Τεύχος 876

SBARI • ΠΑ

ΑΓ

Ν

Η ΜΌΤ ΤΕΣ Ε

ΣΙ

Ω

Ν

ΎΠ

ΩΝ

Ν Η ΜΌΤ ΤΕΣ Ε

• Σ ΤΟΙ ΧΕ

2025

2025 ΙΚΑ • ΑΝ

Η ΜΠΕΣΣΥ ΑΡΓΥΡΑΚΗ ΕΙΝΑΙ Η ΑΘΗΝΑΙΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΣΙ

Α

20.11.2025 ΙΑ

SBARI • ΠΑ Ν

876

Ν

Το νέο Ωνάσειο

ΜΙΑ ΞΕΝΆΓΗΣΗ ΣΤΟ ΠΡΏΤΟ ΠΛΉΡΩΣ ΨΗΦΙΟΠΟΙΗΜΈΝΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΊΟ ΤΗΣ ΕΛΛΆΔΑΣ

O MASTER ΒΙΜ ΒΕΝΤΕΡΣ

ΑΔ

ΎΠ

ΛΛ

• Σ ΤΟΙ ΧΕ ΩΝ Ι

Ε

Νο ΑΓ

FO CU

Ω

Νο

Ν

CU

ΙΚΑ • ΑΝ

Τ

ΟΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ! ΔΩΡΕΑΝ ΟΔΗΓΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΚΑΘΕ ΠΕΜΠΤΗ

ΑΔ

FREE PRESS

ΛΛ

Τ

Ο ΓΕΡΜΑΝΌΣ ΣΚΗΝΟΘΈΤΗΣ ΜΆΣ ΜΊΛΗΣΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΛΕΚΤΙΚΉ ΣΥΓΓΈΝΕΙΑ ΠΟΥ ΝΙΏΘΕΙ ΝΑ ΤΟΝ ΣΥΝΔΈΕΙ ΜΕ ΤΗΝ ΙΑΠΩΝΊΑ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΡΌΠΟ ΠΟΥ ΤΟΥ ΑΡΈΣΕΙ ΝΑ ΚΆΝΕΙ ΤΑΙΝΊΕΣ

Ε

FO

2

LiFO

20.11.25

6 ΣΤΗΛΕΣ

index876

βασιλική σιουτη

πολιτικο επταημερο γιάννησ πανταζόπουλοσ

talking points

γιάννησ παντελάκησ

akροβατωντασ ερωφιλη κοκκαλη

πο(ρ)νογραφια δεσποινα τριβολη

footnotes

ΜΙΑ ΞΕΝΆΓΗΣΗ ΣΤΟ ΝΈΟ ΩΝΆΣΕΙΟ

ΤΟ ΠΡΏΤΟ ΠΛΉΡΩΣ ΨΗΦΙΟΠΟΙΗΜΈΝΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΊΟ ΤΗΣ ΕΛΛΆΔΑΣ

18

στο εξωφύλλο: Ο Βιμ Βέντερς, φωτογραφία: Χρήστος Σαρρής

26

εκδοτης/διευθυντησ

Στάθης Τσαγκαρουσιάνος chief executive officer/editor in chief Μιχάλης Μιχαήλ chief operating officer/commercial director Θανάσης Χαραμής σύμβουλος σχεδιασμού Γιάννης Καρλόπουλος διευθυντής συνταξησ Γιάννης Πανταζόπουλος διευθυντής εντυπησ εκδοσησ Τάσος Μπρεκουλάκης διευθυντής mikropragmata.lifo.gr Άρης Δημοκίδης υπευθυνη πολιτικου ρεπορταζ - ερευνασ Βασιλική Σιούτη αρχισυνταξία podcasts Μερόπη Κοκκίνη συντονισμοσ υλησ Νινέττα Γιακιντζή –––––– εμπορικο τμημα advertising director Ξένια Στασινοπούλου direct sales director Κώστας Μαντάς head of digital advertising Άννα Λαπαρδάγια direct sales Γιώργος Λυκουργιώτης advertising manager Πωλίνα Κουτσοβίλη (pkoutsovili@lifo.gr) advertising coordinator Κατερίνα Κουρμούζη (kkourmouzi@lifo.gr) head of creative Βασίλης Καψάσκης branded content managers Φιλιώ Ράγκου, Ιωάννα Παναγοπούλου digital campaign manager Γιώργος Γιαννή advertising executive Χριστίνα Καλλή –––––– ψηφιακή ανάπτυξη/προγραμματισμός lifo.gr Γιώργος Ντούφας

Η ΜΠΈΣΣΥ ΑΡΓΥΡΆΚΗ ΕΙΝΑΙ Η ΑΘΗΝΑΙΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

29 ΛΕΠΤΑ ΜΕ ΤOΝ

14 ΒΙΜ ΒΈΝΤΕΡΣ 29

www.lifo.gr ΔΥΟ ΔΕΚΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. ΒOΥΛΗΣ 22, 105 63 ΑΘΗΝΑ T 210 3254 290 F 210 3249 785 info@lifo.gr

–––––– συντακτικη ομαδα Θοδωρής Αντωνόπουλος, Λουίζα Αρκουμανέα, Γιάννης Βασιλείου, Ντίνα Καράτζιου, Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος, Λασκαρίνα Λιακάκου, Τίνα Μανδηλαρά, Αργυρώ Μποζώνη, Μαρία Παππά, Χρήστος Παρίδης, Δημήτρης Πολιτάκης, Γιώργος Τσαγκόζης συνεργατεσ Τζούλη Αγοράκη, Έφη Ανέστη, Αλέξανδρος Βουρλάκος, Ειρήνη Γιαννάκη, Λίνα Ιντζεγιάννη, Χάρης Καλαϊτζίδης, Μίνα Καλογερά, Ερωφίλη Κόκκαλη, Υρώ Κολιακουδάκη, Δημήτρης Κυριαζής, Χρυσέλλα Λαγαρία, Στέλλα Λιζάρδη, Νίκος Γ. Μαστροπαύλος, Νίκη Μηταρέα, Αγιάτη Μπενάρδου, Παναγιώτης Ορφανίδης, Γιάννης Παντελάκης, Σταυρούλα Παπασπύρου, Νικόλας Σεβαστάκης, Δέσποινα Τριβόλη, Φώντας Τρούσας, Θοδωρής Τσάτσος, Φώφη Τσεσμελή, Νίκος Τσέφλιος, Κορίνα Φαρμακόρη αρχισυνταξία ειδησεων Σωτήρης Βαλάρης newsroom Αγάπη Βαρούνη, Μιχάλης Γιαννακίδης, Ναζιγκέν Μάμο, Πέννυ Μαστοράκου, Μαρία Μπαρλή, Ελένη Ποσνακίδου, Λία Φασόλη –––––– podcasts/vidcasts καμερα-μονταζ Γεράσιμος Δομένικος ηχοληψια Φαίδωνας Κτενάς, Αλέξανδρος Αντωνίου –––––– ατελιέ αrt director Μαργαρίτα Καμαριώτη φωτογράφοι Σπύρος Στάβερης, Πάρις Ταβιτιάν, Freddie F., Γιώργος Ξανθινάκης, Νίκος Κατσαρός διαμόρφωση ψηφιακής εκδοσης Μαρούσα Θωμά, Ελπισία Σπαθάρη επιμελεια κειμένων Μαρία Δρουκοπούλου, Μυρτώ Αθανασοπούλου, Μαρία Μανθοπούλου –––––– λογιστηριο οικονομική διεύθυνση Δημήτρης Τασιόπουλος λογιστήριο Βασίλης Κοτρωνάκης, Άκης Ιωάννου, Έφη Ηλιοπούλου γραμματεία Βιβίκα Ανδριανάτου –––––– κωδικος εντυπου 7639 –––––– μετοχος/νομιμοσ εκπροσωποσ Ευστάθιος Τσαγκαρουσιάνος ––––––

MET 230578

παρακαλουμε

ανακυκλωστε

LiFO 20.11.25

3

Feedback

Ο λόφος των στεναγμών

Αλγεινή εντύπωση προκάλεσε, και όχι μόνο για συμβολικούς και συναισθηματικούς λόγους, η ανακοίνωση της χρηματοδότησης του δήμου Αθηναίων από την Airbnb για την ανάπλαση του Λυκαβηττού.

ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ

Σώματα και πνεύματα του Νοέμβρη του ’73

Τώρα, για τον κόσμο της μόδας τα 70 είναι τα νέα 20 ΤΗΣ ΣΤΕΛΛΑΣ ΛΙΖΑΡΔΗ

Ο Τζέικομπ Ελόρντι στη νέα καμπάνια της Bottega Veneta είναι ονειρεμένος, όπως κι αν το δεις. Ένα αγόριφαντασίωση απαγγέλλει το ποίημα «What are dreams?» του καλλιτέχνη Ντουέιν Mίκαλς, μύστη της μεταφυσικής τέχνης και του σουρεαλισμού. Με αυτά τα μαυρόασπρα κάδρα, η Λουίζ Τρότερ οδήγησε τη μόδα στη διάσταση του αόρατου, περιβάλλοντας τα ρούχα της με μυστήριο. Στα νιάτα, και σε μια επίσης καλλιτέχνιδα φωτογράφο, την Αμερικανίδα Talia Chetrit, εμπιστεύτηκαν οι νέοι καλλιτεχνικοί συγκάτοικοι στη Loewe, Jack McCollough και Λάζαρο Χερνάντεζ, τον διάλογο που θέλουν να εγκαινιάσουν με το κοινό.

4

LiFO

pageviews

LiFO.gr ti δ ι α β α σ α με αυ τη την εβ δομ α δ α σ το

Μ ΟΔ Α

podcasts που αξίζει να ακούσετε

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΟΛΙΤΑΚΗ

ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗ

Παρατηρώ μια φωτογραφία από τις μέρες της κατάληψης στο Πολυτεχνείο. Πάνω από την κεντρική πύλη, σκαρφαλωμένος, ένας ωραίος μελαχρινός νέος. Αόριστα μου είχε φέρει στο μυαλό κάποιον και μόλις πριν από δύο χρόνια, όταν πέθανε, έμαθα πως ο νεαρός ήταν ο Γιώργος Μερτίκας. Γεννημένος το 1957, μαθητής λοιπόν και όχι φοιτητής εκείνο τον Νοέμβρη. Από τα τέλη της δεκαετίας του ’80 βρισκόμασταν συχνά με τον Γιώργο στο κέντρο. Είχε φιλοξενήσει κάποια δύστροπα φιλοσοφικά μου πονήματα στο εκλεκτό περιοδικό ιδεών «Λεβιάθαν». Πολλοί εσπρέσο –που τους λάτρευε– στη Δελφών, περιπλανήσεις ανά τη Σόλωνος και στα γύρω, περνώντας πρώτα από τα βιβλιοπωλεία για τη διανομή του περιοδικού. Ποτέ δεν είχε μιλήσει για εκείνες τις μέρες, για τη συμμετοχή του, για το πέρασμά του μέσα από τον κίνδυνο. Ποτέ.

5

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Όπως και πολλά άλλα παράγωγα της σύγχρονης εποχής της τεχνολογίας –οι μηχανές αναζήτησης, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το ίντερνετ το ίδιο– έτσι και το Airbnb ξεκίνησε περίπου ως μια καινοτόμος και ρομαντική ιδέα που θα προωθούσε την οικουμενικότητα και την αλληλεπίδραση, καθιστώντας τη διαμονή ενός επισκέπτη σε κάποιο μέρος όχι μόνο πιο οικονομική αλλά και πιο «αυθεντική». Αντί να πας σε κάποιο απρόσωπο και υπερτιμημένο ξενοδοχείο σαν αποξενωμένος τουρίστας, μπορούσες να μείνεις σε ένα αληθινό σπίτι, μαζί με ντόπιους που θα σου έδιναν και τα σωστά tips για τις εξορμήσεις σου. Μια «σπιτική» και λόκαλ εμπειρία που θα σε ανέβαζε αυτομάτως στο επίπεδο του «παλιού», του γνώστη, του insider, και συγχρόνως ένα deal που έμοιαζε επικερδές για όλους, εκτός ίσως από τα ξενοδοχεία. Αθώες εποχές, που μοιάζουν να ανήκουν στον προηγούμενο αιώνα, παρότι μιλάμε μόνο για καμιά δεκαετία πριν. Σήμερα, η πλατφόρμα είναι ένας υπερθυρεοειδικός κολοσσός, τα περισσότερα Airbnb είναι σαν ξενοδοχεία και οι ντόπιοι απουσιάζουν τελείως από την «εμπειρία». Πριν από μερικούς μήνες, μάλιστα, η εταιρεία ανακοίνωσε ότι οι χρήστες της μπορούν πλέον, μέσω των ανασχεδιασμένων εφαρμογών της πλατφόρμας, να «κλείνουν» εκ των προτέρων μια σειρά από έξτρα υπηρεσίες, όπως προσωπικό γυμναστή, μασέρ, μακιγιέρ ή σεφ. Το Airbnb έγινε συνώνυμο του υπερτουρισμού, του gentrification, της εκτίναξης των ενοικίων, της στεγαστικής κρίσης, της άλωσης ολόκληρων γειτονιών. Ο ήχος από τις «ερπύστριες» των τροχήλατων αποσκευών είναι ένας από τους πιο συνηθισμένους και τους πιο δυσοίωνους στα κέντρα σύγχρονων μεγαλουπόλεων, όπως η Αθήνα.

H απαγόρευση λειτουργίας νέων καταλυμάτων βραχυχρόνιας μίσθωσης στο κέντρο της Αθήνας από τις αρχές του 2025 φέρεται να φέρνει τα αντίθετα αποτελέσματα, σύμφωνα με άρθρο της «Καθημερινής», καθώς ο αριθμός των καταχωρισμένων καταλυμάτων σε ψηφιακές πλατφόρμες αυξήθηκε κατά 5% στο κέντρο της Αθήνας από τις αρχές του 2025 και μέχρι το τέλος Οκτωβρίου. Στην Κυψέλη, που τεχνικά βρίσκεται εκτός κέντρου, η αύξηση εκτοξεύτηκε στο 17%. Για όλους αυτούς τους λόγους, και για ακόμα περισσότερους, συμβολικούς και συναισθηματικούς κυρίως, προξένησε τόσο αλγεινή εντύπωση σε τόσο πολύ κόσμο η ανακοίνωση της χρηματοδότησης του δήμου Αθηναίων από την εταιρεία για την ανάπλαση του Λυκαβηττού. «Πάει κι ο Λυκαβηττός», ήταν η αυθόρμητη αντίδραση.

ΓΕΥΣΗ Δώδεκα Πιάτα: Τρώγοντας λαχανοντολμάδες και κεμπάπ σε λευκά τραπεζομάντιλα Ο βραβευμένος με αστέρι Michelin σεφ Παύλος Κυριάκης, μετά το Κουκάκι, άνοιξε εστιατόριο στο κέντρο της πόλης, κρατώντας το όνομα και τον μικρό κατάλογο με κλασικά πιάτα, σαν αυτά που θα 'θελε να βλέπει κι ο ίδιος σε ένα μενού.

Ακολουθήστε τα podcasts της LiFO στην Apple, στο Spotify ή στο LiFO.gr

1

Η σκληρή αλήθεια για το πώς δείχνει η ελληνική TV τα ΑμεΑ «ΜΙΚΡΟΠΡΑΓΜΑΤΑ» ΜΕ ΤΟΝ ΑΡΗ ΔΗΜΟΚΙΔΗ

2

Πώς η δυσθρεψία σε αποδυναμώνει, ενώ νομίζεις ότι τρως καλά «ΨΥΧΗ ΚΑΙ ΣΩΜΑ» ΜΕ ΤΗ ΜΕΡΟΠΗ ΚΟΚΚΙΝΗ

3

Το κλίμα αλλάζει: Νύχτες χωρίς ανάσα, μέρες χωρίς ορίζοντα «Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ» ΜΕ ΤΗΝ ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ

4

«Δεν είναι οι δημόσιοι υπάλληλοι το πρόβλημα αλλά οι πολιτικοί που παρεμβαίνουν» «LIFO POLITICS» ΜΕ ΤΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ

ΤΗΣ ΝΙΚΗΣ ΜΗΤΑΡΕΑ

Στο κέντρο της Αθήνας, εκεί που οι πεζόδρομοι σφύζουν από ζωή και οι μυρωδιές μπλέκονται με τις κουβέντες των περαστικών, άνοιξε πριν από λίγο καιρό το νέο γαστρονομικό στοίχημα του βραβευμένου με ένα αστέρι Michelin σεφ Παύλου Κυριάκη, Δώδεκα Πιάτα. Πρόκειται για το αδελφάκι του εστιατορίου με το ίδιο όνομα που λειτουργεί με επιτυχία εδώ και ενάμιση χρόνο στο Κουκάκι. Το όνομα του μαγαζιού δεν είναι τυχαίο: το μενού πράγματι αριθμεί δώδεκα πιάτα, είναι κάτι σαν δωδεκάλογος της σύγχρονης ελληνικής κουζίνας, συν τέσσερις προτάσεις ημέρας που ανανεώνονται συχνά, ανάλογα με τη διάθεση του σεφ και την εποχικότητα των υλικών. «Επέλεξα έναν μικρό κατάλογο με κλασικά πιάτα της ελληνικής κουζίνας, αυτά που θα ήθελα να φάω κι εγώ σε ένα εστιατόριο», λέει ο σεφ και προσθέτει: «Δίνω έμφαση στην καλή πρώτη ύλη, γι’ αυτό συνεργάζομαι με συγκεκριμένους προμηθευτές».

5

Είναι η Αίτνα η πιο «καυτή» περιοχή στον κόσμο του κρασιού τώρα; ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΜΕ ΑΠΛΑ ΛΟΓΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΟΡΦΑΝΙΔΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΡΩ ΚΟΛΙΑΚΟΥΔΑΚΗ

20.11.25

LiFO 20.11.25

5

talkofthetown

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

Τι τροφοδοτεί την αισιοδοξία του Μαξίμου και τι εξακολουθεί να το απειλεί Ο πρωθυπουργός εμφανίζεται αισιόδοξος, αλλά τα μεγάλα προβλήματα παραμένουν άλυτα και απειλούν να επιστρέψουν.

20—26 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2025 Νο 876 απ ό τh βασιλ ικη σιουτη

Γιατί στολίζουμε όλο και νωρίτερα; p Μελαγχολική αριστερά p Τρανς μνήμη και τρανς p Κάτοικος κέντρου της Αθήνας, ένα είδος προς εξαφάνιση p

6

LiFO

Ο πρωθυπουργός εμφανίζεται αισιόδοξος για το πολιτικό κλίμα και την πορεία της κυβέρνησης, ποντάροντας σε μια περίοδο σχετικής ηρεμίας και σε παρεμβάσεις που θεωρεί ότι θα αντιστρέψουν τη δυσαρέσκεια των πολιτών, την ώρα που κρίσιμα ζητήματα παραμένουν άλυτα και βαραίνουν τον δημόσιο διάλογο. Ο πρωθυπουργός διαβεβαίωσε στην αρχή της εβδομάδας ότι οι εκλογές θα γίνουν κανονικά το 2027 χωρίς να αλλάξει τον εκλογικό νόμο και ότι θα διεκδικήσει άλλη μία θητεία, θεωρώντας εφικτό να πετύχει ξανά αυτοδυναμία και προβάλλοντας ως μείζον θέμα τη σταθερότητα στη χώρα, που μόνο αυτός –σύμφωνα με την αφήγησή του– μπορεί να προσφέρει. Τι τον κάνει να αισιοδοξεί; Πρώτα απ’ όλα ότι αυτή την περίοδο δεν αισθάνεται στριμωγμένος, καθώς οι αποκαλύψεις και οι εξελίξεις στις υποθέσεις των Τεμπών και του ΟΠΕΚΕΠΕ έχουν γίνει μέρος της καθημερινής ειδησεογραφικής ρουτίνας, ή τουλάχιστον έτσι αντιμετωπίζονται. Οι πρόσφατες ανακοινώσεις για τον ρόλο της χώρας στη μεταφορά του αμερικανικού φυσικού αερίου στην Ανατολική Ευρώπη, καθώς και για τις γεωτρήσεις, έδωσαν μια σημαντική επικοινωνιακή ανάσα στην κυβέρνησή του, αφού αντιμετωπίστηκαν σχεδόν από όλους, ακόμη και στην αντιπολίτευση, ως θετική εξέλιξη. Αυτή δεν είναι όμως μια απολύτως ρεαλιστική εικόνα, καθώς όλα τα προβλήματα που υπήρχαν το προηγούμενο διάστημα παραμένουν εδώ και είναι άλυτα. Το διάστημα αυτό, κατά το οποίο επικρατεί μια σχετική ηρεμία, λόγω και της κατάστασης στην οποία βρίσκεται η αντιπολίτευση, που ασχολείται με τα –επίσης– άλυτα εσωτερικά της θέματα, μοιάζει περισσότερο με ένα διάλειμμα πριν από την επόμενη καταιγίδα. Αποτελεί, ωστόσο, ένα παράθυρο και μια ευκαιρία για την κυβέρνηση να ασχοληθεί με τα ουσιαστικά προβλήματα και να διορθώσει σημαντικά λάθη. Ένας άλλος βασικός λόγος που κάνει τον πρωθυπουργό να αισιοδοξεί είναι ότι, όπως είπε και στην πρόσφατη συνέντευξή του στην ΕΡΤ, οι πολίτες δεν έχουν δει ακόμα στην πράξη τα μέτρα που ανακοίνωσε στη ΔΕΘ. Η επιστροφή του ενοικίου και τα 250 ευρώ στους χαμηλοσυνταξιούχους, που θα δοθούν στις 30 Νοεμβρίου, ελπίζει ότι θα αλλάξουν προς το ευνοϊκότερο το κλίμα για την κυβέρνηση, όπως και οι (μικρές) αυξήσεις που θα φανούν στους μισθούς αρκετών από τον Ιανουάριο.

20.11.25

LiFO 20.11.25

7

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

TALKING POINTS

Παρ’ όλα αυτά, όσα κατατίθενται στην Εξεταστική Επιτροπή για τον ΟΠΕΚΕΠΕ δεν εμπνέουν αισιοδοξία, καθώς αποκαλύπτουν μια εξαιρετικά προβληματική λειτουργία του πολιτικού συστήματος, το οποίο δεν έχει εξυγιανθεί ούτε λίγο, παρά τις κατά καιρούς διαπιστώσεις και εξαγγελίες. Η κατάθεση, την περασμένη εβδομάδα, του πρώην υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και προσωπικού φίλου του Κυριάκου Μητσοτάκη, Σπήλιου Λιβανού, ήταν μία από τις πλέον αποκαλυπτικές. Μίλησε για απειλές που δεχόταν από τα κυκλώματα για τα «αμαρτωλά ΑΦΜ», για «ποντίκια» που λυμαίνονταν τον οργανισμό και είπε ότι όταν είδε τα στοιχεία των δηλώσεων στην Κρήτη, έμεινε εμβρόντητος και ενημέρωσε το Μέγαρο Μαξίμου. Σύμφωνα με την κατάθεσή του, ο ίδιος, αν και υπουργός, ήταν εξαιρετικά ανίσχυρος μπροστά στη δύναμη που είχαν τα πελατειακά δίκτυα, κυρίως της Κρήτης.

talkofthetown

α πό τh βα σι λι κη σ ιου τη

8

LiFO

Γ

ια το θέμα των ΕΛΤΑ, ο πρωθυπουργός επιμένει στην «ανάγκη εξυγίανσής τους», διότι αν δεν γίνει, όπως λέει, τότε θα αναγκαστούν να κλείσουν προς όφελος των συμφερόντων των ιδιωτικών εταιρειών, τις οποίες η αντιπολίτευση τον κατηγορεί ότι προωθεί. Όμως, αυτή η «εξυγίανση», παραδέχτηκε, έπρεπε να λάβει υπόψη «τοπικές ιδιαιτερότητες» ή τη δυνατότητα εξυπηρέτησης με εναλλακτικούς τρόπους, και «ακριβώς αυτήν την άσκηση κάνει τώρα το υπουργείο Οικονομικών, το οποίο έχει αναλάβει αυτό το έργο μαζί με το Υπερταμείο». Ως εξυγίανση, ωστόσο, η κυβέρνηση εννοεί τη συρρίκνωση του δικτύου των ΕΛΤΑ, κάτι που δεν αρνήθηκε ο πρωθυπουργός ούτε στην πρόσφατη συνέντευξή του στην ΕΡΤ. Οπότε δεν αναμένεται κάποια πολύ διαφορετική πρόταση το επόμενο διάστημα, πέρα από την όποια διαβούλευση μπορεί να γίνει στο μεταξύ με τις τοπικές κοινωνίες. Για το πρόβλημα της ακρίβειας, που πυροδοτεί σταθερά τη λαϊκή δυσαρέσκεια, καθώς δεν αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά από την κυβέρνηση, το Μέγαρο Μαξίμου δεν έχει να πει πολλά. Ο πρωθυπουργός σε κάθε ομιλία του αναγνωρίζει το πρόβλημα, αλλά το χαρακτηρίζει παγκόσμιο φαινόμενο και υποστηρίζει ότι αφορά κυρίως τα εισαγόμενα προϊόντα. Για άλλη μια φορά αυτή την εβδομάδα παρουσίασε ως μια πολύ σημαντική μεταρρύθμιση, «που αποτελούσε και μια πρόταση του ΠΑΣΟΚ», όπως είπε, την ψήφιση μιας «ενιαίας ανεξάρτητης αρχής καταναλωτή», στην οποία θα συνενωθούν οι εποπτικοί μηχανισμοί. Τη μείωση του ΦΠΑ στα προϊόντα εξακολουθεί να μην τη συζητά και επαναλαμβάνει σταθερά ότι η δική του πολιτική είναι «ο πολίτης να έχει περισσότερα χρήματα στο πορτοφόλι του», εννοώντας με αυτό κυρίως την πολιτική μείωσης των φόρων, η οποία για τους πολλούς είναι ένα πολύ μικρό ποσό σε σχέση με τα αυξημένα ποσά που δίνουν για την ενέργεια και τα καταναλωτικά αγαθά, των οποίων οι τιμές συνεχίζουν να αυξάνονται. Για το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης με την Κύπρο και το περίφημο καλώδιο, που κοντεύει να πάρει διαστάσεις θρύλου, κάτι σαν ένα σύγχρονο γεφύρι της Άρτας –καθώς όλο το προηγούμενο διάστημα ανακοινωνόταν ότι θα προχωρήσει, όπως διαβεβαίωνε ο Γιώργος Γεραπετρίτης και μάλιστα μέχρι το τέλος της χρονιάς, αλλά στην πράξη τίποτα δεν κινούνταν–, κατέστη σαφές μετά τη συνάντηση Μητσοτάκη και Χριστοδουλίδη ότι οι δύο κυβερνήσεις προσπαθούν να κερδίσουν χρόνο. Πλέον φαίνεται ότι υπάρχει συνεννόηση σε αυτό, καθώς οι δημόσιες διαφωνίες και οι παλινωδίες το προηγούμενο διάστημα εξέθεσαν και τα δύο μέρη. Έτσι, οι δύο πλευρές τώρα λένε ότι θα προσπαθήσουν να προσελκύσουν αμερικανικό επενδυτικό ενδιαφέρον για το έργο. Σε ερώτηση που έγινε στον πρωθυπουργό, ωστόσο, για το αν υπάρχει κάτι πιο συγκεκριμένο επ’ αυτού, απάντησε μιλώντας γενικότερα για το ενδιαφέρον διεθνών επενδυτών από τις ΗΠΑ για έργα διασυνδεσιμότητας στην Ανατολική Μεσόγειο. Ανέφερε, δε, ότι για να προσελκύσουν το επενδυτικό ενδιαφέρον θα χρειαστεί «επικαιροποίηση των οικονομοτεχνικών δεδομένων του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδος - Κύπρου», κάτι με το οποίο είναι σύμφωνη και η κυπριακή κυβέρνηση. Αυτό όμως ήταν περίπου εκείνο που ζητούσαν στην Κύπρο οι υπουργοί που διαφωνούσαν με το έργο, επικαλούμενοι οικονομικές μελέτες που ποτέ δεν έδωσαν στη δημοσιότητα. Άρα το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας - Κύπρου για την ώρα παγώνει, παρά τις αόριστες ανακοινώσεις ότι συνεχίζεται και παρά το γεγονός ότι έχει λάβει έγκριση και χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα χρήματα αυτά μπορεί να ζητηθεί να επιστραφούν αν δεν αλλάξει κάτι σύντομα. Με όλα τα προβλήματα λοιπόν να παραμένουν ανοιχτά, το αν η εύθραυστη ηρεμία των ημερών θα διατηρηθεί ή αν οι εκκρεμότητες θα μετατραπούν σε νέες εστίες κρίσης, θα φανεί το επόμενο διάστημα και θα εξαρτηθεί εν πολλοίς από τους κυβερνητικούς χειρισμούς.

ΑΝΤΙΓΟΝΗ ΓΙΝΟΠΟΥΛΟΥ «Γιατί στολίζουμε όλο και νωρίτερα;» α π ό τ ο ν γ ι ά ν ν η π α ν τα ζ ό π ουλο

Για το πρόβλημα της ακρίβειας, που πυροδοτεί σταθερά τη λαϊκή δυσαρέσκεια, καθώς δεν αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά από την κυβέρνηση, το Μέγαρο Μαξίμου δεν έχει να πει πολλά. Ο πρωθυπουργός, σε κάθε ομιλία του, αναγνωρίζει το πρόβλημα, αλλά το χαρακτηρίζει παγκόσμιο φαινόμενο και υποστηρίζει ότι αφορά κυρίως τα εισαγόμενα προϊόντα.

