Τεύχος 882

Σχεδόν σαράντα χρόνια μετά, δύο κόμικς του ξανατυπώνονται και ένα Requiem για τους φίλους που χάσαμε από το AIDS ζωντανεύει στη σκηνή.

882 FREE PRESS 22.01.2026

ΟΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ! ΔΩΡΕΑΝ ΟΔΗΓΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΚΑΘΕ ΠΕΜΠΤΗ

2

LiFO

22.01.26

6 ΣΤΗΛΕΣ

index882

βασιλική σιουτη

πολιτικο επταημερο γιάννησ παντελάκησ

akροβατωντασ ερωφιλη κοκκαλη

πο(ρ)νογραφια νικολασ σεβαστακησ

ασκησεισ αναπνοησ γιάννησ πανταζόπουλοσ

talking points

Σχεδόν σαράντα χρόνια μετά, δύο κόμικς του ξανατυπώνονται και ένα Requiem για τους φίλους που χάσαμε από το AIDS ζωντανεύει στη σκηνή.

στο εξωφύλλο: Εικόνα από το κόμικ «Κάλυμνος» του Δημήτρη Παπαϊωάννου.

18

14 56

Η ΜΑΡΊΣΣΑ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΊΔΟΥ ΕΙΝΑΙ Η ΑΘΗΝΑΙΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

www.lifo.gr ΔΥΟ ΔΕΚΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. ΒOΥΛΗΣ 22, 105 63 ΑΘΗΝΑ T 210 3254 290 F 210 3249 785 info@lifo.gr

εκδοτης/διευθυντησ

Στάθης Τσαγκαρουσιάνος chief executive officer/editor in chief Μιχάλης Μιχαήλ chief operating officer/commercial director Θανάσης Χαραμής creative director Γιάννης Καρλόπουλος διευθυντής συνταξησ Γιάννης Πανταζόπουλος διευθυντής εντυπησ εκδοσησ Τάσος Μπρεκουλάκης διευθυντής mikropragmata.lifo.gr Άρης Δημοκίδης υπευθυνη πολιτικου ρεπορταζ - ερευνασ Βασιλική Σιούτη αρχισυνταξία podcasts Μερόπη Κοκκίνη –––––– εμπορικο τμημα advertising director Ξένια Στασινοπούλου direct sales director Κώστας Μαντάς head of digital advertising Άννα Λαπαρδάγια direct sales Γιώργος Λυκουργιώτης advertising manager Πωλίνα Κουτσοβίλη (pkoutsovili@lifo.gr) advertising coordinator Κατερίνα Κουρμούζη (kkourmouzi@lifo.gr) head of creative Βασίλης Καψάσκης branded content managers Φιλιώ Ράγκου, Ιωάννα Παναγοπούλου digital campaign manager Γιώργος Γιαννή advertising executive Χριστίνα Καλλή –––––– ψηφιακή ανάπτυξη/προγραμματισμός lifo.gr Θανάσης Βιρβίλης, Γιώργος Ντούφας –––––– ατελιέ assistant creative director Ιωάννης Μαρκάκης αrt director Μαργαρίτα Καμαριώτη φωτογράφοι Σπύρος Στάβερης, Πάρις Ταβιτιάν, Freddie F. διαμόρφωση ψηφιακής εκδοσης Μαρούσα Θωμά, Ελπισία Σπαθάρη υπευθυνη υλης Μαρία Δρουκοπούλου διορθωση/επιμελεια κειμένων Μυρτώ Αθανασοπούλου, Μαρία Μανθοπούλου –––––– συντακτικη ομαδα Θοδωρής Αντωνόπουλος, Λουίζα Αρκουμανέα, Γιάννης Βασιλείου, Μίνα Καλογερά, Ντίνα Καράτζιου, Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος, Τίνα Μανδηλαρά, Αργυρώ Μποζώνη, Μαρία Παππά, Χρήστος Παρίδης, Δημήτρης Πολιτάκης, Γιώργος Τσαγκόζης συνεργατεσ Τζούλη Αγοράκη, Έφη Ανέστη, Αλέξανδρος Βουρλάκος, Ειρήνη Γιαννάκη, Λίνα Ιντζεγιάννη, Χάρης Καλαϊτζίδης, Ερωφίλη Κόκκαλη, Υρώ Κολιακουδάκη, Δημήτρης Κυριαζής, Χρυσέλλα Λαγαρία, Στέλλα Λιζάρδη, Νίκος Γ. Μαστροπαύλος, Νίκη Μηταρέα, Αγιάτη Μπενάρδου, Παναγιώτης Ορφανίδης, Γιάννης Παντελάκης, Σταυρούλα Παπασπύρου, Νικόλας Σεβαστάκης, Δέσποινα Τριβόλη, Φώντας Τρούσας, Θοδωρής Τσάτσος, Φώφη Τσεσμελή, Νίκος Τσέφλιος, Κορίνα Φαρμακόρη newsroom Αγάπη Βαρούνη, Μιχάλης Γιαννακίδης, Βασιλική Δρίβα, Ναζιγκέν Μάμο, Πέννυ Μαστοράκου, Μαρία Μπαρλή, Ελένη Ποσνακίδου, Λία Φασόλη –––––– podcasts/vidcasts καμερα-μονταζ Γεράσιμος Δομένικος ηχοληψια Φαίδωνας Κτενάς, Αλέξανδρος Αντωνίου social media Άκης Κατσούδας, Πέννυ Μαστοράκου –––––– λογιστηριο οικονομική διεύθυνση Δημήτρης Τασιόπουλος λογιστήριο Βασίλης Κοτρωνάκης, Άκης Ιωάννου, Έφη Ηλιοπούλου γραμματεία Βιβίκα Ανδριανάτου –––––– κωδικος εντυπου 7639 –––––– μετοχος/νομιμοσ εκπροσωποσ Ευστάθιος Τσαγκαρουσιάνος ––––––

MET 230578

παρακαλουμε

ανακυκλωστε

LiFO 22.01.26

3

Feedback

Οι Τούρκοι (και οι Ισραηλινοί) αγοράζουν Κολωνάκι

ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ

«Γιατί όχι;»

Οι Ισραηλινοί και οι Τούρκοι αναδεικνύονται πρωταγωνιστές της αγοράς ακινήτων, αξιοποιώντας το πρόγραμμα Golden Visa. Η αυξημένη παρουσία τους δεν αλλάζει μόνο τις ισορροπίες της κτηματαγοράς, αλλά επαναχαράσσει και την αστική γεωγραφία, επηρεάζοντας τις τιμές και τη φυσιογνωμία της πόλης.

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΟΛΙΤΑΚΗ

Πώς ορίζεται μια «αξιοπρεπής» ζωή; ΤΗΣ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΣ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ

Όποιος έχει παρακολουθήσει τη συγγραφική πορεία του Βρετανού νομπελίστα Καζούο Ισιγκούρο, από τα Απομεινάρια μιας μέρας ως το Τότε που ήμασταν ορφανοί, θα το έχει διαπιστώσει: όλα του σχεδόν τα έργα πραγματεύονται την επιστροφή του παρελθόντος που στοιχειώνει τους ήρωες, όπως και την πάλη των τελευταίων να συμφιλιωθούν μαζί του. Το Μη μ’ αφήσεις ποτέ, που θεωρείται ένα από τα καλύτερα μυθιστορήματά του, δεν αποτελεί εξαίρεση. Κεντρικοί ήρωες είναι τρεις επιστήθιοι φίλοι, πάλαι ποτέ οικότροφοι ενός εξαιρετικά οργανωμένου και χαμένου στην αγγλική εξοχή εκπαιδευτηρίου. Αγκιστρωμένος στην αφήγηση της τριαντάχρονης πια Κάθι, πολύ σύντομα ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται ότι κάτι δεν πάει καλά. Τι είδους «συνοδός» είναι η κοπέλα; Για ποιους «δωρητές» μιλάει; Ποιοι είναι εκείνοι που αναμένεται να «ολοκληρωθούν»; Και τι ακριβώς συνέβαινε στο οικοτροφείο;

4

LiFO

pageviews

LiFO.gr

Π Ι Σ Ω ΡΑΦ Ι

podcasts που αξίζει να ακούσετε

ΤΗΣ ΝΤΙΝΑΣ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ

ti δ ι α β α σ α με αυ τη την εβ δομ α δ α σ το

Και μόνο ότι βρεθήκαμε να συζητάμε για το κατοχυρωμένο, υποτίθεται, δικαίωμα στην άμβλωση το 2026, ακριβώς σαράντα χρόνια μετά την επίσημη νομιμοποίησή της, ως κάτι αμφιλεγόμενο και «προς διαβούλευση», είναι σαν να έχουμε ξαφνικά τηλεμεταφερθεί σ’ εκείνα τα χρόνια, κι ακόμα πιο πίσω. Πολύ πιο πίσω. Η (μαύρη) αλήθεια όμως είναι ότι αν δεν είχε αναστήσει το «ζήτημα» των αμβλώσεων η (γιατρός) Μαρία Καρυστιανού με τις χθεσινές δηλώσεις της, κάποιος θα βρισκόταν να το κάνει. Η πόρτα έχει ανοίξει και τα «κεκτημένα» επανεξετάζονται υπό το πρίσμα του νεοσυντηρητικού αναθεωρητισμού. Ο σκοταδισμός επελαύνει και δεν θα μπορούσε να αποτελεί εξαίρεση μια χώρα με τις δικές μας γερές υποδομές στην προκατάληψη και τη θρησκοληψία.

5

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Το Κολωνάκι έχει εξελιχθεί σε σταθερή επιλογή για πολλούς Τούρκους πολίτες, ακόμη και για όσους απέκτησαν Golden Visa μέσω αγοράς ακινήτου σε άλλη περιοχή της Αττικής, αλλά επιλέγουν τελικά να ζουν σε αυτό, νοικιάζοντας κάποιο διαμέρισμα σ’ αυτήν τη διαχρονικά περιζήτητη γειτονιά της Αθήνας. Δύο ιστορίες Τούρκων πολιτών που έκαναν την Αθήνα δεύτερο σπίτι τους αποτυπώνουν αυτήν τη νέα πραγματικότητα. Την ίδια στιγμή, η LiFO καταγράφει τι δείχνουν τα στοιχεία και οι τάσεις: το προφίλ των ξένων επενδυτών στην Αττική, την επίδραση του νέου ορίου των 800.000 ευρώ στη χορήγηση Golden Visa, τα χαρακτηριστικά των ακινήτων που συγκεντρώνουν τη μεγαλύτερη ζήτηση στον δήμο Αθηναίων αλλά και τι αναφέρουν για τις προτιμήσεις των ξένων στην Αθήνα οι άνθρωποι του real estate και ο συμβολαιογραφικός κόσμος που πραγματοποιεί τις μεταβιβάσεις.

ΜΙΑ ΝΕΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΓΕΝΝΙΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ Το πρόγραμμα Golden Visa, που επιτρέπει σε πολίτες τρίτων χωρών να αποκτήσουν άδεια διαμονής στην Ελλάδα μέσω αγοράς ακινήτου, αποτέλεσε έναν δυναμικό μοχλό εισροής ξένων κεφαλαίων στην εγχώρια αγορά, ωστόσο έχει συχνά συνδεθεί με την άνοδο των τιμών και την επιδείνωση της στεγαστικής κρίσης, ιδίως στα μεγάλα αστικά κέντρα. Η τελευταία μεγάλη ώθηση καταγράφηκε έως και το 2024, λίγο προτού τεθεί σε ισχύ το νέο, αυστηρότερο πλαίσιο, με ελάχιστο ύψος επένδυσης τα 800.000 ευρώ σε περιοχές υψηλής ζήτησης όπως η Αθήνα. Ταυτόχρονα, όμως, αυτό το επενδυτικό κύμα διαμόρφωσε μια νέα αστική γεωγραφία στην Αττική, με αυξημένη παρουσία αγοραστών από χώρες όπως η Τουρκία και το Ισραήλ. Σύμφωνα με την ετήσια έρευνα του κτηματομεσιτικού δικτύου RE/MAX Ελλάς για το 2025, οι Ισραηλινοί και οι Τούρκοι αποτελούν τις δύο εθνικότητες με τη μεγαλύτερη παρουσία στην αγορά ακινήτων της Αττικής. Οι περισσότεροι αγοραστές εστιάζουν σε περιοχές όπως το κέντρο της πρωτεύουσας, η παραλιακή ζώνη και το Κολωνάκι, που παραμένει σταθερά ψηλά στις προτιμήσεις όσων επιλέγουν να διαμένουν οι ίδιοι στα ακίνητα που αποκτούν. Με βάση τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας, στην Αττική οι Ισραηλινοί αποτελούν την πλειονότητα των ξένων αγοραστών· ακολουθούν οι Τούρκοι, μετά οι Λιβανέζοι, ενώ σημαντική είναι και η παρουσία αγοραστών από την Κίνα και την Ουκρανία.

ΓΕΥΣΗ «No Crumbs»: Ένας φούρνος που δεν μένει ούτε ψίχουλο Στις βιτρίνες και στα ράφια αυτού του παγκρατιώτικου φούρνου βρίσκουμε πολλές και καλές ιδέες, γλυκές και αλμυρές. Έχουν όμως και καφέ, έναν signature blend αποκλειστικά δικής τους δημιουργίας.

Ακολουθήστε τα podcasts της LiFO στην Apple, στο Spotify ή στο LiFO.gr

1

Η σκληρή αλήθεια για τον Καραγάτση: Μια συναρπαστική, αμφιλεγόμενη ζωή «ΜΙΚΡΟΠΡΑΓΜΑΤΑ» ΜΕ ΤΟΝ ΑΡΗ ΔΗΜΟΚΙΔΗ

2

Γιατί ο «Οιδίποδας» κάνει απανωτά sold-out; «THE REVIEW» ΜΕ ΤΗ ΒΕΝΑ ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

3

Εξέγερση στο Ιράν: Βία, καταστολή και η επόμενη μέρα «LIFO POLITICS» ΜΕ ΤΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ

4

Χρήστος Ρούσσος: Ένας «Άγγελος» στη φυλακή «ΑΛΗΘΙΝΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ» ΜΕ ΤΟΝ ΝΙΚΟ ΤΣΕΦΛΙΟ

ΤΗΣ ΜΙΝΑΣ ΚΑΛΟΓΕΡΑ

Προτού τα micro bakeries γίνουν τάση και προτού η Αθήνα γεμίσει βιτρίνες με βουτυρένια κρουασάν και προζύμια, η ιδέα ενός καλού φούρνου υπήρχε ήδη για χρόνια στο μυαλό του Παναγιώτη Κουτσουμπή. Όχι ως ένα ακόμη μαγαζί αλλά ως ένας ζωντανός πυρήνας παραγωγής: ένας φούρνος που θα τροφοδοτούσε τα εστιατόριά του με ψωμιά, viennoiseries και γλυκά, και ταυτόχρονα θα άνοιγε την πόρτα του στο κοινό. «Πάντα ήθελα να κάνω έναν φούρνο, προτού καν γίνει το “μπαμ” στην Αθήνα με τα micro bakeries», λέει. «Μέχρι τώρα προμηθευόμουν ψωμί και αρτοπαρασκευάσματα από φούρνους της πόλης. Όταν έμαθα ότι αυτός ο χώρος ενοικιάζεται και είναι πλήρως εξοπλισμένος, το είδα ως ευκαιρία να κάνω το όνειρό μου πραγματικότητα». Έτσι, μαζί με τους Μιχάλη Μερζένη, Άννα Τασιούλα και Κωνσταντίνο Ξηρό, αποφάσισαν να δημιουργήσουν έναν φούρνο που θα τροφοδοτεί όχι μόνο τα εστιατόριά του, αλλά και όποιον θέλει να απολαύσει κάτι ξεχωριστό.

5

«Η καλλισθενική είναι τρόπος ζωής, όχι trend» «ΨΥΧΗ ΚΑΙ ΣΩΜΑ» ΜΕ ΤΗ ΜΕΡΟΠΗ ΚΟΚΚΙΝΗ

22.01.26

LiFO 22.01.26

5

talkofthetown 22 — 28 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2026 Νο 882 Αναζητώντας πολιτικούς σωτήρες p MAGA Barbie, let's go party p Αυτό που έρχεται p Καρκίνος παχέος εντέρου: Γιατί εμφανίζεται όλο και συχνότερα σε νέους p

6

LiFO

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

Το ισλαμικό καθεστώς του Ιράν «έσβησε» το ίντερνετ για να κρύψει το αίμα Η ισλαμική εξουσία του Ιράν κρατά τη χώρα σε πλήρη ψηφιακή απομόνωση για να κρύψει τη φρίκη που έχει αρχίσει να αποκαλύπτεται.

απ ό τh βασιλ ικη σιουτη

Οι μαζικές διαδηλώσεις στο Ιράν έχουν υποχωρήσει τις τελευταίες μέρες, υπό το καθεστώς του απόλυτου τρόμου που έχει επιβάλει η ισλαμική κυβέρνηση, αλλά η κατάσταση παραμένει τεταμένη. Οι Ιρανοί εξακολουθούν να είναι αντιμέτωποι με την άγρια κρατική καταστολή, χωρίς πρόσβαση στο διαδίκτυο, γι’ αυτό και είναι εξαιρετικά δύσκολη η αποτίμηση της κατάστασης. Εδώ και λίγα 24ωρα έχουν αρχίσει να δημοσιεύονται στο διαδίκτυο, μέσω Starlink, κάποια σύντομα βίντεο διαδηλωτών που αποκαλύπτουν την ακραία βία και καταστολή. Τα ντοκουμέντα αυτά επιβεβαιώνουν ότι έχει σκοτωθεί πολύ μεγάλος αριθμός διαδηλωτών από τις ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας, που χτύπησαν στο ψαχνό αδιακρίτως μέσα στο πλήθος, ενώ έχουν συλληφθεί πάρα πολλοί, μόνο και μόνο επειδή βγήκαν άοπλοι στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν για τα μεγάλα και υπαρκτά προβλήματα της χώρας. Μερικοί από τους συλληφθέντες, σύμφωνα με ανθρωπιστικές οργανώσεις, αντιμετωπίζουν τώρα τον κίνδυνο της εκτέλεσης, όπως ένας 19χρονος δημοφιλής ποδοσφαιριστής, η είδηση για τον οποίο έχει συγκλονίσει τους Ιρανούς, μαζί με την είδηση για τον θάνατο από σφαίρα μιας 16χρονης κολυμβήτριας και μιας 19χρονης φοιτήτριας. Υπάρχουν επίσης αναφορές για έναν Ιρανό στρατιώτη που καταδικάστηκε σε θάνατο επειδή αρνήθηκε να πυροβολήσει τους διαδηλωτές και τώρα κινδυνεύει άμεσα να βρεθεί και αυτός στην αγχόνη. Οι πληροφορίες για το Ιράν ωστόσο, συλλέγονται με το σταγονόμετρο και συχνά δεν είναι εύκολο να επιβεβαιωθούν. Η Διεθνής Αμνηστία έχει επαληθεύσει πολλά από τα βίντεο που δείχνουν σκοτωμένους διαδηλωτές. Οι Ιρανοί βομβαρδίζονται καθημερινά με την προπαγάνδα του ισλαμικού καθεστώτος που ελέγχει απόλυτα την πληροφόρηση, ενώ οι ίδιοι δεν μπορούν να μεταφέρουν πληροφορίες, ούτε να συντονιστούν μεταξύ τους, καθώς οι τηλεπικοινωνίες ελέγχονται και η πρόσβαση στο ίντερνετ είναι εξαιρετικά δύσκολη αυτή την περίοδο. Ελάχιστοι καταφέρνουν να συνδεθούν για λίγο και να στείλουν κάποιες εικόνες και βίντεο, κάτω από ειδικές συνθήκες, βάζοντας κυριολεκτικά σε κίνδυνο τη ζωή τους για να το κάνουν. Η πρόσβαση μέσω Starlink είναι απαγορευμένη στο Ιράν, ωστόσο μερικά τερματικά που έχουν εισαχθεί κρυφά δίνουν αυτήν τη δυνατότητα σε πολύ λίγους, οι οποίοι, αν εντοπιστούν από το καθεστώς, θα υποστούν βαριές ποινές. Στους ξένους δημοσιογράφους δεν επιτρέπεται να κάνουν ρεπορτάζ στο Ιράν, οπότε οι ίδιοι οι διαδηλωτές προσπαθούν να στείλουν έξω ντοκουμέντα και μαρτυρίες για να φτάσουν στα διεθνή ΜΜΕ ή να αναρτηθούν στα social media και να δει ο υπόλοιπος κόσμος το αίμα που κυλάει στους δρόμους αυτές τις μέρες και όσα το ιρανικό καθεστώς θέλει να κρύψει.

Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ Τις τελευταίες ώρες η Τεχεράνη έχει κλιμακώσει τη ρητορική της περί ξένης ανάμειξης, προκειμένου να νομιμοποιήσει την καταστολή και να ποινικοποιήσει την αντιπολίτευση, παρότι αρχικά ακόμα και κάποια κυβερνητικά στελέχη είχαν παραδεχθεί ότι οι διαμαρτυρίες των διαδηλωτών ήταν δικαιολογημένες.

22.01.26

LiFO 22.01.26

7

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

α πό τh βα σι λι κη σ ιου τη

Σύμφωνα με ορισμένες, μη επιβεβαιωμένες, ωστόσο, πληροφορίες, οι διαδηλώσεις δεν έχουν σταματήσει εντελώς, αλλά έχουν μειωθεί σημαντικά, όπως και η συμμετοχή του κόσμου, μετά το λουτρό αίματος που ακολούθησε τις πρώτες μεγάλες συγκεντρώσεις. Το καθεστώς έχει περάσει στην πιο σκληρή αντεπίθεση, απαντώντας με σφαίρες, συλλήψεις, διώξεις και καταδίκες, τρομοκρατώντας τον ιρανικό λαό. Ο αποκλεισμός του διαδικτύου, που έχει επιβληθεί από τις 8 Ιανουαρίου για να καταστείλει την οργάνωση και τις συνεννοήσεις των διαδηλωτών και για να αποφευχθεί η δημοσιοποίηση πληροφοριών για την κατάσταση στο Ιράν, έχει δημιουργήσει μεγάλα προβλήματα στις επιχειρήσεις και την οικονομία, επιδεινώνοντας κι άλλο το ήδη κακό οικονομικό κλίμα, που ήταν η αρχική αιτία της εξέγερσης. Η πτώση των εσόδων, ειδικά στις επιχειρήσεις που βασίζονται σε εφαρμογές, είναι δραματική και ήρθε να προστεθεί στον πληθωρισμό και στην κατάρρευση του νομίσματος. Σύμφωνα με καθεστωτικά ΜΜΕ, η ιρανική κυβέρνηση εξετάζει τη σταδιακή επαναφορά του ίντερνετ, με ελεγχόμενη πρόσβαση όμως και περιορισμούς. Εκπρόσωποι διεθνών οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων που μίλησαν στη LiFO εξηγούν τη διακοπή του διαδικτύου στο Ιράν ως απόπειρα του καθεστώτος να κρύψει τις σφαγές στους δρόμους και να μη βγουν προς τα έξω οι εικόνες και τα ντοκουμέντα της άγριας καταστολής. Έχει ξαναγίνει αυτό στο πρόσφατο παρελθόν, όπως επισημαίνουν, κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων για τη Μαχσά Αμινί και σε πολλές ακόμα περιπτώσεις. Εκπρόσωπος της ιρανικής κυβέρνησης δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι η πρόσβαση σε διεθνείς ιστότοπους δεν θα είναι διαθέσιμη τουλάχιστον μέχρι τα τέλη Μαρτίου και ότι θα μπορούσε να επανέλθει μόνο όταν οι συνθήκες ασφαλείας θα ήταν κατάλληλες. Παρότι η ισλαμική κυβέρνηση του Ιράν κατηγορεί χώρες της Δύσης για ανάμειξη στα εσωτερικά της, φαίνεται ότι και οι δικές της υπηρεσίες διατηρούσαν λογαριασμούς στα social media για την άσκηση επιρροής σε δυτικές χώρες. Σύμφωνα με κάποια βρετανικά δημοσιεύματα, μετά το μπλακ άουτ στο Ιράν σίγησαν και κάποια bots και accounts που ήταν πολύ ενεργά και εμφανίζονταν είτε υπέρ της ανεξαρτησίας της Σκωτίας είτε υπέρ του Brexit κ.λπ.

talkofthetown

ΟΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ

8

LiFO

Κάποιες μαρτυρίες που έρχονται στη δημοσιότητα τις τελευταίες μέρες προέρχονται κυρίως από Ιρανούς που βρίσκονται στο εξωτερικό και κατάφεραν να επικοινωνήσουν με τους δικούς τους στο Ιράν, ή από τους ελάχιστους που έφυγαν από τη χώρα λίγο μετά το ξέσπασμα των πρώτων διαδηλώσεων του Δεκεμβρίου. Ορισμένοι Ιρανοί που ζουν στην Ελλάδα και κατάφεραν να έχουν κάποια επικοινωνία με τους ανθρώπους τους αναφέρουν στη LiFO ότι, παρά την άγρια καταστολή, η δυσαρέσκεια κατά του ισλαμικού καθεστώτος διευρύνεται. Όλοι τους αναφέρουν ότι οι οικογένειές τους ζουν με τον τρόμο και φοβούνται να μιλήσουν, καθώς θεωρείται βέβαιο ότι τα σταθερά τηλέφωνα που λειτουργούν ακόμα παρακολουθούνται. Μερικοί δεν έχουν καταφέρει να έχουν καμία επικοινωνία με τους ανθρώπους τους εδώ και έναν μήνα και αγωνιούν, καθώς δεν ξέρουν αν τους έχει συμβεί κάτι. Ο Α.Χ. αναφέρει ότι η λογοκρισία είναι ακραία και ότι οι Ιρανοί είναι εντελώς αποκομμένοι από τον έξω κόσμο. «Υπάρχουν καθημερινές διώξεις για “προπαγάνδα κατά του κράτους” ακόμα και αν πεις κάτι απλό στο τηλέφωνο». Τις τελευταίες μέρες το ισλαμικό καθεστώς του Ιράν οργανώνει συγκεντρώσεις υπέρ του, εξαναγκάζοντας πολίτες να συμμετάσχουν σε αυτές, ενώ οι αντικαθεστωτικοί διαδηλωτές δεν έχουν κοινές πολιτικές επιδιώξεις. Κάποιοι ζητάνε απλώς φιλελευθεροποίηση του καθεστώτος, άλλοι θέλουν να αποκτήσει το Ιράν μια δημοκρατική κυβέρνηση και κάποιοι ζητούν την επιστροφή της μοναρχίας. Παρ’ όλα αυτά, η σκληρή στάση του καθεστώτος, που αποδεικνύεται αδίστακτο αυτές τις μέρες, τούς έχει ενώσει και η οργή εναντίον του μεγαλώνει κάθε μέρα που αποκαλύπτεται η έκταση της βίας και οι εκτελέσεις νέων ανθρώπων, ακόμα και ανήλικων μαθητών, επειδή συμμετείχαν στις διαδηλώσεις. Ορισμένοι Ιρανοί αναφέρουν ότι υπάρχουν πληροφορίες και για δράση παρακρατικών ομάδων, από «εισαγόμενους» ξένους ισλαμιστές, οι οποίοι έχουν προβεί σε ακραίες βιαιότητες κατά των διαδηλωτών. Οι πληροφορίες αυτές δεν έχουν επαληθευτεί, λόγω των συνθηκών που επικρατούν στη χώρα, αν και σχετικές αναφορές και κάποιες φωτογραφίες έχουν αναρτηθεί τις τελευταίες ώρες στα social media. Υπάρχουν ωστόσο και Ιρανοί υπέρ του ισλαμικού καθεστώτος, οι οποίοι ζουν στη χώρα μας και δεν συμμερίζονται την κριτική κατά του Ιράν. Αυτοί εστιάζουν κυρίως στις αμερικανικές κυρώσεις κατά της χώρας τους, οι οποίες, όπως αναφέρουν, προκάλεσαν την οικονομική κρίση για την οποία διαμαρτύρεται τώρα ο ιρανικός λαός, και θεωρούν ότι οι διαδηλώσεις ενθαρρύνονται από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Εκείνοι φοβούνται ότι αν πέσει

το σημερινό καθεστώς, θα υπάρξει χάος και θα προκληθεί εμφύλιος, αλλά την ακραία καταστολή αποφεύγουν να τη σχολιάσουν. Άλλες μαρτυρίες που έχουν δημοσιευθεί σε ξένα ΜΜΕ μιλάνε για δυνάμεις ασφαλείας του Ιράν, ελεύθερους σκοπευτές και πράκτορες με πολιτικά που παγίδευαν διαδηλωτές σε στενά δρομάκια, τους στόχευαν πρώτα με μεγάλες ποσότητες δακρυγόνων και μετά τους πυροβολούσαν και τους σκότωναν. Νέα πλάνα που έχουν έρθει αυτές τις μέρες από το Ιράν δείχνουν την ακραία βία των δυνάμεων ασφαλείας του καθεστώτος, που χρησιμοποιούν πυροβόλα όπλα εναντίον άοπλων πολιτών και πυροβολούν απευθείας εναντίον τους. Τις τελευταίες ώρες έχουν δημοσιευθεί και κάποιες εκκλήσεις Ιρανών που ζητούν βοήθεια και μιλούν για κατάσταση πολέμου. Ορισμένοι μιλάνε για μαζικές μεταφορές πτωμάτων διαδηλωτών «με φορτηγά ψυγεία που έσταζαν αίμα». Κάποιοι άλλοι, παρ’ όλη τη φρίκη με την οποία είναι αντιμέτωπος σήμερα ο ιρανικός λαός, βλέπουν την κατάσταση πιο αισιόδοξα, εκτιμώντας πως «το καθεστώς έχει χάσει τη νομιμοποίησή του». Πολλοί Ιρανοί είναι απογοητευμένοι και με τη Δύση, που θεωρούν ότι δεν ακούει την κραυγή τους. Μερικοί από αυτούς που ζουν στο εξωτερικό δεν κρύβουν και την απογοήτευσή τους για τις ΗΠΑ, αναφέροντας ότι πολύς κόσμος πίστεψε πως θα τους προστάτευαν όταν άκουσαν τον Τραμπ να τους λέει να βγουν στους δρόμους και πως δεν θα άφηνε να τους πυροβολήσουν, «αλλά τελικά το καθεστώς πυροβόλησε και σκότωσε χιλιάδες και τώρα οι ΗΠΑ μιλούν για διαπραγματεύσεις», όπως λένε.

