Τεύχος 875

ΑΓ

Α

Σ ΤΟΙ Χ Ν • ΕΙ Ω ΎΠ

2025 Ν

Νο

ΙΚΑ • ΑΝ

Ω

ΣΙ

Η ΜΌΤ ΤΕΣ Ε

Ν

Τ

13.11.2025

ΑΔ

ΟΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ! ΔΩΡΕΑΝ ΟΔΗΓΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΚΑΘΕ ΠΕΜΠΤΗ

Ν ΛΛ

FREE PRESS

SBARI • ΠΑ

Ε

875

FO

CU

Θεσσαλονίκη Όλα όσα αξίζει να κάνεις για να περάσεις καλά τώρα

λα

λέσχη ανάγνωσης

«Αυτό το βιβλίο θα ήθελα να είχα γράψει»: 23 συγγραφείς απαντούν

2

LiFO

13.11.25

8 ΣΤΗΛΕΣ

στο εξωφύλλο: Alexis Gritchenko, Δελφοί (Αρχαίο θέατρο), Απρίλιος 1923, ακουαρέλα και μολύβι σε χαρτί, 32,7 x 35,9 εκ., Συλλογή Michel Lièvre-Markovitch.

index875

βασιλική σιουτη

πολιτικο επταημερο γιάννησ πανταζόπουλοσ

talking points

γιάννησ παντελάκησ

akροβατωντασ

χάρησ καλαϊτζίδησ

ιλεκτρισιτυ

48

ΕΝΑΣ ΠΛΗΡΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΝΑ ΤΑ ΠΕΡΑΣΕΙΣ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

36

Η ΑΓΓΕΛΙΚΉ ΑΝΤΩΝΟΠΟΎΛΟΥ ΕΙΝΑΙ Η ΑΘΗΝΑΙΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

λα λέσχη ανάγνωσης

17

23 ΣΥΓΓΡΑΦΕΊΣ ΜΑΣ ΛΈΝΕ ΠΟΙΟ ΒΙΒΛΊΟ ΘΑ ΉΘΕΛΑΝ ΝΑ ΕΊΧΑΝ ΓΡΆΨΕΙ

14

94 ΛΕΠΤΑ ΜΕ ΤΗΝ ΆΝΝΑ ΜΑΡΊΑ ΠΑΠΑΧΑΡΑΛΆΜΠΟΥΣ

59 39 15ο Athens Bar Show Tα spirits που ξεχώρισαν Σελ. 12-13

www.lifo.gr ΔΥΟ ΔΕΚΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. ΒOΥΛΗΣ 22, 105 63 ΑΘΗΝΑ T 210 3254 290 F 210 3249 785 info@lifo.gr