Η ψυχολόγος-παιδοψυχολόγος, Αντιγόνη Γινοπούλου, εξηγεί τι κρύβεται πίσω από την πρόωρη προσμονή των Χριστουγέννων αλλά και γιατί για πολλούς οι γιορτές γίνονται πηγή άγχους αντί για χαρά. Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε τα Χριστούγεννα να επεκτείνονται χρονικά: στολισμοί από τον Νοέμβριο, χριστουγεννιάτικες διαφημίσεις πολύ νωρίς, ακόμα και γιορτινή διάθεση ήδη από το φθινόπωρο. Από ψυχολογική άποψη, τι μας ωθεί σε αυτή την τόσο πρόωρη προσμονή των γιορτών; Το θέμα «Χριστούγεννα νωρίς» έχει δύο διαστάσεις, την καταναλωτική και την ψυχολογική. Σίγουρα και οι δύο συνδέονται, επειδή το να αγοράσω, να στολίσω και γενικά να είμαι σε διάθεση Χριστουγέννων μού δίνει την αίσθηση της χαράς, της ευτυχίας, της γαλήνης. Τα Χριστούγεννα συνδέονται με παιδικές μνήμες, ζεστασιά και στιγμές φροντίδας. Σε περιόδους αβεβαιότητας ή στρες, ο εγκέφαλος αναζητά καταφύγιο σε οικείες, θετικές εμπειρίες. Επίσης, η προσμονή μιας ευχάριστης περιόδου ανεβάζει τη διάθεση και λειτουργεί ως αντίδοτο στην καθημερινή πίεση. H έναρξη της γιορτινής περιόδου δίνει την αίσθηση ότι οι άνθρωποι έρχονται πιο κοντά, ακόμα κι αν αυτό γίνεται συμβολικά. Τα Χριστούγεννα προσφέρουν χαρά, λάμψη, φως και συλλογική αισιοδοξία, κάτι το οποίο έχουμε ανάγκη. Υπάρχει κάποια σύνδεση μεταξύ της αυξημένης ανάγκης για εορτασμούς και του συλλογικού άγχους ή της κόπωσης που συσσωρεύεται μέσα στη χρονιά; Μπορεί δηλαδή τα Χριστούγεννα να λειτουργούν ως μηχανισμός συναισθηματικής αποσυμπίεσης; Σε ψυχολογικό επίπεδο, η πρόωρη προσμονή των γιορτών μπορεί πράγματι να λειτουργήσει ως μηχανισμός συναισθηματικής αποσυμπίεσης, ειδικά όταν οι άνθρωποι βιώνουν αυξημένα επίπεδα άγχους. Προς το τέλος της χρονιάς, συνήθως, υπάρχουν συσσωρευμένα άγχη από την εργασιακή πίεση, τα οικονομικά προβλήματα, τις υποχρεώσεις και τους στόχους που δεν ολοκληρώθηκαν. Επομένως, τα Χριστούγεννα λειτουργούν ως ένας ασφαλής και κοινωνικά αποδεκτός μηχανισμός αποσυμπίεσης, ένα συναισθηματικό καταφύγιο μέσα στο οποίο χαλαρώνουμε, ξεχνάμε για λίγο τα προβλήματα και γεμίζουμε τις μπαταρίες για τη νέα χρονιά. Από την άλλη πλευρά, πολλοί άνθρωποι αναφέρουν ότι, αντί για χαρά, οι γιορτές τούς επιβαρύνουν συναισθηματικά, προκαλώντας άγχος, μοναξιά ή ακόμη και καταθλιπτικά συμπτώματα. Ποιοι είναι οι βασικοί ψυχολογικοί λόγοι πίσω από την «κατάθλιψη των γιορτών» και πώς μπορεί κάποιος να την αναγνωρίσει και να τη διαχειριστεί; Παρά την εορταστική ατμόσφαιρα, πολλοί άνθρωποι βιώνουν άγχος, μοναξιά ή ακόμα και καταθλιπτική διάθεση τις γιορτές. Αυτό συμβαίνει γιατί η περίοδος αυτή συχνά ενισχύει τις ελλείψεις στις σχέσεις, τις απώλειες ή τις οικογενειακές εντάσεις. Παράλληλα, οι υπερβολικές κοινωνικές και καταναλωτικές προσδοκίες δημιουργούν άγχος, ενώ ο χειμώνας, επειδή συνδέεται με λιγότερο φως και αλλαγές στον ύπνο, επηρεάζει βιολογικά τη διάθεση. Η «κατάθλιψη των γιορτών» χαρακτηρίζεται από επίμονη θλίψη, έλλειψη ενδιαφέροντος και τάση για απομόνωση. Η διαχείρισή της ξεκινά από την αποδοχή ότι δεν χρειάζεται να νιώθουμε χαρά επειδή το περιβάλλον το υπαγορεύει. Για να διαχειριστούμε την κατάθλιψη των γιορτών, μπορούμε να θέσουμε μικρούς και ρεαλιστικούς στόχους, όπως η επιδίωξη ουσιαστικών επαφών και η αυτοφροντίδα.

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

20.11.25

LiFO 20.11.25

9

AKΡΟΒΑΤΩΝΤΑΣ

ΠΟ(Ρ)ΝΟΓΡΑΦΙΑ*

Μελαγχολική αριστερά

Τρανς μνήμη και τρανς

Οι φορείς του αριστερού χώρου δεν θέλουν να αναγνωρίσουν ότι οι συνθήκες διεθνώς είναι πρωτόγνωρες και οι επιλογές συγκεκριμένες.

α πό τον γ ι άν ν η πα ν τελάκη

talkofthetown

Tι διαφορετικό έχουν να προτάξουν ο ΣΥΡΙΖΑ, το ΠΑΣΟΚ, η Νέα Αριστερά, το επικείμενο κόμμα Τσίπρα ή όποιος άλλος τοποθετείται σε αυτόν τον χώρο ώστε να δοθούν μερικές κοινές απαντήσεις;

10

LiFO

Ό

λα όσα συμβαίνουν στην αριστερά, ακόμα και διευρύνοντας τον όρο και περιλαμβάνοντας και αυτό που σχηματικά ονομάζεται στη χώρα μας κεντροαριστερά, δεν μπορούν παρά να προκαλούν βαθιά θλίψη και μελαγχολία. Δεδομένου ότι ακόμα και οι πιο νηφάλιοι υποστηρικτές της κυβέρνησης στις ιδιωτικές τους συζητήσεις διατυπώνουν ισχυρές ενστάσεις όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο αυτή πορεύεται και ιδιαίτερα τις ισχυρές δόσεις αλαζονείας που εκπέμπει, ενώ η επιρροή και η αποδοχή της στην κοινωνία, αντικειμενικά και βάσει όλων ανεξαιρέτως των μετρήσεων, υποχωρεί, παρακολουθούμε ένα κατακερματισμένο σκηνικό που το σκεπάζουν σύννεφα μεσσιανισμού, μικροφιλοδοξιών, επικράτησης ομάδων για μικροεξουσίες και λογικές ιδεολογικής καθαρότητας. Μάλιστα, βλέπουμε ένα συνεχές και ανελέητο κυνήγι για οφίτσια, λες και κάποιων ο αυτοσκοπός είναι η διατήρηση βουλευτικών ή άλλων θέσεων εξουσίας στο διηνεκές. Οι εξελίξεις τρέχουν με μεγάλες ταχύτητες, η κοινωνία, όπως επιβεβαιώνουν όλα τα στοιχεία, δυσκολεύεται να διαχειριστεί τα άλλοτε αυτονόητα όσον αφορά την καθημερινή επιβίωση, το διεθνές περιβάλλον τυλίγεται σε γκρίζα σύννεφα, οι περισσότεροι πολίτες αναζητούν μια καλύτερη προοπτική, ένα έστω ελάχιστα καλύτερο αύριο από αυτό που βιώνουν, ενώ παράγοντες και παραγοντίσκοι της αριστεράς και της κεντροαριστεράς μοιάζει να έχουν ταμπουρωθεί μέσα στα μικρής ή ελάχιστης επιρροής κομματικά τους καβούκια και να προσδοκούν να πέσει η κυβέρνηση σαν ώριμο φρούτο. Προτάσσουν τις μικρές ή μεγαλύτερες φιλοδοξίες τους, επιδιώκουν την επιβολή στους υπόλοιπους και επικαλούνται ιδεολογικές διαφορές, λες και το παιχνίδι εξουσίας στο οποίο συμμετέχουν για πολλά χρόνια δεν προϋποθέτει γενναίες εκπτώσεις. Έτσι, αφήνουν τη δεδομένη και συνεχώς διογκούμενη διαμαρτυρία μεγάλων ομάδων της κοινωνίας να οδηγηθεί είτε στην ιδιώτευση, με πρωτοφανή ποσοστά αποχής από τις εκλογικές διαδικασίες, είτε να πέσει θύμα ενός ακροδεξιού λαϊκισμού που ολοένα αυξάνεται. Αναρωτιέμαι τι διαφορετικό έχουν να προτάξουν ο ΣΥΡΙΖΑ, το ΠΑΣΟΚ, η Νέα Αριστερά, το επικείμενο κόμμα Τσίπρα ή όποιος άλλος τοποθετείται σε αυτόν τον χώρο ώστε να δοθούν μερικές κοινές απαντήσεις σε πέντε βασικά πράγματα που έχει άμεση ανάγκη η κοινωνία, όπως η ακρίβεια, τα ενοίκια, η δικαιοσύνη, τα ατομικά δικαιώματα, γενικώς η λειτουργία των θεσμών και ελάχιστα ζητήματα ακόμα. Πόσο απέχουν οι απαντήσεις που δίνουν όλοι αυτοί οι κομματικοί φορείς σχετικά ώστε ο καθένας να διεκδικεί την απόλυτη αλήθεια της δικής του πρότασης, την οποία θεωρεί μοναδική; Δεν αναφερόμαστε σε κάτι επαναστατικό, εξάλλου ούτε οι καιροί προσφέρονται ούτε αυτοί στους οποίους αναφερόμαστε το επικαλούνται· συνειδητά μετέχουν σε ένα παιχνίδι εξουσίας με συγκεκριμένους όρους, τους οποίους όλοι έχουν αποδεχτεί. Οι περισσότεροι, μάλιστα, μετείχαν σε ανώτερες θέσεις εξουσίας, διαχειρίστηκαν τις τύχες μας, δεν είναι πολιτικά «αμόλυντοι» για να διεκδικούν ένα είδος ιδεολογικής καθαρότητας όπως εκείνη της αριστεράς που επικαλέστηκαν κάποτε. Είναι συμμέτοχοι στο παιχνίδι της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας με τους όρους που αυτό παίζεται στη χώρα μας. Αν κάτι μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο στο συγκεκριμένο πολιτικό σκηνικό που ζούμε και το οποίο δεν έχει πρόσκαιρο χαρακτήρα αλλά έχει παγιωθεί εδώ και αρκετά χρόνια, είναι πως κανένας από αυτούς τους συγκεκριμένους φορείς δεν έχει προοπτική να βρεθεί στην κυβέρνηση όσο οι φορείς αυτοί λειτουργούν αυτόνομα. Αυτό μπορούμε να το εικάσουμε βάσιμα και για το επικείμενο κόμμα του Αλέξη Τσίπρα, η προοπτική του οποίου, όπως δείχνουν οι δημοσκοπήσεις, δεν ενθουσιάζει ιδιαίτερα τα πλήθη, σε τέτοιο βαθμό τουλάχιστον που να το καθιστά απειλή για τη Νέα Δημοκρατία. Αν πιστέψουμε τις ίδιες δημοσκοπήσεις, θα ανταγωνιστεί το ΠΑΣΟΚ για τη δεύτερη θέση. Η οποία δεύτερη θέση έχει θεαματική απόσταση από την πρώτη. Αυτό που δεν θέλουν να δουν, γιατί οι προσωπικές φιλοδοξίες και σκοπιμότητες δεν τους το επιτρέπουν, είναι πως και στη χώρα μας και διεθνώς οι συνθήκες είναι πρωτόγνωρες. Και σε αυτές, οι επιλογές είναι συγκεκριμένες, αν θέλεις να συμμετέχεις στο παιχνίδι εξουσίας. Είτε ακολουθείς τις προσωπικές/κομματικές στρατηγικές, όπως συμβαίνει σήμερα, είτε τις παραμερίζεις για ένα κοινό πρόγραμμα βασικών σημείων, ένα σύγχρονο λαϊκό μέτωπο που συγκροτήθηκε σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες…

Κάθε μέρα απαντάω στα τρανς διλήμματα της ζωής στην Αθήνα. Το σίγουρο είναι πως θα πάω στην πρώτη πορεία τρανς μνήμης του αυτοοργανωμενου Pride το Σάββατο στην Κλαυθμώνος.

απ ό τ ην ερωφι λ η κ ο κ καλ η

Ποια τρανς ζωή θα ζήσω και τι μέτρα ασφαλείας πρέπει να πάρω για να επιβιώσω, θα πάω στην πορεία του Πολυτεχνείου, θα ψάξω να νοικιάσω σπίτι, θα διαπραγματευτώ τα εργασιακά μου, θα κάνω dating;

Α

υτό είναι ένα από τα άρθρα που δεν θα ήθελα να έχω γράψει, γιατί χρειάζεται να συγκεντρωθώ στο πένθος και στη μνήμη τρανς* φίλων που δεν θα ξαναδώ ποτέ. Πρέπει να αναφερθώ σε στατιστικές και άλλα επίσημα στοιχεία που συλλέγονται από δημόσιους φορείς καταγραφής βίας εναντίον των ΛΟΑΤΚΙ+ και από ΜΚΟ. Καμία στατιστική δεν είναι αρκετή όταν μιλάμε για δολοφονίες, αλλά… Όπως δεν είναι αρκετή η εκπαίδευση στα σχολεία, στα νοσοκομεία, στην αστυνομία και όπου αλλού θα προσφύγει μια τρανς γυναίκα που χρειάζεται βοήθεια. Γνωρίζω προσωπικά τον φαύλο κύκλο της γραφειοκρατίας που δομήθηκε για να προλάβει ή να προστατεύσει και του συστήματος που μπορεί να σε κάνει να μετανιώσεις που απευθύνθηκες σε αυτό. Η Ημέρα Τρανς Μνήμης καθιερώθηκε το 1998, μετά τη δολοφονία της Rita Ester. Από τότε, κάθε χρόνο στις 20 Νοεμβρίου θυμόμαστε τα τρανς άτομα που δολοφονήθηκαν, οδηγήθηκαν στην αυτοκτονία ή υπέστησαν βίαιες επιθέσεις εξαιτίας του τρανσφοβικού μίσους. Στην Ελλάδα τα επίσημα καταγεγραμμένα στοιχεία είναι από ελάχιστα έως ανύπαρκτα, μιας και με δεδομένη τη μη αναγνώριση της ταυτότητας φύλου των τρανς ατόμων έως το 2017, ακόμα και αν υπήρξαν θύματα, δεν θα είχαν καταγραφεί ως «τρανς» αλλά σύμφωνα με το φύλο που τους αποδόθηκε κατά τη γέννηση ή το φύλο που αναφέρεται στα επίσημα έγγραφά τους. Από τον Οκτώβρη του 2024 μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2025 είχαν καταγραφεί 281 θάνατοι τρανς ατόμων παγκοσμίως, εκ των οποίων 90% τρανς θηλυκότητες, 70% μαύρα/μη λευκά άτομα, 34% sex workers και 14% ακτιβιστ@.** Προτού προλάβω να πιω δεύτερο καφέ, έχοντας ήδη αργήσει να φύγω από το σπίτι –ίσως και να μη θέλω να βγω πια μετά από τόση μνήμη και τόσο πένθος– και καθώς τρέχω να προλάβω το 11 (Άνω Πατήσια - Ν. Παγκράτι - Ν. Ελβετία), αναρωτιέμαι πόσες και ποιες τρανς έχουν δολοφονηθεί στην Ελλάδα από τη δεκαετία του ’60 ως σήμερα και λόγω τρανσφοβικής πολιτικής παράδοσης δεν θα μάθουμε ποτέ τα ονόματά τους και δεν θα τιμήσουμε ποτέ τη μνήμη τους. Δεν ξέρω αν τα εργαλεία τύπου «protect the dolls», «trans lives matter» ή το πρόσφατο «not in our name» είναι αρκετά· σίγουρα είναι ενθαρρυντικά. Ξέρω όμως πως κάθε φορά συνεννοούμαστε με τις φιλενάδες, και τις σις και τις τρανς και τις non binary, για το ιερό μήνυμα που «οφείλουμε» να στείλουμε η μία στην άλλη κάθε φορά. «Έφτασες; Όλα καλά;» «Έφτασα, όλα καλά». Ξέρω ότι η παλιά συγκάτοικός μου και φιλενάδα μου, Ε. Βουκελάτου, αναγκάστηκε να μεταναστεύσει από την Ελλάδα προκειμένου να ξεκινήσει τη φυλομετάβασή της. Σε μια από τις συζητήσεις μας το μακρινό 2015 μού έλεγε: «Δεν μπορώ να κάνω transition στα Εξάρχεια, δεν είμαι σαν εσένα». Τότε δεν καταλάβαινα τι εννοούσε· στη συνέλευση όπου γνωριστήκαμε ήμασταν όλες άνεργες και περιμέναμε τα ραντεβού με την ενδοκρινολόγο του δημόσιου νοσοκομείου κάθε τρεις μήνες, στην καλύτερη. Κι όμως, στα μάτια της είχα προνόμια που εκείνη δεν είχε. Επίσης ξέρω ότι η δολοφονημένη Ά. Ιβάνκοβα έφτασε στην Ελλάδα πρόσφυγας και κυνηγημένη από τη χώρα της, την Κούβα. Στη Λατινική Αμερική συμβαίνουν 6 στις 10 τρανς δολοφονίες*** παγκοσμίως και η Α. Ιβάνκοβα δολοφονήθηκε από έναν άντρα στο διαμέρισμά της στον Άγιο Παντελεήμονα. Θυμάμαι ακόμα τις ημέρες τρανς μνήμης του Σωματείου Υποστήριξης Διεμφυλικών με την παρουσία εκπροσώπων του ελληνικού κοινοβουλίου· στημένοι λόγοι, ψεύτικες υποσχέσεις, οίκτος, ψηφοθηρία. Ο σημερινός πρωθυπουργός άλλωστε είναι ο πολιτικός που δεν ντράπηκε να αφηγηθεί την ιστορία με τα άλιεν από το βήμα της Βουλής. Γι’ αυτό δεν ανησυχώ τόσο για τον Τραμπ, γνωρίζοντας πώς βλέπει την τρανς κοινότητα ο πρωθυπουργός της χώρας. Είτε με Τραμπ είτε με Μητσοτάκη, και πάλι θα πρέπει κάθε μέρα να απαντάω στα τρανς διλήμματα της ζωής στην Αθήνα: ποια τρανς ζωή θα ζήσω και τι μέτρα ασφαλείας πρέπει να πάρω για να επιβιώσω, αν θα πάω στην πορεία του Πολυτεχνείου, αν θα ψάξω να νοικιάσω σπίτι, αν θα διαπραγματευτώ τα εργασιακά μου, αν θα κάνω dating, αν θα πάω στο αφτεράδικο ή αν θα μείνω σπίτι με τη γάτα μου, τη Σουσού· αν θα συμμετάσχω στους ιντερνετικούς καβγάδες για το ποια τρανς είναι πολιτικά ορθή, ποια είναι ειλικρινής, ποια τα λέει καλά και ποια κερδίζει από τον κανιβαλισμό στα σόσιαλ μίντια. Το μόνο σίγουρο είναι πως θα πάω στην πρώτη πορεία τρανς μνήμης του αυτοοργανωμένου Pride το Σάββατο στις 18:00 στην πλατεία Κλαυθμώνος.

* Ιστορίες για τον εξευγενισμό της πόλης και της επιθυμίας.

*Τρανς, non binary, intersex **Με στοιχεία από το Trans Murder Monitoring 2025 TGEU ***Ό.π.

20.11.25

LiFO 20.11.25

11

FOOTNOTES

Κάτοικος κέντρου της Αθήνας, ένα είδος προς εξαφάνιση Η εξίσωση δεν βγαίνει πια.

απ ό τ η δεσπ ο ι να τ ρι β ολ η

talkofthetown

Το κέντρο απευθύνεται πλέον σε πλούσιους και σε τουρίστες. Όχι ότι αυτό δεν ισχύει σε όλες τις πρωτεύουσες της Ευρώπης, απλώς εκεί μάλλον δεν είναι σπαρμένα τα πεζοδρόμια με λακκούβες, δεν είναι κατουρημένο και το τελευταίο τετραγωνικό ελεύθερου χώρου.

12

LiFO

Τ

ην εποχή της κρίσης (αυτή η φράση μού θυμίζει πλέον τα Δώδεκα Ευαγγέλια τη Μεγάλη Πέμπτη, εκεί που ο παπάς ξεκινά τη διήγηση με τη φράση «Τω καιρώ εκείνω…» και για τριάντα δευτερόλεπτα μπορείς να πείσεις τον εαυτό σου πως θα ακούσεις κάτι πραγματικά συναρπαστικό), σχεδόν κάθε φορά που επέστρεφα στην Αθήνα έπειτα από ταξίδι, στενοχωριόμουν: το κέντρο τα βράδια ερήμωνε, οι βιτρίνες άδειες και σπασμένες, όλα διαλυμένα. Την προηγούμενη εβδομάδα θυμήθηκα αυτό το συναίσθημα περπατώντας στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Κοιτούσα έκπληκτη δυο γονείς που είχαν βγει βόλτα και έσπρωχναν ανέμελοι ένα μωρό σε ένα καρότσι στη Στρατηγού Καλλάρη. Ήταν καθαρά, είχε χώρο, τα πεζοδρόμια ήταν φαρδιά. Μπορώ να μετρήσω στο ένα χέρι τους δρόμους στους οποίους θα έβγαζε κανείς ένα παιδί με καρότσι ανέμελος στο κέντρο της Αθήνας, χωρίς να κατεβαίνει στον δρόμο ή να κάνει ζιγκ ζαγκ ανάμεσα στα παρκαρισμένα (Πανεπιστήμιου, Σταδίου, Βασιλίσσης Σοφίας, ξεχνάω κάτι;) Δεν νομίζω πως έχω ξανασκεφτεί ποτέ τόσο στα σοβαρά το ενδεχόμενο να φύγω από την Αθήνα, όσο τον τελευταίο καιρό. Περπατώντας προχτές στην 3ης Σεπτεμβρίου από την Ομόνοια ως το Πολυτεχνείο, μου φάνηκε χειρότερη από ποτέ. Όλα μύριζαν κάτουρο κι εγκατάλειψη. Η γοητεία του «κατοίκου κέντρου» έχει σίγουρα αρχίσει να ξεφτίζει: δρόμοι που θυμίζουν σταυροβελονιά από τα πολλά σκαψίματα για βλάβες και οπτικές ίνες, σπασμένα πεζοδρόμια γεμάτα κολλημένες τσίχλες και γόπες, μια τρομακτική κακομοιριά. Tις προάλλες ο γιος μου έπαιζε με τους φίλους του στην πλατεία απέναντι από το σχολείο του στο κέντρο της Αθήνας. Είχαν μπει στα αγαπημένα τους παρτέρια – εκεί όπου συνήθως πατάνε σκατά και κλοτσάνε πεταμένα κουτάκια ενεργειακών αναψυκτικών τρέχοντας ανάμεσα σε χορτάρια και τσουκνίδες που τους φτάνουν ως τα γόνατα. Η εξίσωση δεν βγαίνει πια. Οι υποδομές είναι ίδιες ή χειρότερες, με το κόστος ζωής να έχει σχεδόν τριπλασιαστεί. Το κέντρο απευθύνεται πλέον σε πλούσιους και σε τουρίστες. Όχι ότι αυτό δεν ισχύει σε όλες τις πρωτεύουσες της Ευρώπης, απλώς εκεί μάλλον δεν είναι σπαρμένα τα πεζοδρόμια με λακκούβες, δεν είναι κατουρημένο και το τελευταίο τετραγωνικό ελεύθερου χώρου και οι κάτοικοι δεν κυκλοφορούν αγκαλιά με έναν πάκο αντισηπτικά μαντιλάκια για να καθαρίσουν σκατά και σκουπίδια από το πάρκο που παίζει το παιδί τους. Πίσω στη Θεσσαλονίκη, το μόνο ξενοδοχείο που βρήκαμε να μείνουμε τελευταία στιγμή ήταν κάτι μεταξύ Αirbnb και διαμερίσματος. Τα έπιπλα ήταν αγορασμένα από το IKEA, τα πατώματα ήταν στρωμένα με γκρι πλακάκι ενοικιαζόμενου δωματίου. Όταν βγήκα στη βεράντα, ψιχάλιζε κι όλα ήταν γκρι – ο ουρανός, η βεράντα, ο καναπές, η τέντα. Μόνο ένας φίκος στη γωνία έσωζε κάπως την κατάσταση. Απέναντι ακριβώς είχε μπαλκόνια «κανονικών» πολυκατοικιών: ένας ακάλυπτος με γλάστρες, έπιπλα, ένα κίτρινο παρατημένο ντουλαπάκι. Όσο νύχτωνε, προσπαθούσα να κάνω ασκήσεις αρχιτεκτονικής, καθισμένη στον γκρι ανθρακί καναπέ. Τι σπίτι να ήταν κάποτε το δωμάτιο που μέναμε: πού να ήταν η κουζίνα, πού το μπάνιο; Ήταν ενωμένο το διαμέρισμα με το διπλανό; Απέναντι κάποιος είχε ανοιχτή την τηλεόραση στο σκοτάδι, ένα φως αχνόφεγγε πίσω από μια κουρτίνα.

20.11.25

KAIZEN GAMING Ένα Best Workplace in Tech που κάνει τη διαφορά

Με διεθνή παρουσία, έμφαση στην καινοτομία και σταθερή αναγνώριση ως Great Place to Work™, η GameTech εταιρεία βάζει πάντα σε πρώτο πλάνο τους ανθρώπους της.

ΟΤΑΝ ΣΧΕΔΟΝ ΤΟ 60% ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΜΙΑΣ GameTech εταιρείας ανήκει στις ομάδες Tech και Product, δηλαδή στους ανθρώπους που σχεδιάζουν, αναπτύσσουν και εξελίσσουν την πλατφόρμα online gaming που εμπιστεύονται πάνω από 13 εκατομμύρια χρήστες παγκοσμίως, καταλαβαίνει κανείς ότι πρόκειται για μια εταιρεία που βάζει την καινοτομία σε πρώτο πλάνο. Πράγματι, η Kaizen Gaming επένδυσε στην εξέλιξη τόσο των προϊόντων της όσο και του δυναμικού της from day one, και φέτος κέρδισε τη θέση της στη λίστα των Best Workplaces in Tech για την Ελλάδα, ως μία από τις μεγαλύτερες GameTech εταιρείες με διεθνή παρουσία και πάνω από 2.800 εργαζομένους σε όλο τον κόσμο. Οι λίστες ανακοινώνονται από τον οργανισμό Great Place to Work μετά από ανώνυμες απαντήσεις των εργαζομένων σε ερωτηματολόγιο και, εκτός από τη διάκριση ως Best Workplace in Tech, η Kaizen διακρίθηκε για ακόμη μια φορά ως Great Place to Work™ σε Ελλάδα, Πορτογαλία, Τσεχία, Βραζιλία, Αργεντινή και Κολομβία. Πίσω από κάθε διάκριση, ωστόσο, βρίσκεται το στοιχείο που κάνει την Kaizen Gaming

πραγματικά ξεχωριστή – οι άνθρωποί της. «Είναι ο χώρος όπου νιώθω ο εαυτός μου, όπου μπορώ να μιλήσω με ειλικρίνεια σε οποιονδήποτε, γνωρίζοντας ότι θα με ακούσει με σεβασμό. Υπάρχει εμπιστοσύνη, ανθρώπινη προσέγγιση και η αίσθηση ότι όλοι προχωράμε μαζί, με κοινό σκοπό», λέει ο Technology Manager Θοδωρής Κατσιμάνης. Οι Kaizeners δεν εργάζονται απλώς σε ένα περιβάλλον που τους ενθαρρύνει να μαθαίνουν, να εξελίσσονται και να δουλεύουν ομαδικά, αλλά έχουν και την ευκαιρία να βάλουν τα θεμέλια για το επόμενο big thing στον κόσμο του GameTech, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά σε όλο τον κόσμο. Μέσα σε μια working day μπορούν να δουν πώς λειτουργούν τα συστήματα Payments διεθνώς, να πειραματιστούν με τεχνολογίες AI για νέα features, παιχνίδια και λειτουργίες που κάνουν την εμπειρία των χρηστών συναρπαστική και να αξιοποιήσουν το Data Science για να αναλύσουν μεγάλα δεδομένα που θα βοηθήσουν την εξέλιξη του προϊόντος και της εταιρείας. «Δουλεύουμε με πάθος και διάθεση να βελτιωνόμαστε καθημερινά και να ανεβάζουμε

συνεχώς τον πήχη ο ένας για τον άλλον. Αυτό δημιουργεί ένα περιβάλλον γεμάτο κίνητρο και έμπνευση. Εδώ και 7 χρόνια έχω βρει μια εταιρεία που με εμπνέει καθημερινά να φέρνω το καλύτερο version του εαυτού μου», λέει η Product Manager Γκρέτα Μέγα. Πράγματι, η εταιρεία, που αναπτύχθηκε ραγδαία τα τελευταία χρόνια, δεν έπαψε ποτέ να βάζει σε προτεραιότητα τους ανθρώπους της, επενδύοντας στην προσωπική τους εξέλιξη με εκπαιδευτικά προγράμματα αλλά και πρακτικές όπως η ανταλλαγή ιδεών μεταξύ senior και νεότερων στελεχών. «Η κουλτούρα της Kaizen Gaming ενθαρρύνει τη μάθηση, την καινοτομία και την ενεργή ανταλλαγή γνώσης, και αυτό μας κρατά πάντα μπροστά», σημειώνει ο Χρήστος Χατζής, Senior Technology Manager. Η Kaizen Gaming κάνει τη διαφορά ως Best Workplace in Tech γιατί βάζει στο επίκεντρο το πιο δυνατό κομμάτι του «κώδικά» της: τους ανθρώπους της. Και κάθε μέρα, κάθε Kaizener έχει την ευκαιρία να δημιουργήσει κάτι που θα κάνει πραγματική διαφορά για εκατομμύρια χρήστες σε όλο τον κόσμο.

LiFO 20.11.25

13

TAL K OF THE TOWN

29' με τoν

Βιμ Βέντερς σ υνεντ ευξ η: θοδωρής κουτσ ογια ννό π ουλος φ ω τ ογ ραφ ι εσ : πα ρισ τα βιτια ν

Με αφορμή το masterclass που έδωσε στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, ο Γερμανός σκηνοθέτης μάς μίλησε για την εκλεκτική συγγένεια που νιώθει να τον συνδέει με την Ιαπωνία και για τον τρόπο που του αρέσει να κάνει ταινίες, ενώ εξέφρασε την αισιοδοξία του για την επιστροφή του κοινού στις κινηματογραφικές αίθουσες.

δεν ήμουν προετοιμασμένος για την ομιλία του Βιμ Βέντερς στη Στέγη. Βασικά, κανείς δεν περίμενε να μιλήσει τόσο προσωπικά για το θέμα της οικογένειας, και κυρίως να συνδέσει το σινεμά του, τις ταινίες του, το ογκώδες καλλιτεχνικό του βιος με ένα concept που και ο ίδιος δεν είχε σκεφτεί και επεξεργάστηκε μόνο με την ευκαιρία του αθηναϊκού του masterclass, φινίροντας μάλιστα τις τελευταίες λεπτομέρειες της μικρής του διάλεξης λίγη ώρα προτού εμφανιστεί στη σκηνή. Έκοψε μόνος του σκηνές από το Παρίσι, Τέξας και από το Μέχρι το τέλος του κόσμου και ζήτησε συγγνώμη γιατί δεν είχε χρόνο να μας δείξει κλιπ από τις Υπέροχες Μέρες, το φινάλε της σχεδόν αυτοσχέδιας οικογενειακής τριλογίας του, που δεν χώρεσε καν στη διαθέσιμη ώρα! Συνειδητοποιώντας πως τόσες δεκαετίες ερμήνευε και μετασκεύαζε τη δική του ζωή, τους συγγενείς και τους αγαπημένους του ανθρώπους μέσα από ανώδυνες ή τραυματικές φάσεις, περισσότερο εξομολογήθηκε παρά δίδαξε, παρακινώντας μας να κοιτάξουμε πολύ κοντά μας για να καταλάβουμε ποιοι είμαστε. Η δική του πνευματική πατρίδα, πάντως, δεν είναι η Γερμανία…

— Παρακολουθώντας το απόσπασμα του «Παρίσι-Τέξας», μου ήρθε στο νου το παράξενο συναίσθημα αποξένωσης και ψυχικής προοπτικής που βίωσα πολύ βαθιά. Για μένα δεν ήταν φτιαγμένο από κλασικό Γερμανό, ούτε ακουμπούσε ακριβώς στα αμερικανικά κλισέ του γουέστερν. Η ασιατική αισθητική του αναπτύχθηκε μέσα μου πολύ αργότερα. Πότε αντιληφθήκατε την «ιαπωνικότητά» σας; Δεν είχα ιδέα για τον λώρο που με συνέδεε με την Ιαπωνία. Είχα δει βέβαια Μιζογκούτσι και Κουροσάβα στα σπουδαστικά μου χρόνια στη Γαλλική Ταινιοθήκη, αλλά δεν είχα παρακολουθήσει ούτε μία ταινία του Όζου, γιατί δεν υπήρχε κόπια διαθέσιμη στην Ευρώπη. Για πρώτη φορά είδα τέσσερις ταινίες του στα μέσα της δεκαετίας του ’70, μόνο επειδή ο Αμερικανός διανομέας του τις είχε βρει και τις είχε αγοράσει για εκμετάλλευση. «Θα τον αγαπήσεις», μου είπε, και είχε δίκιο. Ακόμη το θυμάμαι το Ταξίδι στο Τόκιο, στη Νέα Υόρκη, το ’74 νομίζω. Μου έφυγε το μυαλό! Δεν πίστευα πως υπήρχε τέτοιο σινεμά. Ταξίδεψα αμέσως στην Ιαπωνία για να δω και τις υπόλοιπες, στην Ταινιοθήκη του Τόκιο. Διαπίστωσα τη συγγένειά μας – η οικογένεια που αναγνώριζα ως δική μου ήταν εν τέλει ιαπωνική, όχι γερμανική ή αμερικανική. Εκεί ένιωσα σαν στο σπίτι μου, σαν να επέστρεφα στην πατρίδα. Έκτοτε έβρισκα ευκαιρίες να εργαστώ εκεί· το Tokyo-Ga το 1982, ακολουθώντας τα ίχνη του Όζου· το ντοκιμαντέρ για τον σχεδιαστή Γιόζι Γιαμαμότο,

14

LiFO

20.11.25

LiFO 20.11.25

15

φωτο: χρ η στοσ σα ρρ η σ

TAL K OF THE TOWN 29 λεπτά με τον Βιμ Βέντερς

στον εαυτό μου πως δεν γίνεται να εφαρμόζεις απλώς τη μέθοδο κάποιου άλλου, του Κασσαβέτη ή του Χίτσκοκ, για να κάνεις σινεμά. Οφείλεις να δηλώσεις κάτι που δεν έχει πει κανείς άλλος πριν από σένα. Έπαιξα το τελευταίο μου χαρτί με την Αλίκη, κι αν δεν έβγαινε, θα επέστρεφα στη ζωγραφική ή στη συγγραφή. Ευτυχώς, συνέβη: χρονολογική σειρά, μετατόπιση της ιστορίας κατά βούληση, χαμηλός προϋπολογισμός. Είσαι σκηνοθέτης μόνο όταν μπορείς να αλλάξεις την αφήγηση και να την κατευθύνεις εκεί όπου αυτή θέλει να κινηθεί, ανά πάσα στιγμή. Σε κάθε άλλη περίπτωση, λες ψέματα. Με τις επόμενες ταινίες μου, τράβηξα κι άλλο το σκοινί, και τα πράγματα ήρθαν με το μέρος μου. Ωστόσο, η βιομηχανία σιγά σιγά άλλαζε. Έπρεπε να σκαρώσεις από πριν τις ιστορίες σου, να προκατασκευάσεις όσο μπορείς την ταινία. Δεν μου πήγαινε, με συνέπεια να το γυρίσω στα ντοκιμαντέρ, για να δουλέψω με την ησυχία μου και με τον τρόπο που ξέρω ότι μου πηγαίνει καλύτερα. Το αποκορύφωμα ήταν οι Υπέροχες Μέρες.

