ο Βίλλιαμ Δράκος, ο Γιάννης Τερψίδης και ο sommelier Βασίλης Παπαδόπουλος. Ο τελευταίος συνεργάζεται στο γευστικό κομμάτι με τον σεφ Παναγιώτη Βασιλάτο, συνθέτοντας ένα δίδυμο που δημιουργεί μικρές εκπλήξεις. Εδώ το κρασί είναι ο πρωταγωνιστής, με μια λίστα που αριθμεί 135 ετικέτες από περισσότερα από 100 οινοποιεία και 18 χώρες, από τον ελληνικό αμπελώνα μέχρι τη Νότια Αφρική και τη Νέα Ζηλανδία. Περισσότερες από 80 ποικιλίες σταφυλιού, με έμφαση στις γηγενείς, παρουσιάζονται στο ζιράφ. Και το καλύτερο; Σχεδόν τα πάντα σερβίρονται και by the glass, δίνοντας την ευκαιρία για μια οινική εξερεύνηση χωρίς δεσμεύσεις. Στην κουζίνα, ο Παναγιώτης Βασιλάτος κινείται μεσογειακά αλλά με street προσέγγιση και διάθεση για μοίρασμα. Πιάτα που έρχονται στο τραπέζι family style, φτιαγμένα με πρώτες ύλες που συχνά προέρχονται από τη λαϊκή της Καλλιδρομίου: καλαθάκι Fish n’ Chips με τραγανές μπουκίτσες βακαλάου σε πάνκο –συνοδεύονται από πατάτες με πάπρικα και σος ταρτάρ–, λαχταριστά smash μπεργκεράκια με διπλό μπιφτέκι, λιωμένο τσένταρ και σπιτική πίκλα αγγουριού με τρούφα mayo, τυλιχτό κεμπαπάκι από τριλογία κρεάτων (χοιρινό, μοσχάρι, συκώτι) και μια χωριάτικη amatriciana με φρέσκο ζυμαρικό paccheri και σάλτσα με τραγανό, ψιλοκομμένο, χωριάτικο λουκάνικο (μπορείς να διαλέξεις και τη vegan έκδοση χωρίς λουκανικάκι). Ο χώρος ακολουθεί την ίδια φιλοσοφία ελευθερίας. Afro αισθητική, μινιμαλιστική καθαρότητα, γήινοι τόνοι και design που λέει την ιστορία του χώρου. Το ζιράφ δεν απευθύνεται μόνο στους γνώστες του είδους αλλά και σε όσους θέλουν να μάθουν, να δοκιμάσουν, να πειραματιστούν. Ένα σύγχρονο στέκι που κάνει το «πάμε για ένα ποτήρι κρασί;» να ακούγεται συναρπαστικό.

ΠΑΡΟΤΙ ΑΝΟΙΞΕ ΜΟΛΙΣ ΣΤΑ ΤΕΛΗ ΤΟΥ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΟΥ, η Κόμισσα έχει ήδη καταφέρει κάτι σπάνιο: να γίνει σημείο αναφοράς. Ένα στέκι που αγκαλιάστηκε γρήγορα από τη γειτονιά, αλλά και από όσους επισκέπτονται το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και αναζητούν έναν αυθεντικό, σύγχρονο χώρο εστίασης με χαρακτήρα. Η Κόμισσα δεν είναι απλώς ένα σύγχρονο αρτοποιείο ή ένα καφέ. Είναι ένας all day προορισμός που προσαρμόζεται φυσικά στη ροή της ημέρας και στις ανάγκες του κόσμου. Από νωρίς το πρωί, με φρέσκο ψωμί, μικρά καθημερινά σνακς και εξαιρετικό καφέ –έναν καφέ που πραγματικά ξεχωρίζει–, μέχρι brunch που έχει ήδη αποκτήσει το δικό του πιστό κοινό. Καθώς η μέρα προχωρά, ο χώρος μεταμορφώνεται σε σημείο συνάντησης για κρασί, χαλαρά σνακς και γλυκές ή αλμυρές επιλογές που ισορροπούν ανάμεσα στο comfort και την ποιότητα. Είναι το μέρος από το οποίο μπορείς να περάσεις για λίγο, αλλά και να καθίσεις για ώρα· να πάρεις κάτι στο χέρι ή να μοιραστείς ένα τραπέζι. Η φιλοσοφία της Κόμισσας βασίζεται στην καθημερινότητα: όλα είναι σχεδιασμένα ώστε να λειτουργούν εξίσου καλά, τόσο στον χώρο όσο και για take away ή μέσω delivery, χωρίς καμία έκπτωση στη γεύση ή στην εμπειρία. Παράλληλα, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις ειδικές περιστάσεις, με επιλογές για εταιρικές εκδηλώσεις, εταιρικά δώρα, καθώς και γλυκά και τούρτες που συνδυάζουν αισθητική και ποιότητα. Σε έναν χώρο ζεστό, σύγχρονο και φιλόξενο, η Κόμισσα καταφέρνει να χωρέσει πολλές στιγμές της ημέρας – και να τις κάνει ουσιαστικά καλύτερες. Ένα νέο όνομα στην εστίαση, που ήδη μοιάζει σαν να ήταν πάντα εκεί. Λ. Κατσώνη 20, Καλλιθέα, 212 1212525, Social: komissa_boulangerie

Καλλιδρομίου 17 & Μαυρομιχάλη, 210 3605349, Instagram: girafeathens φωτο: advart | advertising agency. georgia maragopoulou

LiFO 26.03.26

45

NEEΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΕΣ

Μουσική

εκτεθεί, χωρίς τον φόβο της υπερβολής ή της αποτυχίας. Το πρώτο μισό του δίσκου κινείται σε μια πιο ξεκάθαρα soul και R&B κατεύθυνση, με πιο στρογγυλεμένες μελωδίες και μια διάθεση που αναδεικνύει τη φωνή του. Ανάμεσα στα κομμάτια που ξεχωρίζουν βρίσκεται το επιβλητικό «Death of Love», όπου η χρήση sample από τον Λέοναρντ Κοέν προσθέτει μια σχεδόν τελετουργική ατμόσφαιρα. Από την άλλη, το «Make Something Up» έρχεται κάπως απρόσμενα μέσα στη ροή του δίσκου. Είναι ένα κομμάτι που δύσκολα θα περίμενε κανείς σε ένα άλμπουμ του Τζέιμς Μπλέικ, με μια έντονη indie χροιά που φέρνει στον νου τον Beck ή τους Radiohead. Παρότι δεν ακούγεται εντελώς ξένο σε σχέση με το υπόλοιπο υλικό, ξαφνιάζει – κυρίως λόγω της απόφασής του να χρησιμοποιήσει κιθάρες. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με τη συνεργασία του με τον Dave στο «Doesn’t Just Happen», η οποία, αν και ενδιαφέρουσα, μοιάζει και αυτή να διακόπτει κάπως τη συνολική ροή. Και τα δύο αυτά κομμάτια λειτουργούν σχεδόν ως μικρές παρεκκλίσεις, οι οποίες αναστατώνουν την ατμόσφαιρα που έχει χτιστεί μέχρι εκείνο το σημείο.

απο τη μαρια παππα

O Τζέιμς Μπλέικ τραγουδάει για την αγάπη σε ζόρικους καιρούς Το νέο του άλμπουμ με τίτλο «Trying Times» τον βρίσκει για πρώτη φορά σε μια ανεξάρτητη εταιρεία και μας κάνει να τον ερωτευτούμε ξανά.

Ο INFO Όλα τα samples του «Trying Times»: «Death of Love» «You Want It Darker», Leonard Cohen (2016)/ «I Had a Dream She Took My Hand» - «It Was Only a Dream», Thee Sinseers (2019)/ «Days Go By» «I Luv U», Dizzee Rascal (2003)/ «Rest of Your Life» - «What Are You Doing the Rest of Your Life?», Michel Legrand & Michael Dees (1969)/ «Didn’t Come to Argue» - «A Fallen Star», Winfield Parker (1968)

46

LiFO

μολογώ πως, με τον καταιγισμό κυκλοφοριών των τελευταίων χρόνων, είχα αποκοπεί κάπως από το έργο του Τζέιμς Μπλέικ. Παραμένει, βέβαια, ένας από τους αγαπημένους μου δημιουργούς. Κι όμως, το «Playing Robots Into Heaven» του 2023 κατάφερε να μου ξεφύγει. Το ίδιο και η συνεργασία του με τον Lil Yachty στο «Bad Cameo» έναν χρόνο αργότερα. Κάπου εδώ αρχίζει να σχηματίζεται σχεδόν επιθετικά μια ερώτηση στο μυαλό μου: «Τι ακριβώς άκουγες δηλαδή το 2023;». Για να είμαι ειλικρινής, δεν έχω ξεκάθαρη απάντηση. Και αυτό ίσως λέει περισσότερα απ’ όσα θα ήθελα. Τέλος πάντων, σημεία των καιρών θα μου πει κάποιος. Ο Τζέιμς Μπλέικ κυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες το έβδομο προσωπικό του άλμπουμ, με τίτλο «Trying Times». Αυτήν τη φορά, ομολογώ πως δεν μου ξέφυγε – κυρίως χάρη σε μια εξαιρετική εμφάνισή του στο «Tonight Show» του Τζίμι Φάλον, όπου ερμήνευσε καθηλωτικά το «I Had a Dream She Took My Hand», ένα κομμάτι που αντλεί από το doo-wop, αλλά μεταμορφώνεται σε κάτι σχεδόν ονειρικό, σαν να αιωρείται μέσα στο σκοτεινό σύμπαν του Ντέιβιντ Λιντς. Το συγκεκριμένο κομμάτι αφήνει πολλά στη φαντασία για το πού θα μπορούσε να κινηθεί ηχητικά αυτή τη φορά ο Μπλέικ, το «Trying Times» όμως αποδείχθηκε τελικά ένας πολύ πιο πολυδιάστατος δίσκος από ό,τι περίμενα. Από τα πρώτα του βήματα, ο Μπλέικ είχε την ικανότητα να μετατρέπει τον ήχο σε κάτι εύθραυστο, σχεδόν έτοιμο να διαλυθεί με την παραμικρή επαφή. Μπορεί να ξεπήδησε από την dubstep σκηνή του Λονδίνου με το μπάσο στο επίκεντρο, στη συνέχεια όμως η μουσική

του γινόταν όλο και πιο εσωστρεφής, με το πιάνο και τη φωνή του να παίρνουν τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Έχει μια υπέροχη φωνή είναι η αλήθεια. Δεν είναι τυχαίο ότι θεωρείται ένας από τους βασικούς εκφραστές της λεγόμενης blue-eyed soul στον 21ο αιώνα, ακόμη κι αν ο όρος αυτός μοιάζει σήμερα κάπως ξεπερασμένος. Στη νέα του δουλειά, ο Μπλέικ συνεχίζει να γεφυρώνει δύο φαινομενικά ασύμβατους κόσμους. Είναι κάτι που τον χαρακτήριζε σχεδόν ανέκαθεν. Από τη μία έναν παγερό, αποδομημένο ηλεκτρονικό ήχο και από την άλλη μια crooner ευαισθησία που παραπέμπει σε παλαιότερες εποχές. Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι δεν επιχειρεί να εξομαλύνει αυτές τις αντιθέσεις. Αντίθετα, τις αφήνει να συνυπάρχουν, να συγκρούονται και τελικά να συνθέτουν κάτι σχεδόν απόκοσμο και αιθέριο ανά στιγμές – σε μια κριτική διάβασα τη λέξη «hauntological». «Προσπαθούσα να συμφιλιώσω το πώς είναι να είσαι ένας άνθρωπος με τη δική του εμπειρία, τη δική του ζωή –την αγάπη του, τους φίλους του, τα πάθη του, την κατάθλιψή του, οτιδήποτε μπορεί να περνάς εκείνη τη στιγμή– με τη συλλογική αγωνία και τη συλλογική εμπειρία που εκτυλίσσεται στον κόσμο», έχει δηλώσει ο Τζέιμς Μπλέικ για το άλμπουμ, το οποίο ο ίδιος θεωρεί το καλύτερο που έχει δημιουργήσει μέχρι σήμερα. Και αυτό δύσκολα μπορεί κανείς να το αμφισβητήσει. Το «Trying Times» αποτελεί την πρώτη του πραγματικά ανεξάρτητη κυκλοφορία, χωρίς την πίεση ή τις προσδοκίες μιας μεγάλης δισκογραφικής να αιωρούνται από πάνω του. Αυτή η αίσθηση ελευθερίας υπάρχει διάχυτη στα τραγούδια, σαν να επιτρέπει στον εαυτό του να κινηθεί πιο αυθόρμητα, να δοκιμάσει, να