εκδοτης/διευθυντησ

Στάθης Τσαγκαρουσιάνος chief executive officer/editor in chief Μιχάλης Μιχαήλ chief operating officer/commercial director Θανάσης Χαραμής σύμβουλος σχεδιασμού Γιάννης Καρλόπουλος διευθυντής συνταξησ Γιάννης Πανταζόπουλος διευθυντής εντυπησ εκδοσησ Τάσος Μπρεκουλάκης διευθυντής mikropragmata.lifo.gr Άρης Δημοκίδης υπευθυνη πολιτικου ρεπορταζ - ερευνασ Βασιλική Σιούτη αρχισυνταξία podcasts Μερόπη Κοκκίνη συντονισμοσ υλησ Νινέττα Γιακιντζή –––––– εμπορικο τμημα advertising director Ξένια Στασινοπούλου direct sales director Κώστας Μαντάς head of digital advertising Άννα Λαπαρδάγια direct sales Γιώργος Λυκουργιώτης advertising manager Πωλίνα Κουτσοβίλη (pkoutsovili@lifo.gr) advertising coordinator Κατερίνα Κουρμούζη (kkourmouzi@lifo.gr) head of creative Βασίλης Καψάσκης branded content managers Φιλιώ Ράγκου, Ιωάννα Παναγοπούλου digital campaign manager Γιώργος Γιαννή advertising executive Χριστίνα Καλλή –––––– ψηφιακή ανάπτυξη/προγραμματισμός lifo.gr Γιώργος Ντούφας –––––– συντακτικη ομαδα Θοδωρής Αντωνόπουλος, Λουίζα Αρκουμανέα, Γιάννης Βασιλείου, Ντίνα Καράτζιου, Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος, Λασκαρίνα Λιακάκου, Τίνα Μανδηλαρά, Αργυρώ Μποζώνη, Μαρία Παππά, Χρήστος Παρίδης, Δημήτρης Πολιτάκης, Γιώργος Τσαγκόζης συνεργατεσ Τζούλη Αγοράκη, Έφη Ανέστη, Αλέξανδρος Βουρλάκος, Ειρήνη Γιαννάκη, Λίνα Ιντζεγιάννη, Χάρης Καλαϊτζίδης, Μίνα Καλογερά, Ερωφίλη Κόκκαλη, Υρώ Κολιακουδάκη, Δημήτρης Κυριαζής, Χρυσέλλα Λαγαρία, Στέλλα Λιζάρδη, Νίκος Γ. Μαστροπαύλος, Νίκη Μηταρέα, Αγιάτη Μπενάρδου, Παναγιώτης Ορφανίδης, Γιάννης Παντελάκης, Σταυρούλα Παπασπύρου, Νικόλας Σεβαστάκης, Δέσποινα Τριβόλη, Φώντας Τρούσας, Θοδωρής Τσάτσος, Φώφη Τσεσμελή, Νίκος Τσέφλιος, Κορίνα Φαρμακόρη αρχισυνταξία ειδησεων Σωτήρης Βαλάρης newsroom Αγάπη Βαρούνη, Μιχάλης Γιαννακίδης, Ναζιγκέν Μάμο, Πέννυ Μαστοράκου, Μαρία Μπαρλή, Ελένη Ποσνακίδου, Λία Φασόλη –––––– podcasts/vidcasts καμερα-μονταζ Γεράσιμος Δομένικος ηχοληψια Φαίδωνας Κτενάς, Αλέξανδρος Αντωνίου –––––– ατελιέ αrt director Μαργαρίτα Καμαριώτη φωτογράφοι Σπύρος Στάβερης, Πάρις Ταβιτιάν, Freddie F., Γιώργος Ξανθινάκης, Νίκος Κατσαρός διαμόρφωση ψηφιακής εκδοσης Μαρούσα Θωμά, Ελπισία Σπαθάρη επιμελεια κειμένων Μαρία Δρουκοπούλου, Μυρτώ Αθανασοπούλου, Μαρία Μανθοπούλου –––––– λογιστηριο οικονομική διεύθυνση Δημήτρης Τασιόπουλος λογιστήριο Βασίλης Κοτρωνάκης, Άκης Ιωάννου, Έφη Ηλιοπούλου γραμματεία Βιβίκα Ανδριανάτου –––––– κωδικος εντυπου 7639 –––––– μετοχος/νομιμοσ εκπροσωποσ Ευστάθιος Τσαγκαρουσιάνος ––––––

MET 230578

παρακαλουμε

ανακυκλωστε

LiFO 13.11.25

3

Feedback

5

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Ντάνιελ Ντέι Λιούις, μας έλειψες Ο διάσημος ηθοποιός ήρθε στην Αθήνα και μας μίλησε αποκλειστικά για την επεισοδιακή πρώτη του επίσκεψη στην Ελλάδα, στα χρόνια της χούντας, όταν ακόμη ήταν μακρυμάλλης έφηβος, και για την επάνοδό του στα πλατό μαζί με τον γιο του, Ρόναν, με τον οποίο έγραψε για πρώτη φορά σενάριο – για την ταινία «Ανεμώνη».

ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ

Η πολιτική σαπουνόπερα του Αλέξη Τσίπρα

podcasts που αξίζει να ακούσετε

ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΗ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ

Τραμπ εναντίον BBC, σημειώσατε άσο ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΟΛΙΤΑΚΗ

Μοιάζουν μάλλον εξωτικές σε σχέση με τα δικά μας ραδιοτηλεοπτικά ήθη, είναι όμως πραγματικές και κρίσιμες οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει το BBC, το οποίο έχει περιέλθει τις τελευταίες μέρες στη σοβαρότερη δίνη που έχει αντιμετωπίσει ο οργανισμός εδώ και δεκαετίες, με αποκορύφωμα την προχθεσινή παραίτηση τόσο του γενικού διευθυντή του, Τιμ Ντέιβι, όσο και της CEO του BBC News, Ντέμπορα Τέρνες. Αμφότεροι επικαλέστηκαν ζητήματα ευθύνης και κόπωσης, η αφορμή όμως, αν όχι η αιτία, ήταν η αποκάλυψη ότι σε ένα ντοκιμαντέρ της σειράς «Panorama» για τον Τραμπ, το οποίο είχε προβληθεί τον Οκτώβριο του 2024, «δούλεψε μονταζιέρα», τοποθετώντας μαζί δύο διαφορετικά τμήματα της ομιλίας του, έτσι ώστε να ενισχύεται ακόμα περισσότερο η εντύπωση ότι είχε ευθέως ενθαρρύνει τους οπαδούς του να επιτεθούν στο Καπιτώλιο τον Ιανουάριο του 2021.