ΓΝΗΣΙΑ ΛΑΪΚΗ Ή ΥΠΟΚΙΝΟΥΜΕΝΗ Η ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΙΡΑΝΩΝ; Παρά τις κατηγορίες του ισλαμικού καθεστώτος ότι οι διαδηλώσεις οργανώθηκαν από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, όλα τα στοιχεία αποδεικνύουν ότι πρόκειται για μια γνήσια κοινωνική εξέγερση, ανεξάρτητα από το αν οι χώρες αυτές έχουν συμφέρον να την ενθαρρύνουν, αλλά δεν θα μπορούσαν να κάνουν και πολλά γι’ αυτό. Το ισλαμικό καθεστώς επιμένει να παρουσιάζει τις διαδηλώσεις ως έργο ξένων πρακτόρων και να αποκαλεί τους άοπλους διαδηλωτές δολοφόνους και τρομοκράτες που θα αντιμετωπίσουν τις βαρύτερες ποινές. Πρόσφατη ανακοίνωση ανέφερε ότι όσοι έχουν «ξεγελαστεί» από τις ξένες δυνάμεις μπορεί να αντιμετωπιστούν με κάποια «ισλαμική συμπόνια» και να τύχουν μιας πιο επιεικούς μεταχείρισης. Μπορεί ο φόβος και ο τρόμος να βασιλεύουν στο Ιράν, οι νέοι άνθρωποι που είναι πρόθυμοι να ρισκάρουν τη ζωή τους για την ελευθερία όμως αυξάνονται. Ένας από αυτούς είναι ο 19χρονος Αμίρ Χοσεΐν Γκαντερζαντέ, ο οποίος φέρεται να κρατείται από τις 9 Ιανουαρίου για συμμετοχή σε διαδηλώσεις στο Ραστ, στην επαρχία Γκιλάν, και για τον οποίο έχει ξεκινήσει καμπάνια η Διεθνής Αμνηστία, ζητώντας από τις ιρανικές αρχές να σταματήσουν αμέσως κάθε σχέδιο εκτέλεσής του καθώς και να σταματήσουν να χρησιμοποιούν τη θανατική ποινή ως όπλο κατά των διαδηλωτών. Σύμφωνα με πληροφορίες της Διεθνούς Αμνηστίας, πράκτορες εισέβαλαν στο σπίτι της οικογένειας του Αμίρ στις 9 Ιανουαρίου και άσκησαν στον ίδιο και τις δύο αδελφές του, η μία εκ των οποίων είναι μόλις 14 ετών, σεξουαλική βία, κατά παράβαση της απόλυτης απαγόρευσης των βασανιστηρίων και άλλων μορφών κακομεταχείρισης. Οι πράκτορες έγδυσαν τον Αμίρ και τις αδελφές του, χρησιμοποιώντας βία, μπροστά σε όλους τους παρευρισκόμενους, για να εξετάσουν τα σώματά τους για μεταλλικά σφαιρίδια, ώστε να «αποδείξουν» τη συμμετοχή τους στις διαδηλώσεις. Αφού βρήκαν τα τραύματα από μεταλλικά σφαιρίδια που είχε υποστεί κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων στις 8 Ιανουαρίου, τον συνέλαβαν. Η ανακοίνωση της Διεθνούς Αμνηστίας, επικαλούμενη ενημερωμένη πηγή, αναφέρει ότι οι ιρανικές αρχές τού ανακοίνωσαν κατά τη διάρκεια δικαστικής συνεδρίασης στις 17 Ιανουαρίου ότι κατηγορείται για «προδοσία της χώρας του» και ότι καταδικάστηκε σε «θάνατο δι’ απαγχονισμού», που είχε προγραμματιστεί για τις 21 Ιανουαρίου. Έκτοτε η τύχη του 19χρονου Ιρανού ποδοσφαιριστή αγνοείται και οι ανθρωπιστικές οργανώσεις ζητούν από τα κράτη-μέλη του ΟΗΕ να πιέσουν επειγόντως τις ιρανικές αρχές για να σταματήσουν τις εκτελέσεις και τη θανατηφόρα καταστολή κατά των διαδηλωτών. Η περίπτωση του Αμίρ δεν είναι η μοναδική. Είναι η πιο γνωστή, καθώς ήταν ένας αγαπητός νεαρός ποδοσφαιριστής που συμμετείχε στις διαδηλώσεις, όπως πολλοί της γενιάς του. Οι πληροφορίες που βγαίνουν από το Ιράν με μεγάλη δυσκολία αναφέρουν πολύ μεγαλύτερο αριθμό συλληφθέντων οι οποίοι οδηγούνται στην εκτέλεση, αλλά κι έναν τρομακτικό αριθμό νεκρών που εκτελέστηκαν στους δρόμους. Οι μαρτυρίες μιλάνε για «σφαγή» και αναφέρουν πως όταν γίνει ο απολογισμός και δημοσιευθούν τα ντοκουμέντα, θα αποκαλυφθεί το εύρος μιας άνευ προηγουμένου καταστολής από τις δυνάμεις ασφαλείας, που πραγματοποιούν μαζικές δολοφονίες όσων διαμαρτύρονται, υπό την κάλυψη του ψηφιακού σκότους που έχουν επιβάλει.

Τις τελευταίες ώρες η Τεχεράνη έχει κλιμακώσει τη ρητορική της περί ξένης ανάμειξης, προκειμένου να νομιμοποιήσει την καταστολή και να ποινικοποιήσει την αντιπολίτευση, παρότι αρχικά ακόμα και κάποια κυβερνητικά στελέχη είχαν παραδεχθεί ότι οι διαμαρτυρίες των διαδηλωτών ήταν δικαιολογημένες.

22.01.26

LiFO 22.01.26

9

AKΡΟΒΑΤΩΝΤΑΣ

ΠΟ(Ρ)ΝΟΓΡΑΦΙΑ*

Αναζητώντας πολιτικούς σωτήρες

MAGA Barbie, let's go party Οι MAGA Barbies ζουν ανάμεσά μας και πολλαπλασιάζονται, καθώς η παγκόσμια επιρροή της κυβέρνησης Τραμπ έχει τη δύναμη να τις επιβάλει και να τις «ξεπλύνει».

Το παιχνίδι της δημοκρατίας παίζεται επάνω σε επίδικα με σαφείς πολιτικές και ιδεολογικές αναφορές.

α πό τον γ ι άν ν η πα ν τελάκη

talkofthetown

Χαρακτηριστική και αρκετά πιο πρόσφατη περίπτωση φερόμενου σωτήρα είναι αυτή του Στέφανου Κασσελάκη, ο οποίος απέδειξε ότι η έννοια του σωτήρα μπορεί να ευδοκιμήσει σε οποιονδήποτε χώρο, ακόμα και στην αριστερά.

10

LiFO

Π

αρακολουθώντας από κοντά, λόγω επαγγέλματος, ένα μεγάλο μέρος από την πρόσφατη μεταπολιτευτική πολιτική ιστορία της χώρας μας, είναι εύκολο να συναγάγω ένα σχετικά ασφαλές συμπέρασμα. Είμαστε ένας λαός ο οποίος συχνά πυκνά και σε ένα μεγάλο τουλάχιστον ποσοστό (ικανό μερικές φορές να επηρεάσει τις πολιτικές ή κοινωνικές εξελίξεις) δείχνουμε να έχουμε ανάγκη από κάποιους σωτήρες. Προσδοκούμε δηλαδή ότι θα βρεθεί ένα «φωτισμένο» άτομο, το οποίο θα μας βγάλει από ατομικά και συλλογικά αδιέξοδα, ένας εκπρόσωπος του καλού (όπως η ατομική μας συγκρότηση εννοεί το καλό και το κακό) που θα μας σώσει, κάποιος/-α που ως από μηχανής θεός θα βρει τις λύσεις και απαντήσεις που χρειάζονται κάθε φορά για τη χώρα και τα προβλήματά της. Το έργο με τον τίτλο «σωτήρες» έχει παιχτεί αρκετές φορές σε αυτήν τη χώρα και πάντα θα βρίσκονται κάποιοι πρόθυμοι να πρωταγωνιστήσουν. Αυτοί οι τελευταίοι πρέπει να έχουν κυρίως δύο χαρακτηριστικά για να συμβεί αυτό και να έχει μια σχετική επιτυχία. Πρώτον, ένα μικρό ή μεγαλύτερο επικοινωνιακό χάρισμα, να μπορούν να μεταδώσουν δηλαδή με μια άνεση το μήνυμά τους και αυτό να περάσει σε μεγάλες ομάδες του πληθυσμού, ασχέτως του αν το περιεχόμενο του μηνύματος είναι επαρκές ή όχι, ασχέτως του αν οι υποσχέσεις είναι εφικτό να πραγματοποιηθούν ή όχι. Δεύτερον, οι «σωτήρες» θα πρέπει με έναν τρόπο να αποϊδεολογικοποιούν πράγματα και καταστάσεις. Δεν υπάρχουν ιδεολογίες, μόνο σωτήριες λύσεις. Αν παρατηρήσει προσεκτικά κάποιος παραδείγματα τέτοιων σωτήρων, δεν έχουν ιδεολογικές και πολιτικές αναφορές και επίδικα, δηλώνουν ότι τα έχουν ξεπεράσει και περίπου ισχυρίζονται –έστω παρερμηνεύοντας τη θεωρία του Φράνσις Φουκουγιάμα– ότι ήρθε το τέλος της Ιστορίας. Οι έννοιες αριστερά, δεξιά, φιλελευθερισμός, κεντρώος χώρος κ.ο.κ. είναι σχεδόν ξεπερασμένες, αυτό ισχυρίζονται. Και κάθε φορά, ανάλογα με τις περιστάσεις, χρησιμοποιούν κάποιους όρους δικής τους επινόησης για να ενδυναμώσουν τα επιχειρήματά τους. Το μακρινό 1990 ο Αντώνης Σαμαράς, γέννημα θρέμμα της συντηρητικής παράταξης και μάλιστα πολιτικός απόγονος του σκληρού εκπροσώπου της, Ευάγγελου Αβέρωφ, για να επενδύσει σε ένα πολιτικό στίγμα που είχε ανάγκη το πολιτικό εγχείρημα της Πολιτικής Άνοιξης, το οποίο ήταν προϊόν έκφρασης μιας ομάδας βουλευτών της ΝΔ που ήταν πολύ δυσαρεστημένοι από τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη (ανεξάρτητα από το αν αυτή η δυσαρέσκεια είχε κάποια βάση), άρχισε να μιλάει για «υπέρβαση». Και περίπου έλεγε πως το κόμμα της Πολιτικής Άνοιξης υπερέβαινε τα όρια αριστερά-δεξιά και εξέφραζε κάτι διαφορετικό. Δύσκολο να κατανοήσει κάποιος τη διαφορετικότητά του, αλλά για πολλούς αυτό μικρή σημασία είχε. Παίρνοντας πρόσωπα και από τους δυο όμορους χώρους (από δεξιά και από αριστερά), ο Σαμαράς έπεισε, αρχικά τουλάχιστον, ένα μεγάλο ποσοστό κόσμου ότι μπορούσε να εκπροσωπήσει κάτι το οποίο δεν είχε σαφές ιδεολογικό στίγμα. Χαρακτηριστική και αρκετά πιο πρόσφατη περίπτωση φερόμενου σωτήρα είναι αυτή του Στέφανου Κασσελάκη, ο οποίος απέδειξε ότι η έννοια του σωτήρα μπορεί να ευδοκιμήσει σε οποιονδήποτε χώρο, ακόμα και στην αριστερά. Το μοναδικό πλεονέκτημα με το οποίο κατάφερε τον Σεπτέμβριο του 2023 να εκλεγεί πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ ήταν το επικοινωνιακό του χάρισμα, το οποίο κατά κοινή ομολογία ήταν δεδομένο. Όσοι τον ψήφισαν, ωστόσο, ψήφισαν έναν άνθρωπο για την ταυτότητα του οποίου δεν γνώριζαν σχεδόν τίποτα: ήρθε (ή τον έφεραν) από τις ΗΠΑ, έκανε μερικές δημόσιες εμφανίσεις και αυτά ήταν αρκετά για να τον προτιμήσει η πλειονότητα όσων ψήφισαν για νέο αρχηγό του κόμματος. Ο Κασσελάκης γι' αυτούς ήταν ένας σωτήρας. Δεν πίστεψαν ότι η πτώση του κόμματος είχε πολλά, διαφορετικά και πιο βαθιά αίτια· θεώρησαν ότι ήταν αρκετός ένας τύπος με επικοινωνιακό χάρισμα και μια εντελώς θολή πολιτική ταυτότητα για να σώσει το κόμμα τους. Σωτήρες δεν υπάρχουν· ούτε οι προαναφερθέντες, ούτε όσοι μεσολάβησαν τα χρόνια που πέρασαν, ούτε αυτοί που θα εμφανιστούν τα χρόνια που έρχονται, με πιο χαρακτηριστική περίπτωση την κ. Καρυστιανού, μπορούν να μας σώσουν από οτιδήποτε. Το παιχνίδι της δημοκρατίας παίζεται επάνω σε επίδικα με σαφείς πολιτικές και ιδεολογικές αναφορές· οτιδήποτε άλλο αργά ή γρήγορα θα σβήσει, χωρίς ωστόσο να αποκλείεται ως τότε να προκαλέσει μια πολιτική θολούρα και αρκετές δυσάρεστες (sic) καταστάσεις.

απ ό τ ην ερωφι λ η κ ο κ καλ η

Αναρωτιέμαι με ποιον δούρειο ίππο μπαίνουν και βγαίνουν στη συνείδηση και στο newsfeed μας οι MAGA Barbies και κατά πόσο η κριτική μας και η διαφωνία μας μπορεί να είναι και προέκταση του εσωτερικευμένου μισογυνισμού μας.

* Ιστορίες για τον εξευγενισμό της πόλης και της επιθυμίας.

Ζ

ούμε στον πλανήτη MAGA, από την Κυψέλη μέχρι τη Βενεζουέλα. Στην ουρά του ταμείου γνωστής αλυσίδας σούπερ μάρκετ σκρολάρω ειδήσεις για την πιθανή εισβολή Τραμπ στη Γροιλανδία και για τα επεισόδια στο Ιράν. Η νεοαφιχθείσα MAGA Barbie Κίμπερλι Γκιλφόιλ δηλώνει –και είναι– είκοσι χρόνια φίλη με τον Πλανητάρχη, ενώ συνοδεύεται πάντα από τον Φάνσι Τζέιμς, πασίγνωστο μαύρο κουίρ στυλιστα και image maker. Από τις πρώτες μέρες ανάληψης των καθηκόντων της ως πρέσβειρας των ΗΠΑ «οικειοποιήθηκε» τα μπουζούκια και τον Κωνσταντίνο Αργυρό, φωτογραφήθηκε για το εξώφυλλο της «Vogue», οι δημόσιες εμφανίσεις της παίζουν σε όλα τα ΜΜΕ ως «υπέρκομψες», ενώ έλαβε και μια από τις πιο τιμητικές διακρίσεις της εγχώριας σόουμπιζ: έγινε ήδη περσόνα του Τάκη Ζαχαρατου και μάλιστα σε live σύνδεση, σε εκπομπή της κρατικής τηλεόρασης. Σατίριζε τα μαλλιά της, την ελληνοαμερικανική προφορά της, αλλά όχι τις δηλώσεις της για τα «ανεκπαίδευτα κατοικίδια». Εγώ αναρωτιέμαι πώς γίνεται να μην έχει ερωτηθεί ακόμα για την απαξιωτική ρατσιστική τοποθέτησή της τα χρόνια που η Ελλάδα ήταν στα μνημόνια, αλλά και τι μεσολάβησε και άλλαξε γνώμη, γιατί στο «Five» του Fox Νews είχε πει, αναφερόμενη στα χρέη της Ελλάδας: «Όταν το κατοικίδιο τα κάνει στο χαλάκι, χρειάζεται εκπαίδευση». Προς το παρόν δεν μας έχει δείξει αυτήν την πλευρά, μόνο το love bombing για τις ομορφιές της Αθήνας και τον Κωνσταντίνο Αργυρό. Η ταμίας του σούπερ μάρκετ χτυπάει τα προϊόντα, καλησπερίζει και αποχαιρετά τους πελάτες, επιτρέποντάς τους να μετράνε κέρματα και να αφαιρούν προϊόντα, αν δεν φτάνουν τα ψιλά. Επίσης ρωτάει αν θέλουν πλαστική σακούλα. Στην άλλη άκρη του Ατλαντικού, εκεί που όντως η κυβέρνηση Τραμπ νομοθετεί, βομβαρδίζει, απάγει, πυροβολεί και απελαύνει σε καθημερινή βάση, μια άλλη MAGA Barbie, η Νίκι Μινάζ, ενώνει τη φωνή της με εκείνη της χήρας του Τσάρλι Κερκ σε ένα φαντασμαγορικό σόου πένθους. Απευθυνόμενη στο νεανικό κοινό Ρεπουμπλικανών που τη χειροκροτούν, θα πει: «Boys, be boys». Τα Barbz, το ορκισμένο φανατικό κοινό της, που αποτελείται από κυρίως μαύρα και μη λευκά ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, βρίσκονται για πρώτη φορά σε τόσο μεγάλη κρίση ταυτότητας. Στο διαδίκτυο, μια αίτηση απέλασής της ως μη πολιτογραφημένης μετανάστριας από το Τρινιντάντ έχει συγκεντρώσει χιλιάδες υπογραφές. Τρολ ή όχι, οι αριθμοί μιλάνε. Πίσω στο εγχώριο Καλιαρντιστάν, μια wannabe MAGA Barbie, η Αφροδίτη Λατινοπούλου, απαιτεί απελάσεις και επιχειρήσεις-σκούπα εναντίον μεταναστών και προσφύγων. Ωστόσο, εμφανίστηκε περιχαρής στο vidcast του Τάσου Ξιαρχό, ο οποίος έχει κάνει coming out ως «στρειτ ομοφυλόφιλος» και ως οροθετικός. Οι MAGA Barbies ζουν ανάμεσά μας και πολλαπλασιάζονται καθώς η παγκόσμια επιρροή της κυβέρνησης Τραμπ έχει τη δύναμη όχι μόνο να τις διορίσει και να τις επιβάλει, αλλά και να τις «ξεπλύνει». Πλήρωσα με κάρτα μια εξωφρενική τιμή στο ταμείο του σούπερ μάρκετ για προϊόντα που δεν αξίζουν ούτε τα μισά λεφτά, αρνήθηκα την πλαστική σακούλα και τα στρίμωξα σε μια λουστρινένια tote bag. Περπατώντας προς το σπίτι ακούω και τις δηλώσεις της Μαρίας Καρυστιανού, για το κατοχυρωμένο από το 1986 δικαίωμα των γυναικών στην άμβλωση και το δικαίωμα του αγέννητου παιδιού. Η μητέρα των Τεμπών μάς μιλάει πια και ως η ιδρύτρια ενός κόμματος/κινήματος. Εκφέρει δημόσια άποψη όχι μόνο για το μπάζωμα στον τόπο του εγκλήματος των Τεμπών και το πένθος, αλλά για το δικαίωμα στην άμβλωση, γιατί, όπως η ίδια υπογράμμισε, είναι και παιδίατρος. Αναρωτιέμαι με ποιον δούρειο ίππο μπαίνουν και βγαίνουν στη συνείδηση και στο newsfeed μας οι MAGA Barbies και κατά πόσο η κριτική μας και η διαφωνία μας μπορεί να είναι και προέκταση του εσωτερικευμένου μισογυνισμού μας. Ανυπομονώ να ακούσω της απόψεις της Μαρίας Καρυστιανού για τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα, το προσφυγικό, τα εργασιακά, την εκπαίδευση, την οικονομία και τις τιμές των ενοικίων. Ίσως μας ενοχλεί λιγότερο η MAGA ατζέντα αν εκφράζεται από μια Barbie. Ίσως οι μη δεξιές Barbie δεν είμαστε αρκετά ορατές. Μάλλον γιατί δεν έχουμε αριστερή κυβέρνηση και αριστερό Πλανητάρχη. Το προνόμιο της ομορφιάς και η νοοτροπία του lookism μπορεί να επηρεάζει τα πολιτικά μας κριτήρια. Κι όμως, κάτι αποφεύγουμε να συζητήσουμε όσο η Κίμπερλι Γκιλφόιλ ποζάρει καραφάμπιουλους, η Νίκι Μινάζ ετοιμάζει ντουέτο με τη χήρα Κερκ, η Αφροδίτη Λατινοπούλου χορεύει με τον Τάσο Ξιαρχό και η Μαρία Καρυστιανού, η οποία ιδρύει κόμμα/κίνημα που εμφανίζεται δεύτερο στις δημοσκοπήσεις, προβληματίζεται δημόσια για τα δικαιώματα του αγέννητου παιδιού, και αυτό δεν έχει να κάνει με την εμφάνιση και το φύλο. Έχει να κάνει με τη συνήθειά μας να καταναλώνουμε δράμα και τραύμα και μετά να μην μπορούμε να τα χωνέψουμε.

22.01.26

LiFO 22.01.26

11

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ

TALKING POINTS

Αυτό που έρχεται

Ένας ριζοσπαστικός συντηρητισμός κερδίζει έδαφος, καθώς σφετερίζεται τη λυτρωτική δημοκρατική χειρονομία που μας λείπει.

Η από τον νι κόλα σ εβα σ τά κη

talkofthetown

Δεν είναι το κίνημα των Τεμπών που γέννησε την ανάγκη για μια Μαρία Καρυστιανού, όσο η ίδια η εποχή της σύγχυσης και της απελπισμένης αναζήτησης για έξοδο.

