Τεύχος 883

883

FREE PRESS

29.01.2026

ΟΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ! ΔΩΡΕΑΝ ΟΔΗΓΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΚΑΘΕ ΠΕΜΠΤΗ

Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗ ΤΟΥ ΑΛΕΞΗ ΑΚΡΙΘΑΚΗ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ

2

LiFO

29.01.26

6 ΣΤΗΛΕΣ

index883

βασιλική σιουτη

πολιτικο επταημερο δημήτρης πολιτάκησ

shortcut

χάρησ καλαϊτζίδησ

ιλεκτρισιτυ

γιάννησ πανταζόπουλοσ

talking points

ΜΙΑ ΓΡΑΜΜΗ ΚΥΜΑ

250 ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΑΛΕΞΗ ΑΚΡΙΘΑΚΗ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ

στο εξωφύλλο: Λούνα παρκ, 1967, 61 x 146 εκ., τέμπερα και μελάνι σε χαρτί © The Estate of Alexis Akrithakis. Φωτογραφία: Boris Kirpotin

16

26

Ο ΧΡΉΣΤΟΣ ΛΟΎΚΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

14

75 ΛΕΠΤΑ ΜΕ ΤHΝ GREEK OAK SOCIETY AΦΙΕΡΩΜΑ

ΚΑΛΛΙΘΕΑΠΕΤΡΑΛΩΝΑ

38 29

www.lifo.gr ΔΥΟ ΔΕΚΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. ΒOΥΛΗΣ 22, 105 63 ΑΘΗΝΑ T 210 3254 290 F 210 3249 785 info@lifo.gr

εκδοτης/διευθυντησ

Στάθης Τσαγκαρουσιάνος chief executive officer/editor in chief Μιχάλης Μιχαήλ chief operating officer/commercial director Θανάσης Χαραμής creative director Γιάννης Καρλόπουλος διευθυντής συνταξησ Γιάννης Πανταζόπουλος διευθυντής εντυπησ εκδοσησ Τάσος Μπρεκουλάκης διευθυντής mikropragmata.lifo.gr Άρης Δημοκίδης υπευθυνη πολιτικου ρεπορταζ - ερευνασ Βασιλική Σιούτη αρχισυνταξία podcasts Μερόπη Κοκκίνη –––––– εμπορικο τμημα advertising director Ξένια Στασινοπούλου direct sales director Κώστας Μαντάς head of digital advertising Άννα Λαπαρδάγια direct sales Γιώργος Λυκουργιώτης advertising manager Πωλίνα Κουτσοβίλη (pkoutsovili@lifo.gr) advertising coordinator Κατερίνα Κουρμούζη (kkourmouzi@lifo.gr) head of creative Βασίλης Καψάσκης branded content managers Φιλιώ Ράγκου, Ιωάννα Παναγοπούλου digital campaign manager Γιώργος Γιαννή advertising executive Χριστίνα Καλλή –––––– ψηφιακή ανάπτυξη/προγραμματισμός lifo.gr Θανάσης Βιρβίλης, Γιώργος Ντούφας –––––– ατελιέ assistant creative director Ιωάννης Μαρκάκης αrt director Μαργαρίτα Καμαριώτη φωτογράφοι Σπύρος Στάβερης, Πάρις Ταβιτιάν, Freddie F. διαμόρφωση ψηφιακής εκδοσης Μαρούσα Θωμά, Ελπισία Σπαθάρη υπευθυνη υλης Μαρία Δρουκοπούλου διορθωση/επιμελεια κειμένων Μυρτώ Αθανασοπούλου, Μαρία Μανθοπούλου –––––– συντακτικη ομαδα Θοδωρής Αντωνόπουλος, Λουίζα Αρκουμανέα, Γιάννης Βασιλείου, Μίνα Καλογερά, Ντίνα Καράτζιου, Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος, Τίνα Μανδηλαρά, Αργυρώ Μποζώνη, Μαρία Παππά, Χρήστος Παρίδης, Δημήτρης Πολιτάκης, Γιώργος Τσαγκόζης συνεργατεσ Τζούλη Αγοράκη, Έφη Ανέστη, Αλέξανδρος Βουρλάκος, Ειρήνη Γιαννάκη, Λίνα Ιντζεγιάννη, Χάρης Καλαϊτζίδης, Ερωφίλη Κόκκαλη, Υρώ Κολιακουδάκη, Δημήτρης Κυριαζής, Χρυσέλλα Λαγαρία, Στέλλα Λιζάρδη, Νίκος Γ. Μαστροπαύλος, Νίκη Μηταρέα, Αγιάτη Μπενάρδου, Παναγιώτης Ορφανίδης, Γιάννης Παντελάκης, Σταυρούλα Παπασπύρου, Νικόλας Σεβαστάκης, Δέσποινα Τριβόλη, Φώντας Τρούσας, Θοδωρής Τσάτσος, Φώφη Τσεσμελή, Νίκος Τσέφλιος, Κορίνα Φαρμακόρη newsroom Αγάπη Βαρούνη, Μιχάλης Γιαννακίδης, Βασιλική Δρίβα, Ναζιγκέν Μάμο, Πέννυ Μαστοράκου, Μαρία Μπαρλή, Ελένη Ποσνακίδου, Λία Φασόλη –––––– podcasts/vidcasts καμερα-μονταζ Γεράσιμος Δομένικος ηχοληψια Φαίδωνας Κτενάς, Αλέξανδρος Αντωνίου social media Άκης Κατσούδας, Πέννυ Μαστοράκου –––––– λογιστηριο οικονομική διεύθυνση Δημήτρης Τασιόπουλος λογιστήριο Βασίλης Κοτρωνάκης, Άκης Ιωάννου, Έφη Ηλιοπούλου γραμματεία Βιβίκα Ανδριανάτου –––––– κωδικος εντυπου 7639 –––––– μετοχος/νομιμοσ εκπροσωποσ Ευστάθιος Τσαγκαρουσιάνος ––––––

MET 230578

παρακαλουμε

ανακυκλωστε

LiFO 29.01.26

3

Feedback

Η φωτογραφική διάταξη, η Όλγα Κεφαλογιάννη και η αντιπολίτευση

ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ

Η «τυραννία» του sold out

ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΓΙΑΝΝΑΚΙΔΗ

Η εκτέλεση του Άλεξ Πρέτι στη Μινεάπολη από συνοριακούς πράκτορες είναι εξοργιστική αλλά όχι πρωτοφανής. Δεν είναι καν η πρώτη μέσα στη χρονιά, ούτε μόνο στην Πολιτεία της Μινεσότα. Μόλις δεκαπέντε ημέρες νωρίτερα είχε προηγηθεί η δολοφονία της Ρενέ Γκουντ. Κρίνοντας από την αντίδραση της κυβέρνησης Τραμπ στους δύο θανάτους από πυρά ομοσπονδιακών πρακτόρων, το πιθανότερο είναι πως δεν θα είναι και οι τελευταίοι. Η ξεδιάντροπη προσπάθεια συγκάλυψης από κορυφαία κυβερνητικά στελέχη, παρά την ύπαρξη πολλαπλών βίντεο που αποδομούν το αφήγημά τους, αποκαλύπτει τις πραγματικές προθέσεις ενός περήφανα αυταρχικού καθεστώτος.

4

LiFO

LiFO.gr

Η εκτέλεση της δημοκρατίας

Το θέμα της τροποποίησης του νόμου για την επιμέλεια των παιδιών έπειτα από διαζύγιο, η οποία προωθήθηκε μέσω φωτογραφικής διάταξης σε ένα άσχετο νομοσχέδιο για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, εκθέτει την υπουργό Τουρισμού Όλγα Κεφαλογιάννη αλλά και την κυβέρνηση για πολλούς ακόμα λόγους πέρα από τον προφανή. Όχι δηλαδή μόνο επειδή η ίδια η υπουργός φαίνεται να προώθησε παρασκηνιακά τη συγκεκριμένη τροπολογία για να την αξιοποιήσει, αμέσως μετά την ψήφιση, σε δική της υπόθεση, ούτε επειδή την «έκρυψαν» στο νομοσχέδιο για τον ΟΠΕΚΕΠΕ (κάνοντάς την όμως αόρατη κατά τη διαβούλευση), αλλά και επειδή, σύμφωνα με την κρίση έγκριτων νομικών και καθηγητών της Νομικής, παραβιάζει μια σειρά από διατάξεις του Συντάγματος. Βεβαίως, το Σύνταγμα απαγορεύει και το να συζητούνται διατάξεις άσχετες με το περιεχόμενο του νομοσχεδίου που έρχεται κάθε φορά προς ψήφιση, αλλά, παρ’ όλα αυτά, συμβαίνει διαρκώς, και από αυτή την κυβέρνηση. Πρόκειται για μια αντισυνταγματική πρακτική, την οποία οι πολιτικοί της Νέας Δημοκρατίας επέκριναν όταν ήταν στην εξουσία ο ΣΥΡΙΖΑ με τους ΑΝΕΛ, αλλά μετά έκαναν και αυτοί τα ίδια. Το θέμα της φωτογραφικής διάταξης, κατά παραγγελία, όπως φαίνεται, της Όλγας Κεφαλογιάννη, εκθέτει όμως και την αντιπολίτευση, διότι κανένας τους δεν πήρε είδηση τι είχε συμβεί. Εξαιρείται ο βουλευτής Δράμας Θεόφιλος Ξανθόπουλος, ο οποίος, μιλώντας εκείνη την ημέρα στη Βουλή, είχε αναρωτηθεί «ποια συμφέροντα εξυπηρετεί η κυβέρνηση με την αιφνιδιαστική τροποποίηση της διάταξης της γονικής μέριμνας σε άσχετο νομοσχέδιο» και ο ίδιος ψήφισε κατά. Αλλά ούτε το ίδιο του κόμμα, ο ΣΥΡΙΖΑ, που ψήφισε «παρών», δεν του έδωσε σημασία και δεν ανέδειξε το θέμα, όπως δεν το ανέδειξε και κανένα άλλο, από δεξιά ή από αριστερά. Η υπόθεση αποκαλύφθηκε από τον πρώην σύζυγο της υπουργού Τουρισμού Όλγας Κεφαλογιάννη και σήμερα αντίδικό της, ο οποίος κατήγγειλε ότι η συγκεκριμένη διάταξη για την επιμέλεια τέκνων ενσωματώθηκε στο νομοσχέδιο στις 19ης Δεκεμβρίου 2025, λίγες ημέρες μετά από αρνητική πρωτόδικη δικαστική απόφαση σχετικά με την επιμέλεια των παιδιών τους, και ότι η ίδια ήταν το πρώτο πρόσωπο που έκανε χρήση άμεσα, καταθέτοντας αγωγή εναντίον του αμέσως μετά την ψήφισή της. Σήμερα τα κόμματα της αντιπολίτευσης μιλάνε για σκάνδαλο και κάποια ζητούν την παραίτηση του υπουργού Δικαιοσύνης, Γιώργου Φλωρίδη. Σκάνδαλο, το οποίο όμως πέρασε κάτω από τη μύτη τους, με μια τροπολογία που ψηφίστηκε με αντισυνταγματική πρακτική, χωρίς να την προσέξουν και χωρίς να αντιληφθούν ούτε τις συνέπειες ούτε τι εξυπηρετούσε. Δεν πρόκειται για μια ασήμαντη λεπτομέρεια αλλά για μια ουσιαστική παράλειψη της αντιπολίτευσης, η οποία εξηγεί εν μέρει και τον λόγο για τον οποίο βρίσκεται σε αυτή την κατάσταση και δεν πείθει τους πολίτες να την εμπιστευτούν.

ΒΙΒΛΙΟ Σ’ ένα αρχοντικό του 1892 θα βρεις το πιο ήσυχο βιβλιοκαφέ Το Booking Hill House στην Καλλιθέα είναι ένα ιδανικό στέκι για όσους αγαπούν το διάβασμα και τον καφέ αλλά και ένας ξεχωριστός χώρος που έλειπε από την πόλη. ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΥ

Η Ρήγα Φεραίου συγκαταλέγεται στους ωραιότερους δρόμους της Καλλιθέας. Μέσα σε μια πυκνοκατοικημένη γειτονιά, αυτό το ήσυχο δρομάκι λειτουργεί ως μικρή όαση, γεμάτη ιστορικές μονοκατοικίες. Πρόκειται για τα γνωστά «πέτρινα της Χαροκόπου», νεοκλασικά κτίσματα που εντυπωσιάζουν κάθε περαστικό. Ο αρχιτεκτονικός τους σχεδιασμός είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την τεχνοτροπία του Ερνέστου Τσίλερ, προσδίδοντας στον δρόμο μια διαχρονική αρχοντιά. Σε ένα από αυτά τα αρχοντικά, που είναι χτισμένο το 1892, στεγάζεται σήμερα το Booking Hill House, ένα βιβλιοκαφέ από εκείνα που τόσο λείπουν από την πόλη. Από τη στιγμή που περνάς την είσοδο, συνειδητοποιείς πως βρίσκεσαι σε ένα σπίτι στο οποίο η διακόσμηση, αλλά και ολόκληρη η φιλοσοφία του χώρου, είναι δομημένες γύρω από την αγάπη για την ανάγνωση. Ο θόρυβος των αυτοκινήτων εδώ απουσιάζει. Στο σαλόνι, το τζάκι, οι πολυθρόνες και τα γεμάτα ράφια δημιουργούν μια αίσθηση οικειότητας που μοιάζει αυθεντική. Τα βιβλία δεν βρίσκονται εδώ ως διακοσμητικά στοιχεία αλλά είναι τοποθετημένα σε κάθε σημείο προκειμένου να μπορούν να διαβαστούν ανά πάσα στιγμή.

pageviews

ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΣΙΟΥΤΗ

ti δ ι α β α σ α με αυ τη την εβ δομ α δ α σ το

ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ

podcasts που αξίζει να ακούσετε

Γιατί η υπόθεση αυτή εκθέτει και την αντιπολίτευση.

ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΗ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΥ

Προσπαθούσα μέσα στις γιορτές να κλείσω δύο εισιτήρια για μια παράσταση που ξεκινάει αρχές Φλεβάρη και θεωρείται από τις καλύτερες που ανεβαίνουν φέτος στην Αθήνα. Παρότι είχα δύο ολόκληρους μήνες περιθώριο, δυσκολεύτηκα πολύ να βρω δύο θέσεις στις οποίες να μη χρειάζεσαι περισκόπιο ή κιάλια για να βλέπεις τι συμβαίνει στη σκηνή, σε μέρα που δεν θα επέλεγα αν είχα τη δυνατότητα. Δεν στάθηκα, ωστόσο, εξίσου τυχερός όταν αμέλησα να βγάλω έγκαιρα εισιτήριο για διάσημη ξένη DJ που εμφανίζεται σε γνωστό κλαμπ του κέντρου. Ήδη αρχές Γενάρη είχαν εξαφανιστεί όλα τα early bird εισιτήρια, όπως και τα στοιχειωδώς οικονομικά – τα λίγα που απέμεναν ήταν πανάκριβα, τύπου σχεδόν δύο μεροκάματα, και παρότι η τύπισσα είναι εγγύηση, αποφάσισα ότι όχι, δεν θα άξιζε να δώσω τόσα ακόμα κι αν μου περίσσευαν, χώρια που την έχω ξαναδεί. Δεν ασχολήθηκα έκτοτε, αλλά στοιχηματίζω ότι είναι ήδη κι αυτή sold out.

5

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Ακολουθήστε τα podcasts της LiFO στην Apple, στο Spotify ή στο LiFO.gr

1

Οι 16 οσκαρικές υποψηφιότητες του «Sinners» δεν είναι έκπληξη!

«PULP FICTION» ΜΕ ΤΟΝ ΘΟΔΩΡΗ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟ

2

Η σκληρή αλήθεια για τον Καραγάτση: Η μετά θάνατον Καραγατσιάδα «ΜΙΚΡΟΠΡΑΓΜΑΤΑ» ΜΕ ΤΟΝ ΑΡΗ ΔΗΜΟΚΙΔΗ

3

Ο κουρέας που σκότωσε τρία παιδιά του «για να τα λυτρώσει από τη φτώχεια» «ΑΛΗΘΙΝΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ» ΜΕ ΤΟΝ ΝΙΚΟ ΤΣΕΦΛΙΟ

4

Ποια κόμματα αντέχουν, ποια τελειώνουν και ποια έρχονται «LIFO POLITICS» ΜΕ ΤΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ

5

«Sorry, not sorry»: Πώς να ζεις χωρίς ενοχές! «ΨΥΧΗ ΚΑΙ ΣΩΜΑ» ΜΕ ΤΗΝ ΤΖΟΥΛΗ ΑΓΟΡΑΚΗ

29.01.26

LiFO 29.01.26

5

talkofthetown 29 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ — 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2026 Νο 883

Η μία τραγωδία μετά την άλλη p Η επιμονή της θεαματικής βίας και ο νέος αμερικανικός εμφύλιος p Γιατί νιώθουμε όλοι κουρασμένοι; p

6

LiFO

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

Γιατί το βασικό πολιτικό πρόβλημα παραμένει στην αντιπολίτευση Συστημικοί, αντισυστημικοί και το αδιέξοδο της πολιτικής αλλαγής.

απ ό τh βασιλ ικη σιουτη

Στην Ελλάδα, από την επομένη των εθνικών εκλογών, τα κόμματα αρχίζουν ήδη να ασχολούνται με τις επόμενες. Ειδικά όταν βρισκόμαστε, όπως τώρα, έναν χρόνο πριν από αυτές, είναι αυτονόητο ότι το 2026 αντιμετωπίζεται ως προεκλογική περίοδος από το ελληνικό πολιτικό σύστημα. Δηλαδή όλοι οι βουλευτές, συμπεριλαμβανομένων των υπουργών, ασχολούνται σχεδόν αποκλειστικά με την επανεκλογή τους και η κυβέρνηση με το πώς θα διατηρήσει την εξουσία που έχει. Στην αντιπολίτευση, ασχολούνται με το πώς θα «ρίξουν τον Μητσοτάκη», χωρίς όμως να ξέρουν ούτε πώς θα το κάνουν, ούτε με ποια πρόταση διακυβέρνησης, και την ίδια στιγμή κάποιοι από αυτούς αγωνίζονται για την πολιτική τους επιβίωση. Έναν χρόνο πριν από τις εκλογές, το βασικό πολιτικό πρόβλημα το έχει η αντιπολίτευση, η οποία είναι κατακερματισμένη και, παρά την κυβερνητική φθορά, κανένα κόμμα δεν καταφέρνει να πείσει ότι αποτελεί την αξιόπιστη εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης. Ο διαχωρισμός σε συστημικούς - αντισυστημικούς που αναδεικνύεται ξανά τελευταία δεν τη βοηθάει, καθώς οι πολιτικές δυνάμεις που θέλουν να πάρουν την εξουσία από τη ΝΔ (ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, Νέα Αριστερά και Τσίπρας) θεωρούνται εξίσου συστημικές από το λεγόμενο αντισυστημικό εκλογικό κοινό, το οποίο σε έναν βαθμό (και όχι πλήρως) ταυτίζεται με τους παλιούς «αντιμνημονιακούς». Στα μάτια αυτού του κοινού, οι πολιτικοί του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΡΙΖΑ έχουν ψηφίσει μνημόνια και τα υποστηρίζουν μέχρι σήμερα, ενώ θεωρούν ότι ούτε οι πολιτικές τους διαφέρουν ριζικά από τη σημερινή κυβερνητική πολιτική. Το κοινό αυτό δείχνει να προτιμάει τα «τιμωρητικά» κόμματα, ακόμα και αν τα ίδια δεν είναι έτοιμα να αναλάβουν την εξουσία. Ανάμεσα στα δύο τμήματα της αντιπολίτευσης (συστημικής και αντισυστημικής) δεν φαίνεται να είναι εφικτή η συνεργασία. Ούτε καν ανάμεσα στα αριστερά κόμματά της. Είναι χαρακτηριστικές οι δηλώσεις ορισμένων εκπροσώπων του ΣΥΡΙΖΑ αυτές τις μέρες, με τις οποίες ξεκάθαρα απέκλεισαν από το «προοδευτικό μέτωπο» την Πλεύση Ελευθερίας και το ΜΕΡΑ25. Ο Αλέξης Τσίπρας, ο οποίος φιλοδοξούσε να ενώσει την κεντροαριστερά και την αριστερά, αποδεικνύεται ότι δεν μπορεί να ενώσει ούτε τα κομμάτια του ΣΥΡΙΖΑ, καθώς τόσο στον εναπομείναντα ΣΥΡΙΖΑ όσο και στη Νέα Αριστερά αρκετοί είναι εκείνοι που δεν δέχονται να βρεθούν ξανά υπό την ηγεσία του και θεωρούν την πολιτική του αποτυχημένη. Μπορεί δηλαδή οι περισσότεροι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ και της Νέας Αριστεράς, που αγωνιούν για την επανεκλογή τους, να είναι έτοιμοι να πάνε σε ένα κόμμα Τσίπρα, αν δημιουργηθεί, αφού θεωρούν (και έτσι είναι) ότι θα έχουν καλύτερες πιθανότητες από ό,τι εάν μείνουν υπό την ηγεσία των Φάμελλου και Χαρίτση, αλλά πολλά μεσαία στελέχη της αριστεράς δεν σκέφτονται με τον ίδιο τρόπο. Η δική τους οπτική εκφράζεται εν πολλοίς μέσα από το κείμενο της απόφασης του συνεδρίου της Νέας Αριστεράς που επέλεξε να αναδείξει σε ανάρτησή του ο Ευκλείδης Τσακαλώτος, προκειμένου να απαντήσει στο περιβάλλον του Αλέξη Τσίπρα που δυσαρεστήθηκε από την απουσία θετικών αναφορών στο πρόσωπό του. Στην απόφαση αυτή αναφέρεται ότι «το μέτωπο που υποστηρίζουμε δεν αποτελεί εφαρμογή αποτυχημένων κεντρώων ή κεντροαριστερών λύσεων. Ούτε συνεπάγεται τη ρευστοποίηση της αριστεράς ή τη μετατροπή της σε συνιστώσα μιας αφηρημένης δημοκρατικής παράταξης. Σε αυτή την κρίσιμη περίοδο, εξάλλου, προσωποπαγή κόμματα και προσωποκεντρικές στρατηγικές που έχουν αποδειχθεί ήδη αποτυχημένες στο παρελθόν αποπροσανατολίζουν τον κόσμο της αριστεράς και τον κόσμο της εργασίας και εμποδίζουν να δοθεί μια καθαρή συλλογική και ενωτική απάντηση στα σημερινά συστημικά προβλήματα».

29.01.26

LiFO 29.01.26

7

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

α πό τh βα σι λι κη σ ιου τη

talkofthetown

Έναν χρόνο πριν από τις εκλογές, το βασικό πολιτικό πρόβλημα το έχει η αντιπολίτευση, η οποία είναι κατακερματισμένη και, παρά την κυβερνητική φθορά, κανένα κόμμα δεν καταφέρνει να πείσει ότι αποτελεί αξιόπιστη λύση.

8

LiFO

Όχι μόνο στη Νέα Αριστερά αλλά και στην Πλεύση Ελευθερίας και στο ΜΕΡΑ25 και σε ένα μικρότερο μέρος του ΣΥΡΙΖΑ η «δημοκρατική παράταξη» είναι μια αφηρημένη έννοια που συνεπάγεται τη ρευστοποίηση της αριστεράς, για να υποστηριχθούν αποτυχημένες κεντρώες πολιτικές, «που ελάχιστα διαφέρουν από την πολιτική Μητσοτάκη», καθώς και προσωπικές στρατηγικές, όπως υποστηρίζουν πολλά στελέχη της αριστεράς. Και αυτοί είναι οι βασικοί λόγοι για τους οποίους πολλά μεσαία στελέχη και τμήματα της αριστερής βάσης δεν γοητεύονται από το ενδεχόμενο της επιστροφής του Τσίπρα. Όσο για το ΠΑΣΟΚ, δεν υπάρχει καμία περίπτωση να του αναγνωρίσει ποτέ πρώτο ρόλο. Ακόμα και τα υψηλόβαθμα στελέχη που βλέπουν θετικά τη συνεργασία του ΠΑΣΟΚ με τα κόμματα της αριστεράς και τον Τσίπρα, βλέπουν τους εαυτούς τους στους ηγετικούς ρόλους. Αλλά ποιο είναι το πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ σήμερα; Σύμφωνα με τον Νίκο Ανδρουλάκη, το πρόβλημα είναι ότι μετά την επανεκλογή του, οι συνυποψήφιοί του για την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ ποτέ δεν τον στήριξαν ουσιαστικά και δεν εργάστηκαν για την ενότητα του κόμματος, αλλά συνέχισαν να προωθούν τις προσωπικές τους φιλοδοξίες. Σύμφωνα με τους εσωκομματικούς του αντιπάλους, το πρόβλημα είναι ο ίδιος ο Νίκος Ανδρουλάκης που «δεν τραβάει», και θεωρούν ότι με έναν άλλον πρόεδρο το κόμμα θα πήγαινε καλύτερα. Ποιος έχει δίκιο; Όλοι σε έναν βαθμό. Είναι γεγονός δηλαδή ότι υπάρχουν συνυποψήφιοί του οι οποίοι άρχισαν να τον υποσκάπτουν από τη μέρα που επανεξελέγη και δεν σταμάτησαν να δημιουργούν προβλήματα και να δίνουν μια εικόνα εσωτερικού διχασμού.

Α

πό την άλλη, όμως, και ο ίδιος ο Νίκος Ανδρουλάκης δεν έδειξε να βελτιώνει τα τρωτά σημεία του μετά την επανεκλογή του, ούτε αξιοποίησε τον αέρα που αυτή του έδωσε. Άφησε να χαθεί το μομέντουμ και από το 20% που έδιναν στο ΠΑΣΟΚ κάποιες δημοσκοπήσεις μετά την επανεκλογή του, σήμερα κινείται στο 13%-13,5%. Αφενός δεν διόρθωσε τα λάθη του –κάποια τα επανέλαβε κιόλας–, αφετέρου συνέχισε να κινείται ακριβώς με τον ίδιο τρόπο που το έκανε πριν, χωρίς να αλλάξει ουσιαστικά τίποτα. Τη μεγαλύτερη πίεση αισθάνεται ότι του την ασκεί ο Χάρης Δούκας, που επιμένει, εκτός των άλλων, να αποκλειστεί κάθε πιθανότητα μετεκλογικής συνεργασίας του ΠΑΣΟΚ με τη ΝΔ με απόφαση συνεδρίου, κάτι που ο Νίκος Ανδρουλάκης δεν θέλει, για πολλούς λόγους. Ο βασικότερος είναι ότι ο κόσμος του ΠΑΣΟΚ που θέλει να ξαναβρεθούν στην κυβέρνηση είναι διχασμένος ως προς το ζήτημα των συνεργασιών. Πολλοί μπορεί να μη θέλουν τον Κυριάκο Μητσοτάκη, αλλά πολλοί δεν θέλουν ούτε τον Αλέξη Τσίπρα. Οπότε μια απόφαση σαν αυτήν που θέλει ο Δούκας, η οποία θα αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο της σύμπραξης με τα κόμματα της αριστεράς και τον Τσίπρα, πολλοί στο ΠΑΣΟΚ εκτιμούν ότι θα διώξει ψηφοφόρους τους στις εκλογές και θα τους στείλει στον Κυριάκο Μητσοτάκη. Προβλήματα όμως έχει και η ΝΔ, παρά την άνετη πρωτιά της στις δημοσκοπήσεις, αφού συνεχίζει να κινείται στα ποσοστά των ευρωεκλογών και πιο κάτω, κάτι που δεν επιτρέπει αισιοδοξία για αυτοδυναμία. Και αν η αυτοδυναμία δεν επιτευχθεί, θα πρέπει να υπάρξουν πολιτικές δυνάμεις με τις οποίες θα συμπράξουν. Η πρώτη προτίμηση του Κυριάκου Μητσοτάκη είναι το ΠΑΣΟΚ, αλλά ο Νίκος Ανδρουλάκης έχει αποκλείσει κάθε ενδεχόμενο συνεργασίας μαζί του. Ο Κυριάκος Βελόπουλος θα μπορούσε να είναι ο «Καμμένος» του Μητσοτάκη, αλλά κανένας στο Μέγαρο Μαξίμου δεν ενθουσιάζεται με αυτή την προοπτική. Μια μετατόπιση του ΠΑΣΟΚ προς τα αριστερά και το σενάριο της συνεργασίας με τον Τσίπρα και άλλα αριστερά κόμματα, σε περίπτωση που γινόταν αποδεκτή προεκλογικά η πρόταση Δούκα, εκτιμούν στο επιτελείο του πρωθυπουργού ότι «θα έδιωχνε τους κεντρώους ψηφοφόρους» και «θα πήγαιναν αναγκαστικά σε αυτόν». Κατά έναν παράδοξο τρόπο, δηλαδή, θεωρούν ότι η αριστερή στροφή που ζητά ο Δούκας στο ΠΑΣΟΚ εξυπηρετεί απολύτως τα νεοδημοκρατικά σχέδια. Η επικοινωνιακή πολιτική του Κυριάκου Μητσοτάκη μοιάζει συχνά με ένα εκκρεμές που κινείται μια προς τα δεξιά και μια προς τα αριστερά, ανάλογα με τις σκοπιμότητες που εξυπηρετεί κάθε φορά. Αυτή την περίοδο, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, αναμένεται να κινηθεί προς το κέντρο, προβάλλοντας μια στάση συναίνεσης και στοχεύοντας στη συσπείρωση των «συστημικών» ευρωπαϊστών ψηφοφόρων. Είναι πολύ ξεκάθαρο ότι θα συνεχίσει να παίζει το χαρτί της σταθερότητας και της ισχυρής ηγεσίας, αξιοποιώντας και τον γεωπολιτικό κίνδυνο. Θα προβάλει δηλαδή ότι σε μια εποχή ραγδαίων αλλαγών και αναδιατάξεων στον κόσμο, με τις ευρωατλαντικές σχέσεις να δοκιμάζονται και την Ε.Ε. στην πιο κρίσιμη στιγμή από την ίδρυσή της, η Ελλάδα χρειάζεται μια σταθερή και ισχυρή ηγεσία, την οποία, όπως θα ισχυρίζεται, μόνο εκείνος προσφέρει. Στο Μαξίμου αισιοδοξούν πως όταν πλησιάζουν οι εκλογές και τεθούν τα σκληρά διλήμματα από την κυβέρνηση, η αυτοδυναμία θα είναι πιο εφικτή. Την αλλαγή του εκλογικού νόμου ο πρωθυπουργός την απέκλεισε ξανά, και μέσα από τις προτάσεις για τους απόδημους θεωρούν ότι μπορεί να διευρύνουν κάπως την εκλογική τους βάση. Στην καλύτερη περίπτωση, όμως, θα κέρδιζαν τρεις βουλευτές, αλλά δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι θα βρουν τους 200 βουλευτές που χρειάζονται για να ισχύσουν οι αλλαγές από αυτές τις εκλογές. Κατά τα άλλα, η κυβέρνηση μπορεί να μιλάει πάλι για «πολυδιάστατο εκσυγχρονισμό» αλλά το πρόσφατο μπλακ άουτ στο αεροδρόμιο απέδειξε ξανά την απουσία εκσυγχρονισμού των βασικών υποδομών και δικτύων της χώρας. Στην πράξη, αρκείται στη μικροδιαχείριση με την άνεση που της δίνει η απουσία ισχυρής αντιπολίτευσης, που δεν μπορεί να την πιέσει για ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις. Το «προοδευτικό μέτωπο» ζητάει να «φύγει ο Μητσοτάκης» χωρίς να προβάλλει μια θετική πρόταση με συγκεκριμένες αλλαγές και έργα που πρέπει και μπορούν να γίνουν. Τις κατακερματισμένες δυνάμεις της αντιπολίτευσης αναμένεται να θέσει σε τεστ αντοχής και το «κόμμα Καρυστιανού» –αν δημιουργηθεί–, καθώς γοητεύει τους «αντισυστημικούς» ψηφοφόρους από δεξιά και από αριστερά. Μια νέα ανάδειξη του διαχωρισμού συστημικών - αντισυστημικών, όμως, ενδέχεται να συμβάλει επίσης στη συσπείρωση των συστημικών γύρω από τον Κυριάκο Μητσοτάκη, οπότε το μόνο ασφαλές συμπέρασμα είναι ότι η αντιπολίτευση και ειδικά οι δυνάμεις που θέλουν να πάρουν την εξουσία έχουν πολλή δουλειά να κάνουν τη χρονιά αυτή, αν θέλουν να έχουν κάποια προοπτική.