4

LiFO

LiFO.gr

ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ

ti δ ι α β α σ α με αυ τη την εβ δομ α δ α σ το

Η δημόσια παρουσία του Αλέξη Τσίπρα είχε πάντα κάτι από τον ρυθμό μιας τηλεοπτικής σειράς. Έμοιαζε με πρωταγωνιστή σε αφήγημα γεμάτο δραματικές κορυφώσεις, ξαφνικές ανατροπές, θριάμβους και ήττες, συγκρούσεις και ρήξεις που άφησαν το αποτύπωμά τους. Στην πολιτική σκηνή εμφανίστηκε ως ο πολλά υποσχόμενος νέος, αποχώρησε ως βαριά ηττημένος και τώρα επανέρχεται, χτίζοντας ένα πιο κεντρώο προφίλ και επιχειρώντας να εκφράσει μια νέα εκδοχή πατριωτισμού. Τις τελευταίες μέρες παρακολουθούμε το λεγόμενο rebranding του πρώην πρωθυπουργού να ξεδιπλώνεται σχεδόν σαν διαφημιστική καμπάνια με καθημερινά επεισόδια. Κάθε μέρα και ένα καινούργιο τρέιλερ.

pageviews

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΥ

Η σχέση του Ντάνιελ Ντέι Λιούις με τη χώρα μας είναι μακρά και βαθιά, αφιερωμένη σε έναν ιερό σκοπό που τον δένει εφ’ όρου ζωής με την οικογένεια Οικονόμου. Κάθε ταινία του είναι μια αφορμή για μια φιλανθρωπική πρεμιέρα, όπως η πρόσφατη στο πλαίσιο του Φεστιβάλ «Νύχτες Πρεμιέρας». Όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοιχτά για τη συνέχεια μιας καριέρας που διακόπηκε ευγενικά, αλλά τόσο απότομα όσο και μια «αόρατη κλωστή». Ο τρόπος που παρουσιάζεται κάθε φορά στο κοινό –και σε όσους από εμάς τον γνωρίζουμε λίγο και μας προτρέπει χαμογελαστά να τον αποκαλούμε Νταν– είναι αφοπλιστικά ειλικρινής, σαν να ξαναβλέπουμε έναν φίλο από τα παλιά και να ξαναπιάνουμε μια ζεστή κουβέντα, ώσπου να τον ξαναδούμε στο σταθερό ελληνικό ραντεβού του. Με τι μπορεί να ασχολείται ο μεγαλύτερος ηθοποιός του πλανήτη στα οκτώ περίπου χρόνια της απόσυρσής του από το επάγγελμα που χάρισε σε εκείνον 3 Όσκαρ α’ ρόλου και σε εμάς μερικές από τις πιο αξέχαστες κινηματογραφικές ερμηνείες; Ο Ντάνιελ Ντέι Λιούις δεν ζούσε μέσα σε σπηλιά, όπως μας είπε στην Αθήνα πρόσφατα, αλλά έκανε κάτι καλύτερο από το να διαβάζει ή να ταξιδεύει ή απλώς να ξεκουράζεται. Έγραψε το πρώτο του σενάριο με τον γιο του, Ρόναν, που είναι visual artist και σκηνοθετεί για πρώτη φορά. Για χάρη του ανακάλεσε την απόσυρσή του και επανήλθε με την Ανεμώνη και τον συναρπαστικό ρόλο ενός οργισμένου γονέα που έχει εγκαταλείψει το σπίτι του και ζει μόνος στο δάσος με τις τύψεις και τα απωθημένα του. Συνεργάστηκε με τον Ρόναν με τον απαράβατο όρο να δουλέψουν μαζί, όχι εξ αποστάσεως. Ήταν και μια καλή ευκαιρία για πατέρα και γιο να εφαρμόσουν στην πράξη αυτό που ονομάζεται quality time. Ο άνθρωπος που ξεκίνησε ως μαθητευόμενος επιπλοποιός και ανέβηκε με την αξία του, αργά και θεαματικά, στο Έβερεστ της υποκριτικής, δεν σνόμπαρε ποτέ τη χειρωνακτική δουλειά. Μπορεί να συγκινείται όταν του μιλάς για τα μέρη όπου μεγάλωσε και επισκέφθηκε ξανά στην Αόρατη Κλωστή, ή να κατέβηκε τρέχοντας από τη σκηνή, πανικόβλητος, όταν έπαιζε τον Άμλετ στο Λονδίνο το 1989 γιατί νόμιζε πως είδε το φάντασμα του πραγματικού του πατέρα κατά τη διάρκεια μιας παράστασης, και έκτοτε να μην ξαναπάτησε σε σανίδι, αλλά πιο γειωμένο και πρακτικό από τον Νταν, δύσκολα βρίσκεις. Όταν είπε «στοπ το σινεμά», ή κάπως έτσι, κάτι που ακούστηκε ως οριστική διακοπή, αλλά τελικά ήταν διάλειμμα, γύρισε πίσω στα θρανία, νοίκιασε μια μικρή γκαρσονιέρα πάνω από μια πιτσαρία στη Βοστώνη και σπούδασε κατασκευή μουσικών οργάνων, και πιο συγκεκριμένα εγχόρδων. Από πού κι ως πού; Ο μικρός του γιος, ο Κάσελ, είναι βιολιστής και ο Ντέι Λιούις προφανώς θεώρησε πως η εξειδίκευση θα κάνει καλό και στους δυο. Άρα, στο μεσοδιάστημα μεταξύ της τελευταίας του υποψηφιότητας για Όσκαρ, που όπως μου είχε πει ήταν και η πιο άνετη γιατί ήταν σίγουρος πως δεν θα κερδίσει το βραβείο, και της εκμάθησης καινούργιου αντικειμένου, έμαθε τέχνη και δεν την άφησε, αλλά βελτιώθηκε δίπλα στους δυο γιους που έχει αποκτήσει με τη Ρεμπέκα Μίλερ.