— Έχοντας υπηρετήσει την Ευρωπαϊκή Ακαδημία από το πόστο του προέδρου για πάνω από δύο δεκαετίες, και με την πείρα σας πίσω από την κάμερα, έχετε κάθε λόγο να διατυπώνετε άποψη για το περίφημο μέλλον του σινεμά ή, για αρκετούς σκεπτικιστές, για το τέλος του μέσου όπως το γνωρίζουμε. Είστε αισιόδοξος; Ήμουν πεσιμιστής μέχρι πρότινος, αλλά εσχάτως συνειδητοποίησα ότι ο μεγάλος κίνδυνος που εμφανίστηκε την τελευταία δεκαετία, το streaming, χάνει το momentum του, και μάλιστα πολύ γρήγορα. Ο κόσμος το σιχάθηκε, το προϊόν κλωνοποιείται σαν φόρμουλα που επαναλαμβάνεται, και τα νέα παιδιά απομακρύνονται, γιατί έχουν κάνει αρκετό binge watching. Η αίθουσα προτείνεται ως εξαιρετική εναλλακτική λύση, την ίδια στιγμή που η παλιότερη γενιά θυμάται πόσο ωραία εμπειρία είναι η θέαση από κοινού, χωρίς να αισθάνεται θύμα του αλγόριθμου.

— Θέλω πολύ να συμφωνήσω μαζί σας, αλλά μετά το lockdown πολλοί σηκώθηκαν από τον καναπέ τους για να παρακολουθήσουν live events, συναυλίες, θέατρο, κωμικούς επί σκηνής, ένα φαινόμενο που ξεπέρασε τα στενά όρια της Αμερικής. Σωστά, αλλά κανένα από αυτά δεν είναι storytelling. Μερικές συναυλίες ή κάποια stand-up προσπάθησαν να εφαρμόσουν ένα είδος αφηγήματος, αλλά μόνο το σινεμά είναι αγνό storytelling και μια τόσο ευχάριστη διαδραστική έξοδος. Οι νεότεροι θεατές έπρεπε να μπουχτίσουν με τα υποκατάστατα που τους ταΐζουν (ακόμη και το ΤikΤok δεν είναι τόσο γοητευτικό όσο στην αρχή) για να δουν το δώρο που τους περιμένει μέσα στην αίθουσα. Έχουμε πολύ μέλλον ακόμα!

Οι νεότεροι θεατές έπρεπε να μπουχτίσουν με τα υποκατάστατα που τους ταΐζουν (ακόμη και το ΤikΤok δεν είναι τόσο γοητευτικό όσο στην αρχή) για να δουν το δώρο που τους περιμένει μέσα στην αίθουσα. Έχουμε πολύ μέλλον ακόμα!

φ ωτ ο : α ν δ ρ εα σ σ ι μο πο υ λ οσ

που έγινε αμέσως αδελφός μου· πολλά κομμάτια του Μέχρι το τέλος του κόσμου. Κι όμως, όσο εξοικειωνόμουν με τη χώρα τόσο λιγότερα αισθανόμουν πως γνώριζα για τον τόπο. Γι’ αυτό και γύρισα τις Υπέροχες Μέρες στη γλώσσα τους και προσπάθησα να εκφράσω ό,τι είχα μέσα μου για τους ανθρώπους της μέσα από τον πρωταγωνιστή.

— Νομίζαμε πως σας χάσαμε οριστικά από το φιξιόν σινεμά από ένα σημείο κι έπειτα. Τι συνέβη και στραφήκατε στο ντοκιμαντέρ; Ήταν προϊόν εσωτερικής αναζήτησης; Περιέργειας για τις ζωές των άλλων; Ο λόγος που απείχα από τη μυθοπλασία για περισσότερο από μια δεκαετία και γύριζα μόνο ντοκιμαντέρ είναι επειδή δεν μπορώ πλέον να κάνω ταινίες με τον τρόπο που εμένα μου αρέσει να τις κάνω, δηλαδή να τις γυρίζω με χρονολογική σειρά και να μου επιτρέπεται να τις αλλάζω, αν το θελήσω. Αυτό δεν γίνεται πια στην κινηματογραφική βιομηχανία. Βασικά, μια ταινία είναι έτοιμη πριν καν τη γυρίσεις. Από εκεί και πέρα, χτίζεται ξανά και ξανά και ο καθένας νομίζει πως μπορεί να σου δώσει τη δική του συμβουλή. Το σκεπτικό είναι πως από τη στιγμή που ξεκινάς, έχεις τελειώσει το φιλμ. Αυτό δεν μου ταιριάζει, με αποτέλεσμα να έχω κάνει ταινίες που δεν με ικανοποίησαν. Στα ντοκιμαντέρ κανείς δεν με ενοχλεί. Οι Υπέροχες Μέρες ήταν επιτέλους η πρώτη ταινία μου όπου μπορούσα να πω μια ιστορία και να εφαρμόσω αυστηρά τεχνικές τεκμηρίωσης στη διαδικασία, ο τέλειος συνδυασμός. Ίσως να ήταν και η τελευταία μου ευκαιρία να αφηγηθώ κάτι, και για να το καταφέρω έπρεπε να επιστρέψω στις ρίζες μου, χωρίς παρεμβολές.

— Στο σινεμά του auteur, κάθε φιλμ είναι αναγκαστικά προσωπικό, αλλά μερικά σημαίνουν ίσως κάτι περισσότερο για τον καθένα, με τον μόχθο που απαιτούν ή τη χαρά που προσφέρουν. Υπάρχει κάποια ταινία στη φιλμογραφία σας που σας άλλαξε ριζικά ως κινηματογραφιστή και ως άνθρωπο; Ασφαλώς ήταν η Αλίκη στις πόλεις. Ήταν η τέταρτη ταινία μου, αλλά σε κάθε επίπεδο τη θεωρώ το ντεμπούτο μου. Ήξερα τι έκανα και είχα απόλυτο έλεγχο. Από εκεί κι έπειτα, ας πούμε πως βαφτίστηκα κινηματογραφιστής. Ήμουν έτοιμος να τα παρατήσω αν δεν μου έβγαινε κι αυτή. Το Summer in the city ήταν ουσιαστικά φόρος τιμής στον Τζον Κασσαβέτη. Η Αγωνία του τερματοφύλακα πριν από το πέναλτι ήταν Χίτσκοκ χωρίς το σασπένς. Το Άλικο Γράμμα ήταν κατά κάποιον τρόπο ιστορικό δράμα, αν και δεν το πίστεψα ούτε για μια στιγμή. Έκτοτε δεν έκανα ποτέ ταινία εποχής, εκτός από μία ακόμη, το Χάμετ, που ήταν εξίσου κακό! Το παρελθόν, για μένα, είναι σκέτη προσποίηση, αλλά δεν ήξερα ότι δεν ήμουν ικανός να το αντιμετωπίσω κινηματογραφικά, γι’ αυτό το δοκίμασα. Είπα

16

LiFO

20.11.25

Ένα μεγαλειώδες χοροθέατρο στην Αθήνα Ο πλούτος του κινεζικού πολιτισμού ζωντανεύει στη σκηνή του Christmas Theater από τις 28 ως τις 30 Νοεμβρίου, σε μια εντυπωσιακή παραγωγή που γνωρίζει διεθνή επιτυχία. Τον 17ο αιώνα γράφτηκε στην Κίνα ένα από τα σπουδαιότερα επιστημονικά κείμενα του παγκόσμιου πολιτισμού, το «Tiangong Kaiwu». Ο λόγιος Song Yingxing ταξίδεψε έξι φορές για να δώσει τις αυτοκρατορικές εξετάσεις. Αν και απέτυχε, αυτό που κέρδισε ήταν τελικά πολύ πιο σημαντικό – στα ταξίδια του γνώρισε και κατέγραψε την παραδοσιακή τεχνογνωσία που αναπτύχθηκε κατά την περίοδο της δυναστείας των Μινγκ και καθόρισε τον κινεζικό πολιτισμό: από τη μεταλλουργία, την ύφανση και τις αγροτικές καλλιέργειες στην οικοδομή και άλλες πρακτικές. Το έργο, που είναι γνωστό και ως η «πρώτη εγκυκλοπαίδεια γεωργίας και χειροτεχνίας στην παγκόσμια ιστορία», αποτυπώνει την ανθεκτικότητα και τη δημιουργικότητα του κινεζικού λαού ενάντια στην καταστροφή του πολέμου. Τώρα, το «Tiangong Kaiwu» ζωντανεύει επί σκηνής, σε μια μεγαλειώδη παραγωγή με 60 καλλιτέχνες, την οποία συνυπογράφουν ο Όμιλος Τεχνών Τζιανγκσί και η Ακαδημία Χορού του Πεκίνου. Η παράσταση «Το Έπος της Κίνας - Tiangong Kaiwu Dance Drama», που ήδη γνωρίζει διεθνή επιτυχία, θα παρουσιαστεί στην Αθήνα για πρώτη φορά από τις 28 ως τις 30 Νοεμβρίου στο Christmas Theatre, στο πλαίσιο του 3ου Σινο-Ελληνικού Διεθνούς Φεστιβάλ Θεάτρου. Την παράσταση, που αφηγείται το ταξίδι του Song Yingxing και αποτελείται από τον πρόλογο και τέσσερις πράξεις, σκηνοθετεί ο διεθνούς φήμης Κινέζος σκηνοθέτης Lu Chuan, γνωστός από τις κινηματογραφικές επιτυχίες «Κekexili: Mountain Patrol» και «City of Life» and Death, ο οποίος αξιοποιεί τη δύναμη των κινηματογραφικών εικόνων και την εκφραστικότητα του χορού, τιμώντας ένα ολόκληρο κομμάτι του κινεζικού πολιτισμού που αποτυπώνεται ολοζώντανο στη σκηνή. Μάλιστα, η παράσταση κέρδισε πρόσφατα το πρώτο βραβείο στην κατηγορία Set Design στο World Stage Design Sharjah 2025.

Lu Chuan, σκηνοθέτης «Ο κινηματογράφος είναι η τέχνη του φωτός και της σκιάς, ενώ το χοροθέατρο αφορά την ποίηση των σωμάτων – και τα δύο όμως αφηγούνται ιστορίες που συγκινούν τους ανθρώπους. Σε αυτή την παραγωγή κάναμε αρκετές τολμηρές προσπάθειες να εντάξουμε κινηματογραφικές

τεχνικές στη δραματουργία, όπως για παράδειγμα να ζωντανέψουμε τις αρχαίες εικόνες από το «Tiangong Kaiwu» με multimedia, μετατρέποντας στατικά κείμενα σε δυναμικά οπτικά εφέ», εξηγεί ο σκηνοθέτης. Εκτός, όμως, από τη σκηνοθεσία, κάθε πτυχή της παραγωγής έχει δουλευτεί με μεγάλη λεπτομέρεια. Ενδεικτικά, κάποια στιγμή εμφανίζεται στη σκηνή ένα ολόκληρο, αληθινό πλοίο (που ήρθε απευθείας από την Κίνα), ενώ ένα από τα κοστούμια που φορά ο Song Yingxing σε μεγαλύτερη ηλικία είναι φτιαγμένο από xiabu, ένα παραδοσιακό χειροποίητο κινεζικό ύφασμα από ίνες ραμιού (το κινέζικο γρασίδι) που φορούσαν εκείνη την εποχή. Η παραγωγή «Τo έπος της Κίνας - Tiangong Kaiwu Dance Drama» αποτελεί ορόσημο για το 3ο Σινο-Ελληνικό Διεθνές Φεστιβάλ Θεάτρου, το οποίο εδώ και δύο χρόνια έχει ανοίξει έναν ενδιαφέροντα πολιτιστικό διάλογο μεταξύ της Ελλάδας και της Κίνας. «Φέρνοντας Έλληνες και Κινέζους δημιουργούς στην ίδια σκηνή, δεν προβάλλουμε μόνο την καλλιτεχνική αριστεία, αλλά προωθούμε και τον διάλογο, την κατανόηση και τη φιλία μεταξύ των λαών μας», σημειώνει η ιδρύτρια του φεστιβάλ, Flora Wang. Έτσι, για τρεις ημέρες, η κινεζική ιστορία θα ζωντανέψει στη σκηνή του Christmas Theatre, σε ένα εντυπωσιακό χοροθέατρο που αγγίζει ανθρώπους όλων των ηλικιών και εθνικοτήτων.

Flora Wang, ιδρύτρια του Κλείστε τα εισιτήριά σας για το « Έπος της Κίνας Σινο-Ελληνικού Διεθνούς Tiangong Kaiwu Dance Drama» στο more.com Φεστιβάλ Θεάτρου

LiFO 20.11.25

17

ΥΓΕΙΑ

ΜΙΑ ΞΕΝΆΓΗΣΗ ΣΤΟ ΝΈΟ

ΤΟ ΠΡΏΤΟ ΠΛΉΡΩΣ ΨΗΦΙΟΠΟΙΗΜΈΝΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΊΟ ΤΗΣ ΕΛΛΆΔΑΣ

ΓΙΑΤΡΟΊ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΌ ΠΡΟΣΩΠΙΚΌ ΜΙΛΟΎΝ ΣΤΗ LIFO ΓΙΑ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΊΑ ΤΟΥ ΚΑΙΝΟΎΡΓΙΟΥ ΚΈΝΤΡΟΥ ΜΕ ΤΑ ΥΒΡΙΔΙΚΆ ΧΕΙΡΟΥΡΓΕΊΑ, ΤΗΝ ΥΠΕΡΣΎΓΧΡΟΝΗ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΉ ΜΟΝΆΔΑ, ΤΑ ΡΟΜΠΟΤΙΚΆ ΣΥΣΤΉΜΑΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΊΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΊΑΣ ΑΛΛΆ ΚΑΙ ΤΟ «ΔΩΜΆΤΙΟ ΔΎΝΑΜΗΣ», ΈΝΑΝ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΌ ΧΏΡΟ. ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟ

Γιώργος Ζογγολόπουλος (1903-2004) Σύνθεση, 1968. Φωτό: Ιωάννα Ρουφοπούλου

18

LiFO

20.11.25

ΩΝΆΣΕΙΟ

Το νέο Ωνάσειο Νοσοκομείο, λεωφ. Ανδρέα Συγγρού 356 Φωτό: Stephie Grape

LiFO 20.11.25

19

ΥΓΕΙΑ

Ο

ταν το Ίδρυμα Ωνάση παρέδωσε το Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο στο ελληνικό Δημόσιο το 1992, η πράξη αυτή θεωρήθηκε ένα σημαντικό βήμα για την ενίσχυση της Καρδιολογίας και της Καρδιοχειρουργικής στη χώρα. Σήμερα, τρεις δεκαετίες αργότερα, οι αριθμοί αποτυπώνουν την έκταση αυτής της συνεισφοράς: περισσότερες από 2 εκατομμύρια επισκέψεις, 52.700 επεμβάσεις καρδιάς και 250 μεταμοσχεύσεις καρδιάς και πνεύμονα, καθώς και 5 μεταμοσχεύσεις νεφρού σε παιδιά χαμηλού σωματικού βάρους. Φυσικά, πίσω απ’ αυτούς τους αριθμούς υπάρχουν πρόσωπα, οικογένειες και ιστορίες που άλλαξαν για πάντα. Αναμφίβολα, το νοσοκομείο εξελίχθηκε αθόρυβα σε έναν απ’ τους πιο σταθερούς πυλώνες του ελληνικού συστήματος υγείας. Και τώρα, το 2025, ένα δεύτερο κέντρο έρχεται να προστεθεί σε αυτή την πορεία, το Ωνάσειο Εθνικό Μεταμοσχευτικό Κέντρο, το οποίο φιλοδοξεί να γίνει ο κεντρικός άξονας της μεταμοσχευτικής δραστηριότητας στην Ελλάδα. Πρόκειται για την πιο φιλόδοξη προσπάθεια στη χώρα εδώ και δεκαετίες προκειμένου να ενισχυθεί η δωρεά οργάνων και να αυξηθεί ο αριθμός των μεταμοσχεύσεων. Η νέα εικόνα του Ωνασείου συγκροτείται πλέον από τρεις διακριτούς αλλά αλληλένδετους πυλώνες: το εκσυγχρονισμένο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο, που ενσωματώνει τις τελευταίες τεχνολογικές εξελίξεις στην επεμβατική και διαγνωστική ιατρική, το Εθνικό Μεταμοσχευτικό Κέντρο, το οποίο στοχεύει στην κάλυψη ενός κρίσιμου κενού στις μεταμοσχεύσεις στη χώρα, και το νέο Ωνάσειο Παίδων, μια εξειδικευμένη μονάδα αφιερωμένη στην Παιδιατρική Καρδιολογία και Καρδιοχειρουργική αλλά και στις μεταμοσχεύσεις σε παιδιατρικούς ασθενείς. Καθώς περνώ την είσοδο για μια πλήρη ξενάγηση, η εντύπωση που μου δημιουργείται δεν είναι απλώς αυτή ενός ανανεωμένου νοσοκομείου αλλά μιας διευρυμένης στόχευσης: ένα οικοσύστημα υγείας που δεν περιορίζεται στην προσφορά υπηρεσιών υψηλού επιπέδου, αλλά επιχειρεί να διαμορφώσει τις προϋποθέσεις για ένα καλύτερο μέλλον στην ελληνική υγεία και την περίθαλψη των καρδιολογικών ασθενών και των μεταμοσχευμένων. Ειδικότερα, λοιπόν, το νέο Ωνάσειο ΝοΓιάννης Βαρελάς, Face 2023 σοκομείο, που λειτουργεί ήδη, σηματοδοτεί μια σημαντική τομή για Φωτό: Στέλιος Τζέτζιας το δημόσιο σύστημα υγείας. Κι αυτό γιατί το Ωνάσειο Νοσοκομείο διαθέτει ένα σημαντικό πλεονέκτημα, όπως επεσήμανε ο Πρόεδρος του Δ.Σ., Καθηγητής Ιωάννης Μπολέτης, στην πρόσφατη παρουσίαση του νέου νοσοκομείου: «Το Ωνάσειο διαθέτει τη δυνατότητα συνεργασίας με κλινικές και γιατρούς του ΕΣΥ και του πανεπιστημίου, καθώς και με κλινικές και γιατρούς του εξωτερικού. Στόχος μας είναι το νέο Ωνάσειο να συνεχίσει με την ίδια αφοσίωση, ευαισθησία και προσήλωση να προσφέρει υψηλής ποιότητας φροντίδα σε κάθε άνθρωπο που το έχει ανάγκη. Διότι κάθε ασθενής ενσαρκώνει μια μοναδική ανθρώπινη διαδρομή, μια ξεχωριστή ιστορία ελπίδας, πίστης και αγώνα για τη ζωή». Η περιήγηση ξεκινά από το ισόγειο του νέου κτιρίου όπου βρίσκεται ένα σύγχρονο, πλήρως εξοπλισμένο εργαστήριο Βιοπαθολογίας. Εκεί συναντώ την αναπληρώτρια διευθύντρια Δέσποινα Τάση-Παπαθέου και τον χημικό Ιωάννη Ντάση. Καθώς μου περιγράφουν αναλυτικά όλες τις διαδικασίες, επισημαίνουν ότι εδώ τα πάντα είναι πλήρως αυτοματοποιημένα, τελευταίας γενιάς και συνδυάζονται με αντιδραστήρια υψηλής ποιότητας, ώστε κάθε αποτέλεσμα να διασφαλίζει τη μέγιστη δυνατή ακρίβεια. Είναι από εκείνους τους χώρους που σπάνια βλέπει ένας επισκέπτης, αλλά πάνω τους στηρίζεται ολόκληρη η λειτουργία του νοσοκομείου. «Κάθε μέρα πραγματοποιείται εσωτερικός ποιοτικός έλεγχος, σε απόλυτη ευθυγράμμιση με τα διεθνή πρότυπα», επισημαίνει ο κ. Ντάσης. «Πλέον όλα λειτουργούν αυτοματοποιημένα», μου εξηγεί και προσθέτει: «Αυτό σημαίνει ότι κάθε πληροφορία που συλλέγεται εδώ μεταφέρεται άμεσα σε όλα τα τμήματα του νοσοκομείου». Η δήλωση αυτή μπορεί να ακούγεται απλή, σχεδόν τεχνική, όμως στην πράξη αποτυπώνει μια βαθιά αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο κινείται και αξιοποιείται η πληροφορία μέσα στο Ωνάσειο. Από την πλευρά της, η κ. Τάση-Παπαθέου, που εργάζεται στο Ωνάσειο από την έναρξη της λειτουργίας του, σκιαγραφεί το ευρύτερο πλαίσιο: «Εδώ αποδεικνύεται ξεκάθαρα γιατί το Ωνάσειο είναι το πρώτο πλήρως ψηφιακό νοσοκομείο της χώρας. Διαθέτουμε μια ταχύτατη και απρόσκοπτη ροή κλινικών και λειτουργικών δεδομένων, ενώ η πρόοδος της βιοϊατρικής έρευνας μεταφράζεται πλέον άμεσα σε όφελος για τον ασθενή». Στη συνέχεια, προσθέτει κάτι που μοιάζει να συνοψίζει ολόκληρη τη νέα φιλοσοφία του Ιδρύματος Ωνάση μέσα από την επένδυση στην ψηφιακή υγεία: «Στόχος όλων μας είναι να μειωθεί ο χρόνος που χρειάζεται να παραμείνει κάποιος στο νοσοκομείο». Μέσα σε λίγες γραμμές περιέγραψε, δηλαδή, το ζητούμενο της σύγχρονης ιατρικής: ταχύτερη διάγνωση, ακριβέστερη θεραπεία, λιγότερη Τα εργαστήρια Βιοπαθολογίας του νέου ταλαιπωρία για τον ασθενή. Ωνάσειου Νοσοκομείου Μπαίνοντας βαθύτερα στο εργαστήριο, βλέπεις όλα εκείνα τα υλικά που συνθέτουν τις ζωΦωτό: Στέλιος Τζέτζιας τικές λειτουργίες ενός νοσοκομείου: σειρές από σωληνάρια διαφορετικών χρωμάτων, ορούς, μικροσκόπια, κασέτες δειγμάτων, αντιδραστήρια ψύξης και πάγκοι όπου φτάνουν τα δείγματα προς ανάλυση, την αλυσίδα διαλογής, μια γραμμή όπου κάθε δείγμα σαρώνεται, κωδικοποιείται και ταξινομείται. Οι φυγόκεντροι δουλεύουν αδιάκοπα, ενώ δίπλα οι αιματολογικοί και βιοχημικοί αναλυτές παρέχουν πληροφορίες που μέχρι πριν από λίγα χρόνια απαιτούσαν πολλαπλά στάδια χειροκίνητης παρέμβασης. Τα δείγματα που χρειάζονται συντήρηση περνούν στα ειδικά ψυγεία και στο σημείο αυτό ακούω τον κ. Ντάση, που ήδη βρίσκεται δύο χρόνια σε αυτήν τη θέση, να μου λέει: «Βάζεις το δείγμα εδώ», δείχνοντάς μου μια ειδική υποδοχή στο μηχάνημα, «και από εκεί και πέρα όλα γίνονται αυτοματοποιημένα: η διαλογή, οι μετρήσεις, η αποστολή των αποτελεσμάτων, μέχρι και η αποθήκευση των δεδομένων στον ιατρικό φάκελο». Στο ισόγειο στεγάζονται και τα εξωτερικά ιατρεία του νέου κτιρίου. Στη συνέχεια ανεβαίνουμε στον τέταρτο όροφο, εκεί όπου θα φιλοξενούνται οι μεταμοσχευμένοι ασθενείς σε ειδικά διαμορφωμένα δωμάτια αυξημένης φροντίδας. «Εδώ είναι πραγματικά το σπίτι του μεταμοσχευμένου», μου λένε χαρακτηριστικά. Παρατηρώ αμέσως ότι κάθε όροφος επικοινωνεί άμεσα με το προϋπάρχον κτίριο – αυτός άλλωστε ήταν ο βασικός στόχος του σχεδιασμού, ώστε να αποτελεί ένα ενιαίο, λειτουργικό σύνολο.

20

LiFO

Σταύρος Δημόπουλος, ΠαθολόγοςΕντατικολόγος και Συντονιστής Διευθυντής του Τομέα Αναισθησιολογίας & Εντατικής Θεραπείας Φωτό: Πάρις Ταβιτιάν

20.11.25

E

ίναι γεγονός πως η περιήγηση στο νέο κτίριο του Ωνασείου δημιουργεί μια τελείως διαφορετική αίσθηση από εκείνη που αποκομίζει κανείς στα περισσότερα ελληνικά νοσοκομεία: φως, καθαρότητα, απλότητα. Χώροι που μοιάζουν να έχουν σχεδιαστεί όχι μόνο για να λειτουργούν αποτελεσματικά, αλλά και για να μειώνουν το άγχος όσων περνούν από εδώ. Ανάμεσα στις πολλές αλλαγές της νέας υποδομής, ξεχωρίζουν και οι τοιχογραφίες του Θοδωρή Κωβαίου, που αντλούν έμπνευση από την προϊστορία των μεταμοσχεύσεων, συνδέοντας τους τρεις ιατρικούς πολιτισμούς –της αρχαίας Αιγύπτου, της Ελλάδας και της χριστιανικής παράδοσης– με την ευαισθησία της παιδικής ζωγραφικής. Σε κάθε περίπτωση προσθέτουν έναν ευχάριστο, ανθρώπινο τόνο στο περιβάλλον. «Η μετάβαση στο νέο Ωνάσειο Νοσοκομείο οδηγεί σε ολιστική αναβάθμιση της φροντίδας των ασθενών με μια σημαντική αύξηση των κλινών της Μονάδας Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ) που είναι εξοπλισμένες με την πιο σύγχρονη υποστήριξη, ακόμα και με αυτήν της εξωσωματικής μεμβράνης οξυγόνωσης, με στόχο τα πολύ χαμηλά επίπεδα νοσοκομειακών λοιμώξεων και την υψηλή ιατρονοσηλευτική φροντίδα από εξειδικευμένο και έμπειρο προσωπικό καθ’ όλη τη διάρκεια της νοσηλείας με τη μοναδική για τις ελληνικές ΜΕΘ αναλογία νοσηλευτή/ασθενή (1:1,4). Παράλληλα, η λειτουργία της ΜΕΘ μεταβαίνει εξ ολοκλήρου σε ψηφιακό περιβάλλον, προσφέροντας υψηλής αξιοπιστίας αξιολόγηση των ασθενών με κλινική καταγραφή και διαχείριση των δεδομένων των ασθενών σε πλήρη ψηφιακή διασύνδεση με τα λοιπά τμήματα του νοσοκομείου (εξωτερικά ιατρεία, τμήμα Επειγόντων, όροφοι, διοικητικές υπηρεσίες), κι αυτό έχει πολλαπλά οφέλη για τους ασθενείς και τους οικείους τους, καθώς και για τους εργαζόμενους του Ωνασείου. Με την έναρξη λειτουργίας του Ωνάσειου Εθνικού Μεταμοσχευτικού Κέντρου, το Τμήμα Εντατικής Θεραπείας έχει πλέον τη δυνατότητα κάλυψης, πέραν των τακτικών καρδιοχειρουργικών και σύμπλοκων καρδιολογικών περιστατικών, και υποστήριξης ενός ευρύτερου φάσματος ασθενών του Προγράμματος Μεταμοσχεύσεων Συμπαγών Οργάνων (καρδιά, πνεύμονες, ήπαρ, νεφροί) στα πρότυπα “αριστείας” των ΜΕΘ των πιο καταξιωμένων νοσοκομείων του εξωτερικού. Το νέο Ωνάσειο Νοσοκομείο αποτελεί αναμφίβολα ένα από τα λίγα νοσοκομεία παγκοσμίως με τόσο μεγάλο αριθμό κλινών ΜΕΘ σε σχέση με το σύνολο κλινών του, αναδεικνύοντας την υψηλού επιπέδου παρακολούθηση των νοσηλευόμενων ασθενών του», αναφέρει