SHORTCUT

Η μία τραγωδία μετά την άλλη Το «ποτέ ξανά» φαίνεται να λησμονήθηκε. Ξανά.

από τον δημήτρη π ολι τά κ η

Ο κ. Τασούλας, μάλλον ο πιο κέρινος και ο πιο αντιπαθής ΠτΔ στην ιστορία του θεσμού, δεν βρήκε να πει ούτε μία κουβέντα για τις εργάτριες που έχασαν τόσο άδικα την ζωή τους στο παρανάλωμα της «Βιολάντα».

Π

οιο είναι το νόημα του Προέδρου της Δημοκρατίας; Ποιος είναι ο ρόλος του; Δεν χρειάζεται να αναζητήσει κανείς τις απαντήσεις στο σχετικό άρθρο του Συντάγματος, είναι ρητορικά τα ερωτήματα. Η στοιχειώδης απαίτηση των πολιτών είναι να μπορεί ο ανώτατος πολιτειακός άρχων να αρθρώσει δύο κουβέντες συμπόνιας και υποστήριξης σε περιστάσεις συλλογικού πένθους. Όμως ο κ. Τασούλας, μάλλον ο πιο κέρινος και ο πιο αντιπαθής ΠτΔ στην ιστορία του θεσμού, δεν βρήκε να πει ούτε μία κουβέντα για τις εργάτριες που έχασαν τόσο άδικα τη ζωή τους στο παρανάλωμα της «Βιολάντα», αυτής της πρότυπης και καινοτόμου βιομηχανίας με τα διαρκή «άλματα κερδοφορίας», αυτού του «success story» ή του «case study» της εγχώριας επιχειρηματικότητας, όπως δεν έπαψαν να τονίζουν τα μέσα ενημέρωσης ενώ ακόμα το σοκ από την τραγωδία ήταν νωπό. Την επόμενη μέρα πάντως, έσπευσε κι αυτός να εκδώσει ανακοίνωση για τον χαμό των φιλάθλων του ΠΑΟΚ στον αυτοκινητόδρομο της Ρουμανίας. Όσο όμως κι αν είναι τραγικό κι αβάσταχτο το πολύνεκρο δυστύχημα που στοίχισε τη ζωή στα νεαρά παιδιά που διέσχιζαν ανέμελα την Ευρώπη για να βρεθούν κοντά στην ομάδα τους, είναι επίσης ο ορισμός της «κακιάς της ώρας». Κάτι που εξαρχής σχεδόν ήταν φανερό ότι δεν μπορεί να ισχύει για το πολύνεκρο «εργατικό ατύχημα» στο εργοστάσιο μπισκότων στα Τρίκαλα, μία μέρα νωρίτερα. Εκεί υπάρχουν μαρτυρίες και καταγγελίες, υπάρχουν ευθύνες και αμέλειες εγκληματικού βαθμού. Δεν είναι ο εκάστοτε ΠτΔ για να μπλέκει με τέτοιες «γκρίζες ζώνες». Θα μπορούσε βέβαια έστω να συλλυπηθεί τις οικογένειες των θυμάτων, ούτε αυτό όμως του βγήκε. Ίσως στάθηκε κι εκείνος περισσότερο στα δημοσιεύματα που έκαναν λόγο για τα νόστιμα προϊόντα της εταιρείας και για τη σαγηνευτική μυρωδιά του μπισκότου που ανέδιδε το εργοστάσιο στη γύρω περιοχή και λιγότερο στις μαρτυρίες για τη μυρωδιά του υγραερίου που πλημμύριζε την ατμόσφαιρα τις μέρες πριν από τη μοιραία έκρηξη. Η μία τραγωδία μετά την άλλη. Αυτό είναι το μοιρολατρικό μοτίβο που κυριαρχεί από χθες. Το «ποτέ ξανά» λησμονήθηκε. Ξανά. Λόγω στενής χρονικής αλληλουχίας, οι δύο πολύνεκρες τραγωδίες συγχωνεύτηκαν σ’ έναν ηρωικό και πένθιμο πολτό στα social media, όπου το κοινό επιτελούσε το θλιβερό καθήκον του μέσω αυτοσχέδιων παραστάσεων τεχνητής νοημοσύνης στις οποίες τα θύματα συνυπήρχαν. Συγχρόνως, το βίντεο που δείχνει τη στιγμή της σύγκρουσης του βαν στη Ρουμανία θα πρέπει να προβλήθηκε και να αναλύθηκε ενδελεχώς από τους «ειδικούς» (τους πάντες δηλαδή) μέσα σε λίγες ώρες περισσότερες φορές κι από το περίφημο «φιλμ του Ζαπρούντερ» που είχε καταγράψει τη δολοφονία του Προέδρου Κένεντι. Για την πύρινη κόλαση στη «Βιολάντα» δεν υπάρχει αντίστοιχο ντοκουμέντο, αυτό όμως δεν εμπόδισε τα κανάλια να αναπαραστήσουν τις συνθήκες της τραγωδίας με «εικονικές» μεθόδους μνημειώδους αναισθησίας και κακογουστιάς.

29.01.26

LiFO 29.01.26

9

ΙΛΕΚΤΡΙΣΙΤΥ

TALKING POINTS

Η επιμονή της θεαματικής βίας και ο νέος αμερικανικός εμφύλιος Η θεαματική βία προσπαθεί να εγγυηθεί την επιβίωση της παρούσας τάξης την ώρα που οι συνθήκες νομιμοποίησής της καταρρέουν∙ ενδέχεται να καταφέρει ακριβώς το αντίθετο.

από τον χά ρ η κ α λ α ϊ τζί δ η

talkofthetown

H στρατηγική επιστροφής στη θεαματική βία είναι εξαιρετικά επισφαλής και ενδέχεται να υπονομεύσει τους στόχους της, επιταχύνοντας την κατάρρευση του status quo.

10

LiFO

Σ

το κλασικό του πλέον έργο Επιτήρηση και Τιμωρία (1975), ο Γάλλος φιλόσοφος Μισέλ Φουκό κάνει μια διάκριση ανάμεσα στις «κοινωνίες κυριαρχίας» της μοναρχικής, προκαπιταλιστικής Δύσης και τις «πειθαρχικές κοινωνίες», οι οποίες τις αντικατέστησαν στο τέλος του 18ου αιώνα. Οι πρώτες βασίζονται στην εξίσωση του κοινωνικού σώματος με τον βασιλιά, έτσι ώστε κάθε παραβίαση του νόμου να νοείται ως επίθεση στο πρόσωπο του μονάρχη. Η αποκατάσταση της τάξης απαιτεί την ορατή και βάναυση τιμωρία του ενόχου. Μορφές θεαματικής βίας, όπως δημόσιοι βασανισμοί και εκτελέσεις, επιδεικνύουν τη δύναμη της κυριαρχίας και εγγυώνται την υποταγή του πληθυσμού μέσω του φόβου.1 Παρά το γεγονός ότι η εξουσία έχει μεταλλαχθεί, προχωρώντας πέρα από αυτές τις μορφές, στην επιβολή της νόρμας μέσα απ’ την αστυνόμευση σωμάτων και ταυτοτήτων, κι ακόμα παραπέρα, στον διάχυτο έλεγχο μέσα απ’ την κυκλοφορία σε ρυθμιζόμενα περιβάλλοντα, βλέπουμε τη θεαματική βία της κυριαρχίας να επιστρέφει εμφατικά. Τη στιγμή που η κρίση του κλίματος, «της οικονομικής ανάπτυξης και του παγκόσμιου καθεστώτος των συνόρων» σηματοδοτεί «ότι η παρούσα τάξη δεν [μπορεί πλέον] να εγγυηθεί “την καλή ζωή” για όσους βρίσκονται στο καπιταλιστικό κέντρο», τα κράτη του πυρήνα στρέφονται όλο και περισσότερο σ’ έναν συνδυασμό «στρατιωτικής υποταγής στο εξωτερικό και ασφαλειοποιημένου τρόμου στο εσωτερικό» για να επιβιώσουν. Εγκαταλείπουν, συνεπώς, τα τελευταία ίχνη δημοκρατικής πολιτικής και φιλελεύθερων κανονιστικών αρχών και στρέφονται σε θεαματικές μορφές βίας, «που μετριάζουν την αντίσταση με το να συντηρούν το παρουσιαστικό της κυριαρχίας».2 Πώς αλλιώς μπορούμε να κατανοήσουμε την απαγωγή του Μαδούρο και της Φλόρες τα ξημερώματα της 3ης Ιανουαρίου, αν όχι ως μια κίνηση εντυπωσιασμού, μια επίδειξη ισχύος, ένα μήνυμα προς όποια ξένη χώρα ή όποιον κάτοικο των ΗΠΑ θα ήθελε να αμφισβητήσει την κυβέρνηση: Αν μπορούμε να κάνουμε αυτό, χωρίς συνέπειες, σ’ έναν αρχηγό κράτους, φαντάσου… Οι απειλές ενάντια στη Γροιλανδία παίζουν έναν αντίστοιχο ρόλο, όπως φυσικά και η στήριξη των δυτικών κρατών, με εσωτερικές αντιδράσεις που καταστέλλονται και, ξανά, ατιμωρησία, στη γενοκτονία των Παλαιστίνιων. Για τους πολίτες της Δύσης, η Γάζα δεν αποτελεί «μια μεμονωμένη περίπτωση ή ένα γεγονός που αντίκειται στον συλλογισμό μας, [αλλά] ένα ακραίο εργαστήριο της ατιμωρησίας» του κράτους, «ένα μάθημα εξουσίας».3 Αυτή η θεαματική βία δεν περιορίζεται στην εξωτερική πολιτική των κρατών του πυρήνα. Περνάει στο εσωτερικό, ως κρατική τρομοκρατία της «ασφάλειας», καθώς «η ατιμωρησία που κατακτήθηκε εκτός συνόρων στρέφεται προς τα μέσα και οι τεχνικές, τα αφηγήματα κι οι θεσμοί που συγκροτήθηκαν για να νομιμοποιήσουν την εξωεδαφική βία» επιστρέφουν (Sylvain George). Έτσι, οι μισθοφόροι και φασιστικοί πολιτοφύλακες της ICE απάγουν και δολοφονούν μετανάστες, μιμούμενοι τις επιχειρήσεις τού αμερικανικού στρατού στη Μέση Ανατολή, ενώ όσοι αντιστέκονται αντιμετωπίζονται ως «εγχώριοι τρομοκράτες», όπως αποκάλεσε ο Τραμπ τη Ρενέ Νικόλ Γκουντ. Η ίδια η εκτέλεση της Γκουντ συνιστά μια χαρακτηριστική μορφή θεαματικής βίας, που προσπαθεί να εγγυηθεί την επιβίωση της παρούσας τάξης μέσω του εκφοβισμού, την ώρα που οι συνθήκες νομιμοποίησής της καταρρέουν. «[Η αρχή της θανατοπολιτικής] δεν στοχεύει πλέον μόνο τους μετανάστες. Επιτιθέμενοι σε μια πολίτη-παρατηρήτρια, η ICE και η εξουσία που την καλύπτει στέλνουν ένα μήνυμα προς όλους: δεν υφίσταται πλέον ιδιότητα, δικαίωμα ή παρουσία που να εγγυάται, de facto, προστασία απέναντι στην κρατική βία όταν η τελευταία κρίνει ότι η τάξη –η δική της τάξη– διαταράσσεται» (Sylvain George). Ωστόσο, αυτή η στρατηγική επιστροφής στη θεαματική βία είναι εξαιρετικά επισφαλής και ενδέχεται να υπονομεύσει τους στόχους της, επιταχύνοντας την κατάρρευση του status quo. Ο Φουκό σημειώνει ότι ένας απ’ τους λόγους εγκατάλειψης της κυριαρχικής εξουσίας ήταν η εσωτερική της αδυναμία: αφενός, η ορατότητα της βίας (δημόσια εκτέλεση/βασανισμός) σημαίνει ότι ο λαός μπορεί να νιώσει συμπόνια για το θύμα και να ταυτιστεί με αυτό· αφετέρου, όταν η τιμωρία νοείται ως «εκδίκηση» απ’ τον βασιλιά ή το κράτος, μια ποινή που μοιάζει εσφαλμένη ή υπερβολική ανοίγει τον δρόμο για αμφισβήτηση των θεσμών και αντίποινα ενάντια σ’ εκείνους απ’ τον λαό. Σ’ αυτές τις στιγμές, το κράτος εμφανίζεται όχι ως καθολική, αόρατη δύναμη (το ουδέτερο πεδίο πάνω στο οποίο παίζονται οι ανταγωνισμοί των επιμέρους φατριών) αλλά ως ένας ακόμα «παίκτης», μια συμμορία η οποία μπορεί να ηττηθεί, καθώς ο εμφύλιος πόλεμος αναλαμβάνει εντονότερες και πιο απτές μορφές. Η κατάσταση στη Μινεσότα είναι ενδεικτική. Έπειτα απ’ την εκτέλεση της Γκουντ, η Πολιτεία μήνυσε την υπουργό Εσωτερικής Ασφάλειας και στελέχη της Υπηρεσίας Μετανάστευσης, ενώ ο κυβερνήτης Τιμ Γουόλς προετοίμασε την Εθνοφρουρά για να «προστατέψει τους πολίτες». Το υπουργείο Δικαιοσύνης έχει αρχίσει έρευνες εναντίον του Γουόλς και του δημάρχου της Μινεάπολης για παρεμπόδιση της ICE, ενώ ο Τραμπ απειλεί ότι θα χρησιμοποιήσει το «Insurrection Act» για να στείλει στρατεύματα με αρμοδιότητες επιβολής του νόμου στη Μινεσότα. Μεγαλύτερη σημασία απ’ τις λεκτικές και νομικές κόντρες των πολιτικών έχει η αυτοοργάνωση των κατοίκων και οι τοπικές αντιστάσεις που κορυφώνονται. Στη Μινεάπολη, πολίτες φτιάχνουν «ICE watchgroups», που παρακολουθούν την παρουσία οχημάτων και ανδρών της κυβέρνησης και ειδοποιούν τους γείτονές τους· ακτιβιστές διαδηλώνουν δυναμικά, όσο το θερμόμετρο κινείται ανάμεσα στους -20 και -30 βαθμούς Κελσίου· ένας νεοναζί influencer κυνηγιέται από πλήθη και ξεφτιλίζεται· στις 23 Γενάρη, η πόλη παραλύει από γενική απεργία με το σύνθημα «ICE out»· στις 24, η ICE σκοτώνει δεύτερο κάτοικο, τον διαδηλωτή Άλεξ Πρέτι· ακολουθούν οδοφράγματα και, στις 26, ο Τραμπ κάνει ένα βήμα πίσω, αποσύροντας κάποιους πράκτορες της ICE από την πόλη. Η κατάσταση παραμένει ανοιχτή, αλλά φαίνεται πως, τόσο στη Μινεάπολη όσο κι αλλού, παρατηρούμε μια αλλαγή παραδείγματος: τριάντα πέντε χρόνια έπειτα από την ανακήρυξη της μόνιμης αμερικανικής κοινωνικής ειρήνης του «τέλους της ιστορίας», οι κάτοικοι του γερασμένου Νέου Κόσμου μπαίνουν με ιλιγγιώδη ταχύτητα σε πιο βάναυσους και ιστορικούς καιρούς.

1 Michel Foucalt. (2011). Επιτήρηση και τιμωρία (μτφρ. Τάσος Μπέτζελος). Πλέθρον.

2 Ian Allan Paul. (2026). Εννέα θέσεις για την παρούσα και τη μέλλουσα τάξη (μτφρ. Μανώλης Ψ.). Hangover.

3 Sylvain George. (2026). Ρενέ Νικόλ Γκουντ ή το έγκλημα του βλέμματος (μτφρ. Σπύρος Στάβερης). LiFO.

ΑΝΤΙΓΟΝΗ ΓΙΝΟΠΟΥΛΟΥ «Γιατί νιώθουμε όλοι κουρασμένοι;» α π ό τ ο ν γ ι ά ν ν η π α ν τα ζ ό π ουλο

Η κόπωση, οι γρήγοροι ρυθμοί ζωής και η διαρκής ψηφιακή εγρήγορση: πώς φτάσαμε στη συλλογική εξάντληση; Η ψυχολόγος-παιδοψυχολόγος Αντιγόνη Γινοπούλου εξηγεί. Το αίσθημα της κόπωσης φαίνεται πλέον να είναι γενικευμένο. Πού οφείλεται αυτή η συλλογική εξάντληση και ποιοι παράγοντες της σύγχρονης ζωής την τροφοδοτούν; Η κόπωση που παρατηρούμε αλλά και που νιώθουμε δεν είναι τυχαία. Ζούμε σε μια εποχή με έντονους ρυθμούς, συνεχείς εναλλαγές και απαιτήσεις, όπου καλούμαστε να είμαστε γρήγοροι, παραγωγικοί, διαθέσιμοι, επιτυχημένοι και συναισθηματικά ανθεκτικοί ταυτόχρονα. Πολύ σημαντικό ότι όλα αυτά δεν αφορούν μόνο τους ενήλικες αλλά και τα παιδιά, όταν ξεκινά η σχολική ζωή. Οι ρυθμοί έχουν επιταχυνθεί για όλους, τα όρια μεταξύ δουλειάς και προσωπικής ζωής έχουν θολώσει και η αίσθηση ασφάλειας σε οικονομικό, κοινωνικό και προσωπικό επίπεδο κλονίζεται. Όλα αυτά κρατούν τον οργανισμό μας σε μια μόνιμη κατάσταση έντασης και εγρήγορσης και όποιος δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της εποχής, θεωρείται αποτυχημένος. Ο σύγχρονος άνθρωπος συνειδητοποιεί ότι ακόμη και το συνεχές σκρολάρισμα τον εξαντλεί. Πώς επηρεάζει η αδιάκοπη ψηφιακή διέγερση τον εγκέφαλο και την ψυχική μας ενέργεια και τι μπορούμε πρακτικά να κάνουμε για να προστατευτούμε; Το συνεχές σκρολάρισμα αποτελεί πια αυτόματη κίνηση του χεριού μας, δείγμα της εξάρτησης από το κινητό. Το εντυπωσιακό είναι ότι από το σκρολάρισμα υπάρχει μια αναμονή χωρίς να ξέρουμε τι ακριβώς να περιμένουμε. Μπορεί να φαίνεται ακίνδυνο, όμως στην πραγματικότητα κρατά τον εγκέφαλο σε μόνιμη εγρήγορση και δημιουργεί εξάρτηση. Κάθε νέα εικόνα, είδηση ή ειδοποίηση είναι ένα μικρό ερέθισμα που ζητά προσοχή. Ο εγκέφαλος δεν προλαβαίνει να ξεκουραστεί, να επεξεργαστεί ή να «χωνέψει» τις πληροφορίες. Αυτό οδηγεί σε πνευματική κόπωση, μειωμένη συγκέντρωση και αίσθηση κενού. Τι μπορούμε να κάνουμε πρακτικά; Να αποφεύγουμε όσο μπορούμε τα ηλεκτρονικά μέσα στις μικρές ηλικίες και όταν δεν μπορούμε να το αποφύγουμε, να θέτουμε όρια. Όσον αφορά τους ενήλικες, αποφυγή οθονών πριν από τον ύπνο και στιγμές σκόπιμης αποσύνδεσης, όπου επιτρέπουμε στον εαυτό μας ξεκούραση χωρίς συνεχή ερεθίσματα. Η ξεκούραση σήμερα μοιάζει συχνά με πολυτέλεια ή δημιουργεί ενοχή. Πώς μπορούμε να επανανοηματοδοτήσουμε την ανάπαυση και να τη διεκδικήσουμε χωρίς να νιώθουμε ότι «τεμπελιάζουμε»; Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε μεγαλώσει με την ιδέα ότι η αξία μας συνδέεται με το πόσο εργαζόμαστε και όχι με το ποιοι είμαστε. Έτσι, η ξεκούραση βιώνεται ως κάτι που πρέπει να αγωνιστούμε για να κερδίσουμε. Στην πραγματικότητα, η ανάπαυση δεν είναι πολυτέλεια αλλά βασική ψυχική και σωματική ανάγκη. Όταν ξεκουραζόμαστε δεν παραιτούμαστε από τις υποχρεώσεις μας αλλά φροντίζουμε τον εαυτό μας προσφέροντάς του ανάπαυση, που μας επιτρέπει να είμαστε καλά, αποδοτικοί και να αντέχουμε. Αν δούμε την ξεκούραση ως πράξη αυτοφροντίδας και πρόληψης της εξουθένωσης, τότε σταδιακά θα μειωθεί και η ενοχή που νιώθουμε. Κατά πόσο παίζουν ρόλο οι κοινωνικές συγκρίσεις και η διαρκής έκθεση στις «τέλειες ζωές» των άλλων στην αίσθηση εξάντλησης και ανεπάρκειας; Παρατηρούμε ότι πολλοί άνθρωποι εκθέτουν τη ζωή τους στα social media και τις περισσότερες φορές η ζωή τους παρουσιάζεται ως ιδανική. Το γεγονός αυτό οδηγεί στη σύγκριση και δημιουργεί ζήλια, με αποτέλεσμα αρκετοί άνθρωποι να νιώθουν ανεπαρκείς.

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

29.01.26

LiFO 29.01.26

11

ΑΔΜΗΕ Επενδύει σε προηγμένες τεχνολογίες για ένα πιο ασφαλές και ανθεκτικό ενεργειακό μέλλον

Με έμφαση στην καινοτομία και τον ψηφιακό μετασχηματισμό, ο ΑΔΜΗΕ εργάζεται για την ενίσχυση της ασφάλειας, της σταθερότητας και της ποιότητας ηλεκτροδότησης.

Η αξιόπιστη παροχή ηλεκτρικής ενέργειας σε κάθε γωνιά της χώρας, σε κάθε σπίτι, επιχείρηση ή κρίσιμη υποδομή βρίσκεται στον πυρήνα της αποστολής του Ανεξάρτητου Διαχειριστή Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας. Με έμφαση στην καινοτομία και τον ψηφιακό μετασχηματισμό, ο ΑΔΜΗΕ εργάζεται για την ενίσχυση της ασφάλειας, της σταθερότητας και της ποιότητας ηλεκτροδότησης για όλους τους καταναλωτές και υλοποιεί ένα ευρύ φάσμα πρωτοβουλιών. Η λειτουργία του υπερσύγχρονου Κέντρου Ψηφιακής Συντήρησης (Digital Maintenance Center – DMC), σε συνδυασμό με το πρόγραμμα επιτήρησης νευραλγικών ηλεκτρικών υποδομών με drones και άλλα τεχνολογικά μέσα, σηματοδοτεί τη μετάβαση από τις παραδοσιακές διαδικασίες συντήρησης σε εξελιγμένες τεχνικές διαχείρισης του Συστήματος Μεταφοράς, εφάμιλλες αυτών που εφαρμόζουν οι πιο προηγμένοι Ευρωπαίοι και διεθνείς Διαχειριστές. Το Ψηφιακό Κέντρο Συντήρησης αποτελεί βασικό πυλώνα του ψηφιακού μετασχηματισμού του ΑΔΜΗΕ, καθώς στην εγκατάσταση αυτή προοδευτικά θα καταλήγουν δεδομένα από όλο το ηλεκτρικό σύστημα, τα οποία θα αξιολογούνται με τη χρήση προηγμένων αλγορίθμων Τεχνητής Νοημοσύνης και Μηχανικής Μάθησης. Βασισμένος σε υψηλά διεθνή πρότυπα, ο σχεδιασμός του Ψηφιακού Κέντρου Συντήρησης θα επιτρέπει τη συνεχή παρακολούθηση της κατάστασης κρίσιμου εξοπλισμού, την πρόβλεψη πιθανών βλαβών και τη λήψη αποφάσεων σε πραγματικό χρόνο, για την πρόληψη αστοχιών και τη βελτίωση της αξιοπιστίας των υποδομών.

ΤΟ ΝΕΟ ΨΗΦΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΣΥΝΤΉΡΗΣΗΣ Η συλλογή των δεδομένων που τροφοδοτούνται στο Ψηφιακό Κέντρο πραγματοποιείται μέσω συστημάτων παρακολούθησης πραγματικού χρόνου που είναι εγκατεστημένα σε γραμμές με-

ταφοράς, αυτομετασχηματιστές και άλλες κρίσιμες υποδομές, καθώς και μέσω drones και ειδικών καμερών. Το DMC αναλύει τις πληροφορίες που λαμβάνει από το πεδίο, εντοπίζει άμεσα ανωμαλίες, ιεραρχεί κινδύνους και προτεραιοποιεί ενέργειες συντήρησης, ενώ παράλληλα μελετά τις μακροπρόθεσμες τάσεις που επηρεάζουν τη λειτουργική κατάσταση των παγίων. Μέσω αυτόματων ειδοποιήσεων και εντολών προς εξειδικευμένα τεχνικά κλιμάκια, διασφαλίζεται η ταχεία επαλήθευση συμβάντων και η έγκαιρη δρομολόγηση διαδικασιών αποκατάστασης. Στο προσεχές διάστημα προβλέπεται η ενίσχυση του Κέντρου με πρόσθετα μοντέλα AI, real-time συστήματα ειδοποίησης και αυτοματοποιημένες διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΚΑΙ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ Ήδη από τον Οκτώβριο του 2025 έχει τεθεί σε λειτουργία το νέο Επιχειρησιακό Κέντρο Επιτήρησης Υποδομών και Εγκαταστάσεων του ΑΔΜΗΕ, μία νέα, υπερσύγχρονη κτιριακή εγκατάσταση όπου στεγάζονται υπηρεσίες που αφορούν τη διαχείριση των υποδομών και τη συντήρηση του Εθνικού Συστήματος Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας. Στο κτίριο στεγάζεται επίσης το νέο Χημείο, το Εργαστήριο Τηλεπικοινωνιών και το Εργαστήριο Νέας Τεχνολογίας και Αυτοματισμών που μέχρι σήμερα είχαν έδρα στις εγκαταστάσεις του Διαχειριστή στο Ρουφ. Σκοπός του Επιχειρησιακού Κέντρου Επιτήρησης Υποδομών και Εγκαταστάσεων είναι να ελέγχει την αποτελεσματικότητα και την κατάσταση λειτουργίας των υποδομών του ΑΔΜΗΕ, αποστέλλοντας τα σημαντικότερα δεδομένα που συλλέγει στο Ψηφιακό Κέντρο Ελέγχου Συντήρησης προκειμένου να εξασφαλίζεται η συνεχής παρακολούθηση, η έγκαιρη αντιμετώπιση προβλημάτων και η προληπτική συντήρηση του εξοπλισμού.

ΤΑ DRONES Σημαντικό εργαλείο για τη λειτουργία του Κέντρου αποτελούν τα Συστήματα Μη Επανδρωμένων Αεροσκαφών (drones) τα οποία, πέραν της επιτήρησης του συνόλου των εγκαταστάσεων και των Γραμμών Μεταφοράς στην Αττική που ξεκίνησε το καλοκαίρι του 2025, κατά τη διάρκεια της περσινής αντιπυρικής περιόδου, συνεισέφεραν και στο έργο της Πολιτικής Προστασίας. Ειδικότερα, οι πληροφορίες και οι εικόνες που συνέλεξαν κατά τη διάρκεια των πυρκαγιών λειτούργησαν επικουρικά για το Ενιαίο Συντονιστικό Κέντρο Επιχειρήσεων και Διαχείρισης Κρίσεων (ΕΣΚΕΔΙΚ) του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, το οποίο συντονίζει το έργο της κατάσβεσης των πυρκαγιών σε ολόκληρη τη χώρα. Ακόμη, στο νέο Επιχειρησιακό Κέντρο έχουν συνδεθεί και παρακολουθούνται συνδυαστικά τα Online Monitoring Systems (OLMS) ηλεκτρολογικού εξοπλισμού και το Σύστημα Γεωγραφικών Πληροφοριών (GIS), ώστε να επιβεβαιώνονται και να ελέγχονται σε βάθος τα δεδομένα των drones. Η νέα κτιριακή υποδομή τοποθετεί τον ΑΔΜΗΕ στις πρώτες θέσεις μεταξύ των Ευρωπαίων Διαχειριστών όσον αφορά την ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών και την επίτευξη του οράματος για τα Έξυπνα Δίκτυα (Smart Grids), με στόχο την αντιμετώπιση των προκλήσεων της νέας εποχής.

12

LiFO

29.01.26

LiFO 29.01.26

13

TAL K OF THE TOWN

σ υ ν εν τ ευξη: μ. ηul o t φω τ ογ ραφ ι εσ: παρι σ ταβι τ ι αν

Η ομάδα Greek Oak Society – Φίλοι Βελανιδιάς καταγράφει τις αιωνόβιες βελανιδιές και προσπαθεί να διασώσει και να διαδώσει με σπορές και δεντροφυτεύσεις ένα πανάρχαιο δέντρο που έχει τις ρίζες του στη μινωική εποχή.

75' με την

Greek Oak Society 14

LiFO

29.01.26

Δεν υπάρχουν «άκαυτα» δέντρα. Η αντίληψη ότι η βελανιδιά δεν καίγεται αποτελεί μύθο. Η πραγματική της αντοχή δεν έγκειται στην απουσία καύσης, αλλά στην ικανότητά της να επιβιώνει και να επανέρχεται.

www.facebook.com/groups/ greekoaksociety/ www.instagram.com/ greek_oak_society/

Ο Ηρακλής και ο Χρήστος φωτογραφήθηκαν σε μια βελανιδιά στον Γέρακα για την οποία βρίσκεται σε εξέλιξη καμπάνια συλλογής υπογραφών ώστε να χαρακτηριστεί ως Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης, μια πρωτοβουλία του ιδιαίτερα δραστήριου βελανιδόφιλου και δημοτικού συμβούλου Παλλήνης Δημήτρη Καρρά.