Τ

ο «Obsession» αποτελεί ίσως το πιο αδύναμο σημείο του δίσκου, ένα κομμάτι που μοιάζει εντελώς αχρείαστο, το μεγαλύτερο «miss» του «Trying Times». Περισσότερο θυμίζει ένα ενδιάμεσο πέρασμα παρά μια ολοκληρωμένη ιδέα, χωρίς να προσθέτει κάτι ουσιαστικό. Ευτυχώς, στη συνέχεια έρχεται το «Rest of Your Life», όπου ο Τζέιμς Μπλέικ φαίνεται να αφήνει επιτέλους τον εαυτό του να χαλαρώσει και να ξεσπάσει. Ένα εξαιρετικό, σχεδόν εκστατικό χορευτικό κομμάτι που σε κρατάει διαρκώς σε εγρήγορση, προτού περάσει με φυσικότητα στο «Through The High Wire» – από τις καλύτερες στιγμές του τα τελευταία χρόνια. Σε εκείνο το σημείο, το «Trying Times» θα μπορούσε κάλλιστα να ολοκληρωθεί, έχοντας ήδη πει όσα είχε να πει. Ωστόσο, ο Μπλέικ επιλέγει να συνεχίσει. Αν υπάρχει μια αίσθηση που διαπερνά ολόκληρο το άλμπουμ, αυτή είναι η αβεβαιότητα, η οποία εδώ παρουσιάζεται ως μόνιμη κατάσταση μέσα στην οποία κινούνται οι σχέσεις, τα συναισθήματα και η ίδια η καθημερινότητα. Επομένως, παρά τον φαινομενικά πολιτικό του τίτλο, το άλμπουμ δεν είναι στην ουσία του πολιτικό. Ο Μπλέικ αποφεύγει τον άμεσο σχολιασμό της επικαιρότητας, και όταν τελικά τον ακουμπά, το κάνει κάπως διστακτικά και καθυστερημένα. Η πιο ξεκάθαρη στιγμή έρχεται στο «Just A Little Higher», το τελευταίο κομμάτι του δίσκου, με τον στίχο «Everyone’s getting different information / So how can we get on the same side?». Μια φράση που ακούγεται περισσότερο ως προσωπικός προβληματισμός, μια απλή διαπίστωση ενός ανθρώπου που προσπαθεί να κατανοήσει τον κόσμο γύρω του, παρά ως μια βαθύτερη ή ουσιαστική τοποθέτηση. Δεν αποτελεί απαραίτητα πρόβλημα, γιατί αυτό που κάνει τον Τζέιμς Μπλέικ τόσο ξεχωριστό ως καλλιτέχνη είναι η σπάνια ικανότητά του να πλάθει ήχους που αγγίζουν το συναίσθημα σε ένα σχεδόν υπερβατικό και καθολικό επίπεδο. Κάθε φορά που το καταφέρνει αυτό, το αποτέλεσμα δύσκολα περνά απαρατήρητο. Αντιθέτως, σε καθηλώνει και μένει μαζί σου για το υπόλοιπο της ζωής σου, για να παραφράσουμε και λίγο τον συνθέτη. Σε τόσο ζόρικους καιρούς, ίσως να είναι τελικά κάτι που το έχουμε περισσότερο ανάγκη.

26.03.26

THE

g ood LiF O

891

BRUNCH ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Από αφράτα pancakes και το κλασικό avocado toast μέχρι νέα ψαγμένα πιάτα, αυτά τα 16 spots σερβίρουν το brunch που θέλουμε να τρώμε.

KΕΙΜΕΝΑ:

ΛΙΝΑ ΙΝΤΖΕΓΙΑΝΝΗ | ΦΩΤΟ: ΘΑΛΕΙΑ ΙΩΑΝΝΟΥ

ΈΧΕΙΣ

ΓΟΎΣΤΟ

-

ΙΣΤΟΡΙΕΣ

ΑΠΟ

ΤΑ

LIDL

LiFO 26.03.26

47

BRUNCH ΑΦΙΕΡΩΜΑ 48

LiFO

ΦΑΓΗΤ Ο Τα καλύτερα brunch spots της πόλης

Είναι trend της εποχής, είναι ευκολία στους καθημερινούς ρυθμούς και είναι και μια αίσθηση απελευθέρωσης από τους κανόνες των τριών γευμάτων. Το brunch συνδυάζει πρωινό και μεσημεριανό –ενίοτε και απογευματινό– και παρότι τα τελευταία χρόνια έχει γίνει αγαπημένο γεύμα για όλους εμάς και μαγειρική πρόκληση για τους σεφ σε όλο τον κόσμο, οι ρίζες του βρίσκονται στη βικτοριανή Αγγλία του 19ου αιώνα. Το 1895, ο Άγγλος συγγραφέας Γκάι Μπέρινγκερ σε άρθρο του στο περιοδικό «Hunter’s Weekly» πρότεινε ένα γεύμα που θα σερβίρεται αργά το πρωί της Κυριακής, ως μια πιο χαλαρή εναλλακτική στο αυστηρό και συχνά βαρύ αγγλικό πρωινό. Δεν ξέρω αν μπορούσε να φανταστεί τότε πως η ιδέα του θα σημάδευε τις σύγχρονες κουζίνες δύο αιώνες μετά και πως η λέξη που εφηύρε θα γινόταν τίτλος ειδικών μενού σε μαγαζιά όλων των τάξεων – από τα πιο επιδραστικά μισελενάτα μέχρι τα πιο casual all-day στέκια. Βέβαια, παρότι η αγγλική κοινωνία και κυρίως η βρετανική αστική τάξη υιοθέτησαν γρήγορα αυτήν τη συνήθεια, καθιερώνοντας αυτό το γεύμα ως μια συνάντηση για φαγητό μετά την κυριακάτικη λειτουργία,

ας μη γελιόμαστε, το brunch έφτασε στη σημερινή του δημοφιλία αφού διέσχισε τον Ατλαντικό και βρήκε πρόσφορο έδαφος στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στην Αμερική άρχισε να εμφανίζεται από τη δεκαετία του 1930, κυρίως στα ξενοδοχεία που το πρόσφεραν ως ιδανική επιλογή για ταξιδιώτες που δεν θέλουν να ξυπνούν νωρίς, και από εκεί πέρασε στα αμερικανικά νοικοκυριά, όπου εμπλουτίστηκε με συνταγές οι οποίες μέχρι σήμερα παραμένουν χαρακτηριστικές, όπως τα αυγά Benedict ή τα pancakes με σιρόπι σφενδάμου. Μάλιστα, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, σε μεγάλες Πολιτείες όπως η Νέα Υόρκη και το Σικάγο, το brunch άρχισε να γίνεται κομμάτι της κοινωνικής ζωής, δίνοντας αφορμή για μια χαλαρή έξοδο και για συναντήσεις στα στέκια της εποχής με τη συνοδεία των πλέον εμβληματικών κοκτέιλ, όπως το Bloody Mary και η Mimosa. Δεν ήταν πια ένα γεύμα αλλά μια μικρή αφορμή για γιορτή στο φως της μέρας. Σε διεθνές φαινόμενο εξελίχθηκε από το 1980 κι έπειτα, καθώς άρχισε να εμφανίζεται στα εστιατόρια και τα καφέ μεγάλων ευρωπαϊκών

26.03.26

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Από τη βικτοριανή Αγγλία στο σύγχρονο αστικό ritual, αυτό το γεύμα έγινε αγαπημένο των Αθηναίων και υπάρχει ένας καλός λόγος: τα μπραντσάδικα της πόλης είναι σε άλλο level!

μένουν πρωταγωνιστές με συνταγές σε όλες τις πιθανές εκδοχές και με τη συνοδεία φρέσκων υλικών από τη φύση της Μεσογείου. Τα pancakes εξακολουθούν να αποτελούν μια ολόκληρη κατηγορία – όχι μόνο στη γλυκιά αλλά και στην αλμυρή εκδοχή τους. Μπέργκερ, σάντουιτς με delicatessen υλικά, χειροποίητες δημιουργίες βιενουαζερί και, φυσικά, επιδόρπια από τις παραδόσεις διαφορετικών χωρών φιγουράρουν στους καταλόγους των αγαπημένων μας μαγαζιών, άλλοτε θυμίζοντας ένα πρωινό ελληνικού χωριού και άλλοτε πρόταση σε κάποιο κομψό bistro της κεντρικής Ευρώπης ή της μεταπολεμικής Νέας Υόρκης. Εμείς κάναμε βόλτα σε κάποια από τα καλύτερα μπραντσάδικα της πόλης, φάγαμε από αυγοφέτες μέχρι energy bowls με superfoods και από χωριάτικη ομελέτα μέχρι γαστρονομικά scrambled eggs, πήραμε στο χέρι σάντουιτς με παστράμι και χειροποίητα κέικ και καταλήξαμε σε ένα συμπέρασμα: στην Αθήνα τρως ένα από τα καλύτερα brunch του κόσμου!

BRUNCH

πόλεων –από το Παρίσι μέχρι το Βερολίνο–, που το ενσωμάτωσαν στη γαστρονομική και κοινωνική τους κουλτούρα. Σταδιακά, βρήκε τη θέση του και στον Νότο της Ευρώπης, φτάνοντας μέχρι την Αθήνα με έναν ιδιαίτερο, πιο μεσογειακό χαρακτήρα. Πάνε πολλά χρόνια από τότε που τα πρώτα μαγαζιά της πόλης μας άρχισαν δειλά να παρουσιάζουν έναν μικρό κατάλογο για το weekend, και σήμερα το brunch βρίσκεται παντού και καθημερινά, δημιουργώντας, ή μάλλον εξελίσσοντας, μια νέα τάση στη γεύση αλλά και στη συνήθεια του φαγητού. Δεν χρειάζεται να ξυπνήσεις νωρίς για πρωινό, δεν χρειάζεται να περιμένεις μέχρι αργά για να φας κάτι μετά τη δουλειά, δεν χρειάζεται να διαλέξεις ανάμεσα σε γλυκό ή αλμυρό και, ναι, μπορείς να πιεις ένα early cocktail χωρίς τύψεις. Στην Αθήνα βρίσκουμε άπειρες επιλογές και ανάμεσά τους γαστρονομικές προτάσεις που ξεφεύγουν από τα συνηθισμένα, συνδυάζουν την ιστορία αυτού του γεύματος με τις σύγχρονες διατροφικές τάσεις και συχνά μπλέκονται με την έννοια του all-day comfort food. Τα αυγά παρα-

LiFO 26.03.26

49

BRUNCH

Sync

Γεύσεις πρωινού σε μια street ατμόσφαιρα όπου δεν στριμώχνεσαι ποτέ.

to sync το συνάντησα τυχαία καθώς περνούσα από τη Βύσσης, και μπήκα μέσα για να πάρω έναν καφέ στο χέρι. Μου έκαναν αμέσως εντύπωση οι δύο βιτρίνες. Στην πρώτη βρίσκεις επιλογές από cookies, μπάρες, κέικ και διάφορα γλυκά, ενώ στη δεύτερη υπάρχουν αλμυρές επιλογές και σάντουιτς με φρέσκο ψωμί από micro bakeries. Ξεχωρίζουν η focaccia με τυρί κρέμα, κάσιους, αβοκάντο, ρόκα και λιαστή ντομάτα, ενώ άλλη μία πρωτότυπη πρόταση είναι το πολύσπορο με green goddess cream, καπνιστό σολομό και αγγούρι μαριναρισμένο σε μίριν και σησαμέλαιο. Είναι ένα πολύ όμορφο μαγαζί, που έχει χώρο για τους πάντες και τα πάντα. Από βιαστικούς –όπως εγώ– μέχρι παρέες που έχουν χρόνο για άραγμα ή remote workers που βρίσκουν τη δική τους γωνιά στο επάνω επίπεδο να δουλέψουν. Το «επάνω επίπεδο», βέβαια, στην πραγματικότητα είναι ένα μεγάλο πατάρι, που δεν κόβει το ύψος του χώρου, το ανεμπόδιστο φως και φυσικά την όψη της ξύλινης οροφής, που θυμίζει παλιά βιομηχανικά κτίρια. Άλλωστε, στο Sync είναι διάχυτη η street ατμόσφαιρα. Το Sync προσφέρει καφέ από το ελληνικό roastery Qahwa Specialty, ο οποίος έρχεται φρεσκοκαβουρδισμένος. Ο κατάλογος του πρωινού είναι μικρός, αλλά όλες οι προτάσεις είναι νόστιμες. Ξεχωρίζει το Avocado toast με αυγά ποσέ και αρωματικό τυρί κρέμα, καψαλισμένο αβοκάντο και παστράμι γαλοπούλας, αλλά και ο καγιανάς με σουτζούκι, φέτα και πιτούλα ψημένη στον ξυλόφουρνο – γνωστά πιάτα που παρουσιάζονται με εμπνευσμένες πινελιές που τα κάνουν πιο νόστιμα. Στις healthy επιλογές θα βρεις ομελέτα με ασπράδια, γιαούρτι κουρκουμά, κινόα και πουρέ αβοκάντο, καθώς και power bowls με γιαούρτι, ταχίνι, γκρανόλα, φιστικοβούτυρο ή ό,τι άλλο προτιμάς.