12

LiFO

είσοδος της Μαρίας Καρυστιανού στο πολιτικό σύστημα έφερε μια ακόμα εστία σύγχυσης και εντάσεων μέσα στις πολλές του τελευταίου διαστήματος. Τώρα, η δήλωσή της για τις αμβλώσεις και την ανάγκη «διαβούλευσης» γι’ αυτό το θεσπισμένο δικαίωμα γέννησε πλήθος αντιδράσεων σε όλο σχεδόν το φάσμα, κι ίσως περισσότερο στα αριστερά. Η αποκωδικοποίηση της ταυτότητας της Μαρίας Καρυστιανού δεν είναι εύκολη. Βγήκε από τη χοάνη του συλλογικού πένθους γύρω από την τραγωδία των Τεμπών. Σε μια συγκυρία διασκορπισμού και αναδίπλωσης στην αυτοσυντήρηση, όπου οι πολιτικές φωνές της αντιπολίτευσης δεν έφταναν στη «λαϊκή ψυχή», ενώ η κυβέρνηση προκαλούσε θυμό, ήρθε να συμβολίσει ένα μη διασαφηνισμένο αλλά πάντως ηχηρό αίτημα δικαιοσύνης. Η ρητορική της δεν είχε εξαρχής κάτι το αριστερό. Πολύ πρoτού ειπωθεί ρητά, η Μαρία Καρυστιανού αναδυόταν ως σημείο αναφοράς σε έναν κόσμο «πέραν της δεξιάς και της αριστεράς». Ως προσωπικότητα, φυσικά, μοιάζει να βρίσκεται πολύ πιο κοντά στην κοινωνική βάση της ελληνικής δεξιάς: ελεύθερη επαγγελματίας, πιστή χριστιανή, με βασικές αναφορές στον Έλληνα πολίτη και στην πατρίδα, πέρα και πάνω από ταξικές διαιρέσεις. Το ερώτημα όμως εδώ και καιρό δεν είναι τι φέρει μαζί της η Μαρία Καρυστιανού, διεκδικώντας δημόσιο πολιτικό βήμα. Το ζήτημα είναι ποιες ταυτίσεις και προσδοκίες προσελκύει η παρουσία της. Η πολιτική επιστήμονας Μάργκαρετ Κάνοβαν έχει μιλήσει από χρόνια για τις δυο όψεις-διαστάσεις της δημοκρατίας, τη λυτρωτική και την πραγματιστική. Η πρώτη κινητοποιεί θερμές πεποιθήσεις που συγκρούονται με το συμβατικό περίγραμμα των θεσμών και των χρονοβόρων διαδικασιών της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Η πραγματιστική διάσταση έχει να κάνει με τη λειτουργία και το «μάνατζμεντ» της διακυβέρνησης. Η λυτρωτική όψη αμφισβητεί την ψυχρότητα και την αποξένωση των κυρίαρχων ελίτ. Η πραγματιστική διάσταση απαντά, με πιο πεζό τρόπο, στα διάφορα προβλήματα, προκαλώντας συχνά απογοητεύσεις και δυσφορία. Είναι το κυοφορούμενο «κόμμα Καρυστιανού» μια λυτρωτική στιγμή απέναντι στην κόπωση και στα βάρη της πολιτική μας τάξης; Τα έξι τελευταία χρόνια αυτό που φυτρώνει γύρω μας είναι ένας δύσπιστος, αν όχι κυνικός ρεαλισμός. Δεσπόζει η εξάπλωση ενός ατομικισμού της κατήφειας, καθημερινοί και συχνά ανούσιοι πόλεμοι πληκτρολογίου, το ξενέρωμα πέριξ της αριστεράς και η ύπαρξη ενός μειοψηφικού αλλά φανατικού κοινού οπαδών της υπάρχουσας μητσοτακικής «σταθεροποίησης». Το κίνημα των Τεμπών ήρθε σαν αναταραχή ρουτίνας, μια ορμητική επανεμφάνιση μεγάλων μαζών στον δημόσιο χώρο. Μια αληθινή, κατά πρόσωπο έκλαμψη που φώτισε για λίγο τον κενό χώρο του δήμου, των πολλών. Η χώρα δονήθηκε από ένα κοινωνικό συναίσθημα που διατράνωσε την απαίτηση του «αλλιώς» μέσω ενός «κατά»: κατά όλων όσα συμβόλιζαν την περιφρόνηση στον πολίτη και στις ανάγκες του, τη στραβή λειτουργία των θεσμών, την κρυψίνοια και τη διαφθορά στο κράτος. Εκ των υστέρων φυσικά διάφοροι δηλώνουν δικαιωμένοι που στάθηκαν αρνητικά έως πικρόχολα απέναντι σε αυτό που ονομάστηκε «κίνημα των Τεμπών». Επιστρέφει και το γνωστό ρεφρέν για τον ορθολογισμό –απέναντι στους αδαείς– ή τα «ολέθρια» συναισθήματα στην πολιτική που υπονομεύουν την ορθή τάξη της πολιτείας. Αυτή όμως είναι η μόνιμη θέση όσων αρνούνται κάθε λυτρωτική και κινηματική διάσταση στη δημοκρατική ζωή. Είναι το άτυπο κόμμα του κρατικού «ρεαλισμού» και της προαποφασισμένης απόρριψης κάθε κίνησης έξω από τη στενή περίμετρο της συναίνεσης. Και αυτός ακριβώς ο πραγματισμός των ικανοποιημένων είναι τελικά που κάνει ελκυστικές περιπτώσεις όπως αυτήν της Μαρίας Καρυστιανού. Το πραγματιστικό κέντρο από καιρό έχει υιοθετήσει λογικές ποινικής αυστηροποίησης, ξαναζεσταίνει τον εθνικισμό ως μοναδικό λαϊκό φρόνημα (ο ενθουσιασμός για τις φρεγάτες ξεχείλιζε) και έχει γεμίσει από ανθρώπους που θεωρούν ότι το πρόβλημα της χώρας είναι μια woke ατζέντα (πού την είδαν, αλήθεια;) ή ένας αριστερός ριζοσπαστισμός ο οποίος, στο μεταξύ, είναι αδύναμος κοινωνικά και όσο ποτέ διασπασμένος. Δείγματα μιας συνολικής πορείας προς τα δεξιά είναι η απόρριψη της ιδεολογίας, η άποψη πως οι λύσεις στα προβλήματα είναι απλώς υπόθεση έντιμων ανθρώπων και η αναζήτηση ταυτίσεων με λαμπερά πρόσωπα. Ξέρουμε πως το αίτημα για δικαιοσύνη μπορεί να εκτοξεύσει πολύ διαφορετικά μεταξύ τους πράγματα. Αν δεν είναι κυρίως κοινωνική δικαιοσύνη αλλά περιορίζεται σε τιμωρητικές και σωφρονιστικές χειρονομίες, εύκολα μπορεί να μετατραπεί σε έναν ριζοσπαστικό συντηρητισμό. Γενικότερα είναι ένας ριζοσπαστικός συντηρητισμός που κερδίζει έδαφος καθώς σφετερίζεται τη λυτρωτική δημοκρατική χειρονομία που μας λείπει. Κατασκευάζεται κυρίως από ανακυκλωμένα υλικά της εθνικής ιδεολογίας: ένα θολό υπερκομματικό φρόνημα που δεν εξηγεί το περιεχόμενό του και συνάμα η αναζήτηση ιστορικών ειδώλων ικανών να προσφέρουν «ανάταση», όπως ο Καποδίστριας στην προσωπολατρική και μεταφυσική εκδοχή του Γιάννη Σμαραγδή. Αναρωτιέμαι αν είναι μοιραίο να περνάμε από την πολιτική των ματαιώσεων στον παραμυθητικό εθνικισμό και στις προστατευτικές φιγούρες. Δύσκολη η απάντηση στο ερώτημα, και μάλιστα από ένα άρθρο. Στους τραμπικούς καιρούς που ζούμε η δυναμική των συναισθημάτων σε μεγάλο βαθμό έχει αποσπαστεί από το οικογενειακό άλμπουμ της αριστεράς. Η συμβατική δεξιά που κυβερνά σε διάφορες παραλλαγές γονιμοποιεί και διάφορες ιδιόμορφες και ανορθόδοξες εκδοχές της. Η συμβατική πολιτική του κράτους δημιουργεί χώρους για κάποιες παραμυθητικές πολιτικές της ψυχής. Οι γραφειοκρατίες στέλνουν κόσμο εκεί όπου πολλοί ψάχνουν ένα εγκάρδιο, βιωματικό σχήμα έκφρασης και κυρίως ανάθεσης των πόνων τους. Μια ανάθεση με όρους πίστης σε κάτι «δικό μας», οικείο, όχι αποξενωτικό. Είναι άδηλο αν η Μαρία Καρυστιανού και το πολιτικό της σχήμα θα γίνει μια τέτοια περίπτωση. Αν θα λειτουργήσει ως ένας εναλλακτικός ένθερμος συντηρητισμός με ερείσματα σε τομείς της ελληνικής χριστιανικής δεξιάς και στον «ακομμάτιστο» λαό ή αν θα προσκρούσει στα σκληρά ερωτήματα για το πολιτικό της στίγμα και τις προτάσεις του. Το βέβαιο είναι πως η ήττα του ΣΥΡΙΖΑ και η κατοπινή φθορά των ηθικών πόρων της δημοκρατίας μας που έφερε η Νέα Δημοκρατία των έξι τελευταίων χρόνων έχουν συνέπειες οι οποίες εκδηλώνονται με μεγαλύτερη ρευστοποίηση. Δεν είναι το κίνημα των Τεμπών που γέννησε την ανάγκη για μια Μαρία Καρυστιανού, όσο η ίδια η εποχή της σύγχυσης και της απελπισμένης αναζήτησης για έξοδο. Έξοδο που οι περισσότεροι τη φαντάζονται αρκούντως συστημική, ως μια ενάρετη παραλλαγή του συστήματος παρά ως βαθύ μετασχηματισμό του. Αυτό, ωστόσο, είναι το πρόβλημα των άλλων αντιπολιτεύσεων και δη της αριστεράς, όχι της Μαρίας Καρυστιανού.

ΘΕΟΔΩΡΑ ΨΑΛΤΟΠΟΥΛΟΥ «Καρκίνος παχέος εντέρου: Γιατί εμφανίζεται όλο και συχνότερα σε νέους» α π ό τ ο ν γ ι ά ν ν η π α ν τα ζ ό π ουλο

Οι αιτίες, οι μύθοι και οι πρακτικές συμβουλές. Η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ, εξηγεί. Ποια είναι σήμερα τα βασικά επιδημιολογικά δεδομένα για τον καρκίνο του παχέος εντέρου σε νεότερες ηλικίες στην Ελλάδα και διεθνώς και τι σας ανησυχεί περισσότερο ως επιδημιολόγο; Διεθνώς, σε πολλές ανεπτυγμένες χώρες, η εμφάνιση του καρκίνου του παχέος εντέρου για τις ηλικιακές ομάδες κάτω των 50 φαίνεται να αυξάνεται, ενώ στους μεγαλύτερους συχνά σταθεροποιείται ή μειώνεται (εν μέρει λόγω των συστάσεων προσυμπτωματικού ελέγχου). Αυτό έχει τεκμηριωθεί σε μεγάλες συγκριτικές αναλύσεις χωρών και σε πρόσφατες συνθέσεις στοιχείων, σύμφωνα με το διεθνές επιστημονικό περιοδικό «Lancet Oncology». Εκτιμάται ότι περίπου 1 στα 10 νέα περιστατικά καρκίνου παχέος εντέρου παγκοσμίως αφορούν άτομα κάτω των 50 (αν και το ποσοστό διαφέρει σημαντικά ανά χώρα/περιοχή), σύμφωνα με τις διεθνείς βάσεις δεδομένων. Για τη χώρα μας συνολικά, τα πιο σταθερά συγκρίσιμα νούμερα προέρχονται από ευρωπαϊκές αποτιμήσεις. Για τις νεότερες ηλικίες ειδικά, τα καλύτερα ελληνικά δεδομένα με χρονοσειρές προέρχονται από περιφερειακά μητρώα. Στο Μητρώο Καρκίνου Κρήτης (19922021) καταγράφεται σαφής αύξηση σε νεότερες ηλικίες, με ενδείξεις ότι η αύξηση είναι ιδιαίτερα έντονη σε πολύ νέες ομάδες (π.χ. 20-34) και προβολές περαιτέρω ανόδου. Τι σας ανησυχεί περισσότερο ως επιδημιολόγο; Το ότι οι νεότερες γενιές φαίνεται να κουβαλούν υψηλότερο κίνδυνο από τις προηγούμενες, κάτι που υποδηλώνει αλλαγές σε εκθέσεις από την παιδική/εφηβική ηλικία (διατροφή, παχυσαρκία, μικροβίωμα, περιβάλλον). Κάτι επίσης ανησυχητικό είναι η διάγνωση με καθυστέρηση: σε νεότερους, τα συμπτώματα (π.χ. κοιλιακά άλγη, αίμα από το γαστρεντερικό, αλλαγή κενώσεων, αναιμία) ευνοήτως συχνά αποδίδονται σε «καλοήθη» αίτια, με αποτέλεσμα να καθυστερεί η κολονοσκόπηση. Αυτό μεταφράζεται σε πιο προχωρημένο στάδιο σε ένα μέρος των ασθενών. Υπήρχε μέχρι πρόσφατα χαμηλή κάλυψη προσυμπτωματικού ελέγχου σε χώρες όπου δεν ήταν οργανωμένος (ιστορικά και στην Ελλάδα), με αποτέλεσμα να χάνεται το χρονικό παράθυρο αφαίρεσης πολυπόδων προτού εξαλλαγούν σε καρκίνο. Πόσο καθοριστικό ρόλο παίζουν οι διατροφικές μας συνήθειες στην εμφάνιση του καρκίνου του παχέος εντέρου και ποιες αλλαγές θα μπορούσαν να μειώσουν ουσιαστικά τον κίνδυνο; Η διατροφή είναι σημαντικός, τροποποιήσιμος άξονας κινδύνου για καρκίνο παχέος εντέρου, και το σημαντικό είναι ότι οι αλλαγές έχουν μετρήσιμο αποτέλεσμα σε πληθυσμιακό επίπεδο. Με την ισχυρότερη και πιο σταθερή επιστημονική τεκμηρίωση, τα επεξεργασμένα κρέατα (όπως αλλαντικά, μπέικον και λουκάνικα) αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου και έχουν ταξινομηθεί ως καρκινογόνα για τον άνθρωπο με αιτιολογική σχέση ειδικά για τη νόσο αυτή, ενώ το κόκκινο κρέας συνδέεται με πιθανή έως μέτρια αύξηση του κινδύνου, ιδιαίτερα όταν καταναλώνεται σε μεγάλες ποσότητες· το αλκοόλ επίσης αυξάνει τον κίνδυνο, όσο μεγαλύτερη η κατανάλωση, τόσο υψηλότερος ο κίνδυνος. Αντίθετα οι διαιτητικές ίνες, τα δημητριακά ολικής άλεσης και τα όσπρια έχουν προστατευτική δράση, όπως και τα γαλακτοκομικά και το ασβέστιο, τα οποία συνολικά φαίνεται να σχετίζονται με μειωμένο κίνδυνο, σύμφωνα με τις συστάσεις διεθνών φορέων που έχουν στηριχτεί σε μεγάλες μετα-αναλύσεις. Τροποποιήσεις που μπορούν να μειώσουν ουσιαστικά τον κίνδυνο θέλουν τα όσπρια, το ψάρι και τα πουλερικά να αποτελούν την κύρια πηγή πρωτεΐνης, και το κόκκινο κρέας να περιορίζεται σε λίγες μερίδες την εβδομάδα, σημαντική μείωση των αλλαντικών, υιοθέτηση της λογικής του «ισορροπημένου πιάτου», καθώς και τον περιορισμό του αλκοόλ, με την απλή αλλά σαφή αρχή ότι όσο μικρότερη είναι η κατανάλωση, τόσο μεγαλύτερο είναι το όφελος για την υγεία.

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

22.01.26

myEnergyHeatPump Ολοκληρωμένες λύσεις για οικονομική και βιώσιμη θέρμανση από τη ΔΕΗ η δεη φέρνει ολοκληρωμένες λύσεις που συνδυάζουν υψηλή ενεργειακή απόδοση και σημαντική εξοικονόμηση κόστους, ενώ παράλληλα συμβάλλουν ουσιαστικά στην προστασία του περιβάλλοντος. Το ΔΕΗ myEnergy HeatPump αποτελεί ολοκληρωμένη λύση για την εγκατάσταση αντλιών θερμότητας Novair, που ανταποκρίνονται πλήρως στις σύγχρονες ανάγκες των νοικοκυριών, προσφέροντας σταθερότητα, άνεση και ενεργειακή αυτονομία όλο τον χρόνο.

ΥΨΗΛΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΚΑΙ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΟΦΕΛΟΣ ΚΑΙ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΕΙΣ

ΔΕΣΜΕΥΣΗ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΙΟ ΒΙΩΣΙΜΟ ΜΕΛΛΟΝ

Το ΔΕΗ myEnergy HeatPump παρέχει μια ολοκληρωμένη λύση για την πλήρη αναβάθμιση του συστήματος θέρμανσης και ψύξης, με μελέτη, εγκατάσταση και τεχνική υποστήριξη από εξειδικευμένους συνεργάτες της ΔΕΗ, διασφαλίζοντας διαφάνεια και αξιοπιστία σε κάθε στάδιο της διαδικασίας, από την αρχική προσφορά έως και μετά την ολοκλήρωση της εγκατάστασης του συστήματος. Οι αντλίες θερμότητας Novair εξασφαλίζουν εξοικονόμηση ενέργειας έως και 70% σε σχέση με τα συμβατικά συστήματα, μειώνουν τις εκπομπές CO 2 και προσφέρουν υψηλή ενεργειακή κλάση (A+++), με δυνατότητα απομακρυσμένου ελέγχου, αποκλειστικά μέσα από τον ψηφιακό σύμβουλο ΔΕΗ myEnergy Coach. Έτσι, η διαχείριση της ενέργειας γίνεται εύκολη και πλήρως προσαρμοσμένη στον τρόπο ζωής κάθε νοικοκυριού.

Παράλληλα, η ΔΕΗ διευκολύνει την επένδυση μέσω συνεργασίας με την Εθνική Τράπεζα, προσφέροντας δυνατότητα αποπληρωμής έως και σε 72 δόσεις με μηδενική προκαταβολή, καθιστώντας ακόμη πιο προσιτή τη μετάβαση σε οικονομικότερη και πιο φιλική προς το περιβάλλον θέρμανση. Κάθε εγκατάσταση συνοδεύεται από επιβράβευση €500 στον λογαριασμό ρεύματος ΔΕΗ, καθώς και από κουπόνι αξίας €200 για αγορές στα καταστήματα Κωτσόβολος. Η ΔΕΗ συμμετέχει στο πρόγραμμα επιδότησης «Αλλάζω σύστημα θέρμανσης και θερμοσίφωνα», μέσω του οποίου επιχορηγείται η εγκατάσταση αντλιών θερμότητας σύγχρονης τεχνολογίας σε νοικοκυριά. Η επιδότηση ανέρχεται σε ποσοστό 50%, με ανώτατο ποσό ενίσχυσης έως €5.000 προ ΦΠΑ για την αγορά αντλίας θερμότητας και έως €1.000 προ ΦΠΑ για τις εργασίες εγκατάστασης, ενώ ο ΦΠΑ αποτελεί επιλέξιμη δαπάνη και επιδοτείται με το ίδιο ποσοστό.

Με το ΔΕΗ myEnergy HeatPump, η ΔΕΗ επιβεβαιώνει τον ηγετικό της ρόλο στη μετάβαση προς μια πιο βιώσιμη και πιο πράσινη ενεργειακή πραγματικότητα, επενδύοντας σε λύσεις που αναβαθμίζουν την ποιότητα ζωής, μειώνουν το ενεργειακό κόστος και θέτουν στο επίκεντρο τον πελάτη, προσφέροντας σιγουριά και μακροχρόνια αξία για το σπίτι. Για περισσότερες πληροφορίες και αιτήσεις, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επισκεφθούν το www.dei. gr ή το πλησιέστερο κατάστημα ΔΕΗ, ώστε να ενημερωθούν αναλυτικά για τα οφέλη και τις δυνατότητες των νέων ενεργειακών λύσεων από τη ΔΕΗ.

LiFO 22.01.26

13

ανάμνηση αυτού του ταξιδιού με έκανε να λατρέψω τα τρένα – όνειρό μου είναι να ταξιδέψω με τον Υπερσιβηρικό. Όσο υπήρχε το τρένο Θεσσαλονίκη - Κωνσταντινούπολη, το έπαιρνα συνέχεια. Στην Ελλάδα ήρθαμε με τη μαμά, τον μπαμπά και τον αδερφό μου μετά τη Μεταπολίτευση οι γονείς μου ήταν δεύτερης γενιάς πολιτικοί πρόσφυγες. Από την Τασκένδη θυμάμαι τις φλαμουριές στους δρόμους, το φως και το άρωμα που είχαν, θυμάμαι πολύ μεγάλες μουριές, τα δέντρα. Ίσως αυτός είναι ο λόγος που λατρεύω τις νεραντζιές, για το χρώμα και τη μυρωδιά τους, είναι το πιο αγαπημένο μου πράγμα στην Αθήνα. Ο πατέρας μου ήταν μηχανολόγος μηχανικός και η μαμά μου μηχανικός υδροτεχνικών έργων. Όταν ήρθαμε στην Ελλάδα, δεν υπήρχε αυτή η εξειδίκευση και η μητέρα μου αργότερα έδωσε εξετάσεις και πήρε το πτυχίο του πολιτικού μηχανικού. Όταν φτάσαμε στην Ελλάδα, στην αρχή, ο πατέρας μου δούλευε στα σφαγεία και η μητέρα μου καθάριζε γραφεία. Αργότερα δημιουργήθηκαν οι τεχνικές υπηρεσίες στους δήμους, έτσι η μητέρα μου άρχισε να εργάζεται στον δήμο Αμπελοκήπων και ο πατέρας μου στην τεχνική υπηρεσία του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου, και από εκεί συνταξιοδοτήθηκε – μάλιστα, προτού πεθάνει έγινε και διδάκτορας.

q Ελληνικά μιλούσαμε πάντα, γιατί ο παππούς μου ήταν δάσκαλος ελληνικών. Η δεύτερη γλώσσα ήταν τα ρωσικά. Εγκατασταθήκαμε στη Θεσσαλονίκη και ενσωματωθήκαμε πολύ γρήγορα στο νέο περιβάλλον, πήγαμε σχολείο, γύρω μας έμενε όλη η οικογένεια, δεν είχαμε προβλήματα προσαρμογής. Αυτό, βέβαια, που θυμάμαι είναι ότι οι γειτόνισσες στις αρχές ρωτούσαν συνέχεια τη μαμά μου αν είμαστε άρρωστοι με τον αδερφό μου, γιατί τρώγαμε για πρώτο πιάτο σούπα και πίναμε τσάι. Όταν ήρθαμε στην Ελλάδα, ήμουν επτά ετών και ήξερα να κάνω αριθμητικές πράξεις, τα μαθηματικά ήταν το ατού μου, αλλά στη γλώσσα δεν ένιωθα επαρκής και διάβαζα συνέχεια. Η μαμά μου στη Δ’ Δημοτικού μού έκανε δώρο τον Φάουστ, τρεις τόμους, για τα γενέθλιά μου. Και μέχρι να τελειώσω το δημοτικό είχα διαβάσει όλο τον Ιούλιο Βερν. Μεγαλώνοντας την ευγνωμονώ βέβαια τη μητέρα μου, αλλά τότε κάναμε συμβούλιο με τον αδερφό μου και είπαμε στους γονείς μας «διαλέξτε μια γιορτή μέσα στον χρόνο που δεν θα μας κάνετε δώρο βιβλία».

q Στο σχολείο ήμουνα πολύ καλή μαθήτρια, αλλά στο λύκειο αποφάσισα ότι με κούρασε να είμαι το καλό παιδί και σταμάτησα να διαβάζω όσο τα προηγούμενα χρόνια, οπότε από 19,5 άρχισα να βγάζω 17άρια. Δεν με είχε χτυπήσει η εφηβεία, αυτή την πέρασα πολύ καθυστερημένα, μετά τα είκοσι. Αυτό που ήθελα ήταν να γίνω νευροεπιστήμονας, είχα προετοιμαστεί να πάω στο Παρίσι και να ξεκινήσω κάνοντας Ψυχολογία. Είχα φτιάξει τα χαρτιά μου για να φύγω, μέχρι που η μαμά μου και μια φίλη μου, η Μαρίνα, που είναι ο βράχος μου μέχρι σήμερα, με έπεισαν να δώσω εξετάσεις στη δραματική σχολή. Αυτό που μοιάζει παράδοξο να έχει συμβεί σε ένα ελληνικό σπίτι, στο δικό μας έμοιαζε φυσικό και εξηγείται, γιατί η μαμά μου μεγάλωσε σε μια χώρα και σε ένα πλαίσιο που το να είσαι καλλιτέχνης είναι συνώνυμο της ύψιστης καλλιέργειας, θεωρείται αξίωμα. Για τη μητέρα μου, που αγαπούσε την όπερα, πήγαινε στο θέατρο, το να είναι κάποιος ηθοποιός στην οικογένειά μας ήταν τιμή.

q Έδωσα, λοιπόν, εξετάσεις στο Κρατικό και πέρασα. Εκεί έκανα τις σπουδές μου και από εκεί αποφοίτησα. Ήταν πολύ ωραία χρόνια, γιατί είχαμε την τύχη να έχει έρθει στο Κρατικό ο Βασίλης Παπαβασιλείου, αυτός ο υπέροχος άνθρωπος, η επιτομή της γνώσης, της αίσθησης, της αισθητικής. Θυμάμαι την ημέρα που έδωσα εξετάσεις να ακούω τη χαρακτηριστική φωνή του από το βάθος να ρωτάει «ποδόσφαιρο ξέρετε;» και όταν απάντησα «είμαι πολύ καλή τερματοφύλακας», συνέχισε με την ερώτηση-παγίδα «ποια είναι η αγαπημένη σας ελληνική ταινία;». Εγώ δεν είχα δει ελληνικές ταινίες, δεν βλέπαμε τηλεόραση στο σπίτι, σε μεγάλη ηλικία είδα τις ταινίες της Αλίκης, τη Ρένα Βλαχοπούλου. Θυμάμαι το γέλιο του μέσα στο σκοτάδι, όταν του είπα ότι δεν έχω δει ελληνικές ταινίες. Είχαμε δει όμως όλο τον Ταρκόφσκι.

q Ένα βράδυ στον Μύλο, από τον Γιώργο Χριστιανάκη γνώρισα τον Νίκο Τριανταφυλλίδη, που έκανε το Μαύρο Γάλα και έψαχνε ένα κορίτσι για να παίξει στην ταινία. Έτσι, κατέβηκα στην Αθήνα τον Οκτώβριο του 1998 για να κάνω τα γυρίσματα. Έμενα σε ένα ισόγειο στη Δαμάρεως, στο Παγκράτι, και είχα πάθει σοκ με την Αθήνα. Είχα ερωτευτεί το φως και το κλίμα της, που έχει αλλάξει σήμερα δυστυχώς, και ένιωθα σαν να είμαι στον Παράδεισο. Κάθε μέρα που έβγαινα από το σπίτι μου ένιωθα να με λούζει ένα φως ιαματικό. Στα γυρίσματα γνώρισα τον πρώτο μου άντρα· μείναμε αρχικά στην Κυψέλη, κάναμε τα δυο παιδιά μας, μετά μετακόμισα στο Θησείο και ζήσαμε εκεί για χρόνια, στην Επταχάλκου – έχω απίστευτες αναμνήσεις, τη λατρεύω αυτήν τη γειτονιά. Τα τελευταία χρόνια μένω στου Φιλοπάππου. Αυτή ήταν η «βόλτα μου» στην πόλη, που είναι πόλη μου πια, εδώ έχω γεννήσει τις κόρες μου, έχω πενθήσει ανθρώπους που αγαπώ, έχω κλάψει, έχω γελάσει, έχω κερδίσει και έχω χάσει πάρα πολλούς φίλους.

Ηθοποιός. Γεννήθηκε στην Τασκένδη, μένει στου Φιλοπάππου.