έμαθα για την ύπαρξη της greek oak society – Φίλοι Βελανιδιάς από το Facebook. Είναι μια ομάδα που δημιουργήθηκε από τον Ηρακλή T., με σκοπό «να είναι ένας ενιαίος χώρος όπου θα συγκεντρώνονται αξιόπιστα στοιχεία για οτιδήποτε έχει να κάνει με τις βελανιδιές και θα γίνεται σωστή καταγραφή». Σήμερα η ομάδα έχει 3.000 μέλη, φίλους της βελανιδιάς, αριθμό σημαντικό, από την άποψη ότι αφορά δραστηριότητες και ανταλλαγή πληροφοριών για ένα μόνο δέντρο. Τα μέλη της ομάδας καταγράφουν αιωνόβιες βελανιδιές που έχουν καταφέρει να γλιτώσουν από τις πυρκαγιές ή την υλοτομία (η βελανιδιά έχει άριστης ποιότητας, ανθεκτικό ξύλο), συλλέγουν ώριμα βελανίδια προσέχοντας να μη διαταράξουν την ισορροπία της περιοχής, τα διαχωρίζουν και επιλέγουν αυτά που έχουν τις περισσότερες πιθανότητες να βλαστήσουν. Στη συνέχεια τα φυτεύουν σε δοχεία στο σπίτι, τα μεγαλώνουν και μετά τα μεταφέρουν στη φύση, σε μέρη όπου μπορούν να επιβιώσουν. Ή μεταφέρουν σπόρους σε μέρη που χρειάζονται αναδάσωση ή έχουν εξαφανιστεί οι ντόπιες βελανιδιές, φροντίζοντας να έχουν τις συνθήκες για να βλαστήσουν. Η βελανιδιά υπήρχε σε μεγάλο αριθμό στην Αττική· δέντρα με πλούσια βλάστηση που προσέφεραν τη σκιά τους, βιότοπος για ένα σωρό είδη πουλιών και εντόμων, με μεγάλο και βαθύ ριζικό σύστημα που προστάτευε το χώμα από τη διάβρωση. Σήμερα έχουν απομείνει ελάχιστες. «Η ομάδα δημιουργήθηκε πριν από περίπου δύο χρόνια, όταν άρχισα να ασχολούμαι πιο συστηματικά με τις βελανιδιές και να αναζητώ επιστημονικά άρθρα ή πληροφορίες για συγκεκριμένα δέντρα», λέει ο Ηρακλής. «Αυτό που διαπίστωσα ήταν ότι οι διαθέσιμες πληροφορίες ήταν αποσπασματικές, συχνά ατεκμηρίωτες και διάσπαρτες σε άρθρα copy-paste, αναρτήσεις ή τοπικές αναφορές. Έτσι προέκυψε η ανάγκη να δημιουργηθεί ένας ενιαίος χώρος όπου θα συγκεντρώνονται αξιόπιστα στοιχεία και άρθρα για οτιδήποτε έχει να κάνει με τις βελανιδιές και θα γίνεται σωστή καταγραφή. Ξεκίνησε λοιπόν μια προσπάθεια καταγραφής αιωνόβιων βελανιδιών, στα πρότυπα αντίστοιχων ξένων εγχειρημάτων. Δεν με ενδιέφερε απλώς η αναπαραγωγή όσων πληροφοριών υπήρχαν ήδη, αλλά η προσωπική έρευνα και η προσθήκη τόσο επιστημονικών όσο και λαογραφικών στοιχείων. Για κάθε δέντρο προσπαθώ να έρχομαι σε άμεση επικοινωνία με κατοίκους της περιοχής και τοπικούς φορείς, ώστε να συγκεντρώνονται πρωτότυπες πληροφορίες, μαρτυρίες και φωτογραφικό υλικό. Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία δίνω στην επικοινωνία και τη συνεργασία με επιστήμονες του χώρου, καθώς με ενδιαφέρει οι πληροφορίες που συγκεντρώνονται να είναι όσο το δυνατόν πιο έγκυρες, τεκμηριωμένες και επιστημονικά αξιόπιστες. Σταδιακά, αυτό έφερε σε επαφή τη σελίδα με όλο και περισσότερο κόσμο, που άρχισε να στέλνει υλικό για δέντρα που δεν γνώριζα. Όλη αυτή η επικοινωνία, η ανταλλαγή πληροφοριών και η αλληλεπίδραση άρχισαν σταδιακά να διαμορφώνουν μια κοινότητα ανθρώπων από διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας και με διαφορετικά υπόβαθρα, αλλά με πραγματικό ενδιαφέρον και κοινή αγάπη γι' αυτά τα δέντρα. Παράλληλα, με ενδιέφερε έντονα και το κομμάτι της αναπαραγωγής των βελανιδιών και της δεντροφύτευσης, οπότε, μαζί με την καταγραφή αιωνόβιων δέντρων, άρχισα να ασχολούμαι πιο πρακτικά και με αυτό το πεδίο. Μέσα από αυτήν τη διαδικασία ήρθα σε επαφή με ανθρώπους με κοινό πάθος, πολύ μεγαλύτερη εμπειρία και γνώσεις, από τους οποίους έμαθα και συνεχίζω να μαθαίνω πολλά, καθώς αρκετοί από αυτούς συμμετείχαν ενεργά σε δράσεις και σχετικά εγχειρήματα πολύ πριν από εμένα. Με τον καιρό, αυτή η ανταλλαγή γνώσης και εμπειρίας οδήγησε στη διαμόρφωση του βασικού πυρήνα της ομάδας και στο να περάσουμε από μια ατομική προσπάθεια σε ένα συλλογικό εγχείρημα, οργανώνοντας πλέον δικές μας, αυτόνομες δράσεις. Για τον κεντρικό πυρήνα της ομάδας δεν υπάρχει λόγος να εστιάζουμε σε ξενικά είδη. Το ζητούμενο είναι να κοιτάμε τα είδη που υπάρχουν στην Ελλάδα και, ακόμη περισσότερο, σε κάθε συγκεκριμένη περιοχή – στη δική μας περίπτωση, στην Αττική. Αν ο σκοπός μιας φύτευσης είναι η ουσιαστική αναδάσωση, ο σωστός τρόπος είναι η επιλογή γηγενών και τοπικά προσαρμοσμένων ειδών. Αυτό προφανώς δεν αφορά μόνο τις βελανιδιές, απλώς η βελανιδιά είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά και οικολογικά σημαντικά παραδείγματα. Εστιάζουμε ειδικά στη βελανιδιά και για δύο πιο συγκεκριμένους λόγους. Πρώτον, το βασικό είδος με το οποίο ασχολούμαστε, η ήμερη βελανιδιά (Quercus ithaburensis ssp. macrolepis), ήταν ιστορικά βασικό δέντρο των πεδινών και ημιορεινών περιοχών της Αττικής. Λόγω εκτεταμένης εκμετάλλευσης της γης και αλλαγών στη χρήση της, αφαιρέθηκε σε τέτοιο βαθμό ώστε σήμερα να συναντάται κυρίως ως μεμονωμένο δέντρο. Προσπαθούμε λοιπόν να συμβάλουμε στην επανεγκατάσταση του είδους, ώστε να συνυπάρχει ξανά με άλλα δέντρα που ανήκουν στην ίδια ζώνη βλάστησης. Ο δεύτερος λόγος είναι ο ρόλος της βελανιδιάς στη βιοποικιλότητα.

Οι βελανιδιές υποστηρίζουν περισσότερους οργανισμούς από σχεδόν οποιοδήποτε άλλο δασικό είδος, καθώς εκατοντάδες είδη εντόμων, πουλιών, θηλαστικών, μυκήτων και μικροοργανισμών εξαρτώνται άμεσα ή έμμεσα από τα οικοσυστήματα που αυτές δημιουργούν. Η βελανιδιά έχει διαχρονική παρουσία στην ελληνική ιστορία και τη λαϊκή παράδοση, από τα μινωικά χρόνια έως το Βυζάντιο, την τουρκοκρατία και τους νεότερους χρόνους. Σε όλη αυτήν τη διαδρομή, οι βελανιδιές αποτέλεσαν σταθερά σημεία αναφοράς στις αγροτικές και ορεινές κοινωνίες: τόπους συγκέντρωσης, προσκυνήματος και σκιάς, φυσικά όρια χωραφιών, αλλά και πυρήνες συλλογικής ζωής και μνήμης. Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας συναντά κανείς ήθη και έθιμα άλλων εποχών άμεσα συνδεδεμένα με τις βελανιδιές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν περιοχές της Κρήτης, όπου υπεραιωνόβιες βελανιδιές διατηρούν έως σήμερα λατρευτικό χαρακτήρα. Κατά τη συλλογή πληροφοριών για την Ιερή Δρυ της Αγίας Παρασκευής στις Απεζανές, βρήκα εκπληκτικό υλικό του λαογράφου, εξερευνητή και φυσιολάτρη Χριστόφορου Χειλαδάκη, στο οποίο αναφέρει: “Εδώ και αιώνες οι άνθρωποι τη λατρεύουν και την προσκυνούν, μια συνήθεια που στην Κρήτη κρατά τις ρίζες της στην εποχή του μινωικού πολιτισμού. Ακόμα και σήμερα φτάνουν στο ιερό δέντρο προσκυνητές από όπου γης και δένουν μια κλωστή, ένα μικρό κομμάτι πανί ή κάποιο ρούχο σφιχτά στα κλαδιά του και κάνουν μια ευχή. Κι όπως το άψυχο κομμάτι υφάσματος σφιχταγκαλιάζει το κλωνάρι, έτσι και η ευχή τους στη δρυ της Αγίας Παρασκευής δένει στη ζωή τους”. (Υπάρχει σχετικό αφιέρωμα και φωτογραφίες στη σελίδα). Αντίστοιχα, πολλές αφηγήσεις συνδέουν βελανιδιές με την περίοδο της τουρκοκρατίας και της Ελληνικής Επανάστασης. Σε εποχές όπου οι κοινότητες ζούσαν σε άμεση σχέση με το τοπίο, μεγάλες βελανιδιές λειτουργούσαν ως σημεία συγκέντρωσης, συμβουλίου και καταφυγίου. Πολλά δέντρα έχουν συνδεθεί τοπικά με ιστορίες κλεφτών και αρματολών, με συναντήσεις αγωνιστών ή με γεγονότα της Επανάστασης. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η βελανιδιά του Μανταλένη στην Κρήτη, που θεωρείται από πολλούς η μεγαλύτερη του νησιού, κάτω από την οποία, σύμφωνα με την παράδοση, πραγματοποιούνταν συμβούλια και συνελεύσεις Κρητών επαναστατών κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας (υπάρχει επίσης σχετικό αφιέρωμα). Η συλλογή βελανιδιών γίνεται το φθινόπωρο και ο γενικός κανόνας –στον οποίο υπάρχουν και εξαιρέσεις– είναι να έχουν ωριμάσει, να φαίνονται υγιή, σκληρά, χωρίς τρύπες ή σημάδια προσβολής από έντομα. Προσπαθούμε η συλλογή να γίνεται κοντά στον φυσικό χρόνο πτώσης των καρπών και πάντα από δέντρα που γνωρίζουμε και παρακολουθούμε. Παίρνουμε μικρή ποσότητα βελανιδιών από κάθε δέντρο, αποφεύγουμε να το τραυματίζουμε και αφήνουμε την περιοχή ακριβώς όπως τη βρήκαμε. Φροντίζουμε επίσης να συλλέγουμε βελανίδια από περισσότερα διαφορετικά δέντρα της ίδιας περιοχής, ώστε να διατηρείται η τοπική γενετική ποικιλότητα. Αποφεύγουμε τη συλλογή από προστατευόμενες περιοχές χωρίς άδεια ή από μεμονωμένα και εξασθενημένα δέντρα. Στη συνέχεια, τα βελανίδια μπαίνουν σε νερό και κρατάμε όσα βυθίζονται. Μετά είτε φυτεύονται κατευθείαν είτε αφήνονται να προβλαστήσουν σε ελαφρύ, καλά στραγγιζόμενο υπόστρωμα. Γνωρίζουμε ότι ακόμη και με σωστή φροντίδα, ένα ποσοστό δεν θα εξελιχθεί ποτέ σε δέντρο, κάτι απολύτως φυσιολογικό. Η λογική μας δεν είναι η μαζικότητα, αλλά ο σεβασμός στη φυσική διαδικασία και στον χώρο από τον οποίο προέρχονται οι σπόροι. Εμείς ασχολούμαστε πλέον σχεδόν αποκλειστικά με ενδημικά είδη της Αττικής. Η βελανιδιά χαρακτηρίζεται «αργό» δέντρο επειδή αναπτύσσεται με μακροχρόνιο ορίζοντα, επενδύοντας αρχικά στη δημιουργία ενός ισχυρού και εκτεταμένου ριζικού συστήματος και μιας σταθερής δομής. Αυτή η ιδιαιτερότητα συχνά δεν ευθυγραμμίζεται με τη σύγχρονη λογική της άμεσης αναδάσωσης, η οποία δίνει έμφαση σε γρήγορη φυτοκάλυψη και σε αποτελέσματα που μπορούν να αποτυπωθούν σε σύντομο χρονικό διάστημα. Παρ’ όλα αυτά, η βελανιδιά συμβάλλει στη δημιουργία ανθεκτικών, λειτουργικών και βιολογικά πλούσιων οικοσυστημάτων, με υψηλή αντοχή σε περιβαλλοντικές πιέσεις όπως η ξηρασία και οι πυρκαγιές. Η πραγματική της αξία γίνεται ορατή σε βάθος χρόνου και συνδέεται περισσότερο με τη σταθερότητα και τη συνέχεια του τοπίου παρά με άμεσα και πρόσκαιρα αποτελέσματα. Στις δράσεις της ομάδας μπορεί να συμμετάσχει οποιοσδήποτε έχει πραγματικό ενδιαφέρον και σεβασμό για το φυσικό περιβάλλον. Δεν απαιτούνται ειδικές γνώσεις, αυτές αποκτώνται στην πορεία μέσα από την πράξη και τη συνεργασία. Το σημαντικό δεν είναι η εξειδίκευση, αλλά η συνέπεια και η διάθεση να συμμετέχει κανείς σε κάτι που εξελίσσεται μακροπρόθεσμα. Η φύτευση είναι μόνο το πρώτο βήμα και έχει νόημα μόνο όταν υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι ώστε τα δέντρα που φυτεύονται να μπορούν να φροντιστούν και να επιβιώσουν».

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

LiFO 29.01.26

15

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

ΜΙΑ ΓΡΑΜΜΗ ΚΥΜΑ 250 ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΑΛΕΞΗ ΑΚΡΙΘΑΚΗ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ

ΕΓΚΑΙΝΙΑΖΕΤΑΙ ΣΤΟ ΚΤΙΡΙΟ ΤΗΣ ΟΔΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Η ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗ ΤΩΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΩΝ 30 ΧΡΟΝΩΝ ΤΟΥ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ ΤΩΝ ΤΣΙΚΙ-ΤΣΙΚΙ,ΤΩΝ ΒΑΛΙΤΣΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΘΡΥΜΜΑΤΙΣΜΕΝΩΝ ΚΑΡΔΙΩΝ.

Χωρίς τίτλο, 1983, 70 x 60 εκ., ξύλο, λάδι, μεικτά υλικά. ΦΩΤΟ: Χλόη Ακριθάκη

ΑΠΟ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΟ ΠΑΡΙΔΗ

16

LiFO

29.01.26

LiFO 29.01.26

17

Δύο ήλιοι, 1965, 34,5 x 36,5 εκ., τέμπερα και μελάνι σε χαρτί © The Estate of Alexis Akrithakis

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Ε

χουν περάσει περισσότερα από έξι χρόνια από το φθινόπωρο του 2019, όταν εγκαινιάστηκε στο Μπενάκη η έκθεση «Τσίκι-τσίκι» σε επιμέλεια της Χλόης Ακριθάκη, της κόρης του, και του Αλέξιου Παπαζαχαρία, που συγκέντρωνε και εστίαζε στα έργα με την πλέον χαρακτηριστική και αναγνωρίσιμη τεχνική του ιδιοσυγκρασιακού καλλιτέχνη Αλέξη Ακριθάκη, ο οποίος έφυγε πρόωρα από τη ζωή το 1994 σε ηλικία μόλις 55 χρόνων. Τώρα οι δύο επιμελητές επανέρχονται με μία νέα μεγάλη έκθεση στο μουσείο της οδού Πειραιώς, με τίτλο «Αλέξης Ακριθάκης. Μια γραμμή κύμα». Ουσιαστικά πρόκειται για την πρώτη πλήρη αναδρομική έκθεσή του, καθώς εκείνη που πραγματοποιήθηκε το 1997 –μετά τον θάνατό του–, στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας Θεσσαλονίκης το 1997, η οποία μεταφέρθηκε και στην Εθνική Πινακοθήκη στην Αθήνα, όσο καλά οργανωμένη κι αν ήταν, δεν περιλάμβανε το σύνολο του έργου του, καθώς δεν ήταν τεκμηριωμένο, δεδομένου ότι δεν είχε περάσει αρκετός χρόνος. Αυτήν τη φορά, όμως, η νέα αυτή έκθεση συγκεντρώνει περί τα 250 έργα, δάνεια τα περισσότερα συλλεκτών τόσο από την Ελλάδα όσο και από το εξωτερικό. Οι δύο επιμελητές ευελπιστούν ότι καλύπτουν όλες τις φάσεις του έργου του Ακριθάκη, με λιγότερα «τσίκι-τσίκι» αυτήν τη φορά και με έμφαση σε όλα τα υπόλοιπα, κυρίως μεγάλου μεγέθους ζωγραφικά έργα αλλά και πολλές κατασκευές. Πρόκειται για έργα που σε πολλές περιπτώσεις είναι εντελώς άγνωστα στο ευρύτερο κοινό, αλλά αναδεικνύουν το μέγεθος της δημιουργικότητας και της παραγωγικότητάς του από την αρχή μέχρι το τέλος του. Ο Αλέξης Ακριθάκης εμφανίστηκε για πρώτη φορά ως ζωγράφος με μια ατομική έκθεση στο Πνευματικό Κέντρο του δήμου Νέου Ηρακλείου το 1961. Ήταν μόλις 22 χρόνων και η κίνηση αυτή αποδείκνυε αυτοπεποίθηση και τόλμη, αλλά και τη βεβαιότητα ως προς την τέχνη στην οποία ήθελε να αφοσιωθεί. Ακολούθησε η πρώτη του «επίσημη» έκθεση στην γκαλερί Βέλτσου στη Θεσσαλονίκη το 1963 και από εκείνη οι ιστορικοί τέχνης πιάνουν το νήμα μιας ιδιαίτερα αξιόλογης για τα ελληνικά εικαστικά πράγματα περίπτωσης καλλιτέχνη. Τα έργα του εκείνης της εποχής χαρακτηρίζονται από έναν συνδυασμό βυζαντινής και λαϊκής ελληνικής εικονογραφικής παράδοσης, με επιρροές από τη διεθνή ψυχεδελική αισθητική της δεκαετίας του 1960. Ακριβώς εκείνη την περίοδο εμπνέεται και εξελίσσει τα χαρακτηριστικά ασπρόμαυρα «τσίκι-τσίκι» του – η προσωπική του τεχνική της επανάληψης μοτίβων μικρών σχημάτων από μαύρο μελάνι σε λευκή επιφάνεια χαρτιού. Τα θέματά του ξεπηδάνε μέσα από τα αβυσσαλέα γεγονότα της εποχής και της γενιάς του: ο φασισμός, ο Ψυχρός Πόλεμος, η σεξουαλική απελευθέρωση, το Βιετνάμ, η εξερεύνηση του Διαστήματος, κανόνια, χτυποκάρδια, πύραυλοι και κόπρανα. Όλα αυτά μαζί, η επαναστατική του φύση και δύο εκθέσεις του στο Γαλλικό Ινστιτούτο και το Ινστιτούτο Γκαίτε της Αθήνας θα του δώσουν το διαβατήριο για το Βερολίνο. Κερδίζει μια υποτροφία της DAAD, πρόσκληση του γερμανικού κράτους σε νέους υποσχόμενους καλλιτέχνες διεθνώς ώστε να δημιουργήσουν στη Γερμανία, έχοντας όλες τις ευκολίες για να εργαστούν ελεύθερα. Εγκαθίσταται το 1968 στο πρώην περίκλειστο Δυτικό Βερολίνο, την πλέον πρωτοποριακή πόλη εκείνη τη στιγμή, κι έναν χρόνο μετά τον ακολουθεί και η σύζυγός του, Φώφη, άλλη μια ιδιαίτερη και με ισχυρό χαρακτήρα προσωπικότητα που έμελλε να παίξει ξεχωριστό ρόλο στις νύχτες της ιστορικής πόλης ως η εμβληματική ιδιοκτήτρια και οικοδέσποινα του θρυλικού Estiatorion της Fasanenstraße. Το Βερολίνο αναπόφευκτα θα καθόριζε και θα εμπλούτιζε το έργο του Αλέξη Ακριθάκη. Η Ελλάδα που είχε αφήσει πίσω του δεν ήταν μόνο ασφυκτικά παγιδευμένη σε μια στρατιωτική χούντα που στερούσε από μια ολόκληρη γενιά νέων τους ανοιχτούς ορίζοντες της ελεύθερης έκφρασης, αλλά συνιστούσε κι ένα συντηρητικό περιβάλλον το οποίο δεν είχε να προσφέρει τίποτα σε έναν καλλιτέχνη που διψούσε για νέες ιδέες. Όπως εξηγεί η Χλόη Ακριθάκη: «Εκεί ξεκινάει τις βαλίτσες, που είναι ουσιαστικά μια απελευθέρωση των υλικών, τα οποία έχουν να κάνουν με την πρωτοποριακή τέχνη της εποχής.

18

LiFO

Η Δόξα των γραμμάτων, 1971 42 x 30 εκ., χρωματιστά μολύβια σε χαρτί © The Estate of Alexis Akrithakis

29.01.26

Χωρίς τίτλο, 1993 50 x 35 εκ., μεικτά υλικά σε κόντρα πλακέ © The Estate of Alexis Akrithakis

Χωρίς τίτλο, 1991 120 x 170 εκ., ακρυλικό σε καμβά © The Estate of Alexis Akrithakis ΦΩΤΟ: Χλόη Ακριθάκη

Χωρίς τίτλο, 1974 99 x 95,5 x 11,5 εκ., ξύλο, λάδι, ξύλα από παραλία © The Estate of Alexis Akrithakis

Χωρίς τίτλο, 1977 84 x 75 x 6 εκ., ξύλο, λάδι, ξύλα από παραλία © The Estate of Alexis Akrithakis

Το μεγάλο ταξίδι, 1977 95 x 150 εκ., λάδι σε καμβά © The Estate of Alexis Akrithakis

LiFO 29.01.26

19

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

20

LiFO

29.01.26

LiFO 29.01.26 Λούνα παρκ, 1967, 61 x 146 εκ., τέμπερα και μελάνι σε χαρτί © The Estate of Alexis Akrithakis. ΦΩΤΟ: Boris Kirpotin

21

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Νυχτερινός βομβαρδισμός πόλεων, 1983 181 x 85,5 x23 εκ., ξύλο, λάδι, φωτάκια © The Estate of Alexis Akrithakis

Στο Βερολίνο βλέπει Ράουσενμπεργκ και τον Μπόιζ να σκουπίζει τους δρόμους του Κρόιτσμπεργκ». Ο Αλέξιος Παπαζαχαρίας συμπληρώνει: « Έχει νόημα να έχεις πάει σε συναυλία του Τζον Κέιτζ, μπορεί και αυτό να βοήθησε πολύ στην ανάπτυξή του, αλλά αν το παρατηρήσεις προσεκτικά, από τη στιγμή που άρχισε να ζωγραφίζει, δεν χρειάστηκε τη βοήθεια κανενός στην αναζήτηση της γραφής του. Από την πρώτη στιγμή είχε βρει τον τρόπο. Τη σχέση της καμπύλης με την ευθεία τη βρίσκει από την αρχή. Από εκεί και πέρα περνάει όλη του την υπόλοιπη πορεία δοκιμάζοντας διάφορα». Ο άλλος διεθνής Έλληνας, ο Αλέξανδρος Ιόλας, με τις γκαλερί ανά τον κόσμο και τη μεγάλη επιρροή στην εξέλιξη της σύγχρονης τέχνης της εποχής, συνεργάζεται με τον Αλέξη Ακριθάκη, προωθώντας το έργο του σε εκθέσεις στο Παρίσι, το Μιλάνο, τη Γενεύη και το Τορίνο. Τοποθετώντας τον δίπλα σε σπουδαίους καλλιτέχνες όπως οι Mαξ Ερνστ, Ρενέ Μαγκρίτ, Λούτσιο Φοντάνα και Βίκτορ Μπράουνερ, αλλά και νεότερους όπως η Nίκι ντε Σεν Φαλ, o Πολ Τεκ και ο Πίνο Πασκάλι, είναι σαν να τον ανάγει σε εκλεκτό μέλος της διεθνούς πρωτοπορίας, κι αυτό δεν ήταν καθόλου αμελητέο. Αλλά στο Βερολίνο οι καλλιτεχνικές πρακτικές του Ακριθάκη αλλάζουν, «αναδεικνύοντας τη μεγάλη του ευαισθησία ως προς το χρώμα αλλά και ως προς το υλικό, το νόημα και το άγγιγμα», όπως εξηγεί στο επιμελητικό του κείμενο ο Παπαζαχαρίας. Συστηματοποιεί τα τσίκι-τσίκι, που από το χαρτί μεταπηδάνε σε μεγάλα τελάρα, και καλύπτει ποικιλία θεμάτων, από νεκρές φύσεις και τοπία μέχρι σκηνές και πορτρέτα. Πολλές φορές πρόκειται για συνδυασμό ασπρόμαυρων τσίκι-τσίκι με χρωματιστή τέμπερα, όπου άσπρο-μαύρο και χρώμα εναλλάσσονται.

Χωρίς τίτλο, 1977 118 x 128 εκ., λάδι σε καμβά © The Estate of Alexis Akrithakis ΦΩΤΟ: Boris Kirpotin

Σ

Χαρταετός, 1985 132 x 100 εκ., χαρτί γλασέ, καλάμι, σπάγκος © The Estate of Alexis Akrithakis ΦΩΤΟ: Boris Kirpotin

22

LiFO

υχνά βρίσκει έμπνευση στα σημαντικότερα πολιτικά γεγονότα που ταλανίζουν την εποχή, όπως η δικτατορία στην Ελλάδα, οι βίαιες διαδηλώσεις στην Αμερική κατά του πολέμου του Βιετνάμ, οι ξεπεσμένοι στρατηγοί-τέρατα, αλλά και η αισιόδοξη είδηση της γέννησης της κόρης του. Παράλληλα γεννιούνται και οι χαρτοκοπτικές του κατασκευές, η ανάπτυξη του νοήματος σε τρεις διαστάσεις. Μαριονέτες πολιτικοί και στρατιώτες, καρουζέλ με λιλιπούτεια φέρετρα αντί για βαγονέτα, ευθεία αναφορά στα παιδάκια του Βιετνάμ, φιγούρες από μεταλιζέ χαρτί και πολλά θεατράκια, μια σειρά χαριτωμένων έργων με παιγνιώδη διάθεση φτιαγμένα για τη μικρή Χλόη, στα οποία η χαρά του παιχνιδιού αντιπαρατίθεται στην τραγικότητα των επικαίρων. Ωστόσο, το πιο αγαπημένο του έργο της περιόδου είναι η βαλίτσα. Σαν να συνοψίζει σημειολογικά τα αλλεπάλληλα ταξίδια του ίδιου μεταξύ Αθήνας και Βερολίνου, αλλά ακόμα περισσότερο την αναπόδραστη μετανάστευση των Ελλήνων γκασταρμπάιτερ των δεκαετιών του 1960 και 1970 στη Γερμανία – ίσως και το ατέρμονο ταξίδι του Οδυσσέα σε διαρκή αναζήτηση μιας πατρίδας, είτε πραγματικής και συναισθηματικής είτε φανταστικής και ουτοπικής. Ό,τι και να είχε στο μυαλό του, η βαλίτσα του Ακριθάκη αποτέλεσε ένα αποκαλυπτικό σύμβολο και μέσον, απελευθερώνοντας τη δημιουργικότητά του τόσο από τη ζωγραφική και τον περιορισμό του συμβατικού τελάρου όσο και από τη χρήση υλικών, καθώς χρησιμοποιούσε πια ξύλα, κάθε λογής πεταμένα αντικείμενα και απομεινάρια από τις παραλίες, σίδερα και πριόνια. Έτσι, οι βαλίτσες του, κατασκευές στον αντίποδα των ζωγραφικών πινάκων, άλλοτε εμφανίζονται ως αφαιρετικές γεωμετρίες κι άλλοτε ως homage στο αλλόκοτο σύμπαν του Ρενέ Μαγκρίτ, όπως λέει ο Παπαζαχαρίας. Ανάγλυφες κατασκευές από ευτελή υλικά, μια ολόκληρη εικαστική ενότητα μεταξύ ζωγραφικής και γλυπτικής, στην οποία η νέα έκθεση στο Μπενάκη θα δώσει ιδιαίτερη σημασία. Άλλωστε οι κατασκευές και τα ανάγλυφα τον απασχόλησαν συστηματικά για ένα μεγάλο διάστημα, ουσιαστικά μέχρι την επανεγκατάστασή του στην Αθήνα, στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Τότε ήταν που δημιούργησε και το περίφημο «Μπαρ» από ξύλο και φωτάκια, ένα καθ' όλα χρηστικό καλλιτέχνημα φτιαγμένο με χιούμορ και φαντασία – το μεγαλύτερων διαστάσεων έργο που συμπεριλαμβάνεται στην έκθεση, το οποίο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1981 στην γκαλερί Bernier και αποτελεί ένα έργο που φλερτάρει με την εγκατάσταση και το χάπενινγκ. Θα έλεγες ότι πρόκειται για ένα

Χωρίς τίτλο, 1970 71 Χ 45 εκ., λάδι σε καμβά © The Estate of Alexis Akrithakis

29.01.26

LiFO 29.01.26

23

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Ούτε έκθεση αντιπροσωπευτικών έργων είναι, δεν δείχνει πώς τα δημιούργησε, ούτε εξηγεί τη σχέση του με αυτά που έκανε – το πολύ πολύ να εξηγεί τη σχέση τη δική μας με τα έργα του. Η έκθεση δεν εξηγεί τίποτα, παρουσιάζει τα έργα αυτού του ανθρώπου ως καλλιτεχνικό επίτευγμα του ιδίου.