στη συνομιλία μας ο παθολόγος-εντατικολόγος και Συντονιστής Διευθυντής του Τομέα Αναισθησιολογίας & Εντατικής Θεραπείας, Σταύρος Δημόπουλος. Στον τρίτο όροφο βρίσκονται οκτώ κλίνες, τέσσερα δίκλινα δωμάτια, που προορίζονται επίσης για μεταμοσχευμένους ασθενείς, αυτούς που βρίσκονται στο στάδιο της ανάρρωσης και χρειάζονται αυξημένη φροντίδα. Κι εδώ γίνεται απολύτως ξεκάθαρο γιατί το Ωνάσειο λειτουργεί ως καταλύτης του εθνικού δικτύου μεταμοσχεύσεων. Αξίζει επίσης να τονιστεί ότι οι νοσηλείες παρέχονται χωρίς κανένα οικονομικό κόστος για τους ασθενείς. «Το νέο Ωνάσειο Νοσοκομείο μάς δίνει τη δυνατότητα να εφαρμόσουμε την πιο σύγχρονη προσέγγιση στην Καρδιοχειρουργική. Με προηγμένα χειρουργεία, υβριδικές αίθουσες και ψηφιακή υποστήριξη στη λήψη αποφάσεων, μπορούμε πλέον να προσφέρουμε πιο ακριβείς, λιγότερο επεμβατικές και ασφαλέστερες επεμβάσεις. Η μετάβαση αυτή δεν είναι μόνο κτιριακή∙ είναι μια πραγματική αναβάθμιση της φροντίδας που λαμβάνουν οι ασθενείς μας», επισημαίνει στο σημείο αυτό ο καρδιοχειρουργός, αναπληρωτής διευθυντής στο Γ’ Καρδιοχειρουργικό Τμήμα, Δημήτρης Αυγερινός. Η απροσδόκητη αίσθηση ηρεμίας του δεύτερου ορόφου σε απορροφά. Εκεί βρίσκεται ο αποκλειστικά παιδιατρικός τομέας του νέου Ωνασείου, η «καρδιά της καρδιάς» του νοσοκομείου. Το Ωνάσειο Παίδων είναι μια υπερσύγχρονη, πλήρως εξοπλισμένη παιδιατρική μονάδα, σχεδιασμένη ώστε να προσφέρει ασφάλεια, ζεστασιά και προηγμένη φροντίδα στους μικρούς ασθενείς και στις οικογένειές τους. Η νέα εξελιγμένη εκδοχή περιλαμβάνει δύο σταθμούς νοσηλείας που θα φιλοξενούν παιδιά με συγγενείς καρδιοπάθειες, από νεογνά λίγων ημερών μέχρι εφήβους, λίγο μετά την έξοδό τους από τη ΜΕΘ. Στα δωμάτια έχει ληφθεί υπόψη και κάτι ακόμη, που συχνά μένει εκτός σχεδιασμού: η σταθερή παρουσία των γονιών. Για τον λόγο αυτό υπάρχει η κατάλληλη υποδομή, ώστε να μπορούν να μένουν δίπλα στα παιδιά τους, όχι απλώς να τα επισκέπτονται. Παράλληλα, σε απόσταση λίγων μόλις βημάτων, υπάρχει ένας φωτεινός παιδότοπος, ενώ λίγο πιο πέρα βρίσκεται ένας μικρός χώρος μελέτης, μια υπενθύμιση ότι η καθημερινότητα των παιδιών μπορεί να συνεχιστεί, έστω και μέσα στο νοσοκομείο. Ένα σύγχρονο σύστημα τηλεμετρίας καταγράφει συνεχώς τα ζωτικά δεδομένα και τα μεταφέρει αυτόματα στον ψηφιακό ιατρικό φάκελο κάθε παιδιού, διαμορφώνοντας μια εικόνα που ανανεώνεται αδιάκοπα. «Πλέον μπορούμε να νοσηλεύουμε και παιδιά με μικρό σωματικό βάρος τα οποία χρήζουν μεταμόσχευσης νεφρού, κάτι που παλαιότερα ήταν εφικτό μόνο σε μονάδες του εξωτερικού», μου εξηγούν. «Το Ωνάσειο Παίδων, τμήμα του Ωνάσειου Νοσοκομείου, αποτελεί ένα από τα πιο σύγχρονα παιδιατρικά νοσοκομεία της Ελλάδας και της Ευρώπης. Δημιουργήθηκε με τη δωρεά και τη στήριξη του Ιδρύματος Ωνάση, με στόχο την παροχή υψηλού επιπέδου ιατρικών υπηρεσιών σε παιδιά και εφήβους, ανεξαρτήτως κοινωνικής ή οικονομικής κατάστασης. Το Ωνάσειο Παίδων βρίσκεται δίπλα στο ήδη υπάρχον Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο, και αποτελεί συνέχεια του οράματος του Αριστοτέλη Ωνάση για τη βελτίωση της δημόσιας υγείας στην Ελλάδα», δηλώνει από την πλευρά του ο διευθυντής του Καρδιοχειρουργικού Τμήματος Συγγενών Καρδιοπαθειών Παίδων-Ενηλίκων, Δημήτρης Μπόμπος. Και συνεχίζει: «Το νοσοκομείο μας συνεργάζεται με το μεγαλύτερο παιδιατρικό νοσοκομείο της Ευρώπης, το Great Ormond Street Hospital, είναι πλήρως εξοπλισμένο με την πιο προηγμένη ιατρική τεχνολογία, διαθέτει μονάδες εντατικής θεραπείας νεογνών και παιδιών και εξειδικευμένα εργαστήρια και κλινικές για την αντιμετώπιση

Το νέο κτίριο του Ωνάσειου Νοσοκομείου Φωτό: Στέλιος Τζέτζιας

Παιδότοπος στο Ωνάσειο Παίδων Φωτό: Γιάννης Σιούλης

Δημήτρης Αυγερινός, Καρδιοχειρουργός, Αναπληρωτής Διευθυντής στο Γ’ Καρδιοχειρουργικό Τμήμα Φωτό: Πάρις Ταβιτιάν

LiFO 20.11.25

21

ΥΓΕΙΑ

22

LiFO

20.11.25

Νέο Ωνάσειο Νοσοκομείο. Το νοσοκομείο του μέλλοντος. Υβριδικό χειρουργείο με σύστημα Biplane, που προσφέρει ταυτόχρονη απεικόνιση σε δύο επίπεδα, ενισχύοντας την ακρίβεια και την ασφάλεια των επεμβάσεων. Φωτό: Στέλιος Τζέτζιας

LiFO 20.11.25

23

ΥΓΕΙΑ σύνθετων παιδιατρικών παθήσεων, ενώ παρέχει μηχανική υποστήριξη καρδιάς με προοπτική ανάπτυξης και προγράμματος μεταμοσχεύσεων καρδιάς. Παράλληλα, λειτουργεί και ως κέντρο εκπαίδευσης και έρευνας, προσφέροντας στους γιατρούς και το νοσηλευτικό προσωπικό τη δυνατότητα συνεχούς επιμόρφωσης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη φροντίδα των παιδιών σε ένα περιβάλλον που προάγει όχι μόνο τη σωματική αλλά και την ψυχική υγεία. Το νοσοκομείο στηρίζει επίσης τις οικογένειες των μικρών ασθενών, προσφέροντας ψυχολογική υποστήριξη. Το Ωνάσειο Παίδων αποτελεί ένα μεγάλο βήμα προς ένα καλύτερο και πιο δίκαιο σύστημα παιδιατρικής περίθαλψης στη χώρα μας, αποδεικνύοντας πως η συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα μπορεί να φέρει απτά οφέλη για την κοινωνία και τα παιδιά του μέλλοντος».

Σ

τον πρώτο όροφο βρίσκονται οι μονάδες εντατικής θεραπείας –παιδιατρική και μεταμοσχευτική– καθώς και τα υβριδικά χειρουργεία. Η παιδιατρική ΜΕΘ διαθέτει δώδεκα κλίνες, δύο από τις οποίες βρίσκονται σε θαλάμους απομόνωσης. Το σημαντικό εδώ, μεταξύ άλλων, είναι ότι μπαίνει άπλετο φυσικό φως από κάθε πλευρά, διατηρώντας την αίσθηση της ημέρας και της νύχτας, μια φαινομενικά απλή λεπτομέρεια, που δεν συνηθίζεται στις ΜΕΘ, αλλά εδώ σκοπεύει να αλλάξει ριζικά την εμπειρία ενός παιδιού, μιας οικογένειας αλλά και των ανθρώπων που εργάζονται

εκεί. Ολόκληρη η μονάδα είναι πλήρως ψηφιοποιημένη και διαθέτει ειδικά φίλτρα αέρα, αυτόνομα συστήματα αποστείρωσης, δυνατότητα αιμοκάθαρσης σε κάθε κρεβάτι. «Είναι ένας χώρος σχεδιασμένος για παιδιά με συγγενείς καρδιοπάθειες που χειρουργούνται ή πρόκειται να χειρουργηθούν, αλλά και για μικρούς μεταμοσχευμένους ασθενείς», μου εξηγούν. Στον ίδιο τομέα συναντά κανείς και τις θερμοκοιτίδες: εντατική φροντίδα για νεογνά, μικρά σώματα που παλεύουν από την πρώτη μέρα της ζωής τους. Καθώς περιηγούμαι στους υπερσύγχρονους χώρους, συνειδητοποιώ κάτι που συχνά μας διαφεύγει: η ιατρική δεν είναι μόνο επιστήμη. Είναι και αρχιτεκτονική, είναι ψυχολογία, είναι μια μορφή φροντίδας που απλώνεται σε κάθε λεπτομέρεια, ακόμη και στις πιο αθέατες. «Το Παιδοκαρδιολογικό Τμήμα του Ωνασείου είναι ένα κέντρο αφιερωμένο στην παροχή ολιστικής φροντίδας και μακροχρόνιας υποστήριξης σε κάθε οικογένεια, από την εμβρυϊκή ηλικία έως την προχωρημένη ενήλικη ζωή των ασθενών. Ως παιδοκαρδιολόγος με εξειδίκευση στην απεικόνιση δεν μπορώ παρά να είμαι ενθουσιασμένη με τη μετάβαση στο νέο παιδιατρικό νοσοκομείο, με φιλικές προς τα παιδιά εγκαταστάσεις και τεχνολογικό εξοπλισμό αιχμής σε όλο το φάσμα της απεικόνισης, από τον εμβρυϊκό και παιδιατρικό υπέρηχο μέχρι τη μαγνητική τομογραφία καρδιάς. Ακόμη, θεωρώ ότι με τη μετάβαση στην πλήρη ψηφιοποίηση και τη δημιουργία του μεταμοσχευτικού κέντρου ανοίγονται επιπλέον δυνατότητες για διεπιστημονικές συνεργασίες και έρευνα», λέει η παιδοκαρδιολόγος, Επιμελήτρια A’

Νικομάχη Καρακωστάνογλου, Δωμάτιο Δύναμης Φωτό: Στέλιος Τζέτζιας

Δέσποινα Τάση-Παπαθέου, Αναπληρώτρια Διευθύντρια του εργαστηρίου Βιοπαθολογίας Φωτό: Πάρις Ταβιτιάν

Δημήτρης Μπόμπος, Διευθυντής του Καρδιοχειρουργικού Τμήματος Συγγενών Καρδιοπαθειών Παίδων-Ενηλίκων Φωτό: Πάρις Ταβιτιάν

24

LiFO

Ιωάννης Ντάσης, Χημικός Φωτό: Πάρις Ταβιτιάν

20.11.25

στον τομέα Συγγενών Καρδιοπαθειών Παίδων & Ενηλίκων του Καρδιολογικού Τμήματος Συγγενών Καρδιοπαθειών Παίδων & Ενηλίκων, Τάνια Κουρτίδου. Στη συνέχεια συναντώ τον Σπύρο Λινάρδο, νοσηλευτή, προϊστάμενο του Αιμοδυναμικού Εργαστηρίου, ο οποίος δηλώνει: «Το Ωνάσειο βρίσκεται σε μια νέα εποχή ιατρικής ακρίβειας και εξατομικευμένης φροντίδας, όπου η τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργούν ως πολύτιμοι σύμμαχοι του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού, αναλύοντας δεδομένα και υποστηρίζοντας τη λήψη αποφάσεων». Πίσω του, όση ώρα συζητάμε, σχεδόν σαν σκηνικό από ιατρική σειρά υψηλής παραγωγής δημοφιλούς πλατφόρμας, ξεδιπλώνεται ο εξοπλισμός της «επόμενης ημέρας»: ένας υπερσύγχρονος αξονικός τομογράφος, ένα προηγμένο σύστημα μαγνητικής τομογραφίας, μηχανήματα ειδικά σχεδιασμένα για επεμβάσεις στα αγγεία και στην καρδιά, και –ίσως το πιο εντυπωσιακό– το ρομποτικό αγγειογραφικό σύστημα επόμενης γενιάς. Το τελευταίο αξιοποιεί αλγόριθμους τεχνητής νοημοσύνης για να ενισχύει τη ρομποτική του ευελιξία, επιτρέποντας στους γιατρούς να κινούνται γύρω από τον ασθενή με ακρίβεια χιλιοστού. Η πρόσβαση στα αγγεία γίνεται ασφαλέστερη, ο χρόνος μειώνεται, και η εμπειρία του ασθενούς βελτιώνεται αισθητά. Αυτή η τεχνολογική αναβάθμιση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία στα νέα, υβριδικά χειρουργεία του Ωνασείου, όπου η κλασική χειρουργική και η προηγμένη απεικόνιση συνυπάρχουν απολύτως ενσωματωμένες. Εδώ αλλάζει ριζικά ο τρόπος που πραγματοποιούνται οι επεμβάσεις. Πρόκειται για επεμβατικές αίθουσες όπου, δίπλα στα χειρουργικά εργαλεία, υπάρχουν μηχανήματα απεικόνισης τελευταίας τεχνολογίας, όλα μέσα σε ένα πλήρως αποστειρωμένο περιβάλλον. Αυτός ο συνδυασμός επιτρέπει στους γιατρούς να βλέπουν κυριολεκτικά «μέσα» στο σώμα με τρισδιάστατες εικόνες υψηλής ανάλυσης, σε πραγματικό χρόνο. Όπως μας λέει ο κ. Λινάρδος: «Στις καρδιολογικές και αγγειοχειρουργικές επεμβάσεις αυτό μεταφράζεται σε λιγότερο επεμβατικές τεχνικές, πιο ασφαλείς διαδρομές προς την καρδιά και τα αγγεία, και –κυρίως– ταχύτερη ανάρρωση για τον ασθενή». Το εξελιγμένο σύστημα υπερήχων, που δίνει κρυστάλλινες εικόνες της καρδιάς την ώρα της επέμβασης, επιτρέπει την ακριβή τοποθέτηση βαλβίδων ή τη διόρθωση πολύπλοκων προβλημάτων χωρίς μεγάλο, ανοιχτό χειρουργείο. Όλα γίνονται εκεί, στην ίδια αίθουσα, χωρίς μετακινήσεις, χωρίς καθυστερήσεις. Ασφάλεια, ακρίβεια, ταχύτητα, αυτός είναι ο στόχος. Μάλιστα, λίγο προτού βρεθώ στο παλιό κτίριο, παρατηρώ ξανά τα ρομποτικά συστήματα επεμβάσεων σε αγγεία και καρδιά, τα οποία εντυπωσιάζουν με τις δυνατότητές τους, αφού μειώνουν την ακτινοβολία για τους ασθενείς και το προσωπικό και προσφέρουν μεγαλύτερη ακρίβεια στους χειρισμούς. Διαμορφώνεται έτσι ένα περιβάλλον όπου οι πιο σύνθετες επεμβάσεις πραγματοποιούνται με την ελάχιστη δυνατή παρέμβαση στο σώμα. Το αποτέλεσμα είναι σαφές: μεγαλύτερη ασφάλεια, λιγότερες επιπλοκές και αισθητά συντομότερος χρόνος ανάρρωσης για τους ασθενείς. Περπατώντας στους διαδρόμους του Εθνικού Μεταμοσχευτικού Κέντρου, τα συστήματα απεικόνισης υψηλής ακρίβειας και οι οθόνες που αναλύουν δεδομένα σε πραγματικό χρόνο τραβούν αμέσως το βλέμμα μου. Όσο συνεχίζεται η ξενάγηση, συνειδητοποιώ ότι η μεγαλύτερη καινοτομία του νέου Ωνασείου δεν βρίσκεται μόνο στα ίδια τα μηχανήματα αλλά και στον τρόπο με τον οποίο όλα αυτά συνδέονται μεταξύ τους: από τον ψηφιακό φάκελο του ασθενούς, που ενημερώνεται αυτόματα σε κάθε στάδιο της πορείας του, μέχρι τα συστήματα παρακολούθησης που ειδοποιούν προληπτικά το προσωπικό, προτού ακόμη παρουσιαστεί πρόβλημα. «Η νοσηλευτική υπηρεσία είναι ο πυρήνας και η δύναμη της φροντίδας», δηλώνει η Χρύσα Παναγιώτου, διευθύντρια της Νοσηλευτικής Υπηρεσίας στο Ωνάσειο Νοσοκομείο. Και προσθέτει: «Στο Ωνάσειο Νοσοκομείο, η Νοσηλευτική Υπηρεσία επιτελεί κεντρικό ρόλο με συνέχεια, επιστημονική γνώση και ευθύνη απέναντι στον άνθρωπο. Συντονίζει και οργανώνει κάθε στάδιο της νοσηλείας, υποστηρίζοντας τον ασθενή σε όλα τα επίπεδα. Ο ψηφιακός φάκελος, οι καινοτόμες υποδομές και η μεταμοσχευτική δραστηριότητα δημιουργούν νέες προκλήσεις που απαιτούν συνδυασμό εξειδίκευσης και επαγγελματικής εγρήγορσης, αλλά και νέες απαιτήσεις, τις οποίες οι νοσηλευτές

Τάνια Κουρτίδου, Παιδοκαρδιολόγος, Επιμελήτρια A’ στον τομέα Συγγενών Καρδιοπαθειών Παίδων & Ενηλίκων Φωτό: Πάρις Ταβιτιάν

καλούνται να υπηρετήσουν με ακρίβεια, επαγρύπνηση και ενσυναίσθηση. Η φροντίδα δεν είναι μια αυτονόητη πράξη· είναι πράξη ευθύνης και σχέση εμπιστοσύνης. Από το παιδί έως τον μεταμοσχευμένο ασθενή, οι νοσηλευτές είναι σταθερά εκεί – με επιστημονική επάρκεια, ανθρώπινη προσέγγιση και καθοριστική συμβολή». Δεν πρόκειται για μια απλή ανακαίνιση ή μια τυπική κτιριακή επέκταση αλλά για μια ολιστική προσέγγιση, μια πραγματική επανεκκίνηση: το πλήρως ανανεωμένο Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο, το νεοσύστατο Ωνάσειο Εθνικό Μεταμοσχευτικό Κέντρο και το Ωνάσειο Παίδων συνθέτουν πλέον ένα ενιαίο οικοσύστημα υγείας, χτισμένο πάνω σε ψηφιακή υποδομή αιχμής. Σε αυτό το πλαίσιο, η τεχνητή νοημοσύνη παίζει κεντρικό ρόλο στη διάγνωση και στη λήψη κλινικών αποφάσεων, μεταμορφώνοντας ριζικά τον τρόπο με τον οποίο παρέχεται η φροντίδα. Άλλωστε, δεν είναι τυχαίο ότι ο Πρόεδρος του Ιδρύματος Ωνάση, Αντώνης Σ. Παπαδημητρίου, δήλωσε την ημέρα των εγκαινίων: «Το νέο Ωνάσειο είναι η τελευταία λέξη της ιατρικής επιστήμης και τεχνολογίας». Αξίζει επίσης να υπενθυμίσουμε ότι η αποκλειστική δωρεά του Ιδρύματος Ωνάση ανέρχεται σε 82 εκατομμύρια ευρώ, καλύπτοντας την κατασκευή του νέου κτιρίου, την πλήρη ανακαίνιση του Καρδιοχειρουργικού Κέντρου καθώς και την προμήθεια ιατρικού εξοπλισμού ύψους 25 εκατ. ευρώ. Σήμερα, το ενιαίο Ωνάσειο διαθέτει 185 κλίνες νοσηλείας και 54 κλίνες ΜΕΘ, ενώ ήδη προγραμματίζονται επιπλέον επενδύσεις ύψους 10 εκατομμυρίων ευρώ στο πλαίσιο του προγράμματος «Νοσοκομείο του Μέλλοντος». Κλείνω την ξενάγηση με το «Δωμάτιο Δύναμης». Δίπλα στον χώρο αναμονής, σχεδόν κρυμμένο από τα βλέμματα των διερχομένων, υπάρχει ένα δωμάτιο που δεν μοιάζει με τίποτα άλλο από αυτά που μπορείς να δεις στο νοσοκομείο. Είναι ένας χώρος που δημιούργησε η εικαστικός Νικομάχη Καρακωστάνογλου, ένας τόπος περισυλλογής μέσα σε ένα περιβάλλον που κατά κανόνα κινείται σε ρυθμούς επείγοντος. Ένα δωμάτιο φτιαγμένο για εκείνες τις στιγμές που κάποιος χρειάζεται λίγη σιωπή για να συνεχίσει, μια μικρή παύση για να επαναπροσδιορίσει τις σκέψεις του, να διαχειριστεί φόβους, προσμονές, ή απλώς την κούραση μιας μεγάλης ημέρας. Ο χώρος έχει σχεδιαστεί λαμβάνοντας υπόψη τις εφημερίες των γιατρών και το άγχος των συγγενών που περιμένουν έξω από χειρουργεία. Απευθύνεται όμως και στους ίδιους τους ασθενείς, που ίσως θέλουν να σταθούν για λίγο μόνοι, να αναλογιστούν τι σημαίνει μια επερχόμενη επέμβαση, μια διάγνωση, η επιστροφή στη ζωή. Η αρχιτεκτονική του μοιάζει να αγκαλιάζει τον επισκέπτη: έχει σχήμα μήτρας, σαν ένα περίβλημα προστασίας που κλείνει απαλά γύρω σου. Στο κέντρο, ένας μεγάλος κρύσταλλος, που ταξίδεψε από τη Βραζιλία στην Αριζόνα και από εκεί στην Αθήνα, ο οποίος έχει δουλευτεί ώστε να θυμίζει καρδιά. Ο φωτισμός της Ελίζας Αλεξανδροπούλου κινείται με τον δικό του ρυθμό, αλλάζει απαλά ακολουθώντας τις ώρες της μέρας. Μια τεχνητή αυγή ανατέλλει και δύει μέσα στο δωμάτιο. Κι ενώ ο χώρος μοιάζει σχεδόν ακινητοποιημένος, το ηχητικό περιβάλλον που έχουν επιμεληθεί η Αφροδίτη Παναγιωτάκου και ο Μανώλης Μανουσάκης ενισχύει αυτή την αίσθηση ψυχικής γαλήνης. Ήχοι από τη φύση –τζιτζίκια, γκιόνηδες, μια θάλασσα που σιγοψιθυρίζει– δημιουργούν την αίσθηση ότι μεταφέρεσαι αλλού, σε μια εξοχή της Μεσσηνίας ή σ’ ένα βουνό της Ηπείρου. Μια ουσιαστική υπενθύμιση ότι ακόμη και μέσα σε ένα περιβάλλον τόσο προηγμένο τεχνολογικά, οι άνθρωποι εξακολουθούν να χρειάζονται κάτι θεμελιώδες: μια στιγμή αληθινής ηρεμίας. Καθώς βγαίνω από το κτιριακό συγκρότημα και αντικρίζω το τεράστιο «Ω» στην πρόσοψη, μου γίνεται ξεκάθαρο ότι το νέο Ωνάσειο δεν έρχεται απλώς να καλύψει ένα κενό. Δημιουργεί ένα νέο σημείο αναφοράς. Ένα μοντέλο νοσοκομείου που ανοίγει στην Ελλάδα μια εντελώς διαφορετική συζήτηση για το πώς πρέπει να λειτουργεί η υγεία σήμερα. Και μάλιστα όχι σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά στην πράξη.

Χρύσα Παναγιώτου, Διευθύντρια Νοσηλευτικής Υπηρεσίας Φωτό: Πάρις Ταβιτιάν

LiFO 20.11.25

25

q Γεννήθηκα και μεγάλωσα στον Υμηττό, που ήταν μια περιοχή πολύ αλλιώτικη από αυτό που είναι σήμερα. Μέναμε σε μια μονοκατοικία, με αυλή και πηγάδι, είχε μια μεγάλη συκιά κι εγώ από τότε είχα πολλά γατιά, μέσα και έξω από το σπίτι, και με μάλωναν οι γονείς μου γιατί το παραξήλωνα. Εξακολουθώ να έχω την ίδια σχέση με τα ζώα και αυτή είναι η ωραιότερη και η πιο γλυκιά μου «αρρώστια», μια σχέση αδιαπραγμάτευτη.

q Ήμασταν μια τετραμελής οικογένεια, παραδοσιακή, αγαπημένοι μεταξύ μας. Ο πατέρας μου ήταν αυτοκινητιστής,

Τραγουδίστρια. Γεννήθηκε στον Υμηττό, ζει στη Γλυφάδα.

q Η μαμά μου ήθελε να γίνει τραγουδίστρια αλλά δεν της το επέτρεψαν. Η γιαγιά μου είχε ωραία φωνή, ο πατέρας μου επίσης. Έτσι κι εγώ από μικρούλα, προτού μιλήσω καλά καλά, τραγουδούσα από το πρωί που ξυπνούσα μέχρι το βράδυ. Το τραγούδι ήταν στο αίμα μου. Ο πατέρας μου κάθε Κυριακή έβαζε Νίκο Γούναρη και ακούγαμε στο μαγνητόφωνο, ήταν ο αγαπημένος του. Αγαπούσε τα ελαφρά τραγούδια, δεν ακούγαμε λαϊκά. Το πρώτο που θυμάμαι να λέω είναι ένα δημοτικό τραγούδι, «Το μαντίλι μου έχει πέσει κάτω στο νερό». Και μετά ήρθε στη ζωή μου η «Άγια Νύχτα», αυτό το τραγούδι με μάγεψε, ήμουνα ευτυχισμένη όταν το τραγουδούσα, προτού πάω σχολείο. Η μαμά μου έβλεπε μέσα από εμένα τα όνειρά της να πραγματοποιούνται, το ίδιο και μια θεία μου, που κι εκείνη ήθελε να γίνει τραγουδίστρια. Έτσι, οι δυο τους έγιναν υποστηρίκτριές μου. Ο πατέρας μου καταλάβαινε ότι δεν θα το γλιτώσει, ότι τελικά με το τραγούδι θα ασχοληθώ, αλλά έλεγε «προέχουν τα μαθήματα». Πού να το φανταστεί ότι στην Α’ γυμνασίου θα τραγουδούσα επαγγελματικά.

q Στο δημοτικό είχα έναν δάσκαλο που στα διαλείμματα ή όταν τελειώναμε τα μαθήματα με έβαζε να τραγουδάω στην τάξη ή στην αυλή του σχολείου. Αυτές ήταν οι πρώτες εμφανίσεις μου μπροστά σε κοινό, τραγουδούσα Βίκυ Λέανδρος, Νάνα Μούσχουρη, Μαρινέλλα και όλοι περνούσαν ωραία μαζί μου. Ήμουνα ένα χαρούμενο παιδί, ανέμελο και δεν θυμάμαι στη ζωή μου να κάνω κάτι πιο πολύ από το να τραγουδάω, αυτό έκανα διαρκώς και με αυτό είναι συνδεδεμένες όλες οι αναμνήσεις μου. Και δεν πιστεύω ότι θα μπορούσα να κάνω κάτι άλλο καλύτερα, αν και με ό,τι καταπιάνομαι τα καταφέρνω, είμαι στοχοπροσηλωμένη και δεν δέχομαι την αποτυχία.

q Η μαμά μου και η θεία μου με πήγαν στα ταλέντα του Οικονομίδη, ήταν τότε στην οδό Σκαραμαγκά, απέναντι από το Πολυτεχνείο. Ήμουνα 11 χρονών και είχα ετοιμάσει να τραγουδήσω το «Ο πατέρας μου, η μάνα κι ο αδερφός μου θέλουν να πάρω τον πιο πλούσιο του κόσμου», αλλά το είπε κάποια άλλη πριν από εμένα. Στο πιάνο ήταν ο Μίμης Πλέσσας και μου λέει η μαμά μου «πήγαινε και πες του να πεις ένα δικό του τραγούδι». Και έτσι έγινε. Ζήτησα να πω το « Έκλαψα χθες» – μάλιστα για να φτάσω το μικρόφωνο που ήταν στερεωμένο πολύ ψηλά με ανέβασαν σε μια καρέκλα. Με άκουσαν, μου έδωσε την ευλογία του ο Πλέσσας και ο Οικονομίδης είπε «είσαι η μικρή μεγάλη μου αποκάλυψη» και έτσι με παρουσίασε στο «Άλσος», στην πρώτη μου επαγγελματική εμφάνιση σε κοινό. Κάποιος με άκουσε τότε και με συμβούλευσε να πάω σε μια σχολή. Έτσι πήγα στη σχολή του Κώστα Κλάββα, στην οδό Νίκης, και άρχισα μαθήματα φωνητικής. Έδωσα εξετάσεις στη ραδιοφωνία και πέρασα με την πρώτη – τότε έδιναν μεγάλοι καλλιτέχνες και τους έκοβαν, περνούσαν με την έκτη και την έβδομη φορά. Ηχολήπτης τότε στη ραδιοφωνία ήταν ο Χρήστος Μουραμπάς που είχε δική του ορχήστρα και μου πρότεινε να τραγουδάω μαζί τους για να αποκτήσω εμπειρία, να πάρω τον αέρα. Οι εμφανίσεις αυτές με την ορχήστρα του γίνονταν σε ξενοδοχεία, σε χοροεσπερίδες, κι έτσι βρέθηκα από 13 ετών να τραγουδάω επαγγελματικά – αλλά με συνόδευαν πάντα η μητέρα μου ή ο πατέρας μου.

ΜΠΈΣΣΥ ΑΡΓΥΡΆΚΗ

στη συνέχεια έγινε ασφαλιστής, η μητέρα μου νοικοκυρά, όπως συνήθιζαν οι γυναίκες της εποχής της. Ο πατέρας μου ήταν ο αρχηγός, δυναμικός, αυστηρός, αυτός που είχε την ευθύνη, έφερνε τα χρήματα στο σπίτι. Σήμερα, άντρες και γυναίκες δουλεύουν ασταμάτητα, τρέχουν όλη μέρα και δεν φτάνουν τα χρήματα για να ζήσουν. Τα πράγματα άλλαξαν και όλοι κάνουν μεγάλο αγώνα. Από αυτή την άποψη, τότε είχαμε λιγότερα, αλλά είχαμε και πολύ διαφορετικές, ίσως και μικρότερες ανάγκες. Η μητέρα μου ήταν γλυκιά, τα υπέμενε όλα και πάντα ηρεμούσε τα πράγματα, αλλά με τα χρόνια καταλάβαμε ότι η αυστηρότητα του πατέρα μου καθόρισε το πώς διαμορφώθηκαν οι χαρακτήρες μας στην πορεία και γίναμε αυτό που γίναμε η αδελφή μου κι εγώ.

q Στην ορχήστρα έπαιζε μπάσο για χόμπι ο Δημήτρης Κωνσταντάρας και είχε κι έναν φίλο, τον τραγουδιστή Άκη Παυλίδη, που ήθελε να τον αναδείξει και να τον στείλει στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Είχε γράψει τότε ένα τραγούδι, την «Ηλεκτρονική Εποχή» – και τώρα που μιλάμε, σκέφτομαι ότι κακώς δεν το λέω στο πρόγραμμά μου, αυτό είναι τραγούδι της εποχής μας. Πήγαμε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης το 1973, πήρα βραβείο ερμηνείας. Ήμουνα 16 χρονών, υπέγραψα και συμβόλαιο στη Phonogram. Την επόμενη χρονιά επέμεινε ο Δημήτρης Κωνσταντάρας και ξαναπήγα στο Φεστιβάλ με τις «Καμπάνες», αλλά η αποφασιστικής σημασίας χρονιά για την καριέρα μου ήταν το 1975, όταν, αφού δοκιμάστηκαν διάφορες φωνές για ένα ντουέτο με τον Ρόμπερτ Ουίλλιαμς, αποφάσισαν ότι η δική μου φωνή ταίριαζε καλύτερα. Πήγαμε στη Θεσσαλονίκη με τον Ρόμπερτ –δεν ήμασταν ακόμα ζευγάρι αλλά ταιριάζαμε πολύ, και φωνητικά και στη σκηνή– και πήραμε το πρώτο βραβείο με το «Σαν ένα όνειρο».