Tέλος, η flatbread σπανακόπιτα ψήνεται σε φούρνο με ξυλοκάρβουνο (τύπου josper) και συνοδεύεται από 2 τηγανητά αυγά μάτια, αρωματικό δροσερό γιαούρτι και λάδι άνηθου. Το Sync προσφέρει όλη μέρα μικρές εντυπωσιακές δημιουργίες για να τις απολαμβάνεις με κρασί ή ποτό μέχρι αργά το βράδυ.

Βύσσης 25, Mοναστηράκι 210 3318930 Instagram: sync.ath Social: SYNC

Healthy Wealthy

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Το brunch γίνεται μια υγιεινή συνήθεια για κάθε μέρα.

50

LiFO

το healthy wealthy καταθέτει τη δική του άποψη στην brunch σκηνή της Αθήνας και αυτή είναι μια πιο υγιεινή εκδοχή των αγαπημένων πιάτων που συνθέτουν αυτό το γεύμα. Εδώ οι συνταγές περιέχουν υλικά που θεωρούνται κομμάτι μιας πιο υγιεινής διατροφής και σε βγάζουν από πιθανά διλήμματα, ειδικά αν είσαι από αυτούς που θέλουν να προσέχουν τι τρώνε. Στο all-day spot του Χαλανδρίου θα βρεις scrambled eggs με αβοκάντο και τυρί cottage που συνοδεύονται από ψωμί ντίνκελ, ομελέτα με μανιτάρια και τριμμένη παρμεζάνα ή αυγά ποσέ με παστράμι γαλοπούλας, cottage και ψωμί σίκαλης. Ακόμα και στα σάντουιτς οι συνδυασμοί είναι προσεγμένοι, όπως η λευκή μπαγκέτα αρχαίων σπόρων με ψητό κοτόπουλο, μαγιονέζα κουρκουμά, βασιλικό, ντομάτα και γραβιέρα ή η μπαγκέτα ολικής άλεσης με χαρούπι, κολοκυθάκι, αγγούρι, ρικότα, μαρούλι, αβοκάντο, baby gem και λαδολέμονο. Κάθε πρόταση στο Healthy Wealthy έχει αυτή τη λεπτομέρεια που το κάνει λίγο πιο υγιεινό, χωρίς φυσικά να λείπουν και κλασικές συνταγές όπως τα αυγά με μπέικον, αλλά πάντα με προσοχή στην ποιότητα των υλικών. Πολύ νόστιμη επιλογή είναι και η κρέμα με ψητή μπανάνα, μαύρη ζάχαρη, φιστικοβούτυρο, peanuts, βρόμη και δάκρυα σοκολάτας. Ιδανικό για να ξεκινήσεις τη μέρα με φόρα – ειδικά αν σου αρέσει να ξυπνάς με μια θρεπτική γλυκιά γεύση. Για τη συνέχεια της μέρας θα βρεις εξαιρετικά rice bowls όπως το Avocado rice bowl, με αβοκάντο, τεριγιάκι σος, Shimeji μανιτάρια και πόνζου σος ή το Salmon rice bowl με ταρτάρ σολομού, αγγούρι, φινόκιο, edamame και κρεμμυδάκι φρέσκο. Άλλωστε στο Healthy Wealthy η άποψη περί φαγητού που θρέφει δεν τελειώνει ποτέ και είναι σταθερός οδηγός σε κάθε γεύση.

Λεωφ. Βασιλέως Γεωργίου B’ 33, Χαλάνδρι 210 6836492 Instagram: healthywealthygr

26.03.26

QUOTIDIEN

Brunch με χειροποίητο ψωμί και βιολογικές πρώτες ύλες.

Ιοφώντος 31, Αθήνα 210 7258533 Social: lepainquotidiengreece

BRUNCH

πολλές φορές έχω ζηλέψει κάτι μπραντσάδικα του εξωτερικού στα οποία θέλεις να χωθείς, να παραγγείλεις και να κάτσεις μόνος μπροστά στην τζαμαρία να χαζεύεις την κίνηση στους δρόμους. Το Le Pain Quotidien στην Ιοφώντος μού θυμίζει αυτά τα μαγαζιά και δεν είναι καθόλου τυχαίο, αφού η ιστορία του ξεκίνησε από τις Βρυξέλλες το 1990 και τα τελευταία χρόνια βρίσκεται και στην Αθήνα – όπως και σε δεκάδες ακόμα πόλεις σε όλο τον κόσμο. Βασισμένο στη φιλοσοφία του slow food και σε πρώτες ύλες που κάνουν το υγιεινό φαγητό τρόπο ζωής, το brunch είναι ένα γεύμα που απολαμβάνεις αργά και στο οποίο κάθε μπουκιά έχει νόημα. Το Le Pain Quotidien έχει ένα πλούσιο κατάλογο στον οποίο ξεχωρίζει το Croque Madame, μια γενναιόδωρη εκδοχή του κλασικού γαλλικού comfort dish με βιολογικό, προζυμένιο, σταρένιο ψωμί, τραγανό απ’ έξω και αφράτο μέσα, καλυμμένο με χοιρομέρι και λιωμένο gouda, και από πάνω ένα τηγανητό αυγό. Στις πιο ολοκληρωμένες επιλογές, που μοιάζουν με μικρό μπουφέ πρωινού, έρχεται το Breakfast Basket, ένα καλάθι γεμάτο μικρές απολαύσεις, όπως κρουασάν βουτύρου ή σοκολάτας, ψωμί με προζύμι και μπαγκέτα που συνοδεύονται από βιολογικό βούτυρο, μαρμελάδες και αλείμματα. Δίπλα, φρεσκοστυμμένος χυμός πορτοκάλι και ο καφές της επιλογής σου. Η βάση όλων φυσικά είναι οι πρώτες ύλες, αφού στο Le Pain Quotidien τα βιολογικά προϊόντα είναι στάση ζωής. Τα ψωμιά ψήνονται καθημερινά σε μεγάλη ποικιλία –από κλασικά λευκά και ολικής άλεσης μέχρι πιο ιδιαίτερες επιλογές με σπόρους, φύτρα ή spelt– και αποτελούν τον πυρήνα κάθε πιάτου. Τα υλικά είναι πάντα προσεγμένα, τα αυγά βιολογικά και τα λαχανικά φρέσκα, ανάλογα με την εποχή. Ανάμεσα σε όλα αυτά, υπάρχει και η γωνιά της βιενουαζερί με πολλές δημιουργίες, γλυκές και αλμυρές, που σερβίρονται φρέσκες κάθε μέρα. Ανάμεσά τους θα βρεις φρέσκα σάντουιτς, αφράτα κρουασάν αλλά και ελληνικές πίτες με παραδοσιακές συνταγές, που φτιάχνονται καθημερινά για εκείνα τα πρωινά που τρέχεις και θέλεις ένα breakfast on the go, αλλά με την ίδια ποιότητα που θα απολάμβανες αν καθόσουν στο μεγάλο τραπέζι του Le Pain Quotidien. Μετά το κατάστημα στην Ιοφώντος, ετοιμάζεται σύντομα και ένα νέο σημείο στο Παλαιό Ψυχικό, που θα ανοίξει τις πόρτες του στις αρχές Μαΐου, φέρνοντας αυτό το «καθημερινό ψωμί» στα βόρεια προάστια.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Le Pain

LiFO 26.03.26

51

BRUNCH

Brera

Στο Brera το μισελενάτο πρωινό τους αφορά όλους. To Michelin Brunch Affair είναι η νέα κυριακάτικη συνήθεια του κέντρου.

η ομάδα του brera, που συνεχώς ψάχνεται να παρουσιάσει κάτι καινούργιο, φέρνει μια πολύ ενδιαφέρουσα ιδέα που μετατρέπει τη συνήθεια του brunch σε μια εκλεκτή εμπειρία ανοιχτή σε όλους. Κάθε Κυριακή στο αγαπημένο ιταλικό του κέντρου στήνεται ένα σκηνικό όπου τα γνώριμα πιάτα με αυγά, λαχανικά και ζύμες ωρίμανσης επανασυστήνονται μέσα από τη ματιά ενός βραβευμένου σεφ. Το αποτέλεσμα είναι μια νέα ερμηνεία της πιο αγαπημένης comfort συνήθειας που ακούει στο όνομα Michelin Brunch Affair. Τι συμβαίνει λοιπόν στην πλατεία Αγίας Ειρήνης; Κάθε Κυριακή το Brera φιλοξενεί έναν σεφ με background στην υψηλή γαστρονομία και εκείνος φέρνει τη δική του προσέγγιση σε comfort πιάτα μέσα από ιδιαίτερες τεχνικές και μικρά γευστικά twists που αλλάζουν όλη την εμπειρία. Αυτό που δοκιμάζεις τελικά είναι μια γεύση που ξεδιπλώνεται χωρίς ποτέ να χάνει την ταυτότητα της άνεσης. Η ιδέα είναι απλή: καλό φαγητό, ωραία ενέργεια και ένα περιβάλλον που σε κάνει να κάθεσαι λίγο παραπάνω. Είτε για καφέ και κάτι ελαφρύ, είτε για κανονικό brunch με παρέα, το vibe παραμένει ανεπιτήδευτο και ζεστό. Μετά τη συνεργασία με τον Λευτέρη Τσούγκα, τη σκυτάλη παίρνει ο σεφ Στέφανος Κράους, ο οποίος, κουβαλώντας μια μεγάλη εμπειρία σε βραβευμένες κουζίνες και πεντάστερα ξενοδοχεία, δημιουργεί πιάτα που έχουν καθαρότητα, ένταση και μια διακριτική «ανατροπή» που κάνει τη διαφορά. Οι πρώτες ύλες είναι πάντα premium – το Brera μάς έχει πείσει από την πρώτη στιγμή για την προσοχή στην ποιότητα– και όλο το σκηνικό δημιουργεί μια cozy, φιλική ατμόσφαιρα που θέλεις να γίνεις μέρος της. Στο Brera τρως μισελενάτο πρωινό με διάχυτη απλότητα και μια οικειότητα που κάνει τις γεύσεις ακόμα πιο νόστιμες. Περιττό να πούμε ότι καλό είναι να κάνεις κράτηση από πριν.

Πλατεία Αγίας Ειρήνης 8 210 3251444 Instagram: brera.athens

CAPU

FAMILY BAR

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Όταν θέλεις να πας «κάπου», τώρα ξέρεις πού.

52

LiFO

στην αθήνα υπάρχουν πολλά all-day bars. Όμως το CAPU είναι κάτι περισσότερο. Είναι και family bar, συνδυάζοντας τα τραπεζάκια στην πλατεία, την παιδική χαρά (που μάλιστα είναι περιφραγμένη), τα γήπεδα μπάσκετ και ποδοσφαίρου που βρίσκονται ακριβώς εκεί, και την περαντζάδα, σε ένα σημείο της πόλης που δεν χάνει ποτέ τη ζωντάνια του.