έργο που τον αφορούσε προσωπικά, παρόλο που από τη φύση τους τα μπαρ είναι δημόσιοι, μη προσωπικοί χώροι, και ταυτόχρονα τόποι φιλοξενίας και κοινωνικοποίησης, αυτοκαταστροφής και επιβίωσης. Υπάρχουν και οι κατασκευές-σφήνες που προέκυψαν ήδη από το τέλος της δεκαετίας του 1970 και εξελίχτηκαν σε σημείο να αυτονομηθούν σταδιακά και να γίνουν λιτά αινιγματικά ιδεογράμματα. Λίγο αργότερα θα γίνονταν θραύσματα γυαλιού σε σφηνοειδή σχήματα τοποθετημένα επάνω στις περίφημες καρδιές του. Ακολούθησαν καθρεφτάκια, λαμπάκια, ψεύτικα λουλούδια, ηλεκτρικά κουδούνια εξώπορτας. Στην έκθεση μάς περιμένει και μια έκπληξη. Η Χλόη Ακριθάκη είχε πληροφορίες για ένα έργο με κυρίαρχο υλικό τον καθρέφτη, που όμως ποτέ δεν είχε δει και το οποίο θεωρούσε περίπου χαμένο. Κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας της έκθεσης εμφανίστηκε κάποιος συλλέκτης με το χαμένο έργο ανά χείρας. Λέει η ίδια: «Η ιστορία είναι ότι βρήκα αλληλογραφία με τη μητέρα μου στην οποία της γράφει για ένα έργο με καθρέφτη. Διάφορα προβλήματα που προέκυψαν με τον κατασκευαστή καθρεφτών είχαν ως αποτέλεσμα η γκαλερί Ζουμπουλάκης, που είχε δείξει αρχικά ενδιαφέρον, να ακυρώσει την ιδέα για περισσότερες αναπαραγωγές. Όλον αυτόν τον καιρό δεν μπορούσα να το φανταστώ, γιατί δεν το είχα δει ποτέ. Το είχε χαρίσει στον Ιόλα και δεν ήταν καταγεγραμμένο. Κανείς δεν το ήξερε. Κάποιος το έφερε, όμως, οπότε θα το έχουμε». Άλλες θεματικές που τον απασχόλησαν ήταν το τσίρκο και οι χαρταετοί, τα οποία παρουσίασε στα τέλη του 1980 στην γκαλερί Άρτιο. Επρόκειτο για μια σειρά σχεδίων, κολάζ και κατασκευών που είχε φτιάξει από κοινού με τον Γιώργο Λάππα. Το τσίρκο ως χώρος οριακός, τον οποίο κατοικούν κλόουν και ισορροπιστές, θηρία και ακροβάτες, ενώ οι χαρταετοί αποτελούσαν εμμονή του από παιδί, καθώς τον γοήτευε η εικόνα τους στον ουρανό. Μάτια, βέλη, ήλιοι, καρδιές, προσκυνητάρια, εργοστάσια, θεατράκια και βαλίτσες επανέρχονται σε όλη την εικαστική

Ohne Titel, 1969 100 x 150 εκ., τέμπερα και μελάνι σε χαρτί © The Estate of Alexis Akrithakis ΦΩΤΟ: Χλόη Ακριθάκη

24

LiFO

29.01.26

διαδρομή του Ακριθάκη. Επαναλαμβανόμενα σύμβολα και συνθέσεις, μοτίβα, λέξεις, γράμματα, κρυφά νοήματα, μεγάλα μηνύματα, πρόλαβε να καταγράψει όλα όσα τον απασχολούσαν και θέλησε να σχολιάσει και να αναδείξει. Και παρόλο που δεν υπήρξε πολιτικός καλλιτέχνης, η πολιτική κρύβεται σε κάθε του έργο. Παρατηρώ ένα έργο του 1969 που τιτλοφόρησε στα γερμανικά «Ohne Titel» («Χωρίς τίτλο»). Προφανώς δεν επελέγη τυχαία. Είναι 100x150 εκ. σε χαρτί, συνδυασμός τσίκι-τσίκι και χρωματιστών συμβόλων: το σήμα της ειρήνης και ένα γυναικείο στόμα-χείλη που κατασπαράσσονται από ένα τέρας με ουρά σκορπιού. Ρωτάω τους δύο επιμελητές αν θα παραθέσουν προσχέδια για υπερμεγέθη έργα σαν αυτό. «Δεν είναι έκθεση διαδικασίας», λέει ο Παπαζαχαρίας, «πάμε να δούμε ξεκάθαρα τα έργα του καλλιτέχνη. Ούτε έκθεση αντιπροσωπευτικών έργων είναι, δεν δείχνει πώς τα δημιούργησε, ούτε εξηγεί τη σχέση του με αυτά που έκανε – το πολύ πολύ να εξηγεί τη σχέση τη δική μας με τα έργα του. Η έκθεση δεν εξηγεί τίποτα, παρουσιάζει τα έργα αυτού του ανθρώπου ως καλλιτεχνικό επίτευγμα του ιδίου. Φυσικά παρουσιάζει και την προσωπικότητά του, αλλά δεν εστιάζουμε τόσο εκεί όσο στα έργα, μέσα από τα οποία βγαίνει βέβαια η προσωπικότητά του – κοινώς, τα έργα πηγάζουν από την προσωπικότητα, η οποία εμπεριέχεται στα έργα. Μια ιερή μανία τον διακατείχε από πολύ νωρίς. Όπως λέει και ο ίδιος σε κείμενο που έγραψε για έκθεση το 1955, “τον δρόμο που χάραξα δεν πρόκειται να τον εγκαταλείψω, και αν δυστυχήσω δεν θα μετανιώσω ποτέ”. Είχε αρχές ο Ακριθάκης, όσα έλεγε είχαν νόημα και πολλά από τα έργα του είναι κριτικά, για την ειρήνη, τη δικτατορία, το τείχος του Βερολίνου. Τον ενδιαφέρουν οι οριακές καταστάσεις της ζωής, οι τρελοί, οι ακροβάτες, τα αεροπλάνα που βομβαρδίζουν πόλεις, οι βαλίτσες με πριόνια και οι βαλίτσες που τρώγονται, όλη η παράδοση της βυζαντινής αρχιτεκτονικής. Ανάμεσα σε όλα αυτά αναγνωρίζουμε τους φίλους του, τους ανθρώπους της ζωής του, το παιδί του, τη Φώφη. Αυτά είναι τα θέματά του». Ρέκβιεμ για τους τέσσερις Αμερικανούς φοιτητές που δολοφονήθηκαν στο Οχάιο τον Μάιο του 1970, 1970 170 x 240 εκ., λάδι σε καμβά © The Estate of Alexis Akrithakis ΦΩΤΟ: Boris Kirpotin

Χωρίς τίτλο, 1967 50 x 50 εκ., τέμπερα και μελάνι σε χαρτί © The Estate of Alexis Akrithakis

Η Χλόη παρεμβαίνει εξηγώντας: «Το βασικό του μέλημα ήταν πώς θα πάει πιο πέρα τη δουλειά του. Δεν τον ενδιέφερε αν θα αρέσει ή όχι. Εκείνο που πραγματικά τον ενδιέφερε ήταν να κάνει κάτι καινούργιο, με καινούργια υλικά, ό,τι κόστος κι αν είχε αυτό». Κι ο Αλέξιος συνεχίζει: «Όπως συμβαίνει σε κάθε καλλιτέχνη που δεν αφήνει την τέχνη του να γίνει συνταγή για κουλουράκια, η ζωγραφική του διαδρομή ήταν αγωνιώδης. Παρ’ όλα αυτά ήθελε πού και πού να έρχεται μια επιβράβευση, ένα έργο με το οποίο θα ενθουσιαζόταν ο ίδιος ή οποιοσδήποτε ήταν στη θέση του. Αυτό είναι κοινό σε όλους τους καλλιτέχνες που βάζουν κάτι από την ψυχή τους στη δουλειά τους. Είναι σε μια αγωνία, βλέπουν ένα νησί, κάθονται εκεί για λίγες ώρες και μετά πάνε για την επόμενη αγωνία, δεν έχουν ηρεμία, έχουν μανία. Αυτός είναι και ο λόγος που αυτήν τη στιγμή έχουμε –από έναν άνθρωπο που πέθανε στα 55 του– τόσα έργα και άλλα τόσα που δεν χωράνε να τα εκθέσουμε. Έναν άνθρωπο που φτάνει σε μια ωριμότητα γρήγορα – ουσιαστικά γεννιέται με καλλιτεχνική ωριμότητα. Ήταν ένας άνθρωπος με μια μανία και με συγκεκριμένο μονοπάτι ζωής. Δεν θα μπορούσε να είναι κάτι άλλο. Το βιβλίο που βγάλαμε πέρυσι είναι γεμάτο από αυτή την αγωνία, ικανοποίηση υπάρχει σε ελάχιστες σελίδες». Κι αναφέρεται φυσικά στο Γράφοντας τη ζωγραφική. Ημερολόγια 1960-1990, που κυκλοφόρησε πέρυσι από τις εκδόσεις Άγρα. Συμπερασματικά, δεν πρόκειται για μια έκθεση χρονολογικής δειγματοληψίας αλλά μια αναδρομική που αντιμετωπίζει το έργο ως σύνολο. Στο ερώτημα αν θα υπάρχουν ενότητες ή θεματικές, η απάντηση της Χλόης Ακριθάκη είναι: «Είναι όλα εκεί έτοιμα από τον ίδιο. Εμείς φροντίζουμε να είναι τοποθετημένα σωστά μέσα στον χώρο. Κι επειδή έχουμε φωτογραφίες εκθέσεών του, προσπαθούμε σε κάποιες περιπτώσεις να τα στήσουμε όπως τα είχε στήσει εκείνος. Π.χ. βρήκαμε φωτογραφία έργου του όπώς είχε παρουσιαστεί στην πρώτη του έκθεση, και αυτό επαναλαμβάνουμε». Λίγο πριν από το τέλος του, ο Ακριθάκης πέρασε ένα σύντομο διάστημα στο ψυχιατρείο, ένα όχι ευχάριστο γεγονός που όμως εκμεταλλεύτηκε καλλιτεχνικά, καθώς ζωγράφισε πορτρέτα εγκλείστων που παρατηρούσε στον περίβολο του Δρομοκαΐτειου. Η κόρη του, σε τρυφερή ηλικία εκείνη την εποχή, θυμάται: «Αυτό συνέβη τα τελευταία ένα δυο χρόνια. Δεν ήταν μέσα στο ίδρυμα, μπήκε για δυο τρεις εβδομάδες για να κάνει αποτοξίνωση και θεραπεία. Μετά, επειδή μόνο εκεί μπορούσε να συναντήσει τη γιατρό του, πήγαινε για παρακολούθηση. Δεν τον πείραζε, έβγαλε συγκλονιστικό έργο εκεί μέσα. Πήγε για να κάνει κάποια θεραπεία κι αυτό που τον ενδιέφερε ήταν να κάθεται στον κήπο κάτω από τα δένδρα, να παρακολουθεί τους ανθρώπους και να σχεδιάζει. Πέρα από τα σχέδια του τετραδίου του Δρομοκαϊτείου, που έχει παρουσιαστεί αρκετές φορές, τα μεγαλύτερων διαστάσεων ζωγραφικά έργα με θέμα τους έγκλειστους έχουν εκτεθεί ελάχιστα. Θα δώσουμε έμφαση σε αυτά και στα τελευταία έργα που είναι σχεδόν άγνωστα». Ο Αλέξιος επεμβαίνει: «Είναι από τα τελευταία πράγματα που έκανε: τσίρκα, ακροβάτες, κλόουν, τέρατα, που δεν είναι άλλο από καρικατούρες καλλιτεχνών, μετά τα πορτρέτα από το ψυχιατρείο, και τέλος. Ο αριθμός των έργων που συγκεντρώσαμε είναι πολύ μεγάλος, γιατί οι συλλέκτες είναι κι αυτοί ασυνήθιστα πολλοί. Με τους μισούς κάνεις σοβαρή έκθεση». Η Χλόη προσθέτει: «Λόγω της πανδημίας καθυστερήσαμε ενάμιση χρόνο, το συζητούσαμε από το “Τσίκι-τσίκι”, που έγινε το 2019, όμως αργήσαμε. Αλλά καλύτερα, χρειαζόταν να περάσει ένα διάστημα για να είμαστε περισσότερο κατασταλαγμένοι. Θέλαμε να τεκμηριώσουμε έργα που δεν ξέραμε. Έτσι, είχαμε τον χρόνο να βγάλουμε το 2024 το βιβλίο με αποσπάσματα από τα σημειωματάριά του, το Γράφοντας τη ζωγραφική, σε επιμέλεια Θάνου Σταθόπουλου και δικής μου από τις εκδόσεις Άγρα, και τώρα το αδερφάκι του τόμου Αλέξης Ακριθάκης. Μια γραμμή κύμα, που θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά και στα αγγλικά, πάλι από τις εκδόσεις Άγρα και θα πλαισιώνει την έκθεση. Τα βιβλία αυτά μαζί με το Τσίκι-τσίκι του 2019 από τις Cube Art Editions (εκδόσεις Κύβος) καλύπτουν ένα σημαντικό μέρος του έργου του Ακριθάκη. Έχουμε αφήσει κάποιες μικρές εκπλήξεις για το μέλλον – bijoux, όπως θα έλεγε και ο ίδιος!».

INFO Αλέξης Ακριθάκης Μια γραμμή κύμα Επιμέλεια: Χλόη Ακριθάκη και Αλέξιος Παπαζαχαρίας Διάρκεια: 12/02 – 24/05/2026 Μουσείο Μπενάκη – Πειραιώς 138, Πειραιώς 138 & Ανδρονίκου www.benaki.org

LiFO 29.01.26

25

Ήταν μία από τις πιο υποβαθμισμένες γειτονιές της πόλης τότε. Σήμερα, μόνο ορισμένες ελληνικές ταινίες μπορούν να δώσουν μια εικόνα τού τι σήμαινε να ζεις εκεί τα χρόνια εκείνα. Ακόμη και το Ρουφ ήταν αλάνα. Εκεί όπου σήμερα υπάρχει κολυμβητήριο, εμείς παίζαμε ποδόσφαιρο. Ο πατέρας μου ήταν τυπογράφος. Και οι δύο γονείς μου κατάγονταν από τα Βίλια· ήταν Αρβανίτες και τα αρβανίτικα ακούγονταν έντονα μέσα στο σπίτι. Η γιαγιά μου μιλούσε σχεδόν αποκλειστικά αρβανίτικα, οπότε τα ακούγαμε καθημερινά κι εμείς, αν και αργότερα τα ξέχασα. Στα πρώτα σχολικά μου χρόνια, στο δημοτικό, με την έμφαση που δινόταν τότε στην «ελληνομάθεια», ένιωθα κάπως ντροπή για την καταγωγή μου. Με τον καιρό, όμως, αυτή η ντροπή μετατράπηκε σε περηφάνια. Βρισκόμαστε στα χρόνια λίγο μετά τον Εμφύλιο, όταν στα σχολεία κυριαρχούσε έντονα η ιδέα της πατρίδας. Εμείς οι νεότεροι βλέπαμε τη γιαγιά να μιλά αρβανίτικα με τον παππού, ενώ οι γονείς προσπαθούσαν κάπως να το εξηγήσουν ή να το μαλακώσουν. Το ξεπέρασα σχετικά γρήγορα, ιδίως από τη στιγμή που τελείωσα το δημοτικό στην περιοχή και πέρασα στο γυμνάσιο. Το γυμνάσιο στεγαζόταν στο κτίριο της πλατείας Κουμουνδούρου, εκεί όπου σήμερα υπάρχει ένα πάρκινγκ. Έμεινα εκεί τρία χρόνια, γιατί στη συνέχεια ο πατέρας μου χρεοκόπησε προσπαθώντας να στήσει ένα τυπογραφείο και αναγκάστηκα να πάω να δουλέψω.

q Δούλευα στο υπόγειο του πατέρα μου και, παράλληλα, γράφτηκα σε νυχτερινό σχολείο, στην πλατεία Βάθης. Ήταν μεικτό σχολείο, θηλέων και αρρένων, και εκεί πραγματικά «ψήθηκα», άνοιξαν οι ορίζοντές μου. Ήταν ένα τελείως διαφορετικό σχολείο. Οι περισσότεροι μαθητές ήταν εργαζόμενα παιδιά και κυκλοφορούσαν ιδέες πολύ πιο προχωρημένες από όσες είχαμε γνωρίσει μέχρι τότε. Από το νυχτερινό σχολείο έδωσα εξετάσεις για το πανεπιστήμιο. Ο πατέρας μου ήθελε να πάω στη Νομική, κυρίως επειδή στο τυπογραφείο τυπώναμε πολλά νομικά βιβλία και είχε επαφές με σημαντικούς νομικούς. Εγώ, όμως, έγερνα περισσότερο προς τη Φιλολογία. Με είχε επηρεάσει έντονα μια φιλόλογος στο νυχτερινό. Είχα πάντα και μια τάση να διαβάζω λίγο παραπάνω, παρά τις δυσκολίες. Ζούσαμε επτά άτομα σε δύο δωμάτια. Ήταν ένα σπίτι με μια αυλή στη μέση, ένα δέντρο –μια τζιτζιφιά– και γύρω γύρω δωμάτια, όπου έμεναν τρεις τέσσερις οικογένειες, με μία τουαλέτα για όλους. Υπήρχαν πολλά τέτοια σπίτια στην Αθήνα τότε, ιδίως μετά τον πόλεμο, όταν άρχισαν να καταφθάνουν μαζικά άνθρωποι από την επαρχία. Μου θυμίζει, σε κάποιο βαθμό, καταστάσεις που είδα αργότερα στη Λατινική Αμερική – όχι ακριβώς τις φαβέλες, αλλά μια παρόμοια λογική συλλογικής κατοίκησης.

q Ο πατέρας μου, ο Κωνσταντίνος Λούκος, ήταν μια ισχυρή προσωπικότητα. Πολύ ανοιχτοχέρης, ικανός να κερνάει τους πάντες και στο τέλος να μη μένουν χρήματα για την οικογένεια. Χόρευε καταπληκτικό τσάμικο, χωρίς περιττά βήματα. Στα πανηγύρια στα Βίλια, στις 6 Αυγούστου, στη γιορτή του Σωτήρος, όταν χόρευε ο Λούκος, κανείς άλλος δεν τολμούσε να σηκωθεί. Εγώ, από αντίδραση προς τον πατέρα μου, άκουγα μοντέρνα μουσική. Είχα επηρεαστεί από το ρεύμα της εποχής: φορούσα στενά παντελόνια, που η μάνα μου τραβούσε για να βγουν, και άκουγα κυρίως ξένη μουσική. Στο υπόγειο του τυπογραφείου άρχισα σιγά σιγά να έρχομαι σε επαφή και με τα λαϊκά. Αργότερα, ως φοιτητής, μια φίλη μου με επηρέασε και άρχισα να ακούω και κλασική μουσική. Εκείνο όμως που με καθόρισε περισσότερο ήταν το τανγκό. Έμαθα να το χορεύω στη γειτονιά, σε πάρτι, και αργότερα το χόρευα και στο πανεπιστήμιο. Ήμουν αυτός που χόρευε με όλα τα κορίτσια. Είχα πάντα μια κασέτα με καλά τανγκό και όταν μαζευόμασταν, έλεγαν: «Βάλτε τανγκό να χορέψει ο Λούκος». Δεν ήταν τυχαίο ότι στη συνέχεια άρχισε να με ενδιαφέρει ιδιαίτερα η ιστορία της Λατινικής Αμερικής, η Χιλή, οι δικτατορίες, όλα αυτά. Από τη μητέρα μου, αυτό που κρατώ περισσότερο είναι η τρυφερότητά της. Ήμουν πολύ δεμένος μαζί της, και τα αδέρφια μου, η αδερφή και ο αδερφός μου, με πείραζαν γι’ αυτό. Της έλεγαν ότι αγαπούσε περισσότερο εμένα κι εκείνη απαντούσε: «Αν κόψω οποιοδήποτε δάχτυλο από το χέρι μου, το ίδιο θα πονέσει». Παρ’ όλα αυτά, θυμάμαι πολύ συγκεκριμένες στιγμές. Επειδή πήγαινα σε νυχτερινό σχολείο και γύριζα αργά, η μητέρα μου συνήθως ετοίμαζε φαγητό για όλους, τον παππού, τη γιαγιά, τον πατέρα μου και τα μικρότερα αδέρφια μου. Συχνά με περίμενε να γυρίσω. Μια φορά, όμως, που ήταν κουρασμένη, είχε φτιάξει μακαρόνια με κιμά, που μου άρεσαν πολύ. Είχε βράσει νερό για να διατηρηθούν ζεστά και μου άφησε ένα σημείωμα σε μια χαρτοπετσέτα, ζητώντας συγγνώμη που δεν μπόρεσε να με περιμένει. Τέτοια πράγματα δεν τα ξεχνάς.

Ιστορικός. Γεννήθηκε στα Κάτω Πετράλωνα, ζει στα Κάτω Πατήσια.

ΧΡΉΣΤΟΣ ΛΟΎΚΟΣ

q Γεννήθηκα το 1944 στην Αθήνα, στα Κάτω Πετράλωνα, λίγους μόλις μήνες πριν από την αποχώρηση των Γερμανών.

q Υπήρχε, βέβαια, και η ανέχεια. Αυτό τη σημάδεψε βαθιά. Αργότερα, όταν εμφάνισε ψυχολογικά προβλήματα, στις κρίσεις της θυμόταν τους «δοσάδες», εκείνους που έρχονταν για κατασχέσεις, ακόμη και για το ραδιόφωνο. Καταλαβαίνετε πόσο όλα αυτά επηρέασαν και εμάς, όπως και τη μητέρα μου, αφού αυτό της στοίχισε πολύ. Ο πατέρας μου, από την άλλη, ήταν πιο απαιτητικός και πιο σκληρός, με έναν τρόπο. Δεν φρόντισε, για παράδειγμα, να αποκτήσει νωρίτερα κάποια βασικά πράγματα για το σπίτι – ένα πλυντήριο, ας πούμε. Περίμενε πάντα «την κατάλληλη στιγμή», γιατί είχε αγοράσει ένα οικόπεδο με την ιδέα να χτίσει μια τετραώροφη πολυκατοικία: ένας όροφος για κάθε παιδί και ένας για τους ίδιους. Τελικά, όμως, κατασχέθηκε και το οικόπεδο. Όλα αυτά τα χρόνια μάς σημάδεψαν βαθιά. Θα έλεγα ότι δημιούργησαν ένα είδος κόμπλεξ, που είναι δύσκολο να ξεπεραστεί. Ζούσαμε όλοι μέσα στη φτώχεια, κι όμως βρίσκαμε τρόπους να περνάμε καλά: παίζαμε ποδόσφαιρο, κάναμε πάρτι, υπήρχε ζωή στη γειτονιά. Ήταν δύσκολα χρόνια, αλλά υπήρχε και μια έντονη αλληλεγγύη. Θυμάμαι τη μητέρα μου να βγαίνει στην πόρτα και να μιλά με τις γειτόνισσες. Τα θυμάμαι όλα αυτά με μια κάποια νοσταλγία, παρότι ήταν πραγματικά σκληρές εποχές.

ΟΙAΘΗΝΑΊΟΙ

q Στο πανεπιστήμιο κατάφερα να πάρω και μια υποτροφία από το δεύτερο έτος. Δινόταν στους πρώτους του πρώτου

26

LiFO

έτους και ήταν 12.000 δραχμές, καθόλου αμελητέο ποσό για την εποχή. Να σημειώσω ότι τότε, για να γραφτεί κανείς στο πανεπιστήμιο έπρεπε να πληρώσει εγγραφή, και αυτό από μόνο του δεν ήταν καθόλου αυτονόητο. Η εγγραφή κόστιζε περίπου όσο ένας μισθός. Κι όμως, ο πατέρας μου, ενώ θα μπορούσε κάλλιστα να μας είχε βάλει και τους τρεις να δουλεύουμε κανονικά στο τυπογραφείο, προτίμησε να δανειστεί χρήματα από τους εργάτες του για να γραφτεί ο γιος του στο πανεπιστήμιο. Ήθελε και οι τρεις μας να σπουδάσουμε. Η υποτροφία κράτησε έναν χρόνο. Θυμάμαι πόσες φορές με έστελνε ο πατέρας μου να ρωτήσω πότε θα καταβληθεί. « Ήρθε η υποτροφία;» ρωτούσε στο σπίτι.

q Από το 1992 έως το 2011, κάθε εβδομάδα πήγαινα δύο μέρες στην Κρήτη και τρεις μέρες βρισκόμουν αλλού· και για τέσσερα χρόνια, ως πρόεδρος, ακόμη περισσότερο. Πάντα με πλοίο. Μόνο τα τελευταία χρόνια, όταν με έπεισαν οι συνάδελφοι, άρχισα να παίρνω αεροπλάνο – που τότε ήταν και φθηνότερο από το πλοίο. Στο καράβι συναντιόμασταν με συναδέλφους από άλλα τμήματα, τρώγαμε μακαρονάδες και συζητούσαμε. Αυτό που θέλω να τονίσω είναι ότι τότε χαιρόμασταν και τους φοιτητές και τις φοιτήτριες. Το campus στο Ρέθυμνο έσφυζε από ζωή. Τα παιδιά συζητούσαν, ερωτεύονταν, αντάλλασσαν απόψεις. Πήγα πριν από λίγα χρόνια και ήταν έρημο. Ούτε στη βιβλιοθήκη δεν πάνε πια. Τότε, για να φας στο εστιατόριο, περίμενες στην ουρά. Είχαν τη δυνατότητα να δουλέψουν: σερβιτόροι, ιδιαίτερα μαθήματα. Υπήρχε αλληλεγγύη μεταξύ τους. Σήμερα αυτό έχει χαθεί. Οι φοιτητές πιέζονται να τελειώσουν γρήγορα, να πάρουν το χαρτί. Εμείς θέλαμε να μάθουν να σκέφτονται. Αν έβλεπα ένα γραπτό με λάθη αλλά με σκέψη, έλεγα «τουλάχιστον πέντε», γιατί είχε γίνει κόπος. Αυτό το πνεύμα έχει χαθεί. Δεν θέλω να σκέφτομαι θεωρίες συνωμοσίας, αλλά οι φοιτητές, όταν είναι μαζί, σκέφτονται και διεκδικούν. Σήμερα, όμως, τους θέλουν απλώς να ολοκληρώνουν τις σπουδές τους. Και όταν η μέση εκπαίδευση φτάνει στο πανεπιστήμιο με τυποποιημένες και φτωχές γνώσεις, το πανεπιστήμιο δυσκολεύεται να παίξει τον ρόλο του. Όλα αυτά τα λέω γιατί, τελικά, το ζητούμενο για μένα, είτε στο πανεπιστήμιο, είτε στην έρευνα, είτε στη διδασκαλία της Ιστορίας, ήταν πάντα ένα πράγμα: να μάθουν οι άνθρωποι να σκέφτονται. Και αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο, αλλά και το πιο πολύτιμο.

απο τον γιάννη πανταζόπουλο φωτογραφιeσ: παρισ ταβιτιαν

29.01.26

ιδεολογια Χωρίς τα λάθη μας, η ζωή δεν θα είχε νοστιμιά. Αλλά είναι ουσιώδες να έχεις ανθρώπους με τους οποίους μπορείς να επικοινωνείς ουσιαστικά. Ο έρωτας είναι καθοριστικός. Η συντροφικότητα. Και πάνω απ’ όλα, να έχεις μια ιδεολογία, κάτι για το οποίο παλεύεις, ακόμη κι αν δεν βρίσκεσαι στην πρώτη γραμμή.

LiFO 29.01.26

27

αλλά για όλες τις επιστήμες. Κανόνες που δεν έχουν ως στόχο απλώς να «ανοίξουν το μυαλό», αλλά να μάθουν τον άλλον να σκέφτεται με πειθαρχία και βάθος. Ένα από τα πιο ανησυχητικά φαινόμενα των τελευταίων χρόνων είναι ότι τα παιδιά δεν διαβάζουν λογοτεχνία. Δεν διαβάζουν, γενικώς, τίποτε πέρα από τα απολύτως αναγκαία. Είναι δυνατόν να θέλεις να καταλάβεις τη Γαλλική Επανάσταση και να μην έχεις διαβάσει λογοτεχνία; Να θέλεις να καταλάβεις τη Ρωσία και να μην έχεις διαβάσει Τολστόι; Αυτά μπορεί να τα λένε ακόμη κάποιοι συνάδελφοι, αλλά σπάνια ακούγονται. Και το αποτέλεσμα φαίνεται ξεκάθαρα: λεξιπενία. Τα παιδιά δεν έχουν πλούσιο λεξιλόγιο, δεν έχουν αποχρώσεις στον λόγο τους. Χρησιμοποιούν συνεχώς τις ίδιες λέξεις, ενώ μια συγγενική λέξη θα μπορούσε να αλλάξει εντελώς το νόημα. Άρα, το πρόβλημα είναι γενικότερο. Είναι θέμα του τι ανθρώπους θέλεις να διαμορφώσεις. Και αυτό μας φέρνει ξανά στο 1821. Τι είναι αυτό που πραγματικά δεν μάθαμε ποτέ; Η Επανάσταση είναι ένα πολυπρόσωπο, πολυσύνθετο φαινόμενο. Δεν μπορεί να ερμηνευτεί μονοδιάστατα. Η ζωή εκείνης της εποχής, όπως κάθε εποχής, και ιδίως μιας περιόδου πολέμου, ήταν εξαιρετικά σύνθετη.

q Εγώ βασανίστηκα –και βασανίζομαι ακόμη– με τον Μαυροκορδάτο και τον Καποδίστρια, προσπαθώντας να καταλάβω τους ανθρώπους. Και κάπου εκεί άρχισα να βλέπω διαφορετικά και τον Καποδίστρια. Στην αρχή, η αντιπολίτευσή του πράγματι είχε ένα συντηρητικό σώμα. Όμως είναι λάθος να τον κρίνεις μόνο με πολιτικά κριτήρια. Ο Καποδίστριας είχε μια ευρύτερη πολιτική αντίληψη, που δεν την είχαν οι αντίπαλοί του. Ενδιαφερόταν για τους πολλούς. Αν μείνεις μόνο στο «συντηρητικός», χάνεις κρίσιμα στοιχεία: ότι έδινε μάχη για να μην περιοριστούν τα σύνορα της Ελλάδας, ότι αντιδρούσε στους ξένους όταν οι άλλοι τους αποδέχονταν χωρίς αντίρρηση, ότι δεν ήθελε να ξεπουληθούν τα εθνικά κτήματα που άφησαν οι Οθωμανοί. Δεν μπορώ, για παράδειγμα, να θεωρήσω ότι ο δολοφόνος του Καποδίστρια, ο Μαυρομιχάλης, είχε φιλελεύθερα αισθήματα. Υπήρξε ένα κλίμα τυραννοκτονίας, το οποίο καλλιεργήθηκε συστηματικά από την αντιπολίτευση. Από την άλλη πλευρά –και το τονίζω αυτό στο βιβλίο μου– κάποιοι απ’ όσους πολέμησαν τον Καποδίστρια φοβούνταν πραγματικά ότι χάνονταν οι στόχοι της Επανάστασης. Και αρκετοί από αυτούς μετανόησαν αργότερα. Ο ίδιος ο Μαυροκορδάτος, λίγα χρόνια αργότερα, αλλάζει στάση. Όλοι βλέπουν τότε ότι η μεταβατική φάση που πρότεινε ο Καποδίστριας ίσως δεν ήταν τόσο παράλογη όσο φαινόταν αρχικά. Όλα αυτά σε αναγκάζουν να ξαναδείς τα πράγματα. Και εγώ δεν φοβάμαι να πω ότι έκανα λάθος ή ότι δεν πρόσεξα κάτι. Αυτή είναι η δουλειά μας. Όσο για τον μύθο της πατάτας ή τον μύθο ότι τον δολοφόνησαν οι Άγγλοι, με κάποιον μυστικό φάκελο, πρόκειται για αφηγήματα που παρηγορούν. Τα έχω ψάξει εξαντλητικά. Δεν υπάρχει φάκελος. Έχω μιλήσει με ανθρώπους που είχαν πρόσβαση σε αρχεία, μέχρι και με τραπεζίτες που είχαν σχέσεις με τους Ρότσιλντ. Τίποτα. Δεν υπάρχει. Οι Μαυρομιχαλαίοι τον δολοφόνησαν. Για λόγους προσωπικούς. Όμως μέσα σε ένα πολιτικό και ιδεολογικό κλίμα που έδινε στην πράξη τους ένα ευρύτερο, «νομιμοποιητικό» νόημα.