ΟΙAΘΗΝΑΊΟΙ

q Τότε μόλις είχα τελειώσει το σχολείο κάνοντας σκονάκια, γιατί δεν γινόταν αλλιώς. Έπεσα με τα μούτρα στο τραγούδι,

26

LiFO

αρχίσαμε εμφανίσεις σε νυχτερινά μαγαζιά και σε αναψυκτήρια, έκανα έναν προσωπικό δίσκο και μετά κάναμε με τον Ρόμπερτ το «Ρόμπερτ και Μπέσσυ». Τότε τα κέντρα ήταν μια πολυτέλεια, είχε σημασία η νυχτερινή έξοδος. Ακόμα θυμάμαι τις γυναίκες που φορούσαν ό,τι καλύτερο είχαν για να έρθουν. Αλλά και τα μεγάλα κέντρα είχαν τρομερές ορχήστρες, απίθανα μπαλέτα, ο κόσμος δεν πετούσε γαρίφαλα, μόνο γαρδένιες υπήρχαν, και τα προγράμματα ήταν διαχωρισμένα: εμείς ήμασταν στο μοντέρνο και ακολουθούσε το λαϊκό. Σήμερα, έπειτα από πολλά σκαμπανεβάσματα στη νύχτα, νομίζω ότι τα κέντρα έχουν πολύ προσεγμένα προγράμματα κι αυτό μου αρέσει, γιατί ο κόσμος αυτά τα καταλαβαίνει και τα εκτιμά πολύ. Έχουν πολύ καλούς μουσικούς, έχουν βγει πολύ ωραίοι νέοι τραγουδιστές και τραγουδίστριες. Αυτό που έχει αλλάξει σε κέντρα και σε πολλές μουσικές σκηνές είναι ότι έχει μπερδευτεί το λαϊκό με το μοντέρνο. Να ξέρεις, αν είχα τρόπο σήμερα, θα είχα κάνει μια δισκογραφική και θα στέγαζα όσους νέους ανθρώπους έχουν ταλέντο.

q Για μια πολύ μεγάλη περίοδο δούλευα ασταμάτητα. Υπήρχαν μέρες που είχα αναψυκτήριο με δυο παραστάσεις και μετά πήγαινα και στο κέντρο για να τραγουδήσω, έτρεχα σαν τρελή. Η ζωή μου ήταν ένας αγώνας δρόμου, αλλά ήμουνα νέα και είχα αντοχές. Επειδή με ρωτάς αν το ’κανα για το μεροκάματο, ειλικρινά, μόνο για το μεροκάματο δεν το έκανα. Ποτέ στη ζωή μου δεν πίεσα και δεν απαίτησα να πάρω παραπάνω χρήματα. Αν γυρίσω τον χρόνο πίσω και το σκεφτώ, δεν θυμάμαι ποτέ να μου είπαν «θα πάρεις τόσα» και να απαντήσω «δεν δέχομαι». Πήγαινα με αυτά που μου πρότειναν, όχι από φόβο, αλλά γιατί αυτό ήταν η ζωή μου – αν δεν τραγουδούσα, θα πέθαινα. Εμένα το μυαλό μου ήταν να βγω να τραγουδήσω κι αυτό έκανε τη ζωή μου πολύχρωμη. Ευτυχία για μένα ήταν η ώρα που έπιανα το μικρόφωνο, αυτή ήταν η δύναμή μου. Με τα χρήματα δεν είχα ποτέ καλή σχέση, όπως τα έβγαζα, τα χάλαγα. Αλλά δεν έχω παράπονα, απεναντίας, είμαι ευγνώμων, μια χαρά έχω ζήσει και έχω προκόψει και με το παραπάνω. Τα περισσότερα χρήματα πήγαιναν στα ρούχα μου· έδινα κι εκεί όσα μου ζητούσαν, γιατί δεν μπορούσα να παζαρεύω. Πήγαινα σε σχεδιαστές, στον Μανούσκο, τα κεντούσε η Ζερμπούλη, η οποία κατόπιν κεντούσε για Άραβες, έραβε η Κάτια Γκίγκιλα, η αδερφή της τραγουδίστριας Τζίνας Σπηλιωτοπούλου, που είχε τρομερές ιδέες και έχω φορέσει μοναδικά ρούχα της και πολύ ακριβά. Τα ρούχα μου τα έφτιαχνε η αφρόκρεμα, τα βλέπω σήμερα και θαυμάζω τα χρυσά χέρια που τα έραψαν. Ξέρεις με τι άλλο δεν είχα σχέση; Με την γκρίνια για τη σειρά που θα έμπαινε το όνομά μου, για την ταμπέλα, για τη θέση στο

απο την αργυρω μποζωνη φωτογραφιeσ: παρισ ταβιτιαν

20.11.25

τραγουδι για παντα Στη ζωή θέλω να είμαι ειλικρινής, ευθύς και συνεπής σε όσα λέω, αλλά μια φορά τον πάτησα τον όρκο μου, όταν υποσχέθηκα στον άντρα μου προτού παντρευτούμε ότι δεν θα ξανατραγουδήσω, ότι θα σταματήσω – αλλά μπορείς να σταματήσεις τους καταρράκτες του Νιαγάρα; Κι εκείνος, που αγαπούσε τη δουλειά του και δούλευε σκληρά, το κατάλαβε ότι χωρίς το τραγούδι ήμουνα δυστυχισμένη.

LiFO 20.11.25

27

Στις 23 και τις 30 Δεκεμβρίου η Μπέσσυ Αργυράκη τραγουδά στην Αθήνα, στη στοά Σπυρομήλιου, στο Citylink.

πρόγραμμα. Δεν ασχολήθηκα ποτέ και καλά έκανα, στο τέλος μόνο σπατάλη χρόνου είναι αυτά, σε δηλητηριάζουν, κι εγώ από ένστικτο δεν άφησα τίποτα να λερώσει τη χαρά που είχα όταν τραγουδούσα.

q Το τραγούδι της Γιουροβίζιον, το «Μάθημα σολφέζ», το είχαν προτείνει σε άλλες τραγουδίστριες πριν από μένα και αρνήθηκαν, κάποιες είχαν χροιές που δεν ταίριαζαν με των υπόλοιπων, κι έτσι βρέθηκα στο υπόγειο στούντιο του Χατζηνάσιου με τον Πασχάλη, τον Ρόμπερτ και τη Μαριάννα να δοκιμάζουμε το τραγούδι. Η Μαριάννα είχε απαράμιλλη ποιότητα, δεν συναντάς τέτοια περίπτωση ταλέντου. Σχεδίασε τα ρούχα μας, χορογράφησε και έφτασε αυτό το τραγούδι να γίνει ο μεγαλύτερος σταθμός της καριέρας όλων μας. Κάναμε πάταγο, πήγαμε πολύ καλά και ήταν ένα τραγούδι ευρηματικό. Ακόμα και σήμερα, αν πήγαιναν τέσσερα νέα παιδιά να το τραγουδήσουν, θα ξεχώριζαν. Δεν έχει ηλικία αυτό το τραγούδι και δεν πάλιωσε ποτέ.

q Προτού πάω στη Γιουροβίζιον είχα πάει και σε δυο τρία διεθνή φεστιβάλ, κάτι που συνεχίστηκε και μετά. Έχω λάβει μέρος σε δεκάξι διεθνή φεστιβάλ, έχω πάρει πρώτα βραβεία και grand prix και νομίζω τίμησα τη χώρα μου με τον καλύτερο τρόπο και είμαι υπερήφανη γι’ αυτό. Το 1997 η Διεθνής Ομοσπονδία Οργανισμών Φεστιβάλ με τίμησε στις Κάννες ως την πιο πολυβραβευμένη φωνή της Ευρώπης σε διεθνή φεστιβάλ. Εκπροσώπησα την Ιαπωνία με το τραγούδι «Toshihiko», που πούλησε σχεδόν 2.500.000 αντίτυπα, και ηχογράφησα με την ετικέτα της Watanabe Company μέσα σε πέντε μέρες το πρώτο μου ιαπωνικό άλμπουμ. Τότε δεν μπορούσα να αξιολογήσω το γεγονός – που ήταν άθλος για μια Ελληνίδα τραγουδίστρια και ακόμα μπαίνει σε compilations στην Ιαπωνία. Από αυτή την επιτυχία δεν πήρα δραχμή, είχαν υπογράψει οι παραγωγοί μου. Δεν ξέρω αν κάποιοι έχτισαν σπίτια από αυτό, είναι σκανδαλώδες και άδικο και ντρέπομαι που το λέω, θα με νομίζουν χαζή. Ταξίδεψα πολύ στα φεστιβάλ και έκανα επιτυχίες σε πολλές χώρες. Στην Τουρκία είχα βγει σε ένα parade ντυμένη Μεγαρίτισσα –για να τιμήσω την καταγωγή του άντρα μου– με μια ελληνική σημαία, στη Βουλγαρία, στην Τσεχοσλοβακία, στην Ιρλανδία, στη Λιθουανία, στην Αίγυπτο, στο Αζερμπαϊτζάν, στην Πολωνία.

q Ξέρω ότι με αγαπούν και ότι τα τραγούδια μου είναι ακόμα δημοφιλή, αλλά έχω και την αίσθηση ότι οι φαν μου –και ζητώ συγγνώμη αν τους έχω απογοητεύσει– έπρεπε να έχουν και νέα δείγματα από την Μπέσσυ, γιατί η φωνή μου κρατάει ακόμα. Αυτό δεν μπόρεσα να τους το εξασφαλίσω, ίσως γιατί δεν με πήρε κάποια εταιρεία να ψάξουμε καινούργια ή να κάνουμε διασκευές σε παλιά κομμάτια. Από το ρεπερτόριό μου, θα ξεχωρίσω το «Κορμί κι αλάτι», που πραγματικά είναι ένα απίθανα διαχρονικό τραγούδι. Από το 1981 που κυκλοφόρησε δεν έχει υπάρξει φορά να μη μου ζητήσουν να το τραγουδήσω. Νομίζω, είναι το τραγούδι που λατρεύουν οι γκέι, όπως λατρεύουν και την τραγουδίστρια, όπως τους λατρεύω κι εγώ. Είναι ένα υπέροχο, ενθουσιώδες κοινό. Πριν από μια εβδομάδα τραγούδησα σε ένα γκέι πάρτι στη Θεσσαλονίκη, στις 3 Δεκεμβρίου τραγουδάω στο Enola gay club. Το να είσαι gay icon δεν μπορείς ούτε να το σχεδιάσεις στρατηγικά ούτε να το προβλέψεις. Είναι κάποιοι καλλιτέχνες που τους έχουν ξεχωρίσει οι γκέι και τους αγαπούν, η Σίρλεϊ Μπάσεϊ, η Ντόνα Σάμερ, η Μαρινέλλα, η Άννα Βίσση. Για μένα είναι βαθιά τιμητική αυτή η σχέση, είναι σχέση ζωής και λατρείας, με στηρίζουν και τους στηρίζω, τους τιμώ, γιατί είναι ένα κοινό που όταν αγαπήσει, το κάνει με πάθος και το εκδηλώνει κάθε φορά, σε κάθε μας συνάντηση. Κάνεις καινούργιο συκώτι όταν τραγουδάς σε αυτό το κοινό. Είναι οι πιο εορταστικές εμφανίσεις που μπορεί να κάνει ένας καλλιτέχνης, πηγή χαράς και ζωής, βλέπεις τον κόσμο με άλλα μάτια, με μάτια ανοιχτά, αυτό είναι για μένα το πιο σημαντικό.

ΟΙ ΑΘΗΝΑΙΟΙ Μπέσσυ Αργυράκη

ΙNFO

q Με τον Ρόμπερτ δουλέψαμε πολλά χρόνια μαζί. Όταν ξεκινήσαμε, δεν ήμασταν ζευγάρι, γίναμε στη διαδρομή και μου έγραψε υπέροχα τραγούδια, με κορυφαίο το «Σαν ένα όνειρο» που είναι πάντα το στολίδι του προγράμματός μου. Ακόμα και σήμερα το βάζουμε με τη φωνή του και κάνω δεύτερη φωνή, στη μνήμη του, και ο κόσμος το τραγουδάει και ανάβει τα κινητά σαν να ανάβει κεριά. Ο Ρόμπερτ ήταν ένας άνθρωπος χαμηλών τόνων, εξαιρετικός μουσικός, μελωδός, και στα χρόνια που ήμασταν μαζί δεν άκουσα ούτε μια φορά να πει κακή κουβέντα για κανέναν.

q Όταν τραγουδούσα στη Νεράιδα, αρχές του ’80, ήμασταν με τον Ρόμπερτ στα χωρίσματα. Σκεφτόμουν «αν δεν έχεις έναν άνθρωπο να σε περιμένει στο σπίτι, τι να τα κάνεις τα λουλούδια που σου στέλνουν;». Και η Έφη Σαρρή, με την οποία τραγουδούσαμε μαζί, αποφάσισε και μου έκανε μυστικά «προξενιό» και μου γνώρισε τον γυναικολόγο Λευτέρη Νικόλιζα. Ήμασταν στο σπίτι της και μπαίνει ένας άνθρωπος κομψός, σοβαρός, κούκλος, με μάτια καταπράσινα – δεν είπαμε πολλά, ούτε πήγε το μυαλό μου στο σχέδιο της Έφης. Με πήρε κάποια στιγμή τηλέφωνο, βγήκαμε για έναν καφέ, πήγα από το ιατρείο του και τον βλέπω που κόνταινε τις κουρτίνες, είπα «αμάν, αυτός είναι και νοικοκύρης». Αυτό με ενδιέφερε, ούτε τα χρήματα με ένοιαζαν ούτε ήθελα να αποκομίσω κάτι. Ήθελα να έχω μια σταθερότητα, να ζήσω την αγάπη και το ενδιαφέρον πέρα από ανταγωνισμούς και εγωισμούς. Ο Λευτέρης ήρθε και με ζήτησε από τους γονείς μου –που, όπως καταλαβαίνεις, χάρηκαν που πήρα γιατρό– κουστουμαρισμένος, με λουλούδια, πολύ ρομαντικά πράγματα που σήμερα τα θεωρούμε ξεπερασμένα. Αυτόν τον ωραίο τύπο τον ερωτεύτηκα πολύ και με ερωτεύτηκε, μπορώ να βασίζομαι σε αυτόν, έχει μεγαλώσει τα παιδιά μας με τον καλύτερο τρόπο. Αγαπιόμαστε, έχουμε ζήσει και ζούμε πολύ καλά. Ο γιος μου σπούδασε στην Ελβετία, έγινε σεφ, δούλεψε εκεί για πολλά χρόνια, τώρα είναι εδώ και δραστηριοποιείται αλλιώς. Η κόρη μου έχει δικό της κανάλι στο YouTube, δουλεύει πολύ σκληρά. Δεν το κρύβω, είμαι υπερήφανη για τα παιδιά μου, το παλεύουν και τους στηρίζουμε γιατί αυτός είναι ο ρόλος των γονιών, κανένας άλλος.

q Στη ζωή θέλω να είμαι ειλικρινής, ευθύς και συνεπής σε όσα λέω, αλλά μια φορά τον πάτησα τον όρκο μου, όταν υποσχέθηκα στον άντρα μου προτού παντρευτούμε ότι δεν θα ξανατραγουδήσω, ότι θα σταματήσω – αλλά μπορείς να σταματήσεις τους καταρράκτες του Νιαγάρα; Κι εκείνος, που αγαπούσε τη δουλειά του και δούλευε σκληρά, το κατάλαβε ότι χωρίς το τραγούδι ήμουνα δυστυχισμένη, έκλαιγα μόνη μου, κρυφά, το έβλεπε όταν πηγαίναμε σε μαγαζιά ότι μαράζωνα. Από την άλλη, ήμουν κι ένας άνθρωπος που δεν θυμόταν τον εαυτό του να μη δουλεύει.

q Προσπάθησα να τηρήσω την υπόσχεσή μου να κάνω επιλεκτικά εμφανίσεις –η αγάπη μου για το

Το να είσαι gay icon δεν μπορείς ούτε να το σχεδιάσεις στρατηγικά ούτε να το προβλέψεις. Είναι κάποιοι καλλιτέχνες που τους έχουν ξεχωρίσει οι γκέι και τους αγαπούν, η Σίρλεϊ Μπάσεϊ, η Ντόνα Σάμερ, η Μαρινέλλα, η Άννα Βίσση.

τραγούδι με έκανε να κάνω και λάθη–, αλλά θεωρώ πολύ σημαντικό ότι έχω πολύ κόσμο που με αγαπάει ακόμα και τον ευχαριστώ. Τραγουδάω για τη νεολαία και οι νέοι τραγουδάνε τα τραγούδια μου, αυτό είναι τεράστια ικανοποίηση, με ακολουθούν πιστά, ενώ έχω να κάνω δισκογραφία από το 1983. Σκέψου ότι με αυτά τα τραγούδια που ηχογράφησα μέσα σε μια δεκαετία περίπου συνεχίζω να έχω μια καριέρα που δεν προκάλεσε ποτέ τη δημοσιότητα, δεν την επεδίωξε. Ούτε σκάνδαλα ούτε πιπεράτα έχω να αφηγηθώ, η ζωή μου, νομίζω, είναι σκανδαλωδώς νορμάλ. Το μόνο αθεράπευτο πάθος μου είναι πως είμαι αθεράπευτα γλυκατζού.

q Τα τραγούδια μου τα τραγουδάνε 17χρονα παιδιά, μου στέλνουν απίστευτα μηνύματα, αυτό με κάνει να νιώθω αιωνίως έφηβη. Από την άλλη, έχω περάσει τα εξήντα και η καριέρα μου μετρά πάνω από μισό αιώνα. Μεγαλώνω, φοβάμαι –όπως όλοι– τον θάνατο, τα γηρατειά, την αρρώστια, αλλά είμαι ευγνώμων που ζω και είμαι ακόμα δραστήρια. Αν έλεγα ότι έχω παράπονα με τον χρόνο, θα ήμουν αχάριστη, γιατί μέσα στα χρόνια έχω ζήσει τα πάντα, έχω ανθίσει πολλές φορές – τι άλλο μπορείς να ζητήσεις; Έχω μάθει σε αυτό το ταξίδι, στην τροχιά που ο καθένας μας διανύει, να είμαι ευτυχισμένη με πολύ απλά πράγματα, με αυτά που προσπερνάμε ή περιφρονούμε. Στέκομαι σε αυτά και ευχαριστώ τον Θεό που μου συνέβη ή το ζω, γιατί αυτά γεμίζουν τη ζωή μου με φως. Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

28

LiFO

20.11.25

876

30

THE WEEK Όσα ξεκινάνε αυτή την εβδομάδα

32

ΣΙΝΕΜΑ Οι νέες ταινίες της εβδομάδας

34

ΘΕΑΤΡΟ Πώς να εξοντώσετε τα λίπη

36

BIBΛΙΟ Έλεν Ντε Γουίτ: Η απίστευτη ιστορία της συγγραφέως του «Τελευταίου Σαμουράι»

38

BIBΛΙΟ Μαρία Μήτσορα «Ζήτα Ήτα Θήτα»

ΜΟΥΣΙΚΗ

Las Ninyas Del Corro Μια μουσική συνάντηση μεγατόνων, για πρώτη φορά σε αθηναϊκό έδαφος. Το ασταμάτητο δίδυμο από την Ισπανία, Las Ninyas Del Corro, ενώνει τις δυνάμεις του με τις 0-100 Σειρένε, Sci-Fi River και DJ Pitsouni για μια μοναδική συναυλία χωρίς προηγούμενο. Η Laüra Bonsai και η Felinna Vallejo συναντήθηκαν το 2015 στα freestyle cyphers της Βαρκελώνης και από τότε ραπάρουν με πάθος, συνέπεια και άποψη. Εκφράζουν το πνεύμα της golden era του χιπ χοπ μέσα από μια ματιά άρρηκτα δεμένη με την καθημερινότητα του δρόμου, συνδυάζοντας αιχμηρό κοινωνικό σχολιασμό με καλλιτεχνική συνοχή και ξεκάθαρη ταυτότητα.

22/11, 21:00, Arch Club, Κρήτης 1 & Πέτρου Ράλλη 29, είσοδος: 18 ευρώ

LiFO 20.11.25

29

the week

με την πραγματικότητα, την ψευδαίσθηση με την αποκάλυψη. Το έργο βασίζεται σε κείμενα του δραματουργού αλλά και στα απομνημονεύματά του.

23/11-14/12, Ρεκτιφιέ, λεωφ. Κωνσταντινουπόλεως 119, Αθήνα, είσοδος: από 10 ευρώ

6 ΦΕΣΤΙΒΑΛ MIRfestival: Μετά το χτύπημα η σιωπή, κι όσα χωρούν εκεί

STOEP TH S PR ES

ΘΕΑΤΡΟ 20 - 26 νοε μ β ρ ιου 2 0 25

1 ΠΑΡΤΙ SEDS Lifestyle w/ Funk Tribu

4 ΘΕΑΤΡΟ Οιδίποδας

Ο Funk Tribu, μια από τις πιο φωτεινές παρουσίες της nu-trance και του neo-futuristic ήχου, έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα και στο Oddity.

Support οι Até & Salin, Mattik.

Από το West End του Λονδίνου στην Αθήνα. Η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση για άλλη μια χρονιά φιλοξενεί έναν σπουδαίο ξένο σκηνοθέτη στην πρώτη του συνεργασία με Έλληνες ηθοποιούς. Ο διεθνώς αναγνωρισμένος Βρετανός σκηνοθέτης και θεατρικός συγγραφέας Ρόμπερτ Άικ υπογράφει μια εκρηκτική διασκευή του Οιδίποδα, μετατρέποντάς την κλασική τραγωδία σε ένα σκοτεινό, συναρπαστικό πολιτικοοικογενειακό θρίλερ που θα μας καθηλώσει. Δυνατές ερμηνείες από κορυφαίους Έλληνες ηθοποιούς, ανατροπές, μυστικά και συγκρούσεις που κόβουν την ανάσα.

22/11, 23:30, Oddity Club, Ηρακλειδών 61, είσοδος: από 20 ευρώ

2 ΘΕΑΤΡΟ Οι ζωντανοί Οι Ζωντανοί είναι ένα παραμύθι που αφηγούνται μια γυναίκα, ένας άντρας κι ένα ηλεκτρικό μπάσο. Μιλά για ένα παιδί που πάει να βρει τον φόβο, διασχίζει τις θάλασσες και φτάνει σε μια μαύρη γη, βουτά σ’ ένα πηγάδι και τρέχει στο υπόγειο σιδερένιο δάσος να βρει νερό. Εκεί συναντά το θεριό και παλεύει μαζί του.

21/11-21/12, H.UG, Μελιταίων 14, Αθήνα, Παρ.-Κυρ. 21:00, είσοδος: 12-15 ευρώ

3 ΘΕΑΤΡΟ Oops! Λέμε «Oops!» απολογητικά, υποκριτικά ή για ένα ατύχημα που προκαλέσαμε. Για κάτι που δήθεν δεν περιμέναμε να γίνει κατ’ αυτόν τον τρόπο ή να έχει τέτοιο αποτέλεσμα. Για μια μικρή αναποδιά, μια ατυχία ή μια στραβοτιμονιά. Μια παραγωγή των Nova Melancholia.

απο τη μαρια παππα

30

LiFO

21-23 & 28-30/11, 5-7, 12-14 & 19-21/12, 21:00, Μ54, Μενάνδρου 54, Ομόνοια, είσοδος: 15 ευρώ

20/11-28/12, Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, λεωφ. Συγγρού 107-109, Αθήνα, Πέμ.-Σάβ.

20:30, Κυρ. 14:00

5 ΘΕΑΤΡΟ Ο λίθος της τρέλας Η παράσταση αντλεί έμπνευση από τη μορφή της Ρόουζ, της αδελφής του Tενεσί Ουίλιαμς, η οποία υποβλήθηκε σε λοβοτομή σε νεαρή ηλικία, γεγονός που σφράγισε ανεξίτηλα τον ψυχισμό του συγγραφέα και καθόρισε την πορεία και το έργο του. Η Ρόουζ λειτουργεί ως δραματουργικός άξονας, συνδέοντας τη μνήμη με τη λήθη, τη φαντασία

Μέσα στο ναρκοπέδιο, μου είπαν πως θα μάθω να χορεύω Το έργο είναι εμπνευσμένο από ένα πραγματικό γεγονός: τον βιασμό ενός γκέι αγοριού που αναδείχθηκε στο πλαίσιο του ελληνικού #MeToo. Με τη συγκατάθεσή του, η μαρτυρία του αποδίδεται σκηνικά μέσω μιας μυθοπλαστικής μεταγραφής. Έτσι, αρθρώνεται ένας ευρύτερος κοινωνικοπολιτικός στοχασμός σχετικά με τα όρια και τις παραβιάσεις του σώματος, αλλά και τις επεξεργασίες και τους μετασχηματισμούς των τραυματικών συμβάντων, με κριτικό βλέμμα απέναντι στις συστημικές έμφυλες, ταξικές και σεξουαλικές σχέσεις εξουσίας.

24/11-23/12, KET, Κύπρου 91Α & Σικίνου 35Α, Κυψέλη, Δευτ.Τρ. 21:00, είσοδος: από 10 ευρώ

Tο ευρηματικό, συναρπαστικό αθηναϊκό φεστιβάλ έρχεται και πάλι να προσγειωθεί στην πόλη. Σαν ένας μικρός διαστημικός σταθμός σε ένα παράλληλο σύμπαν, φέρνει μαζί του μοναδικά καλλιτεχνικά πρότζεκτ από τον χώρο όπου η περιπέτεια ανάμεσα στη σκηνή, την εικόνα, τον ήχο, τους ερμηνευτές, τους «θεατές», τις ιδέες, την πόλη και τους πολίτες ανοίγει νέους ορίζοντες. Το επιμελητικό βλέμμα της Χριστιάνας Γαλανοπούλου συναντά τη δημιουργική ματιά δεκαέξι καλλιτεχνών ή σχημάτων και παρουσιάζει ισάριθμα πρότζεκτ, τα περισσότερα από τα οποία έχουν δημιουργηθεί ειδικά για το φεστιβάλ, σε μια πληθώρα χώρων πολιτισμού αλλά και απρόσμενων χώρων της ευρύτερης Αθήνας.

21-30/11, σε διάφορα σημεία της Αθήνας

7 ΜΟΥΣΙΚΗ Mulatu Astatke

Ο Mulatu Astatke είναι ένας από τους πιο διακεκριμένους μουσικούς και ενορχηστρωτές της Αιθιοπίας, γνωστός κυρίως για τη ριζική αλλαγή που έφερε στη μουσική της χώρας την εποχή του «Swinging Addis», στα τέλη της δεκαετίας του ’60 και τη δεκαετία του 1970. Είναι ο θρυλικός «πατέρας» της μουσικής που o ίδιος ονόμασε «ethio jazz». O 81χρονος θρύλος έρχεται επιτέλους στην Αθήνα για μια από τις τελευταίες εμφανίσεις του προτού αποσυρθεί οριστικά από το συναυλιακό τοπίο.

25/11, 20:30, Christmas Theatre, λεωφ. Βεΐκου 137, Γαλάτσι, είσοδος: 32 ευρώ

8 ΘΕΑΤΡΟ Offelia Ένας αβανγκάρντ θίασος επιχειρεί να παρουσιάσει μια μεταμοντέρνα εκδοχή του Άμλετ. Μια εβδομάδα πριν από την πρεμιέρα, τα παρασκήνια μετατρέπονται σε ένα εκρηκτικό μείγμα μεταξύ νοσηρότητας και ευαισθησίας που δεν μπορεί παρά να οδηγήσει σε μοιραίες συνέπειες. Μέσα από πρόβες, συγκρούσεις και πάθη, αναδύεται η ωμή πραγματικότητα των παρασκηνίων. Δυσλειτουργικές σχέσεις, δυναμικές εξουσίας, μυστικά και εύθραυστες ισορροπίες εκτυλίσσονται μπροστά στα μάτια του θεατή, φέρνοντας στο φως την άγρια όψη της δημιουργίας αλλά και ένα εγκληματικό σχέδιο που υποβόσκει, έτοιμο να ανατρέψει τα πάντα.

20.11.25

EKΔΗΛΩΣΕΙΣ

ΧΟΡΟΣ

Η θρυλική Martha Graham Dance Company, η σπουδαιότερη και μακροβιότερη ομάδα σύγχρονου χορού της Αμερικής, γιορτάζει τα εκατοστά της γενέθλια κι έρχεται στην Αθήνα για έξι μοναδικές παραστάσεις. Η Μάρθα Γκράχαμ ίδρυσε την ομάδα της το 1926 και με τη φυσική της δύναμη και το ερευνητικό μυαλό της δημιούργησε ένα καινοτόμο χορογραφικό έργο με πραγματικά παγκόσμια εμβέλεια και επιρροή. Η μέθοδος και η τεχνική της άλλαξε για πάντα την αισθητική του σύγχρονου χορού. Η Τεχνική Γκράχαμ τροφοδότησε τις επόμενες γενιές χορογράφων και πολλών μαθητών της, όπως είναι ο Άλβιν Έιλι, η Τουίλα Θαρπ, ο Μερς Κάνιγκχαμ, ο Γουίλιαμ Φορσάιθ.

20-23/11, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Βασ. Σοφίας & Κόκκαλη, είσοδος: 35-110 ευρώ

Στην πρώτη της ατομική έκθεση στην Αθήνα, η Allegra Corbo παρουσιάζει μια σειρά από υφασμάτινα πανό τυπωμένα στο χέρι, που συνομιλούν με την ξυλογραφία και τις τεχνικές των παραδοσιακών περίτεχνων ξυλογραφικών σφραγίδων, δημιουργώντας ένα σύγχρονο εικαστικό τελετουργικό. Με πάνω από τριάντα χρόνια δραστηριότητας στα εικαστικά, στην περφόρμανς και στις site-specific εγκαταστάσεις, η Corbo κινείται με ευχέρεια ανάμεσα σε υβριδικές γλώσσες, συνυφαίνοντας χειρωνακτικούς πειραματισμούς, τη μνήμη και τη σχέση με τον χώρο.

φωτο: σπύρος κοντός

The First and The Future

20/11-13/12, Etch Ink, Αργυρουπόλεως 16 και Αρματολών & Κλεφτών 20, Λυκαβηττός

10 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Εγώ, ο Ανδρέας Βουτσινάς Μια ιστορική αναδρομή στη ζωή και το έργο του σπουδαίου σκηνοθέτη, ηθοποιού και δασκάλου του θεάτρου Ανδρέα Βουτσινά με τίτλο Εγώ, ο Ανδρέας Βουτσινάς σε επιμέλεια Ίριδας Κρητικού, αρχαιολόγου και ιστορικού της τέχνης, Σταμάτη Γκίκα, ηθοποιού και επιμελητή εκδόσεων, και Μάριου-Άγγελου Βουτσινά, εικαστικού. Ακολουθούμε τον εκρηκτικό βίο του πολυτάλαντου δημιουργού, απολαμβάνοντας άγνωστες λεπτομέρειες μέσα από τα πολύτιμα και εφήμερα αντικείμενα των εμμονικών συλλογών του, τις επιστολές και τα άλλα προσωπικά κατάλοιπα και τεκμήρια της πυκνής καθημερινότητάς του.

24/11-24/1/2026, Ελληνοαμερικανική Ένωση, Mασσαλίας 22, Κολωνάκι, Δευτ.-Παρ. 12:0020:00, Σάβ. 10:00-14:00

11 ΘΕΑΤΡΟ Η εκδίκηση του Φώτη

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Βελτιώσεις Μέσα από την επιλογή φωτογραφιών και βίντεο από τον Νικόλα Βεντουράκη, η γκαλερί μετατρέπεται σε συνεργείο αλλά όχι εντελώς. Ο θεατής διεισδύει σε θραύσματα: εργαλεία που έχουν μείνει σε έναν πάγκο, σωρούς από παλιά έγγραφα, γωνιές όπου η σκόνη συσσωρεύεται ως σιωπηλή μαρτυρία. Παράλληλα, η αναλογική φωτογραφία αποτελεί τον εννοιολογικό πυρήνα του έργου. Η χρήση ληγμένων φωτοευαίσθητων υλικών εισάγει την τύχη, το λάθος και τη φθορά ως εγγενείς συνθήκες της δημιουργίας της εικόνας.

21/11-23/12, Callirrhoë, Σίνα 9, Αθήνα, Τρ.-Τετ., Παρ.