To CAPU το άνοιξαν τρεις φίλοι, ο Δημήτρης, ο Μάκης και ο Γιώργος, και βγήκε από εκείνο το «πάμε κάπου», για να απαντά σε αυτή την ερώτηση με κάθε τρόπο. Πάμε κάπου για καφέ, brunch, φαγητό ή ένα ποτό. Μάλιστα, εδώ μπορούν να έρθουν όλοι μαζί, μικροί και μεγάλοι, αφού εκτός από όσα γίνονται στην πλατεία, το CAPU έχει και έναν χώρο όπου τα παιδιά μπορούν να ζωγραφίζουν, να κάνουν κατασκευές και να παίζουν επιτραπέζια όσο οι γονείς τους απολαμβάνουν τον καφέ και το brunch τους. Σε ό,τι αφορά τις γεύσεις, αυτές τις φροντίζει η κυρία Πόπη, που μαγειρεύει στην κουζίνα σαν να ετοιμάζεται να σερβίρει τη δική της οικογένεια. Ελληνική ομελέτα με φέτα και ελιές, καγιανάς με φρέσκα μυρωδικά, αλμυρά pancakes με μπέικον, γκούντα, τσένταρ σος και αυγό τηγανητό, αλλά και μπέργκερ σε ψωμάκι μπριός, πίτσα σε διάφορες εκδοχές, σαλάτες λαχανικών και ζυμαρικών είναι από τα δυνατά χαρτιά του CAPU και σερβίρονται από το πρωί μέχρι το βράδυ, για να μη βάζεις κανέναν περιορισμό στην όρεξή σου. Μπεστ σέλερ είναι οι τηγανητές πατάτες που έρχονται με τη φλοίδα και τρώγονται σκέτες ή με τσένταρ και μπέικον. Όλες οι μερίδες είναι γενναίες και προσεγμένες, εκφράζοντας την αγάπη των ανθρώπων του CAPU. Το βράδυ μάλιστα συνδυάζονται με τη βαρελίσια μπίρα, ένα κρασί από τη μεγάλη λίστα ή κάποιο από τα κοκτέιλ που φτιάχνουν στην μπάρα. Ένα στέκι φτιαγμένο για όλους, που κάνει τη ζωή στην πόλη πιο εύκολη.

Πλατεία Παναγή Τσαλδάρη 19, Νέα Ιωνία 210 2719883 Instagram: capu_familybar

26.03.26

Η ιδέα της γειτονιάς γίνεται γεύσεις για όλη την ημέρα.

Σοφοκλή Βενιζέλου 42, Κολοκοτρώνη 35, Περιστέρι 210 5748048 Instagram: lovely.days.ath

BRUNCH

το lovely days είναι ένα στέκι της γειτονιάς. Δεν είναι τυχαίο ότι τα παιδιά το άνοιξαν εδώ, στην περιοχή όπου γεννήθηκαν και μεγάλωσαν, για να προσφέρουν έναν χώρο για κάθε στιγμή της μέρας, με μια ατμόσφαιρα τόσο φιλική ώστε να βγάζει τη δική τους αγάπη για το Περιστέρι. Μάλιστα, όλο αυτό ως ιδέα έχει πάει και ένα βήμα πιο πέρα, αφού πλέον θα βρεις και μπρανταρισμένα προϊόντα όπως η μπίρα Γειτονιά και πολλά merch items εμπνευσμένα από αυτό το concept. Μέσα σε αυτή την αγαπησιάρικη διάθεση που φέρνει το Lovely Days με την ποπ ματιά του, το μοίρασμα είναι βασικό στοιχείο της καθημερινότητας που ζεις εδώ. Γι’ αυτό το μενού είναι σχεδιασμένο για sharing στιγμές –άλλωστε την ίδια γειτονιά δεν μοιραζόμαστε;– από το πρωί μέχρι το βράδυ. Ειδικά ο νέος κατάλογος είναι μια υπενθύμιση σχετικά με τις ρίζες μας, αυτές που αργά ή γρήγορα σε κάνουν να επιστρέψεις, είτε πρόκειται για πόλη είτε ακόμα και για χωριό. Σε αυτό το concept βασίζεται και το brunch μενού με τον τίτλο «Γειτονιά», όπου η ομελέτα φτιάχνεται με γραβιέρα Νάξου, ντομάτα, αγγούρι, φρέσκα μυρωδικά και μπορείς να επιλέξεις έξτρα τηγανητές πατάτες και λουκάνικο χωριάτικο, και το τοστ είναι αυτό του «Κυλικείου» με γαλοπούλα, γκούντα, ομελέτα, τσιπς πατάτας και κέτσαπ μέσα σε ψωμάκι μπριός. Στα πολύ ωραία πιάτα πρωινού αλά παλαιά είναι ο ξινός τραχανάς με βαρελίσια φέτα και μυρωδικά και το χειροποίητο τηγανόψωμο με φέτα, μέλι, σουσάμι και δυόσμο. Στα γλυκά συναντάμε αυγοφέτες τσουρεκιού με σοκολάτα ή μέλι και το θρυλικό υποβρύχιο βανίλια για να θυμούνται οι παλαιοί και να μαθαίνουν οι νεότεροι τα γλυκά των ’90s. Με τον ίδιο τρόπο συνεχίζει ο κατάλογος να φέρνει κοντά τις παρέες, προσφέροντας πιάτα που μπορείς να βάλεις στη μέση για να τσιμπάνε όλοι καθώς πίνουν το ποτό τους: από σαγανάκι γραβιέρας και πατάτες τηγανητές μέχρι κοτομπουκιές και σουβλάκια. Μην παραλείψεις να δοκιμάσεις το γλυκό μωσαϊκό που έρχεται από άλλες εποχές, σε μια εκδοχή λίγο πιο ενήλικη για να θυμίσει σταθερές αξίες στον χρόνο. Ένα ταξίδι στη μνήμη στήνει το Lovely Days, κάνοντας το brunch άκρως ελληνική συνήθεια.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Lovely Days

LiFO 26.03.26

53

BRUNCH

Νέα Overoll Σ Ε Κ Ο Λ Ω Ν ΆΚ Ι ΚΑΙ ΓΛΥΦΆΔΑ

Το brunch δεν είναι πια σύντομη στάση, αλλά all-day απολαυστική εμπειρία.

γλυφαδα

κολωνακι

το overoll μάς έμαθε να τρώμε γαλλικό κρουασάν και σύντομα μας έκανε συνήθεια αυτήν τη γρήγορη στάση για πρωινό και καφέ προτού συνεχίσουμε τη μέρα μας. Όλα αυτά συνεχίζουν να αποτελούν σταθερή αξία, αλλά μαζί τους έρχεται να κάνει την εμφάνισή του ένα νέο concept που εκφράζει τη νέα εποχή του Overoll. Τα δύο νέα καταστήματα σε Γλυφάδα και Κολωνάκι είναι μια brunch εμπειρία που βασίζεται σε μια πολύ απλή αρχή: δεν υπάρχει λόγος να βιάζεσαι. Για πρώτη φορά οι δημιουργίες του Overoll γίνονται μια γευστική πρόταση που απολαμβάνεις αργά, σε έναν relaxed ρυθμό και μέσα σε μια φωτεινή ατμόσφαιρα όπου χωράνε όλοι χωρίς να στριμώχνονται. Στα νότια προάστια, στο νούμερο 132 της Δημ. Γούναρη, η croissanterie της Αθήνας αποκτά το premium lifestyle ύφος της αθηναϊκής Ριβιέρας, ενώ στο Κολωνάκι, στη Σκουφά 29, το νέο brunch spot ταιριάζει απόλυτα με την urban ταυτότητα του κέντρου. Και στα δύο σημεία, η φιλοσοφία είναι ίδια. Μπορείς να καθίσεις και να απολαύσεις κάθε στιγμή στον ρυθμό που θέλεις, δοκιμάζοντας πιάτα από το μενού που εμπλουτίζεται, κρατώντας πάντα στον πυρήνα του το μοναδικό αυθεντικό γαλλικό κρουασάν. Αλμυρά σάντουιτς μέσα σε βουτυράτη σφολιάτα και όχι μόνο, γλυκές δημιουργίες για κάθε στιγμή της μέρας, specialty καφές και φρέσκα ροφήματα συνθέτουν αυτήν τη νέα εμπειρία brunch. Ανάμεσα στα must try είναι το basque cheesecake, η lemon pie, η chocolate pie και η tarte flan, αλλά κάθε τόσο προστίθενται νέες προτάσεις ή εποχικές συνταγές για να δοκιμάζεις συνεχώς μια νέα γεύση και μάλιστα να την απολαμβάνεις με την ησυχία σου, παραγγέλνοντας και δεύτερο καφέ αν θέλεις.

Δημ. Γούναρη 132, Γλυφάδα / Σκουφά 29, Κολωνάκι Facebook: Overoll Croissanterie Instagram: overoll. croissanterie

Mercato

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Ήρθε το δεύτερο brunch spot στη Νέα Σμύρνη.

54

LiFO

το mercato είναι το νέο μπραντσάδικο της νέας σμύρνης –το πρώτο κατάστημα βρίσκεται στο Παλαιό Φάληρο– που ξεκίνησε να φτιάχνει φανταστικά γλυκά και από εκεί έστησε ένα μενού που μπορείς να απολαύσεις από νωρίς το πρωί, ό,τι όρεξη κι αν έχεις. Με φρέσκες πρώτες ύλες και ιδέες οι οποίες αλλάζουν ελαφρώς τις γνώριμες συνταγές που συνθέτουν ένα κλασικό brunch, το νέο αυτό all-day μαγαζί φτιάχνει τη δική του κοινότητα με φαν. Ο χώρος, άλλωστε, είναι ένα cozy σκηνικό που απλώνεται μέσα και έξω από το μαγαζί, με μια χαλαρή ατμόσφαιρα και τραπεζάκια που μυρίζουν άνοιξη. Στον κατάλογο με τα αλμυρά συναντάμε τα Scrambled eggs à la Mercato, πάνω σε μπριός, με κοτόπουλο, ντοματίνια και σάλτσα τυριού, και το Burrito breakfast που κινείται σε μια πιο comfort λογική, με κοτόπουλο, αυγά, τυρί, αβοκάντο και σπιτική μαγιονέζα. Αξίζει να δοκιμάσεις και τα pancakes με κοτόπουλο, μπέικον και τσένταρ, που παίζουν με τον συνδυασμό γλυκό-αλμυρό και το αποτέλεσμα είναι πραγματικά νόστιμο. Ωστόσο, η καρδιά του Mercato είναι δοσμένη στα γλυκά του, και όχι τυχαία. Χειροποίητα, λαχταριστά, φτιαγμένα με μικρά twists, γίνονται από μόνα τους ένας καλός λόγος να κάνεις στάση στο 7 της οδού Ομήρου. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει το signature cheesecake που έρχεται σε 3 διαφορετικές version: με φιστίκι, που ξεχωρίζει από το παστέλ χρώμα του, το Lotus, που ακολουθεί την τάση της εποχής με μια πολύ πετυχημένη δική του συνταγή, και το Sneakers με φιστικοβούτυρο, καραμέλα, πραλίνα σοκολάτας και κομμάτια σοκολάτας, που είναι φτιαγμένο για όσους εκτιμούν τις πλούσιες γεύσεις.

Ομήρου 7, Νέα Σμύρνη 211 2185925 Social: mercato.athens

26.03.26

Πίτες με φύλλο γιουφκά και σάντουιτς γεμισμένα με αλλαντικά και τυριά της ελληνικής παράδοσης.