ΟΙ ΑΘΗΝΑΙΟΙ Χρήστος Λούκος

q Δεν υπάρχει χώρα χωρίς μύθους. Αυτό είναι δεδομένο. Υπάρχουν, όμως, κανόνες διδασκαλίας, όχι μόνο για την Ιστορία

q Στην Ελλάδα υπάρχει ιστορική άγνοια, αυτό φαίνεται και από τα χιλιάδες εισιτήρια που έκοψε η ταινία του Σμαραγδή. Υπήρχαν μάλιστα θεατές που χειροκροτούσαν. Αυτό από μόνο του λέει πολλά. Το πρόβλημα σήμερα είναι η ανάγκη για άσπρο και μαύρο. Για κάποιους αυτό λειτουργεί ως παρηγοριά: ή θα έχεις έναν σωτήρα και όλους τους άλλους προδότες ή έναν τύραννο και όλους τους άλλους ήρωες. Ο Καποδίστριας ήταν σπουδαίος. Δεν χρειάζεται τις αγιογραφίες του Σμαραγδή. Άκουσα μάλιστα τον ίδιο τον σκηνοθέτη να ισχυρίζεται ότι το κράτος δεν χρηματοδότησε την ταινία του επειδή προτιμά να στηρίζει έργα που «προωθούν τους γκέι» και όχι εκείνα που υπηρετούν το τρίπτυχο «πατρίς - θρησκεία - οικογένεια». Πρόκειται για αδιανόητες τοποθετήσεις. Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκε και ένα ντοκιμαντέρ του, εξαιρετικά προβληματικό, το οποίο μάλιστα επιδιώχθηκε να σταλεί στους εκπαιδευτικούς.

q Ο Καποδίστριας είχε αρνητικά στοιχεία, είχε και πολύ θετικά. Το ίδιο ισχύει και για τον Μαυροκορδάτο. Ο κίνδυνος σήμερα είναι ότι, ενώ επιχειρούμε να αποδομήσουμε παλιούς μύθους με νέα εργαλεία, καταλήγουμε συχνά να κατασκευάζουμε καινούργιους. Αυτό είναι και το μεγάλο μου άγχος τώρα που ετοιμάζω μια μονογραφία για τον Μαυροκορδάτο: πώς να μιλήσω για έναν σπουδαίο άνθρωπο χωρίς να πέσω είτε στην αποθέωση είτε στη δαιμονοποίηση. Γιατί η Ιστορία δεν είναι ούτε άσπρη ούτε μαύρη. Έχει γκρίζες ζώνες. Και αυτό, δυστυχώς, πολλοί δεν το θέλουν με τίποτα.

q Τα λεγόμενα «ιδιωτικά πανεπιστήμια» συνιστούν μια παρωδία. Κάποτε ζήσαμε μια άνθηση: όταν εγώ έφευγα ως συνταξιούχος, έξι μήνες μετά ερχόταν ο επόμενος. Σήμερα περνούν τρία χρόνια, οι θέσεις μειώνονται, οι χρηματοδοτήσεις συρρικνώνονται και η γραφειοκρατία σε εξαντλεί. Ο πρόεδρος ενός τμήματος δεν κάνει σχεδόν τίποτε άλλο από το να απαντά σε ανούσια ερωτήματα. Έτσι χάνεται η ουσία. Γιατί το πανεπιστήμιο δεν είναι απλώς χώρος εξειδικευμένης γνώσης· είναι χώρος ευρύτερης παιδείας. Η δική μας φιλοσοφία –και δεν ήταν μόνο δική μου– ήταν ότι, ιδανικά, όλα τα παιδιά θα έπρεπε να μπαίνουν στο πανεπιστήμιο χωρίς εξετάσεις και η επιλογή να γίνεται στο πρώτο έτος. Αυτό βέβαια προϋποθέτει υποδομές και καθηγητές. Γιατί να μη δοθεί σε όλους τους νεοέλληνες η δυνατότητα να ζήσουν τη φοιτητική ζωή; Μια ζωή ανεπανάληπτη, όχι αυτή τη μίζερη εκδοχή που βιώνουν σήμερα. Η φοιτητική ζωή δεν είναι μόνο γνώση: είναι οι παρέες, οι έρωτες, η συναισθηματική ωρίμανση μέσα σε ένα περιβάλλον που μπορεί πραγματικά να ανοίξει το μυαλό.

q Ο θάνατος δεν με φοβίζει. Είναι κάτι αναμενόμενο. Αυτό που δεν θέλω είναι να ταλαιπωρήσω τους δικούς μου ή να νιώσω ότι χάνω την αξιοπρέπειά μου. Θέλω να την κρατήσω όσο γίνεται. Και όσο μπορώ να δημιουργώ, αυτό με κρατά όρθιο. Με τα οικογενειακά προβλήματα, ιδίως με την υγεία της γυναίκας μου, η καθημερινότητά μου είναι συγκεκριμένη: μαγείρεμα, δουλειά, διάβασμα. Δουλεύω συστηματικά, συνήθως δέκα με δώδεκα ώρες στα δικά μου, και μετά επιτρέπω στον εαυτό μου λίγη φυγή: ένα καλό αστυνομικό, μια ταινία. Αυτό που με σώζει πραγματικά από τη μόνιμη κατάθλιψη είναι η κοινότητα.

q Τι μου έμαθε η Ιστορία ως κοσμοθεωρία; Ότι δεν επαναλαμβάνεται και δεν «διδάσκει» με τον εύκολο τρόπο που συχνά της αποδίδουμε. Αυτό που μας δείχνει είναι πόσο βαθιά σύνθετες είναι οι κοινωνίες, τόσο στο παρελθόν όσο και στο παρόν. Αν καταλάβεις πόσο περίπλοκο ήταν το ’21 –πόσοι άνθρωποι ξεπέρασαν τεράστιες δυσκολίες και πόσοι όχι, είτε λόγω αδυναμιών είτε γιατί παρασύρθηκαν από το προσωπικό συμφέρον–, θα μπορέσεις να δεις πιο καθαρά και το σήμερα. Αυτό είναι που θα ήθελα να μάθουν τα παιδιά: να είναι πιο αυστηρά και πιο απαιτητικά απέναντι σε όσα ακούνε.

Στην Ελλάδα υπάρχει ιστορική άγνοια, αυτό φαίνεται και από τα χιλιάδες εισιτήρια που έκοψε η ταινία του Σμαραγδή. Ο Καποδίστριας ήταν σπουδαίος. Δεν χρειάζεται τις αγιογραφίες του.

q Χωρίς τα λάθη μας, η ζωή δεν θα είχε νοστιμιά. Αλλά είναι ουσιώδες να έχεις ανθρώπους με τους οποίους

ΙNFO

Το βιβλίο του Χρήστου Λούκου Η Ερμούπολη της Σύρου (1821-1950) - Από το Λίβερπουλ της Ανατολικής Μεσογείου στη βαμβακούπολη των Κυκλάδων κυκλοφορεί από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης και το Ιωάννης Καποδίστριας - Μια απόπειρα ιστορικής βιογραφίας από τις εκδόσεις του ΜΙΕΤ.

28

LiFO

μπορείς να επικοινωνείς ουσιαστικά. Ο έρωτας είναι καθοριστικός. Η συντροφικότητα. Και πάνω απ’ όλα, να έχεις μια ιδεολογία, κάτι για το οποίο παλεύεις, ακόμη κι αν δεν βρίσκεσαι στην πρώτη γραμμή. Ο κόσμος μπορεί να αλλάξει. Συχνά μπορεί να φαίνεται ότι κινείται μόνο προς μία κατεύθυνση, όμως η ιστορία πάντα κυοφορεί εξελίξεις. Εκεί που δεν το περιμένεις, κάτι μπορεί να συμβεί. Αν είχα σήμερα απέναντί μου τους φοιτητές μου και μου ζητούσαν μια συμβουλή, θα τους έλεγα: διαβάστε, δείτε καλές ταινίες, αναζητήστε ουσιαστικά βιβλία. Μιλήστε μεταξύ σας, ανταλλάξτε απόψεις. Και, κυρίως, να έχετε όραμα. Δεν γίνεται ένας νέος άνθρωπος να μην έχει όραμα, έστω κι αν μοιάζει απατηλό. Το όνειρο δεν σε απομακρύνει από την πραγματικότητα. Μπορεί να σε κάνει πιο απαιτητικό και πιο ανθρώπινο μέσα σε αυτήν. Δεν πρέπει να παραιτηθούμε από το δικαίωμα να ονειρευόμαστε έναν καλύτερο κόσμο, ακόμη κι αν, στιγμές στιγμές, μοιάζει ανέφικτος. Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

29.01.26

883

ΜΟΥΣΙΚΗ

Marcus & Martinus Tο νορβηγικό ποπ ντουέτο που στις πρόσφατες περιοδείες του κυριολεκτικά σαρώνει σε ολόκληρη την Ευρώπη με απανωτά sold out ακόμα και σε αρένες επιστρέφει με ένα εντυπωσιακό σόου που θα ενθουσιάσει παλιούς και νέους φαν.

30/1, 18:30, Floyd, Κεραμεικού 4 & Περικλέους, Χολαργός

30

THE WEEK Όσα ξεκινάνε αυτή την εβδομάδα

32

ΣΙΝΕΜΑ Οι νέες ταινίες της εβδομάδας

34

ΘΕΑΤΡΟ Η βία και το φουαγκρά

36

BIBΛΙΟ Φάτμα Χασόνα: Η τελευταία φωτορεπόρτερ της Γάζας

LiFO 29.01.26

29

the week

μάθουμε από την αρχή. Και η στιγμή αυτή φέρνει την ολοκληρωτική ελευθερία.

31/1-5/4, Εθνικό Θέατρο, Αγ. Κωνσταντίνου 22-24, Ομόνοια, Σάβ. 18:00, Κυρ. 20:00, είσοδος: 10 ευρώ

6 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Η απουσία του παρόντος

Η πρώτη ατομική έκθεση ζωγραφικής του Νίκου Κανόγλου αποτελείται από μια ενότητα έργων όπου η ανθρώπινη και η ζωική μορφή, καθώς και μυθολογικά μοτίβα, επανεμφανίζονται ως μορφές μνήμης και εμπειρίας. Στον πυρήνα της εικαστικής διαδικασίας βρίσκεται το σχέδιο και η μονοχρωμία ως θεμελιώδης αρχή του έργου.

4-28/2, Ελληνοαμερικανική Ένωση, Μασσαλίας 22, Αθήνα, Δευτ.-Παρ. 12:00-20:00, Σάβ.

10:00-14:00

STOEP TH S PR ES 29 ι α νο υ αρ ιου 4 φ εβρ ου αρ ιου 20 26

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Μνήμες του βλέμματος

1 CLUBBING VLCT Clubnight w/ Serafina Το Velocity Collective παρουσιάζει μία από τις κορυφαίες εκπροσώπους των 240KM, τη Serafina. Εμφανίζεται τακτικά στα events FACE 2 FACE και BCCO, καθώς και σε μεγάλα φεστιβάλ σε όλο τον κόσμο. Στα σετ της αναδεικνύει γρήγορους, μελωδικούς ρυθμούς.

31/1, 23:30, Aux Club, Αγίου Όρους 15, Αθήνα, είσοδος: από 15 ευρώ

2 ΘΕΑΤΡΟ Ιεροτελεστία Αντλώντας έμπνευση από 300 συνεντεύξεις που πάρθηκαν μεταξύ 2020 και 2021, κατά τη διάρκεια της καραντίνας, ο Γκιγιόμ Πουά γράφει την Ιεροτελεστία, υφαίνοντας ένα χρονικό απώλειας που μέσα από τις «μικρές» ιστορίες ανθρώπων καταλήγει στη «μεγάλη» ιστορία της ανθρωπότητας η οποία σήμερα χαρακτηρίζεται από άλλους σημαντικούς θανάτους, της αξιοπρέπειας, των δικαιωμάτων, της ενσυναίσθησης, της δικαιοσύνης.

28/1-15/3, Εθνικό Θέατρο, Αγ. Κων/νου 22-24, Τετ., Κυρ. 19:00, Πέμ.-Σάβ. 20:30, είσοδος: 5-22 ευρώ

3 ΘΕΑΤΡΟ Killer Joe

απο τη μαρια παππα

30

LiFO

7 ΜΟΥΣΙΚΗ The Dream Syndicate

Σε ένα προάστιο του Τέξας, η οικογένεια Σμιθ ακροβατεί μεταξύ εξαθλίωσης και απόγνωσης. Το σχέδιό τους; Να εισπράξουν την ασφάλεια ζωής της μητέρας. Μόνο που τίποτα δεν πάει όπως το ονειρεύτηκαν. Κάθε τους κίνηση ανοίγει έναν κύκλο απληστί-

ας, βίας και ανατροπών, μέχρι που όλοι βρίσκονται παγιδευμένοι σε ένα παιχνίδι χωρίς επιστροφή.

30/1-3/4, θέατρο Αλκμήνη, Αλκμήνης 8, Κεραμεικός, Παρ. 21:30, είσοδος: 11-15 ευρώ

4 CLUBBING Freddy K & Quelza Από τους κορυφαίους εκπροσώπους της Βerlin techno, ο Freddy K δεν χρειάζεται συστάσεις και έρχεται για τρίτη φορά στο Smut. Μαζί του ο ταλαντούχος Quelza, ένα από τα εξέχοντα ονόματα της minimal techno, με βαθιά κατανόηση των μηχανημάτων που χρησιμοποιεί για να παραγάγει μουσική, forward-thinking ήχο που εξελίσσει συνεχώς και συγκλονιστική ροή στα σετ του.

Η έκθεση αποτελεί πανόραμα της τέχνης της καταξιωμένης ζωγράφου, καθώς περιλαμβάνει αντιπροσωπευτικά έργα από όλη την πορεία της. Η Μαρία Κτιστοπούλου δεν έπαψε υφολογικά να προβληματίζεται και δημιουργικά να πειραματίζεται ως προς τον χώρο και το φως μέσα από τη σχεδιαστική γραφή της και τα χρώματα.

29/1-22/2, Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων, Λεωνίδου & Μυλλέρου, πλατεία Αυδή, Τρ.-Σάβ. 11:0019:00, Κυρ. 10:0016:00

Οι Dream Syndicate, ένα από τα πιο σημαντικά και αγαπημένα συγκροτήματα της αμερικανικής alternative σκηνής, επιστρέφουν στην Αθήνα για μία και μοναδική εμφάνιση. Η μπάντα που καθόρισε το Paisley Underground κίνημα της δεκαετίας του ’80 και ενέπνευσε γενιές μουσικόφιλων, θα παρουσιάσει ένα μοναδικό σόου χωρισμένο σε δύο μέρη: ένα best-of set με όλα τα εμβληματικά τραγούδια της καριέρας τους, από το «The Days of Wine and Roses» έως και τις νεότερες δουλειές τους, και στη συνέχεια, για πρώτη φορά στην ιστορία τους, ολόκληρο το θρυλικό άλμπουμ «Medicine Show» (1984), ζωντανά, στην πλήρη του εκδοχή.

29/1, 21:00, Gagarin205, Λιοσίων 205

8 ΜΟΥΣΙΚΗ Veego Records Showcase Η Veego Records ξεκινά δυναμικά το 2026 με ένα διήμερο showcase παρουσιάζοντας μερικά από τα πιο ιδιαίτερα, ανήσυχα και χαρακτηριστικά projects της σύγχρονης εγχώριας σκηνής. Δύο βραδιές γεμάτες νέα μουσική με το μοναδικό ηχητικό αποτύπωμα της εγχώριας δισκογραφικής και γκρουπ όπως οι Mob, Volanis & Pagidas, Turboflow3000 κ.ά.

31/1, 23:30, Smut, Βατσαξή 4, Αθήνα

5 ΘΕΑΤΡΟ Έχεις πέντε λεπτά Ένα έργο για την εξερεύνηση, το όνειρο εντός μας, τα όνειρα που άλλοι κάνουν για μας και εμείς τα υιοθετούμε άθελά μας, τους φόβους, ακόμα και τους εφιάλτες μας. Μιλά για τη στιγμή εκείνη της μέρας ή της νύχτας που τολμάμε να γίνουμε κυρίαρχοι, να

30-31/1, 19:00, Gazarte Ground Stage, Βουτάδων 32, Γκάζι, είσοδος: 15-25 ευρώ

9 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Telling the bees Το έργο της Κυριακής Γόνη είναι μια πολύπτυχη εγκατάσταση που περιλαμβάνει βίντεο, γλυπτά, σχέδια, σημειώσεις, υφάσματα, ήχους και τελετουργικά αντικείμενα. Η χρονικότητα ξεδιπλώνεται ως μη γραμμική, συνυφαίνοντας ιστορικές αναφο-

29.01.26

ρές, βιώματα και φανταστικά μέλλοντα με έναν τρόπο που θυμίζει τη δομή της προφορικής αφήγησης. Έως 21/2, The Breeder, Ιάσονος 45, Μεταξουργείο, Τρ.-Παρ. 11:00-19:00, Σάβ. 11-17:00

10 ΜΟΥΣΙΚΗ Andrea Vanzo

ΘΕΑΤΡΟ

Δεσποινίς Μαργαρίτα Ένας τραγικοκωμικός μονόλογος για μια παράφορη γυναίκα. Μέσω της συνύπαρξης κωφών και ακουόντων ηθοποιών αποκαλύπτει τις πολλαπλές όψεις της κεντρικής ηρωίδας του έργου, μιας αυστηρής δασκάλας με διαταραγμένη προσωπικότητα. Το έργο παραμένει διαχρονικό, καθώς πραγματεύεται την κατάχρηση εξουσίας και διερευνά τη σχέση δασκάλας-μαθητών, θέτοντας ερωτήματα για τον παιδαγωγικό ρόλο και τα όρια της εξουσίας μέσα στην τάξη.

the week

EKΔΗΛΩΣΕΙΣ

Μετά τη sold out ευρωπαϊκή περιοδεία του το 2024, ο Andrea Vanzo, ένας από τους πιο δημοφιλείς ανερχόμενους εκπροσώπους της σύγχρονης νεοκλασικής μουσικής, έρχεται για πρώτη φορά στην Αθήνα. Ο Ιταλός συνθέτης και πιανίστας από την Μπολόνια έχει ξεχωρίσει τα τελευταία χρόνια για τη βαθιά συναισθηματική και κινηματογραφική προσέγγιση της μουσικής, συνδυάζοντας τη μετα-μινιμαλιστική αισθητική με ποπ στοιχεία και ηχητικά τοπία που παραπέμπουν στη σύγχρονη έντεχνη μουσική.

31/1, 21:00, Ωδείο Αθηνών, Ρηγίλλης & Βασιλέως Γεωργίου B' 17-19, είσοδος: από 36 ευρώ

11 ΘΕΑΤΡΟ Οι καρέκλες

1/2-5/4, θέατρο Νους, Τροίας 34, Αθήνα, Παρ. 21:00, Κυρ.

19:00, είσοδος: από 12 ευρώ

ΦΕΣΤΙΒΑΛ UNDEAD ATHENS- The Downtown Zombie Fest

Η Μαρία Διακοπαναγιώτου και ο Πάνος Παπαδόπουλος σκηνοθετούν και ερμηνεύουν τους δύο κεντρικούς χαρακτήρες αυτού του αριστοτεχνικού έργου του Ευγένιου Ιονέσκο, προβάλλοντας τη μανία του ανθρώπου να κρατηθεί από κάτι, κόντρα στη μοναξιά και την απέλπιδα προσπάθειά του να αφήσει πίσω του ένα χνάρι, ένα αποτύπωμα που θα πιάσει τόπο στην ψυχή των άλλων.

30/1-5/4, Θέατρο του Νέου Κόσμου, Αντισθένους 7 & Θαρύπου, Φιξ, είσοδος: 17-20 ευρώ

12 ΘΕΑΤΡΟ Ευρυδίκη

Σε μια πόλη που μοιάζει ιδανικό σκηνικό για μια επιδημία ζόμπι, το Bios διοργανώνει το πρώτο Undead Athens Fest. Δύο μέρες με κλασικές ταινίες του είδους αλλά και με διεθνή «διαμάντια», καθώς και μια επετειακή προβολή της κλασικής ταινίας Το Κακό, του πρώτου ελληνικού φιλμ μεγάλου μήκους με θέμα τους ζωντανούς νεκρούς, παρουσία του σκηνοθέτη, Γιώργου Νούσια. Μαζί, απόκοσμες μουσικές αλλά και κοκτέιλ ταιριαστά με την περίσταση: Bloody Mary, φτιαγμένα με ένα twist ειδικά για το φεστιβάλ.

31/1-1/2, 17:00, Bios Athens, Πειραιώς 84, Ομόνοια, είσοδος: 8 ευρώ

Η Ηρώ Μπέζου και ο Χρήστος Θάνος ενώνουν ξανά τις δημιουργικές τους δυνάμεις παρουσιάζοντας ένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας δραματουργίας, την Ευρυδίκη του Ζαν Ανούιγ. Μαζί τους επί σκηνής η Μαρία Χάνου και ο Φώτης Στρατηγός. Η Ευρυδίκη και ο Ορφέας συναντιούνται στον σταθμό ενός τρένου. Η πρώτη τους ματιά θα αποτελέσει την απαρχή ενός έρωτα που θα ταξιδέψει μέσα στους αιώνες.

1/2-5/4, θέατρο Rabbithole, Γερμανικού 20, Μεταξουργείο, Κυρ.-Τρ. 21:00, είσοδος: 5-18 ευρώ

LiFO 29.01.26

31

Σινεμά

εκδοχή slow cinema και, ευτυχώς, χωρίς κόμικ ενέσεις υπερβολής. Το Σιράτ είναι μια κινηματογραφική κινούμενη άμμος, μια πρωτότυπη προσέγγιση του τέλους του κόσμου στην άνυδρη απομόνωση, που δεν θα μπορούσε να μη συνοδεύεται από ψυχεδελική ανακούφιση στην ατελέσφορη αγωνία, εκκωφαντική και αιφνίδια, που εκπλήσσει τον θεατή όσο και τους πρωταγωνιστές! Η ταινία ξεκίνησε από το Φεστιβάλ Καννών, όπου κέρδισε το βραβείο της Eπιτροπής, κυριάρχησε στα ισπανικά βραβεία Γκόγια σε έντεκα κατηγορίες και συνεχίζει στα Όσκαρ, με δύο υποψηφιότητες, για καλύτερη διεθνή ταινία απέναντι σε Παναχί, Φίλιο και Τρίερ, και φυσικά για το εκπληκτικό sound design της Λάια Καζανόβας, προσκαλώντας σας να την απολαύσετε σε μεγάλη και κατάλληλα εξοπλισμένη αίθουσα. ΑΘΗΝΑΙΟΝ 2 - ΑΙΓΛΗ 4 - CINOBO OPERA 1,2 - ΔΑΝΑΟΣ 1,2 - ΔΙΑΝΑ - ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟΣ - ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗ ΛΑΪΣ 1 ΤΡΙΑΝΟΝ ΘΕΡΙΝΟ - ΖΕΑ

Η καρδιά του ταύρου ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Εύα Στεφανή

ΣΥΝΟΨΗ: Καταγραφή της προετοιμασίας και της

απο toν θοδωρη κουτσογιαννοπουλο

περιοδείας της παράστασης «Εγκάρσιος Προσανατολισμός» του Δημήτρη Παπαϊωάννου στις ευρωπαϊκές σκηνές.

Sirat Μια κινηματογραφική κινούμενη άμμος, μια πρωτότυπη προσέγγιση του τέλους του κόσμου στην άνυδρη απομόνωση, που δεν θα μπορούσε να μη συνοδεύεται από ψυχεδελική ανακούφιση στην ατελέσφορη αγωνία, η οποία εκπλήσσει τον θεατή όσο και τους πρωταγωνιστές. ΣΥΝΟΨΗ: Στην καρδιά των άγριων και απόκοσμων

ορεινών τοπίων του νότιου Μαρόκου, ένας πατέρας και ο γιος του ξεκινούν μια απεγνωσμένη αναζήτηση. Πηγαίνουν σε ένα ρέιβ πάρτι για να βρουν την κόρη και αδελφή αντίστοιχα, η οποία έχει χαθεί μυστηριωδώς πριν από μήνες σε ένα παρόμοιο πάρτι. Ωθούμενοι από τη μοίρα, αποφασίζουν να ακολουθήσουν μια ομάδα ρέιβερ στην αναζήτηση ενός τελευταίου πάρτι που θα γίνει στην έρημο, με την ελπίδα να είναι εκεί.

«Σ

Αριστούργημα Πολύ Καλό Καλό Ικανοποιητικό Μέτριο Κακό

32

LiFO

ιράτ» στο Κοράνι είναι η γέφυρα που χωρίζει τον Παράδεισο από την Κόλαση, λεπτή σαν κλωστή και κοφτερή σαν μαχαίρι. Η αναφορά στο ξεκίνημα μιας από τις πιο παράξενες και απροσδόκητης εξέλιξης ταινίες που έχουμε δει τα τελευταία χρόνια περνά απαρατήρητη, ώσπου να επανέλθει μετ’ επιτάσεως και κρότου στον δραματικό επίλογο. Στο μεταξύ, ο Λουίς (ο Σέρχι Λοπέζ) συνοδευόμενος από τον νεαρό γιο του, Εστεμπάν, ψάχνει την εξαφανισμένη κόρη του, Μαρ, στις ερήμους του νότιου Μαρόκου, ρωτώντας δεξιά κι αριστερά ρέιβερ που είναι εκεί αποκλειστικά για το αέναο πάρτι, υπνωτισμένοι, στον δικό τους κόσμο. Ο Λουίς μοιάζει με έναν γηραιότερο, πιο κουρασμένο Ματ Ντέιμον στο Τζέρι του Γκας Βαν Σαντ, που προσγειώνεται ανάμεσα στους απλανείς νέους του Ζαμπρίσκι Πόιντ του Αντονιόνι! Έχει κίνητρο, αλλά τον καταπίνει ένας άνυδρος, άγνωστος πλανήτης, προτού ξεκινήσει μια παράξενη πορεία, σαν το Μεροκάματο του Τρόμου, με εξίσου σοκαριστικές απώλειες. Μετά βίας παίρνει

αόριστες πληροφορίες, και δεν οπισθοχωρεί, ενώ αντιλαμβάνεται ότι είναι ανεπιθύμητος. Ανταλλάσσοντας χρήματα για τη βενζίνη του, κολλάει κι αυτός στο καραβάνι δυο ομάδων που περιπλανιούνται, ξεφεύγοντας με αποφασιστική μανούβρα από τον στρατό που έχει έρθει για να διαλύσει ένα από τα πολλά πάρτι, που δεν έχει ωστόσο καμία σχέση με τα μοδάτα και fun happenings που μπορεί να έχει κανείς υπόψη του σε παρεμφερείς περιστάσεις. Η τέκνο χτυπάει, συνεχώς και χαμηλά, με μπάσα που δημιουργούν υποβλητική ηχητική ταλάντωση, εξίσου εξωπραγματική με το σκηνικό. Ένας Γκασπάρ Νοέ σίγουρα θα μας είχε σφηνώσει στο υπογάστριο της εμπειρίας με άλλου είδους εμμονές και δονήσεις, αλλά ο Γαλλοϊσπανός Όλιβερ Λαξ (προφέρεται Λάσε), σε παραγωγή των Πέδρο και Αγκουστίν Αλμοδόβαρ, παρατηρεί τον απελπισμένο πατέρα και τους ταξιδιώτες της ερήμου (και κυνηγούς του επόμενου τριπ), έτσι όπως είναι ολιγαρκείς, τραχείς, λακωνικοί, καμένοι από τον ήλιο και τα drugs, και κάποιοι από αυτούς κυριολεκτικά διαμελισμένοι. Στη μακριά διαδρομή, υπάρχει ανθρώπινη επαφή, σκόρπια χαρά, στιγμές νηφαλιότητας και έντασης, η ιδρωμένη καθημερινότητα ενός εποχούμενου κοινοβίου με δύο αταίριαστες προσθήκες (τον μπαμπά, τον γιο και το προβληματικό για τέτοιες περιοχές βανάκι τους), συνδυασμένη με μια απόκοσμη, αόριστη αίσθηση πως όλα κινούνται σε ένα μετα-αποκαλυπτικό τοπίο, σαν το Fury Road σε

INFO SIRAT ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ:

Όλιβερ Λαξ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟYΝ:

Σέρχι Λοπέζ, Τζέιντ Ούκιντ

Η Καρδιά του ταύρου καταφέρνει να είναι ταυτόχρονα το μύχιο πορτρέτο ενός καλλιτέχνη στις στιγμές της δημιουργικής του έξαρσης αλλά και η βασανιστική προετοιμασία ενός σημαντικού έργου κατά τη διάρκεια του lockdown, με τις αναβολές, την αβεβαιότητα και τη σύγχυση που συνόδευσε τη νωπή στις μνήμες μας παύση κάθε ζωτικής λειτουργίας στον πλανήτη. Η σκηνοθέτις Εύα Στεφανή, που είναι φίλη και πνευματική συγγενής του Δημήτρη Παπαϊωάννου, επιλέγει σχεδόν ενστικτωδώς τις γωνίες παρατήρησης και συλλαμβάνει το σημαντικότερο στοιχείο της αλήθειας του, που είναι η γόνιμη αμφιβολία, η σύγκρουση που ξεπηδά από τη χαρά και τη νευρικότητα, την έμπνευση και το ουτοπικό κυνήγι της τελειότητας. Ο κορυφαίος Έλληνας χορογράφος, αναγεννησιακός και πολυσχιδής, πανκ ακόμη κι όταν συνοδεύει με Βιβάλντι τις επάλληλες κοσμογονίες του, πρόβαρε με την ομόπνοη ομάδα του τον «Εγκάρσιο Προσανατολισμό», ένα ακόμη πολύπλοκο και απαιτητικό έργο, και ταυτόχρονα είχε βαριά άρρωστο τον πατέρα του, σε συνθήκες αποκλεισμού και σκληρής δοκιμασίας. Η Στεφανή ποτέ δεν εκβιάζει τη συγκίνηση από έναν άνθρωπο που γνωρίζει πολύ καλά, κι εξάλλου δεν θα παρέδιδε εύκολα το κοντρόλ του κοντά στην κάμερα. Είναι κρίσιμη η στιγμή και διακριτική, πηγαίο το αίσθημα, διάφανο το άγγιγμα της πατρικής διαδοχής, με αναμνήσεις σπασμένες και τρυφερές, που μας γυρνούν πίσω στην παιδική ηλικία, για λίγο, όσο χρειάζεται… Συνυφασμένο με τον λόγο και τις εικόνες από τις δοκιμές και την παράσταση που έπειτα από καιρό ανέβηκε σε ευρωπαϊκές σκηνές είναι και το πρώτο και αξέχαστο ερωτικό σκίρτημα του Δημήτρη με τον Πίτερ των 18 του χρόνων στη Μύκονο. Το ξύπνημα της εγκατάλειψης, η καυτή λάμψη που έκτοτε