ΜΑΡΊΣΣΑ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΊΔΟΥ

q Γεννήθηκα στην Τασκένδη του Ουζμπεκιστάν το 1975. Το 1982 φτάσαμε από τη Μόσχα στη Θεσσαλονίκη και η

ΟΙAΘΗΝΑΊΟΙ

q Μετά το Μαύρο Γάλα, άρχισα να δουλεύω στο ταμείο του θεάτρου Σφενδόνη με την Άννα Κοκκίνου. Ήταν η πρώτη

14

LiFO

μου δουλειά στην Αθήνα. Στη συνέχεια έγινα και ταξιθέτρια. Η πρώτη μου θεατρική δουλειά ήταν στο ίδιο θέατρο, ως βοηθός του Κωνσταντίνου Γιάνναρη, που σκηνοθέτησε την παράσταση Κοκτό-Ντίκινσον-Μπέκετ. Η πρώτη παράσταση που έπαιξα στην Αθήνα ήταν το Δεκαήμερο των Γυναικών. Εκεί λοιπόν γνωριστήκαμε – έκανες ένα θέμα για το ελληνικό θέατρο και μου είπες «ποτέ δεν θα γράψουν το “Μαρίσσα” με δύο σίγμα», και επαληθεύτηκες. Σπανίως γράφουν σωστά το όνομά μου, κάθε φορά που το βλέπω θυμάμαι αυτήν τη σκηνή και γελάω. Μετά έκανα τη Νίνα στον Γλάρο του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου και ανάμεσα σε αυτές τις παραστάσεις γέννησα και τα παιδιά μου. Δεν φοβήθηκα ποτέ ότι το να γίνω μητέρα θα ανέκοπτε την καριέρα μου. Δεν ήμουνα ποτέ πολύ φιλόδοξη, ίσως γιατί αυτή η δουλειά δεν ήταν το όνειρό μου. Εγώ αγάπησα το θέατρο γιατί με απελευθέρωνε η διαδικασία, όχι το αποτέλεσμα. Δεν με ενδιέφερε η δημοσιότητα και ένιωθα και κάπως αμήχανα όταν με αναγνώριζαν.

q Εν τω μεταξύ χώρισα, συνέχισα να δουλεύω, έκανα έναν ρόλο στο «Δέκα» του Καραγάτση, που ήταν μεγάλη παραγωγή και εκεί με είδε πολύς κόσμος. Με φώναξε ο Θωμάς Μοσχόπουλος να παίξω στη Δωδέκατη Νύχτα. Σε αυτή την παράσταση γνώρισα τον Νίκο Καραθάνο, που έχω την τύχη να είναι φίλος μου, ένα από τα πιο σημαντικά πρόσωπα στη ζωή μου. Τελείωσαν οι παραστάσεις, δυο μέρες αργότερα ξεκίνησαν οι πρόβες με τον Βίκο Ναχμία για το Φεστιβάλ Αθηνών στην Πειραιώς 260, το 2010, και εκεί έπαθα το ατύχημα. Κάναμε μια παράσταση με συρραφή μονολόγων της Κασσάνδρας, που θα ανέβαινε σε έναν χώρο που από τότε δεν ξαναμπήκε σε λειτουργία – ήταν ένα συνεργείο δίπλα στο Κτίριο Η. Η παράσταση θα ξεκινούσε με ένα δίστιχο της Κλυταιμνήστρας και στο διάλειμμα της πρόβας ήθελα να δοκιμάσω αν μπορεί η Κλυταιμνήστρα να εμφανιστεί πάνω στον τοίχο, ήθελα να τσεκάρω την πρόσβαση. Και έπεσα.

q Την ώρα που έπεφτα, ένιωσα τη διαστολή του χρόνου, σαν να έπεφτα πολύ αργά. Η επόμενη ανάμνηση, επειδή έπεσα από τη μεριά της Καλών Τεχνών και δεν μπορούσαν να με δουν, ήταν η φωνή του Βασίλη Καραμπούλα που με φώναζε. Εγώ είχα παραλύσει από τον λαιμό και κάτω και δεν μπορούσα να φωνάξω. Ένιωσα να πεθαίνω, έβλεπα σε φλασιές όλη τη ζωή μου. Το αμέσως επόμενο που θυμάμαι είναι ο Βασίλης να έχει βγάλει το κεφάλι του πάνω από τον τοίχο και να φωνάζει «Μαρισσάκι, εδώ είμαι» και να χαμογελάει. Σε εκείνη τη φάση σκέφτηκα «με βρήκανε», γιατί είχα πέσει σε ένα δυσπρόσιτο σημείο που από τότε έχω πάει πολλές φορές να το δω. Στην αρχή πάθαινα κρίση πανικού και ταχυκαρδία. Πήγα πρόσφατα πάλι, αλλά τώρα κοιτάζω το μέρος και λέω με ψυχραιμία «από εδώ ξεκίνησε η νέα μου ζωή».

q Είχα ξεκινήσει πρόβες, αλλά δεν με είχαν ασφαλίσει ακόμα, με αποτέλεσμα να μην μπορώ να πάρω ούτε αποζημίωση, ούτε θεωρήθηκε εργατικό ατύχημα αυτό που μου συνέβη. Το λέω σε όλους πλέον: μην ξεκινάτε ούτε για περίπατο ανασφάλιστοι. Γιατί δεν ενδιαφέρθηκε κανένας, ούτε οι άνθρωποι με τους οποίους δούλευα, ούτε το φεστιβάλ, πρακτικά.

απο την αργυρω μποζωνη φωτογραφιeσ: παρισ ταβιτιαν

22.01.26

νοσοκομειο Η νέα μου ζωή άρχισε στο ΚΑΤ. Ήμουν παράλυτη από τον λαιμό και κάτω και σιγά σιγά άρχισα να ανακτώ την κίνηση στα χέρια, αλλά από τον αφαλό και κάτω δεν είχα καμία αίσθηση. Το νοσοκομείο είναι μία από τις πιο συγκλονιστικές εμπειρίες της ζωής μου. Είναι σαν να ξαναγεννήθηκα, τα έμαθα όλα από την αρχή: να περπατάω, να τρώω, να πλένω τα δόντια μου.

LiFO 22.01.26

15

q Η νέα μου ζωή άρχισε στο ΚΑΤ. Ήμουν παράλυτη από τον λαιμό και κάτω και σιγά σιγά άρχισα να ανακτώ την κίνηση στα χέρια, αλλά από τον αφαλό και κάτω δεν είχα καμία αίσθηση. Το νοσοκομείο είναι μια από τις πιο συγκλονιστικές εμπειρίες της ζωής μου, γιατί ο αδερφός μου, αυτός ο καταπληκτικός άνθρωπος, συντόνισε μια μεγάλη ομάδα ανθρώπων. Από το νοσοκομείο μέχρι τώρα έχασα και κέρδισα πολλούς ανθρώπους, φίλους και οικογένεια. Είναι σαν να ξαναγεννήθηκα, τα έμαθα όλα από την αρχή: να περπατάω, να τρώω, να πλένω τα δόντια μου.

q Φέτος λοιπόν είναι ο πρώτος χρόνος που αποφάσισα ότι κουράστηκα να δείχνω κάτι άλλο από αυτό που είμαι ή να μη λέω στους άλλους αυτό που διαχειρίζομαι και μου συμβαίνει ή να θεωρώ ότι οι άλλοι δεν πρέπει να καταλάβουν τον βαθμό της αναπηρίας που έχω ή με ποιον τρόπο διαχειρίζομαι ζητήματα και αισθητικά και ψυχολογικά, που συνήθως τα αφήνουμε τελευταία. Αλλάζοντας αυτό, άλλαξαν και οι δυναμικές με τους γύρω μου. Μαλάκωσε ο τρόπος με τον οποίο φερόμουν στον εαυτό μου για να αντεπεξέλθει σε κάτι που δεν ήμουνα. Ήθελα να δείχνω ότι είμαι δυνατή, ότι μπορώ να δουλεύω, και όταν δεν ένιωθα καλά αποσυρόμουν, δεν με έβλεπε άνθρωπος. Ενώ τώρα με βλέπουν και με αγαπούν όπως και να είμαι, κι αυτό είναι υπέροχο όταν συμβαίνει.

q Η αποθεραπεία μου κρατά μέχρι σήμερα και θα συνεχιστεί για πάντα. Ωστόσο ξεκίνησα να δουλεύω πολύ γρήγορα γιατί ήθελα να έχω κίνητρο να είμαι εκτός σπιτιού. Αντιστεκόμουν σε αυτό που μου είχε συμβεί, αλλά ήταν τα παιδιά μου αυτά που με οδηγούσαν προς τα εμπρός, ήθελα να είμαι εκεί, όσο μπορούσα, με μια περιορισμένη λειτουργία του σώματος, χωρίς μιζέρια και δυστυχία. Ακόμα και σήμερα, δεν μου έχει περάσει από το μυαλό να αναρωτηθώ «γιατί σε μένα;». Πολύ αργότερα, πέντε χρόνια μετά, έπαθα κατάθλιψη όταν μου είπαν ότι δεν υπάρχει περίπτωση να γίνω καλύτερα. Πίστευα ότι θα γυρίσω εκεί που ήμουν παλιά. Όσο το σκέφτομαι τώρα, ήθελα να είμαι ο άνθρωπος που ήμουν πριν, το πάλευα πολύ, αλλά αυτό είναι κάτι που δεν συμβαίνει στη ζωή, δεν είμαστε το ίδιο ούτε με αυτό που ήμασταν το προηγούμενο λεπτό. Εκεί κατέρρευσα. Και από εκεί ξεκίνησε και η φάση της αποδοχής.

q Και έτσι πέρσι, έπειτα από δεκαπέντε χρόνια, έπαιξα ξανά στο θέατρο, στον Χορό των εραστών του Τιάγκο Ροντρίγκες. Δεν θα το έκανα αν δεν ήταν η Στέγη, που μου είπαν «δεν θέλουμε να ανησυχείς, γιατί αν μια μέρα δεν μπορείς να παίξεις, δεν θα παίξεις». Όταν διάβασα αυτό το κείμενο, σκέφτηκα «είμαι κομμάτι αυτού του κειμένου». Ήθελα να το κάνω και εκείνοι μου έδωσαν μια ελευθερία, γιατί εγώ ένιωθα ότι δεν θα ήμουν συνεπής, ότι μια μέρα δεν θα μπορούσα να σηκωθώ ή να περπατήσω και δεν ήθελα να πάρω μια τέτοια ευθύνη. Και φυσικά, έπαιξε ρόλο σε αυτή την απόφαση το ότι θα ήμασταν μαζί με τον Νίκο. Αυτό λοιπόν, το να μπορώ να είμαι ο άνθρωπος που είμαι τώρα και ενώ είμαι πάνω στη σκηνή να μοιράζομαι αυτό που είμαι και ταυτοχρόνως να εκφράζομαι μέσα από αυτό το κείμενο, ήταν το τελικό στάδιο της αποθεραπείας μου.

q Είμαι άνθρωπος που δεν θυμώνει – όσοι με γνωρίζουν, το γνωρίζουν κι αυτό. Για πολλά χρόνια δεν είχα θυμό ούτε γι’

ΟΙ ΑΘΗΝΑΙΟΙ Μαρίσσα Τριανταφυλλίδου

Έχω κάνει μια μεγάλη διαδρομή, έχω συγχωρέσει πια και έχω αποδεχτεί. Τα παιδιά μου ήταν το κίνητρό μου για να συνεχίσω και να βρίσκω δύναμη, να λέω ότι δεν νιώθω τα πόδια μου αλλά θα περπατήσω, γιατί είχε επανέλθει η κινητικότητα. Η αίσθηση στο δεξί μου πόδι όμως δεν έχει επανέλθει ακόμα και σήμερα.

αυτό που μου συνέβη. Το στάδιο του θυμού το πέρασα πριν από τέσσερα χρόνια – θύμωσα γιατί δεν φρόντισα όσο έπρεπε τον εαυτό μου. Θύμωσα γιατί έπρεπε να γίνουν κάποια πράγματα, κάποιες κινήσεις, για να έχω συνεχή φροντίδα, που εγώ δεν ήμουν σε θέση, λόγω της κατάστασής μου, να κάνω ώστε να πλαισιωθώ με έναν τρόπο σταθερό και μόνιμο. Θα έπρεπε να έχουν γίνει κάποιες κινήσεις νομικά, ώστε να μπορώ να παίρνω και αποζημίωση και κάποιο επίδομα. Όλα αυτά τα χρόνια υπήρχε φροντίδα, αλλά από ανθρώπους μεμονωμένους –από την καλοσύνη των ξένων, όπως λέω–, από ανθρώπους που έγιναν οικογένειά μου και έσπευσαν να μου πληρώνουν ακόμα και το νοίκι. Αυτό ήταν δώρο, αλλά δεν ήταν και σωστό. Όταν συμβαίνει κάτι τέτοιο, δεν είναι μόνο τα ιατρικά που τρέχουν, τρέχει όλη η ζωή και οι ανάγκες της.

q Όταν βγήκα από το ΚΑΤ, ήθελα και ξεκίνησα να δουλεύω σύντομα. Έκανα κάποιες ταινίες, το Wasted Youth του Αργύρη Παπαδημητρόπουλου – μάλιστα επέστρεψα στο ΚΑΤ για να κάνουμε τα γυρίσματα, που τα έκανα με κηδεμόνα, δεν περπατούσα ακόμα κανονικά. Πήρα τηλέφωνο τον Νίκο και του είπα ότι ήθελα να δουλέψω μαζί του στο Δεκαήμερο, ως βοηθός του, είχα το θέμα με την κατάθλιψη και ήθελα να ξεκολλήσω, να αναλάβω κάποιες ευθύνες. Κι έτσι έκανα restart. Ήρθαν σαν ευχή και το Mom’s Movie της Στέλλας Κυριακοπούλου και το Ξενία του Πάνου Κούτρα και το Στο σπίτι του Θανάση Καρανικόλα. Έτσι πήρα θάρρος, συνέχισα να δουλεύω σταθερά με τον Νίκο. Πηγαινοερχόμουν για δυο χρόνια σε μια κλινική στη Γερμανία, έκανα την ταινία Η δουλειά της και μετά ήρθε ο Covid.

q Νιώθω πολύ τυχερή που είμαι στο «Maestro» και στον Χορό των εραστών, γιατί είμαι και στις δύο περιπτώσεις σε ένα πλαίσιο πολύ συμπεριληπτικό. Εκτιμώ αφάνταστα το πώς διαχειρίζονται οι άνθρωποι την αναπηρία μου. Έχω την τύχη να μπορώ να δουλεύω με έναν τρόπο που με κάνει και δυναμώνω ακόμα περισσότερο.

q Τον Γιώργο Δούσο, τον άντρα μου, για τον οποίο μπορώ να μιλάω με τις ώρες, τον γνώρισα στην Οπερέτα του Γκομπρόβιτς, όταν δούλευα με τον Νίκο στο Εθνικό – ήταν μουσικός στην παράσταση, πολυοργανίστας. Δεν πίστευα ότι θα μπορούσα να ανοίξω ένα νέο κεφάλαιο στη ζωή μου, το είχα αποκλείσει και πριν από το ατύχημα, γιατί είχα χωρίσει, είχα τα παιδιά μου, είχα φτιάξει ένα οχυρό για να μπορώ να είμαι ασφαλής. Το να βάλω έναν σύντροφο στη ζωή μου το θεωρούσα απίθανο και ούτε το έψαχνα. Κάποιες φορές σκέφτομαι ότι όλα αυτά μού συνέβησαν για να μπορώ να καταλάβω τι είναι η πραγματική αγάπη, τι σημαίνει να συνδέεσαι πολύ βαθιά και ουσιαστικά με έναν άνθρωπο.

q Πριν από το ατύχημα είχα μια έπαρση, νόμιζα ότι μπορώ να τα κάνω όλα, ότι ήμουν άτρωτη, δούλευα σε τρεις δουλειές και μας συντηρούσα, πίστευα ότι τίποτα δεν μπορεί να με αγγίξει και να με ρίξει, ότι είμαι δυνατή και μπορώ να καταφέρω μόνη μου τα πάντα. Αυτή η πίστη, φυσικά, διαλύθηκε. Και δεν έχω μεγαλύτερη ευγνωμοσύνη στη ζωή μου για κάτι άλλο, πέρα από το ότι αυτή η πίστη συντρίφτηκε. Είναι η μεγαλύτερη αποκάλυψη της ζωής μου, να καταλάβω τι σημαίνει πραγματικά να μοιράζεσαι, να ζητάς και να δέχεσαι βοήθεια και να μπορείς να δέχεσαι την αγάπη, δεν είναι καθόλου εύκολο.

q Υπάρχει μια ημερομηνία, η 27η Απριλίου, η ημέρα του ατυχήματός μου, που κάθε χρόνο κάνω κάτι που

ΙNFO

Η Μαρίσσα Τριανταφυλλίδου πρωταγωνιστεί στον Χορό των εραστών που ανεβαίνει στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση από τις 22 ως 25/01/26.

16

LiFO

Νιώθω πολύ τυχερή που είμαι στο «Maestro» και στον «Χορό των εραστών», γιατί είμαι σε ένα πλαίσιο πολύ συμπεριληπτικό. Εκτιμώ αφάνταστα το πώς διαχειρίζονται οι άνθρωποι την αναπηρία μου.

δεν έχω ξανακάνει. Αυτή την ημερομηνία επέλεξε ο Γιώργος το 2020 να μου κάνει πρόταση γάμου και ζήτησε το χέρι μου από τις κόρες μου. Και πέρσι καταφέραμε, δεκαπέντε χρόνια από το ατύχημα, να κάνουμε τον γύρο της Ισλανδίας, που ήταν το όνειρό μας. Ένα μεγάλο παράθυρο στη ζωή μας είναι η τέχνη. Ζούμε μέσα στη μουσική. Ο τελευταίος δίσκος του Γιώργου λέγεται «lupus», το ακρωνύμιο του «love upon pain upon suffering», που καταγράφει μουσικά αυτά που μου συμβαίνουν, γιατί τα τελευταία τρία χρόνια διαγνώστηκα και με λύκο. Η μεγάλη μου αγάπη και επιρροή είναι ο Ραχμάνινοφ. Ο ρυθμός του, ειδικά στα πρελούδια, είναι, νομίζω, ο εσωτερικός μου ρυθμός. Και η ποίηση της Έμιλι Ντίκινσον είναι οι λέξεις που δεν έχω εκφέρει με αυτόν τον τρόπο. Υπάρχει και ένα άλλο όνομα που από τότε που με θυμάμαι μέχρι σήμερα ακούω, η Λένα Πλάτωνος. Και μια άλλη ακόμα σπουδαία γυναίκα, η Τρέισι Έμιν: παρακολουθώ στο Instagram τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται τα ζητήματα της υγείας της και τη ζωή της και για μένα αποτελεί ένα παράδειγμα που με βοήθησε πολύ να διαχειριστώ και την περίπτωσή μου. Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

22.01.26

LiFO 22.01.26

17

Σχεδόν σαράντα χρόνια μετά, δύο κόμικς του ξανατυπώνονται και ένα Requiem για τους φίλους που χάσαμε από το AIDS ζωντανεύει στη σκηνή. Ο Δημήτρης Παπαϊωάννου, σε συνεχή εγρήγορση και με διάθεση εξομολογητική, προσφέρει μια προσωπική χαρτογράφηση των δεκαετιών του 1980 και 1990, μέσα από τη συνεύρεσή μιας δημιουργικής κοινωνίας φίλων, την εποχή που το AIDS ξεκλήριζε μια ολόκληρη γενιά. Η αναδημοσίευση των δύο κόμικς, Κάλυμνος (1988) και Οι κόκκινες κηλίδες στο δέρμα σου (1987), με τις ευαίσθητες και συχνά σκληρές, ασπρόμαυρες γραμμές αφήγησης, αγκαλιάζουν την αναβίωση του έργου Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα στην Εθνική Λυρική Σκηνή και ενώνονται με ένα φωτογραφικό αρχείο από το σύνολο της σκηνικής δημιουργίας του Παπαϊωάννου. Ακολουθεί μια συζήτηση με την Ελίνα Κουντούρη, διευθύντρια του οργανισμού ΝΕΟΝ, για τη φιλία, την απόγνωση, τον έρωτα και τελικά την αφύπνιση στην τέχνη.

Ο Δημήτρης το 2026 σε πρόβα της αναβίωσης του «Ρέκβιεμ» στην ΕΛΣ. ΦΩΤΟ: Julian Mommert

18

LiFO

22.01.26

Ο Δημήτρης φωτογραφημένος από τον Αλέξη Μπίστικα στο εργαστήριο της ΑΣΚΤ το 1986, μπροστά από τα μεγάλα ζωγραφικά του κόμικς.

Σχέδιο και κείμενο: Δημήτρης Παπαϊωάννου, 16 σελίδες, ακρυλικά σε διαφάνεια, «Πάρα Πέντε» 34, Μάρτιος 1988

LiFO 22.01.26

19

20

LiFO

22.01.26

LiFO 22.01.26

21

22

LiFO

22.01.26

24

LiFO

22.01.26

LiFO 22.01.26

25

LiFO 22.01.26

27

28

LiFO

22.01.26

32

LiFO

22.01.26

LiFO 22.01.26

35

Το έργο Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Παπαϊωάννου και σε μουσική σύνθεση του Γιώργου Κουμεντάκη, το οποίο παρουσιάζεται για πρώτη φορά με ζωντανή ορχήστρα και με μαέστρο τον Θεόδωρο Κουρεντζή, αποτελεί ένα προσωπικό μνημόσυνο για φίλους και τον κύκλο τους που χάθηκαν από το AIDS τη δεκαετία του 1990. Σε αυτήν τη συνομιλία, ο Παπαϊωάννου εμβαθύνει στις προσωπικές διασυνδέσεις και στις αφανείς ιστορίες που διαμόρφωσαν το Ρέκβιεμ – στα θεμελιώδη στοιχεία της ηδονής, του θανάτου, του αποκλεισμού και του σώματος που καθορίζουν τη ζωή του ανθρώπου. Το έργο αποτυπώνει τη νοητική και ψυχική εργασία της αναζήτησης του δημιουργού γύρω από την αυτογνωσία, το πένθος, την αβεβαιότητα και το σώμα. Ο Παπαϊωάννου είναι ένας κατεξοχήν εικαστικός δημιουργός και ένας βαθιά συναισθηματικός ανατροπέας, που επανεπεξεργάζεται το αρχικό έργο με ενσυναίσθηση, αψεγάδιαστη ακρίβεια και καλλιτεχνική δύναμη, μέσα από το σώμα και την κίνηση. Οι καλλιτεχνικές του αναφορές – από το κρεβάτι του Joseph Beuys έως τη θρησκευτική ανάταση και τον πόνο που αποτυπώνονται στις Πιετά– συγκροτούν μια παθιασμένη κατανόηση και αντανάκλαση της σύγχρονης ανθρώπινης οδύνης. Ένας κόσμος που βιώνεται μέσα στην αβεβαιότητα, σε ελεύθερη πτώση. Πρόκειται για έναν πολυεπίπεδο μονόλογο για τον θάνατο, την αντίσταση, τη χαρά της φιλίας, τον έρωτα, τη συντροφικότητα και την αφοσίωση. Αφοσίωση στον άγνωστο εραστή, στον φίλο, στον σύντροφο που έχασε τη ζωή του από την επιδημία του AIDS· στη μάζα των σωμάτων που μετατρέπονται σε αριθμούς και στατιστικές· στις ατελείωτες νύχτες μοναξιάς και στον θάνατο πάνω σε ένα κρεβάτι, μόνος.

Η δράση ξεκινά με μια χειραψία· ένα σύμφωνο σφραγισμένο με αίμα. Το χέρι που ανταμώνει, καλωσορίζει και αποχαιρετά. Η δεξίωση, όπως ονομάζεται αυτή η χειραψία που συνδέει τον νεκρό με τον ζωντανό και τη συναντάμε σε επιταφικά ανάγλυφα της αρχαιότητας. Η συγκίνηση συνδέεται άμεσα με τη σωματικότητα και ο δημιουργός αξιοποιεί τα σώματα σε ελεύθερη πτώση, ως μια πολιτικοποιημένη χειρονομία που στοχάζεται τα γεγονότα, τα σώματα ως απλούς αριθμούς. Στην πρόβα για να τους αφυπνίσει λέει στους ερμηνευτές: «Η στατιστική μπλέκεται με το συναίσθημα». Το έργο αποτελεί ένα ρέκβιεμ για τα αμέτρητα μέλη της γκέι κοινότητας που χάθηκαν από το AIDS – θύματα όχι μόνο της ασθένειας αλλά και του στιγματισμού και της δίωξης των ομοφυλόφιλων ανδρών. Η φαντασία του Παπαϊωάννου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την επαφή του με το πραγματικό. Παρουσιάζοντας αυτό το έργο, ο Παπαϊωάννου διεκδικεί την ταυτότητα τη δική του και των άλλων, μέσα σε έναν κόσμο που, με βία, άγνοια και σιωπή, προσπάθησε να την εξαλείψει. Ο Παπαϊωάννου, με χειμαρρώδη τρόπο, περιγράφει εκείνη την εποχή, τις φιλίες που μοιράστηκε και χάθηκαν, την αρχή μιας πορείας και το ρίσκο να είσαι ο πρώτος δημιουργός στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1990 που μίλησε για το AIDS. Συγκρατώ μια φράση του: υπάρχει παρέα στην ανθρωπότητα. Ελίνα Κουντούρη

This knock means death.

O πρώτος στίχος του ποιήματος «Lazarus» του Δημήτρη Καπετανάκη που έγινε λιμπρέτο για τη σύνθεση του Γιώργου Κουμεντάκη. Τα σώματα σε πτώση στις οριζόντιες γραμμές της σκάλας. «Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα» (2026), Εθνική Λυρική Σκηνή. ΦΩΤΟ: Julian Mommert

36

LiFO

22.01.26

LiFO 22.01.26

37

Υπάρχει παρέα στην ανθρωπότητα MIA ΣΥΖΗΤHΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΙΝΑ ΚΟΥΝΤΟΥΡΗ, ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΝΕΟΝ, ΓΙΑ ΤΗ ΦΙΛΙΑ, ΤΗΝ ΑΠΟΓΝΩΣΗ, ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ ΚΑΙ ΤΕΛΙΚΑ ΤΗΝ ΑΦΥΠΝΙΣΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ.

Γι’ αυτό και όταν ξεκίνησα τα κόμικς, η καλλιτεχνική μου έκφραση ήταν απολύτως ειλικρινής, θεωρώντας τον ομοερωτισμό δεδομένο. Δεν πολεμούσα γι’ αυτόν – μιλούσα για τα αισθήματα ενός αγοριού που μεγάλωνε στο κέντρο της πόλης, στο περιθώριο της εποχής εκείνης. ΕΚ

Υποθέτω σου αρέσει να διαβάζεις κόμικς. Αλλά με το «Κοντρoσόλ στο Χάος» ξεκινήσατε μια νέα εποχή έκφρασης.

ΔΠ

Η εποχή εκείνη με ενέπνευσε να δημιουργήσω κόμικς γιατί υπήρχαν αυτά τα δύο περιοδικά –η «Βαβέλ» και το «Παρά Πέντε»– που για πρώτη φορά δημοσίευαν δημιουργικά κόμικς, κυρίως ευρωπαϊκής παραγωγής, graphic novel stories. Ήταν μια πλατφόρμα επικοινωνίας με το ανήσυχο κοινό. Αυτό με ενδιέφερε πολύ. Την ίδια στιγμή, η ζωγραφική και η αγιογραφία –που ήταν ο βιοπορισμός μου μέχρι τότε– δεν μου έδιναν αυτήν τη δυναμική επικοινωνίας. Το κοινό της ήταν άνθρωποι άλλης τάξης, που μπορούσαν να αγοράσουν έργα ή να παραγγείλουν πορτρέτα για τα παιδιά τους. Αισθανόμουν ότι η δημιουργικότητά μου δεν κυκλοφορεί στη γενιά μου, δεν επικοινωνεί με τη φυλή μου.

EΛΙΝΑ KΟΥΝΤΟΥΡΗ : Στις συζητήσεις μας επανέρχεται συχνά το θέμα

της φιλίας, της δημιουργίας μιας παρέας που συνυπάρχει και συμμετέχει στη δημιουργική χαρά και αναζήτηση. Αυτή η πρώτη φιλία ήταν ο συμμαθητής σου, ο μετέπειτα σκηνοθέτης Αλέξης Μπίστικας, ο οποίος έφυγε νωρίς από τη ζωή από τις επιπλοκές του HIV. Πώς σε επηρέασε αυτή η πρώτη φιλία; ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ: Από την Γ΄ δημοτικού, στο Κολέγιο Αθηνών,

έγινα φίλος με ένα παιδί που λεγόταν Αλέξης. Aπο τύχη μείναμε αρκετά χρόνια στα ίδια τμήματα στις τάξεις και γίναμε κολλητοί. Την εφηβεία μας τη ζήσαμε παρέα στο Κολέγιο Αθηνών, σε μια στενή φιλική σχέση.

Κι ενώ έκανα κόμικς από μικρό παιδί, στο σχολείο, όταν στα 16-17 είδα τη «Βαβέλ», ζήλεψα. Έτσι ξεκίνησα τις πρώτες μου ιστορίες, και με δέχτηκαν χωρίς καμία επιφύλαξη για το ομοερωτικό περιεχόμενο, ήταν ανοιχτοί.