Αθηνάς 25 210 3248431 Social: pentanostimes

BRUNCH

οι πεντανόστιμες είναι όνομα και πράγμα. Το νέο μαγαζί του Φάνη Θεοδωρόπουλου, που γνωρίζουμε από τα Καραμανλίδικα, είναι μια νέα πρόταση που μόλις ήρθε στο κέντρο και κουβαλάει μια μεγάλη κληρονομιά γευστικής παράδοσης. Εδώ ξετυλίγεται η τέχνη του φύλλου γιουφκά που έχει τις ρίζες του στην παράδοση της Πόλης και της Μικράς Ασίας. Πρόκειται για μια μπελαλίδικη παρασκευή από νερό και αλεύρι που ανοίγεται μέχρι να γίνει πολύ λεπτό, ζεματίζεται σε μαντεμένιο σάτσι και μετά βρέχεται και ξεκουράζεται σκεπασμένο κάτω από ειδικές κουβέρτες. Το αποτέλεσμα είναι ένα φύλλο μοναδικό, που θρυμματίζεται στο δάγκωμα και η ελαφριά γεύση του μπερδεύεται με τα διαλεκτά υλικά της κάθε γέμισης. Οι Πεντανόστιμες προσφέρουν μια σειρά από επιλογές που φέρνουν στην υπόθεση brunch άρωμα Ανατολής. Τα φημισμένα προϊόντα που βρίσκουμε στα Καραμανλίδικα συνδυάζονται σε διάφορες συνταγές. Η τυρόπιτα –τη λένε και Λημνιά– έχει τρία τυριά: καλαθάκι Λήμνου, μανούρι Κοζάνης και ανθότυρο Άργους. Η σπανακόπιτα έχει φρέσκα χόρτα και φέτα Άργους. Στην κοτόπιτα και την κιμαδόπιτα τα υλικά μαγειρεύονται με σπιτική φροντίδα και γεμίζουν το φύλλο, ενώ η παστουρμαδόπιτα –που πρέπει να δοκιμάσεις οπωσδήποτε– έχει παστουρμά, σουτζούκι, φρέσκια ντομάτα, πιπεριές πράσινες και κόκκινες και γραβιέρα Τήνου που γλυκαίνει τη γεύση. Μάλιστα, τις πίτες με γιουφκά μπορείς να τις προμηθευτείς κατεψυγμένες από το Παστιρματζίδικο της Ευριπίδου 46 για να τις ψήσεις στον φούρνο σου σε λίγα λεπτά. Ανάμεσά τους να αναζητήσεις και την ανοιχτή πίτα που μοιάζει με πίτσα –πάντα με το φύλλο γιουφκά– και έχει από πάνω παραδοσιακά αλλαντικά και τυριά. Πέρα από τις δημιουργίες με γιουφκά, οι Πεντανόστιμες ετοιμάζουν και λαδένιες –αυτό το ελληνικό παραδοσιακό ψωμί που μοιάζει με φοκάτσια– που μπορείς να γεμίσεις εκείνη τη στιγμή, επιλέγοντας ανάμεσα στα αλλαντικά και τα τυριά που φιγουράρουν στη βιτρίνα και κόβονται μπροστά σου. Από καπνιστό χοιρομέρι Δράμας, παστράμι και ψητή γαλοπούλα μέχρι μορταδέλα και σαλαμάκι με σάλτσα πάπρικας και λιαστή ντομάτα –κάτι σαν το ισπανικό chorizo– και τυριά όπως τσαλαφούτι, γραβιέρα Άργους και Αμφιλοχίας αλλά και όλα τα περίφημα ΠΟΠ προϊόντα του τόπου μας. Οι Πεντανόστιμες έρχονται να συμπληρώσουν την παράδοση που έχουν χτίσει στο κέντρο της πόλης τα Καραμανλίδικα, προσφέροντας ένα brunch που, αν και σύγχρονη συνήθεια, αποκτά τον πλούτο της ελληνικής γεύσης που έχει τις ρίζες της στο μακρινό παρελθόν.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Πεντανόστιμες

LiFO 26.03.26

55

BRUNCH

Kalimeres BISTRO

Μεσογειακές γεύσεις και Dutch pancakes στο στέκι του Ψυρρή.

από τότε που μας είπε τις πρώτες kalimeres, αυτό το bistro έγινε αγαπημένο στέκι. Μια φωτεινή ατμόσφαιρα, τραπεζάκια στον πεζόδρομο, που ειδικά τώρα την άνοιξη γεμίζουν με κόσμο, αλλά και ένας πράσινος κήπος συνθέτουν αυτό το στέκι που δεν έχει μόνο αισθητική αλλά και γευστική άποψη. To brunch στις Kalimeres είναι μια αγαπημένη συνήθεια, με πιάτα που σου φτιάχνουν τη μέρα. Αν έρθεις με παρέα και θέλεις να απολαύσεις με ηρεμία το πρώτο γεύμα της ημέρας, μπορείς να παραγγείλεις το καλάθι για δύο. Ένα combo από φρέσκο ζυμωτό ψωμί, βούτυρο, μαρμελάδα, μέλι, πραλίνα, κρουασάν βουτύρου και σοκολάτας, στραπατσάδα, στριφτή τυρόπιτα και σπανακόπιτα, μαζί με γιαούρτι και σπιτική γκρανόλα. Όλα μπαίνουν στη μέση για μοίρασμα και κάνουν το πρωινό ιεροτελεστία. Από εκεί και πέρα, ο κατάλογος απλώνεται με comfort επιλογές που έχουν ένα twist δημιουργικότητας. Το ιταλικό σάντουιτς με μοτσαρέλα, μορταδέλα, φιστίκι και πέστο βασιλικού είναι ένα κλασικό μεσογειακό brunch, ενώ το avocado toast με ψωμί ντίνκελ, αυγά ποσέ και ντοματίνια κονφί είναι μια πολύ προσεγμένη εκδοχή του γνωστού πιάτου. Δεν λείπουν φυσικά τα classics, όπως αυγά Benedict, croque madame, αλλά και στραπατσάδα σε ζυμωτό ψωμί, ενώ τα Dutch pancakes παραμένουν μέχρι σήμερα ανάμεσα στα signature πιάτα που ετοιμάζουν στις Kalimeres. Θα τα βρεις σε δύο γλυκιές εκδοχές: με πραλίνα, μπισκότο και φράουλα ή μπανάνα, αλλά και με κρέμα μπουγάτσας και κανέλα, ενώ στην αλμυρή εκδοχή τους συνδυάζουν καπνιστή γαλοπούλα, προβολόνε, αυγό τηγανητό και πικάντικη μαγιονέζα. Το Kalimeres Bistro έχει μια all-day ταυτότητα, με πιάτα για κάθε στιγμή, κοκτέιλ και ποτά, αλλά και μια ενδιαφέρουσα λίστα με κρασιά. Το brunch τους όμως θα είναι πάντα εκείνο που σου λέει την πιο γλυκιά «καλημέρα».

Τάκη 14, Ψυρρή 211 4129537 kalimeres.gr Instagram/ Facebook: Kalimeres Bistro

Lot51

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Νέο μενού, ίδιο vibe στο αγαπημένο στέκι.

56

LiFO

το brunch του lot51 είναι ακόμα μια αφορμή για βόλτα στην πλατεία Βραζιλίας και άραγμα μέσα σε ένα σκηνικό που σε κάνει να νιώθεις κομμάτι μιας μεγάλης παρέας, ακόμα κι αν πηγαίνεις μόνος σου. Εδώ όλοι είναι ευπρόσδεκτοι και όλοι θα βρουν να φάνε αυτό που θα κάνει τη μέρα τους λίγο καλύτερη. Ο κατάλογος του brunch ανανεώθηκε και σε προσκαλεί να δοκιμάσεις νέες γεύσεις που φτιάχνονται πάντα με την ίδια ποιότητα υλικών και την ίδια έμπνευση που έχει κάνει αυτό το all-day στέκι να μένει σταθερή αξία μέσα στα χρόνια. Τα αυγά Benedict σε μπριός με προσούτο και hollandaise είναι κλασική συνταγή, αλλά εδώ τη συναντάμε σε μια πολύ νόστιμη εκδοχή. Στο νέο μενού θα βρούμε και το Cheat Day, ένα πιάτο που σε προκαλεί να το δοκιμάσεις και δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα παραδοσιακό πρωινό με τηγανητά αυγά, πατάτες, μπέικον, παρμεζάνα και φρυγανισμένο ψωμί. Το άκρως ελληνικό πιάτο με το όνομα Νew Αge Greek περιέχει παξιμάδι χαρουπιού, ντοματίνια, ελιές, κάππαρη, κατίκι και πιπεριά Φλωρίνης σε μια vegetarian, σύγχρονη εκδοχή του ελληνικού δεκατιανού που σε γεμίζει με ενέργεια. Για τους φαν της healthy διατροφής, το Lot51 προτείνει το Breakfast Bowl με μούσλι, φρούτα εποχής, σορμπέ κόκκινων φρούτων, γύρη και μέλι ερείκης, ενώ η κατηγορία Sweets είναι γεμάτη από προτάσεις που μπορείς να απολαύσεις συνοδεύοντας τον καφέ σου – ένα specialty χαρμάνι της June Coffee Roasters που ξεχωρίζει. Βάσκικο cheesecake –ένα από τα καλύτερα της Αθήνας–, pancakes με πραλίνα φουντουκιού, σοκολάτα γάλακτος και καμμένη λευκή σοκολάτα, σπιτικό κέικ με κρέμα λεμονιού ή κάποιο από τα χειροποίητα cookies για τα πρωινά που θέλεις ένα γλυκό ξύπνημα.

Παπαδιαμαντοπούλου 24Β, Ιλίσια 6937 337066 Facebook: LOT51 Instagram: lot.51 lot51.gr

26.03.26

Αυτό το στέκι προσφέρει ποιοτικά πιάτα brunch που θα έφτιαχνε η μαμά Φρόσω.

Εθνικής Αντιστάσεως 69-71, Καισαριανή 6947 934542 Instagram: mafro

to μά’φρο βγαίνει από το «μαμά Φρόσω». Αυτή είναι μια μικρή λεπτομέρεια η οποία δείχνει πολλά γι’ αυτό το μαγαζί που άνοιξαν το 2024 ο Παύλος και ο Βησσαρίωνας. Μάλιστα, ενώ αρχικά το μα’Φρό άνοιξε στο Παγκράτι ως μικρό take away για καφέ και brunch, πολύ σύντομα, τον Αύγουστο του 2025, αποφασίστηκε ότι πρέπει να μεταφερθεί σε έναν μεγαλύτερο χώρο για να χωράει όλους εκείνους που το αγάπησαν από την πρώτη στιγμή. Έτσι δημιουργήθηκε το σημερινό στέκι στην πλατεία της Καισαριανής, στο οποίο κάθε στιγμή της μέρας βρίσκεις την κατάλληλη γεύση. Στην κουζίνα παντρεύεται η ελληνική παράδοση με κουλτούρες από άλλες χώρες, αλλά εκείνο που παραμένει κοινός παρονομαστής είναι η ποιότητα των πρώτων υλών –τα προϊόντα είναι όλα ΠΟΠ– και η σπιτική παρασκευή που δίνει μια άλλη νοστιμιά ακόμα και στα πιο απλά πιάτα. Στο μενού του brunch βρίσκουμε scrambled eggs με απάκι κοτόπουλο, μαγιονέζα τρούφας και αποξηραμένο κρεμμύδι πάνω σε βουτυρένιο ψωμί, μια στραπατσάδα διαφορετική και ένα κλασικό τοστάκι με ξεροψημένο προζυμένιο ψωμί, καπνιστή μπριζόλα, ντομάτα, μαγιονέζα και iceberg, που μοιάζει να σ’ το έχει φτιάξει η γιαγιά επειδή σε βρήκε αδύνατο και θέλει να σε φροντίσει. Πολύ ιδιαίτερο είναι και το φρέσκο γεωργιανό ψωμί με τριλογία αλλαντικών, τυρί κρέμα και iceberg. Μην παραλείψεις να δοκιμάσεις και τη σπιτική γαλατόπιτα που μοσχομυρίζει από μακριά χάρη στα φρέσκα, διαλεκτά υλικά. Στο μα’Φρό θα βρεις έναν φιλόξενο χώρο για να διασκεδάσεις, να δουλέψεις ή απλώς να κάνεις ένα διάλειμμα μέσα στη μέρα, ενώ κάθε τόσο θα πετύχεις διάφορα events, από μπαζάρ και εκθέσεις μέχρι live και πάρτι με DJ sets.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

μα’Φρό

Διακοπές

Hot dog για πρωινό εκεί που είναι πάντα καλοκαίρι.