29.01.26

ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΒΟΛΗ λαχταρά «αφόρητα», αδρά εικονογραφημένο από τον ίδιο, σε ένα εξαίσιο αναδρομικό κόμικ εξομολόγησης και ονείρου. Η λογική τού χαρακτήρα του θα δώσει τη θέση του σε ένα ταξίδι που δεν κατανοεί απόλυτα αλλά είναι ευγνώμων για την εμπειρία. Προσπαθεί εδώ και χρόνια να εναντιωθεί στον φορμαλισμό του, και η Εύα Στεφανή το διέκρινε, κυρίως στο τρυφερό της focus στην αποστροφή του βλέμματος της χορεύτριας Μπριάνα Ο’ Μάρα, της Αφροδίτης του Παπαϊωάννου. «Αγαπώ πολύ τον Φελίνι», λέει σε ένα δηλωτικό σημείο του ντοκιμαντέρ ο Παπαϊωάννου, «γιατί αγαπάει πολύ τους ανθρώπους και το τσίρκο της ζωής». Για τον ίδιο λόγο αγαπά και την Πίνα Μπάους, για την κριτική της ματιά στην ομορφιά και την ασχήμια της ζωής, για το αίσθημα που εκβάλλει από την τέχνη της και για το πώς τελικά κερδίζει η ομορφιά, αυτή η ωραιότητα που ο σπουδαίος δημιουργός δουλεύει επί δεκαετίες, με πολλαπλές αναφορές στην τέχνη και συνεχείς επινοήσεις, με ανατάσεις και βουτιές στα πλατιά νερά και τις ατέρμονες σκάλες του, μια συστοιχία ονείρων με τεχνική εμμονή και αναπάντεχες αφαιρέσεις, σμιλεύοντας το πνεύμα στο εύπλαστο σώμα. ΔΑΝΑΟΣ 1

Σας πιστεύουμε ON VOUS CROIT

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Σαρλότ Ντεβιλέρ, Αρνό Ντιφέις ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Μιριέμ Ακεντιού, Λοράν Κα-

πελουτό ΣΥΝΟΨΗ: Η Αλίς καταθέτει σε ένα δικαστήριο, γνω-

ρίζοντας ότι δεν πρέπει να κάνει κανένα λάθος. Πρέπει να υπερασπιστεί τα παιδιά της, καθώς το διακύβευμα είναι η κηδεμονία τους. Θα μπορέσει να τα προστατεύσει από τον πατέρα τους προτού να είναι αργά; Ενώπιον δικαστών, δικηγόρων, ειδικών και γραμματέων, η Αλίς καλείται να διεκδικήσει την αποκλειστική κηδεμονία των δυο παιδιών της, της αποστασιοποιημένης Λίλα και του μικρότερου γιου της, του επιθετικού Ετιέν. Τους ακούμε όλους, ακόμη και τον πρώην σύζυγό της (Λοράν Καπελουτό), ο οποίος έχει πλέον άλλο ένα παιδί από τον επόμενο γάμο του, να εισηγούνται και να εξηγούν, να κολλούν στον τοίχο μια μητέρα που έχει σοβαρό λόγο να εμποδίζει τον πατέρα των παιδιών της να τα δει εδώ και χρόνια. Στο σκηνοθετικό τους ντεμπούτο, οι Ντεβιλέρ και Ντιφέις δεν αφήνουν από τα μάτια τους το πρόσωπο της Αλίς – την υποδύεται η Μιριέμ Ακεντιού που έχουμε δει στο Titane της Ζιλιά Ντικουρνό. Έτοιμη να εκραγεί, κυρίως από την ανησυχία για τα παιδιά που δεν παρίστανται στη νομική διαδικασία, συμβιβάζεται με υπομονή ώσπου έρχεται η σειρά της να μιλήσει, γκρεμίζοντας την πρώιμη και πρόχειρη κρίση του θεατή: η περιγραφή της είναι μια κραυγή για προστασία από ένα σύστημα που απορρίπτει τις δραστικές αλλά δίκαιες λύσεις, συχνά εμμένοντας σε ρομαντικό, αν και πρακτικά ανεδαφικό συμβιβασμό, σε περίπτωση που δεν υπάρχουν χειροπιαστές αποδείξεις. Το Σας πιστεύουμε έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στο περσινό Φε-

στιβάλ Βερολίνου και αναπτύσσει με στέρεο σενάριο και σκηνοθετική αυτοπεποίθηση ένα λεπτότατο θέμα, διασχίζοντας τη γεωγραφία ενός απελπισμένου προσώπου από την αρχική καχυποψία ως το συγκινητικό φινάλε. ΓΑΛΑΞΙΑΣ 2 - ΔΙΑΝΑ - ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗ ΛΑΪΣ 2

Yunan ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Αμίρ Φακίμ Ελντίμ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Ζορζ Χαμπάζ, Χάνα Σιγκούλα

ΣΥΝΟΨΗ: Ο Μουνίρ, ένας συγγραφέας που ζει στο

Αμβούργο, βρίσκεται σε βαθιά κατάθλιψη. Βιώνοντας ένα βαθύ υπαρξιακό και συγγραφικό αδιέξοδο, δραπετεύει σε ένα απομακρυσμένο γερμανικό νησί στη Βόρεια Θάλασσα. Ο τίτλος της ταινίας του Αμίρ Φαχέντ Ελντίν μπορεί να θυμίζει την αραβική μετάφραση της Ελλάδας αλλά δεν αναφέρεται στη χώρα μας. Είναι η βιβλική ονομασία του Ιωνά, και ακριβώς στην καρδιά του κήτους ταξιδεύει ο ήρωας της ιστορίας, ένας Σύριος συγγραφέας που πιστεύει πως έχει προβλήματα υγείας, εγκαθίσταται σε μια απομακρυσμένη τοποθεσία σε νησί της Βόρειας Θάλασσας προσπαθώντας να ξεπεράσει την έλλειψη λογοτεχνικής έμπνευσης και έρχεται αντιμέτωπος με μια μυστηριώδη χήρα και τον στριφνό γιο της. Μόνος και απογοητευμένος σε ένα αγρόκτημα και στις σκοτεινές σκέψεις του, άπατρις και δανεικός από ένα background άγνωστο στον θεατή, καταδιώκεται από μια παλιά ιστορία που του έλεγε ξανά και ξανά η μητέρα του, περίεργη και κρυπτική στον συμβολισμό της, με πρωταγωνιστή έναν βοσκό και το μισογεμάτο ποτήρι του που δεν αδειάζει ποτέ, και σταδιακά καλείται να επανέλθει σε έναν ζωτικό παλμό, να μαζέψει τις λιγοστές δυνάμεις του και να συμπορευτεί με τους ανθρώπους. Στο μεταξύ, αναρωτιέται σοβαρά για βαριά και θεμελιώδη θέματα: γιατί να συνεχίσει και ποιο τελικά είναι το νόημα μιας άδειας ζωής. Το άγχος του συγγραφέα είναι υπαρξιακό και το περιβάλλον που επιλέγει μακριά από την αστική επανάληψη μοιάζει ιδανικό, αν και επώδυνο αντίδοτο στο ασαφές συναισθηματικό του τοπίο. Η απώλεια και η εξορία είναι το παρόν που αδυνατεί να τοποθετήσει στην καθημερινότητά του, γι’ αυτό και σε συνθήκες εσωτερικής παρατήρησης ίσως καταφέρει να συνδέσει τους χαμένους κρίκους του παρελθόντος με το αβέβαιο μέλλον. Πρέπει να βυθιστεί σε έναν ψυχισμό που δεν έχει τακτοποιήσει άλυτα ζητήματα, όπως περίπου είναι η μικρή νησιωτική κάτω χώρα που επέλεξε να κατοικήσει προσωρινά και θεραπευτικά. Η Χάνα Σιγκούλα, η θρυλική μούσα του Φασμπίντερ, προσθέτει το ειδικό της βάρος στη μεταφυσική παραβολή του Σύριου σκηνοθέτη που εδώ και χρόνια ζει και εργάζεται στη Γερμανία. Είναι ο καταλυτικός βράχος σε μια ποιητική ματιά που μας παραπέμπει απέριττα σε ένα παλιότερο, στοχαστικό σινεμά του δημιουργού, χωρίς εύκολες λύσεις και τρανταχτό δράμα. Άλλωστε, τι είδους twist να έχει μια ταινία με θέμα έναν καλλιτέχνη που επιστρέφει σε έναν τόπο από όπου δεν έφυγε ποτέ…

Πειραιάς - Αθήνα «Ένα οδοιπορικό» Η έκθεση του Φραγκίσκου Δουκάκη στη Δημοτική Πινακοθήκη Πειραιά.

Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ ΠΕΙΡΑΙΑ ΦΙΛΟΞΕΝΕΙ από τις 4 έως τις 28 Φεβρουαρίου

2026 την ατομική έκθεση ζωγραφικής του Φραγκίσκου Δουκάκη με τίτλο «Πειραιάς - Αθήνα “ Ένα οδοιπορικό”». Πρόκειται για μια ενότητα έργων που συγκροτείται ως διαδρομή ανάμεσα σε δύο περιοχές στενά δεμένες ιστορικά και βιωματικά, όχι όμως με όρους γεωγραφικής καταγραφής αλλά μέσα από το βλέμμα ενός ζωγράφου που επιμένει στη σιωπηλή παρατήρηση και στη ζωγραφική οικονομία. Ο Δουκάκης, γεννημένος στον Πειραιά και απόφοιτος της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, με σπουδές στο εργαστήριο του Παναγιώτη Τέτση, επιστρέφει σε γνώριμα αστικά τοπία. Τα έργα της έκθεσης –όλα λάδια σε καμβά– αντλούν το θέμα τους από γειτονιές, δρόμους και ενδιάμεσους χώρους του Πειραιά και της Αθήνας, χωρίς να εγκλωβίζονται σε αναγνωρίσιμα «τοπόσημα». Εκείνο που ενδιαφέρει τον καλλιτέχνη δεν είναι η περιγραφή αλλά η αίσθηση: το φως μιας συγκεκριμένης ώρας, η ατμόσφαιρα μιας κίνησης που μόλις έχει περάσει, η ισορροπία ανάμεσα στο οικείο και το αφαιρετικό. Στον πυρήνα της δουλειάς του βρίσκεται μια διαρκής άσκηση αφαίρεσης. Όπως έχει επισημάνει ο ίδιος, «η απομάκρυνση του περιττού λειτουργεί υπέρ της σύνθεσης και όχι εις βάρος της». Τα τοπία του διατηρούν την αναγνωρισιμότητά τους, αλλά ταυτόχρονα απογυμνώνονται από αφηγηματικά βάρη, αφήνοντας χώρο στο χρώμα και στη ζωγραφική χειρονομία να οργανώσουν τον ρυθμό της εικόνας. Το «Πειραιάς - Αθήνα “ Ένα οδοιπορικό”» δεν προτείνει μια γραμμική αφήγηση ούτε μια νοσταλγική επιστροφή. Αντιθέτως, συγκροτεί έναν ενιαίο αστικό κόσμο, όπου οι πόλεις λειτουργούν ως συνεχόμενα πεδία εμπειρίας. Το βλέμμα κινείται αργά, σχεδόν στοχαστικά, και η ζωγραφική καταγραφή μετατρέπεται σε προσωπική κατάθεση. Μια ώριμη παρατήρηση ενός χώρου που αλλάζει χωρίς να χάνει τον εσωτερικό του πυρήνα. Η έκθεση εγκαινιάζεται την Τετάρτη 4 Φεβρουαρίου στις 19:00 και θα διαρκέσει έως το τέλος του μήνα. Δημοτική Πινακοθήκη Πειραιά, Φίλωνος 29, 214 4090158

NEWMAN

LiFO 29.01.26

33

ΚΡΙΤΙΚΉ

Θέατρο

Η βία και το φουαγκρά Κριτική για την παράσταση «Cleansed» που σκηνοθέτησε ο Δημήτρης Καραντζάς και ανεβαίνει στο Ίδρυμα Μιχάλη Κακογιάννη.

Έ

INFO «Cleansed» της Σάρα Κέιν Μετάφραση: Αντώνης Γαλέος Σκηνοθεσία: Δημήτρης Καραντζάς Διανομή Τίνκερ: Χρήστος Λούλης Γκρέις: Μαίρη Μηνά Γκράχαμ: Δημήτρης Καπουράνης Γυναίκα: Νατάσα Εξηνταβελώνη Ροντ: Γιώργος Ζυγούρης Καρλ: Νικολάκης Ζεγκίνογλου Ρόμπιν: Θανάσης Ραφτόπουλος Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης Πειραιώς 206 www.mcf.gr

απο τη λουιζα αρκουμανεα

34

LiFO

νεση ηρωίνης στην κόγχη του ματιού, ξυλοδαρμός, ανασκολοπισμός, ακρωτηριασμός, βιασμός, αυτοκτονία, φόνος, δύσκολα θα έβρισκε κανείς ελλείψεις στον κατάλογο των βιαιοπραγιών που απαρτίζουν τη σκηνική δράση του Cleansed. Επιδειξιομανής προκλητικότητα; «Πιστεύω πως δεν υπάρχει τίποτα που να μην μπορεί να παρουσιαστεί στη σκηνή», έλεγε η συγγραφέας στον φίλο της Μαρκ Ρέιβενχιλ: «Όποιος ισχυρίζεται ότι υπάρχουν πράγματα που δεν γίνεται να παρασταθούν είναι σαν να λέει ότι γι’ αυτά τα πράγματα δεν μπορούμε να μιλήσουμε». Κι όμως: δεν πρόκειται για ρεαλισμό, παρ’ όλη την επιμονή της ότι «προσπαθώ να πω την αλήθεια για την ανθρώπινη συμπεριφορά όπως τη βλέπω εγώ».

H Κέιν έμαθε από τους καλύτερους: από τον Σαίξπηρ και την πετσοκομμένη, σπαρακτική Λαβίνια του Τίτου Ανδρόνικου, από τους Ιακωβιανούς και τις ακρότητές τους δανείζεται τα μέσα για να ψηλαφίσει κι εκείνη το δικό της σκοτάδι, την τρέλα, την προδοσία, τον θάνατο. Ο κόσμος, η Ιστορία, ο έρωτας γράφονται στο σώμα μας με τη βία: πώς αλλιώς να καταπιαστεί κανείς με τούτα τα ζητήματα, αν αρνηθεί να βάψει τα δάχτυλά του με αίμα; Δεν ταιριάζουν εδώ ήπιες τακτικές, ανώδυνες, ή ανακουφιστικά ψέματα. «Το αληθινό θέατρο μοιάζει με την πανούκλα, όχι γιατί είναι μεταδοτικό», έγραφε το 1938 ο Αρτό, «αλλά επειδή, όπως ακριβώς και η πανούκλα, είναι η αποκάλυψη, το ξεμπρόστιασμα, η εξωτερίκευση ενός βάθους λανθάνουσας σκληρότητας, με τη βοήθεια της οποίας εντοπίζονται όλες οι διεστραμμένες δυνατότητες του νου, ατόμων ή ομάδων». Οι εμπειρίες ακραίου έρωτα, είτε μεταξύ νεκρού αδελφού (Γκράχαμ) και ζωντανής αδελφής (Γκρέις), είτε μεταξύ δύο γκέι ανδρών (Καρλ και Ροντ) ή μεταξύ ενός άνδρα σαδιστή (Τίνκερ) και της Γυναίκας θύματός του ενσαρκώνονται στο Cleansed ως συμβάντα ύψιστης μεταμόρφωσης, οδύνης και υπέρβασης. Εθισμένοι, τραυματισμένοι, αυτοπεριφρονημένοι, σακατεμένοι, οι ήρωες θα κυλιστούν σε χίλιες λεπίδες αγωνίας, για να γευτούν μια στιγμή έκστασης, αποδοχής, τρυφερότητας. Θα δοκιμάσουν κάθε μαρτύριο, θα περάσουν κάθε όριο, βιολογικό, συναισθηματικό, ψυχικό: θα

απολέσουν την ταυτότητά τους∙ η γυναίκα θα γίνει άνδρας, η αδελφή αδελφός, ο εξουσιαστής εξουσιαζόμενος. «Πρόκειται για καταστάσεις χωρίς υπόλοιπο, χωρίς επιστροφή», σημειώνει ο Ρολάν Μπαρτ στο περίφημο χωρίο από τα Αποσπάσματα ερωτικού λόγου που ενέπνευσε τη Σάρα Κέιν για να γράψει το Cleansed. «Πρόβαλα τον εαυτό μου στον άλλον με τόση δύναμη, ώστε όταν εκείνος μου λείπει αδυνατώ να ξαναβρώ τον εαυτό μου: χάθηκα για πάντα». Ένας τιμωρός-βασανιστής αλά Μένγκελε επιχειρεί ανελλιπώς να ελέγξει, να καθοδηγήσει, να εμποδίσει κάθε παραφορά του πάθους, να ακρωτηριάσει κάθε εκκολαπτόμενη επιθυμία, να επαναφέρει τους «παρεκκλίνοντες» στο μονοπάτι της κανονικότητας. Η βία, όμως, έχει διττή όψη σε αυτή τη διαδικασία ευνουχισμού: αν χρησιμοποιείται από την εξουσία για να τρομοκρατεί τα σώματα και να τα επαναφέρει στην ομοιομορφία της αγέλης, τεμαχίζοντας κάθε ανυπόταχτο «μέλος», άλλο τόσο μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τα ίδια τα καταπιεσμένα σώματα για τη διάρρηξη της νόρμας και τη διαφυγή τους· για τη διατράνωση της επιθυμίας τους, όσο ασυμμόρφωτη ή εκτός σχεδίου κι αν αυτή φαντάζει.¹Κάποιοι αντέχουν και κάποιοι όχι: από αυτή την υψικάμινο, πάντως, όπου τήκονται οι σεξουαλικές και έμφυλες ταυτότητες, όπως και από τον Έρωτα, κανένας δεν εξέρχεται αρτιμελής. Είναι πράγματι δυσπρόσιτο το σύμπαν του Cleansed, ένα κράμα ωμότητας και ποιητικότητας «που καθαγιάζει την ανταρσία» (Αρτό), σφυρηλατημένο σε έναν λόγο ανελέητα ελλειπτικό. Κάθε φράση, τόσο κοφτή, τόσο γυμνή, κρύβει πίσω της μια κοπιώδη αφαιρετική διεργασία: είναι το απόσταγμα, το τελικό ίχνος και συμπύκνωμα μιας επίπονης διαδρομής, που χρειάστηκε μια ζωή για να διανυθεί. Και είναι αυτήν τη διαδρομή που καλείται ο σκηνοθέτης να αναπλάσει νοητικά/συναισθηματικά και να μεταδώσει ριζικά, με τον τρόπο του θεάτρου πλέον, στον θεατή. «Ακόμη περισσότερο από τα προηγούμενα έργα μου, η βία στο Cleansed γίνεται αλληγορία, ενώ εγώ κινούμαι ακόμα περισσότερο με μάλλον ποιητική διάθεση», ισχυριζόταν η Κέιν. Δυστυχώς, αυτή η αναγκαία αλληγορική συνθήκη είναι που μας διαφεύγει στην παράσταση του Δημήτρη Καραντζά.

1. Francesca Rayner, «Written on the body: Gender, violence, and queer desire in Sarah Kane’s “Cleansed”»

Οι πράξεις βίας μάς βομβαρδίζουν από σκηνής, η μία μετά την άλλη: παρακολουθούμε στωικά τον Τίνκερ να χώνει ένα κοντάρι στον πρωκτό του Καρλ, να του κόβει τη γλώσσα, τα χέρια και τα πόδια, την Γκρέις να δέχεται ηχητικές ριπές και ηλεκτροσόκ, να σφαδάζει στο πάτωμα, «Ποτέ! Ποτέ! Ποτέ!», πολυβόλα οργιάζουν, σοβάδες καταρρέουν, παραδόξως τίποτε από αυτά δεν μας ταρακουνά, παρά μόνον μας παγώνει. «Πώς είναι δυνατόν;», αναρωτιόμαστε. Το ζητούμενο για έναν σκηνοθέτη δεν είναι πώς να παρουσιάσει «πειστικά» τους ακρωτηριασμούς και τους βασανισμούς, αλλά πώς να τους εντάξει σε ένα ευρύτερο πλαίσιο νοηματοδότησης: μόνον έτσι το κάθε «σπλάτερ» συμβάν θα ξορκίσει την κυριολεξία του και θα αναχθεί στο πεδίο της μεταφοράς. Αν δεν επιτευχθεί αυτό, αν ο σκηνοθέτης ακολουθήσει τις οδηγίες της συγγραφέως χωρίς να συστήσει το αόρατο μεταφορικό πεδίο που τις υπαγορεύει, τότε το αποτέλεσμα θα μοιάζει μετέωρο, άδειο, αβαθές, ακατανόητο. Όχι μόνον οι σκηνές βίας αλλά και οι σκηνές ερωτικής συνεύρεσης προκαλούν αμήχανη αντίδραση, το ίδιο αίσθημα κενού, στον θεατή. Δεν είναι δυνατόν να φτάσουμε κατευθείαν στην κορύφωση χωρίς να έχει προηγηθεί προθέρμανση. Νιώθουμε σαν πάπιες που τις στουμπώνουν με καλαμπόκι για να πρηστεί ακαριαία το συκώτι τους και να γίνει φουαγκρά. Χρειάζεται ένα κλίμα, μια ατμόσφαιρα, ένα αίσθημα τεταμένης μετάβασης, ένας ενεργειακός μετασχηματισμός, πολύσημες εγγραφές, κοπίδια, ακτίνες, βελόνες, η τελετή για έναν καινούργιο δεσμό, μιαν άλλη γέννηση: μια δημιουργική εξιστόρηση που στέκεται ικανή να μεταδώσει την πυκνότητα και το βάθος των σωμάτων, των φράσεων, των χώρων. Αυτή είναι η κοπιώδης, πολύτιμη εργασία της σκηνοθεσίας: το πλέξιμο αυτών των αφανών νημάτων. Ένα σκάμμα γεμάτο νάρκισσους ή ένα ηλιοτρόπιο που ψηλώνει «μαγικά» δεν αρκεί για να φέρει την άνοιξη. Δεν επαρκεί το συνεχές γδύσιμο των ηθοποιών. Κανένα κόψιμο χεριού δεν μπορεί να μεταφραστεί από μόνο του: κάποιος πρέπει να μας βοηθήσει να καταλάβουμε, να μας εντάξει σε έναν κόσμο, όπου όλα αυτά σημαίνουν. Σημαίνουν κάτι περισσότερο από το προφανές. Ούτε ο χώρος (το ξύλινο, αποστειρωμένο περιβάλλον της Εύας Μανιδάκη), ούτε οι εικόνες, ούτε η μουσική, ούτε οι ήχοι κατασκευάζουν έναν τέτοιον κόσμο. Ο αφαιρετικός λόγος δεν γονιμοποιείται, το κείμενο δεν «ανοίγει», μένει επτασφράγιστο, ερμητικά κουμπωμένο στον εαυτό του. Ποιος είναι αυτός ο Γιατρός-Τιμωρός που πηγαίνει πέρα-δώθε; Ο Χρήστος Λούλης θυμίζει περισσότερο κομπλεξικό, είρωνα καθηγητή που αρέσκεται να ξεφτιλίζει τους φοιτητές κατεβάζοντας τα παντελόνια τους. Υπάρχουν, παρά ταύτα, μερικές συγκινητικές στιγμές: ο «κυματιστός» χορός της Γκρέις (Μαίρη Μηνά) και του Γκράχαμ (Δημήτρης Καπουράνης) με τις βυσσινί κάλτσες τους και τα αεροπλανικά τους· το βλέμμα του Ρόμπιν (Θανάσης Ραφτόπουλος), όταν προσπαθεί έντρομος κι απελπισμένος να καταπιεί ένα κουτί σοκολατάκια· ο Ρόμπιν, η Γκρέις και ο Γκράχαμ γύρω από την αυτοσχέδια «φωτιά» τους· η βωβή κραυγή του Καρλ (εξαιρετικός ο Νικολάκης Ζεγκίνογλου), η πιο δυνατή εικόνα της παράστασης, η μόνη που μας καλεί, έστω για λίγα δευτερόλεπτα, να βυθιστούμε κι εμείς μέσα σε αυτό το καταραμένο σκάμμα: άλαλοι, ανάπηροι, αλλά ζωντανοί.

29.01.26

Τ

ο εμβληματικό έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη Το μεγάλο μας τσίρκο επιστρέφει στη σκηνή σε μια νέα, μεγάλη παραγωγή, αυτήν τη φορά στη σκηνή του Κέντρου Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος», σε σκηνοθεσία Πέτρου Ζούλια και φυσικά με τη μουσική του Σταύρου Ξαρχάκου να παραμένει αναπόσπαστο, δραστικό στοιχείο της αφήγησης. Το έργο, που πρωτοπαρουσιάστηκε το 1973, συνδέθηκε όσο λίγα με τις πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες της εποχής του. Όπως αναφέρει ο σκηνοθέτης, «Το Μεγάλο μας Τσίρκο είναι ένα υπέροχο λαϊκό θεατρικό πανηγύρι, που κλείνει μέσα του όλη τη χαρά, το πάθος και τον πόνο της Ρωμιοσύνης. Στο πρόγραμμα της παράστασης, η οποία έκανε πρεμιέρα το 1973, ο σπουδαίος συγγραφέας Ιάκωβος Καμπανέλλης είχε γράψει πως “…ο τόπος μας μοιάζει με τον Κρόνο, τον θεό που έτρωγε τα παιδιά του”. Χθες, σήμερα και ίσως και αύριο. Άλλοτε με σατιρικό σχόλιο και άλλοτε με κραυγή δραματική, το έργο αγκαλιάζει όλη την ιστορία του τόπου μας». Στον κεντρικό ρόλο συναντάμε την Ελεωνόρα Ζουγανέλη, η οποία επιστρέφει στο θέατρο, την άλλη μεγάλη της αγάπη και τέχνη. Με θεατρικές σπουδές και σταθερή σχέση με τη σκηνή, η Ζουγανέλη προσεγγίζει τον ρόλο που ερμήνευσε η θρυλική Τζένη Καρέζη με μετρημένη ένταση και καθαρή δραματουργική στόχευση. Μελέτησε, ένιωσε, πρόβαρε και κατόρθωσε να φτιάξει το δικό της «Ρωμιάκι» του σήμερα. Σταθερή στην ερμηνεία της, πότε ως αφελές παιδάκι αλλά και σε στιγμές ως σκοτεινιασμένη και σκεπτόμενη Ελληνίδα, μας ταξιδεύει στην πολύπαθη ιστορία της χώρας αλλά και της Ρωμιοσύνης. Μαγνητίζει και μαγνητίζεται από το χειροκρότημα και τη συγκίνηση των θεατών που γεμίζουν το θέατρο πέντε φορές την εβδομάδα από τις 6 του Δεκέμβρη. Μαζί της επί σκηνής ο Δημήτρης Γκοτσόπουλος και ο Γιάννης Ζουγανέλης, πλαισιωμένοι από έναν πολυπληθή θίασο 27 ηθοποιών και μουσικών. Ιδιαίτερη θέση κατέχει η ζωντανή μουσική, με τον Κώστα Τριανταφυλλίδη και την ορχήστρα επί σκηνής να λειτουργούν οργανικά μέσα στη δράση, χωρίς να διακόπτουν τη θεατρική ροή. Μια παράσταση που βασίζεται στη διαρκή επικαιρότητα ενός κειμένου που εξακολουθεί να συνομιλεί με το παρόν.

«Το μεγάλο μας τσίρκο», του Ιάκωβου Καμπανέλλη Η πλέον συγκινητική αναβίωση της χρονιάς στο Κέντρο Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος».

Θέατρο

ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

INFO ΤΟ ΜΕΓΆΛΟ ΜΑΣ ΤΣΊΡΚΟ του Ιάκωβου Καμπανέλλη Σκηνοθεσία: Πέτρος Ζούλιας Σκηνικά: Μαρία Φιλίππου Κοστούμια: Νίκος Χαρλαύτης Μουσική Διδασκαλία: Νεοκλής Νεοφυτίδης Χορογραφίες: Φώτης Διαμαντόπουλος Φωτισμοί: Μελίνα Μάσχα Πρωταγωνιστούν οι: Ελεωνόρα Ζουγανέλη, Δημήτρης Γκοτσόπουλος και συμμετέχει ο Γιάννης Ζουγανέλης Παίζουν: Κώστας Καζάκας, Άννα Μονογιού, Δημήτρης Καπετανάκος Τραγούδι: Κώστας Τριανταφυλλίδης και όλος ο θίασος «Θέατρον» Κέντρου Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος», Πειραιώς 254, Ταύρος Ημέρες & ώρες παραστάσεων: Τετ., Πέμ., Κυρ. 19:00, Παρ., Σάβ. 21:00

LiFO 29.01.26

35

ΝΕΑ ΕΚΔΟΣΗ

Βιβλίο

Φάτμα Χασόνα: Η τελευταία φωτορεπόρτερ της Γάζας Η απίστευτη ιστορία της νεαρής Παλαιστίνιας φωτορεπόρτερ που πρόλαβε να καταγράψει με τον φακό της όσα συμβαίνουν στη Γάζα προτού πέσει νεκρή από τους ισραηλινούς πυραύλους.