11:00-19:00, Πέμ.

11:00-20:00, Σάβ.

12:00-16:00

Ο Φώτης γεννήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Από την εφηβεία του και έπειτα, κλείστηκε στο παιδικό του δωμάτιο και δεν βγήκε ποτέ ξανά. Δεν αντέχει τον κόσμο, είναι πολύ διαφορετικός από εκείνον. Η τηλεόραση γίνεται η μόνη του παρέα. Το παράθυρό του στον κόσμο. Μπερδεύεται, εκπαιδεύεται, τραυματίζεται, μαθαίνει να κάνει χιούμορ, να κρίνει, να ελπίζει και μας αφηγείται πώς και πόσο η ελληνική τηλεόραση της δεκαετίας του ’90 τον έφτιαξε και τον κατέστρεψε.

Το βλέμμα στρέφεται στο διάστημα διασχίζοντας ένα ερείπιο.

Η ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΤΟΥ ΝΥΧΤΕΡΙΝΟΥ ΟΥΡΑΝΟΥ είναι μια βαθιά ανθρώπινη κίνηση.Τι αλ-

λάζει όμως όταν αυτή η χειρονομία συμβαίνει μέσα σε ένα βιομηχανικό ερείπιο, εκεί όπου η φθορά και τα ίχνη του χρόνου συνδέονται, μέσα από το βλέμμα μας, με το άπειρο του ουρανού; Από αυτή τη συνθήκη ξεπήδησε το Cosmic Theatre, ένα καλλιτεχνικό πρότζεκτ που γεννήθηκε από τη σύμπραξη της Μαριλένας Κρανιώτη και του Έκτορα Θεουλάκη. Η Κρανιώτη, εικαστικός και απόφοιτη της ΑΣΚΤ, δουλεύει με μέταλλο, φως και ήχο, δημιουργώντας εγκαταστάσεις που συνομιλούν με φιλοσοφικές και μεταφυσικές έννοιες. Ο Θεουλάκης, με βάση το Λουξεμβούργο και το Βερολίνο, συνδυάζει τα εφαρμοσμένα μαθηματικά με την ψηφιακή τέχνη και τον ήχο, στήνοντας immersive περιβάλλοντα, όπου το υποκειμενικό και το αντικειμενικό συναντιούνται. Μαζί δημιούργησαν μια έκθεση και σειρά performance στον πρόσφατα ανακαινισμένο χώρο .sympan στον Πειραιά – ένα κτίριο που διατήρησε τα ίχνη της παλιάς του ζωής, ενώ ταυτόχρονα ανοίχτηκε σε μια νέα χρήση. Στα εγκαίνια, που έγιναν στις 24 Οκτωβρίου, ο χώρος ενεργοποιήθηκε από τα έργα της Ναταλίας Μαντά, της Μάρθας Παναγιωτοπούλου, της Irene Ragusini, του Γιάννη Μάντζαρη, του Μάριου Σταμάτη, του Δημήτρη Ταμπάκη και του Πάνου Αλεξιάδη, του Γιώργου Τσεριώνη, της Έλλης Αντωνίου, του Looper, του Louis Philippe Scoufaras και του Παύλου Κουτσέλου αλλά και του Πέτρου Ευσταθιάδη (με την ευγενική χορηγία της γκαλερί Δύο Χωριά) και τον αστερισμό αντικειμένων και ήχων των BLIP. Στο κέντρο της εμπειρίας βρέθηκε η αυλή –το «παράθυρο προς τον ουρανό»– που λειτούργησε ως χώρος συλλογικής περισυλλογής. Εκεί, στις 5 Νοεμβρίου, η Nalyssa Green, o Kristof και ο Tsolimon τραγούδησαν κάτω από το πιο φωτεινό φεγγάρι της χρονιάς, ενώ στις 16 Νοεμβρίου, με τη βροχή των Λεοντιδών να σκίζει τον ουρανό, οι Monodroids, Poor J’Darr, BLIP και VRDR μετέτρεψαν τον χώρο σε ένα περιβάλλον αλληλεπίδρασης ρυθμών και συχνοτήτων. Το Cosmic Theatre ήταν εδώ για να επιτρέψει στους επισκέπτες να βιώσουν τη φαντασμαγορία του βλέμματος που στρέφεται διερευνητικά προς έναν νυχτερινό ουρανό, τώρα καδραρισμένο από ένα βιομηχανικό ερείπιο. Αιτωλικού 7, Πειραιάς (χώρος .sympan). Η έκθεση θα παραμείνει ανοιχτή μέχρι τις 23/11 (finissage 22.11 & last day 23.11 με ενεργοποιήσεις και performance), Ημέρες και ώρες: Τετ.-Παρ. 17:00-21:00, Σάβ.Κυρ. 11:00-15:00 & 17:00-21:00

φωτο: ιωάννα φακίνου

9 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ May All Creatures Be Happy

Cosmic Theatre

the week

24/11-23/12, Θέατρο Σημείο, Χαριλάου Τρικούπη 4 (πίσω από το Πάντειο Πανεπιστήμιο), Καλλιθέα, Δευτ.-Τρι. 21:00, είσοδος: από 18 ευρώ

24/11/25-6/1/26, bijoux de kant, Hood Art Space, Πολυκλείτου 21, Μοναστηράκι, Δευτ.Τρ. 21:15, είσοδος: 12-14 ευρώ

LiFO 20.11.25

31

Σινεμά

στη σκέψη που μοιράζεται μαζί μας; Αυτόν τον διάλογο ανοίγει ο Ντάουγκερουντ, βάζοντας σε τοποθεσίες δηλωτικές της νορβηγικής πρωτεύουσας την Τζοάν, μια ηρωίδα που παύει να είναι μοιραία όταν αποφασίζει να ερμηνεύσει τα σκόρπια και αντικρουόμενα αισθήματά της μέσα από πειθαρχημένη πρόζα. Για να αποφευχθεί η σύγχυση, τα Όνειρα, αν και κυκλοφορούν στις κινηματογραφικές αίθουσες τρίτα στη σειρά, αποτελούν το δεύτερο μέρος της τριλογίας των ιστοριών του Όσλο με γενικότερο τίτλο «Sex/Dreams/Love», και δεν έχουν καμία σχέση με την παλιότερη τριλογία του Όσλο, του –γνωστότερου στους σινεφίλ– Νορβηγού Γιοακίμ Τρίερ, ούτε βέβαια με τα επίσης φετινά Όνειρα του Μίτσελ Φράνκο. Ασυνήθιστο δείγμα autofiction στο σινεμά, αν και ευρέως διαδεδομένη τεχνική στη λογοτεχνία, από τον Σελίν και τον Τζόις ως τον Μπουκόφσκι, τον Ροθ και την Ανί Ερνό, η κινηματογραφική υλοποίηση μιας μυθιστορηματικής αυτοβιογραφίας γοήτευσε τον πρόεδρο της κριτικής επιτροπής στο Φεστιβάλ Βερολίνου, Τοντ Χέινς, που της έδωσε τη Χρυσή Άρκτο. ΑΙΓΛΗ 2 - ΔΑΝΑΟΣ 1,2 - ΔΙΑΝΑ - ΕΛΛΗ - ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟΣ ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗ ΛΑΪΣ 2 - ΣΙΝΕΑΚ

Wicked: Μέρος δεύτερο WICKED: FOR GOOD

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Τζον Τσου ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Σίνθια Ερίβο, Αριάνα Γκράντε,

Τζόναθαν Μπέιλι ΣΥΝΟΨΗ: Η Έλφαμπα είναι πια η διαβόητη Κακιά

Μάγισσα της Δύσης, όπου αγωνίζεται για την ελευθερία των Σιωπηλών Ζώων. Η Γκλίντα, από την άλλη, έχει αναδειχθεί σε λαμπερό σύμβολο του Καλού.

απο toν θοδωρη κουτσογιαννοπουλο

Όνειρα Η ταινία μοιάζει με το μυθιστόρημα μιας σοβαρής έφηβης που ζωντανεύει μέσα από τη δική της αφηγηματική προοπτική. ΣΥΝΟΨΗ: Η Τζοάν ερωτεύεται για πρώτη φορά – τη

δασκάλα της. Για να διατηρήσει ζωντανά τα συναισθήματα και τις εμπειρίες της, καταγράφει όσα νιώθει και ζει. Όταν η μητέρα και η γιαγιά της διαβάζουν αυτά τα γραπτά, αρχικά σοκάρονται, σύντομα όμως διακρίνουν τη λογοτεχνική τους αξία.

«

Αριστούργημα Πολύ Καλό Καλό Ικανοποιητικό Μέτριο Κακό

32

LiFO

Ο

ι λέξεις που θέλεις να πεις είναι αδύνατον να ειπωθούν μια συνηθισμένη μέρα σε ένα σχολείο στο Όσλο», ακούγεται να περιγράφει άβολα τις σκέψεις της η 17χρονη Τζοάν. Ωστόσο, ολόκληρη η ταινία κατακλύζεται από την ημερολογιακή καταγραφή του κεραυνοβόλου έρωτά της με την καθηγήτριά της στα γαλλικά, τη Γιοχάνα, και καθορίζεται από τις επιπτώσεις της ορμητικής επιθυμίας που νιώθει δυνατά και για πρώτη φορά. Τα Όνειρα, που παίχτηκαν για πρώτη φορά στη χώρα μας στις πρόσφατες Νύχτες Πρεμιέρας, είναι ένα κομψό δράμα που αποφεύγει την ηθικολογία γύρω από ένα ακανθώδες θέμα (που συχνά αντιμετωπίζεται με αδρές διαχωριστικές γραμμές και στερεοτυπικές κινηματογραφικές αφηγήσεις) και στρέφει την προσοχή του στα θολά, λεπτά όρια μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας. Σε σενάριο και σκηνοθεσία του

σημαντικού Νορβηγού συγγραφέα Νταγκ Γιόχαν Ντάουγκερουντ, χτίζεται πάνω στη λογοτεχνικότητα της φόρμας του, αν και ξεφεύγει από το κυρίαρχο και συχνά εξαντλητικό voice over του προς μια ανθρώπινη, πιο συναισθηματική τροπή στο τελευταίο μέρος. Τα Όνειρα μοιάζουν με το μυθιστόρημα μιας σοβαρής έφηβης που ζωντανεύει μέσα από τη δική της αφηγηματική προοπτική. Η Τζοάν μοιάζει παγιδευμένη στην εμμονή της, κουρασμένη από την ιδέα του ανεκπλήρωτου, χαμένη σε μηχανικές κινήσεις χωρίς νόημα, ώσπου βρίσκει την κατάλληλη αφορμή να αποκαλύψει τον τρόπο που εκφράζει τον έρωτά της και ταυτόχρονα να αναμετρηθεί με τις τρεις γυναίκες που τη διαμορφώνουν: τη γυναίκα που ερωτεύεται, τη συγγραφέα γιαγιά της, που ενθουσιάζεται από τη γραφή της και την ενθαρρύνει να δημοσιεύσει την ιστορία της, και την ανήσυχη μητέρα της, η οποία, αν και δεν είναι ακριβώς πρότυπο για εκείνη, βρίσκει το συμβάν ενδιαφέρον και θέλει να μάθει τι έχει συμβεί. Αυτό ακριβώς αναζητά και ο θεατής ανάμεσα στις γραμμές: πρόκειται για υπαρκτή σχέση ή για ένα αποκύημα της πυρετώδους φαντασίας της, ένα ερωτικό όνειρο το οποίο έχει λάβει μυθιστορηματικές διαστάσεις

INFO DREAMS ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ:

Νταγκ Γιόχαν Ντάουγκερουντ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟYΝ:

Έλα Όβερμπιε, Σελόμε Εμνέτου

Πού είχαμε μείνει; Η Έλφαμπα τρέπεται σε άτακτη φυγή, παρεξηγημένη και δακτυλοδεικτούμενη από το πολύχρωμο σύμπαν, καταραμένη χωρίς ουσιαστικά να φταίει, φορτωμένη με λίγες λάθος κινήσεις. Οι πολλές καλές της πράξεις δεν φαίνεται να της δίνουν άφεση αμαρτιών. Ωστόσο, δεν το βάζει κάτω και δεν θα ησυχάσει αν δεν απελευθερώσει τα φυλακισμένα ζώα, παύοντας από τα αμφίβολα καθήκοντά του τον τσαρλατάνο Μάγο του Οζ, που μόνο θαυμαστός και παντοδύναμος δεν είναι. Οι ισορροπίες ανάμεσα στους φίλους και τα ζευγάρια παραμένουν εύθραυστες, ενώ η Γκλίντα εξακολουθεί να λάμπει μέσα στο ροζ συννεφάκι της, ικανοποιημένη με τον ρόλο της influencer στη φούσκα που έχει φανταστεί για τον εαυτό της. Το μιούζικαλ που σκηνοθέτησε ο Τζον Τσου συνεχίζει τη διδακτική του πορεία προς το φως σε λίγο πιο ανθρώπινους ρυθμούς, όπως ορίζει η θεατρική πηγή στην οποία βασίζεται, προειδοποιώντας τους δεκτικούς θεατές πως είναι εύκολο να τους τουμπάρουν οι πλαστές εντυπώσεις και οι χαρισματικοί λαοπλάνοι – ο κόσμος ξέρει τι θα δει, αλλά δεν είμαι σίγουρος αν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για το νόημα ή απλώς για το sing-along θέαμα. Ανάμεσα στα γνωστά (με την εξαίρεση δυο καινούργιων) τραγούδια και τα παραμυθένια σκηνικά, κρύβεται μια σαφής και προφανής μεταφορά για τον ρατσι-

20.11.25

ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΒΟΛΗ σμό και την ξενοφοβία, με τη Σίνθια Ερίβο ως συνήθως να τραγουδά για τη ζωή της, βαθιά και δυνατά, με στόμφο και συγκίνηση που χειρίζεται έξοχα, εξαργυρώνοντας τις μεγάλες ερμηνευτικές της δυνατότητες. Η Αριάνα Γκράντε είναι πάντα γλυκιά και αστεία, έχοντας πιο αβανταδόρικο φινάλε σε σχέση με το πρώτο μέρος, ενώ ο Τζεφ Γκόλντμπλουμ πρωταγωνιστεί σε ένα σαρδόνιο παρενθετικό νούμερο, το «Wonderful». Οι Ίθαν Σλέιτερ, Τζόναθαν Μπέιλι και Μισέλ Γέο είναι πιο διακοσμητικοί. Το πρόβλημα είναι πως το δεύτερο μέρος του εξαιρετικά επιτυχημένου θεατρικού μιούζικαλ μοιάζει να μην τελειώνει ποτέ, ίσα ίσα για να δικαιολογήσει τις συνολικά πέντε ώρες διάρκειας, αν συνυπολογίσουμε και τις δυο ταινίες.

VILLAGE RENTI 1,2,4,7,10 - VILLAGE MALL 2,4,7,13 VILLAGE PAGRATI 5 - VILLAGE AG.DIMITRIOS 2 - ΚΗΦΙΣΙΑ CINEMAX 2 - ΝΑΝΑ CINEMAX 2,4 - ΑΕΛΛΩ CINEMAX 4 - NANA CINEMAX 6 - ΑΕΛΛΩ CINEMAX 3 - OPTIONS ILION 4,5,6 - OPTIONS GLYFADA 1,3 - WEST CITY 1 ΚΙΝΗΜΑΤΟΘΕΑΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ-ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ 1,2

Γεια σου, Φρίντα HOLA, FRIDA

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Αντρέ Καντί, Καρίν Βεζινά

ΣΥΝΟΨΗ: Βουτάμε στην πολύχρωμη και συναρπαστι-

κή παιδική ηλικία μιας από τις διασημότερες γυναίκες στην ιστορία, της μοναδικής Φρίντα Κάλο. Δεν είναι η πρώτη φορά που η ζωή της Φρίντα Κάλο περιγράφεται κινηματογραφικά με κινούμενο σχέδιο – στο πρόσφατο ντοκιμαντέρ της Κάρλα Γκουτιέρεζ με τίτλο Frida και με αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο, που βασίζεται σε κείμενα της Μεξικανής ζωγράφου, μερικοί από τους γνωστότερους πίνακές της ζωντάνεψαν με animation. Εκτός από την πρωτότυπη προσέγγιση σε επίπεδο φόρμας, το Γεια σου, Φρίντα, η γαλλοκαναδική βιογραφία των Καντί και Βεζινά, μοιάζει με εικονογραφημένο αφήγημα που ξεδιπλώνει τη θαυμαστή παιδική ηλικία ενός αεικίνητου κοριτσιού στο επαρχιακό Κογιακάν (το σπίτι των κογιότ στην τοπική διάλεκτο), που είναι γεμάτη οικογενειακή ζεστασιά και μικρές περιπέτειες, κάτω από το πρώιμο, γοητευτικό καλλιτεχνικό πρίσμα ενός χαρούμενου, φιλομαθούς πλάσματος που έμελλε να εξελιχθεί σε μια από τις επιδραστικότερες και πιο αναγνωρίσιμες γυναίκες στην ιστορία. Με αιχμή του δόρατος το κλασικό δράμα της Τζούλι Τέιμορ, όπου πρωταγωνιστούσε η υποψήφια για Όσκαρ Σάλμα Χάγιεκ, είχαμε συνηθίσει την ιδέα της βαριάς σκιάς μιας άτυχης στον έρωτα και τη ζωή ζωγράφου, βασανισμένης από την πάθηση και τα πάθη της, την πάλη της με την πολιομυελίτιδα και την ταραχώδη σχέση της με τον Ντιέγκο Ριβέρα. Το Γεια σου, Φρίντα μάς προσφέρει τους σπόρους της δημιουργικής της φαντασίας αλλά και του κοινωνικού κλίματος που διαμόρφωσε τον χαρακτήρα της, με την επανάσταση που επηρέασε το πνεύμα της, καθώς και τις διακρίσεις και το μπούλινγκ που βίωσε για τη σωματική της αδυναμία. Κυρίως, είναι μια καθαρά παιδική ταινία, πολύχρωμη και fun, η οποία, ενώ δεν προδίδει ούτε στο ελάχιστο τη διαφορετικότητα της Φρίντα Κάλο, την προικίζει με μια φρέσκια προοπτική, που εί-

ναι μια ευχάριστη εμπειρία και ταυτόχρονα ένα εισαγωγικό μάθημα στο έργο της ζωγράφου, χωρίς διδακτική σοβαροφάνεια.

VILLAGE RENTI 1,7,9 - VILLAGE MALL 6 - VILLAGE PAGRATI 3 - VILLAGE AG.DIMITRIOS 4 - ΚΗΦΙΣΙΑ CINEMAX 2 ΝΙΡΒΑΝΑ CINEMAX 1 - WEST CITY 2 - OPTIONS ILION 1,7 - OPTIONS GLYFADA 4 - CINOBO OPERA 2 - ΓΑΛΑΞΙΑΣ 2 ΚΙΝΗΜΑΤΟΘΕΑΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ-ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ 2 ΤΡΙΑ ΑΣΤΕΡΙΑ 2 - ΑΛΙΚΗ - ΖΕΑ

Η αγάπη που απομένει THE LOVE THAT REMAINS

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Χλίνουρ Πάλμασον ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Σάγκα Γκαρντασντότιρ, Σβέ-

ριρ Γκούντνασον, Γκρίμουρ Χλίνσον ΣΥΝΟΨΗ: Η Άνα και ο Μάγκνους διασχίζουν το δύ-

σκολο μονοπάτι του χωρισμού, συνεχίζοντας παράλληλα να μεγαλώνουν τα παιδιά τους μαζί. Η εικόνα του Μάγκι, πατέρα μιας οικογένειας με τρία παιδιά, να επιπλέει μεσοπέλαγα στα παγωμένα νερά στο φινάλε της ταινίας Η αγάπη που απομένει είναι χαρακτηριστική της συναισθηματικής ρευστότητας και της τρυφερής αμηχανίας του ιμπρεσιονιστικού σινε-ημερολογίου του Χλίνουρ Πάλμασον. Στην τέταρτη ταινία του, που έκανε παγκόσμια πρεμιέρα εκτός συναγωνισμού στο Φεστιβάλ Καννών και υπεβλήθη επίσημα από την Ισλανδία στην κατηγορία του διεθνούς Όσκαρ, ο δημιουργός της Χώρας του Θεού πλαισιώνει με ονειρική πιανιστική υπόκρουση και 35άρι φιλμ μπερδεμένες σκηνές από έναν ραγισμένο γάμο: ο Μάγκνους, που όλοι αποκαλούν Μάγκι, βρίσκεται σε διάσταση με την Άνα, και όταν επισκέπτεται τα παιδιά τους, δύο αγόρια κι ένα κορίτσι σε διαφορετικές φάσεις εφηβείας, απλώς εντείνονται το χάσμα στην επικοινωνία και η δυσλειτουργικότητα, περνώντας από τη συμπόνια στην αντιπάθεια στη διάρκεια ενός χρόνου. Στις διακεκομμένες συνευρέσεις τους, κάνουν εκδρομές και αράζουν, μιλούν για συνηθισμένα θέματα και απλώς υπάρχουν μέσα από τα βλέμματα και τις παύσεις τους, όλοι μαζί και χώρια – η ζημιά έχει γίνει, η φθορά μοιάζει ανεπανόρθωτη εκ του αποτελέσματος, αλλά ανάμεσά τους, όπως δηλώνει και ο τίτλος, έχει απομείνει αγάπη και ταυτόχρονα ανθρώπινη ευγένεια σε μια ασυνήθιστη κομεντί, που δεν πιβοτάρει στη βία και εμμένει στην μπανάλ καθημερινότητα αντί να επιδίδεται σε κλισέ συγκρούσεις. Αν και ο πρωταγωνιστής είναι ο απομονωμένος πάτερ φαμίλιας σε έναν ρόλο έξω από τα νερά του, ο Πάλμασον, που έχει βάλει να παίζουν τα παιδιά του αλλά και ο αξιαγάπητος ασπρόμαυρος σκύλος του (βραβεύτηκε με το Palm Dog στις Κάννες!), δίνει τον λόγο σε όλους, προσθέτοντας στην παρατήρηση ένθετες, σουρεαλιστικές πινελιές, δανεισμένες από τις αγωνίες του καθενός αλλά και την ιδιαίτερη καλλιτεχνική ενασχόληση της Άνα. Η ματιά του σκηνοθέτη είναι προσωπική και το σύνολο περίεργο, παιγνιώδες, όμορφο και άνισο, όσο ανολοκλήρωτος και αποσπασματικός είναι και ο μεταβατικός κύκλος των πέντε μελών της οικογένειας. ΚΗΦΙΣΙΑ CINEMAX 1 - ΝΑΝΑ CINEMAX 2 - ΑΣΤΟΡ ΓΑΛΑΞΙΑΣ 2 - ΔΙΑΝΑ - NEWMAN - ΣΠΟΡΤΙΓΚ 1 - ΖΕΑ

LiFO 20.11.25

33

Θέατρο

INFO «Η ΚΟΥΖΊΝΑ» του Άρνολντ Γουέσκερ Διασκευή: Γιώργος Κουτλής, Μιχάλης Πητίδης Σκηνοθεσία: Γιώργος Κουτλής Παίζουν: Σαμουήλ Ακίνολα, Πολύδωρος Βογιατζής, Ιωάννα Δεμερτζίδου, Δανάη Καλούτσα, Ιλιάνα Καραπασιά, Γιώργος Κατσής, Ειρήνη Μακρή, Γιώργος Μπουκαούρης, Gary Salomon, Χρήστος Σαπουντζής, Μιχάλης Σαράντης, Αναστασία Στυλιανίδη, Πήτερ Τζέικς, Γιλμάζ Χουσμέν κ.ά. Θέατρο Κιβωτός, Πειραιώς 115, Γκάζι Πέμ.-Παρ. 21:00, Σάβ. 18:00 & 21:00, Κυρ., Τετ. 20:00

Πώς να εξοντώσετε τα λίπη Κριτική για την παράσταση «Η κουζίνα», σε σκηνοθεσία του Γιώργου Κουτλή.

«Κ

απο τη λουιζα αρκουμανεα

34

LiFO

αλημέρα, σεφ!». Οι φούρνοι έχουν ήδη ανάψει στη σκηνή του θεάτρου Κιβωτός, ενώ παίρνουμε τις θέσεις μας στην πλατεία. Η κουζίνα ετούτου του δευτεροκλασάτου εστιατορίου γεμίζει σιγά σιγά με απρόθυμους εργαζόμενους που καταφθάνουν για μία ακόμη μέρα εξουθένωσης μέσα στην αποφορά του τηγανητού λίπους. «Δεν με γαμάτε πρωί πρωί!», τους απαντά ο σεφ, ξεπεσμένος τηλεστάρ που καθοδηγεί το προσωπικό με διάθεση πιο ξινισμένη κι από τη χθεσινή παραβρασμένη σούπα. Απόψε ένας πελάτης έχει γενέθλια. Κι ένας άλλος θα κάνει πρόταση γάμου. Η μηχανή προετοιμασίας ξεκινά, τα πιάτα είναι γνωστά, ελέγχονται τα υλικά, κοπανιούνται τα κατσαρολικά, «τα λεμόνια δεν είναι αρκετά», «γιατί μούχλιασαν τα μπαχαρικά;». Μια συμφωνία από ήχους,

τσιτσιρίσματα, μυρωδιές, σφυρίγματα και λερωμένες ποδιές. Χαβαλές, πειράγματα ρατσιστικά, σχόλια υποτιμητικά, βλέμματα έτοιμα για καβγά. Ο Γιώργος Κουτλής είναι, δίχως άλλο, ένας καλός σεφ. Μαγειρεύει με αυτοπεποίθηση, με πυγμή, γνωρίζοντας ακριβώς πότε να χαμηλώσει τη φωτιά και πότε να την ενισχύσει μέχρις ανάφλεξης. Οι προθέσεις του είναι καθαρές, και γνωρίζει ανά πάσα στιγμή ποιο συστατικό να προσθέσει –ή να αφαιρέσει– προκειμένου ν’ αναδείξει τη γεύση και τη σύσταση που επιθυμεί. Είναι άριστος εξορκιστής της μονοτονίας, ικανότατος ρυθμιστής του τέμπου και των ρυθμικών εναλλαγών: σε όλη τη διάρκεια, μεθοδικά, οι σκηνές επιτάχυνσης και φρενίτιδας δίνουν τη θέση τους σε άλλες, χαλαρές και ονειροπόλες, εκτονώνοντας εγκαίρως τις εντάσεις ετούτης της

θορυβώδους κουζίνας, όπου, εκτός από λαχανικά, σοτάρονται αλύπητα και οι επιθυμίες. Ο Άρνολντ Γουέσκερ επιμένει ως προς αυτό: «Δουλεύουμε εδώ μέσα οχτώ ώρες την ημέρα και παρ' όλα αυτά, τίποτα. Δεν παίρνουμε τίποτα. Εσύ και η κουζίνα. Και η κουζίνα δεν σημαίνει τίποτα για σένα κι εσύ δεν σημαίνεις τίποτα για την κουζίνα», λέει ο Πίτερ, ο νεαρός Γερμανός (στην παράσταση μετονομάζεται σε Αντρέι και είναι Πολωνός), αντλώντας μηδαμινή σχεδόν ευχαρίστηση από τα καθήκοντά του ως σεφ θαλασσινών. Και δικαιολογημένα. Από την αρχή καθίσταται φανερό (αναφέρομαι κυρίως στο πρωτότυπο) ότι στο περιβάλλον αυτό οι υπάλληλοι, ντόπιοι και ξένοι, έχουν αποξενωθεί από την εργασία τους, από τους συναδέλφους τους, από τον εαυτό τους. Είτε στέκονται καρφωμένοι στο πόστο τους εκτελώντας κινήσεις μηχανικές, είτε περιφέρονται κατηφείς, τσιτωμένοι, έτοιμοι να χιμήξουν στον διπλανό τους με την παραμικρή αφορμή. Οι ρυθμοί ανελέητοι, τα ωράρια εξωφρενικά. Η μέριμνα για τη φινέτσα του αποτελέσματος, η απόλαυση της

20.11.25

ΚΡΙΤΙΚΉ δημιουργικής διαδικασίας έχουν εξατμιστεί. Η κουζίνα διαβρώνει ό,τι καλύτερο κατοικεί εντός τους. «Είχα να μαγειρέψω τόσο άσχημα από τότε που ήμουν στον στρατό», δηλώνει ο νεοαφιχθείς βοηθός του Πίτερ. «Κι όμως, κανένας δεν δίνει δεκάρα». Ούτε το αφεντικό, που ελέγχει εμμονικά την αλυσίδα της παραγωγής αδιαφορώντας για τα ποιοτικά χαρακτηριστικά, ούτε και οι πελάτες, που καταναλώνουν βουλιμικά, εγείροντας νευρωτικά τις πιο παράλογες απαιτήσεις. Η δουλειά δεν εξασφαλίζει ανεξαρτησία ή έστω ικανοποίηση, αντιθέτως εντείνει την αποπροσωποποίηση και τον αποπροσανατολισμό. «Ο κόσμος μπορεί να ήταν μια σκηνή για τον Σαίξπηρ, για μένα όμως είναι μια κουζίνα, όπου οι άνθρωποι πηγαινοέρχονται χωρίς ποτέ να προλαβαίνουν να κατανοήσουν ο ένας τον άλλον, ενώ οι φιλίες, οι έρωτες και οι έχθρες λησμονούνται το ίδιο γρήγορα όπως σχηματίζονται», γράφει ο συγγραφέας στον πρόλογο του κειμένου του. Κάτι ήξερε... Έχοντας περάσει τη νιότη του σε διάφορα εστιατόρια της Αγγλίας και της Γαλλίας (στην αρχή ως λαντζέρης και στην πορεία ως σεφ ζαχαροπλαστικής), ο Γουέσκερ έζησε στο πετσί του την απαξίωση της εργατικής τάξης από το καπιταλιστικό μοντέλο παραγωγής. Και είναι αυτή η εμπειρία και αυτή η οργή που πυροδοτούν το πρώτο έργο του, την Κουζίνα, το 1957. Σε μια εποχή όπου η βρετανική κοινωνία αυτοθαυμάζεται θριαμβευτικά για τη μεταπολεμική ανάκαμψη της οικονομίας της, για τη νεοαποκτηθείσα ευημερία και την πρωτοφανή συνοχή της, ο Γουέσκερ, όπως και οι υπόλοιποι «οργισμένοι νέοι άνδρες» του βρετανικού θεάτρου, εμφανίζονται στην πολιτιστική σκηνή της χώρας παρουσιάζοντας στο κοινό την άλλη όψη του κυρίαρχου γυαλιστερού αφηγήματος – την όψη και τη φωνή των εργατών, των μεταναστών, των υπαλλήλων ενός θαμπού εστιατορίου, χωμένου κάπου σε μια μεσοαστική συνοικία του Λονδίνου, του Παρισιού, της κάθε προηγμένης μεγαλούπολης που βιώνει το θαύμα της ανάπτυξης. Μια τέτοια βαθιά αίσθηση αδιεξόδου και απόγνωσης απουσιάζει από τη διασκευή των Μιχάλη Πητίδη-Γιώργου Κουτλή και, κατ’ επέκταση, από την παράσταση που σκηνοθέτησε ο τελευταίος. Γιατί, παρ’ όλη την πίεση και τα νεύρα, παρ’ όλες τις κραυγές και τις βωμολοχίες (που εκτοξεύονται σε ποικίλες γλώσσες, ανάλογα με τη χώρα προέλευσης του κάθε χαρακτήρα), αυτό που κυριαρχεί περισσότερο εδώ χαρακτηρίζεται από μια διάθεση ελαφρότητας και ομοψυχίας. Κάθε βρισιά αντισταθμίζεται από ένα καλαμπούρι και κάθε ατάκα μοιάζει περισσότερο προορισμένη να εκμαιεύσει γέλιο παρά να συνεισφέρει στην αποτύπωση μιας ωμής, ζοφερής κατάστασης που ισοπεδώνει τις ψυχές. Όποτε τα πράγματα πάνε να ζορίσουν, να σου ένα χαριτωμένο μουσικό ιντερλούδιο που μάς

ευθυμεί («Money, money, money», τραγουδάει το προσωπικό, λίγοι Abba πάντα χαρίζουν!). Είναι σαν να μην είχαν το κουράγιο οι συντελεστές –ή σαν να φοβήθηκαν ότι δεν το έχουμε εμείς– να κοιτάξουν αληθινά αυτούς τους ανθρώπους, εγκλωβισμένους σαν θηρία σε κλουβί, δίχως ελπίδα διαφυγής, δίχως δυνατότητα ανατροπής της ταξικής μοίρας τους. «Είπαμε όλοι ότι δεν θ’ αντέξουμε ούτε μια μέρα, αλλά πες μου, υπάρχει κάτι που δεν μπορεί να συνηθίσει ο άνθρωπος;», αναρωτιέται ο Πίτερ. «Τίποτα! Απλώς ξεχνάς πού βρίσκεσαι και λες πως κάνεις μια δουλειά». Όχι, τα πράγματα έπρεπε πάση θυσία να γίνουν πιο ποπ, πιο εύπεπτα, πιο διαχειρίσιμα. Αλίμονο αν πάθουμε κατάθλιψη, ή αν τυχόν ταραχτούμε. Και, φυσικά, ποιος καλύτερος τρόπος ν’ αποφύγουμε αυτόν τον κίνδυνο από ένα love story; Η κουζίνα βυθίζεται στο σκοτάδι. Το ζευγαράκι Αντρέι-Μονίκ, αγκαλιασμένοι πάνω στον inox πάγκο εργασίας και κάτω από τον απορροφητήρα, χαϊδεύονται τρυφερά. Ο Αντρέι μιλάει βελούδινα στην αγαπημένη του, φαντασιώνεται μια καλύβα στα δάση της Πολωνίας όπου θα ζουν ευτυχισμένοι μαζί με το παιδάκι τους (αν το κρατήσει η Μονίκ και δεν κάνει έκτρωση τελικά), το οποίο θα ροβολά ανέμελο τις πλαγιές, σαν άλλος Εμίλ του Ρουσό. Μια ονειροπόλα μελωδία τυλίγει τους εραστές, τα χείλη σμίγουν, και η σκηνή μάς μεταφέρει σε κάποιο γλυκερό μιούζικαλ του Γουεστ Εντ – ό,τι ακριβώς ήθελε να αποφύγει ο Γουέσκερ δηλαδή. Μετά από όλα αυτά, μετά τους τσακωμούς και τα σμιξίματα ετούτης της αξιοζήλευτης συντροφιάς, το θεαματικό ξέσπασμα του Αντρέι (Μιχάλης Σαράντης) προκαλεί μάλλον την αμηχανία μας. Πώς να χωρέσει, πώς να ταιριάξει μια στιγμή ακραίας υπαρξιακής και ταξικής διαμαρτυρίας μέσα σε μια πιπεράτη δραμεντί; Η βεβιασμένη προσπάθεια, ένα «σόου» θυμού που απλώνεται σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του θεάτρου, με τον ηθοποιό να ανεβοκατεβαίνει αλλόφρων τα σκαλιά της πλατείας, πέφτει τελικά θύμα του ίδιου του εντυπωσιασμού της. Τίποτε από την επαναστατικότητα του Γουέσκερ δεν επιβιώνει σε τούτη την εξωραϊσμένη εκδοχή του έργου του. Μονάχα μια σκηνή: εκεί όπου οι αφηνιασμένοι εργαζόμενοι τα κάνουν όλα λίμπα. Οι πάγκοι γκρεμίζονται, τα κατσαρολικά εκτοξεύονται, το οικοδόμημα καταρρέει. Μια στιγμή αναρχικής έκρηξης που ταΐζει πραγματικά την πείνα μας, υλοποιεί τις απαγορευμένες φαντασιώσεις μας, δείχνει αυτό για το οποίο το θέατρο είναι ικανό – και τόσο απαραίτητο. Οι ηθοποιοί υπηρετούν και πυροδοτούν ευθύβολα το όλον, με τους Χρήστο Σαπουντζή και Γιλμάζ Χουσμέν να χαρίζουν ιδιαίτερα απολαυστικές στιγμές στους ρόλους του βαριεστημένου κυνικού σεφ και του «καλομαθημένου» καινούργιου βοηθού, αντίστοιχα.