BRUNCH

Λεωφ. Ιωνίας 125, Άλιμος 210 9901910 Social: diakopes_ston_ alimo

οι διακοπές στον άλιμο είναι ένα tribute στην ατμόσφαιρα των ’60s, αυτή που έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε στις ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου. Ρετρό ποπ αισθητική, χρώματα, μοτίβα και μια διαβεβαίωση «εδώ έχει πάντα καλοκαίρι» συνθέτουν αυτό το στέκι στα νότια με τη μονίμως χαρούμενη διάθεση. Εδώ τα πράγματα είναι απλά, τόσο απλά που δεν χρειάζονται πολλές περιγραφές κι αυτό αποτελεί στάση ζωής για τους ανθρώπους τού Διακοπές. Ο κατάλογος εξάλλου τα λέει όλα: «ό,τι έχει μέχρι τις 15:00», «ό,τι παίζει στη βιτρίνα», «ό,τι παίζει μετά τις 15:00». Κάπως έτσι χωρίζεται γευστικά η μέρα εδώ, και το brunch είναι ουσιαστικά όλα τα πιάτα που μπορείς να δοκιμάσεις από το πρωί μέχρι το μεσημέρι. Πολλοί είναι εκείνοι που έρχονται για το περίφημο hot dog –ένα μπαμπάτσικο πιάτο με «απ’ όλα»–, το οποίο μάλιστα μπορείς να το παραγγείλεις μέχρι αργά, ενώ στο μενού επέστρεψε πρόσφατα και η vegan εκδοχή carrot dog, με γλασαρισμένο καρότο, καπνιστή πάπρικα και coleslaw. Κατά τα άλλα, το πρωινό στις Διακοπές έχει ομελέτα παραδοσιακή, ένα κλασικό πιάτο με αυγά και μπέικον, και μελάτα αυγά με σπανάκι που θυμίζουν λίγο μαμά να φωνάζει «φάε το αυγό σου!». Στα highlight μπαίνει και το αγγλικό μάφιν με διπλό τηγανητό αυγό, μπέικον και μαγιονέζα, που θα ξυπνήσει αναμνήσεις σε όποιον έχει ζήσει στην Αγγλία. Λαχταριστές είναι και οι δημιουργίες της βιτρίνας όπου φιγουράρουν cookies, carrot cake, κρουασάν βουτύρου και σοκολάτας αλλά και ένα best seller BLT σε εκδοχή κρουασάν που άνετα γίνεται breakfast on the go.

LiFO 26.03.26

57

BRUNCH

Νερατζιά

Αγαπημένες γεύσεις σε ένα στέκι που θυμίζει παλιά Αθήνα.

στη γωνία της ζαν μορεάς με τη βεΐκου, το Κουκάκι κρατά ακόμα κάτι από την αίσθηση της γειτονιάς. Η Νερατζιά ταιριάζει τέλεια με αυτή την ατμόσφαιρα ή, μάλλον, σε έναν βαθμό τη δημιουργεί, με το ρετρό ύφος της που θυμίζει κάτι από αρχοντική Αθήνα και με την ανοιχτή, φιλική της διάθεση, που σε κάνει να νιώθεις φίλος ακόμα κι αν έρχεσαι για πρώτη φορά. Το brunch εδώ έχει χαρακτήρα σπιτικό και τα πιάτα είναι αυτές οι εύκολες επιλογές που δεν χρειάζονται πολλή σκέψη γιατί σίγουρα θα βρεις το δικό σου αγαπημένο. Πολύ χαρακτηριστικές είναι οι αναφορές στην ελληνική παράδοση, όπως επίσης πολύ σημαντικό είναι ότι η ποιότητα παραμένει πάντα η ίδια, όσες φορές κι αν δοκιμάσεις το ίδιο πιάτο. Οι χειροποίητες τηγανίτες με φέτα, μέλι, φρέσκα φρούτα και κανέλα είναι από τα πιάτα που σε κερδίζουν για την ισορροπία ανάμεσα σε αλμυρό και γλυκό – ειδικά εκείνα τα πρωινά που δεν ξέρεις τι από τα δυο θέλεις περισσότερο. Ακολουθούν ο παραδοσιακός καγιανάς με ντομάτα, φέτα και φρέσκα μυρωδικά, η ομελέτα με σπανάκι, κολοκυθάκι, μανιτάρια και πιπεριά, το ανοιχτό σάντουιτς με τηγανητό αυγό, καπνιστό μπέικον και κρέμα γραβιέρας ή ένα αφράτο αλμυρό κρουασάν με scrambled eggs και μπέικον, που προσφέρει το δικό του twist στο brunch menu. Όσο για τις γλυκές επιλογές, δεν γίνεται να μη δοκιμάσεις τα pancakes με σοκολάτα, πραλίνα φουντουκιού, σάλτσα καραμέλας βουτύρου, τηγανητή μπανάνα και φουντούκια, ενώ στις πιο healthy προτάσεις πρωταγωνιστεί το γιαούρτι με χειροποίητη γκρανόλα, φρούτα εποχής, μέλι και homemade φιστικοβούτυρο. Γεύσεις που συνοδεύονται από έναν καφέ ή έναν χυμό μέσα σε ένα σκηνικό που εύκολα γίνεται κομμάτι της καθημερινότητάς σου.

Ζαν Μορεάς 6 210 9243025 Facebook: Neratzia Instagram: neratzia.gr

Lazy Pepe

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Στο Περιστέρι τρώμε brunch σε ένα street στέκι.

58

LiFO

το lazy pepe είναι ένα street στέκι που έχει άποψη. To όνομά του μεταφέρεται οπτικά στη μορφή ενός cool βάτραχου που θα τον συναντήσεις στους τοίχους του μαγαζιού, σε ένα πολύχρωμο mural που κάνει εντύπωση από μακριά. Αυτό από μόνο του δίνει το vibe του χώρου, οποίος δεν έχει αυστηρά όρια ανάμεσα στο μέσα και στο έξω. Το κομμάτι του καθιστικού με την ανοιγόμενη οροφή διαμορφώνεται ανάλογα με τον καιρό κι έτσι έχεις την αίσθηση ότι εδώ δεν υπάρχουν ούτε καιρικοί ούτε χωρικοί περιορισμοί. Το ίδιο ισχύει και για το φαγητό, που ξεκινά από νωρίς το πρωί με τον κατάλογο brunch και σερβίρεται μέχρι αργά, με μόνη διαφορά ότι γύρω στις 17:00 σταματούν τα αμιγώς πρωινά. Στην κουζίνα ο Νίκος Κουρκουνάκης ετοιμάζει πιάτα με γνώριμα ονόματα αλλά με νόστιμα twists που αλλάζουν τη γεύση. Στα μπεστ σέλερ το Croque Madame που σερβίρεται σε βάση από χειροποίητο κρουασάν βουτύρου και έχει μπεσαμέλ, μπέικον, αυγό τηγανητό και mix τυριών. Το Avocado Toast έρχεται σε πολύσπορο ψωμί με κρέμα αβοκάντο, 2 αυγά ποσέ και ντοματίνια κονφί, ενώ ξεχωρίζει και το Sandwich ομελέτα, ένα πιάτο όπου μέσα σε ψωμάκι lobster κλείνεται μια ομελέτα από 4 αυγά, με μπέικον, πιπεριά, μανιτάρια, mix τυριών, κέτσαπ και μαγιονέζα για εκείνα τα πολύ πεινασμένα πρωινά. Το Lazy Pepe σερβίρει και γλυκές προτάσεις, όπως το French toast με τσουρέκι, κρέμα patisserie και χειροποίητη μαρμελάδα φρούτων, αλλά και λαχταριστά pancakes σε διάφορες εκδοχές. Δεν λείπουν και οι πιο healthy προτάσεις με γιαούρτι, matcha και γκρανόλα ή η ομελέτα από ασπράδια με σπανάκι και μανιτάρια. Από το μεσημέρι και μετά παίζουν πολύ δυνατά τα μπέργκερ και τα lobster sandwiches που σερβίρονται μέχρι αργά, βάζοντας μια προσεγμένη εκδοχή του comfort food στο τραπέζι.

Περικλέους 1, Περιστέρι 6989 684171 Instagram: lazypepe.ath

26.03.26

Μεγάλη Βρεταννία Τα Weekends at Winter Garden είναι η απόλυτη εμπειρία.

BRUNCH

Ξενοδοχείο Μεγάλη Βρεταννία, Winter Garden City Lounge 210 3330748 grandebretagne. gr Σαβ. & Κυρ.

11:00-14:00

το weekends at winter garden είναι μια εμπειρία που απολαμβάνεις με όλες σου τις αισθήσεις γιατί δεν απευθύνεται μόνο στη γεύση. Τα Σαββατοκύριακα στο Winter Garden του ξενοδοχείου Μεγάλη Βρεταννία πρωταγωνιστεί η ιστορία του χώρου και η εντοπιότητα. Ο executive chef Αστέριος Κουστούδης αναδεικνύει τις ελληνικές πρώτες ύλες μέσα από κλασικές συνταγές και δημιουργεί πιάτα που απολαμβάνεις με έναν τελετουργικό τρόπο. Το πρώτο που φτάνει στο τραπέζι είναι ένα καλάθι με χειροποίητα κρουασάν βουτύρου, προζυμένιο ψωμί –που φτιάχνονται στον φούρνο του ξενοδοχείου–, σπιτική μαρμελάδα από ώριμα φρούτα εποχής και μέλι από τις κερήθρες στην Κερκίνη Σερρών. Δίπλα τους το αγνό, αιγοπρόβειο βούτυρο, το οποίο παράγεται από ζώα που εκτρέφονται με τροφές υψηλής διατροφικής αξίας στη Δεσκάτη Γρεβενών, και η χορτόπιτα που παρασκευάζεται με άγρια χόρτα του αγρού και συνδυάζεται με εκλεκτό, πρόβειο τυρί από τη Γωνιανή Κρήτης. Μικρές λεπτομέρειες που δεν προσπαθούν να εντυπωσιάσουν αλλά κάνουν τη διαφορά. Στα κυρίως πιάτα, η εμπειρία ακολουθεί το ίδιο υψηλό επίπεδο που καθορίζει η συνεργασία με επιλεγμένους παραγωγούς της χώρας. Μπορείς να διαλέξεις ανάμεσα στα βιολογικά αυγά μελάτα με καπνιστό σολομό και κρέμα πατάτας, τα vegetarian χειροποίητα ραβιόλι με ψητή κολοκύθα, μανιτάρια του δάσους και τρούφα, αλλά και αστακό Thermidor ή μοσχάρι Bourguignon σε φύλλο σφολιάτας με βουτυράτο πουρέ. Και μετά έρχονται τα γλυκά. Η πορτοκαλόπιτα από πορτοκάλια που καλλιεργούνται στο Άργος σερβίρεται με έναν μικρό θεατρικό τρόπο, περιχύνεται επιτόπου, μπροστά στον επισκέπτη, με σιρόπι και σερβίρεται με παγωτό κασάτο, ενώ στο μωσαϊκό, το μπισκότο αντικαθίσταται από καρύδι και δίνει μια άλλη διάσταση στην αγαπημένη αυτή γεύση. Το brunch στο Winter Garden συνοδεύεται από κρασί ή σαμπάνια, κι αυτό είναι κομμάτι της εμπειρίας, καθώς βρίσκεσαι σε ένα από τα λίγα μέρη της πόλης που ξέρουν ακόμα τι σημαίνει διαχρονική κομψότητα.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΞΕΝΟΔΟΧΕΊΟ

LiFO 26.03.26

59

good LiFO

ΕΧΕΙΣ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Μάνος Ντερβ

THE

CONTENT CREATOR

Ποιος είσαι και με τι ασχολείσαι; Ονομάζομαι Μάνος, γεννήθηκα και μεγάλωσα στη Θεσσαλονίκη. Πριν από 6-7 μήνες μετακόμισα στην Αθήνα λόγω δουλειάς, καθώς ασχολούμαι με τα social media. Πώς διαλέγεις τα ρούχα σου; Ανάλογα με τη διάθεση εκείνης της ώρας, αλλά επηρεάζομαι και από τάσεις που είναι στη μόδα – υπάρχουν πολλοί παράγοντες. Αυτό που φοράς τώρα σε τι mood σε βάζει; Με κάνει να νιώθω cool και κάπως μυστήριος. Αν μπορούσες να αλλάξεις τη δική σου ντουλάπα με κάποιου άλλου, ποιο πρόσωπο θα διάλεγες; Tον Χρήστο Σουλτάτη. Το έχουμε συζητήσει και του έχω εκφράσει την επιθυμία μου, αν και η δική μου ντουλάπα είναι ήδη πολύ καλοφτιαγμένη, με κομμάτια ένα προς ένα. Τι έχεις στις τσέπες σου ή στο τσαντάκι σου; Σκουπίδια, χαρτάκια, καρτελάκια, περιτυλίγματα – είμαι ακατάστατος. Όταν βάζω πλυντήριο, μου παίρνει γύρω στα 15 λεπτά για να αδειάσω τις τσέπες μου. Τι φοράς και πόσο κοστίζει; Timberland μποτάκια (€230), τζιν από Zara (περίπου €50), μπλουζάκι Acne Studios (€290) και δερμάτινο από Zara (€60). Πού πας τώρα; Κανονικά θα πήγαινα προπόνηση, αλλά σήμερα θα πάω για καφέ με την κολλητή μου, τη Μαρία, που ήρθε από Θεσσαλονίκη να με δει.

ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ ΦΩΤΟ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΛΑΣΚΑΡΙΔΟΥ

@manosderv

60

LiFO

26.03.26

ΌΤΑΝ Η ΒΙΩΣΙΜΌΤΗΤΑ ΧΩΡΆ ΣΕ ΜΙΑ ΣΕΛΊΔΑ

THE

good LiFO

Μια έκθεση για το σχολείο θυμίζει πόσο απλά μπορούν να εξηγηθούν τα πιο μεγάλα πράγματα.

Η

Άννα τελευταία περνάει το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας της μπροστά σε έννοιες που προσπαθούν να περιγράψουν κάτι πολύ μεγαλύτερο από αυτό που είναι. Βιωσιμότητα. Υπευθυνότητα. Κοινωνικό αποτύπωμα. Και η αλήθεια είναι πως αυτές οι έννοιες αποτελούνται από λέξεις που χρησιμοποιεί αρκετά συχνά στην καθημερινότητά της. Όμως τις τελευταίες εβδομάδες οι συγκεκριμένοι όροι βρίσκονται παντού. Σε σημειώσεις, drafts και διορθώσεις πάνω σε διορθώσεις. Η Άννα είναι μέρος της ομάδας στα γραφεία της Lidl Ελλάς που αυτή την εποχή δουλεύει πάνω στην ετήσια Έκθεση Βιωσιμότητας, μια έκθεση που κάθε χρόνο προσπαθεί να συγκεντρώσει σε λίγες σελίδες κάτι που στην πραγματικότητα συμβαίνει κάθε μέρα. Τον τρόπο δηλαδή που μια εταιρεία επηρεάζει τον κόσμο γύρω της. Στις συναντήσεις μιλούν για πολλά διαφορετικά πράγματα. Για τους παραγωγούς που μετρούν χρόνια συνεργασίας με την εταιρεία και προμηθεύουν τα καταστήματα με προϊόντα από την ελληνική γη. Για τους ελέγχους ποιότητας προτού ένα τρόφιμο φτάσει στο ράφι. Για πρωτοβουλίες που στηρίζουν κοινωνικές δομές, αλλά και για τις πρακτικές που μειώνουν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα μιας τόσο μεγάλης αλυσίδας. Κι όλα αυτά, τελικά, ενώνονται σε μια… πιο καθημερινή ιστορία. Μια ιστορία ευθύνης, διαφάνειας και συνεχούς βελτίωσης. Η έκθεση προσπαθεί να συγκεντρώσει όλους αυτούς τους δείκτες μαζί. Με στοιχεία, δράσεις και παραδείγματα, που δείχνουν όχι μόνο τι έχει ήδη γίνει, αλλά και πώς μπορεί να γίνει κάτι ακόμη καλύτερα την επόμενη χρονιά. Καμιά φορά, καθώς διαβάζει τις σελίδες, η Άννα σκέφτεται ότι η λέξη «βιωσιμότητα» ακούγεται λιγάκι θεωρητική. Όμως το απόγευμα, όταν επιστρέφει σπίτι, η λέξη εμφανίζεται ξανά, αλλά αυτήν τη φορά σε ένα εντελώς διαφορετικό μέρος. Στο τραπέζι της κουζίνας. Η κόρη της έχει απλώσει εκεί βιβλία, μολύβια και ένα μεγάλο μπλε τετράδιο. Η εικόνα είναι γνώριμη. Μια γόμα που έχει ήδη αφήσει τα σημάδια της και ένα μολύβι που περιστρέφεται ανάμεσα στα δάχτυλα με ανυπομονησία.

«Μαμά, μπορείς να με βοηθήσεις λίγο;» Η Άννα κάθεται δίπλα της. «Τι έχουμε;» Η μικρή γυρίζει το τετράδιο προς το μέρος της. «Έκθεση. Για τη βιωσιμότητα». Η Άννα γελάει. «Τι σύμπτωση! Κι εγώ αυτό κάνω όλη μέρα στο γραφείο». Η μικρή σηκώνει το βλέμμα με περιέργεια. «Δηλαδή γράφεις κι εσύ έκθεση;» «Κάπως έτσι. Μόνο που η δική μας είναι… λίγο μεγαλύτερη». Η κόρη της αρχίζει να ρωτά περισσότερα. Η Άννα σκέφτεται για λίγο πώς να εξηγήσει όσα χρειάζεται, χωρίς να ακουστεί σαν επαγγελματική παρουσίαση – αυτό θα ήταν λάθος. «Ε… προσπαθούμε να εξηγήσουμε τι σημαίνει να λειτουργεί μια εταιρεία με τρόπο που να σκέφτεται λίγο περισσότερο τον κόσμο γύρω της». Η μικρή την ακούει και ξεκινά να γράφει σκόρπιες προτάσεις στο τετράδιο, με εκείνον τον τρόπο που γράφουν τα παιδιά όταν προσπαθούν να βάλουν σε τάξη μια καλή ιδέα. Το να φροντίζεις τον κόσμο γύρω σου. Το να μη σπαταλάς όσα έχεις. Το να προσπαθείς να κάνεις τα πράγματα λίγο καλύτερα από πριν. Η Άννα διαβάζει τη σελίδα και χαμογελάει. Γιατί μέσα σε αυτές τις λίγες προτάσεις αναγνωρίζει κάτι πολύ οικείο. Την ίδια ιδέα που προσπαθεί να ετοιμάσει και η ίδια τα πρωινά στο γραφείο. Μόνο που εδώ δεν υπάρχουν δείκτες, στόχοι ή πίνακες. Υπάρχει απλώς μια ακατέργαστη σκέψη που μοιάζει αυτονόητη. Από αυτές που τα παιδιά καταλαβαίνουν αμέσως και οι μεγάλοι χρειάζονται σελίδες για να περιγράψουν. Η μικρή σηκώνει το κεφάλι. «Η δική σου έκθεση πόσες σελίδες είναι;» Η Άννα χαμογελάει. «Αρκετές». Η μικρή κλείνει το τετράδιό της με περηφάνεια. «Η δική μου είναι μία». Για λίγο η κουζίνα ανακτά την ησυχία της. Η Άννα μαζεύει τα βιβλία και σκέφτεται πως τελικά, σε ένα παιδικό τετράδιο, όλα χωράνε μονάχα σε λίγες σκόρπιες γραμμές. Ίσως γιατί η βιωσιμότητα, προτού γίνει έκθεση, σκοπός ή στρατηγική, είναι πρώτα απ’ όλα κάτι πιο απλό. Η προσπάθεια να κάνεις τα πράγματα λίγο καλύτερα από χθες. Και να συνεχίζεις να προσπαθείς και αύριο. Και ξανά. Και ξανά. Μέχρι να το πετύχεις και να συνειδητοποιήσεις ότι ο επόμενος κόσμος ίσως και να γίνει ελαφρώς καλύτερος από τον προηγούμενο.

LiFO 26.03.26

61

starfax

ΚΡΙΟΣ [21.3/20.4] Μια εβδομάδα οικονομικών υποσχέσεων και κοινωνικής έντασης σας περιμένει καθώς η Αφροδίτη εισέρχεται στον Ταύρο στον τομέα των περιουσιακών σας στοιχείων από τις 30/3 ως τις 23/4. Η δημιουργικότητα ή οι επαφές σας μπορεί να είναι το κλειδί για την απόκτηση κάποιου επιπλέον εισοδήματος και πιθανότατα θα έλκεστε από άτομα που είναι ιδιαίτερα αισθησιακά ή γειωμένα. Ο Απρίλιος ξεκινά με την Πανσέληνο στον Ζυγό στις 2/4 και θα πάρετε μια απόφαση σχετικά με μια στενή σχέση στον έρωτα ή στα επαγγελματικά. Ο Κρόνος θα κάνει σύνοδο με τον Ήλιο και αντίθεση με τη Σελήνη αυτή την περίοδο, επομένως θα νιώσετε τη σοβαρότητα και τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της επιλογής που πρόκειται να κάνετε. Από τις 3/4 έως το Σ/Κ, η σύγκρουση της Αφροδίτης με τον Πλούτωνα μπορεί να προκαλέσει μια σύγκρουση για ένα πρακτικό ζήτημα, πιθανώς με έναν φίλο.

ΤΑΥΡΟΣ [21.4/20.5] Ο Μάρτιος σάς αποχαι-

30 μ αρ τιου 4 α πρ ιλιου 20 26

ρετά με την είσοδο της Αφροδίτης στο ζώδιό σας κι η αγάπη πρόκειται να πάρει τον κεντρικό ρόλο αυτή την εβδομάδα. Από τις 30/3 έως τις 23/4, η γοητεία σας θα είναι στα ύψη και ο έρωτας θα ανθήσει. Η δημιουργικότητά σας είναι σίγουρο ότι θα κλιμακωθεί. Ο Απρίλιος ξεκινά με την Πανσέληνο στον Ζυγό στις 2/4 και η ενέργειά της θα είναι αισθητή. Αν εργάζεστε σκληρά για να ολοκληρώσετε ένα έργο εντός μιας προθεσμίας, αυτό μπορεί να έχει αντίκτυπο στο σώμα σας. Και αυτό θα συμβεί επειδή ο Κρόνος θα αντιταχθεί στην Πανσέληνο, δείχνοντας πόση συγκέντρωση και αφοσίωση θα είστε διατεθειμένοι να δώσετε σε αυτό το έργο. Προσέξτε πώς θα διαχειριστείτε τη σύγκρουση θελήσεων που μπορεί να προκαλέσει το τετράγωνο της Αφροδίτης με τον Πλούτωνα από τις 3/4 έως το Σ/Κ.

ΔΙΔΥΜΟΣ [21.5/21.6] Κρυμμένες πτυχές της ερωτικής σας ζωής πρόκειται να έρθουν στο φως. Βεβαιωθείτε ότι είστε έτοιμοι να αντιμετωπίσετε ό,τι αναδύεται με σαφήνεια και ανοιχτή καρδιά, καθώς η Αφροδίτη εισέρχεται στον Ταύρο, στο ασυνείδητό σας βασίλειο, από τις 30/3 έως τις 23/4. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει μια καταπιεσμένη επιθυμία ή κάποιο άλλο συναίσθημα που δεν έχετε ακόμη ξεδιαλύνει. Η Πανσέληνος στον Ζυγό στις 2/4 θα έχει να κάνει με την αγάπη. Μπορεί να κάνετε σχέδια για να παντρευτείτε, να αποκτήσετε ένα μωρό ή μπορεί να εργάζεστε επιμελώς για να ολοκληρώσετε ένα σημαντικό δημιουργικό έργο. Το θέμα πιθανότατα θα τελειώσει με μια άνθηση και θα σας κάνει πολύ ευτυχισμένους. Προσέξτε πώς θα διαχειριστείτε τα ζητήματα ελέγχου ή ζήλιας που μπορεί να προκαλέσει το τετράγωνο Αφροδίτης - Πλούτωνα από τις 3/4 έως το Σ/Κ.