«Π

απο την τινα μανδηλαρα

36

LiFO

ριν από τον πόλεμο, έβγαζα όμορφες φωτογραφίες, όμορφα πρόσωπα, ωραίες τοποθεσίες. Τώρα δες... μόνο μαυρίλα, θλίψη και καταστροφή. Προσπαθώ όμως να ανακαλύψω τη ζωή/μέσα σε αυτόν τον κόσμο, ανάμεσα στους νεκρούς του», δηλώνει με τον δικό της προσωπικό τόνο, ανάμεσα σε διάφορες σημειώσεις και αφηγήσεις από τη βόρεια Γάζα, η φωτορεπόρτερ Φάτμα Χασόνα (το υποκοριστικό της είναι Φατέμ, όνομα που παραπέμπει στην κόρη του Μωάμεθ). Δεν πτοείται από τους βομβαρδισμούς και με τον φακό της απαθανατίζει, σαν σκηνικό από μια ψεύτικη κανονικότητα, χαμογελαστά παιδιά ανάμεσα στα συντρίμμια, πωλητές να στήνουν αυτοσχέδιους πάγκους με πολύχρωμα παιχνίδια μπροστά από διαλυμένα σπίτια, πιτσιρίκια να σκαρφαλώνουν σε αυτοσχέδια κάρα στην προσπάθειά τους να βρουν δρόμους διαφυγής. Είναι οι πρώτες μέρες του πολέμου και η Παλαιστίνια φωτογράφος προσπαθεί να αποδώσει μια πλήρη εικόνα της Γάζας, πέρα από τον θάνατο και την οδύνη, ως συλλογικό πορτρέτο ενός πάσχοντος λαού αλλά και ως έκφραση ελπίδας μιας νέας κοπέλας, παρά την απειλή του θανάτου. Υπακούοντας στις επιταγές μιας παράδοξης αναγκαιότητας, η νεαρή φωτορεπόρτερ περιφέρεται ανάμεσα στα γκρεμισμένα σπίτια και τα φωτογραφίζει. Η Φάτμα είναι μόλις 24 ετών και πιστεύει ότι με τις φωτογραφίες της ο κόσμος θα μάθει τι συμβαίνει στην πρώτη γραμμή των τραγικών γεγονότων στη Γάζα: έχει μάθει κάποια αγγλικά και έχοντας εξασφαλίσει από νωρίς τη δημοσιογραφική ταυτότητα, μπορεί να στέλνει ανταποκρίσεις στα ξένα media. Το πρωί που υπάρχει ακόμα ρεύμα φροντίζει να γράφει και να επεξεργάζεται τις φωτογραφίες της, καδράροντας με επαγγελματισμό και αισθητική εκλέπτυνση τα ερείπια της τραυματισμένης πόλης. Τις πρώτες, μάλιστα, μέρες του Οκτώβρη του ’23, οπότε πιστεύει ακόμα ότι το μέλλον είναι μπροστά, φοράει τα μεγάλα γυαλιά ηλίου της και χαμογελάει, παρά τη θλίψη. Είναι άλλη μια Παλαιστίνια με όνειρα: προγραμματίζει να παντρευτεί και να συνεχίσει, όταν τελειώσει ο

πόλεμος, μια λαμπρή δημοσιογραφική πορεία. Όμως την προλαβαίνουν τα γεγονότα: φίλοι πέφτουν νεκροί από τα πυρά και έκτοτε κάθε φωτογραφικό της ενσταντανέ μοιάζει με κραυγή. Εντυπωσιάζουν οι φωτογραφίες της, οι οποίες, παρά τον πόνο, διαθέτουν μια ατόφια αισθητική, όπως εκείνη με τους φωτισμένους από μια παράξενη λάμψη, μια ακόμα έκρηξη, κέδρους που μοιάζουν με έναν αλλόκοτο πίνακα του Μαγκρίτ, ή με τους νεαρούς που φτιάχνουν έναν λευκό χαρταετό ανάμεσα στα ερείπια. Με τις φωτογραφίες της μετατρέπεται άθελά της σε ποιήτρια σε ένα σκηνικό θανάτου. «Είναι πολύ δύσκολο! Παρότι έχω πολύ λίγες ελπίδες να ζήσω τη ζωή που θέλω... Έχω συνείδηση ότι πρέπει να συνεχίσω να καταγράφω τα πάντα. Να είμαι κομμάτι αυτής της ιστορίας. Να είμαι εγώ!», γράφει με αποφασιστικότητα. Ανάμεσα στους ανθρώπους που ξεχωρίζουν τη δουλειά της και καταφέρουν να την εντοπίσουν είναι η σκηνοθέτις Σεπιντέ Φαρσί, η οποία την κάνει πρωταγωνίστρια του ντοκιμαντέρ της Κράτα την ψυχή σου στο χέρι και περπάτα. Η επικοινωνία που αναπτύσσουν η Ιρανή εξόριστη στο Κάιρο σκηνοθέτις και η νεαρή φωτορεπόρτερ εξελίσσεται σταδιακά σε βαθιά φιλία. «Οι εμπειρίες μας, τόσο διαφορετικές, μας έφεραν κοντά. Μας ένωνε ένας βαθύς δεσμός. Κατά πάσα πιθανότητα μου θύμιζε τον εαυτό μου σε νεότερη ηλικία, που χάθηκε μέσα στο τούνελ του χρόνου. Κι εκείνη; Μήπως μιλώντας μαζί μου φανταζόταν τον εαυτό της ενταγμένο σε μια ζωή μετά τον πόλεμο;» γράφει η Σεπιντέ Φαρσί στον πρόλογο του λευκώματος με τις φωτογραφίες της Φάτμα Χασόνα. Οι δυο γυναίκες ανταλλάσσουν πληροφορίες στα αγγλικά και σε αυτοσχέδια αραβικά, ενώ οι φωτογραφίες της Φάτμα άλλοτε ανεβαίνουν στο Cloud, άλλοτε μεταφέρονται μέσω κάποιας φίλης που έχει καλύτερη σύνδεση. Η επαφή είναι καθημερινή και η Παλαιστίνια δημοσιογράφος κάνει ό,τι μπορεί για να διευκολύνει το έργο της Σεπιντέ, σηκώνοντας το βάρος των γυρισμάτων του ντοκιμαντέρ – και όχι μόνο. «Πάντα αξιοπρεπής. Ζητούσε συγγνώμη για την κακή της σύνδεση, για τα δά-

fatma hassονα Τα μάτια της Γάζας Μτφρ.: Σπύρος Γιανναράς Εκδόσεις Άγρα Σελ.: 152

κρυα που αδυνατούσε να συγκρατήσει καθώς μιλούσε για τη γιαγιά της που σκοτώθηκε σε ισραηλινό βομβαρδισμό. Ζητούσε συγγνώμη όταν ήταν άρρωστη και δεν είχε τη δύναμη να περπατήσει για να βρει σήμα. Ήταν περήφανη η Φατέμ», σημειώνει η Ιρανή σκηνοθέτις, για να συμπληρώσει πως το πιο σημαντικό γι’ αυτήν ήταν «να τεκμηριώνει φωτογραφικά τον πόλεμο πάση θυσία, να τραβά φωτογραφίες σε πείσμα των πάντων. Αυτή ήταν η κλίση της, ο λόγος ύπαρξής της. Όταν καδράρει το παιδί με τον χαρταετό που κοιτάζει κατάματα τον παράδεισο, ένας άλλος ποιητής της Γάζας, ο Ρεφάτ Αλαρίρ, ο οποίος έγινε επίσης στόχος του ισραηλινού στρατού, μιλάει μέσα από τη φωτογραφική της μηχανή». Η Σεπιντέ είχε πολλούς λόγους να ονειρεύεται ότι θα καταφέρει να εξασφαλίσει ειδική άδεια στη Φάτμα για να ταξιδέψει στις Κάννες, ώστε να παρευρεθεί στην πρεμιέρα τους, και ότι θα συναντιούνταν, επιτέλους, από κοντά για να μεταβούν από τις Κάννες στο Παρίσι, όπου θα έρχονταν σε επαφή με εκδότες για να βγάλουν τις φωτογραφίες της σε βιβλίο. Δεν είχαν καταφέρει να βρεθούν από κοντά μέχρι τότε, παρότι η Φαρσί είχε επανειλημμένως προσπαθήσει να πάει στη Γάζα μέσω Ράφας. Ίσως να ήταν γραφτό να συναντηθούν κατευθείαν στην Κρουαζέτ, με τον αέρα της ελευθερίας να εξαλείφει τις μαύρες εικόνες. Μπορούσαν επιτέλους να κάνουν όνειρα ότι η εγκλωβισμένη στο μακάβριο πλέγμα του πολέμου Φάτμα θα γνώριζε μερικές ώρες αισιοδοξίας. «Δεν ξέρω πότε, ξέρω όμως ότι ο πόλεμος αυτός θα τελειώσει», λέει στη Σεπιντέ. Είναι η πρώτη νύχτα που η ίδια πέφτει για ύπνο έχοντας ελπίδες ότι κάτι μπορεί να αλλάξει: είναι σχεδόν ευτυχισμένη. Το ίδιο βράδυ, όμως, της 16ης Απριλίου, την ώρα που η ίδια και τα επτά υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς της, μεταξύ των οποίων ένα δεκάχρονο παιδί και μια έγκυος γυναίκα, κοιμούνται, δύο ισραηλινοί πύραυλοι που εκτοξεύονται από ένα drone διασχίζουν τους πάνω ορόφους μιας πολυκατοικίας για να ανατιναχτούν τελικά στον δεύτερο όροφο, εκεί ακριβώς όπου βρίσκονταν όλα τα μέλη της οικογένειας της Φάτμα. Ήταν τέτοιο το ωστικό κύμα που το κτίριο διαλύθηκε ολοσχερώς – λύγισαν ακόμα και οι τσιμεντένιες κολόνες. Η νεαρή φωτορεπόρτερ θα έφευγε από τη ζωή σε ηλικία 25 ετών, χωρίς να προλάβει ποτέ να πάει στις Κάννες. Η προβολή της ταινίας, αντί για γιορτή, θα γινόταν μνημόσυνο, το οποίο θα άνοιγε τιμητικά η Ζιλιέτ Μπινός λέγοντας με έμφαση πως «η Φάτμα θα έπρεπε να είναι εδώ». Λίγο προτού πεθάνει, το ένιωθε ότι οι πιθανότητες να πεθάνει ήταν πολύ μεγαλύτερες από το να ζήσει ελεύθερη και ότι οι φωτογραφίες της θα ήταν το καλύτερο εισιτήριο για την αιωνιότητα, ο μόνος τρόπος για να νιώσει ότι ο αγώνας της δεν πήγε χαμένος: όλοι θα μάθαιναν τι συνέβαινε, ακόμα και αν η ίδια ήταν απούσα. Το τελευταίο της σημείωμα διαβάζεται σαν σπαρακτικό ποίημα σε μια επιτύμβια στήλη που δεν θα στηθεί ποτέ και θα αντικατασταθεί από μια σειρά αριστοτεχνικές φωτογραφίες που γράφουν με χρυσά γράμματα το όνομά της: «Δεν θέλω να ’μαι απλώς μια σύντομη είδηση στην εφημερίδα, ούτε ένας αριθμός στο τέλος μιας στήλης, θέλω έναν θάνατο που θα τον καταλάβει ο κόσμος όλος, ένα στίγμα σχεδόν ανεξίτηλης διάρκειας, μια εικόνα που δεν θα μπορεί να τη θάψει ο χρόνος». Αυτό ακριβώς το ζωντανό σήμα-πολύτιμη παρακαταθήκη είναι το λεύκωμα με τις φωτογραφίες της αξέχαστης Φάτμα Χασόνα.

29.01.26

γά. Μια εμπειρία που μπορεί να σε κάνει να γελάσεις, να συγκινηθείς ή και να αναρωτηθείς σοβαρά για πράγματα που συνήθως προσπερνάς. Δεν είναι τυχαίο ότι διεθνή μέσα τη χαρακτήρισαν «groundbreaking comedy». Παράλληλα, η Εικοσιπεντάρχου ολοκληρώνει τα γυρίσματα του ντοκιμαντέρ Ρίζες, ενός έργου βαθιά προσωπικού και κοινωνικού με την ευρεία έννοια. Αφορμή στάθηκαν τα πολυετή της ταξίδια στην Ελλάδα μετά τον θάνατο της μητέρας της, με στόχο την αναζήτηση της ουσίας της υγείας, της θεραπείας και της ιστορικής συνέχειας. Από τα αρχαία Ασκληπιεία μέχρι τους θρύλους των χωριών και τη σουρεαλιστική καθημερινότητα του σήμερα, οι Ρίζες συνδυάζουν οδοιπορικό, επιστημονική γνώση, χιούμορ και μυστήριο. Τέλος, η σκηνοθέτις ετοιμάζει μια ταινία μικρού μήκους όπου συμμετέχει, μεταξύ άλλων, η δασκάλα της, Ρούλα Πατεράκη, ερμηνεύοντας αλλά και αυτοσχεδιάζοντας. Στο έργο διερευνά την οργανικότητα του ανθρώπινου και ειδικά του γυναικείου σώματος, τους φυσικούς ρυθμούς, την αναπνοή, τον παλμό. Χρησιμοποιεί τον κινηματογράφο όχι για να απομακρύνει τον θεατή από τη φύση του, αλλά για να του τη θυμίσει. Είτε στη σκηνή είτε πίσω από την κάμερα, η Θέμις Εικοσιπεντάρχου δουλεύει πάντα στο ίδιο πεδίο: εκεί όπου το γέλιο συναντά το τραγικό και η τέχνη γίνεται εργαλείο αφύπνισης. Χωρίς διδακτισμό. Με τόλμη, χιούμορ και μια βαθιά πίστη στον άνθρωπο.

Θέατρο

Η

Θέμις Εικοσιπεντάρχου (Themis Eleni) ανήκει σε εκείνη τη σπάνια κατηγορία καλλιτεχνών που δεν χωράνε εύκολα σε κουτάκια. Είναι ηθοποιός, σκηνοθέτις, συγγραφέας, παραγωγός, αλλά πάνω απ’ όλα λειτουργεί σαν ένα κινούμενο εργαστήριο ιδεών, σωμάτων και ερωτημάτων. Η δουλειά της κινείται διαρκώς ανάμεσα στο κωμικό και το υπαρξιακό, στο τελετουργικό και το απολύτως καθημερινό, με έναν τρόπο που ζητά τη συμμετοχή του θεατή. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και στη Μισιρλού, την παράσταση που επιστρέφει τώρα στην Ελλάδα έπειτα από μια διεθνή διαδρομή σε Λονδίνο, Εδιμβούργο και Αδελαΐδα. Η Μισιρλού είναι μια υπερηρωίδα από τα βάθη των αιώνων, μια ιέρεια από το μέλλον που εμφανίζεται επί σκηνής για να μας μυήσει μέσω του γέλιου στη φιλοσοφική θεώρηση του θανάτου. Η αφετηρία της είναι η ομώνυμη διάλεξη του Δημήτρη Λιαντίνη, αλλά η διαδρομή της περνάει από την κβαντική μηχανική, έχει αστερόσκονη, διασχίζει παγετώνες, μιλάει για ερωτικές αναζητήσεις και πραγματεύεται τη χαρά του «ιερού γέλιου». Η Μισιρλού δεν είναι stand-up, παρότι μοιάζει. Δεν είναι performance με την αυστηρή έννοια, παρότι χρησιμοποιεί σώμα, ρυθμό και τελετουργία. Είναι clowning –η «ομορφιά του ηλίθιου»– με στοιχεία σωματικού θεάτρου και καμπαρέ, όπου το κοινό δεν παρακολουθεί απλώς αλλά συμμετέχει ενερ-

φωτο: νάντια κουλούρα

ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

Θέμις Εικοσιπεντάρχου (Themis Eleni) φωτο: νάντια κουλούρα

Μια καλλιτέχνις που κάνει το γέλιο τελετουργία.

Αγάπη Ζάρδα, Ρούλα Πατεράκη, Χρύσα Παπαδοπούλου, Θέμις Εικοσιπεντάρχου

LiFO 29.01.26

37

THE

g ood LiF O

883

Α ΦΙΕΡΩΜΑ

Κ ΑΛ Λ Ι Θ Ε Α - ΠΕΤΡ Α Λ Ω Ν Α 10 spots με καλό φαγητό και ζεστή ατμόσφαιρα για τα οποία βγαίνουμε τώρα στο «εναλλακτικό» κέντρο. ΚΕΙΜΕΝΑ: ΛΙΝΑ ΙΝΤΖΕΓΙΑΝΝΗ | ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΣΗ: ΘΑΛΕΙΑ ΙΩΑΝΝΟΥ

P E RS O N A L 38

LiFO

SHOPPER

-

ΈΧΕΙΣ

ΓΟΎΣΤΟ

29.01.26

BOULANGERIE

Ένα νέο στέκι που μοιάζει σαν να ήταν πάντα εκεί.

Λ. Κατσώνη 20, Καλλιθέα 212 1212525 Social: komissa_ boulangerie

παρότι άνοιξε μόλις στα τέλη του καλοκαιριού, η Κόμισσα έχει ήδη καταφέρει κάτι σπάνιο: να γίνει σημείο αναφοράς. Ένα στέκι που αγκαλιάστηκε γρήγορα από τη γειτονιά, αλλά και από όσους επισκέπτονται το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και αναζητούν έναν αυθεντικό, σύγχρονο χώρο εστίασης με χαρακτήρα. Η Κόμισσα δεν είναι απλώς ένα σύγχρονο αρτοποιείο ή ένα καφέ. Είναι ένας all day προορισμός που προσαρμόζεται φυσικά στη ροή της ημέρας και στις ανάγκες του κόσμου. Από νωρίς το πρωί, με φρέσκο ψωμί, μικρά καθημερινά σνακς και εξαιρετικό καφέ –έναν καφέ που πραγματικά ξεχωρίζει–, μέχρι brunch που έχει ήδη αποκτήσει το δικό του πιστό κοινό. Καθώς η μέρα προχωρά, ο χώρος μεταμορφώνεται σε σημείο συνάντησης για κρασί, χαλαρά σνακς και γλυκές ή αλμυρές επιλογές που ισορροπούν ανάμεσα στο comfort και την ποιότητα. Είναι το μέρος που μπορείς να περάσεις για λίγο, αλλά και να καθίσεις για ώρα· να πάρεις κάτι στο χέρι ή να μοιραστείς ένα τραπέζι. Η φιλοσοφία της Κόμισσας βασίζεται στην καθημερινότητα: όλα είναι σχεδιασμένα ώστε να λειτουργούν εξίσου καλά, τόσο στον χώρο όσο και για take away ή μέσω delivery, χωρίς καμία έκπτωση στη γεύση ή στην εμπειρία. Παράλληλα, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις ειδικές περιστάσεις, με επιλογές για εταιρικές εκδηλώσεις, εταιρικά δώρα, καθώς και γλυκά και τούρτες που συνδυάζουν αισθητική και ποιότητα. Σε έναν χώρο ζεστό, σύγχρονο και φιλόξενο, η Κόμισσα καταφέρνει να χωρέσει πολλές στιγμές της ημέρας – και να τις κάνει ουσιαστικά καλύτερες. Ένα νέο όνομα στην εστίαση, που ήδη μοιάζει σαν να ήταν πάντα εκεί.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

KOMISSA

Τρελή Ροδιά

Κυδαντιδών 39, Άνω Πετράλωνα 211 0082307 Social: trelirodia_athens

ο ιδιοκτήτης γιάννης ρουμάνος και ο σεφ σωτήρης βασιλόπουλος ήταν φίλοι από παλιά και αφού χάθηκαν για χρόνια συναντήθηκαν ξανά με έναν καρμικό τρόπο. Γι’ αυτήν την επανασύνδεση χαιρόμαστε ιδιαίτερα όλοι όσοι έχουμε ήδη περάσει την πόρτα της Τρελής Ροδιάς. Κι αυτή την πόρτα αν την περάσεις μια φορά, θα επιστρέφεις ξανά και ξανά. Ο χώρος είναι ένα μικρό ανθολόγιο στην καλλιτεχνική ιστορία της Ελλάδας και όχι μόνο, αφού οι τοίχοι είναι γεμάτοι κορνίζες, με προσωπικότητες από τη Μαρία Κάλλας και τον Χατζιδάκι μέχρι τη Φρίντα Κάλο και τον Καποδίστρια. Έπειτα έρχεται η γεύση. Μια γεύση που μιλά στις ρίζες που έχουμε απαρνηθεί μέσα στο γαστρονομικό FOMO της εποχής κι αυτές ξυπνούν με ορμή για να μας ζεστάνουν τις αισθήσεις. Στην Τρελή Ροδιά η εμπειρία γεύσης γίνεται τόσο αληθινή και οικεία που σχεδόν θα σε συγκινήσει. Είναι σαν να ανακαλύπτεις από την αρχή την κουζίνα της Ελλάδας, έτσι όπως σερβιριζόταν στις αυλές των σπιτιών και στα σαλόνια άλλων εποχών. Οι πρώτες ύλες προέρχονται από τα μέρη καταγωγής τους – κυρίως τα χωριά των Καλαβρύτων-, διαλέγονται με προσοχή και ακολουθούν την εποχικότητα. Γι’ αυτό τα πιάτα ημέρας αποτελούν βασικό κομμάτι του καταλόγου και πρέπει οπωσδήποτε να ρωτήσεις τι υπάρχει προτού παραγγείλεις – αλλιώς θα μείνεις να ζηλεύεις το διπλανό τραπέζι. Στα must οι παπαρδέλες με αυγοτάραχο Μεσολογγίου και ο κόκορας κρασάτος με χωριάτικες χυλοπίτες, ενώ στα ψητά ξεχωρίζει το κοντοσούβλι κοτόπουλο και τα μπιφτεκάκια προβατίνας. Οι μεζέδες της Τρελής Ροδιάς –πέστροφα καπνιστή Καλαβρύτων, φασόλια μαυρομάτικα, ντολμαδάκια γιαλαντζί και πολλά άλλα– μπαίνουν στη μέση προς συλλογική απόλαυση. Η γαστροταβέρνα των Πετραλώνων έχει μια ποιότητα που έρχεται από το παρελθόν και δίνει μαθήματα για το μέλλον της γεύσης.

ΚΑΛΛΙΘΕΑ-ΠΕΤΡΑΛΩΝΑ

Μια γαστροταβέρνα που δίνει μαθήματα ελληνικής κουζίνας.

LiFO 29.01.26

39

ΚΑΛΛΙΘΕΑ-ΠΕΤΡΑΛΩΝΑ

Κουλ Άθενς

Απογευματινό ποτό στο πιο κουλ στέκι της Καλλιθέας.

σου έχει τύχει να σηκώνεσαι το πρωί για τη δουλειά με τη σκέψη να πας για ένα ποτάκι αμέσως μόλις τελειώσεις; Σε αυτήν τη φαντασίωση το Κουλ Άθενς πρωταγωνιστεί και μοιάζει με όαση που περιμένεις πώς και πώς να περάσεις την πόρτα της μόλις έρθει το απόγευμα. Ένα στέκι που ξεκάθαρα απαντάει στην ερώτηση «πάμε για ένα πρώτο ποτό;». Το first drinking spot που έχει ό,τι μπορεί να τραβάει η όρεξή σου στην after office βόλτα σου, από ένα ποτήρι κρασί, μια παγωμένη μπίρα, δημιουργικά σπριτσάκια ή ένα κλασικό κοκτέιλ για να σβήσεις τη μέρα. Τα comfort πιάτα του μενού έρχονται να συνδυαστούν άψογα με το ποτό σου και να σε χορτάσουν τόσο όσο χρειάζεται για να νιώσεις ότι δεν βιάζεσαι να φύγεις από εδώ. Από πίτσα σε διαφορετικές παραλλαγές, πένες με κόκκινη σάλτσα από ντομάτες San Marzano, Casarecce Genovese, Gnocchi al Tartufo μέχρι το Κουλ Chicken Burger με ψωμάκι μπριός και crispy κοτόπουλο ή το Double Smashed Βurger με δύο μπιφτέκια. Αν έχεις ήδη δοκιμάσει το brunch αυτής της ομάδας, θα ξέρεις ότι γνωρίζουν καλά το παιχνίδι της γεύσης. Το σποτ της Καλλιθέας είναι μια νότα χαράς, με την ποπ αισθητική του και την παιχνιδιάρικη διάθεση που γίνεται μεταδοτική. Νέον επιγραφές με quotes στους τοίχους, έντονα χρώματα σε απροσδόκητα σημεία, καθρέφτες, τοιχογραφίες, ένας χώρος που σε καλεί να ζήσεις τολμηρά και να είσαι ο εαυτός σου. Από το ισόγειο μέχρι το υπόγειο, όλα λειτουργούν σαν σκηνικό για social καταστάσεις, ενώ το πατάρι με τη βιβλιοθήκη αντιστέκεται στη φασαρία και είναι ιδανικό σημείο για να δουλέψεις ή να διαβάσεις σε χαλαρό vibe. Το Κουλ Άθενς είναι κουλ χωρίς να προσπαθεί, κι αυτό το εκτιμάμε δεόντως.

Π. Τσαλδάρη 129, Καλλιθέα 211 0016882 Instagram: koul_athens

Drunk Duck

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Η Καλλιθέα πίνει κοκτέιλ και τρώει σούσι.

40

LiFO

παλιά πίναμε απλώς κοκτέιλ 'η τρώγαμε απλώς σούσι. Όταν όμως δοκιμάσαμε αυτά τα δυο μαζί, ανακαλύψαμε έναν νέο κόσμο γεύσης. Το Drunk Duck βασίζεται σε αυτόν τον συνδυασμό και το ξεκαθαρίζει από την πρώτη στιγμή: Cocktail Bar & Japanese Street Food. Δυο μεγάλες αγάπες συναντιούνται σε έναν χώρο με άποψη, χρώματα και vibes Ασίας για να αλλάξουν τα απογευματινά ραντεβού και τις βραδινές εξόδους μας. Στην κουζίνα, μια ομάδα από Ασιάτες μάγειρες ετοιμάζουν πολύ νόστιμα ρολάκια, bao buns και σαλάτες γεμάτες αρώματα Ανατολής για να συνοδεύσεις το ποτό σου ή κάποιο από τα κοκτέιλ της λίστας. Ο κατάλογος έχει να πει πολλά –ειδικά αν είσαι φαν του είδους, θα ανακαλύψεις νέες γεύσεις– και είναι όλα καλοφτιαγμένα, με υλικά που το καθένα δίνει τη δική του ταυτότητα στις συνταγές. Ξεχωρίζει στα must try το Crazy hot rolls, που είναι τηγανητά ρολά με σολομό, tobiko, τυρί κρέμα, togarashi powder, japanese mayo, teriyaki sauce και σουσάμι – μια εκδοχή που δεν συναντάς συχνά και που εύκολα γίνεται κόλλημα. Πολύ ωραία και τα spicy crab rolls για όσους αγαπούν το πικάντικο, αλλά και τα Wasabi tempura rolls με τηγανητή γαρίδα, κρέμα τυρί, μάνγκο, αβοκάντο, wasabi mayo και crispy flakes. Τα bao buns του Drunk Duck εκπροσωπούν άξια τη γιαπωνέζικη street food κουζίνα και έρχονται σε δύο εκδοχές, με κοτόπουλο πανέ και γαρίδες tempura, ενώ στις σαλάτες παίζει πολύ ψηλά η Crab mango salad με καβούρι, μάνγκο, αγγούρι, λευκό ραπανάκι, yuzu και σάλτσα μάνγκο. Με προσοχή σε κάθε λεπτομέρεια κινείται και η μπάρα, απ’ όπου βγαίνουν κλασικά κοκτέιλ φτιαγμένα με έναν τρόπο που σου θυμίζει γιατί παραμένουν αγαπημένα μέσα στα χρόνια. Αν είσαι λάτρης του Νegroni, της Paloma ή της Margarita, πρέπει να δοκιμάσεις τις προτάσεις του Drunk Duck, που τολμώ να πω πως πλησιάζουν το τέλειο.

Λεωφ. Ελ. Βενιζέλου 134, Καλλιθέα 210 9533613 Social: _drunkduck

29.01.26

Ιταλική κουζίνα όπως δεν την έχεις συνηθίσει.

Τρώων 66, Άνω Πετράλωνα 210 3478008 Instagram: solegiaguaroathens

στο sole giaguaro, στα άνω πετράλωνα, η ιταλική κουζίνα βρίσκει χώρο να δείξει μια άλλη πλευρά της, που ίσως δεν γνωρίζουμε και τόσο καλά. Ο σεφ –και ιδιοκτήτης– Τζιοβάνι Σκαράτζι δημιουργεί ένα μενού που προδίδει τη βαθιά γνώση του αλλά και μια αγάπη γι’ αυτήν τη γαστρονομία που γίνεται μεταδοτική από την πρώτη δοκιμή. Το μενού είναι επιλεκτικό και η παραδοσιακή ιταλική κουζίνα διαβάζεται μέσα από σύγχρονες τεχνικές και με μια διεθνή ματιά που δεν αλλοιώνει τον χαρακτήρα της, ενώ τα πιάτα είναι πάντα βασισμένα στην εποχικότητα και σε πρώτες ύλες που προβάλλουν όλη τη φρεσκάδα τους. Αυτός είναι ο λόγος που ο κατάλογος αλλάζει κάθε τόσο και φυσικά εμπλουτίζεται με πιάτα ημέρας, ανάλογα με το τι θα φέρει ο σεφ από την αγορά. Πάντως, ό,τι κι αν προκύψει ως συνταγή της ημέρας, υπάρχουν κάποιες σταθερές λεπτομέρειες που κάνουν τη διαφορά, όπως η χειροποίητη φοκάτσια τύπου Puglia –από ζυμάρι 24ωρης ωρίμανσης– και παραδοσιακά ιταλικά taralli που έρχονται στο τραπέζι για να σε καλωσορίσουν. Αν πρέπει να μιλήσουμε για best seller, σίγουρα θα αναφέρουμε τα spaghetti assassina με καμένα ζυμαρικά και πικάντικη κόκκινη σάλτσα, τα tubettoni alla milanese με οσομπούκο, γκρεμολάτα και κρέμα σαφράν, αλλά και την porchetta με ψητό kimchi, φύλλα μουστάρδας και πουρέ ψητού μήλου, που φέρνει την ιταλική παράδοση σε μια σημερινή παρουσίαση. Στις πιο πρόσφατες προσθήκες βρίσκουμε τις κροκέτες από μοσχαρίσια ουρά με καραμελωμένο κουνουπίδι και cocoa nibs, το ταρτάρ τόνου με bagna cauda και το risotto cacio e pepe με επτά πιπέρια (που απογειώνουν τη γεύση) και ψητά μύδια. Δίπλα σε όλα αυτά, μια εκτενής λίστα κρασιών με έμφαση στον ιταλικό και τον ελληνικό αμπελώνα δημιουργεί μια εμπειρία fine Italian dining, όπου η φινέτσα και η ουσία της γεύσης συναντιούνται σε κάθε πιάτο.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Sole Giaguaro

Upupa Epops THE BAR

Αλκμήνης 7, Πετράλωνα 212 1055214 Social: upupa_epops_the_ bar

το upupa epops the bar συμπληρώνει δέκα χρόνια ζωής και συνεχίζει να κάνει αυτό που ξέρει καλύτερα: να παραμένει σταθερό σημείο αναφοράς για όσους αγαπούν τα all-day στέκια με μια ξεχωριστή ταυτότητα. Στεγασμένο στο εμβληματικό κτίριο του ’30 με την εσωτερική αυλή που μοιάζει να κρατάει ακόμα μνήμες από την παλιά Αθήνα, το Upupa διατηρεί τη δική του ατμόσφαιρα διασκέδασης και συνεχώς εξελίσσεται με νέες γεύσεις και μείξεις. Από το πρωί για καφέ μέχρι αργά το βράδυ για ποτό, το Upupa Epops είναι σαν σκηνικό που φιλοξενεί κάθε στιγμή της μέρας. Ειδικά στο brunch υπάρχουν νέες δημιουργίες viennoiserie που ετοιμάζονται καθημερινά και σερβίρονται ολόφρεσκες, με top το κρουασάν με καραμελωμένο μήλο και μασκαρπόνε. Μαζί με τον καφέ σου μπορείς να γευτείς χορταστικές συνταγές όπως τα αυγά benedict με μους αβοκάντο, αυγά με στάκα ή φοκάτσιες με διάφορους συνδυασμούς υλικών. Η all-day κουζίνα ακολουθεί τον ίδιο γευστικό δρόμο. Ένας ανανεωμένος κατάλογος, που μπορεί να σε χορτάσει οποιαδήποτε ώρα της ημέρας ή να συνοδεύσει το ποτό σου για να πάρεις ένα ακόμα. Ανάμεσα στις νέες προσθήκες βρίσκουμε τα casarecce με μοσχαράκι κοκκινιστό, τα νιόκι με γκοργκοντζόλα, ενώ το vitello tonnato φέρνει μια πιο κλασική, comfort νότα και ταιριάζει τέλεια με ένα κλασικό κοκτέιλ ή ένα ποτήρι κρασί μετά τη δουλειά. Μην παραλείψεις να δοκιμάσεις το smashed burger του Upopa Epops που ήδη έχει γίνει best seller. Στα ποτά, η φιλοσοφία του μαγαζιού είναι αυτή που έχουμε αγαπήσει και δεν μας έχει απογοητεύσει ποτέ: κλασικά κοκτέιλ δουλεμένα ξανά με σύγχρονη ματιά. Ανάμεσα στις νέες προτάσεις ξεχωρίσαμε το New York Sour, ένα κοκτέιλ με ρούμι, βερύκοκο, χυμό λεμονιού, κρασί merlot και νερό αρωματισμένο με raspberry. Το Upupa Epops αντέχει στον χρόνο κι αυτό από μόνο του είναι κάτι που μάς λείπει όταν μιλάμε για τα στέκια της πόλης. Δέκα χρόνια μετά, παραμένει ένα μέρος στο οποίο πας χωρίς δεύτερη σκέψη και φεύγεις χαρούμενος.

ΚΑΛΛΙΘΕΑ-ΠΕΤΡΑΛΩΝΑ

Ένα χρωματιστό στέκι στα Πετράλωνα που μένει σταθερό μέσα στα χρόνια.

LiFO 29.01.26

41

ΚΑΛΛΙΘΕΑ-ΠΕΤΡΑΛΩΝΑ

Μανδραγόρας «Εστιατόριον» όνομα και πράγμα.