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Αντωνάκης Χριστοδούλου: «Ευτυχώς, υπάρχουν ομόφυλα ζευγάρια που περπατάνε χέρι-χέρι» Με αφορμή τη νέα του έκθεση, «Purpose, Desire, Emptiness», ο εικαστικός μάς μιλάει για ιστορίες της παιδικής του ηλικίας που μπλέκονται με μύθους και τέρατα, την ποπ κουλτούρα και τη βιομηχανία του σεξ.

Ακολουθήστε τα podcasts της LiFO στην Apple, στο Spotify ή στο LiFO.gr

1

Συνηθίσαμε τελικά να ζούμε σαν τουρίστες στην πόλη μας; «ΑΚΟΥ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ» ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟ

2

Η σκληρή αλήθεια για την Τζένη Καρέζη «ΜΙΚΡΟΠΡΑΓΜΑΤΑ» ΜΕ ΤΟΝ ΑΡΗ ΔΗΜΟΚΙΔΗ

3

Brain drain: Πόσοι μένουν και πόσοι φεύγουν; «Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ» ΜΕ ΤΗΝ ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ

4

Το λίπος που δεν φαίνεται είναι και το πιο επικίνδυνο «ΨΥΧΗ ΚΑΙ ΣΩΜΑ» ΜΕ ΤΗ ΜΕΡΟΠΗ ΚΟΚΚΙΝΗ

ΤΗΣ ΑΡΓΥΡΩΣ ΜΠΟΖΩΝΗ

Ο κόσμος του εικαστικού Αντωνάκη Χριστοδούλου είναι γεμάτος χρώμα. Σε αυτόν, στα τελάρα του για την ακρίβεια, κατοικούν η μνήμη και η φαντασία, όντα από τα παραμύθια και την ποπ κουλτούρα, δράκοι και στοιχειά και μάγισσες σε τοπία-σπουδές που θυμίζουν σκηνικά θεάτρου και σύμπαντα φανταστικά, με όλο το μυστήριο που περιέχουν. Είναι ένας φωτεινός άνθρωπος ο Αντωνάκης, μια προσωπικότητα εκρηκτική, καλόγνωμος και με πολύ τσαγανό, ένα σπάνιο χαρμάνι καλλιτέχνη που σε παρασύρει με την αισιόδοξη δύναμή του. Έχει έναν αυθεντικό τρόπο να αφομοιώνει και να φέρνει στο ίδιο κάδρο ζητήματα καταγωγής, φύλου και ταυτότητας μαζί με την προσωπική του εμπειρία, παραδίδοντας ένα πλούσιο, ώριμο αφηγηματικά αποτέλεσμα, με μοναδικό αντίκτυπο σε κάθε θεατή του έργου του.