ΚΑΡΚΙΝΟΣ [22.6/22.7] Η κοινωνική σας α πό τη μ αρ ιβ ίκυ κα λλέ ρ γ η (st ar f ax@ li f o. g r ) εικονογραφηση: bianka

62

LiFO

ζωή πρόκειται να ανθήσει, καθώς η Αφροδίτη εισέρχεται στον Ταύρο, στον τομέα της κοινότητάς σας, μεταξύ 30/3 και 23/4, ξυπνώντας την ανάγκη σας να ανήκετε κάπου και φέρνοντας ευχάριστες συναντήσεις με παλιούς φίλους και νέες επαφές. Αν αναζητάτε μια σχέση, ο ρομαντισμός μπορεί να έρθει μέσω ενός φίλου ή μιας ομάδας, ή ίσως η σχέση σας με έναν φίλο αρχίσει να αποκτά ερωτική χροιά. Η Πανσέληνος στον Ζυγό στις 2/4 μπορεί να φέρει τεράστιες αλλαγές στην καριέρα σας και στην επαγγελματική σας κατάσταση. Μπορεί να λάβετε

νέα ότι σας δόθηκε προαγωγή ή να σας προσφερθεί μια νέα θέση εργασίας. Ακόμα κι αν δεν αλλάξετε δουλειά, θα κερδίσετε τον θαυμασμό. Αγνοήστε τη ζήλια ή τα παιχνίδια εξουσίας που μπορεί να αναδυθούν με το τετράγωνο της Αφροδίτης με τον Πλούτωνα από τις 3/4 έως το Σ/Κ.

οπότε θα θελήσετε να παραμείνετε υγιείς για να τα καταφέρετε όλα.

ΤΟΞΟΤΗΣ [23.11/21.12] Η καθημερινότητά σας γίνεται πιο ευχάριστη από τις 30/3 που εισέρχεται η Αφροδίτη στον Ταύρο, και έως τις 23/4 θα μπορέσετε να διευθετήσετε εκκρεμότητες. Τα οικονομικά σας βελτιώνονται, επομένως θα έχετε την ευχέρεια να ασχοληθείτε με τον εαυτό σας. Εάν είστε ελεύθεροι, ο ρομαντισμός μπορεί να έρθει με άτομο από τον εργασιακό σας χώρο ή μέσω μιας δραστηριότητας που θα αφορά την ευεξία σας. Η Πανσέληνος στον Ζυγό στις 2/4 θα σας εστιάσει σε έναν φίλο ή σε μια κοινωνική εκδήλωση στην οποία θα έχετε την ευκαιρία να παρευρεθείτε. Το κόστος μπορεί να σας κάνει να το ξανασκεφτείτε. Θα είστε τόσο έντονα επικεντρωμένοι στο σπίτι και την οικογένεια, που μπορεί να επιλέξετε να χρησιμοποιήσετε τα χρήματα για βελτιώσεις στο σπίτι σας ή για να βοηθήσετε ένα μέλος της οικογένειάς σας.

ΛΕΩΝ [23.7/23.8] Τα ταλέντα σας θα εκτιμηθούν, επομένως βεβαιωθείτε ότι προωθείτε τον εαυτό σας με σθένος, καθώς η Αφροδίτη εισέρχεται στον Ταύρο, στον τομέα της καριέρας σας, από τις 30/3 έως τις 23/4. Η προώθηση των δεξιοτήτων σας στους εργοδότες ή η προώθηση των επιτευγμάτων σας στο κοινό θα σας βοηθήσει να ανεβάσετε την εργασία σας στο επόμενο επίπεδο. Η Πανσέληνος στον Ζυγό στις 2/4 μπορεί να φέρει ένα ταξίδι για επαγγελματικούς λόγους ή για αναψυχή και η αναχώρηση θα σας κάνει πολύ καλό. Έχετε εργαστεί σκληρά τον Μάρτιο για να ενισχύσετε την οικονομική σας θέση και να χτίσετε μεγαλύτερη ασφάλεια –και πετύχατε αυτόν τον στόχο– αλλά θα χρειαστείτε ένα διάλειμμα. Προσέξτε για πιθανή εξαπάτηση που μπορεί να προκαλέσει το τετράγωνο της Αφροδίτης με τον Πλούτωνα από τις 3/4 έως το Σ/Κ.

ΑΙΓΟΚΕΡΩΣ [22.12/19.1] Το πάθος και η δημιουργικότητα θα είναι στα ύψη, καθώς η Αφροδίτη εισέρχεται στον αισθησιακό Ταύρο και αφυπνίζει τον τομέα των απολαύσεων μεταξύ 30/3 και 23/4. Αυτή μπορεί να είναι μια εξαιρετική εποχή για ρομαντικές συναντήσεις, για να αφοσιωθείτε σε ένα δημιουργικό έργο ή οποιαδήποτε δραστηριότητα που πυροδοτεί το πάθος σας, ή για να δημιουργήσετε οικογένεια. Υπάρχει μια υπέροχη Πανσέληνος στον Ζυγό στις 2/4 που σας δυναμώνει, και αυτή θα μπορούσε να φέρει μια πολυαναμενόμενη προαγωγή ή μια προσφορά για μια νέα θέση. Με τον Κρόνο σε αντίθεση, ο φόρτος εργασίας σας θα είναι αυξημένος. Θα αμείβεστε καλά, αλλά τα οφέλη της εργασίας μπορεί να μην είναι της αρεσκείας σας ή μπορεί να προκληθούν κενά στην οικογένεια επειδή θα αφοσιωθείτε στα επαγγελματικά σας. Προσπαθήστε να ισορροπήσετε τον χρόνο μεταξύ της επαγγελματικής και της προσωπικής σας ζωής.

ΠΑΡΘΕΝΟΣ [24.8/22.9] Η ερωτική σας ζωή αρχίζει να βελτιώνεται αυτή την εβδομάδα, καθώς η Αφροδίτη εισέρχεται στον Ταύρο, στον τομέα της πνευματικής σας ανάπτυξης και εξερεύνησης, από τις 30/3 έως τις 23/4. Ο πλανήτης των σχέσεων μπορεί να προσφέρει ευκαιρίες για δημιουργία ερωτικής σχέσης με άτομο διαφορετικής κουλτούρας αν κάνετε ένα ταξίδι σε μακρινό προορισμό ή με κάποιο άτομο από τον χώρο των σπουδών, οπότε δώστε προσοχή στη διαίσθησή σας. Η Πανσέληνος στον Ζυγό στις 2/4 φωτίζει τον τομέα του εισοδήματός σας από την εργασία και των περιουσιακών στοιχείων. Η αντίθεση με τον Κρόνο και τον Ήλιο στον τομέα των κοινών σας πόρων φέρνει έκτακτα έξοδα. Προσπαθήστε να κοιτάξετε κάτω από την επιφάνεια ενός έντονου ζητήματος σχέσης που μπορεί να προκύψει όταν η Αφροδίτη συγκρούεται με τον Πλούτωνα από τις 3/4 έως το Σ/Κ.

ΥΔΡΟΧΟΟΣ [20.1/19.2] Το σπίτι και η οικογένειά σας θα αποτελέσουν προτεραιότητα από τις 30/3 που εισέρχεται η Αφροδίτη στον Ταύρο. Έως τις 23/4, θα είναι ιδανική εποχή για να αναζωογονήσετε το περιβάλλον διαβίωσής σας και να οργανώσετε συγκεντρώσεις με τους ανθρώπους που αγαπάτε. Η επανασύνδεση με έναν συγγενή με τον οποίο είχατε χαθεί θα είναι ικανοποιητική. Η Πανσέληνος στον Ζυγό στις 2/4 πραγματοποιείται στον τομέα της πνευματικής σας ανάπτυξης, αλλά θα είναι δύσκολη. Μπορεί να χρειαστεί να συγκεντρωθείτε για οικογενειακές υποθέσεις ή να επισκεφθείτε έναν πελάτη για να ολοκληρώσετε ένα συμβόλαιο. Μην περιμένετε ότι οι συνομιλίες θα κυλήσουν ομαλά ή εύκολα. Θα πρέπει να είστε προετοιμασμένοι για κάθε ενδεχόμενο, οπότε μείνετε σε εγρήγορση. Αποφύγετε τους ευαίσθητους ανθρώπους και τις καταστάσεις που μπορεί να προκαλέσει η σύγκρουση της Αφροδίτης με τον ανατρεπτικό Πλούτωνα από τις 3/4 έως το Σ/Κ.

ΖΥΓΟΣ [23.9/22.10] Ο τομέας των οικονομικών που σχετίζονται με κοινούς πόρους τονίζεται καθώς ο κυβερνήτης σας, η Αφροδίτη, εισέρχεται στον Ταύρο από τις 30/3 έως τις 23/4. Εκτός από το ότι θα έχετε αύξηση εσόδων μέσω τρίτων, θα έχετε και την ευκαιρία να βελτιώσετε την ερωτική σας ζωή. Η Πανσέληνος στο ζώδιό σας στις 2/4 θα μπορούσε να είναι ένα σημείο που θα σας ανοίξει τα μάτια στη σχέση σας. Ο Κρόνος θα κάνει σύνοδο με τον Ήλιο και θα αντιταχθεί άμεσα σε αυτήν την Πανσέληνο. Αυτό θα μπορούσε να σηματοδοτήσει μια δύσκολη στιγμή, κατά την οποία θα δείτε αυτό που ελπίζατε να μη δείτε. Αν ήσασταν προσγειωμένοι, δεν θα έχετε κανένα πρόβλημα. Αν όμως αποδίδατε αξιοθαύμαστες ιδιότητες στο άτομο που ερωτευτήκατε αλλά τελικά δεν άξιζε, αυτή η Πανσέληνος θα σας προσγειώσει.

ΣΚΟΡΠΙΟΣ [23.10/22.11] Ερωτικές περιπέτειες και βαθιά σύνδεση είναι στον ορίζοντα. Αξιοποιήστε στο έπακρο αυτήν τη γλυκιά ενέργεια που φέρνει η Αφροδίτη με την είσοδό της στον Ταύρο, στο πεδίο της σχέσης σας, μεταξύ 30/3 και 23/4. Ο πλανήτης της αγάπης μπορεί να φέρει μεγάλη χαρά μέσα από μια στενή σχέση. Ίσως να ενισχύσετε τη σύνδεση με τον σύντροφό σας ή, αν είστε μόνοι, να γνωρίσετε έναν θαυμαστή μέσω κάποιου κοντινού σας προσώπου. Οι επαφές με φίλους θα σας ανεβάσουν επίσης τη διάθεση. Προσέξτε την υγεία σας. Έχετε μια Πανσέληνο στον Ζυγό που φτάνει στον δωδέκατο οίκο σας στις 2/4, η οποία θα μπορούσε να μειώσει την ικανότητά σας να αποτρέψετε μια ίωση. Με το τετράγωνο του Ήλιου και του Κρόνου έχετε πολλή δουλειά μπροστά σας,

ΙΧΘΥΣ [20.2/20.3] Η γοητεία σας και ο

Sudoku No 891 2 8 1 6 2 8 6 9 1 5 3 1 6 4

1 3 8 5 4 4 9 7 1 4 3 7

Η λύση του προηγούμενου 5 8 9 2 7 1 3 4 6

7 4 1 3 9 6 8 2 5

3 6 2 5 4 8 1 9 7

4 9 3 1 2 5 6 7 8

1 7 6 4 8 3 2 5 9

8 2 5 9 6 7 4 3 1

2 5 4 6 1 9 7 8 3

6 3 7 8 5 4 9 1 2

9 1 8 7 3 2 5 6 4

τρόπος που χρησιμοποιείτε τις λέξεις βρίσκονται στο απόγειό τους, καθώς η Αφροδίτη ταξιδεύει στο νοητικό σας βασίλειο μεταξύ 30/3 και 23/4, εμπνέοντας την επικοινωνία. Ιδανική εποχή για να εκφράσετε την εκτίμησή σας στους ανθρώπους που σας ενδιαφέρουν ή να ασχοληθείτε με τη συγγραφή. Η Πανσέληνος στον Ζυγό στις 2/4 σάς βρίσκει να ασχολείστε με τα οικονομικά σας. Ο Κρόνος σε τετράγωνο και σύνοδο με τον Ήλιο δείχνει ότι θα είναι μια δύσκολη Πανσέληνος. Μπορεί να πληρώνετε λογαριασμούς και να λαμβάνετε χρήματα που σας οφείλονται. Εναλλακτικά, μπορείτε επίσης να εξετάζετε τις αποταμιεύσεις και τις επενδύσεις σας και να βρίσκετε τρόπους για να αυξήσετε την απόδοση του χαρτοφυλακίου σας. Πρέπει να αποφύγετε τις υπερβολές με τα χρήματά σας και τις περιττές δαπάνες.

26.03.26

LiFO 26.03.26

63