από τη στιγμή που έρχεται μπροστά σου ζεστό, φρέσκο ζυμωτό ψωμάκι, καταλαβαίνεις ότι βρίσκεσαι σε ένα μέρος που δεν είναι σαν τα άλλα. Αυτή η πρώτη μπουκιά στον Μανδραγόρα της Καλλιθέας κάνει όλη τη διαφορά και σε προετοιμάζει επαρκώς για το τι να περιμένεις. Ελληνική κουζίνα με έντονη ενέργεια και δικό της χαρακτήρα και μια casual προσέγγιση χωρίς υπερβολές, που σε ξανασυστήνει σε γνώριμα πιάτα. Ο σεφ Μάκης Κουτσονίκας έχει πλάσει ένα μενού που ζωντανεύει την ελληνική κουζίνα μέσα από φρέσκες πρώτες ύλες, λαχανικά εποχής, επιλεγμένα κρεατικά και ψάρια, χειροποίητες πίτες και φινετσάτα ζυμαρικά, παρουσιάζοντας με έναν δημιουργικό τρόπο τη μεσογειακή κουζίνα. Οι προτάσεις αλλάζουν ανάλογα με την εποχή και τα προϊόντα που βρίσκει ο σεφ στην αγορά, που σημαίνει ότι κάθε επίσκεψη είναι και μια μικρή έκπληξη. Μαζί με τα σχετικά σταθερά πιάτα –από μεζεδάκια και σαλάτες μέχρι το must rib-eye ωρίμανσης από αγελάδα Γαλλίας–, πάντα θα βρεις μικρές δημιουργίες ημέρας που πρωταγωνιστούν στον κατάλογο, όπως το μελωμένο χοιρινό κότσι με σάλτσα δαμάσκηνο, το ανατολίτικο χουνκιάρ μπεγεντί ή έναν άκρως ελληνικό κόκορα κοκκινιστό με χυλοπίτες. Όλα γευστικά και με διάθεση να αναδείξουν τον πλούτο της γαστρονομικής ρίζας τους. Δίπλα στις γεύσεις έρχεται να σταθεί επάξια μια κάρτα με κρασιά που φέρει την υπογραφή του sommelier Λευτέρη Ψαριανού και δίνει έμφαση στον ελληνικό αμπελώνα. Μάλιστα, κάθε τόσο μπορείς να ζήσεις την εμπειρία του wine pairing στα events γευσιγνωσίας που διοργανώνει η ομάδα του Μανδραγόρα. Και κάτι ακόμα, για όσους αγαπούν το φαγητό στον χώρο τους. Λίγο πιο πέρα από το εστιατόριο ξεκίνησε να λειτουργεί η ghost kitchen του Μανδραγόρα, προσφέροντας αποκλειστικά delivery και take away με πιάτα του μενού αλλά και κάποιες έξτρα επιλογές που θα αγαπηθούν εξίσου.

Ευαγγελιστρίας 96 & Γαλατείας 1, Καλλιθέα 213 0441222 www.mandragorasrestaurant.gr Facebook: Mandragoraskallithea Instagram: mandragoras_ estiatorion

Obscura ATHENS

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Το μπαρ των Πετραλώνων δεν ξεχωρίζει τους ανθρώπους.

42

LiFO

το concept είναι εμπνευσμένο από τον θάλαμο εμφάνισης των φωτογραφιών. Στον χώρο διαχέεται ένας φωτισμός ατμοσφαιρικός και ζεστός που σε τυλίγει από την πρώτη στιγμή και χαλαρώνει τις αισθήσεις. Τα τραπέζια και το μπαρ βρίσκονται στο ίδιο ύψος (το μπαρ είναι λίγο πιο χαμηλό από τα συνηθισμένα) για να νιώθουν όλοι ότι βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο. Τα ποτά είναι άκρως χειροποίητα και η μουσική –επιτέλους!– παίζει τον ρόλο του ζωντανού συνοδού, απέχοντας πολύ από ένα αδιάφορο ηχητικό background. Αυτό είναι με δυο λόγια το Obscura Athens και αυτή η περιγραφή και μόνο αρκεί για να το βάλεις στη λίστα με τα επόμενα μπαρ που θα επισκεφτείς. Κι όταν λέμε μπαρ, κυριολεκτούμε, αφού εδώ πρωταγωνιστεί το ποτό σε κάθε του εκδοχή. Η λίστα με τα κρασιά είναι επιλογή από μικρούς παραγωγούς που οινοποιούν με ελάχιστη παρέμβαση και βγάζουν μια παραγωγή μικρή αλλά εξαιρετική. Στα κοκτέιλ βάζει το ταλέντο και τη γνώση της η ομάδα του Obscura, που κάνει συνεχώς πειραματισμούς και δοκιμές στο εργαστήριο του μαγαζιού. Ένα μικρό mixology lab όπου όλα, από τα cordial, τα bitters μέχρι και τη σόδα φτιάχνονται από την αρχή. Εδώ οδηγεί η φύση, οπότε ο κατάλογος αλλάζει τέσσερις φορές τον χρόνο, προσφέροντας κάθε τόσο μια διαφορετική εκδοχή ποτών που ακολουθούν την εναλλαγή των εποχών. Το κεφάλαιο «μουσική» γράφεται με ήχους από trip hop μέχρι soul και funk, ενώ κάθε Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή (νωρίς) περνούν από τα decks του Obscura διαφορετικοί DJs που παίζουν με βινύλια, για να μην ξεχνάμε την ατμόσφαιρα που δημιουργεί ο αναλογικός ήχος. Η κουζίνα συνοδεύει κατάλληλα τις drinking προτάσεις με πλατό από επιλεγμένα τυριά και αλλαντικά, tarte flambée και πιάτα που εναλλάσσονται κάθε τόσο, όπως στρείδια ή beef tartare. Στο Obscura όλα ταιριάζουν μεταξύ τους και συνθέτουν έναν χώρο όπου πάνω απ’ όλα νιώθεις ότι ανήκεις χωρίς να προσπαθήσεις.

Δωριέων 26, Πετράλωνα 210 3412223 Social: obscura_athens

29.01.26

Ο καφές γίνεται αληθινή αφορμή συνάντησης.

Νηλέως 58, Θησείο Facebook & Instagram: ubuntu_ath

το ubuntu στα πετράλωνα έχει καταφέρει να γίνει ένας μικρός κοινωνικός κόμβος και μάλιστα το κατάφερε με μεγάλη επιτυχία και πολύ σύντομα. Απ’ την άλλη, τίποτα δεν είναι τυχαίο. Το στέκι αυτό από το πρωί μέχρι το απόγευμα γεμίζει με ανθρώπους που δεν ψάχνουν απλώς έναν καλό καφέ αλλά έναν χώρο που να τους εκφράζει συνολικά. Εδώ το μότο «coffee with character» κολλάει στην τζαμαρία, αλλά στην πράξη μεταφράζεται σε κάτι ακόμα πιο ουσιαστικό, αφού ο καφές αντιμετωπίζεται ως καθημερινή τελετουργία. Οι κόκκοι προέρχονται από επιλεγμένες φυτείες του εξωτερικού και καβουρδίζονται στην Ελλάδα από το micro-roastery Handpickers, με έμφαση στη διαφάνεια, την ποιότητα και τη σωστή πρώτη ύλη. Το αποτέλεσμα είναι ένα φλιτζάνι με βάθος, καθαρότητα και συνέπεια, αφού αυτή η ποιότητα είναι σταθερή και δεν θα σε προδώσει ποτέ. Εξάλλου, οι μονοποικιλίες που θα σου προτείνουν δεν απευθύνονται μόνο σε «ψαγμένους». Απευθύνονται σε όσους θέλουν να καταλάβουν τι πίνουν, να δοκιμάσουν κάτι διαφορετικό και μάλιστα χωρίς να χρειάζονται λεξικό γεύσεων. Με τον ίδιο τρόπο λειτουργούν και τα χειροποίητα vegan συνοδευτικά που φτιάχνονται με προσεγμένα υλικά και είναι ό,τι ακριβώς χρειάζεσαι για να συνοδεύσεις τον καφέ σου. Ο χώρος είναι φωτεινός, μινιμαλιστικός, γεμάτος φυτά που δίνουν κομμάτι από τη δική τους προσωπικότητα. Κάτι ανάμεσα σε σκανδιναβική ηρεμία και αθηναϊκή χαλαρότητα, με τραπέζια που φιλοξενούν φιλικές κουβέντες, λάπτοπ για δουλειά ή μοναχικές στιγμές ηρεμίας.

To Ubuntu αγαπάει τη συνύπαρξη και δημιουργεί έναν χώρο ανοιχτό σε όλους όσοι συμφωνούν με τη φιλοσοφία του: «Είμαι γιατί είμαστε».

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Ubuntu

Λεμονανθός

Kοίλης 20, Πετράλωνα 210 3453522 Social: Λεμονανθός

ο λεμονανθός μπορεί να άλλαξε χώρο, αλλά κράτησε ακριβώς την ίδια κουζίνα, την ίδια φιλοσοφία και την ίδια αγάπη για την ελληνική παράδοση. Από την οδό Τρώων στα Πετράλωνα, μεταφέρθηκε λίγα στενά πιο πέρα, στην Κοίλης 20, παραμένοντας πάντα στην καρδιά της ίδιας ιστορικής γειτονιάς. Από μόνη της η λέξη «λεμονανθός» μοσχοβολάει ελληνική φύση, χωριό, φιλοξενία. Θυμίζει εκείνο το «να σου βάλω μια τσάντα λεμόνια;» που έλεγε η γιαγιά όταν έφευγες από το χωριό. Η Τζένη και ο Μιχάλης, δύο αδέλφια που μεγάλωσαν ανάμεσα στις λεμονιές του χωριού τους στο Αίγιο και στις νεραντζιές των Πετραλώνων, πήραν την έμπνευση από την ιστορική οικογενειακή τους ταβέρνα στη γέφυρα του Τσαγρή και τη μετέφεραν στο κέντρο της Αθήνας. Στη νέα τους στέγη, συνεχίζουν το ίδιο αυθεντικό αφήγημα. Η κουζίνα βασίζεται στην παράδοση και στα ολόφρεσκα υλικά από την Αιγιαλεία: κρέας, λαχανικά, ελαιόλαδο, κρασί και τσίπουρο από ντόπιους παραγωγούς, αλλά και φρέσκα ψάρια από τον Κορινθιακό. Στο μενού συναντάς κλασικές συνταγές, όπως γιουβετσάκι, μουσακά και γεμιστά, αλλά και πιάτα-υπογραφή του Λεμονανθού, όπως μοσχαρίσιο συκώτι με ξινόγαλο Κρήτης, χταπόδι με φάβα και σταβλίσια μπριζόλα.

ΚΑΛΛΙΘΕΑ-ΠΕΤΡΑΛΩΝΑ

Θα τον βρεις πλέον στην oδό Κοίλης 20 στα Πετράλωνα, με την ίδια αγάπη και μεράκι.

LiFO 29.01.26

43

î

Swatch

î

Solar eclipse

Ρολόι εμπνευσμένο από το έργο «The Bavarian Don Giovanni» (1919) του Paul Klee από τη νέα συλλογή Swatch x Guggenheim.

Public Ημερολόγιο Ημερήσιο 2026 Θεοφύλακτος σε λαχανί χρώμα.

Κοκκαλάκι μαλλιών Celestial Sun ζωγραφισμένο στο χέρι.

ö

public.gr

swatch.com/el-gr

solareclipsestyle.com

THE

good LiFO

PERS O N A L S H OP P E R

ò

Herschel Σακίδιο πλάτης Little America σε πετρόλ χρώμα. Στο The Mall Athens και σε επιλεγμένα καταστήματα

î

Cos Πουλόβερ από 100% κασμίρι σε κόκκινο χρώμα. Στο Golden Hall και στο cos.com

ò

52.

Crème Atelier Φωτιστικό Soft Serve Portable ανάγλυφο. myran.gr

ò

Diesel gr.diesel.com/en

õ

Vans Aδιάβροχα μποτάκια Sk8-Hi σε μπεζ χρώμα. epapoutsia.gr

ΑΠΟ

ΤΗ

LIFO

TEAM

Τζιν με relaxed fit 1996 d-sire.

44

LiFO

29.01.26

ΕΧΕΙΣ ΓΟΥΣΤΟ Λίλιαν Ευαγγελία Εμβαλωτή Α Ρ Χ Ι Τ ΈΚ Τ Ο Ν Α Σ

Αυτό που φοράς τώρα σε τι mood σε βάζει; Έχω δύο διαθέσεις: το σημερινό, πρωινό-ρούχο εργασίας και ένα πιο βραδινό-ραντεβού. Τις περισσότερες μέρες καταλήγω να φοράω ρούχα σαν το σημερινό, που αποτελείται από κάποιο φαρδύ παντελόνι, ένα άνετο πουκάμισο ή ένα τοπάκι και σνίκερς. Αν μπορούσες να ανταλλάξεις τη ντουλάπα σου με κάποιου άλλου, ποιον θα επέλεγες; Θα ήμουν ευτυχισμένη αν είχα πρόσβαση στην ντουλάπα της Φραν Λίμποβιτς, της Καρολίν Μπεσέτ-Κένεντι, της Cher, της Oλίβια Ντιν, της Mόγια Mαγουίνι, της Ρέιτσελ από τα «Φιλαράκια». Αγαπώ επίσης τα πιο συγκρατημένα outfits της Κάρι Μπράντσο, της Alexandra Saint Mleux, της Dua Lipa, της Έμα Τσάμπερλεν και της Zεντέγια. Τι έχεις στην τσάντα σου; Ακουστικά, λιποζάν, τα γυαλιά μυωπίας και ηλίου, ένα βιβλίο, ένα μολύβι ή μαρκαδοράκι και πολλά κλειδιά. Συχνά έχω μαζί μου το λάπτοπ, ένα χειμωνιάτικο φουλάρι και ένα δεύτερο χρώμα κραγιόν. Τι φοράς και πόσο κοστίζει; Tα κοσμήματα είναι ένας συνδυασμός από Pico.jewellery και vintage οικογενειακά κειμήλια, χειροποίητα κομμάτια και δώρα. Το Jacket είναι από Zara Man (€70), το πουκάμισο είναι It’s Α Shirt (€170), το παντελόνι Carhartt, WIP Pierce Pant Straight (€120) και, τέλος, τα παπούτσια είναι κι αυτά Zara (€50). Η τσάντα είναι Στούντιο Αθήνα ΕΙΚΟΣΙΠΕΝΤΕ (€45). Πού πας τώρα; Μόλις τελείωσα από το Στούντιο, έκανα μια στάση εδώ και τώρα πάω στο Kennedy.

ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ ΦΩΤΟ: ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΔΟΜΕΝΙΚΟΣ

@lilian.emvaloti

LiFO 29.01.26

45

starfax

ΥΔΡΟΧΟΟΣ [20.1/19.2] Η σύγκρουση του κυβερνήτη σας, Ουρανού, στο οικογενειακό σας πεδίο με τον Ερμή στο ζώδιό σας στις 5/2 μπορεί να πυροδοτήσει μια βιαστική απόφαση που θα αναστατώσει την οικογενειακή σας ζωή. Επιπλέον, η συμμετοχή της Αφροδίτης στη σύγκρουση με τον Ουρανό αυτό το Σ/Κ μπορεί να προκαλέσει μια αλλαγή προοπτικής στην ερωτική σας ζωή ή σε μια συγκεκριμένη σχέση. Είτε αυτή η αλλαγή είναι μια στιγμή αναλαμπής είτε ένα προσωρινό πρόβλημα στη στάση σας, η διαίσθησή σας μπορεί να προσφέρει σαφήνεια. Εν συνεχεία, μεταξύ 7/2 και 14/4, ο Ερμής που διέρχεται από τους Ιχθύς στον τομέα των περιουσιακών σας στοιχείων θα σας κάνει να σκεφτείτε τρόπους για να αυξήσετε το εισόδημά σας. Τώρα είναι η εποχή να επικοινωνήσετε με τις επαφές σας και να κάνετε brainstorming για να εντοπίσετε βιώσιμες ευκαιρίες. Διαπραγματεύσεις, ακριβές αγορές και αναζήτηση μιας νέας απασχόλησης θα ευνοηθούν.

ΙΧΘΥΣ [20.2/20.3] Η παρορμητική σύγκρου-

2- 8 φ εβρ ου αρ ιου 20 26

ση του Ουρανού στο νοητικό σας πεδίο με τον Ερμή στις 5/2 μπορεί να σας οδηγήσει σε μια βιαστική απόφαση. Σκεφτείτε προσεκτικά προτού προχωρήσετε. Επιπλέον, η Αφροδίτη στο ασυνείδητό σας πεδίο που ενώνεται με τη μάχη του Ουρανού αυτό το Σ/Κ υποδηλώνει ότι μια σχέση μπορεί να έχει επηρεάσει την απόφασή σας. Αν αφιερώσετε χρόνο για να αναλογιστείτε την κατάσταση, θα φωτιστεί η καλύτερη πορεία δράσης για όλους τους εμπλεκόμενους. Εν συνεχεία, μεταξύ 7/2 και 14/4, ο Ερμής που διέρχεται από το ζώδιό σας θα ενισχύσει τη σαφήνειά σας, καθιστώντας τη μια εξαιρετική περίοδο για μάθηση, ομιλία ή γραφή. Το να πείτε την αλήθεια σας θα είναι ιδιαίτερα ικανοποιητικό. Η ερωτική σας ζωή παίρνει την ανιούσα.

ΚΡΙΟΣ [21.3/20.4] Οικονομικά ζητήματα θα σας απασχολήσουν το προσεχές διάστημα, τα οποία μπορεί να αποτελέσουν πηγή απογοητεύσεων. Το τετράγωνο του Ουρανού με τον Ερμή στα πεδία των οικονομικών και της φιλίας στις 5/2 υποδηλώνει μια παρορμητική οικονομική απόφαση που θα σχετίζεται με έναν φίλο ή μια ομάδα. Πιθανή ασυμφωνία απόψεων για τον προϋπολογισμό ενός εγχειρήματος ενδεχομένως να φρενάρει μια νέα ιδέα. Επιπλέον, ο Ουρανός θα επανεμφανιστεί αυτό το Σ/Κ όταν θα σχηματίσει τετράγωνο με την Αφροδίτη. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μια απότομη αλλαγή σχεδίων ή ακόμα και μια αλλαγή προοπτικής για την κοινωνική σας ζωή. Aπό τις 7/2 και έως τις 14/4 ο Ερμής διέρχεται από τους Ιχθύς και ίσως καταλάβετε εάν μια περιοριστική ιδέα ή πεποίθηση εμποδίζει την ικανότητά σας να προχωρήσετε στα όνειρά σας.

ΤΑΥΡΟΣ [21.4/20.5] Μια σύγκρουση με

α πό τη μ αρ ιβ ίκυ κα λλέ ρ γ η (st ar f ax@ li f o. g r ) εικονογραφηση: bianka

46

LiFO

πρόσωπα εξουσίας ή με ηλικιωμένους μπορεί να προκύψει στις 5/2, καθώς ο Ουρανός στο ζώδιό σας σχηματίζει τετράγωνο με τον Ερμή στον τομέα των φιλοδοξιών σας. Από την άλλη, μια ασυνήθιστη δημιουργική ιδέα μπορεί να φέρει αναγνώριση. Την Κυριακή ακολουθεί το τετράγωνο μεταξύ της Αφροδίτης και του Ουρανού που μπορεί να προκαλέσει κάποιο χάος με έναν συνάδελφο ή συγγενή. Η ψυχραιμία θα είναι απαραίτητη στη συγκεκριμένη φάση. Από τις 7/2 και έως τις 14/4 οι επικοινωνίες με φίλους και ομάδες θα κλιμακωθούν καθώς ο Ερμής θα διέρχεται από τους Ιχθύς. Η κοινοποίηση

των ιδεών σας σε μια ομάδα ή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα φέρει επαίνους για την οξυδέρκειά σας και θα έχετε την ευχέρεια να δείτε ποιες συνδέσεις αξίζει να καλλιεργήσετε.

η στιγμή να αναλύσετε πώς επικοινωνείτε με τους ανθρώπους που βρίσκονται πιο κοντά σας. Ιδανική εποχή για διαπραγματεύσεις, συμφωνίες και νέες συνεργασίες.

ΔΙΔΥΜΟΣ [21.5/21.6] Θέματα σπουδών,

ΖΥΓΟΣ [23.9/22.10] Μια σύγκρουση μετα-

νομικές υποθέσεις ή διεθνείς σχέσεις θα σας προβληματίσουν, καθώς στις 5/2 το τετράγωνο του Ουρανού με τον κυβερνήτη σας Ερμή στο πεδίο του ασυνείδητου και των πνευματικών σας αναζητήσεων μπορεί να προκαλέσει μια ξαφνική αλλαγή στις πεποιθήσεις σας και θα θέλετε να αλλάξετε ρότα. Επιπλέον, η ένταξη της Αφροδίτης στη σύγκρουση με τον Ουρανό αυτό το Σ/Κ μπορεί να προκαλέσει την ανάγκη για περισσότερη ελευθερία σε μια σχέση. Εάν είστε μόνοι, ο ρομαντισμός μπορεί να προέλθει από μακριά ή μέσω μιας ακαδημαϊκής δραστηριότητας. Από τις 7/2 και έως τις 14/4, η προώθηση των δεξιοτήτων σας και η δικτύωση με τις επαφές σας θα ωφελήσουν την καριέρα σας, καθώς ο Ερμής διέρχεται από τους Ιχθύς στον τομέα της καριέρας και της φήμης σας. Συνδυάστε την πρακτικότητα με το όραμα για καλύτερα αποτελέσματα και επενδύστε κάποια χρήματα στη διαφήμιση της επιχείρησής σας.

ξύ του μυαλού και της καρδιάς σας θα μπορούσε να σας ταρακουνήσει στα ερωτικά σας, καθώς ο Ουρανός σχηματίζει τετράγωνο με τον Ερμή την Πέμπτη 5/2 και με την Αφροδίτη καθ’ όλη τη διάρκεια του Σ/Κ. Η ανάλυση της κατάστασης, αναγνωρίζοντας παράλληλα τη σοφία των ενστίκτων σας, θα σας βοηθήσει να δείτε τα πράγματα καθαρά. Με την είσοδο του Ερμή στους Ιχθύς στις 7/2 και έως τις 14/4 στον τομέα της ευημερίας και της προσφοράς σας θα σκεφτείτε την καθημερινή σας ρουτίνα και θα είναι μια πολύ καλή εποχή για να αξιολογήσετε την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής και να κάνετε τις απαιτούμενες προσαρμογές. Ξεκινήστε διατροφή σε συνδυασμό με κάποια άσκηση σύμφωνα με τις ανάγκες του οργανισμού σας, συμβουλευτείτε κάποιον ειδικό που θα σας κατατοπίσει και μην ξεχνάτε το ετήσιο τσεκάπ, ώστε να ξέρετε πού βρίσκεστε.

ΣΚΟΡΠΙΟΣ [23.10/22.11] Θέματα που αφο-

ΚΑΡΚΙΝΟΣ [22.6/22.7] Οικονομικά ζη-

ρούν την οικιακή σας ζωή και κυρίως τις σχέσεις με αγαπημένα πρόσωπα θα σας απασχολήσουν στις 5/2 που πραγματοποιείται το τετράγωνο του Ουρανού με τον Ερμή στον οικιακό και συντροφικό σας τομέα, καθώς η όψη μπορεί να προκαλέσει μια διαφωνία για ένα προσωπικό ζήτημα. Επιπλέον, η συμμετοχή της Αφροδίτης στη σύγκρουση με τον Ουρανό αυτό το Σ/Κ πιθανότατα θα προκαλέσει μια σύγκρουση με ένα μέλος της οικογένειας. Προσπαθήστε να δείτε τις καταστάσεις μέσα από την οπτική γωνία του άλλου ατόμου. Μεταξύ 7/2 και 14/4, ο Ερμής που διέρχεται από τους Ιχθύς στον πέμπτο οίκο σας θα εμπνεύσει σκέψεις και συζητήσεις για ρομαντισμό, τέχνη ή παιδιά. Αν ψάχνετε για αγάπη, μια γνωριμία μπορεί να σας ταιριάξει με έναν θαυμαστή. Η διορατικότητα μπορεί να αποκαλύψει αν η αληθινή αγάπη έχει φτάσει στην πόρτα σας και αν πρέπει να εμπιστευτείτε το ένστικτό σας.

τήματα που σχετίζονται με τη διαχείριση κοινών πόρων έρχονται στο προσκήνιο με το τετράγωνο του Ερμή με τον Ουρανό στα πεδία της κοινότητας και των οικονομικών σας στις 5/2, το οποίο μπορεί να πυροδοτήσει μια ξαφνική αλλαγή στη σχέση με έναν φίλο ή μια ομάδα. Επιπλέον, η είσοδος της Αφροδίτης σε μάχη σώμα με σώμα με τον Ουρανό αυτό το Σ/Κ μπορεί να προκαλέσει μια αλλαγή προοπτικής σε μια σχέση, ή ίσως να σας εκπλήξει μια απροσδόκητη έλξη. Από τις 7/2 και έως τις 14/4 ο Ερμής που διέρχεται από τους Ιχθύς στον τομέα της πνευματικής σας ανάπτυξης θα στρέψει την προσοχή σας στις σπουδές, σε νομικές υποθέσεις, ταξίδια ή εκδόσεις. Η απόκτηση γνώσης θα έχει ικανοποιητικά αποτελέσματα. Εξαιρετική εποχή για διεθνείς εμπορικές συμφωνίες, επαφές με το εξωτερικό και εξορμήσεις που θα διευρύνουν τους ορίζοντές σας.

ΤΟΞΟΤΗΣ [23.11/21.12] Η ανάγκη σας για

ΛΕΩΝ [23.7/23.8] Το τετράγωνο του Ουρανού με τον Ερμή στα δημόσια και συντροφικά σας πεδία στις 5/2 μπορεί να προκαλέσει σύγκρουση με τον σύντροφο ή το αφεντικό σας. Αν επιστρατεύσετε τη διαλλακτικότητά σας, θα αποφύγετε τις εντάσεις. Μπορεί επίσης να λάβετε μια εκπληκτική ιδέα για την επαγγελματική σας κατεύθυνση. Επιπλέον, η είσοδος της Αφροδίτης στη σύγκρουση με τον Ουρανό αυτό το Σ/Κ μπορεί να ταρακουνήσει μια στενή σχέση με άτομο που είναι σημαντικό για εσάς. Μπορεί επίσης να προκαλέσει μια αλλαγή στην οπτική σας για τον γάμο, τη δέσμευση ή την ισότητα. Με την είσοδο του Ερμή στους Ιχθύς στις 7/2 και έως τις 14/4 ενεργοποιείται ο τομέας των κοινών σας πόρων και θα είναι ιδανική εποχή για να βάλετε τα πράγματα στη θέση τους. Διεκδικήστε αυτά που σας αναλογούν και μην περιμένετε πότε θα δεήσουν οι άλλοι να σας τα δώσουν.

Sudoku No 883

ΠΑΡΘΕΝΟΣ [24.8/22.9] Η ανάγκη σας για αλλαγή παραστάσεων είναι έντονη αυτή την εποχή και κορυφώνεται στις 5/2 με το τετράγωνο Ουρανού - Ερμή στα πεδία της εξερεύνησης και της καθημερινής ζωής που μπορεί να προκαλέσει την αίσθηση ότι έχετε κολλήσει σε μια ρουτίνα που σας καταπίνει. Επιπλέον, η συμμετοχή της Αφροδίτης σε τετράγωνο με τον Ουρανό αυτό το Σ/Κ μπορεί να προκαλέσει ένα κάλεσμα αφύπνισης που αφορά την ισορροπία μεταξύ δούναι και λαβείν μέσα στη σχέση σας. Μιλώντας για σχέσεις, από τις 7/2 και έως τις 14/4, ο Ερμής που διέρχεται από τους Ιχθύς στο βασίλειο της συντροφικότητας θα σας κάνει να σκεφτείτε (και να μιλήσετε) για τον γάμο, τη δέσμευση ή/και την ισότητα. Τώρα είναι επίσης

αλλαγή επαγγελματικής πορείας είναι έντονη, ωστόσο το τετράγωνο του Ουρανού με τον Ερμή στα πεδία της ευημερίας και της διανόησης στις 5/2 μπορεί να πυροδοτήσει μια βιαστική απόφαση που θα επηρεάσει την καθημερινότητά σας ή την πορεία σας. Επιπλέον, μια σχέση μπορεί να αφυπνιστεί καθώς η Αφροδίτη μπαίνει σε αντιπαράθεση με τον Ουρανό αυτό το Σ/Κ. Είτε είστε ζευγάρι είτε μόνοι, μπορεί να χρειαστεί μια αλλαγή προοπτικής για να ανθήσει η αγάπη. Από τις 7/2 και έως τις 14/4, ο Ερμής που διέρχεται από τους Ιχθύς στο οικιακό σας πεδίο θα εμπνεύσει συζητήσεις με την οικογένειά σας ή γι’ αυτήν. Η περιουσία σας μπορεί επίσης να είναι στο μυαλό σας και θα είναι εξαιρετική εποχή για αγοραπωλησίες ακινήτων, ανακαινίσεις ή κάθε είδους επισκευές που θα αφορούν το σπίτι ή την επιχείρησή σας.

8 6 3 4 5 9 6

ΑΙΓΟΚΕΡΩΣ [22.12/19.1] Τα έξοδά σας αυ-

9

6

2 1 3

8

5 7 2 5 9

3 8 1 5 8 1 4

7

Η λύση του προηγούμενου 2 4 8 5 1 9 3 6 7

7 1 5 2 6 3 4 9 8

3 6 9 7 8 4 5 1 2

4 8 7 1 9 2 6 5 3

1 3 2 4 5 6 8 7 9

9 5 6 3 7 8 2 4 1

6 7 3 9 2 5 1 8 4

8 2 1 6 4 7 9 3 5

5 9 4 8 3 1 7 2 6

ξάνονται αυτή την εποχή και στις 5/2 το τετράγωνο του Ουρανού με τον Ερμή στον πέμπτο οίκο σας μπορεί να προκαλέσει άγχος για το κόστος που θα έχει κάτι που απολαμβάνετε. Επιπλέον, η Αφροδίτη που ενώνεται με τη συμπλοκή του Ουρανού αυτό το Σ/Κ μπορεί να πυροδοτήσει την επιθυμία για περισσότερο ενθουσιασμό στη σχέση σας. Αφήστε τον αυθορμητισμό σας ελεύθερο όταν κάνετε σχέδια με τον αγαπημένο σας. Μεταξύ 7/2 και 14/4, ο Ερμής που διέρχεται από τους Ιχθύς στο πεδίο της διανόησής σας θα ενεργοποιήσει την πνευματική σας οξύτητα και την περιέργεια. Εμπορικές συμφωνίες και θέματα εκπαίδευσης θα ευνοηθούν. Η αυτοέκφρασή σας θα ενισχυθεί και θα κερδίσετε τις εντυπώσεις όσοι φλερτάρετε.

29.01.26

ΚΥ

Κ Λ ΝΕΑ ΟΦ ΟΡ

ΙΑ

ΦΩΝΤΑΣ ΤΡΟΥΣΑΣ CULT ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ Κ Ι Ν Η Μ Α Τ Ο Γ Ρ Α Φ Ο Υ

Κείμενα για ουκ ολίγες υποτιμημένες ταινίες, κυρίως από τη δεκαετία του ’70.

Στα βιβλιοπωλεία & στo www.lifoshop.gr

LIFO BOOKS

LiFO 29.01.26

47