Όχι, τα πράγματα έπρεπε πάση θυσία να γίνουν πιο ποπ, πιο εύπεπτα, πιο διαχειρίσιμα. Αλίμονο αν πάθουμε κατάθλιψη, ή αν τυχόν ταραχτούμε. Και, φυσικά, ποιος καλύτερος τρόπος ν’ αποφύγουμε αυτόν τον κίνδυνο από ένα love story;

LiFO 20.11.25

35

Βιβλίο

Έλεν Ντε Γουίτ: Η απίστευτη ιστορία της συγγραφέως του «Τελευταίου Σαμουράι» Η μυθιστορηματική περίπτωση της Ντε Γουίτ, που επέστρεψε με επιτυχία στο προσκήνιο έπειτα από είκοσι χρόνια διαρκών εκδοτικών απορρίψεων, αποδεικνύει ότι οι καλοί συγγραφείς πάντα δικαιώνονται, ακόμα και με κίνδυνο της ζωής τους. Το βιβλίο της «Οι Άγγλοι καταλαβαίνουν το μαλλί» είναι ένα ελάχιστο δείγμα της σπάνιας ευφυΐας της.

Ό

απο την τινα μανδηλαρα

36

LiFO

ταν η Έλεν Ντε Γουίτ εξέδωσε το πρώτο της μεγάλο μυθιστόρημα, τον Τελευταίο Σαμουράι, πριν από 25 χρόνια, κανείς δεν περίμενε ότι θα γινόταν αυτομάτως επιτυχία. Η ιστορία του νεαρού Λούντο, που μάθαινε τον έξω κόσμο μέσα από τις ταινίες και τα βιβλία, όπως περίπου και η ίδια, συγκίνησε το κοινό που ένιωσε να συμπάσχει με τον γοητευτικά απροσάρμοστο ήρωά της. Οι κριτικές ήταν καλές και η μεταφορά του βιβλίου στο σινεμά, όσο προβληματική κι αν ακουγόταν στην αρχή, έσπασε ταμεία. Η πρόζα της Ντε Γουίτ, βγαλμένη από τον κόσμο της φιλοσοφίας και των συμβόλων, γεμάτη από κώδικες και από κρυφά νοήματα αλλά με μια αποστασιοποίηση που παρέπεμπε στα πιο ωραία φλεγματικά αποφθέγματα του Όσκαρ Ουάιλντ, κατέκτησε ένα κοινό που δεν βολευόταν με εύπεπτα μυθιστορήματα. Ωστόσο, το γεγονός ότι η ίδια δεν ανήκε ξεκάθαρα σε κάποιο λογοτεχνικό κύκλο ή σφαίρα επιρροής φάνηκε να γοητεύει και ταυτόχρονα να δυσκολεύει τους κριτικούς, που ήθελαν συγκε-

κριμένες αναφορές για να μπορέσουν να εκτιμήσουν την άγνωστη μέχρι τότε συγγραφέα. Αλλά ούτε εκείνη ένιωσε άνετα με την απρόσμενη επιτυχία: ο ευαίσθητος ψυχισμός της, που μάλλον ταυτιζόταν με τον μικρό της «σαμουράι», έκανε τις αγχώδεις διαταραχές ακόμα πιο έντονες. Η κατάσταση χειροτέρευσε ακόμα περισσότερο από την άρνηση των επιμελητών των βιβλίων της να δεχτούν το ιδιοσυγκρασιακό ύφος και τους ακραίους πειραματισμούς της σε διαφορετικά γλωσσικά περιβάλλοντα. Αν σε όλα αυτά προσθέσει κανείς και τις οικονομικές δοσοληψίες με τους εκδότες, ήταν πλέον προφανές ότι η ούτως ή άλλως εύθραυστη ψυχική της ισορροπία κινδύνευε σοβαρά. Μέσα σε λίγο χρονικό διάστημα θα κατέρρεε και θα έκανε απόπειρα αυτοκτονίας, ευτυχώς αποτυχημένη. Ωστόσο, η γραφή ήταν πάντα ένα καταφύγιο για την Ντε Γουίτ. Γεννημένη στην Ουάσινγκτον το 1957, κόρη διπλωματών, είχε μάθει να απολαμβάνει τα πολυπολιτισμικά περιβάλλοντα και να μιλάει πολλές γλώσσες

έλεν ντε γουίτ Οι Άγγλοι καταλαβαίνουν το μαλλί Μτφρ.: Μαριλένα Καραμολέγκου Εκδόσεις Δώμα Σελ.: 88

από μικρή. Στο κολέγιο Σμιθ στην Οξφόρδη φρόντισε να πάρει έξτρα μαθήματα αρχαίων ελληνικών, ενώ το διδακτορικό της στην κλασική φιλολογία ήταν μια απλή υπενθύμιση του μεγάλου αντίκτυπου που έχουν στα κείμενα και τη σκέψη της οι μεγάλοι πολιτισμοί όπως ο αρχαιοελληνικός, ο αραβικός και ο ιαπωνικός (μιλάει, άλλωστε, εξίσου καλά και τις τρεις γλώσσες). Έχοντας μεγαλώσει, λόγω του επαγγέλματος των γονιών της, σε διαφορετικές χώρες, όπως η Βραζιλία, το Μεξικό, η Κολομβία και το Εκουαδόρ, είχε εξοπλιστεί από νωρίς με τα κατάλληλα εκπαιδευτικά εργαλεία, τους καλούς τρόπους και τη σωστή ανατροφή, φέροντας όμως έντονα οικογενειακά τραύματα. Οι ψυχαναλυτές θα είχαν πολλά να πουν για την προβληματική σχέση με έναν πατέρα ο οποίος ήταν σχεδόν πάντα απών και με μια μητέρα που δεν είχε μεγάλη σχέση με την τρυφερότητα και ήταν ανέκαθεν επιρρεπής στη μελαγχολία. Το αυστηρό οικογενειακό περιβάλλον έχει περιγραφεί ανάγλυφα και με διαφορετικούς τρόπους στα βιβλία της. Σε αυτό, η ανατροφή και η παιδεία έχουν πάντα πρωτεύουσα σημασία για την εξέλιξη των χαρακτήρων, μέσα από μια πολύπλοκη διαδικασία βέβαια, που επιτρέπει τη σάτιρα και το χιούμορ. Αυτά θα είναι και η κληρονομιά της από τις σπουδές της και τη διαμονή της στη Μεγάλη Βρετανία, όπου γνώρισε τον σύζυγό της, Ντέιβιντ Λεβίν, ο οποίος τη μύησε στα μυστικά της φιλοσοφίας, των μαθηματικών, της τυπολογίας αλλά και του πόκερ. Μαζί του όχι μόνο θα μάθει τι σημαίνει στη θεωρία και την πράξη να ρισκάρεις και να παίζεις καλό σκάκι, αλλά θα αποκτήσει και την αυτοπεποίθηση που είχε ανάγκη ως συγγραφέας. Όλα αυτά δεν θα είχαν τόσο μεγάλη σημασία αν δεν διαδραμάτιζαν κρίσιμο ρόλο για την αποκωδικοποίηση των βιβλίων της Ντε

20.11.25

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Γουίτ, τα οποία είναι γραμμένα κυριολεκτικά με τη σπιράλ λογική ενός σπάνιου μυαλού που μπορεί, για παράδειγμα, να ερμηνεύσει όλους τους χρωματισμούς ενός αναγεννησιακού πίνακα και των μαθηματικών τύπων με μια σειρά από λεκτικά παιχνίδια για αναγνώστες που επιθυμούν να σπάνε τους κρυφούς κώδικες. Το διαρκές παιχνίδι του μυαλού ενέχει, ωστόσο, εκ των πραγμάτων μια ειρωνεία και μια διαρκή σύγκρουση με τους παραδεδομένους κοινωνικούς θεσμούς, που πολλές φορές εκφράζεται με εξωφρενικό τρόπο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Lightning Rods, μια ακόμα σάτιρα της Ντε Γουίτ για μια εταιρεία που προσπαθεί να αντιμετωπίσει τη σεξουαλική παρενόχληση επιτρέποντας στους υπαλλήλους να κάνουν σεξ μέσα σε ειδικές τρύπες που έχουν τοποθετηθεί στις τουαλέτες! Εννοείται ότι κανένας εκδοτικός οίκος δεν μπορούσε να δεχτεί εύκολα μια τέτοια νουβέλα, ακόμα και μετά την επιτυχία του Τελευταίου Σαμουράι, αλλά η Ντε Γουίτ τόλμησε να την ανασύρει από τα συρτάρια της και, μετά τις πολλαπλές απορρίψεις, να απευθυνθεί στον ανεξάρτητο εκδοτικό οίκο New Directions. Είναι ο οίκος που ανέλαβε, επίσης, να εκδώσει μερικές από τις πιο ωραίες νουβέλες της, όπως το Οι Άγγλοι καταλαβαίνουν το μαλλί, που μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Δώμα σε μετάφραση Μαριλένας Καραμολέγκου. Η σατιρική διάθεση είναι έντονη και σε αυτή την άκρως πρωτότυπη νουβέλα, όπου η συγγραφέας μιλάει για μια δεκαεπτάχρονη, τη Μαργκερίτ, η οποία θα έρθει αντιμέτωπη όχι μόνο με τα προσωπικά της τραύματα αλλά και με το εκδοτικό κατεστημένο που θα κάνει ό,τι μπορεί για να την εξαπατήσει. Μόνο που με ένα εντελώς ευφάνταστο plot twist, από αυτά που αγαπάει ιδιαίτερα η Ντε Γουίτ, τα πράγματα θα αποδειχθούν πολύ διαφορετικά απ’ ό,τι περιμέναμε. Όλα ξεκινούν όταν η ανήλικη –η ηλικία έχει πάντα σημασία– Μαργκερίτ, με αφορμή το Ραμαζάνι, φεύγει μαζί με τη μητέρα της από το Μαρόκο, όπου είναι εγκατεστημένη η οικογένειά της, για τις μακρινές Εβρίδες. Τα χρήματα δεν είναι πρόβλημα, οπότε η έφηβη δεν νιώθει άσχημα που η μητέρα της έχει διαρκώς εξωφρενικές απαιτήσεις, όπως τη μεταφορά κανονικού πιάνου στην ξενοδοχειακή σουίτα για να εξασκείται. Από τη μητέρα της μαθαίνει όχι μόνο πόσο σημαντικό είναι να αποφεύγεις το κακό γούστο –le mauvais ton– αλλά και το να προσέχεις και να επιμένεις στις λεπτομέρειες – εννοείται φυσικά και στα ρούχα, αφού η μητέρα ντύνεται στις καλύτερες μοδίστρες και ξέρει να ξεχωρίζει τα πραγματικά ακριβά υφάσματα. Η λεπτομέρεια αυτή θα διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στην εξέλιξη της ιστορίας και στην αποκάλυψη της σημασίας του τίτλου, αφού κάθε συνήθεια, την οποία η συγγραφέας, μέσω της πρωταγωνίστριας, μοιάζει να καταγράφει ως στυλιστική παραξενιά, αποκαλύπτει πολλά όχι μόνο για την ανατροφή της Μαργκερίτ αλλά και για τις πλέον κρίσιμες αντιδράσεις της. Επομένως,

όταν αποδειχτεί ότι η μητέρα έχει εξαφανιστεί μαζί με μια τεράστια περιουσία, η εκπαίδευση που έχει λάβει από εκείνη θα φανεί χρήσιμη με έναν εντελώς απρόσμενο τρόπο. Είναι ένα κορίτσι που μαθαίνει από μικρό μπριτζ, έχει μαθηματικό μυαλό και γνωρίζει πολύ καλά πώς να εξαπατά αλλά και πώς να εγκλωβίζει τον αντίπαλο. Εξίσου σημαντικές είναι οι αποχρώσεις των κοινωνικών έξεων, όπως θα έλεγαν εκ των υστέρων οι κοινωνιολόγοι, που αποτυπώνονται ακόμα και σε ένα μικρό απόσπασμα που παραθέτει στα γαλλικά η συγγραφέας από το Κόκκινο και το Μαύρο του Σταντάλ, το οποίο παραμένει το κατεξοχήν σατιρικό μυθιστόρημα ηθών σχετικά με την κοινωνική κινητικότητα και την υπέρμετρη ανθρώπινη φιλοδοξία. Η σχετικότητα των ηθικών κανόνων σε όλες τις όψεις του δημόσιου και ιδιωτικού βίου, ακόμα και στον «πνευματικό» χώρο των εκδοτών, εκφράζεται με εξίσου έκδηλο τρόπο σε αυτή την απρόσμενα πολύπλοκη νουβέλα που πραγματικά δεν αφήνει τίποτα όρθιο: από τον χώρο των σαλονιών και του δυτικού κόσμου –είναι σαφής η προτίμηση της Ντε Γουίτ προς την Ανατολή– έως αυτό των επαγγελματιών του βιβλίου, που στα μάτια της νοιάζονται μόνο για το χρήμα. Μιλάει, άλλωστε, από πρώτο χέρι, αφού η μεγάλη της κόντρα με τους εκδότες την οδήγησε σε απόπειρα αυτοκτονίας, μόνο που το μελό δεν ταίριαξε ποτέ στην ιδιοσυγκρασία και στα γραπτά της. Το βιβλίο Οι Άγγλοι καταλαβαίνουν το μαλλί είναι η εκδίκηση που κατάφερε να πάρει μέσω της λογοτεχνίας. Η ζωντανή απόδειξη ότι η συγγραφέας είχε τον πρώτο λόγο στα βιβλία της, ακόμα και όταν φαινόταν ότι είχε τον τελευταίο, είναι η κυκλοφορία, πριν από κάποιους μήνες, του Your name here που είχε ξεκινήσει να γράφει το 2005 μαζί με τον Καναδό Ίλια Γκρίντνεφ. Το άκρως φιλόδοξο αυτό πόνημα είχε δεχτεί πολλές απορρίψεις λόγω της πολυπλοκότητάς του, καθώς, μεταξύ άλλων, περιελάμβανε εκτενή αποσπάσματα σε διαφορετικές γλώσσες, ακόμα και στα αραβικά, και ετερόκλητες αναφορές, από τον Μποντριγιάρ μέχρι τον Τομ Κρουζ! Τελικά κατάφερε να εκδοθεί έπειτα από μια εικοσαετία και να σημειώσει μεγάλη επιτυχία, καταφέρνοντας να μείνει για αρκετές εβδομάδες στη λίστα με τα ευπώλητα και προκαλώντας συζητήσεις όσο ελάχιστα βιβλία τον τελευταίο καιρό στον αγγλόφωνο κόσμο. Πρόσφατα, μάλιστα, οι «New York Times» αφιέρωσαν ένα εκτενέστατο άρθρο στην απίστευτη ιστορία της Ντε Γουίτ· το κυρίαρχο ερώτημα ήταν αν το έργο της αφορά μια σπάνια ευφυΐα ή ένα διαταραγμένο μυαλό. Η (αποστομωτική) απάντηση μάλλον δίνεται μέσα από τις σελίδες του Οι Άγγλοι καταλαβαίνουν το μαλλί, που είναι ταυτόχρονα και η «τέλεια εισαγωγή στις αναρχικές απολαύσεις της λογοτεχνίας της Ντε Γουίτ», όπως έγραψαν οι «Los Angeles Times», δηλαδή στο έργο μιας συγγραφέως που, όπως και η ηρωίδα της, ξέρει να παίρνει εκδίκηση, ακριβώς τη στιγμή που όλοι τη θεωρούν τελειωμένη.

Η σατιρική διάθεση είναι έντονη σε αυτή την άκρως πρωτότυπη νουβέλα, όπου η συγγραφέας μιλάει για μια δεκαεπτάχρονη, τη Μαργκερίτ, η οποία θα έρθει αντιμέτωπη όχι μόνο με τα προσωπικά της τραύματα αλλά και με το εκδοτικό κατεστημένο που θα κάνει ό,τι μπορεί για να την εξαπατήσει.

LiFO 20.11.25

37

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ

Βιβλίο

Μαρία Μήτσορα «Ζήτα Ήτα Θήτα» Μια αποκλειστική πρώτη δημοσίευση από το εν εξελίξει βιβλίο «Ανθός ΜεταΝοήματος» της Μαρίας Μήτσορα, μιας αθόρυβης πλην σημαντικότατης παρουσίας στην ελληνική λογοτεχνία, που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη μέσα στο 2026.

Στον Θάνο Καψάλη «From this land here to that» (Lou Reed)

1

Θυμάμαι ακόμα μερικούς που γλίστρησαν μέσα στα σεντόνια μου… Μέχρι που τους πήρε ο ύπνος, μ’ ένα ελαφρύ ροχαλητό, πολύ κοντά στο γουργουρητό. Σαν πλούσιοι σκύλοι με μουσούδες και ουρές αλεπούδων ή γάτες στιλπνές με μακριά πόδια. Μόνο τα μυτερά κόκκαλα της λεκάνης κάποιου ακόμα ξεχωρίζω. Αυτός για τον οποίο θέλω τώρα να πω, δεν είμαι σίγουρη αν ήταν ο πρώτος ή ο τελευταίος. Στην αρχή μία από τα ίδια, μέχρι να πλύνω τα δόντια μου τον βρήκα ξαπλωμένο στην άκρη του γκρεμού κάτω από το σμαραγδί κουβερτάκι. Οι ώμοι του έτρεμαν και δεν ήξερα αν έκλαιγε ή αν γελούσε. Περνώντας από πάνω του κόλλησα για λίγο με την πλάτη στον τοίχο. Άγγιζα το στήθος του, τα πλευρά του κι αναρωτιόμουν πού κοιμότανε τόσα χρόνια. Φορούσε μπλου τζην με στενή δερμάτινη ζώνη. Ψαχουλεύοντας να ξαναβρώ την αίσθηση της κοιλιάς του, η παλάμη μου σκάλωνε, ένιωθα το μπράτσο μου έτοιμο να σπάσει, να κολλήσει

38

LiFO

στραβά όπως το δικό του. «Πέτα τα όλα από πάνω σου, έχει περάσει καιρός και σε θυμάμαι μόνο ντυμένο», ψιθύρισα. Γυμνός εκείνος, εγώ με όλα μου τα ρούχα, μείναμε έτσι ακίνητοι και κοιταζόμασταν στα μάτια. Ο ήχος της μαλακής βροχής μας κατάπινε, αστραπές, κεραυνοί στο τέλος. Το άλλο πρωί, με το μεγάλο τραπέζι ανάμεσά μας, ανταλλάσσαμε φλιτζάνια, πικρό καφέ, τσάι με μέλι. Για πρώτη φορά πρόσεξα πως το ένα του μάτι ήταν διαφορετικό από τ’ άλλο. Θα μπορούσε άραγε να διαβάσει και τα δύο μου πρόσωπα; Μου έρχονταν εικόνες: πατινάζ μαζί στην Αγία Πετρούπολη, στο Woodstock με είχε πάρει από το χέρι. Σε κάποιο τούνελ κρυβόμασταν διψασμένοι. Στην Καμπούλ ή στην Γάζα. Ένα περιστέρι έσκασε πάνω στο τζάμι φέρνοντάς μου πάλι την σκέψη για το Τέλος του Κόσμου. Άναψα ένα από τα τσιγάρα του και πνίγηκα στο βήχα. Είχε ιδιότητες… Μαζί του για πρώτη φορά κοιμήθηκα κάτω από τ’ άστρα. Εμφανιζόταν με μία παλιά, ψηλή μηχανή και ένιωθα να μπερδεύεται το αύριο με το χθες. Με πήγαινε σε

κάτι βράχια. Η Θάλασσα, ο ήχος της θάλασσας πολύ κοντά, λίγο πιο κάτω. Ουρανοκατέβατα λεπτά στρώματα μας περίμεναν και κοιμόμασταν με ανοιχτά μάτια. Άλλοτε με μάζευε από τα πεζοδρόμια μιας πόλης με γκρίζα κυπαρίσσια. Οι λακκούβες της βροχής γίνονταν λίμνες που διέσχιζε χωρίς να πιτσιλιστούν τα πόδια μου. Τρυπούσαμε βουνά –ή έτσι νόμιζα– και ύστερα με ξάπλωνε απαλά, σα σπασμένη κούκλα. Ήταν παράξενο. Η παλιά έλξη γινόταν κάθε φορά καινούργια. Ο χρόνος γινόταν κυκλικός. Μου έλεγε ότι μ’ αγαπάει. Το ορκίστηκε στην κλειστή γωνία του Πλούτωνα με το Δέλτα του Κενταύρου. Έμαθα να το λέω χωρίς να έχει ιδιαίτερη σημασία. Το μυστήριο που μας έφερνε τόσο κοντά, ώστε να μας χωρίζει μόνο το δέρμα μας, αυτό είχε σημασία.

2

Οδηγούσε πλάι σε ένα παραθαλάσσιο κοιμητήριο κρεμασμένο πάνω από ανοικτό πέλαγος. Ξαφνικά φρέναρε. Κάτι συνέβαινε. Νύχτωνε και η νεκρώσιμη ακολουθία είχε μόλις τελειώσει. Καταλάβαμε ότι εμάς κατέβαζαν στα χώματα. Τα κομμάτια μας ανακατεμένα. Στα αυτιά μας έφταναν σκόρπιες λέξεις για τη νταλίκα που μας είχε τινάξει στον αέρα το προηγούμενο βράδυ. Κάποιοι έκλαιγαν/κανένας δεν έκλαιγε. Αλμυρός Νοτιάς έπαιρνε τα γέλια μας καθώς πετούσαμε προς τα λεπτά στρώματα πάνω στα βράχια.

20.11.25

g ood LiF O

THE

876

ΖΉΣΕ ΤΗΝ ΑΘΉΝΑ ΑΛΛΙΏΣ

Μείνε σε μερικά από τα ωραιότερα ξενοδοχεία της πόλης και απόλαυσε ξεχωριστές εμπειρίες στο Stay in Athens by Mastercard|presented by Nexi. ΑΠΟ

ΤΗΝ

ΙΩΑΝΝΑ

Φ Α ΓΗ Τ Ο

-

ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ

P E R SONAL

SHOPPER

-

ΈΧΕΙΣ

ΓΟΎΣΤΟ

LiFO 20.11.25

39

good LiFO ΑΠΟ

ΤΗΝ

ΙΩΑΝΝΑ

ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ

THE

STAY I N A T H EN S

Το Stay in Athens

by Mastercard|presented by Nexi σε καλεί να ζήσεις την πόλη αλλιώς Η πρωτοβουλία της Mastercard και της Nexi συνδυάζει τη διαμονή σε 30 ξενοδοχεία της πόλης με ξεχωριστές εμπειρίες για να απολαύσεις την Αθήνα όπως της αξίζει.

40

LiFO

Μ

ερικές φορές αρκεί να πάρεις έναν διαφορετικό δρόμο για τη δουλειά για να δεις την πόλη αλλιώς. Να βγεις για ποτό σε μια περιοχή όπου δεν συχνάζεις για να νιώσεις μια αίσθηση ανανέωσης. Η Αθήνα είναι πράγματι μια πόλη με αμέτρητες δυνατότητες και εμπειρίες – αρκεί να ξέρεις πώς θα τις «ξεκλειδώσεις». Η Nexi, ηγέτιδα δύναμη στην ευρωπαϊκή αγορά πληρωμών, φέρνει στην Αθήνα το Stay in Athens της Mastercard και σου δίνει την ευκαιρία να απολαύσεις μια άλλη Αθήνα – όχι την Αθήνα της ρουτίνας και των υποχρεώσεων αλλά τη μαγική Αθήνα της ζεστής φιλοξενίας, της ενδιαφέρουσας γαστρονομίας και των ξεχωριστών εμπειριών. Να δεις την πόλη μέσα από την ξεκούραστη και φρέσκια ματιά ενός επισκέπτη που θέλει να την απολαύσει στην καλύτερη εκδοχή της.

20.11.25

ΤΙ ΑΚΡΙΒΏΣ ΕΊΝΑΙ ΤΟ STAY IN ATHENS BY MASTERCARD ΠΟΥ ΦΕΤΟΣ ΦΕΡΝΕΙ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ Η ΝΕΧΙ; Μέχρι και τις 7 Δεκεμβρίου, κάθε βδομάδα, από Παρασκευή έως Κυριακή, το Stay in Athens καλεί το κοινό να ανακαλύψει μια διαφορετική πλευρά της πόλης, μέσα από τη διαμονή σε 30 boutique και city hotels της Αθήνας σε προνομιακή τιμή. Είτε επισκέπτεσαι την Αθήνα είτε είσαι local, θα έχεις την ευκαιρία να απολαύσεις την αθηναϊκή φιλοξενία στα καλύτερά της, μένοντας σε μερικά από τα ωραιότερα ξενοδοχεία της. Από την Ακρόπολη και το Μοναστηράκι μέχρι την Αθηναϊκή Ριβιέρα και το καταπράσινο Καστρί, τα ξενοδοχεία που συμμετέχουν στο Stay in Athens συνδυάζουν κομψό design, γαστρονομικές προτάσεις και υπηρεσίες υψηλών προδιαγραφών. Μάλιστα, η Mastercard σού εξασφαλίζει έκπτωση έως 30% στη διαμονή που θα επιλέξεις αν είσαι κάτοχος της κάρτας της, ενώ προνομιακές τιμές ισχύουν και για όλους τους κατόχους άλλων καρτών. Όμως το Stay in Athens δεν εξαντλείται στη διαμονή, αφού τα ξενοδοχεία που συμμετέχουν προσφέρουν εμπειρίες γαστρονομίας, ευεξίας, τέχνης και μουσικής, αναδεικνύοντας τον πολυδιάστατο χαρακτήρα της αθηναϊκής φιλοξενίας αλλά και τα πολλά πρόσωπα μιας πόλης όπου πάντα κάτι ενδιαφέρον συμβαίνει.

ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΌ ΤΣΆΙ, DJ SETS ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΆ WORKSHOPS Αφού επιλέξεις το ξενοδοχείο της αρεσκείας σου από το www.stay-inathens.gr, μπορείς να ανακαλύψεις και τις ξεχωριστές εμπειρίες που προσφέρονται αποκλειστικά για κατόχους Mastercard, ώστε να διαλέξεις αυτήν που σου ταιριάζει. Στο Festive Afternoon Tea του ξενοδοχείου The Dolli θα απολαύσεις την εκλεπτυσμένη εμπειρία και την τέχνη του απογευματινού τσαγιού με γλυκά και αλμυρά treats, στη γιορτινή ατμόσφαιρα του Le Bar Secret, ενώ στο Sunday Table μπορείς να δοκιμάσεις comfort γεύματα υψηλής γαστρονομίας με θέα την Ακρόπολη και τις μουσικές επιλογές του DJ Panos Dimitropoulos (Saens Witters). Από την άλλη, όσοι είναι σε πιο δημιουργικό mood, θα έχουν την ευκαιρία να φτιάξουν το δικό τους χειροποίητο χριστουγεννιάτικο στεφάνι, χρησιμοποιώντας φυσικά υλικά υπό την καθοδήγηση της ομάδας του Rizom, πάντα στο ζεστό, χριστουγεννιάτικο περιβάλλον του ξενοδοχείου. Και αν θέλεις να σχεδιάσεις ένα δικό σου «Athens-inspired» μοτίβο, στο βιωματικό workshop των MeTooPatterns (M2P) μπορείς να δημιουργήσεις το δικό σου βάζο από επαναχρησιμοποιημένα υλικά και έμπνευση από εικόνες της Αθήνας! Παράλληλα, εκτός από τη διαμονή και τις ξεχωριστές εμπειρίες, το Stay in Athens by Mastercard προσφέρει και συνδυαστικές προσφορές διαμονής και εμπειριών σε προνομιακές τιμές για τους κατόχους Mastercard. Πιο συγκεκριμένα, οι επισκέπτες του Saint George Lycabettus Hotel θα

Με το Stay in Athens, η Mastercard και η Nexi ενώνουν τις δυνάμεις τους με στόχο να αναδειχθεί η Αθήνα ως ένας προορισμός διακοπών, φιλοξενίας και εμπειριών για όλο τον χρόνο.