Ο Αλέξης, πάντα πιο υποψιασμένος από εμένα, άρχισε να φέρνει στο τραπέζι ομοφυλοφιλικά references, όπως την ποίηση του Καβάφη. Έτσι, ήταν η πρώτη συντροφιά που είχα στην αποκωδικοποίηση αυτού που αισθανόμουν, σε μια εποχή που δεν υπήρχαν ούτε κινητά τηλέφωνα ούτε, φυσικά, το διαδίκτυο.

Έτσι αυτή την εποχή δημοσίευσα τόσo πολλές ιστορίες. Μέσα σε αυτήν τη φάση υπήρχε και το «Κοντροσόλ στο Χάος», ένα περιοδικό προσωπικής έκφρασης. Εκεί ο Αλέξης μπορούσε να εκφράσει τις ανησυχίες του για το περιθώριο, τους μετανάστες, τον στρατό, εγώ μπορούσα να βάλω τη σκληρή μαυρόασπρη αισθητική μου και τον αναπολογητικό ερωτισμό μου, και ο Παύλος Αβούρης μπορούσε να μιλήσει για τη χορτοφαγία και τις δικές του ανησυχίες.

Ένιωθα λοιπόν κάτι για το οποίο δεν είχα εικόνα πώς βιώνεται και δεν ήξερα καν αν είναι δυνατόν. Ο Αλέξης, κυρίως μέσα από τα references της τέχνης, έφερε αυτές τις πρώτες εικόνες. Θυμάμαι πολύ καθαρά ότι τότε ένιωσα για πρώτη φορά πως υπάρχει παρέα μέσα στην ανθρωπότητα. Όταν τελείωσα το σχολείο και το έσκασα από το σπίτι μου, ο Αλέξης πήγε να σπουδάσει στο LSE στο Λονδίνο. Νοικιάζαμε μαζί ένα σπίτι· είχε το ένα από τα δύο δωμάτια όποτε ερχόταν στην Αθήνα. Εκείνα ήταν τα πιο άγρια χρόνια της ενηλικίωσής μας. Περπατήσαμε μαζί τα πεζοδρόμια, σε μια εποχή έντονης πολιτικής ανησυχίας. Είχαμε μια τάση προς μια αναρχική, πανκ θεώρηση της ζωής και μια εφαρμογή της ομοφυλοφιλίας μας στο απόλυτο περιθώριο. Τα άγρια και υπέροχα χρόνια στον δρόμο –στο πεζοδρόμιο– ήταν μια εποχή σκληρής σεξουαλικότητας.

Ο Αλέξης φωτογραφημένος από τον Δημήτρη (1986)

Ήταν ένα περιοδικό, δηλαδή, queer punk, vegetarian, ελαφρώς αναρχικό, ανεξάρτητο, που το μοιράζαμε μόνοι μας στα περίπτερα. Την ίδια εποχή κάναμε παρέα με την Πάολα, που δημοσίευε το «Κράξιμο», μια αναρχική ομοφυλοφιλική εφημερίδα. Ήταν εποχές που αυτό που κάναμε δεν μπορούσαμε καν να φανταστούμε ότι θα το ξαναθυμόμασταν τώρα και θα μιλούσαμε γι’ αυτό ως μέρος της κοινωνικής πραγματικότητας της Αθήνας. Απλώς κάναμε αυτό που γουστάραμε. .

Αυτή η ατμόσφαιρα εκφράστηκε και μέσα από το περιοδικό που εκδώσαμε μαζί, με πρωτοβουλία πάντα του Αλέξη, το «Κοντροσόλ στο Χάος». «Κοντροσόλ στο Χάος», στα καλιαρντά –την αργκό γλώσσα των ομοφυλόφιλων– σημαίνει «φιλί στο στόμα». Αυτήν τη γλώσσα –τα καλιαρντά– δεν τη γνωρίζουν τα νέα παιδιά, γιατί ευτυχώς πια δεν χρειάζεται να μιλάς κωδικοποιημένα. Κάποτε, όμως, δεν υπήρχε περίπτωση να ρισκάρεις να είσαι ανοιχτός. Έτσι δημιουργήθηκε μια ολόκληρη γλώσσα, μια υποκουλτούρα. Ο Αλέξης ήταν πάντα πιο οξυδερκής στην πολιτική και κοινωνική παρατήρηση και αποκωδικοποίηση, καθώς και στον ακτιβισμό. Έτσι και εγώ, εξ αγχιστείας, συμμετείχα σε πράγματα ρηξικέλευθα, όπως ήταν το φανζίν αυτό. ΕΚ

ΔΠ

Η δημιουργία μιας γλώσσας, μιας προσωπικής έκφρασης, είναι πολύ έντονη τόσο εικαστικά όσο και γλωσσικά στα κόμικς σου. Μιλάμε για τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Σε όλο το έργο σου –και όπως έχεις πει συχνά– υπάρχει μια έντονη αίσθηση ελευθερίας, μια στάση ζωής, θα έλεγα, ότι «δεν θα απολογηθώ ποτέ για αυτό που είμαι». Αυτή η αυτοεκτίμηση σε ώθησε στο να ρισκάρεις και να δημιουργείς χωρίς περιορισμούς. Συμφωνείς; Υπήρχε κάτι που ζούσε κάτω από το δέρμα της κοινωνίας και εμείς το γνωρίζαμε, το ζούσαμε και το υποστηρίζαμε.

Ο Δημήτρης φωτογραφημένος από τον Αλέξη (1986)

Ο Γιώργος Κουμεντάκης στο σπίτι του Αλέξη, την εποχή που γνωρίστηκαν με τον Δημήτρη.

Εγώ, μέσα στην άγνοιά μου, τελείωσα το σχολείο στα 18, το έσκασα από το σπίτι μου, και ορκίστηκα να μην κρύψω ποτέ το ποιος είμαι και τα όσα αισθάνομαι. Φλεγόμουν να γίνω καλλιτέχνης και να ζήσω ελεύθερα τη σεξουαλικότητά μου. Είχα, απ’ ό,τι φαίνεται, στη φύση μου αυτή την αναπολογητικότητα.

38

LiFO

22.01.26

Έναν χρόνο μετά τον θάνατό του –δεν ήθελα να καπηλευτώ τη μνήμη του και να ανεβάσω αμέσως το έργο– ενεργοποίησα πάλι αυτή την ιστορία. Ζήτησα από τον Γιώργο να γράψει το Ρέκβιεμ, και εκείνος δέχτηκε.

ΕΚ

Με τον Γιώργο Κουμεντάκη πώς γνωριστήκατε;

ΔΠ

Πριν το σκάσω από το σπίτι στα 17 μου χρόνια, όντας ήδη κολλητός με τον Αλέξη, ένα απόγευμα πήγα στο σπίτι του στο Κεφαλάρι και εκεί μου σύστησε κάποιον τον οποίο είχε μόλις γνωρίσει. Αυτός ο κάποιος ήταν ο Γιώργος Κουμεντάκης. Εγώ ήμουνα 17 χρονών, ο Γιώργος μερικά χρόνια μεγαλύτερός μας. Ήταν ένας πολύ εντυπωσιακός, κοντοκουρεμένος και παράξενος τύπος, ο οποίος μου τράβηξε αμέσως το ενδιαφέρον. Πριν ακόμη τελειώσω το σχολείο –χωρίς να το ξέρουν οι γονείς μου– με πήγε μια μονοήμερη εκδρομή στους Δελφούς για να παρακολουθήσουμε μια συναυλία του Ιάννη Ξενάκη. Θυμάμαι ότι ήμασταν τρεις ώρες όρθιοι στο λεωφορείο για εκεί. Αυτή είναι η πρώτη φορά στη ζωή μου που είδα τους Δελφούς, το μουσείο τους, και ήταν η πρώτη μου επαφή με τη σύγχρονη μουσική. Αυτό το έργο του Ξενάκη λεγόταν «Ψάπφα» –Σαπφώ– και παιζόταν στο αρχαίο στάδιο των Δελφών. Ο κρουστός συνδιαλεγόταν με την αντήχηση του τοπίου. Για μένα ήταν μια ολοκληρωτική εμπειρία τέχνης, αισθημάτων και ιερότητας αρχαίου τόπου – σκαστός από το σπίτι. Από τον Γιώργο Κουμεντάκη γνώρισα τη Μαίρη Τσούτη, που με εισήγαγε στον σύγχρονο χορό και με ενέπνευσε να αρχίσω θέατρο. Ο ίδιος ο Γιώργος μάς σύστησε. Η σχέση που ξεκίνησε με τη Μαίρη ήταν καταιγιστική και έτσι ξεκίνησε η ενασχόλησή μου με τη σκηνική τέχνη. Αργότερα, το 1986 ίδρυσα την Ομάδα Εδάφους με την Αγγελική Στελλάτου, έναν χρόνο μετά έρχεται στην ομάδα ο Σταύρος Ζαλμάς και μπαίνουμε στην περίφημη κατάληψη, όπου ο Σταύρος μετατρέπει με τα ίδια του τα χέρια το ισόγειο σε ένα μικρό παράνομο θέατρο. Εκεί γίνονται τα Τραγούδια σε συνεργασία με τον Νίκο Αλεξίου. Σε αυτή την παράσταση ήρθε και η Μελίνα και παρήγγειλε τη Μήδεια. Την ίδια στιγμή, βλέποντας τι έκανα, ο Κουμεντάκης με πλησίασε για να συνεργαστούμε. Μου πρότεινε να κάνουμε την επόμενη δουλειά μαζί, που ήταν τα Φεγγάρια – μια παράσταση σε δύο μέρη, όπου το πρώτο μέρος, η Σαπφώ, ήταν ένα έργο που είχε ήδη γράψει. Ήταν ένα πολύ αλλόκοτο πράγμα, το βλέπω στα αρχεία μου και διασκεδάζω με την τόλμη, το χιούμορ και τη μανία να γίνει παραγωγή επιπέδου με μηδενικό μπάτζετ. Τραγουδούσε ο Άρης Χριστοφέλης, κόντρα τενόρος, άντρας με γυναικεία φωνή. Εγώ έπαιζα τη Σαπφώ. Ένας άντρας δηλαδή υποδύεται μια γυναίκα, η οποία όμως είναι λεσβία, και ο υπηρέτης της Σαπφούς, τον οποίο έπαιζε ο Σταύρος Ζαλμάς, ήταν ερωτευμένος με τη λεσβία αλλά θέλοντας να γίνει ο ίδιος αυτή. Ήταν όλο ένα super gender-bending, αλλά και ένα theater gender-bending πράγμα. Ήταν από τις πιο τολμηρές, weird και queer παραστάσεις που έχω κάνει. Η μεγάλη της επιτυχία είναι ένα μυστήριο αλλά και μια αποκαλυπτική αλήθεια. «Καλησπέρα, Μάνος Χατζιδάκις, θα ήθελα δύο εισιτήρια για την παράσταση του Σαββάτου», ακούω μια μέρα στον τηλεφωνητή μου, απ’ όπου γίνονταν οι κρατήσεις! Ήρθε λοιπόν ο Μάνος Χατζιδάκις και την επόμενη μέρα με πήρε τηλέφωνο ζητώντας να με δει. Ήταν η πρώτη φορά που τον γνώρισα από κοντά – έναν ογκόλιθο που είχε διαμορφώσει με την τέχνη του την ευαισθησία μου όταν ήμουν έφηβος. Παρόλο που είχα μαθητεύσει στη ζωγραφική με τον Γιάννη Τσαρούχη πριν αρχίσω θέατρο, δεν είχα γνωρίσει τον Χατζιδάκι από κοντά. Μου είπε: «Μου είπαν να έρθω στην παράσταση γιατί θα έβλεπα έναν χορευτή. Έχω κάνει έναν κύκλο τραγουδιών με ποίηση του Ντίνου Χριστιανόπουλου και ήθελα να τον παρουσιάσω μαζί με έναν χορευτή, αλλά τώρα, παιδί μου, που είδα τι μπορείς να κάνεις, σου δίνω τα τραγούδια μου και κάνε ό,τι θέλεις. Εγώ θα σου κάνω την παραγωγή». Έφυγα πετώντας.

ΕΚ

Μετά τα Φεγγάρια, η μεγάλη επιτυχία της Μήδειας και μετά το Ρέκβιεμ στο Ενός Λεπτού Σιγή.

ΔΠ

Η επόμενη συνεργασία μας, λοιπόν, με τον Γιώργο είχε ως θέμα την τραγωδία του AIDS, όταν η γενιά μας ξεκληριζόταν, πριν βγουν τα φάρμακα. Ο Αλέξης είχε κολλήσει, ασθένησε και υπέκυψε πριν ολοκληρώσουμε το έργο. Στο πρόγραμμα της παράστασης έγραψα «…αφιερωμένη στον αγαπημένο μου Αλέξη που μαζί μεγαλώσαμε και μάθαμε μαζί δρόμους». Έμελλε, λοιπόν, έτσι να έρθουν τα πράγματα. Από το παράνομο κτίριο της κατάληψης καταφέραμε να πάρουμε την άδεια από την κυρία Σοφία Αλμπάνη –στην οποία ακόμη είμαι ευγνώμων– να μπούμε σε αυτό το εγκαταλελειμμένο, θεαματικό σαν απο επιστημονική φαντασία, εργοστάσιο της ΔΕΗ και να στήσουμε εκεί ένα αυτοσχέδιο θέατρο γι’ αυτή την παράσταση.

ΕΚ

Μέσα όμως από αυτή την «αναπολογητική στάση» σχεδίαζες το Κάλυμνος, ένα κόμικ για τη μάστιγα του AIDS.

ΔΠ

Τα κόμικς μου έχουν εξομολογητικό χαρακτήρα, όπως και το Κάλυμνος, αναφέρονται στην επιδημία που τόσο πολύ μας τρόμαξε, όταν χάναμε τους φίλους μας και ζούσαμε μέσα στον τρόμο. Εκείνη την εποχή στην Ελλάδα εγώ ήμουν ο μόνος ομοφυλόφιλος δημιουργός κόμικς και, με τον ίδιο τρόπο, έτυχε να είμαι ο πρώτος που αναφερόταν σε αυτόν τον εφιάλτη της εποχής μας. Το μόνο κόμικς που έχω κάνει σε σενάριο άλλου είναι σε σενάριο του Αλέξη: οι Κόκκινες κηλίδες στο δέρμα σου περιγράφουν έναν outcast που βρίσκει έναν άλλο outcast σε ένα παράδοξο happy ending. Και αυτά τα δύο outcast λένε: «Γάμησε τους όλους, εμείς θα ζούμε στο λουτρό αίματός μας». Στο τέλος, ο ιός HIV γίνεται ένα ζώο που ίσως κι αυτό ζητά να ζήσει. Ο ήρωας ονομάζεται «καυτό εϊτζόνι»: hot, πρεζόνι, HIV – είναι τέλειο. Ο Αλέξης κι εγώ είχαμε μια παζολινική ευαισθησία, μια τσαρουχική ματιά: μας άρεσε η αρσενική ομορφιά του σώματος, του προσώπου, της ψυχής στο περιθώριο. Οι πρίγκιπες της χαμηλής ζωής. Οι Κόκκινες κηλίδες στο δέρμα σου –που ο Αλέξης έγραψε πριν διαγνωστεί– και η Κάλυμνος είναι που αναδημοσιεύουμε σε αυτό το τεύχος. Ο Αλέξης ήταν εντυπωσιακή προσωπικότητα. Φωτογράφιζε, τραγουδούσε, έπαιζε κιθάρα, σπούδασε κινηματογράφο, και οι πειραματικές του ταινίες –όπως το Clearing, το Staring, το Kiss– είναι πραγματικά πολύ ενδιαφέρουσες. Στο Clearing κάνει την τελευταία του εμφάνιση ο θρυλικός Derek Jarman, εμβληματικός καλλιτέχνης της λονδρέζικης queer σκηνής, από τα πρώτα θύματα του AIDS επίσης. Στην κατάληψη, κατά την πρώτη μου παράσταση, ο κόσμος μετά μπορούσε να δει τρεις μικρού μήκους ταινίες του Αλέξη σε ένα αυτοσχέδιο θερινό σινεμά στον ακάλυπτο.

Ο Γιώργος Κουμεντάκης, ο Θεόδωρος Κουρεντζής και ο Δημήτρης Παπαϊωάννου, στην πρόβα του «Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα» στην ΕΛΣ, 2026. (ΦΩΤΟ: Julian Mommert)

Λίγες μέρες αργότερα ζήτησα να τον δω και του είπα: «Κύριε Μάνο, είναι αδύνατον να κάνω μια παράσταση για την ερωτική αναζήτηση μεταξύ ανδρών, μάλιστα μέσα από το συγκλονιστικό πρίσμα του Χριστιανόπουλου, που είναι από το πεζοδρόμιο και όχι από το σαλόνι, και να μη μιλήσω για τη μάστιγα που μας θανατώνει». Μου απάντησε: «Έχεις απόλυτο δίκιο, θα γράψω κάτι γι’ αυτό» – και πέθανε.

LiFO 22.01.26

39

Η Μελίνα Μερκούρη ήξερε τον Αλέξη, ήρθε στην κατάληψη, είδε την παράσταση, ήρθε στα καμαρίνια και είπε: «Αυτό είναι ένα κρασί που εξάγεται! Θέλω να μου κάνεις Μήδεια για την Πολιτιστική Πρωτεύουσα». Η Μελίνα είχε ιδρύσει τον θεσμό της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης μαζί με τον Ζακ Λανγκ, ο οποίος πρόσφατα ήρθε σε παράστασή μου στο Παρίσι και μου θύμισε ότι η Μελίνα μιλούσε για μένα σε εκείνον. ΕΚ

Αυτές οι συγκυρίες ή οι συμπτώσεις μάς δίνουν πολλές φορές κουράγιο να συνεχίζουμε.

ΔΠ

Μερικές φορές η ζωή μοιάζει προσχεδιασμένη. Σου λέω διάφορα ονόματα επειδή σε ενδιαφέρει η έννοια της παρέας.

ΕΚ

Ναι, και πώς διαχρονικά η συνύπαρξη, η φιλία και η ανταλλαγή οδηγεί σε ανατροπές δημιουργικές.

ΔΠ

Ήμουν φίλος με τον Αλέξη, και αυτός μου γνώρισε τον Κουμεντάκη. Φίλος με τον Κουμεντάκη, γνώρισα τη Μαίρη Τσούτη και αρχίσαμε να δουλεύουμε μεταξύ μας. Ήμουν φίλος και συμμαθητής με τον Ζάφο Ξαγοράρη, αυτός έδωσε το όνομα στην Ομάδα Εδάφους. Μέσα στην παρέα μας υπήρχε και ο Νίκος Αλεξίου. Εγώ και ο Αλέξης ήμασταν λίγο πιο αλητο-πανκ, ενώ ο Νίκος ήταν ήδη πιο εγκατεστημένος στο σύστημα των μουσείων και των γκαλερί. Η πρώτη μας συνεργασία είχε μεγάλη επιτυχία. Όλος αυτός ο κόσμος που ήξερε τον Νίκο Αλεξίου ανακάλυψε ξαφνικά τι σημαίνει να δραματοποιούνται τα έργα του σαν σκηνικά. Ο Κουμεντάκης, παιδί της αβανγκάρντ, γοητεύτηκε από εμάς που ήμασταν πιο «hooked into reality», αγκιστρωμένοι σε μια πιο βρόμικη, underground πραγματικότητα, την οποία φέρναμε στην επιφάνεια, αγαπώντας όμως πολύ την τέχνη – όχι με άγνοια της ιστορίας της τέχνης. Όταν ξεκίνησε η Ομάδα Εδάφους, από τα πρώτα πράγματα που μας βοήθησαν ήταν ένας θεσμός που λεγόταν Μπιενάλε Νέων Καλλιτεχνών Μεσογειακών Χωρών, που χειριζόταν τότε για την ελληνική πλευρά η Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς. Εκεί δούλευε μια ομάδα μοντέρνων παιδιών, όπως ο Βαλιανάτος και η Πωλίνα Πάντζου. Η Πωλίνα ήταν ψυχοθεραπεύτρια, η οποία αργότερα ειδικεύτηκε σε φορείς AIDS και σε κοινωνικά προγράμματα για τη στήριξή τους σε συνεργασία με τον Δημοσθένη Αγραφιώτη, στο πλαίσιο ενός ιδρύματος κοινωνικών επιστημών.

ΕΚ

Ήταν στο σπίτι της στη Σαντορίνη που ξεκίνησατε με τον Γιώργο.

ΔΠ

Ναι, στο υπόσκαφο στην Οία! Ήταν εκεί που πήγαμε και ξεκινήσαμε τη συνεργασία μας για το Ρέκβιεμ. Μείναμε εκεί και το φανταστήκαμε, του είπα το πώς το σκέφτομαι, τα σχέδιά μου για τη σκάλα. Μια αδιάκοπη πτώση, του έλεγα. Ο Γιώργος μετά διάλεξε το ποίημα του Δημήτρη Καπετανάκη και έγραψε το Ρέκβιεμ, σε παραγωγή της Ομάδας Εδάφους. Το ηχογραφήσαμε, το βγάλαμε και CD και το λανσάραμε στην παράσταση. Ήμουν και είμαι πάρα πολύ περήφανος γι’ αυτό.

ΕΚ

Καταλαβαίνω πως η Πωλίνα Πάντζου ήρθε πολύ κοντά στην Ομάδα Εδάφους.

ΔΠ

Για χάρη της Πωλίνας είχα φιλοτεχνήσει ένα φυλλάδιο που μοιραζόταν από την πρωτοβουλία της, για την καλύτερη αντιμετώπιση της καθημερινότητας των ασθενών που νοσούν από AIDS. Ήρθαμε σε επαφή επειδή εκείνη την εποχή άρχιζαν να εμφανίζονται οι πρώτες οργανώσεις, όπως το Act Up, για να αντιμετωπιστεί το ζήτημα.

Πρώτα ο θάνατος και μετά οι σταγόνες της ζωής: άντρες, αγόρια, ανάγκη για επαφή, μέσα από τα τραγούδια του Χατζιδάκι και τους τραχείς στίχους του Χριστιανόπουλου. Ο ίδιος ο Χριστιανόπουλος ήταν σκεπτικός, γιατί δεν πολυσυμπαθούσε τον λυρισμό του Μάνου. Ήταν ρεμπέτης τύπος. Όταν ήρθε στη γενική πρόβα και είδε, είπε ειρωνικά: «Πολλά στεφάνια βλέπω…». Είχα στεφανωμένους νέους, τσαρουχικές επιρροές. Δαγκώθηκα. Είχε δίκιο βέβαια. Δεν αναβιώνω το δεύτερο μέρος. Υπήρχε κάτι περίεργο, έτσι κι αλλιώς, με τους στίχους αυτούς μελοποιημένους από τον Μάνο, και κάτι πολύ παράξενο να εικονοποιείται στο χοροθέατρο. Οι ευαισθησίες εκείνης της εποχής ήταν διαφορετικές και τότε ήμουν περήφανος γι’ αυτό· δεν θα το ξανάφερνα με αυτήν τη μορφή σήμερα. Ευτυχώς, ο Χριστιανόπουλος, όταν μετά από χρόνια πήγα στη Θεσσαλονίκη την Πρώτη Ύλη, ήρθε και είδε αυτήν τη δουλειά μου, και μου έδωσε την αποδοχή του – που τόσο πολύ ήθελα. Με παραδέχτηκε και μου έκανε μια χειραψία σαν να ήμασταν κι οι δυο μάγκες – και έτσι μου έφυγε η λύπη που ένας ποιητής που αγαπώ τόσο πολύ είχε κάνει ειρωνικό σχόλιο για τη δουλειά μου. Καλώς όμως το έκανε· έτσι πρέπει να είναι οι σχέσεις: αναπολογητικά ειλικρινείς.

Ο Δημήτρης και ο Ζάφος Ξαγοράρης, φωτογραφημένοι από τον Αλέξη Μπίστικα στο εργαστήριο της ΑΣΚΤ, μπροστά από τα μεγάλα ζωγραφικά κόμικς του Παπαϊωάννου.

Η Πωλίνα Πάντζου και ο Δημήτρης Παπαϊωάννου ταξιδεύουν στην Ισπανία για περιοδεία της Ομάδας Εδάφους (1992).

Αξίζει να θυμόμαστε ότι τότε οι οικογένειες διώχνανε τα παιδιά τους στον δρόμο, πολλοί γιατροί φοβόντουσαν να έρθουν σε επαφή με τους ασθενείς, ακόμα και μέσα στην γκέι κοινότητα υπήρχε ρατσισμός και αιμοσταγές κουτσομπολιό –«αυτός το έχει, ο άλλος όχι»– και δεν ήξερες από πού να αντιμετωπίσεις τη θλίψη. Ο φόβος και η σκοτεινιά ήταν παντού. ΕΚ

Υπήρχαν αντιδράσεις στην τότε παράσταση;

ΔΠ

Όταν κάναμε την παράσταση, που μιλούσε τόσο ακραία για την επιδημία, μια μέρα βρήκαμε graffiti έξω από το εργοστάσιο. Τα συνθήματα έλεγαν: «Δημητράκη, το AIDS πουλάει». Θυμάμαι ότι ο αδερφός μου έσβηνε τα γκράφιτι πριν έρθουν οι θεατές. Με κατηγορούσαν ότι εκμεταλλευόμουν το γεγονός, το οποίο, φυσικά, αν έβλεπε κανείς τα οικονομικά της Ομάδας, ήταν αστείο. Αλλά πάντα υπάρχουν μικροί εμφύλιοι και η επιτυχία γεννά καχυποψία, ιδίως όταν τα γεγονότα, ο τρόμος και η αποσιώπηση σε κατατροπώνουν. Το Ενός Λεπτού Σιγή, που έγινε τότε, είχε στο δεύτερο μέρος τα Τραγούδια της αμαρτίας του Χατζιδάκι και στο πρώτο μέρος το Ρέκβιεμ. Η σύλληψη ήταν να χτιστεί μια σκάλα, που βρίσκεται ακριβώς απέναντι από μια εξέδρα όπου κάθονται οι θεατές, με την ίδια κλίση και το ίδιο μέγεθος. Έτσι οι θεατές καθρεφτίζονταν, βλέποντας ουσιαστικά τον εαυτό τους να πέφτει. Ανάμεσα υπάρχει μια μακριά τράπεζα, Μυστικού Δείπνου, που λειτουργεί ως κυματοθραύστης για τα σώματα που πέφτουν. Στο δεύτερο μέρος, σε αυτό το τραπέζι κατοικούσαν όλα τα «τραγούδια της αμαρτίας».

40

LiFO

Το φυλλάδιο που δημιούργησε ο Δημήτρης για τη διαχείριση της καθημερινής ζωής των φορέων του AIDS, σε ανάθεση της Πωλίνας Πάντζου, του Δημοσθένη Αγραφιώτη και του υπουργείου Υγείας.