5

Ο Σόρος, ο Μασκ και οι «μεγάλες ιδέες» που προωθούν LIFO POLITICS ΜΕ ΤΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ

13.11.25

LiFO 13.11.25

5

talkofthetown

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

Τα φαντάσματα του 2015 και οι ανοιχτοί λογαριασμοί Η κυβέρνηση επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει στο εσωτερικό τις πρόσφατες συμφωνίες με τις ΗΠΑ και να κλείσει ανοιχτά μέτωπα, ενώ στην αντιπολίτευση μεγαλώνει ο ανταγωνισμός με τους νέους παίκτες που έρχονται από το παρελθόν.

13—19 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2025 Νο 875

Δεν νομίζω ότι είμαστε έτοιμοι να αλλάξουμε τον τρόπο ζωής μας p Προβοκάτσιες και συνωμοσίες p Ψεκ, again (ή τι θα μπορούσε να είναι η «Βουγονία») p

6

LiFO

απ ό τh βασιλ ικη σιουτη

Στο Μεγάρο Μαξίμου επιχειρούν να αξιοποιήσουν πολιτικά και επικοινωνιακά τις πρόσφατες συμφωνίες που ανακοινώθηκαν στο Διατλαντικό Φόρουμ για την Ενέργεια, μέσα από τις οποίες η Ελλάδα αποκτά κεντρικό ρόλο στο αμερικανικό σχέδιο αντικατάστασης του ρωσικού αερίου με αμερικανικό LNG στην Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη. Παρότι η συνέχιση της χρήσης ορυκτών καυσίμων επιβαρύνει το περιβάλλον και κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι οι τιμές θα μειωθούν, η γεωπολιτική αναβάθμιση της χώρας θεωρείται σημαντικό κέρδος – ένα αφήγημα που το κυβερνητικό επιτελείο θέλει να αναδείξει για πολλούς και διαφορετικούς λόγους. Ο πρώτος είναι ότι χρειάζεται οπωσδήποτε μία επιτυχία μετά από μια περίοδο διαρκούς αρνητικής δημοσιότητας (κυρίως λόγω Τεμπών και ΟΠΕΚΕΠΕ). Ο δεύτερος, για να απαντήσει στην κριτική που δέχεται εδώ και καιρό για την εξωτερική πολιτική (από καραμανλικούς, σαμαρικούς και αντιπολίτευση), σύμφωνα με την οποία η κυβέρνηση θεωρείται υπερβολικά δεδομένη για τις ΗΠΑ ώστε να την υπολογίζουν. Και ο τρίτος, για να ανακόψει όσους κινούνται προς τα δεξιά της ή και να «επαναπατρίσει» ορισμένους δεξιούς ψηφοφόρους που απομακρύνθηκαν. Το Μέγαρο Μαξίμου εντάσσει τις συμφωνίες για το φυσικό αέριο στο πατριωτικό αφήγημα που καλλιεργεί,