μπορούν να απολαύσουν κοκτέιλ στο ηλιοβασίλεμα και χαλαρωτικό μασάζ, το 91 Athens Riviera προσφέρει μια εκλεπτυσμένη εμπειρία θαλασσινής γαστρονομίας στο Barbarossa Athens, ενώ όσοι επιλέξουν το The Margi Hotel θα ζήσουν ένα διήμερο βαθιάς χαλάρωσης και ολιστικής ευεξίας. Με το Stay in Athens, η Mastercard και η Nexi ενώνουν τις δυνάμεις τους με στόχο να αναδειχθεί η Αθήνα ως ένας προορισμός διακοπών, φιλοξενίας και εμπειριών για όλο τον χρόνο. Βάζοντας στο επίκεντρο τους ανθρώπους της πόλης αλλά και τους επισκέπτες της, η πρωτοβουλία αυτή φέρνει κοντά την τοπική κοινότητα και τις δράσεις της με τις επιχειρήσεις φιλοξενίας, δίνοντας νέα ώθηση στην οικονομία και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Παράλληλα, συνδέει την τεχνολογία με τον τουρισμό, αναβαθμίζοντας την εμπειρία των επισκεπτών με τις ψηφιακές πληρωμές. Μπες στο www.stay-in-athens.gr, κλείσε τη διαμονή ή την εμπειρία που σου ταιριάζει και ετοιμάσου να ζήσεις ό,τι έχει να σου προσφέρει η πόλη!

LiFO 20.11.25

41

good LiFO

AMIS

BATARD

Χειροποίητα γλυκά και ψωμιά και παραγωγή σε μικρή κλίμακα με προσωπική φροντίδα, αυτή είναι η εικόνα που συμπυκνώνει την επιτυχία της νέας γενιάς: φούρνοι που επαναφέρουν την αυθεντικότητα και αναβαθμίζουν τη ζύμη σε μια καθημερινή αλλά πολύτιμη εμπειρία.

DEUX

4 ΝΈΟΙ ΦΟΎΡΝΟΙ ΚΑΙ ΤΟ TOP PASTRY ΠΟΥ ΦΤΙΆΧΝΟΥΝ

φ ω τ ο: π α ρισ τ α β ιτ ια ν

ΑΠΟ

ΤΗ

ΜΙΝΑ

ΚΑΛΟΓΕΡΑ

THE

ΦΑΓΗ Τ Ο

Η

νέα γενιά micro-bakeries της Αθήνας επιστρέφει στις ρίζες της αρτοποιίας, επαναφέροντας την αργή ωρίμανση, τις καθαρές πρώτες ύλες και τη φροντίδα που χαρίζει χαρακτήρα σε κάθε καρβέλι. Τέσσερις νέοι φούρνοι όπου η ζύμη ξαναγίνεται τελετουργία αντί για προϊόν μαζικής παραγωγής. Μάθαμε τι βγάζουν καθημερινά στα ράφια και τις βιτρίνες τους και ξεχωρίσαμε από ένα pastry σε καθένα από αυτά.

42

LiFO

20.11.25

Σε αυτόν τον φούρνο βλέπουμε και νέες προσεγγίσεις σε κλασικά προϊόντα, όπως το κουλούρι Θεσσαλονίκης που γίνεται με αργή ωρίμανση και ελάχιστη μαγιά – ο κόσμος ήδη τηλεφωνεί για κρατήσεις. Βρίσκουμε επίσης αρκετές από τις λιχουδιές του Τρομερού Παιδιού, όπως oι τυρόπιτες και τα κρουασάν. Στα αλμυρά υπάρχει μεγάλη ποικιλία: σάντουιτς, κροκ μεσιέ, κροκ μαντάμ και κρουασάν με ζαμπόν και τυρί. Ο κόσμος δείχνει μεγάλη αγάπη για τα ψωμιά τους, με ιδιαίτερη προτίμηση στο ψωμί με αλεύρι Ζέας. Ξεχωρίζει και το «περσικό» ψωμί από αλεύρι Khorasan, χαμηλό σε γλουτένη και απαιτητικό στην αρτοποίησή του. Είναι ένα ψωμί από αλεύρι ολικής άλεσης, αλεσμένο σε πετρόμυλο. Έχει ψιλή, λεπτή κόρα και έντονο άρωμα σιταριού. Το πίτουρο τού δίνει αυτήν τη χαρακτηριστική γεύση του φρέσκου σιταρένιου φλοιού. Εδώ όλα τα ψωμιά είναι μονοποικιλιακά, προζυμένια και με χαμηλή περιεκτικότητα σε αλάτι. Το προζύμι το «ταΐζουν» δύο και τρεις φορές μέσα στη μέρα για να έχει μια γλυκάδα και να μπορούν να το χρησιμοποιήσουν. Το μεγαλύτερο μέρος όσων πωλούνται φτιάχνεται καθημερινά στον χώρο του εργαστηρίου. Στις βιτρίνες θα βρεις πολλές αλμυρές επιλογές, αλλά και γλυκές, όπως κέικ, κρουασάν βουτύρου, σοκολάτας, καθώς και κρουασάν με συνδυασμούς όπως μάνγκο-passion fruit, κρουασάν με πραλίνα δικής τους παραγωγής ή με αμυγδαλόκρεμα. Επίσης, τάρτα λεμόνι, τάρτα τζαντούγια, βανίλια, σμέουρο και τιραμισού.

LiFO choice: Ντελικάτο κέικ βανίλιας με επικάλυψη σοκολάτας γάλακτος και γέμιση πραλίνας.

Alouatou Ο Σπύρος Γαβαθάς, μαζί με τον αδελφό του, Γιάννη, τον Στέφανο Κουρή και τον Θεοδόση Μάντεση έχουν φτιάξει ένα micro-bakery στην Ασκληπιού που μυρίζει προζύμι και βλάχικες πίτες. Το Alouatou είναι μια γέφυρα μεταξύ παλιού και νέου, με προζύμια, παλιές συνταγές πίτας και σούπερ μαλακά cookies. «Alouatou» στα βλάχικα σημαίνει «ζύμωση» και αυτή η λέξη είναι το κλειδί για όλη τη φιλοσοφία του χώρου. Η προσέγγισή του είναι «ζυμωμένη» με υπομονή: το ψωμί φτιάχνεται με προζύμι 16 ετών και ωριμάζει για 24 ώρες. Όπως εξηγεί ο Σπύρος: «Σταρένιο ή πολύσπορο, το ψωμί μας απαιτεί μέρες δουλειάς, τεχνογνωσία, υπομονή. Μην ξεχνάτε ότι ένα καλό ψωμί κρατάει τρεις μέρες. Αν δεν το σέβεσαι, δεν το πετυχαίνεις». Κι όταν πέφτει η νύχτα, ο φούρνος μεταμορφώνεται σε ένα μικρό μπιστρό με χαμηλά φώτα και μενού που αλλάζει ανάλογα με την εποχή και τα υλικά της γειτονιάς.

φ ω τ ο: π αρι σ τ α β ι τ ι α ν

Το Deux Amis είναι ένας ολοκαίνουριος φούρνος στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας, μόλις τριών εβδομάδων, που αποτελεί το επόμενο βήμα του Στέφανου Λιβάνιου, μετά το Τρομερό Παιδί. Η αρτοποιία του είναι ένας συνδυασμός γαλλικής και ελληνικής προσέγγισης, με έμφαση στη διαδικασία και την ποιότητα των υλικών. «Deux amis» στα γαλλικά θα πει «δύο φίλοι» – είναι ένα όνομα που φανερώνει τη δυαδικότητα του νερού και του αλευριού, των δύο βασικών υλικών της αρτοποιίας.

ALOUATOU

Deux Amis

«Σταρένιο ή πολύσπορο, το ψωμί μας απαιτεί μέρες δουλειάς, τεχνογνωσία, υπομονή. Μην ξεχνάτε ότι ένα καλό ψωμί κρατάει τρεις μέρες. Αν δεν το σέβεσαι, δεν το πετυχαίνεις».

LiFO choice: Η γαλατόπιτα, ένα από τα πιο χαρακτηριστικά του προϊόντα, δεν είναι η κλασική βαριά και γαλατένια. Είναι πιο αέρινη και με μια λεμονάτη επίγευση. Ασκληπιού 87, Εξάρχεια Ώρες & μέρες λειτουργίας: Δευτ.-Σάβ. από τις 9:00

Δραγατσανίου 8, Αθήνα Ώρες & μέρες λειτουργίας: Δευτ.-Σάβ. 07:00-19:00

Batard

LiFO choice: Η πιο ιδιαίτερη επιλογή είναι το κρουασάν με κρέμα μπουγάτσας και αχλάδι ποσέ. Πύρρωνος 23, Παγκράτι Ώρες & μέρες λειτουργίας: Καθημερινά 8:00-16:00

Toad Στη θέση ενός μικροσκοπικού μπακάλικου στην Κηφισιά ήρθε και έκατσε το Toad, ένα small batch bakery, που θα πει πως εκεί φτιάχνουν ψωμί, γλυκά και pastries καθημερινά και σε πολύ μικρές ποσότητες. Οι παρτίδες που ξεφουρνίζονται σχεδόν εξατμίζονται, όμως στο Toad ψήνουν πολλές φορές μέσα στη μέρα – έτσι ξέρεις πως αυτό που θα βρεις στη βιτρίνα θα είναι κάτι ολόφρεσκο. Η όλη φιλοσοφία του συγκεκριμένου φούρνου έχει να κάνει με την επιστροφή στην απλή διαδικασία του να φτιάξεις το προζύμι, που είναι γεμάτη ιστορία, γεύση και θρέψη. Κάτι που κάνει θραύση εδώ είναι το πολύσπορο ψωμί, ενώ μπορείς να δοκιμάσεις και ένα ψωμί με καρύδια και μέλι. Αλλά και σάντουιτς και buns με κανέλα ή κάρδαμο και μπισκότο τζίντζερ.

BATARD

TOAD

Το Batard («μπάσταρδος» στα γαλλικά) είναι το νέο micro-bakery στο Παγκράτι που άνοιξαν οι μάγειρες Δήμος Μπαλόπουλος και Γιώργος Κηρύκος. Οι δύο ιδιοκτήτες δημιουργούσαν πάντα ψωμιά, ζύμες και πίτες στα μαγαζιά όπου δούλευαν, και έτσι γεννήθηκε η ιδέα του δικού τους φούρνου. Στο Batard όλα ξεκίνησαν από το ψωμί και πλέον έχουν αναπτύξει ολόκληρη γκάμα προϊόντων. Το βασικό τους ψωμί είναι μείγμα 80% αλεύρι ολικής άλεσης και 20% ζέας και σερβίρεται ως batard classic. Υπάρχει και εκδοχή πολύσπορου με έξι-επτά σπόρους, καθώς και μια νέα προσθήκη με 80% κίτρινο αλεύρι και 20% ολικής, αρωματισμένη με γλυκάνισο και επικάλυψη σουσαμιού. Στα αλμυρά ξεχωρίζει το σάντουιτς τσιαπάτα, με πικάντικο σαλάμι Δράμας, γκοργκοντζόλα, καραμελωμένο κρεμμύδι και romesco με ντοματίνια. Στα γλυκά θα βρεις ντόνατς, αφράτα κρουασάν με ιδιαίτερους συνδυασμούς, μπάμπκα, buns και άλλα φρέσκα αρτοσκευάσματα.

LiFO choice: Σταύρωσε τα δάχτυλά σου και ευχήσου να προλάβεις το custard toffee bun με ginger snap, ένα ψωμάκι με κρέμα, καραμέλα και τζίντζερ. Γορτυνίας 3, Κηφισιά Ώρες & μέρες λειτουργίας: Τετ.-Κυρ. 8:00-16:00

LiFO 20.11.25

43

ò

ö

Desigual Μακρυμάνικο μίνι φόρεμα με ρίγες. desigual.com

Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

ò

Nicholas Mosse

Σκουλαρίκια «Σύρνα» της AENALIA.

Χειροποίητη κεραμική κούπα με σχέδιο κόκορα.

cycladic.gr

THE

good LiFO

PERS O N A L S H OP P E R

nicholasmosse.com

î

Chilly’s Θερμός 500 ml σε απόχρωση chrome rose gold.

Public.gr

î

Aesop Body Balm με άρωμα εσπεριδοειδών. atticadps.gr

ô

ΗΟΚΑ Unisex αθλητικά Tor Summit. hoka.com

ö

JYSK Βοηθητικό τραπέζι ORTEN σε πράσινο χρώμα.

ò

Uniqlo Ζακέτα με κουμπιά σε πράσινο χρώμα. https://www.uniqlo. com/

ΑΠΟ

ΤΗ

LIFO

TEAM

jysk.gr

44

LiFO

20.11.25

ΕΧΕΙΣ ΓΟΥΣΤΟ Κωνσταντίνος Στεργίου CREATIVE DIRECTOR & CELEBRITY STYLIST

Με τι ασχολείσαι; Είμαι ο Κωνσταντίνος και δραστηριοποιούμαι στη μόδα και τη μουσική. Εργάζομαι ως creative director στο XTC Studios και ως celebrity stylist. Μου αρέσει να δημιουργώ και να δίνω ζωή στις σκέψεις μου. Αναλαμβάνοντας την οπτική ταυτότητα κάθε πρότζεκτ, καταπιάνομαι με τα πάντα, από το concept και το storytelling μέχρι καμπάνιες, red carpet εμφανίσεις και βιντεοκλίπ. Επιμελούμαι την εικόνα κάθε πρότζεκτ ώστε να εκφράζει ξεκάθαρα τον καλλιτέχνη και το δημιουργικό του όραμα. Πώς διαλέγεις τα ρούχα σου; Μ’ αρέσει πάρα πολύ το thrifting. Λατρεύω να ψάχνω στις ράγες με τα στοιβαγμένα ρούχα και να παρατηρώ χρώματα και υφές από μακριά – ό,τι μου κινήσει το ενδιαφέρον, το αρπάζω. Στο online shopping μου αρέσει να κάνω screenshot το κομμάτι που με ενδιαφέρει και να δημιουργώ κολάζ με αντικείμενα που ήδη έχω στην ντουλάπα μου. Αυτό που φοράς τώρα σε τι mood σε βάζει; Με αυτά που φοράω αισθάνομαι fashion dealer και moneymaker. Τι φοράς και πόσο κοστίζει; Η ζακέτα είναι H&M x Glenn Martens (€80), το παντελόνι Jaded London - Sinner Velour Joggers (€98), τα παπούτσια Vintage Puma από τα ’00s, από το Vinted (€15), τα σκουλαρίκια Twojeys (€95) και η τσάντα μου ZARA (€15). Τα βραχιόλια είναι βίντατζ και αγορασμένα από διαφορετικά μέρη. @constantine.stergiou

ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ ΦΩΤΟ: ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΔΟΜΕΝΙΚΟΣ

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

LiFO 20.11.25

45

starfax

ΤΟΞΟΤΗΣ [23.11/21.12] Η αγάπη θα αναλάβει ηγετικό ρόλο αυτή την εβδομάδα, ειδικά μετά τη διέλευση της Αφροδίτης στο ζώδιό σας από τις 30/11 έως τις 24/12. Είτε συνδεθείτε με τον καλύτερό σας φίλο, είτε αναζωπυρώσετε τον ρομαντισμό με τον αγαπημένο σας, είτε γνωρίσετε έναν νέο θαυμαστή, ο πλανήτης των σχέσεων είναι σίγουρο ότι θα σας περιβάλει με αγάπη. Επίσης, αυτή την εβδομάδα, η σύνοδος του Ερμή και της Αφροδίτης στον Σκορπιό, στο ασυνείδητό σας, στις 25/11 μπορεί να ξυπνήσει μια λαχτάρα να σας καταλάβει κάποιος που αγαπάτε. Μια μυστική επιθυμία μπορεί επίσης να αποκαλυφθεί. Μέσα στο Σ/Κ, η αντίθεση της Αφροδίτης με τον Ουρανό μπορεί να σας απελευθερώσει από το παρελθόν, ενώ ο Ερμής που επέστρεψε σε ορθή ευθεία το Σάββατο θα στρέψει σταδιακά την προσοχή σας προς τα έξω και θα σας κάνει να προχωρήσετε μπροστά.

ΑΙΓΟΚΕΡΩΣ [22.12/19.1] Μια πικάντικη

24-30 νο ε μ β ρ ιου 2 0 25

συζήτηση με έναν φίλο μπορεί να αποδειχθεί δελεαστική, καθώς ο Ερμής συγχωνεύεται με την Αφροδίτη στον σέξι Σκορπιό στις 25/11. Στην πραγματικότητα, οι συστάσεις θα γίνουν ευκολότερες μετά την επιστροφή του Ερμή σε ορθή φορά στις 29/11, αλλά η αντίθεση της Αφροδίτης με τον Ουρανό καθ’ όλη τη διάρκεια του Σ/Κ μπορεί να προκαλέσει μια παράξενη κοινωνική κατάσταση. Ένας φίλος πιθανόν να εμπλακεί στην ερωτική σας ζωή. Ακατάλληλη στιγμή για έκφραση ερωτικού ενδιαφέροντος σε φιλικό σας πρόσωπο. Τέλος, από τις 30/11 έως τις 24/12, η διέλευση της Αφροδίτης από τον Τοξότη στο υποσυνείδητό σας θα φέρει μια διάθεση για εγκάρδιες συνδέσεις από το παρελθόν σας. Να είστε σε εγρήγορση για μηνύματα αγάπης.

ΥΔΡΟΧΟΟΣ [20.1/19.2] Ο συνδυασμός της εξυπνάδας και της δημιουργικότητάς σας θα ενισχύσει την επαγγελματική σας επιρροή στις 25/11, καθώς ο Ερμής συγχωνεύεται με την Αφροδίτη στον Σκορπιό, στον δημόσιο τομέα σας. Η προώθηση των δεξιοτήτων σας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η επικοινωνία με τις επαφές σας θα ευνοηθούν και η επιστροφή του Ερμή σε ορθή φορά στις 29/11 θα εξομαλύνει σταδιακά τυχόν προβλήματα στις επικοινωνίες σας. Αργότερα, ίσως χρειαστεί να συγκρατήσετε την επαναστατική σας πλευρά εάν η αντίθεση της Αφροδίτης με τον Ουρανό πυροδοτήσει μια σύγκρουση με άτομο εξουσίας. Από τις 30/11 έως τις 24/12, η διέλευση της Αφροδίτης από τον Τοξότη, στον κοινωνικό σας τομέα, θα φέρει αγάπη και οι συναντήσεις για ψυχαγωγία, χόμπι ή ομαδικές δράσεις θα σας αναζωογονήσουν. Εάν είστε ελεύθεροι, ένας φίλος μπορεί να σας συστήσει σε κάποιον ξεχωριστό που θα κεντρίσει το ενδιαφέρον σας.

ΙΧΘΥΣ [20.2/20.3] Ένα στοιχείο που θα αφο-

α πό τη μ αρ ιβ ίκυ κα λλέ ρ γ η (st ar f ax@ li f o. g r ) εικονογραφηση: bianka

46

LiFO

ρά τον έρωτα μπορεί να αποκαλυφθεί στις 25/11, καθώς κορυφώνεται η σύνοδος του Ερμή με την Αφροδίτη στον Σκορπιό, στον τομέα της πνευματικής σας ανάπτυξης. Η ενασχόληση με τις σπουδές, οι νομικές υποθέσεις και τα ταξίδια θα ευνοηθούν. Επίσης, θα ελκύεστε από άτομα που είναι πνευματικά σε αρμονία μ’ εσάς – ένα από αυτά μπορεί να προσελκύσει και το ερωτικό σας ενδιαφέρον. Απλώς να ξέρετε ότι η αντίθεση της Αφροδίτης με τον απρόβλεπτο Ουρανό καθ’ όλη τη διάρκεια του Σ/Κ μπορεί να φέρει μια ασυνήθιστη ή αναξιόπιστη σύνδεση. Ευτυχώς, στις 29/11, ο Ερμής επιστρέφει

σε ορθή φορά και θα βελτιώσει σταδιακά τις επικοινωνίες. Από τις 30/11 έως τις 24/12, η Αφροδίτη εισέρχεται στον Τοξότη, στον τομέα της καριέρας σας, φέρνοντας την επιβράβευση. Οι επαφές με εργοδότες και πρόσωπα με εξουσία θα ευνοηθούν.

ευκαιρίες για επαγγελματική πρόοδο. Ασχοληθείτε με τη βελτίωση της φυσικής σας κατάστασης και μεριμνήστε για ένα αγαπημένο πρόσωπο που χρειάζεται τη στήριξή σας.

ΛΕΩΝ [23.7/23.8] Ο τομέας της οικιακής

ΚΡΙΟΣ [21.3/20.4] Την τελευταία εβδομάδα

σας ζωής ενεργοποιείται από τη σύνοδο του Ερμή με την Αφροδίτη στις 25/11 και θα είναι μια καλή στιγμή για να δώσετε έμφαση στην επικοινωνία με τα αγαπημένα σας πρόσωπα. Μια έξαρση ρομαντισμού μπορεί να είναι το δώρο της διέλευσης της Αφροδίτης από τον Τοξότη στον τομέα των απολαύσεων. Από τις 30/11 και έως τις 24/12, ο πλανήτης της αγάπης θα ξυπνήσει τον ερωτισμό σας, μαζί με τη δημιουργικότητά σας. Ο ρομαντισμός μπορεί να έρθει μέσω ενός πάρτι ή μιας ψυχαγωγικής εκδήλωσης. Η επικοινωνία από την καρδιά θα είναι το κλειδί για τον ρομαντισμό, αλλά προσέξτε το δράμα. Ευτυχώς, η αποτελεσματική έκφραση του εαυτού σας θα είναι ευκολότερη αφότου ο Ερμής γυρίσει σε ορθή φορά στις 29/11, αλλά η αντίθεση της Αφροδίτης με τον Ουρανό καθ’ όλη τη διάρκεια του Σ/Κ μπορεί να ταρακουνήσει μια σχέση.

του μήνα έρχεται αύξηση εσόδων, καθώς στις 25/11 πραγματοποιείται η σύνοδος του ανάδρομου Ερμή με την Αφροδίτη στον Σκορπιό που ενεργοποιεί τον τομέα των οικονομικών σας. Την επόμενη μέρα η Αφροδίτη σχηματίζει ένα δυνατό τρίγωνο με τον Δία στον Καρκίνο, φέρνοντας αφθονία και καλές εξελίξεις στον τομέα της οικιακής σας ζωής. Μια ημέρα προτού επιστρέψει ο Κρόνος σε ορθή φορά (στις 27/11) ακολουθεί το τρίγωνο με την Αφροδίτη, που δείχνει πως ένα νέο πρόσωπο, το οποίο θα σας γοητεύσει άνευ προηγουμένου, μπαίνει δυναμικά στη ζωή σας. Στις 29/11 ο Ερμής στον Σκορπιό επιστρέφει κι αυτός σε ορθή φορά έως τις 12/12 και θα είναι εξαιρετική εποχή για διαπραγματεύσεις και υπογραφές οικονομικών συμφωνιών. Με την είσοδο της Αφροδίτης στον Τοξότη από τις 30/11 έως τις 24/12, ταξίδια και νέοι έρωτες είναι προ των πυλών.

ΠΑΡΘΕΝΟΣ [24.8/22.9] Τα λόγια σας μπορούν να σας κάνουν ακαταμάχητους, καθώς ο κυβερνήτης σας Ερμής συγχωνεύεται με την Αφροδίτη στον Σκορπιό στον τομέα της επικοινωνίας στις 25/11. Η εξωτερίκευση της ερωτικής σας πλευράς είναι σίγουρο ότι θα αναζωπυρώσει τον ρομαντισμό με το αγαπημένο σας πρόσωπο ή θα τραβήξει την προσοχή ενός νέου θαυμαστή. Επιπλέον, η επιστροφή του Ερμή σε ορθή φορά στις 29/11 θα ξεδιαλύνει σταδιακά τις επικοινωνίες, αλλά η αντίθεση της Αφροδίτης με τον Ουρανό καθ’ όλη τη διάρκεια του Σ/Κ μπορεί να πυροδοτήσει την επιθυμία να ξεσπάσετε αν κάτι πάει στραβά. Ευτυχώς, από τις 30/11 και έως τις 24/12, η διέλευση της Αφροδίτης από τον Τοξότη στο οικογενειακό σας πεδίο θα σας βοηθήσει να ακολουθήσετε τη ροή. Επίσης, θα ευνοήσει τη δημιουργία μιας όμορφης ατμόσφαιρας και τη διοργάνωση μιας συγκέντρωσης με τους ανθρώπους που αγαπάτε.

ΤΑΥΡΟΣ [21.4/20.5] Έμφαση στις σχέσεις σας δίνει η σύνοδος της Αφροδίτης με τον Ερμή στον Σκορπιό στις 25/11, ενώ θα ευνοήσει και τις διαπραγματεύσεις για νέες συνεργασίες. Στις 26/4 ακολουθεί το τρίγωνο Αφροδίτης-Δία που φέρνει τύχη σε εμπορικές συμφωνίες και κάθε είδους δεσμεύσεις, που σημαίνει ότι είναι και ιδανική στιγμή για πρόταση γάμου ή συμβίωσης. Επιπλέον, θα βρείτε τις κατάλληλες λέξεις για να εκφράσετε τον εαυτό σας, κι αυτό θα γίνει ευκολότερο με την επιστροφή του Ερμή σε ορθή φορά στις 29/11, αλλά η συνοδευτική αντίθεση Αφροδίτης-Ουρανού μπορεί να προσθέσει ένα χάος στην κοινωνικοποίηση κάποια στιγμή μέσα στο Σ/Κ. Το να ακολουθήσετε τη ροή μπορεί να είναι η καλύτερη αντίδραση. Στις 30/11 η Αφροδίτη εισέρχεται στον Τοξότη φέρνοντας αύξηση εσόδων μέσω κοινών πόρων, επιδομάτων ή μιας νέας πηγής εισοδήματος.

ΖΥΓΟΣ [23.9/22.10] Η επικοινωνία από την

ΔΙΔΥΜΟΣ [21.5/21.6] Στον τομέα της εργασίας, ο κυβερνήτης σας Ερμής σε σύνοδο με την Αφροδίτη στις 25/11 φέρνει ευκαιρίες για επαγγελματική ανέλιξη, καθώς και για ένα νέο ειδύλλιο με άτομο από τον εργασιακό σας χώρο. Στις 26/11 ακολουθεί και το τρίγωνο με τον Δία που διανύει τον τομέα των οικονομικών σας, επομένως θα έχετε την τύχη με το μέρος σας αν αναζητάτε μια νέα απασχόληση με καλύτερες αποδοχές. Στις 29/11 επιστρέφει ο Ερμής σε ορθή φορά και αρχίζουν να υποχωρούν τα επικοινωνιακά εμπόδια στα επαγγελματικά σας. Στις 30/11 η Αφροδίτη εισέρχεται στον Τοξότη, στον τομέα των διαπροσωπικών σας σχέσεων, και θα εμπνεύσει αγάπη –ή τουλάχιστον αρμονία– σε μια στενή σχέση. Είναι επίσης καλός οιωνός για μια επαγγελματική συμφωνία. Οι ελεύθεροι δώστε έμφαση στο φλερτ. Η αντίθεση με τον Ουρανό μέσα στο Σ/Κ μπορεί να προκαλέσει ένα εμπόδιο στην προσπάθεια για κοινωνικοποίηση.

ΚΑΡΚΙΝΟΣ [22.6/22.7] Τα λόγια και ο ρομαντισμός πάνε χέρι χέρι στην αρχή της εβδομάδας, καθώς κορυφώνεται η σύνοδος του Ερμή με την Αφροδίτη στον Σκορπιό, στον πέμπτο οίκο σας που αγαπά τη διασκέδαση. Η δημιουργικότητα στην έκφρασή σας μπορεί να εμπνεύσει ένα σέξι ραντεβού με τον αγαπημένο σας ή να προσελκύσει έναν πιθανό εραστή. Επιπλέον, οι σωστές λέξεις θα έρθουν πιο εύκολα μετά την επιστροφή του Ερμή σε ορθή φορά στις 29/11, αλλά η αντίθεση της Αφροδίτης με τον Ουρανό καθ’ όλη τη διάρκεια του Σ/Κ μπορεί να προκαλέσει ένα εμπόδιο στα κοινωνικά σας σχέδια. Τέλος, από τις 30/11 έως τις 24/12, η διέλευση της Αφροδίτης από τον Τοξότη στον τομέα της εργασίας και της υγείας φέρνει αφθονία και

καρδιά είναι το παν. Αρχικά, η Αφροδίτη που κυβερνά το ζώδιό σας σε σύνοδο με τον Ερμή στον Σκορπιό στις 25/11 θα συνδυάσει την τέχνη, τη δύναμη κέρδους και τη διάνοιά σας, καθιστώντας την ιδανική στιγμή για να εκφράσετε την εκτίμησή σας σε κάποιον που αγαπάτε ή να ενισχύσετε το εισόδημά σας προωθώντας τα επιτεύγματά σας. Επιπλέον, ο Ερμής, που επιστρέφει σε ορθή φορά στις 29/11, θα βελτιώσει σταδιακά τις επικοινωνίες σας, ενώ η Αφροδίτη, που εισέρχεται στον Τοξότη από τις 30/11 έως τις 24/12, θα εμπνεύσει αρμονικές, ερωτικές ή καλλιτεχνικές συζητήσεις. Οι επικοινωνίες θα παίξουν ρόλο στον έρωτα. Να είστε προσεκτικοί με την παρορμητικότητά σας μέσα στο Σ/Κ, καθώς η Αφροδίτη κάνει αντίθεση με τον απρόβλεπτο Ουρανό φέρνοντας ανατροπές στα οικονομικά σας. Ενδεχομένως να προκύψει μια οφειλή που θα σας βγάλει εκτός προϋπολογισμού.

Sudoku No 876 6 9 1 4 3

8

ΣΚΟΡΠΙΟΣ [23.10/22.11] Η σύνοδος του

3 2 3 2 5 4 9

7

2 7 6 1 8 4 6 7 1 7 6 5

Η λύση του προηγούμενου 1 4 5 7 2 6 8 3 9

7 3 6 8 9 1 5 2 4

9 8 2 4 3 5 1 6 7

5 7 8 2 4 9 6 1 3

6 9 3 1 7 8 2 4 5

4 2 1 6 5 3 9 7 8

2 6 4 5 8 7 3 9 1

3 5 7 9 1 2 4 8 6

8 1 9 3 6 4 7 5 2

Ερμή με την Αφροδίτη στο ζώδιό σας στις 25/11 θα είναι ένα δώρο για σας. Tα λόγια σας σίγουρα θα γοητεύσουν τους ανθρώπους. Επιπλέον, η σαφήνεια στις συζητήσεις θα επανέλθει μετά την επιστροφή του Ερμή σε ορθή φορά στις 29/11, αλλά μια ακραία αντίδραση μπορεί να ταρακουνήσει τον ρομαντισμό καθώς η Αφροδίτη κάνει αντίθεση με τον Ουρανό καθ’ όλη τη διάρκεια του Σ/Κ. Τέλος, από τις 30/11 έως τις 24/12 θα σας ελκύσουν άτομα που είναι γειωμένα και γνήσια, καθώς η Αφροδίτη εισέρχεται στον Τοξότη στον τομέα των περιουσιακών σας στοιχείων. Αξιοποιήστε τις ευκαιρίες που θα σας δοθούν και το ταλέντο σας για δικτύωση, δημοσιότητα ή τέχνη, που μπορεί να ενισχύσει το εισόδημά σας.

20.11.25

LiFO 20.11.25

47