Πρόγραμμα της «Μήδειας», 1994

Πρόγραμμα των «Φεγγαριών», 1992

22.01.26

ΕΚ

ΔΠ

Όσοι παρακολούθησαν το Ρέκβιεμ εκείνη την εποχή σίγουρα το θυμούνται, αλλά το 2026 το ευρύ κοινό θα παρακολουθήσει στην Εθνική Λυρική Σκηνή ένα έργο που θέλω να πιστεύω ότι αποδίδει έναν νέο φόρο τιμής στα θύματα. Η εκδοχή που παρουσιάζεται αποτυπώνει μία από τις πιο ηλεκτρισμένες στιγμές της εποχής εκείνης, αλλά αποκτά και έναν πιο ουσιαστικό χαρακτήρα σήμερα. Γιατί, ενώ έχουν περάσει δεκαετίες από την κορύφωση της επιδημίας του AIDS στην Ελλάδα, η ασθένεια δεν έχει εξαφανιστεί και η κοινωνία παραμένει συχνά αδιάφορη ή ανέτοιμη να τη δει κατάματα. Η τέχνη, όμως, έχει τη δύναμη να φέρει ξανά στο προσκήνιο την πραγματικότητα αυτή· να θυμίσει, να ευαισθητοποιήσει και να δημιουργήσει έναν χώρο στοχασμού, μνήμης και δημόσιου διαλόγου. Μέσα από τη μουσική, τα κόμικς ή τις παραστατικές μορφές, οι εμπειρίες εκείνης της εποχής αποκτούν φωνή και νόημα για τις νεότερες γενιές. Η τέχνη γίνεται έτσι μέσο αντίστασης, αλλά και γέφυρα ανάμεσα στη μνήμη και στην τρέχουσα κοινωνική πραγματικότητα, υπενθυμίζοντας ότι η ανάγκη για αλληλεγγύη, φροντίδα και ενημέρωση είναι διαρκής. Ωστόσο, υπάρχει ένας νεο-συντηρητισμός σήμερα. Η κοινωνία γυρνά πίσω σε μικρές ομάδες, όπου νιώθει οικεία, για να προστατευτεί, είτε έχει σχέση με την ταυτότητα, είτε με τη σεξουαλικότητα, είτε με την καταγωγή ή το χρώμα κάποιου.

Αυτό που λες για τον συντηρητισμό δεν είναι a priori κακό. Δεν θα απαγορεύσουμε στους ανθρώπους να ζήσουν συντηρητικά, αν αυτό επιθυμούν. Να νικηθεί ο ρατσισμός, οι φοβίες και οι αποκλεισμοί απλώς πρέπει. Οι άνθρωποι που πιστεύουν στις παραδοσιακές αξίες πρέπει να υπάρχουν, αλλά να αναβαθμιστούν ώστε να μην αποκλείουν κανέναν άλλον. Είναι ωραίο να συνυπάρχουν όλοι, ο τρόπος του καθένα να επιτρέπεται να θέτει υπό αμφισβήτηση τον τρόπο του άλλου, αλλά με τρυφερότητα, χωρίς να απαιτείται να γίνουμε ίδιοι. Αυτό με τρομάζει εμένα: η αδυναμία συνύπαρξης διαφορετικών κόσμων. Όπως και η ομοιομορφία, λατρεύω τη βιοποικιλότητα. ΕΚ

Η υπέρβαση αυτής της δουλειάς και της δουλειάς σου γενικότερα είναι ότι δεν υπάρχει ίχνος ενοχής. Αντίθετα, μας γεμίζει ελευθερία. Και αυτό θέλει πάρα πολύ θάρρος.

ΔΠ

Για μένα είναι φυσικό. Η αγάπη προς το ανθρώπινο σώμα και, κατ’ επέκταση, προς τον ανθρώπινο ερωτισμό, όπως και η συμπονετική ματιά στο πάσχον σώμα, μου είναι το πιο φυσικό πράγμα στον κόσμο. Ο λόγος όμως που πρέπει να το τονίσουμε –γι’ αυτό είναι ωραίο που το συζητάμε– είναι ότι είναι χρήσιμο για την εποχή. Το Ρέκβιεμ είναι ένα από τα λίγα έργα που θα ξαναμοίραζα για τις επόμενες γενιές –και είμαι πολύ χαρούμενος που έχω την ευκαιρία να το κάνω, μάλιστα με διευθυντή ορχήστρας αυτόν τον σπουδαίο καλλιτέχνη, με τον οποίο κυνηγιόμαστε χρόνια για να συνεργαστούμε–, και ο λόγος που το κάνω είναι απλώς γιατί το έργο μού αρέσει. Ως καλλιτεχνική χειρονομία μού αρέσει, ανεξάρτητα από την κοινωνική επιδραστικότητά του – που επίσης με ικανοποιεί.

Δεν είμαι σίγουρος πού ακριβώς βρίσκεται αυτός ο νέος συντηρητισμός. Εμένα συντηρητικό μου φαινόταν από τότε και το echo chamber των μειονοτήτων. Εγώ, αν μπορώ να περηφανευτώ ή να να δεχτώ το παράσημο ενός ακτιβισμού εκείνης της εποχής, είναι για έναν λόγο· με ενδιέφερε πάντοτε η λαϊκή πλατφόρμα, αυτή που απευθύνεται σε όλους. Εκεί ήθελα να ακούγεται η δική μου, ιδιαίτερη φωνή. Αυτό μου φαινόταν ενδιαφέρον. Δεν με γοήτευσε ποτέ ο περιορισμός της ειδικής πλατφόρμας. Η «Βαβέλ» δεν ήταν ένα γκέι περιοδικό. Η Ομάδα Εδάφους, από τις καταλήψεις και τα θέατρα, δεν συμμετείχε σε ομοφυλόφιλα φεστιβάλ. Αυτό θεωρώ ότι είναι το προοδευτικό: να μην κατηγοριοποιούνται οι άνθρωποι, και σε πλατφόρμες που έχουν όλοι πρόσβαση να ακούγονται όλες οι διαφορετικές φωνές.

Με τα ώριμα μάτια μου, για λίγα από τα έργα του παρελθόντος αισθάνομαι ικανοποιημένος. Αυτά θέλω οι νέες γενιές να τα δουν, θέλω να τα δείξω. Μου έδωσε τεράστια ικανοποίηση στα δέκα χρόνια παγκόσμιων περιοδειών το γεγονός ότι πλημμύριζαν τα θέατρα με νέους ανθρώπους, γι’ αυτούς δουλεύω. Είναι πολλά που με γεμίζουν χαρά σε αυτήν τη στιγμή. Χαίρομαι αφάνταστα που η LiFO αναδημοσιεύει ολόκληρα αυτά τα δύο κόμικς. ΕΚ

Ποια είναι η πιο πολύτιμη ανάμνηση που έχεις από την παρουσίαση τότε του έργου του ’95; Όχι μόνο καλλιτεχνικά, αλλά και σε ανθρώπινο επίπεδο.

ΔΠ

Η αλήθεια είναι ότι υπήρχε τόσο μεγάλος φόβος μην κολλήσουμε. Η δημόσια αναμέτρηση με αυτό το θέμα χτυπούσε σε έναν πολύ βασικό φόβο: το κοινωνικό στίγμα. Ήξερα ότι, ως ανοιχτό ομοφυλόφιλο και ως καλλιτέχνη που μιλά για την επιδημία, αυτομάτως οι άνθρωποι θα με θεωρούσαν οροθετικό, και θα αντιμετώπιζα τον ρατσισμό κι εγώ. Αισθανόμουν ότι με πιέζει ο εαυτός μου σε μια ειλικρίνεια που θα μου κόστιζε, στην κοινωνική και στην ερωτική μου ζωή. Το μόνο πράγμα που θυμάμαι ότι με γλύκαινε ήταν ένας χορευτής που με είχε συγκινήσει εκείνη την εποχή. Ένιωσα την καρδιά μου να ζωντανεύει.

Ο κύριος Ντίνος Χριστιανόπουλος παρακολουθεί την «Πρώτη Ύλη», Θεσσαλονίκη 2012. (ΦΩΤΟ: Νίκος Δραγώνας)

ΕΚ

Τώρα η αγωνία δεν είναι ίδια.

ΔΠ

Όχι, η αγωνία δεν είναι ίδια. Είμαστε λίγοι από τη γενιά μου που γλιτώσαμε. Τώρα, οι άνθρωποι με τους οποίους δουλεύω δεν ξέρουν καν πόσο μεγάλο ζήτημα ήταν το AIDS τότε. Έπρεπε να τους εξηγήσω πως η ασθένεια σκότωνε, και ότι ζούσαμε μέσα στον φόβο και τον αποκλεισμό. Εμένα, η Πωλίνα Πάντζου, που σου ανέφερα, με βοήθησε ουσιαστικά μέσα σε όλη αυτή την υπόθεση. Όταν συνειδητοποίησα ότι ένας από τους εραστές μου ήταν οροθετικός, αναγκάστηκα να αντιμετωπίσω τον φόβο μου. Ήμουν πανικοβλημένος. Η Πωλίνα μού έκανε τέσσερις συνεδρίες ψυχοθεραπείας για να εκλογικεύσω αυτόν τον φόβο, και έτσι πήγα και έκανα τεστ και ησύχασα. Άρχισα τότε να παίρνω χέρι-χέρι όλους τους φίλους, οι οποίοι, όπως κι εγώ, φοβόντουσαν να κάνουν τεστ. Κάποιοι ακόμα χρησιμοποίησαν το δικό μου όνομα για να αποφύγουν το στίγμα. Ήμασταν μια ομάδα πανικοβλημένων ανθρώπων. Ακόμα και μικρές αλλαγές στο σώμα, όπως η απώλεια δύο κιλών, μας τρόμαζαν, γιατί τότε τα πρώτα συμπτώματα ήταν κοινωνικά αναγνωρίσιμα. Τότε δεν ήμασταν σίγουροι τι κολλάει και τι όχι, και πώς να προφυλαχτούμε. Υπήρχαν όλες αυτές οι υπερβολές, όπως υπήρχαν και με τον Covid: υπερπροστασία, πανικός, η αίσθηση ότι κάθε κίνηση ήταν επικίνδυνη.

Πρόγραμμα του «Ενός Λεπτού Σιγή», 1995.

Φυσικά, δεν μας πειράζει να τα θυμηθούμε όλα αυτά, γιατί τώρα έχουν περάσει. Και με αυτό κατά νου, βλέπουμε πόσο γελοίοι μπορούμε να είμαστε ως άνθρωποι τη στιγμή που ένα ζήτημα είναι καυτό, πόσος πραγματικός ρατσισμός και απανθρωπιά εκδηλώνεται. Αν το θυμόμαστε αυτό, ίσως την επόμενη φορά να μειωθεί λίγο.

LiFO 22.01.26

41

42

LiFO

ΣΩΜΑΤΑ ΣΕ ΠΤΩΣΗ ΠΑΝΩ ΣΕ ΟΡΙΖΟΝΤΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΣΤΗΝ ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ

«Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα» (2026) και «Η σχεδία της Μέδουσας» του Theodore Gericault (1818-1819). ΦΩΤΟ: Julian Mommert

22.01.26

Πουθενά (2009), σώματα κρεμάμενα από τα σταγγόνια της σκηνής (ΦΩΤΟ: Αλέξανδρος Νιάγκος)

«Since she» (2018), σύλληψη έργου για την ομάδα της Pina Bausch

«This That Keeps On» (2025), Θέατρο Ηρώδου Αττικού σε συνεργασία με το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης (ΦΩΤΟ: Julian Mommert)

«Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα» (1995) (ΦΩΤΟ: Μαριλένα Σταφυλίδου, Τζένη Δριβάλα και η λοιπή ομάδα)

«Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα» (2026), Εθνική Λυρική Σκηνή (ΦΩΤΟ: Julian Mommert)

«2 (2006)»,

σώματα στo επικλινές πάτωμα (ΦΩΤΟ: Λίλα Σωτηρίου)

«Jewel» (2023), Ωδείο Ηρώδου Αττικού (ΦΩΤΟ: Julian Mommert)

LiFO 22.01.26

43

ΕΚ

Γι’ αυτό το έργο είναι σημαντικό, γιατί δεν μιλάει μόνο για το AIDS αλλά και για τον ρατσισμό, τη βία, την αγάπη και τη φθορά του σώματος που μας αφορά βαθιά.

ΔΠ

Μιλά για την πτώση, για τη βαρύτητα ως τον θάνατο, για τη φθαρτή διάσταση της ύλης. Η παραδοχή της βαρύτητας ως υλικής καταδίκης της ανθρώπινης ύπαρξης, και ταυτόχρονα η δυνατότητα της άρσης της βαρύτητας, ως πνευματικότητα κι ελπίδα –η ελαφράδα ενός ασημόχαρτου που σηκώνεται με ένα φύσημα, στο φινάλε του Μεγάλου Δαμαστή– είναι μια διαλεκτική που υπάρχει στη δουλειά μου από την αρχή μέχρι σήμερα. Όταν πρωτοείδα τη σκηνή με τη σκάλα στο Θωρηκτό Ποτέμκιν, είχα πραγματικά εντυπωσιαστεί από τον τρόπο που διαμορφώνονται οι σκιές των ανθρώπων και η αντιπαράθεση της οργανικότητας του σώματος με τον απόλυτο ρυθμό των παράλληλων φωτοσκιάσεων του χώρου. Όταν η απόλυτη παραλληλία των σκιών της σκάλας διακόπτεται από τα σώματα, η δραματικότητα με ενθουσιάζει. Αυτό το απόλυτο σχήμα και τη ρευστότητα των σωμάτων –τη «λάσπη» από σώματα– το έχω εντάξει σε πολλά έργα μου. Στο Πουθενά υπάρχουν εικόνες που, αν αναποδογυριστούν, είναι ίδιες με την εικόνα του Ρέκβιεμ. Στο Since she, στο 2 και στο This That Keeps On, τα σώματα που λιώνουν προς τη βαρύτητα έρχονται απο το Ρέκβιεμ.

ΕΚ

Η ενσυναίσθηση ενός σώματος που παρατηρεί ένα άλλο σώμα να πέφτει είναι χαρακτηριστικό του έργου σου. Σώματα που συνδέονται, μπλέκονται μεταξύ τους. Είναι ο φόβος, η απώλεια αλλά και η θεραπεία μέσω της οργής που γεννά η τέχνη.

ΔΠ

Η τέχνη, ειδικά η σκηνική τέχνη, δραματοποιεί πράγματα που ζεις, αλλά σε ασφαλές περιβάλλον. Δοκιμάζεις συγκίνηση, οδύνη, εμπάθεια, χωρίς να κινδυνεύεις. Έτσι θεραπεύεται η ψυχή. Θυμάμαι μια κριτικό που είχε γράψει «Γιατί μόνο αντρικά σώματα, αφού πεθαίνουν και οι γυναίκες από AIDS;». Και τότε σκέφτηκα: βλέπω τη δουλειά μου από τη δική μου σκοπιά. Εγώ είμαι άντρας και μιλώ για πράγματα που με αγγίζουν.

ΕΚ

Η παράσταση δεν έχει όριο φύλου.

ΔΠ

Για μένα όχι. Καταλαβαίνω όσους θέλουν εκπροσώπηση παντού, αλλά δεν μπορώ να σκέφτομαι τι επιθυμεί το κοινό. Προτιμώ να αναλάβω την ευθύνη για τη δουλειά μου, να πάρω το ρίσκο της προσωπικής μου ερμηνείας των πραγμάτων με την ελπίδα να συγκινήσω.

ΕΚ

Αυτή η ρευστότητα ενώνει.

ΔΠ

Ναι, χαρακτηριστικό των ομοφυλόφιλων ανδρών στην ιστορία της τέχνης.

ΕΚ

Και γι’ αυτό δεν μιλάς για αφομοίωση;

ΔΠ

Ως ομοφυλόφιλος τότε, έπρεπε να περπατάς σε επικίνδυνα μέρη για να βρεις την ερωτική σου συντροφιά. Αυτό, το γεγονός ότι έβλεπες δηλαδή όχι μόνο ίσια αλλά και ανάποδα, σου άνοιγε τα μάτια. Έβλεπες άλλες τάξεις, ζούσες σε μη προστατευμένη ζώνη, δημιουργούσες χώρο περιθωριακών. Τώρα δεν είναι πια αναγκαίο. Τουλάχιστον στα μεγάλα κέντρα του κόσμου όχι. Στην επαρχία, βέβαια, το περιθώριο εξακολουθεί να είναι απαραίτητο για την επιβίωση των διαφορετικών. Η εποχή μας δεν έχει σχέση με τότε. Το ζήτημα δεν είναι η απελευθέρωση της ομοφυλοφιλίας αλλά η ανεκτικότητα σε όλα τα είδη ανθρώπων. Τότε λέγαμε με τον Αλέξη: πολεμάμε για την απελευθέρωση της ομοφυλόφιλης επιθυμίας.

ΕΚ

Και την αναγνωρισμένη επιθυμία. Εσένα γιατί σου ήταν καθαρό;

ΔΠ

Ξέρεις από πού πηγάζει; Από την αδυναμία μου να καταπιέζομαι. Από μια ψυχολογική κλειστοφοβία απέναντι στους περιορισμούς και από την αποδεδειγμένη ανικανότητά μου να φέρω εις πέρας πράγματα που δεν με ενδιαφέρουν. Κάθε φορά που αναλαμβάνω ένα project, περιμένω τη στιγμή που θα με κρατήσει ξύπνιο τη νύχτα – όχι από υποχρέωση, αλλά επειδή με έχει καυλώσει δημιουργικά. Δεν μπορώ να κάνω τίποτα αλλιώς.

2

3

4

5

6

1. «Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα» (2026) (ΦΩΤΟ: Μαριάννα Μπίστη) | «Bandini Pieta» του Μιχαήλ Άγγελου (1547-1555) 2. «Ο Μεγάλος Δαμαστής» (2017), ο αστροναύτης ξεθάβει ένα γυμνό σώμα (ΦΩΤΟ: Julian Mommert) | «Η Αγία Τριάδα» (1577-1579) του Δομίνικου Θεοτοκόπουλου

7

3. «Pieta» του Μιχαήλ Άγγελου (1497) | «Εγκάρσιος Προσανατολισμός» (2021), ερμαφρόδιτη σύνθεση (ΦΩΤΟ: Julian Mommert) 4. «Jewel» (2023), Breanna O’ Mara, Ωδείο Ηρώου Αττικού (ΦΩΤΟ: Julian Mommert) | «Ο διαμερισμός των ιματίων» (1577-1579) του Δομίνικου Θεοτοκόπουλου 5. «Ο θρήνος για τον νεκρό Χριστό» (1475-1501) του Μαντένια | «Ο Μεγάλος Δαμαστής» (2017), η αποκάλυψη του γυμνού σώματος 6. «Ο Μεγάλος Δαμαστής» (2017), η φωτεινή καρδιά | Η ιερή καρδιά του Χριστού, θρησκευτική εικονογραφία

Νομίζω πως ο χαρακτήρας μου με προστατεύει σε σχέση με αυτό. Γι’ αυτό και δίνω τόσο μεγάλο credit στον Αλέξη για την κοινωνική μου ευαισθησία – ήταν σαν μόνος μου να μην κοίταζα γύρω μου. Νομίζω ότι αυτή είναι η αφήγησή μου. Έτσι γίνεται και η ιστορική τοποθέτηση: πώς συνδέεται ο Αλέξης, ο Γιώργος, η Πωλίνα, τα κόμικς, το «Κοντροσόλ», η δουλειά μας και το Ρέκβιεμ. Είναι τριάντα πέντε χρόνια και το βέλος φτάνει ως τώρα. Σε ένα μέρος αυτής της αφήγησης μάς έχει σημαδέψει.

7. «Ink» (2020), Pieta (ΦΩΤΟ: Julian Mommert) | «Θρήνος για τον νεκρό Χριστό» (1305) του Giotto | «Ο Μεγάλος Δαμαστής» (2017), Pieta (ΦΩΤΟ: Julian Mommert)

44

LiFO

22.01.26

«Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα», 2026. ΦΩΤΟ: Μαριάννα Μπίστη

ΣΚΗΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ ΜΕ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΣΤΗ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΑ

1

LiFO 22.01.26

45

A lexicon of belonging

Σ’ αυτό το αφιέρωμα, που αποτελείται από το Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα στην Εθνική Λυρική Σκηνή, η LiFO παρουσιάζει δύο κόμικς του Δημήτρη Παπαϊωάννου, γραμμένα τη δεκαετία του 1980 – ιστορίες σε εικόνες για τη μοναξιά της επιδημίας του AIDS. Τα Κάλυμνος (1988) και Οι κόκκινες κηλίδες στο δέρμα σου (1987) δημοσιεύονται για πρώτη φορά μετά από σχεδόν σαράντα χρόνια. Αρχικά δημοσιευμένα στο «Πάρα Πέντε», αυτά τα έργα λειτουργούσαν ως φορείς αλληλεγγύης και μνήμης, αλλά και ως τρόπος να αντιμετωπιστεί η εύθραυστη φύση της ύπαρξης. Ο φόβος είναι παρών, αλλά μαζί του συνυπάρχουν η φιλία, το χιούμορ και η αίσθηση του ανήκειν. Την εποχή εκείνη, τα κόμικς αυτά είχαν το νόημα μιας πράξης προσωπικής και συλλογικής αποκάλυψης, εστιάζοντας στις ζωές, την αγωνία και τις εμπειρίες των ομοφυλόφιλων ανδρών. Όταν πρωτοδημοσιεύτηκαν, ο Παπαϊωάννου και ο φίλος του, Αλέξης Μπιστίκας, μιλούσαν από το περιθώριο. Αντικατοπτρίζουν μια εποχή υπόγειας έκδοσης τη δεκαετία του 1980, με συνδέσεις σε διάφορα μέρη του κόσμου – και κυρίως στη Νέα Υόρκη. Από την ξεκαρδιστική αφήγηση της Diane di Massa για τη «φονική λεσβία τρομοκράτη», τα κόμικς έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην κατανόηση διαφορετικών κοινοτήτων και στη δημιουργία ενός κοινού λεξιλογίου του συνανήκειν.

Με την επανέκδοση των κόμικς και την παρουσίαση του Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα, που παρουσιάζεται στην Αθήνα τον Ιανουάριο του 2026, ξεδιπλώνεται αθόρυβα ένα όραμα – ένα πολιτικό και ποιητικό έργο που διαμοιράζεται μέσα στον χρόνο. Από τις αυστηρές, συνδεδεμένες ασπρόμαυρες γραμμές των κόμικς έως τα ελεύθερα σώματα σε πτώση στη σκηνή, ο Παπαϊωάννου δημιουργεί ένα μέλλον γεννημένο από την αδικία, αλλά που τελικά ανήκει στην ανθρωπότητα. Σχεδόν σαράντα χρόνια μετά, τα κόμικς, τα σκίτσα, οι φωτογραφίες και η τεκμηρίωση της ζωής και των παραστάσεών του συνεχίζουν να λειτουργούν ως φορείς συλλογικής κατανόησης. Σε έναν κόσμο όπου το πνεύμα της αλληλεγγύης απειλείται, αυτά τα έργα –μαζί με τις φωτογραφίες που δημοσιεύονται σ’ αυτό το αφιέρωμα– αποτελούν ζωντανή υπενθύμιση της ανάγκης μας να αποδεχόμαστε και να αγκαλιάζουμε τον άλλον. Αποτελούν ένα ζωντανό αρχείο, προσωπικό και συλλογικό ταυτόχρονα, ειλικρινές και καθηλωτικό. Σε ευχαριστώ, Δημήτρη, που διασώζεις αυτό το αρχείο όλα αυτά τα χρόνια: μια συλλογή κρυφών ιστοριών, καλλιτεχνικής δημιουργίας και κοινής κληρονομιάς που συνεχίζει να μας συνδέει. Ε.Κ.

Ο Δημήτρης Παπαϊωάννου και οι συνομήλικοί του δεν ήταν οι μόνοι που απεικόνισαν αυτόν τον κόσμο. Το 1989, η Αμερικανίδα φωτογράφος και ακτιβίστρια Nan Goldin επιμελήθηκε την έκθεση «Witnesses: Against Our Vanishing» στο Artists Space της Νέας Υόρκης, αναδεικνύοντας τον καταστροφικό αντίκτυπο του AIDS στην καλλιτεχνική κοινότητα. Όπως το δημόσιο ημερολόγιο της Goldin –ένα φωτογραφικό ταξίδι από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 έως το 2004, που κορυφώθηκε στο «The Ballad of Sexual Dependency», μια προβολή περίπου 700 έγχρωμων εικόνων– έτσι και η προσωπική αφήγηση του Παπαϊωάννου χαρτογραφεί μια εποχή, ταυτόχρονα τραυματική και αναζωογονητική. Οι εικόνες του συνυφαίνουν αναφορές από την αρχαία τραγωδία, πλούσιες αφηγηματικές παραδόσεις και βαθιά πνευματική αφοσίωση στην ιστορία της τέχνης, ενώ κρύβουν ιστορίες αποκλεισμού, ερωτισμού, σκληρότητας και διαμόρφωσης κοινωνικών και προσωπικών ταυτοτήτων.

46

LiFO

22.01.26

Ο Δημήτρης και ο Αλέξης 18 χρόνων, στην τελευταία τάξη του σχολείου. Κολέγιο Αθηνών, 1982 Ακολουθεί ολόκληρο το κόμικ «Οι κόκκινες κηλίδες στο δέρμα σου» σε κείμενο του Αλέξη. Είναι το μοναδικό κόμικ που ο Δημήτρης σχεδίασε με κείμενο άλλου. Ο Αλέξης το έγραψε προτού διαγνωστεί. Πρωτοδημοσιεύτηκε στο «Παρά Πέντε», τεύχος 28, Ιούλιος 1987. Ο Αλέξης πέθανε το 1995.

LiFO 22.01.26

47

48

LiFO

22.01.26

LiFO 22.01.26

49

50

LiFO

22.01.26

LiFO 22.01.26

51

52

LiFO

22.01.26

LiFO 22.01.26

53

54

LiFO

22.01.26

ΦΩΤΟ: Μαριάννα Μπίστη

INFO «Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα» σύλληψη, σκηνοθεσία, χορογραφία, εικαστικός σχεδιασμός: Δημήτρης Παπαϊωάννου μουσική: Γιώργος Κουμεντάκης μουσική διεύθυνση: Θεόδωρος Κουρεντζής eρμηνευτές: Ορέστης Αλεξιάδης, Ιωσήφ Αλί, Γιαν-Άγγελος Aποστολίδης, Στέφανος Βλάχος, Γιάννης Βολονάκης, Γιώργος Γκιόκας, Δημήτρης Γούλιος, Τάσος Δέδες, Γιώργος Δερέσκος, Νίκος Εγγλέζος, Δαμιανός Ευσταθίου, Στέλιος Θεοδώρου, Μιχάλης Θεοφάνους, Νικηφόρος Αιμιλιανός Καλαφάτης, Παναγιώτης Καούκης, Γιάννης Καράμπαμπας, Μάκης Κατσανέας, Παναγιώτης Λαγανάς, Δημήτρης Λαγός, Δημήτρης Λαγούτης, Φανούρης Λαρεντζάκης, Έκτωρ Λιάτσος, Νίκος Μανωλάς, Δημήτρης Ματσούκας, Βασίλης Μίχας, Διονύσης Νικολόπουλος, Αλέξανδρος ΝούσκαςΒαρελάς, Σπύρος Ντόγκας, Χρήστος Ντούλας, Δημήτρης Οικονομίδης, Άιντι Ορμένι, Σταύρος Παπαδόπουλος, Τιμολέων Παπαδόπουλος, Γιώργης Παρταλίδης, Λούκας Πζυτάρσκι, Γκαλ Ρομπίσα Διογένης Σκαλτσάς, Θάνος Στασινός, Δημήτρης Σταυριανόπουλος, Χρήστος Στρινόπουλος, Μπέντζαμιν Στρόμαν, Πασχάλης Τερζής, Χρήστος Τζοβάρας, Βασίλης Τρυφουλτσάνης, Γιώργος Τσίγγος, Σπύρος Χριστάκης, Κώστας Χρυσαφίδης, Ναέλ Χρυσαφίδης 24, 25, 27, 28, 29, 30/01/26 Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος Εθνικής Λυρικής Σκηνής ΚΠΙΣΝ

LiFO 22.01.26

55

882

the week

1 ΠΕΡΦΟΡΜΑΝΣ Auction of Morality

Παράλληλα με την ατομική του έκθεση, ο Φίλιππος Τσιτσόπουλος θα παρουσιάσει την ομώνυμη περφόμανς του χωρισμένη σε τρία αυτόνομα μέρη και βασισμένη σε κείμενα των James Baldwin, Chief Seattle, Peter Handke και Heiner Müller.

22/1, 31/1 & 7/2, 14:00, a.antonopoulou.art, Αριστοφάνους 20, Ψυρρή

2 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Οροπέδιο Ο Μίλτος Γκολέμας, εμπνεόμενος από τον τόπο καταγωγής του, θα παρουσιάσει έργα κυρίως μεγάλων διαστάσεων, λάδια σε καμβά. Στο κείμενο καταλόγου, ο ιστορικός τέχνης και επιμελητής Χριστόφορος Μαρίνος αναφέρει: «Το “Οροπέδιο” είναι μια αυτοπροσωπογραφία, το πορτρέτο ενός ανήσυχου, ταλαντούχου και ώριμου ζωγράφου· μια δουλειά βαθιά προσωπική και διόλου περιγραφική. Ο Γκολέμας δηλώνει εμφατικά ότι πρώτη φορά αισθάνεται ότι “η δουλειά είμαι εγώ”, ότι αυτό που ζωγραφίζει είναι απολύτως δικό του».

22-28 ιανουα ριο υ 2026

22/1-21/2, Γκαλερί Ζουμπουλάκη, πλατ. Κολωνακίου 20, Κολωνάκι, Τρ., Πέμ.-Παρ. 11:0020:00, Τετ., Σάβ. 11:00-15:00

3 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Belly of the Fish

ΘΕΑΤΡΟ

Το ξενοδοχείο η νύχτα που πέφτει

56 THE WEEK Όσα ξεκινάνε αυτή την εβδομάδα

58 ΣΙΝΕΜΑ Οι νέες ταινίες της εβδομάδας

Η ατομική έκθεση της Βαλεντίνας Μπαρτολίνι αντιλαμβάνεται την κοιλιά ως έναν κλειστό, μεταμορφωτικό χώρο. Η Μπαρτολίνι αντλεί έμπνευση από πρωτοσουρεαλιστικές πρακτικές που μετατοπίζουν την προσοχή από τον εξωτερικό κόσμο στο ασυνείδητο, επιτρέποντας στις μορφές να αναδυθούν μέσω της διαίσθησης, της ενδοσκόπησης και της προσοχής. Ο τίτλος παραπέμπει σε βιβλικές εικόνες του εσωτερικού κόσμου και της μεταμόρφωσης, όπως η κοιλιά της φάλαινας στην ιστορία του Ιωνά.

Για πρώτη φορά στην Ελλάδα, σε σκηνοθεσία Λίνας Φούντογλου, το έργο του διεθνώς αναγνωρισμένου Έλληνα ποιητή και δοκιμιογράφου Νάνου Βαλαωρίτη. Ένας παράξενος ξενοδόχος υποδέχεται σ’ ένα δωμάτιο ξενοδοχείου που δεν έχει φως, ούτε παράθυρο, ούτε θέρμανση, ένα νεαρό ζευγάρι. Τους συμβουλεύει να μιλούν χαμηλόφωνα και φεύγοντας, κλειδώνει την πόρτα. Το κτίριο καταρρέει, σταδιακά γκρεμίζεται. Τους έχουν άραγε παγιδεύσει;

22/1-21/2, Callirrhoë, Σίνα 9, Αθήνα

4 CLUBBING EDEN presents EWAN McVICAR

22/1-1/3, Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, Ηρώων Πολυτεχνείου & Βασ. Γεωργίου, Πειραιάς, Πέμ.-Σάβ. 20:30, Κυρ. 19:00, είσοδος: 5-17 ευρώ

απο τη μαρια παππα

56

LiFO

Ο Σκωτσέζος παραγωγός Ewan McVicar, γνωστός για τον ωμό, συναισθηματικό ήχο του που γεφυρώνει house και techno, συναντά τη Logic1000, μία από τις πιο δυναμικές παρουσίες της νέας γενιάς, με χαρακτηριστικό ύφος που κινείται μεταξύ house και breaks.

25/1, 17:00, Ωδείο Αθηνών, λεωφ. Βασιλέως Γεωργίου Β’ 17, Αθήνα, είσοδος: από 19 ευρώ

22.01.26

5 ΜΟΥΣΙΚΗ The Four Owls Οι θρυλικές κουκουβάγιες της High Focus πετούν στην Αθήνα, ανάβοντας τη φλόγα για μια εκρηκτική boom bap νύχτα και μια αληθινή χιπ χοπ τελετουργία. Το σχήμα των Big Owl (Fliptrix), Bird T (Verb T), Rusty Take Off (BVA) και Deformed Wing (Leaf Dog) έγινε πρεσβευτής του βρετανικού χιπ χοπ σε ολόκληρο τον κόσμο.

ΘΕΑΤΡΟ

the week

EKΔΗΛΩΣΕΙΣ

ΕasyLaundry.pro ΣΤΗΝ ΚΥΨΈΛΗ

Εσύ χαλαρώνεις ενώ τα ρούχα σου πλένονται στο πρώτο self-service της οικογένειας Easy.

Μπεν και Ίμο Το συναρπαστικό θεατρικό έργο Μπεν και Ίμο του σπουδαίου συγγραφέα Μαρκ Ρέιβενχιλ, μιας από τις πιο ριζοσπαστικές φωνές του βρετανικού θεάτρου, «ζωντανεύει» την αληθινή ιστορία της παθιασμένης και συχνά ταραχώδους σχέσης δύο από τις μεγαλύτερες μουσικές προσωπικότητες του 20ού αιώνα, του Μπέντζαμιν Μπρίτεν και της Ίμοτζεν Χολστ. Τους πρωταγωνιστικούς ρόλους ερμηνεύουν ο Άρης Μπαλής και η Αγγελική Παπαθεμελή.

22/1-24/2, 20:30, Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, ΚΠΙΣΝ, λεωφ. Ανδρέα Συγγρού 364, είσοδος: 10-20 ευρώ

24/1, 21:00, Arch Club, Κρήτης 1 & Πέτρου Ράλλη 29, Ταύρος

6 ΜΟΥΣΙΚΗ Live οικονομικής ενίσχυσης επιζωσών έμφυλης βίας Στη σκηνή του Gagarin 205 τέσσερις ξεχωριστοί μουσικοί της ελληνικής σκηνής προσφέρουν τα τραγούδια τους με σκοπό τη συγκέντρωση των δικαστικών εξόδων για τις επιζώσες έμφυλης βίας που κατήγγειλαν τον κακοποιητή τους. Στη σκηνή με σειρά εμφάνισης Larry Gus, The Boy, Δεσποινίς Τρίχρωμη, Aeon. Καμία μόνη.

CLUBBING

24/1, 21:00, Gagarin205, Λιοσίων 205

7 ΜΟΥΣΙΚΗ Snapped Ankles Από το εκρηκτικό ντεμπούτο «Come Play The Trees» (2017) μέχρι το πιο πρόσφατο «Forest Of Your Problems» (2021), η μπάντα έχει οικοδομήσει μια δική της μυθολογία γύρω από το eco-punk χάος της. Οι Snapped Ankles δεν ανήκουν πουθενά ηχητικά, καθώς συνδυάζουν krautrock grooves, post-punk ενέργεια και tribal ρυθμούς με drum machines, αναλογικά synths και μια εντελώς πρωτόγονη σκηνική παρουσία.

Velocity x Boiler House Cyprus Eνα πρωτότυπο πάρτι για τα ελληνικά δεδομένα: το Boiler House της Κύπρου δεν προσπάθησε να φέρει κάποιο σπουδαίο και βαρύ σαν ιστορία όνομα, παντρεύει όμως πετυχημένα local forces από την Ελλάδα και την Κύπρο με την Ινδή groovytechno Siren333 σε μια νύχτα με ενέργεια και ποικιλομορφία στον ήχο.

23/1, 23:30, Aux Club, Αγίου Όρους 15, Αθήνα, είσοδος: 15 ευρώ

24/1, 21:00, Gazarte, Βουτάδων 32-34, Γκάζι

8 ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ Αγκουστίν Χάντελιχ Η εξέχουσα ορχήστρα δωματίου Festival Strings Lucerne φημίζεται για την αφοσίωσή της στη διατήρηση της αριστοκρατικής λαμπρότητας και του θερμού ήχου της αυστροουγγρικής παράδοσης. Όταν συμπράττει με τον διακεκριμένο Αγκουστίν Χάντελιχ, που παίζει στο ιστορικό βιολί Guarneri del Gesù «Leduc/Szeryng» του 1744, το αποτέλεσμα δεν μπορεί παρά να είναι συναρπαστικό.

ΠΟΣΕΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΧΑΛΑΡΩΣΗΣ έχεις μέσα στην καθημερινότητα; Το easyLaundry.pro

είναι ένα νέο concept πλυντηρίων ρούχων που ήρθε για να θυμίσει ότι μπορείς να απολαύσεις λίγες στιγμές ηρεμίας ακόμα κι όταν πλένεις τα ρούχα σου. Ξέχνα την ορθοστασία μπροστά από τα μηχανήματα. Εδώ θα βρεις έναν χώρο φωτεινό, καθαρό και φροντισμένο σε κάθε λεπτομέρεια. Αράζεις σε έναν καναπέ στο καθιστικό, ακούς στο background απαλή jazz μουσική, έχεις βιβλία και περιοδικά για ξεφύλλισμα, πρίζες για να φορτίσεις το κινητό σου και κερασμένες καραμελίτσες πάνω σε ένα coffee table με πράσινα φυτά. Αυτός ο ιδιαίτερος χώρος άνοιξε μόλις πριν από έναν μήνα –τον Δεκέμβριο του 2025– και πίσω από το εγχείρημα βρίσκεται η Ευδοκία Πετσιώτη, που ξεκίνησε το 2021 στο Περιστέρι (Σολωμού 78Α) με το WeCareForClothes και συνέχισε στο Χαϊδάρι (Φαβιέρου 17) με το δεύτερό της κατάστημα. Τον Ιούνιο του 2025, έπειτα από συζητήσεις με τον Sir Stelio Haji-Ioannou, έκανε το μεγάλο rebranding και των δύο καταστημάτων με την ένταξή τους στην οικογένεια Easy, που πλέον ονομάζονται easyLaundry.pro. Και τώρα έχουμε το πρώτο self-service laundry της easyLaundry. pro, που είναι και το πρώτο του είδους του παγκοσμίως για την Easy family of brands. Στα πρακτικά: δεν κουβαλάς απορρυπαντικά, δεν σκέφτεσαι δοσολογίες. Όλα παρέχονται αυτόματα – μαζί και πιστοποιημένο απολυμαντικό Dettol. Πλένεις 10 κιλά ρούχα σε 35 λεπτά με 6 ευρώ ή επιλέγεις super wash με 7 ευρώ για περισσότερη διάρκεια και διπλό ξέβγαλμα. Το στέγνωμα κοστίζει 3 ευρώ για 25 λεπτά ή 6 ευρώ για 50. Η πληρωμή γίνεται εύκολα από kiosk με κάρτα, IRIS ή κέρματα και με άμεση απόδειξη. Το easyLaundry.pro βρίσκεται στην Κυψέλη, ακριβώς απέναντι από τη Δημοτική Αγορά, και μοιάζει λιγότερο με πλυντήριο και περισσότερο με μικρό αστικό σαλόνι. Είναι ένας χώρος φτιαγμένος για να κάνεις μια μικρή, απρόσμενα ευχάριστη παύση μέσα στην πόλη, ενώ τα ρούχα σου μυρίζουν καθαριότητα για μέρες μετά. Ζακύνθου 9, Κυψέλη Σολωμού 78Α, Περιστέρι Φαβιέρου 17, Χαϊδάρι

28/1, 20:00, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Βασ. Σοφίας & Κόκκαλη

LiFO 22.01.26

57

Σινεμά

Άμνετ Δεν μοιάζει με τα ευγενή ιστορικά δράματα, τις παλιομοδίτικες βιογραφίες και τα σεπτά πορτρέτα που συνοδεύουν δοξασμένες προσωπικότητες – και δεν είναι καλή ταινία μόνο και μόνο επειδή θα σας κάνει να κλάψετε…

ΣΥΝΟΨΗ: Αγγλία, 1580. Ο δάσκαλος Λατινικών Γουίλ

και η Άνιες βιώνουν έναν παθιασμένο δεσμό που οδηγεί σε γάμο. Όσο εκείνος καταξιώνεται επαγγελματικά στη θεατρική σκηνή του μακρινού Λονδίνου, εκείνη αναλαμβάνει μόνη της την οικογένειά τους.

απο toν θοδωρη κουτσογιαννοπουλο

Αριστούργημα Πολύ Καλό Καλό Ικανοποιητικό Μέτριο Κακό

58

LiFO

Σ

ε περίπτωση που ο θεατής του Άμνετ δεν έχει διαβάσει το μυθιστόρημα της Μάγκι Ο’Φάρελ, δεν έχει ακούσει τίποτε για την κινηματογραφική του μεταφορά ή δεν έχει δει το σχετικό τρέιλερ, θα πρέπει να διανύσει παραπάνω από το μισό της ταινίας για να καταλάβει ότι ο Γουίλ, ένας νέος άνδρας χωρίς αξιοπρόσεχτη προσωπικότητα και σίγουρα άνευ πόζας και φινέτσας, σύζυγος της Άνιες και πατέρας των τριών παιδιών τους, δάσκαλος Λατινικών στο Στράτφορντ και γιος ενός γαντοποιού που τον χτυπούσε ακόμη και ως ενήλικα, είναι στην πραγματικότητα ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, η αυτού μεγαλειότης του βρετανικού θεάτρου, ο γνωστότερος συγγραφέας στον πλανήτη. Στο δάσος της κωμόπολης κρύβεται μια γυναίκα-ξωτικό: θα μπορούσε να ζει στη βαθιά σπηλιά που είναι το καταφύγιό της, ή μέσα σε ένα από τα πολλά πυκνόφυλλα δέντρα, μαζεύει βότανα, κάνει βόλτες με το γεράκι της και σχεδόν τον περιφρονεί, αλλά εκείνος επιμένει, τη νιώθει, την κερδίζει διηγούμενος τον μύθο του Ορφέα και της Ευρυδίκης, και χωρίς χρονοτριβές γίνονται αχώριστοι – είναι πλασμένοι ο ένας για τον άλλον. Οι γονείς του Γουίλ, και ειδικά ο πατέρας, προβάλλουν έντονες αντιρρήσεις, πιστεύοντας τις κακές γλώσσες, πως δηλαδή η μέλλουσα νύφη τους είναι κόρη μάγισσας, αλλόκοσμη, άρα και επικίνδυνη. Η Άνιες δεν ανησυχεί για τα εγκόσμια, αγωνιά ωστόσο για ένα εφιαλτικό προαίσθημα που πάντα είχε: πέρα από τη λογική, είναι πεπεισμένη πως στο νεκροκρέβατό της θα της παραστέκονται τα δύο παιδιά της. Όταν, μετά τη Σουζάνα, φέρνει στον κόσμο δίδυμα, τον Άμνετ και την Τζούντιθ, η δυσοίωνη σκιά μοιάζει να επιβεβαιώνεται. Τα χρόνια περνούν και σε μια απίθανη σκηνή, η Τζούντιθ

αρρωσταίνει βαριά και ο αδελφός της, που δεν αντέχει να χάσει την αδελφή του, παίρνει τη θέση της, μεταφυσικά και σπαρακτικά, και πεθαίνει. Ο δυσβάστακτος πόνος εκφράζεται απαρηγόρητα και ωμά από τους γονείς: κι ενώ η Άνιες γίνεται μια πέτρα που στάζει τύψεις και πίκρα, ο θλιμμένος Γουίλιαμ ξεκινά το μεγάλο του ταξίδι στη λογοτεχνική αιωνιότητα που η γυναίκα της ζωής του από την αρχή προέβλεψε, διοχετεύοντας το πένθος του στον Άμλετ. Αυτό που ενδιαφέρει την Κλόι Ζάο, και το πετυχαίνει περίφημα, είναι η επίθεση στις αισθήσεις: ήχοι απότομοι ή καθησυχαστικοί, το παγανιστικό love story της αρχής που δίνει τη θέση του σε μια ζορισμένη επαρχιακή καθημερινότητα και καταλήγει στα ταπεινά αποκαλυπτήρια ενός έργου ζωής, τρυφερά αγγίγματα και βλέμματα που σημαίνουν τα πάντα αντικαθιστούν τους πεζούς διαλόγους και τις συνηθισμένες ατάκες που ταιριάζουν σε μια εποχή αυστηρών ηθών και επιβεβλημένης ευγένειας. Θα περίμενε κανείς πως οποιοδήποτε πορτρέτο του Σαίξπηρ θα συνοδευόταν από χειμαρρώδη λόγο και μια επίφαση καθωσπρεπισμού αντάξια της μεγαλοπρέπειας του βάρδου. Το Άμνετ καταπιάνεται με πολλά και σημαντικά θέματα: ένα love story νομοτελειακό και απαραίτητο σαν οξυγόνo, την οδύνη της απώλειας ενός μικρού παιδιού, το πένθος ως συνέπεια της απομάκρυνσης δυο αγαπημένων ανθρώπων και αποκλεισμού του έρωτα με σκληρότητα και σιωπή, τη ζωτική σημασία της μοναξιάς ενώ ο χρόνος και ο σκοπός θρυμματίζονται, και, τέλος, την τέχνη ως μορφή δημιουργίας και κάθαρσης. Η βραβευμένη με Όσκαρ Σκηνοθεσίας και Καλύτερης Ταινίας για τη Χώρα των Νομάδων Κινέζα δημιουργός πλαισιώνεται από έναν ιδανικό διευθυντή φωτογραφίας, τον Πολωνό Λούκας Ζαλ, και τον Βρετανογερμανό συνθέτη Μαξ Ρίχτερ, που φτιάχνει τη συγκινητική μουσική υπόκρουση. Είναι σπάνια η αρμονία του mood με τους χαρακτήρες. Ο θεατής υποβάλλεται στο μυστηριώδες σύμπαν της Άνιες

INFO HAMNET ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ:

Κλόι Ζάο ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟYΝ:

Τζέσι Μπάκλεϊ, Πολ Μέσκαλ, Έμιλι Γουάτσον, Τζο Άλγουιν

και προσγειώνεται σε ένα σπιτικό με αγάπη και παιχνίδια: ανάμεσα στα άλλα, τα τρία παιδιά παίζουν Μακμπέθ στην αυλή, σαν προβαρισμένο σκετσάκι, για να κάνουν έκπληξη στη μητέρα τους. Καμία λεπτομέρεια δεν περισσεύει, και το κάστινγκ των ηθοποιών όλων των ηλικιών λειτουργεί γάργαρα. Η Ζάο φτιάχνει ένα αόρατο νήμα εσωτερικής συγγένειας, προσφέροντας κρίσιμους ρόλους σε δυο αληθινά αδέλφια: ο 12χρονος Τζάκομπι Τζουπ ερμηνεύει με αξιομνημόνευτη ενσυναίσθηση τον Άμνετ που θυσιάζεται για τη λατρεμένη του Τζούντιθ και κατεβαίνει στον Άδη για να στοιχειώσει τους γονείς του διά της απώλειας. Και ο μεγαλύτερος αδελφός του, Νόα Τζουπ, παίζει το νέο αγόρι που υποδύεται τον Άμλετ στο πρώτο και δοκιμαστικό ανέβασμα του έργου, εκεί που η μητέρα του συνειδητοποιεί πως καμία ψυχή δεν χάνεται. Είναι λες και οι δεσμοί αίματος, η πραγματικότητα και η φαντασία να γίνονται ένα. Ο Πολ Μέσκαλ είναι ο Γουίλ πριν από τον Σαίξπηρ, και προτού ακόμη βουτήξει τη σπασμένη καρδιά του στις σκόρπιες σκέψεις του, ντροπαλός, ευαίσθητος, ηττημένος και ποιητικός. Το ακατέργαστο πετράδι στο στέμμα του Άμνετ είναι ωστόσο η Τζέσι Μπάκλεϊ. Αιθέρια και καθηλωτική, ένα αδάμαστο πλάσμα που όντως ανήκει στον κόσμο των πνευμάτων και στην αγκαλιά του δάσους, αφοσιώνεται στους ανθρώπους που καθορίζει, ανασαίνει δυνατά κάθε στιγμή της μεγαλώνοντας την οθόνη και χτυπιέται σαν ανήμερο θεριό, βάναυσα και φοβιστικά, όταν η ατσάλινη θέλησή της παραλύει μπροστά στο πεπρωμένο. Στο φινάλε, εκεί που θα διακρίνετε τον συναισθηματισμό του Σπίλμπεργκ και του Σαμ Μέντες, που συνυπογράφουν ως παραγωγοί, η Μπάκλεϊ περνάει από το κενό στην ανάταση, σε μια μέθεξη θεάτρου και σινεμά, ονειρώδη επίλογο μιας αξέχαστης εμπειρίας – σαν να συντονιζόμαστε με τον σπόρο που φυτρώνει μετά την ανείπωτη τραγωδία. Εκτός από την Μπάκλεϊ, που προβάλλει ως φαβορί για τον α’ γυναικείο ρόλο, τη χρονιά τού Μια μάχη μετά την άλλη και του Sinners, το Άμνετ ίσως δεν έχει σοβαρές πιθανότητες στις σημαντικές κατηγορίες των Όσκαρ, παρά τη Χρυσή Σφαίρα Καλύτερης Δραματικής Ταινίας, ωστόσο δεν μοιάζει με τα ευγενή ιστορικά δράματα, τις παλιομοδίτικες βιογραφίες και τα σεπτά πορτρέτα που συνοδεύουν δοξασμένες προσωπικότητες – και δεν είναι καλή ταινία μόνο και μόνο επειδή θα σας κάνει να κλάψετε…

VILLAGE RENTI 8,12 - VILLAGE MALL 1,6,9,,3,14 - VILLAGE PAGRATI 5 - VILLAGE AG.DIMITRIOS 5 - ΚΗΦΙΣΙΑ CINEMAX 3 - ΝΙΡΒΑΝΑ CINEMAX 1 - ΝΑΝΑ CINEMAX 3 - WEST CITY 1,2 - OPTIONS ILION 3 - OPTIONS GLYFADA 1 - ΑΘΗΝΑΙΟΝ 1,2,3,4 - ΑΙΓΛΗ 2 - ΒΑΡΚΙΖΑ 1,2 - CINOBO OPERA 1,2 - ΔΙΑΝΑ - ΚΙΝΗΜΑΤΟΘΕΑΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ 1,2 - ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟΣ - ΣΠΟΡΤΙΓΚ 1 - ΤΡΙΑ ΑΣΤΕΡΙΑ 1 - ΤΡΙΑΝΟΝ ΘΕΡΙΝΟ - ΑΡΤΕΜΙΣ

Οι δικοί μου άνθρωποι ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Άννα Ρεζάν

ΣΥΝΟΨΗ: Η ταινία φέρνει στο φως την άγνωστη

ιστορία των Ελλήνων Εβραίων κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος και του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Γνωρίζουμε την Άννα Ρεζάν ως ηθοποιό, μουσικό και μοντέλο. Για το σκηνοθετικό της ντεμπούτο, επιχειρεί να ανιχνεύσει και να εντο-

22.01.26

πίσει το νήμα της εβραϊκής κοινότητας, των δικών της ανθρώπων, των προγόνων και της οικογένειάς της, με δραματουργική αφετηρία την ιστορία της προγιαγιάς της, Ραχήλ. Τον γιο της, τον Λίαν, η Άννα δεν τον γνώρισε ποτέ, και για τον θάνατο της Ραχήλ στο Άουσβιτς κανείς στην οικογένειά της δεν μιλούσε με συγκεκριμένα στοιχεία. Ταξιδεύοντας εκεί, σε έναν τόπο κούφιο και τεράστιο, όπως τον περιγράφει, έμαθε ελάχιστα, αλλά αντιλήφθηκε πως το αφήγημα μοιάζει με εκείνο των ομόαιμων που πέρασαν παρόμοιο εφιάλτη και έδωσαν μεγάλες και επίπονες μάχες, με ελάχιστους διασωθέντες, ευτυχώς ικανούς να ορθοποδήσουν, να απολαύσουν τη ζωή και να μοιραστούν τα τραύματά τους με τις επόμενες γενιές. Οι Δικοί μου άνθρωποι, που έκαναν παγκόσμια πρεμιέρα στο Φεστιβάλ του Λος Άντζελες, αποτελούνται από συνεντεύξεις επιζώντων και των επιγόνων τους, από γνωστές αφηγήσεις, όπως το τρανό παράδειγμα της Ζακύνθου, τον μόνο τόπο όπου σώθηκαν όλοι οι Έλληνες Εβραίοι μετά τη σθεναρή αντίσταση του δημάρχου και του αρχιεπισκόπου, αλλά και άγνωστες, προσωπικές καταθέσεις ανθρώπων όπως ο Μάκης Μάτσας, η Νίνα Μπενρουμπή, η Στέλλα Κοέν, η Νίνα Μεγρίν και ο Ισαάκ Μισάν. Οι μαρτυρίες αυτές δεν παύουν να συγκλονίζουν, ακόμη κι όταν το ντοκιμαντέρ κινείται σε μια ασφαλή γραμμική πορεία, με πολλές πληροφορίες και πλάνα αρχείου. Στο πρόσφατο κινηματογραφικό δοκίμιο των Σύλλα Τζουμέρκα και Χρήστου Πασσαλή, Η Πόλη και η Πόλη, ο εναγκαλισμός

των προσώπων με τον χρόνο φαντάζει αινιγματικός και σκοτεινός, μια καλλιτεχνική και αφαιρετική, αν και πολύ συγκινητική προσέγγιση του κυνικού και επονείδιστου αφανισμού που υπέστησαν οι 50.000 Σεφαραδίτες της Θεσσαλονίκης κατά τη γερμανική κατοχή. Σε συμπαραγωγή του Μίτσελ Μπλοκ, του βραβευμένου με δύο Όσκαρ Κιμ Μάγκνουσον και του Ζαφείρη Χαϊτίδη, Οι Δικοί μου άνθρωποι συνδέουν το συλλογικό πορτρέτο των Εβραίων της Ελλάδας, από τότε που τα ονόματά τους ήταν κοινά και αποδεκτά στη χώρα μας μέχρι το σύγχρονο κύμα καχυποψίας και τον διάχυτο αντισημιτισμό, με την πρόθεση της Ρεζάν να αναζητήσει τη δική της ταυτότητα. Με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Μνήμης Θυμάτων του Ολοκαυτώματος στις 27 Ιανουαρίου, η προφανής υπενθύμιση για την κατάργηση των διακρίσεων δυστυχώς δεν είναι καθόλου αυτονόητη και η έκκληση για σύμπνοια είναι παραπάνω από απαραίτητη. ΔΑΝΑΟΣ 2 - ΔΙΑΝΑ

Κάρλα KARLA

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Κριστίνα Τουρνετζί ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΎΝ: Ελίζε Κριπς, Ράινερ Μποκ

ΣΥΝΟΨΗ: Γερμανία, αρχές δεκαετίας του ’60. Η

δωδεκάχρονη Κάρλα το σκάει από το σπίτι της για να καταγγείλει την εδώ και χρόνια κακοποίησή της από τον ίδιο της τον πατέρα. Ο ηλικιωμένος δικαστής Λάμι

αναλαμβάνει την υπόθεση, αλλά έρχεται αντιμέτωπος με την ενίοτε αδιαπέραστη στάση του τραυματισμένου, φοβισμένου και διστακτικού παιδιού. Η 12χρονη κόρη της Βίκι Κριπς υποδύεται την Κάρλα, που κατέφυγε στις αρχές για να καταγγείλει τη σεξουαλική κακοποίηση που επανειλημμένα δεχόταν από τον πατέρα της και χάρη στα ευήκοα ώτα ενός έμπειρου δικαστή και της ευαίσθητης γραμματέως του προχώρησε σε δίκη, παρά το σχετικό ρίσκο για μια σοβαρή κατηγορία χωρίς μάρτυρες, τη θυμηδία των συναδέλφων του και το γενικότερο αρνητικό κλίμα για τέτοιου είδους ζητήματα στην υποκριτική, πατριαρχική κοινωνία της Γερμανίας –και όχι μόνο– των αρχών της δεκαετίας του ’60. Βασισμένη σε αληθινά γεγονότα, αλλά και σε περιστατικό συγγενικού προσώπου της σεναριογράφου, η Γερμανοελληνίδα Κριστίνα Τουρνετζί τιμήθηκε για τη σκηνοθεσία και το σενάριο στο Φεστιβάλ του Μονάχου, καθώς και με τα βραβεία Κοινού και Κριτικών στη Θεσσαλονίκη, με ένα ντεμπούτο φτιαγμένο με προσεκτικά, αυστηρά πλάνα και οικονομικό λόγο, έτσι ώστε να αντανακλά τον δισταγμό ενός κοριτσιού με τραυματισμένο ψυχισμό αλλά και θαρραλέο χαρακτήρα – το διερευνητικό, ανήσυχο βλέμμα της Ελίζε Κριπς συνηγορεί δημιουργικά στο εσωτερικό σασπένς.

Σινεμά

ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΒΟΛΗ

ΑΣΤΥ - ΔΑΝΑΟΣ 2

LiFO 22.01.26

59

good LiFO

ΕΧΕΙΣ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Χουσάμ Αλί

THE

M ΆΓ Ε Ι Ρ Α Σ , Μ Ο Ν Τ Ε ΛΟ

Πες μας λίγα πράγματα για σένα. Είμαι ο Χουσάμ και είμαι 22 χρονών. Κατάγομαι από το Σουδάν, όμως γεννήθηκα και μεγάλωσα στην Αθήνα. Αυτήν τη στιγμή δουλεύω ως μάγειρας σε ένα μαγαζί στο κέντρο και παράλληλα ασχολούμαι περιστασιακά με το modeling. Σου αρέσει να πειράζεις τα ρούχα σου; Πάντα, μα πάντα, το budget μου για τα ρούχα είναι χαμηλό. Θέλω να πειραματίζομαι με το στυλ μου. Παίρνω μπλούζες και τις κάνω crop tops και παντελόνια που τα σκίζω και τα κάνω βερμούδες. Μου αρέσει αυτό το παιχνίδι και οι αλλαγές αυτού του τύπου με εκφράζουν και μου φτιάχνουν τη διάθεση. Τι έχεις στην τσάντα σου; Συνήθως κουβαλάω μαζί μου ένα μικρό μπουκαλάκι άρωμα, ακουστικά, πορτοφόλι, τα καπνικά μου και δυο αναπτήρες. Τι φοράς και πόσο κοστίζει; Vintage δερμάτινο –είναι του πατέρα μου, δεν ξέρω πόσο κοστίζει–, μαύρη μπλούζα (€10), τζιν σε φαρδιά γραμμή (περίπου €25) –νομίζω είναι Pull & Bear– και παπούτσια Adidas (€120) που τα αγαπώ. Πού πας τώρα; Σε ένα μάθημα χορού. @xousam

ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ ΦΩΤΟ: ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΔΟΜΕΝΙΚΟΣ

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

60

LiFO

22.01.26

THE

Γιατί μερικές φορές δεν χρειάζεται ταμπέλα για να φύγεις λίγο από τα συνηθισμένα.

good LiFO

VEGANUARY ΓΙΑ ΕΚΕΊΝΟΥΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΤΟ ΠΉΡΑΝ ΠΟΤΈ (ΠΟΛΎ) ΣΟΒΑΡΆ

Ο

ι Κυριακές μετά τις γιορτές έχουν πάντα έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα. Δεν είναι ακριβώς μέρες ξεκούρασης, ούτε και μέρες δράσης. Είναι εκείνη η ενδιάμεση κατάσταση, κατά την οποία όλοι είναι λίγο πιο αργοί, λίγο πιο γεμάτοι από γλυκά που κανείς δεν μέτρησε, περισσότερο κουρασμένοι από την «ξεκούραση» των γιορτών. Είναι οι μέρες που το σώμα ζητάει απλώς λίγο παραπάνω χώρο. Η Άννα έχει γενέθλια. Όχι από εκείνα που οργανώνονται με προσκλητήρια και τούρτες-έκπληξη. Από εκείνα που πέφτουν ακριβώς μετά τις γιορτές και σε βρίσκουν φουλ – από φαγητό, κόσμο, εξόδους και «πρέπει». Παρ’ όλα αυτά, έχει καλέσει φίλους για τραπέζι στο σπίτι. Όχι γιατί έχει όρεξη να μαγειρέψει, αλλά κυρίως γιατί δεν έχει όρεξη να είναι μόνη. «Δεν φτιάχνω κάτι βαρύ», τους λέει από το τηλέφωνο. «Τέλεια», απαντούν όλοι σχεδόν ταυτόχρονα. Το πρωί κατεβαίνει στα Lidl της γειτονιάς χωρίς λίστα, περισσότερο από ανάγκη να μη σκεφτεί ιδιαίτερα τι θα διαλέξει. Περπατάει αργά στους διαδρόμους, αφήνοντας το μάτι να προηγηθεί του μυαλού. Σταματά μπροστά στα veggie και vegan προϊόντα περισσότερο από περιέργεια, παρά από καθαρό ενδιαφέρον. Δεν ψάχνει να αλλάξει τρόπο ζωής, ψάχνει απλώς κάτι πιο ελαφρύ για εκείνη την ημέρα. Επιλέγει μια vegan πίτσα με λαχανικά, σπανάκι, ντομάτα, μανιτάρια. Κάτι ζεστό, εύκολο, που αρέσει σε όλους. Ρίχνει στο καλάθι μικρά vegan λουκανικοπιτάκια, από αυτά που μπαίνουν στον φούρνο και βγαίνουν όσο γρήγορα γεμίζουν τα πρώτα ποτήρια. Δίπλα τους, vegan μπουκιές λαχανικών, κλασικές και spicy – γιατί πάντα κάποιος θα θέλει κάτι πιο πικάντικο. Καθώς προχωρά στα ράφια, οι παύσεις της διαρκούν ολοένα και περισσότερο. Οι τορτίγιες λαχανικών με παντζάρι τής τραβάνε την προσοχή. Της αρέσει το χρώμα τους, αλλά πάνω απ’ όλα της αρέσει που μοιάζουν λίγο πιο ανάλαφρες απ’ ό,τι έχει συνηθίσει. Πριν πάει στο ταμείο, προσθέτει κάτι μικρό, σχεδόν από ένστικτο: ένα vegan snack με κρέμα καρύδας. «Για μετά», σκέφτεται. Ή για εκείνον που πάντα θα ζητήσει

κάτι γλυκό χωρίς να το έχει προγραμματίσει. Κοιτάζει το καλάθι. Δεν είναι φορτωμένο, ούτε περίπλοκο. Είναι γεμάτο μικρές επιλογές που βγάζουν νόημα και που δεν την κάνουν να νιώθει ότι ξεφεύγει. Ούτε σε κόπο, ούτε σε κόστος. Το μεσημέρι, το σπίτι ξεκινά να γεμίζει με κόσμο. Παλτό στις καρέκλες, παπούτσια αφημένα όπως-όπως δίπλα στην πόρτα, κουβέντες που ξεκινούν «στο όρθιο». Ό,τι μπαίνει στον φούρνο, μπαίνει σχεδόν μόνο του. Στρώνουν τραπέζι πρόχειρα. Κανείς δεν ρωτάει τι είναι τι. Όλοι δοκιμάζουν, συνεχίζοντας τις συζητήσεις τους. Η πίτσα κόβεται σε κομμάτια που εξαφανίζονται γρήγορα. Τα λουκανικοπιτάκια μοιράζονται χωρίς μέτρημα. Κάποιος παίρνει δεύτερο vegan nugget και μετά τρίτο. Οι τορτίγιες γεμίζουν με ό,τι υπάρχει στο τραπέζι. Το γεύμα μοιάζει να βρίσκει μόνο του τον ρυθμό του. Οι κουβέντες μπλέκονται με τα πιρούνια, τα γέλια έρχονται χωρίς αφορμή, κάποιος σηκώνεται να φέρει νερό, κάποιος άλλος γεμίζει ξανά το ποτήρι του διπλανού του. «Αυτό είναι ωραίο», λέει κάποιος. «Ναι, βάλε και σε μένα!», απαντά ένας άλλος, πριν καν τελειώσει την πρώτη του μπουκιά. Η λέξη vegan ακούγεται αργότερα, σχεδόν κατά λάθος, σαν πληροφορία που δεν αλλάζει τίποτα. Κανείς δεν σταματά να τρώει, κανείς δεν ρωτάει λεπτομέρειες. Κάποια στιγμή, ανάμεσα στα πιάτα που αδειάζουν και στα ποτήρια που γεμίζουν ξανά, κάποιος θυμάται: «Ε, γενέθλια δεν έχεις σήμερα;». Η Άννα σηκώνει τους ώμους. «Έχω. Αλλά δεν το πήρα πολύ σοβαρά φέτος». Κάποιος ανάβει ένα μικρό κερί και το βάζει μέσα στο μπολάκι με τη σος. Το τραγούδι έρχεται φυσικά. Η Άννα φυσάει το κερί χωρίς να κάνει ευχή. Ή μάλλον κάνει, απλώς δεν τη λέει δυνατά. Το τραπέζι κρατά όσο πρέπει. Δεν υπάρχει εκείνο το γνώριμο βάρος των γιορτών. Δεν υπάρχει το «παραήπιαμε» ή το «δεν έπρεπε να φάω τόσο». Γιατί τελικά το Veganuary για κάποιους ανθρώπους δεν είναι πρόκληση. Είναι απλώς μια μικρή σταδιακή αλλαγή. Χωρίς ταμπέλα. Χωρίς θόρυβο. Χωρίς να το πάρουν ποτέ πολύ σοβαρά – αλλά αρκετά συνειρμικά ώστε να κάνει την όποια διαφορά.

LiFO 22.01.26

61

starfax

ΥΔΡΟΧΟΟΣ [20.1/19.2] Μια νέα εποχή ξεκινά στον τρόπο που επικοινωνείτε, με την επιστροφή του Ποσειδώνα στον Κριό στις 26/1, και έως το 2038 μπορείτε να πετύχετε πολλά σε εμπορικές συμφωνίες, εκδόσεις και ό,τι αφορά την προώθηση υπηρεσιών ή τις δημόσιες σχέσεις. Η σύνοδος του Άρη με τον Πλούτωνα στον Υδροχόο στις 28/1 θα σας βοηθήσει να κατανοήσετε πώς να εργαστείτε συνειδητά με την προσωπική σας δύναμη. Ευθυγραμμίζονται οι σκέψεις και οι πράξεις σας με τον αληθινό σας εαυτό; Σε μια πιο ανάλαφρη νότα, ο Ερμής που συγχωνεύεται με την Αφροδίτη στο ζώδιό σας στις 29/1 θα εστιάσει την προσοχή σας στην αγάπη και θα εμπνεύσει σκέψεις και λόγια από την καρδιά. Την 1/2, η ενέργεια σε μια στενή σχέση θα εκτοξευθεί, καθώς η Πανσέληνος στον Λέοντα, στον τομέα της συνεργασίας σας, θα κάνει αντίθεση με τον Άρη την Κυριακή.

ΙΧΘΥΣ [20.2/20.3]

26 ι α νο υ αρ ιου 1 φ εβρ ου αρ ιου 2 0 26

Ο κυβερνήτης σας Ποσειδώνας επιστρέφει στον Κριό στις 26/1 και θα παραμείνει στον τομέα των οικονομικών σας έως το 2038, που σημαίνει πως θα υπάρξουν πολλές ευκαιρίες για αύξηση του εισοδήματός σας. Η σύνοδος του Άρη με τον Πλούτωνα στον Υδροχόο στις 28/1 μπορεί να αποκαλύψει πώς χρησιμοποιείτε (ή αποφεύγετε) την προσωπική σας δύναμη και να προσφέρει μεγαλύτερη επίγνωση του τι συμβαίνει μέσα σας. Αργότερα, η σύνοδος του Ερμή με την Αφροδίτη στον Υδροχόο στις 29/1 μπορεί να ξυπνήσει αναμνήσεις από ένα αγαπημένο σας πρόσωπο από το παρελθόν. Η απομόνωση θα φέρει μια βαθύτερη κατανόηση μιας συγκεκριμένης σχέσης. Την 1/2, η Πανσέληνος στον Λέοντα σε αντίθεση με τον Άρη μπορεί να ενεργοποιήσει την ανάγκη να βελτιώσετε την ευημερία σας, αλλά προσπαθήστε να μην το παρακάνετε.

ΚΡΙΟΣ [21.3/20.4] Ενώ ο Ποσειδώνας φλέρταρε με το ζώδιό σας το 2025, από τις 26/1 θα βρίσκεται σταθερά σε αυτό έως το 2038. Η έμπνευσή σας θα είναι στα ύψη, ταυτόχρονα όμως θα είστε επιρρεπείς σε εξιδανικεύσεις. Με πέντε επιρροές ακόμα στον Υδροχόο, η κοινωνική σας ζωή παραμένει στο επίκεντρο. Η σύνοδος του κυβερνήτη σας, Άρη, με τον Πλούτωνα στις 28/1 θα τροφοδοτήσει την επιθυμία σας για σύνδεση. Ένας φίλος ή μια ομάδα μπορεί να σας προτείνει μια νέα (και πιθανώς τολμηρή) εμπειρία. Στις 29/1, η σύνοδος του Ερμή με την Αφροδίτη θα εμπνεύσει εγκάρδιες ή καλλιτεχνικές συζητήσεις. Μια ρομαντική συνάντηση είναι επίσης πιθανή. Ο Φεβρουάριος ξεκινά με την Πανσέληνο στον Λέοντα την 1/2, σε αντίθεση με τον Άρη, πυροδοτώντας το πάθος σας.

ΤΑΥΡΟΣ [21.4/20.5]

α πό τη μ αρ ιβ ίκυ κα λλέ ρ γ η (st ar f ax@ li f o. g r ) εικονογραφηση: bianka

62

LiFO

Με την επιστροφή του Ποσειδώνα στον Κριό στις 26/1 ξεκινά ένα μεγάλο διάστημα με πολλή έμπνευση, αλλά και τάσεις μοναχικότητας επειδή θα δώσετε περισσότερη έμφαση στη θεραπεία και την περισυλλογή. Η σύνοδος του Άρη με τον Πλούτωνα στον Υδροχόο στις 28/1 θα ενισχύσει τη φιλοδοξία σας, αλλά ένα πρόβλημα με την εξουσία μπορεί να περιπλέξει τα πράγματα. Αργότερα, η προώθηση της εργασίας σας στις 29/1 θα επεκτείνει την επιρροή σας, καθώς ο Ερμής συγχωνεύεται με τον κυβερνήτη σας, την Αφροδίτη, στον Υδροχόο. Ένα φλερτ στη δουλειά είναι επίσης πιθανό. Ο Φεβρουάριος ξεκινά με την Πανσέληνο στον Λέ-

οντα σε αντίθεση με τον Άρη την 1/2, η οποία θα ενεργοποιήσει τις αλληλεπιδράσεις που αφορούν την οικογενειακή σας ζωή. Ωστόσο, η προώθηση της ατζέντας σας μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις από ένα μέλος της οικογένειας.

της εργασίας, η οποία θα έχει αντίκτυπο στην υγεία σας αν δεν προσέξετε. Η συγκεκριμένη Πανσέληνος σάς καλεί να βάλετε σε προτεραιότητα τον εαυτό σας.

ΖΥΓΟΣ [23.9/22.10]

ΔΙΔΥΜΟΣ [21.5/21.6]

Ο τομέας των σχέσεων ενεργοποιείται με την επιστροφή του Ποσειδώνα στον Κριό στις 26/1 και έως το 2038 θα πρέπει να είστε πιο προσεκτικοί στον τρόπο που επικοινωνείτε με τους άλλους και κυρίως με άτομα που είναι σημαντικά για εσάς. Το πάθος σας θα εκτοξευθεί λόγω της συνόδου του Άρη με τον Πλούτωνα στον Υδροχόο στις 28/1. Επιπλέον, η σύνοδος του Ερμή με τον κυβερνήτη σας, την Αφροδίτη, στον Υδροχόο στις 29/1 θα ενισχύσει την πνευματική σας δημιουργικότητα και τις συζητήσεις σας. Ο ρομαντισμός μπορεί επίσης να φουντώσει. Ο Φεβρουάριος ξεκινά με την Πανσέληνο στον Λέοντα σε αντίθεση με τον Άρη την 1/2, που θα ενεργοποιήσει τον τομέα της κοινωνικής σας δικτύωσης. Ένας κύκλος ολοκληρώνεται και έρχονται νέα πρόσωπα στη ζωή σας που θα σας ωφελήσουν ποικιλοτρόπως.

Η τελευταία εβδομάδα του μήνα ξεκινά με την επιστροφή του Ποσειδώνα στον Κριό στις 26/1, όπου θα παραμείνει έως το 2038. Η επιρροή του αφορά κυρίως τη συλλογικότητα και τη γενικότερη ενσυναίσθηση για το κοινό καλό. Ακολουθεί η σύνοδος του Άρη με τον Πλούτωνα στον Υδροχόο στις 28/1, η οποία μπορεί να πυροδοτήσει την επιθυμία για μεγάλη περιπέτεια. Αργότερα, στις 29/1, η σύνοδος του Ερμή με την Αφροδίτη στον Υδροχόο μπορεί να προσφέρει ενδείξεις για το μέλλον μιας σχέσης. Ο ρομαντισμός μπορεί να έρθει από μακριά ή κατά τη διάρκεια μιας πνευματικής ή ακαδημαϊκής δραστηριότητας. Ο Φεβρουάριος ξεκινά με την Πανσέληνο στον Λέοντα σε αντίθεση με τον Άρη την 1/2, που ενεργοποιεί το μυαλό και τις επικοινωνίες σας σηματοδοτώντας το κλείσιμο ενός κύκλου. Ωστόσο, μπορεί να βιώσετε μια διελκυστίνδα μεταξύ της λογικής και της πίστης σας.

ΣΚΟΡΠΙΟΣ [23.10/22.11] Η εργασία και η υγεία θα σας απασχολούν συχνά με την είσοδο του Ποσειδώνα στον Κριό στις 26/1 και έως το 2038 θα σας δοθούν ευκαιρίες να σημειώσετε σημαντική πρόοδο. Ωστόσο, θα πρέπει να είστε προσεκτικοί ώστε να αποφεύγετε τις εξαπατήσεις ή/και τις εξιδανικεύσεις. Ένα οικογενειακό ζήτημα έρχεται στο προσκήνιο με τη σύνοδο του Άρη με τον κυβερνήτη σας, Πλούτωνα, στον Υδροχόο στις 28/1. Αργότερα, η σύνοδος του Ερμή με την Αφροδίτη, επίσης στον Υδροχόο στις 29/1, θα κατευνάσει τυχόν θερμοκέφαλους στο σπίτι σας. Η Αφροδίτη είναι ο πλανήτης της αγάπης και της αρμονίας, και ο πλανήτης της ομορφιάς, καθιστώντας τη μια εξαιρετική περίοδο για να βελτιώσετε το περιβάλλον σας. Την 1/2, το πείσμα σας μπορεί να επανεμφανιστεί κατά τη διάρκεια της Πανσελήνου στον Λέοντα σε αντίθεση με τον Άρη.

ΚΑΡΚΙΝΟΣ [22.6/22.7] Έπειτα από μια σύντομη διέλευση του Ποσειδώνα στον Κριό το 2025, πλέον επιστρέφει στον τομέα της καριέρας σας στις 26/1, όπου θα παραμείνει έως το 2038. Μέσα σε αυτό το χρονικό διάστημα θα έχετε μεν πολλές προτάσεις για συνεργασίες, αλλά θα είστε και επιρρεπείς σε εξαπατήσεις. Η σύνοδος του Άρη με τον ισχυρό Πλούτωνα στον Υδροχόο στις 28/1 μπορεί να ενισχύσει το πάθος σας ή, αντίθετα, την ανάγκη σας για μοναξιά ώστε να ξεκουραστείτε και να επαναφορτιστείτε. Η σύνοδος του Ερμή με την Αφροδίτη στον Υδροχόο στις 29/1 μπορεί να εμπνεύσει μια βαθιά και στοργική ανταλλαγή με κάποιον κοντινό σας. Με την Πανσέληνο στον Λέοντα ξεκινά ο Φεβρουάριος, τονίζοντας τον τομέα των οικονομικών σας, ωστόσο η αντίθεση με τον Άρη μπορεί να πυροδοτήσει μια σπατάλη που μπορεί να αποτελέσει πηγή εντάσεων. Μπορεί επίσης να σας παρακινήσει να ενισχύσετε τα κέρδη σας.

ΤΟΞΟΤΗΣ [23.11/21.12] Έπειτα από ένα σύντομο πέρασμα του Ποσειδώνα από τον Κριό το 2025, πλέον επιστρέφει στον τομέα της δημιουργικότητας και του έρωτα στις 26/1, όπου θα παραμείνει έως το 2038. Θα έχετε την ευχέρεια να εξασκήσετε τα ταλέντα σας ή/και να βελτιώσετε την ερωτική σας ζωή. Η σύνοδος του Άρη με τον Πλούτωνα στον Υδροχόο στις 28/1 θα ενισχύσει την επιθυμία να πείτε την αλήθεια σας, κάτι που μπορεί να πυροδοτήσει μια μάχη με οικείους. Η σύνοδος του Ερμή με την αρμονική Αφροδίτη επίσης στον Υδροχόο στις 29/1 θα εμπνεύσει αρμονικές συζητήσεις. Ο τρόπος με τον οποίο εκφράζετε την εκτίμησή σας στους ανθρώπους που αγαπάτε θα είναι ικανοποιητικός. Την 1/2, η Πανσέληνος στον Λέοντα σε αντίθεση με τον Άρη θα ξυπνήσει την αποφασιστικότητά σας, αλλά φροντίστε να το ψάξετε προτού κάνετε το άλμα.

ΛΕΩΝ [23.7/23.8] Ο Ποσειδώνας επιστρέφει στον Κριό στις 26/1, έπειτα από ένα σύντομο πέρασμα που είχε κάνει το 2025, κι αυτήν τη φορά ήρθε για να μείνει έως το 2038, που για εσάς σημαίνει ότι θα κάνετε πολλά ταξίδια, θα γνωρίσετε νέους τόπους ή θα σημειώσετε σημαντική πρόοδο σε σπουδές και σε ό,τι αφορά τη σταδιοδρομία σας. Στις 28/1 η σύνοδος του Άρη με τον Πλούτωνα στον Υδροχόο μπορεί να προκαλέσει μια σύγκρουση ή ειδύλλιο – ή και τα δύο! Στις 29/1 ακολουθεί και η σύνοδος του Ερμή με την Αφροδίτη επίσης στον Υδροχόο, που θα αναδείξει το φλερτ. Ο ρομαντισμός μπορεί να έρθει μέσω ενός μηνύματος ή μιας γνωριμίας. Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί κατά τη διάρκεια της Πανσελήνου στο ζώδιό σας σε αντίθεση με τον Άρη την 1/2. Ό,τι κι αν νιώθετε, θα ενταθεί.

ΠΑΡΘΕΝΟΣ [24.8/22.9] Με την επιστροφή του Ποσειδώνα στον Κριό στις 26/1 και έως το 2038, οικονομικά ζητήματα που σχετίζονται με κοινούς πόρους, κληρονομιές ή οφειλές θα σας απασχολούν συχνά, δημιουργώντας παρεξηγήσεις. Στις 28/1 κορυφώνεται η σύνοδος του Άρη με τον Πλούτωνα στον Υδροχόο και μπορεί να σας παρακινήσει να πάτε το πρόγραμμα γυμναστικής σας στο επόμενο επίπεδο. Αργότερα, ο τρόπος που μιλάτε θα βοηθήσει κάποιον να σας εκφράσει τα συναισθήματά του, καθώς ο Ερμής σχηματίζει σύνοδο με την Αφροδίτη στον Υδροχόο στις 29/1. Ο Φεβρουάριος ξεκινά με την Πανσέληνο στον Λέοντα σε αντίθεση με τον Άρη την 1/2, που μπορεί να φέρει μια αναστάτωση στον τομέα

ΑΙΓΟΚΕΡΩΣ [22.12/19.1]

Sudoku No 882 4 4 6 8 8 5 7 1 1 2

9

6

4 8 1

8

8 9

3 3 8 5

3

9 7 2

Η λύση του προηγούμενου 2 3 1 4 7 5 8 6 9

8 4 6 1 3 9 7 2 5

9 7 5 8 2 6 3 1 4

7 6 3 5 8 1 4 9 2

5 2 4 6 9 3 1 7 8

1 8 9 2 4 7 6 5 3

6 1 8 3 5 2 9 4 7

4 5 7 9 6 8 2 3 1

3 9 2 7 1 4 5 8 6

Με την επιστροφή του Ποσειδώνα στον Κριό στις 26/1 ο τομέας της οικιακής σας ζωής ενεργοποιείται και μέχρι το 2038 θα έχετε την ευχέρεια να κάνετε όποιες αλλαγές επιθυμείτε. Στα σημαντικότερα σημεία περιλαμβάνεται η σύνοδος του Άρη με τον Πλούτωνα στον Υδροχόο στις 28/1, η οποία θα πυροδοτήσει την αποφασιστικότητά σας να δημιουργήσετε ευημερία. Μπορεί να χρειαστείτε λίγη αντικειμενικότητα για να κάνετε σοφές επιλογές. Η σύνοδος του Ερμή με την Αφροδίτη στον Υδροχόο στις 29/1 υποδηλώνει μια ευκαιρία για κέρδος που θα προκύψει μέσω της διαφήμισης, της δικτύωσης ή της συγγραφής. Την 1/2, η Πανσέληνος στον Λέοντα σε αντίθεση με τον Άρη μπορεί να πυροδοτήσει την επιθυμία σας, και ένα συναίσθημα που χρειάζεται θεραπεία. Το να το αφήσετε να φύγει μπορεί να είναι μέρος της διαδικασίας.

22.01.26

LiFO 22.01.26

63