13.11.25

LiFO 13.11.25

7

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

α πό τh βα σι λι κη σ ιου τη

προκειμένου να συσπειρώσει τους ψηφοφόρους του δεξιού χώρου και να περιορίσει τις διαρροές προς τα δεξιά, ενώ ταυτόχρονα θεωρούν ότι έτσι αποδυναμώνουν τα επιχειρήματα του Αντώνη Σαμαρά. Ο πρώην πρωθυπουργός και πρώην πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας, με τη συνέντευξη που έδωσε την περασμένη Κυριακή, ξεκαθάρισε τις προθέσεις του απέναντι στον νυν πρωθυπουργό, καθιστώντας σαφές ότι δεν υπάρχει καμία περίπτωση να τα βρουν. Κατά τα άλλα, κάτι καινούργιο δεν είπε. Όσα ανέφερε ήταν οι γνωστές θέσεις του που έχει διατυπώσει πολλές φορές τελευταία, ενώ δεν απάντησε για το αν σκοπεύει να ηγηθεί κάποιου νέου κόμματος, όπως έχει κληθεί δημοσίως από πρόσωπα που πριν από λίγο καιρό υπέγραψαν και μια σχετική διακήρυξη. Ο κ. Σαμαράς εξέφρασε ωστόσο για πρώτη φορά την ενόχλησή του για τη διαγραφή του από τον Κυριάκο Μητσοτάκη, τον οποίο, όπως είπε, είχε στηρίξει για να γίνει πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας, και αναφέρθηκε στον αρνητικό ρόλο της πρώην καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ όταν ήταν πρωθυπουργός, υποστηρίζοντας ότι «πλήρωσε» και την ανακίνηση του εκκρεμούς ζητήματος των γερμανικών οφειλών. Παράλληλα, κατηγόρησε τη «συμμαχία» Τσίπρα, Καμμένου και Χρυσής Αυγής, που –όπως είπε– έβαλε εμπόδια στην εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας το 2014, οδηγώντας στην πτώση της κυβέρνησής του. Αντίστοιχες κατηγορίες αναμένονται και από τον Αλέξη Τσίπρα το επόμενο διάστημα για τον Αντώνη Σαμαρά, με αφορμή όσα έχει γράψει γι’ αυτόν στο βιβλίο του, το οποίο αυτές τις ημέρες διαφημίζει καθημερινά με κάθε τρόπο.

talkofthetown

Α

8

LiFO

πό όσα έχουν γίνει γνωστά, ο Αλέξης Τσίπρας δεν θα καταφέρεται μόνο εναντίον των πολιτικών του αντιπάλων στο βιβλίο του αλλά θα υπάρχουν σοβαρές αιχμές και για πρώην συντρόφους του. Εδώ εντοπίζεται άλλη μία αντίφαση του Αλέξη Τσίπρα, ο οποίος θεωρούσε «βαρίδιο», πριν παραιτηθεί από την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ, τον πρώην υπουργό Οικονομικών της κυβέρνησής του, Ευκλείδη Τσακαλώτο, ενώ ταυτόχρονα θεωρεί την οικονομία που παρέδωσε η κυβέρνησή του ως ένα από τα βασικά επιτεύγματά του (το άλλο θεωρεί ότι είναι η Συμφωνία των Πρεσπών). Η κυκλοφορία του βιβλίου αναμένεται να αναμοχλεύσει παλαιά πάθη τόσο μεταξύ αντιπάλων όσο και μεταξύ (πρώην) πολιτικών φίλων. Έτσι, την ώρα που η χώρα επείγεται να προχωρήσει μπροστά, προκειμένου να καλύψει το έδαφος που χάθηκε στην κρίση και να μειώσει το χάσμα με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ο πολιτικός κόσμος εξακολουθεί να ασχολείται με τους ανοιχτούς λογαριασμούς του 2015. Σε μια γερασμένη χώρα όπως η Ελλάδα, όπου η πλειονότητα όσων ψηφίζουν είναι άνω των 50 ετών, το 2015 μπορεί να μοιάζει «σαν χθες». Στην πραγματικότητα, όμως, τα δέκα χρόνια που μας χωρίζουν από τότε αποτελούν ένα πολύ μεγάλο διάστημα, και για τους νέους ανθρώπους εκείνη η εποχή μοιάζει πολύ μακρινή – αποτελεί σχεδόν ιστορία. Οι νέοι παίκτες που ετοιμάζονται να μπουν στο πολιτικό γήπεδο είναι ήδη παλιοί και «τραυματισμένοι». Αντί να προτείνουν λύσεις για τα σύγχρονα προβλήματα, ασχολούνται με το παρελθόν και ό,τι τους στοιχειώνει. Γνωστός πολιτικός επιστήμονας, μιλώντας στη LiFO, ανέφερε ότι το επάγγελμα του πολιτικού στην Ελλάδα παραμένει ένα από τα πιο «κλειστά», γι’ αυτό και είναι τόσο δύσκολο να αναδυθεί κάτι πραγματικά καινούργιο έξω από τους κομματικούς μηχανισμούς και τις πολιτικές οικογένειες. Η Μαρία Καρυστιανού πήρε αυτές τις μέρες μια γεύση από το πόσο αδυσώπητο μπορεί να γίνει το πολιτικό παιχνίδι για όσους δεν ανήκουν στους παραδοσιακούς μηχανισμούς, δεχόμενη χτυπήματα ακόμη και κάτω από τη μέση. Η ίδια έχει διαψεύσει ότι σκοπεύει να δημιουργήσει κάποιο κόμμα, ωστόσο της το έχουν προτείνει πολλοί λόγω της υψηλής δημοτικότητας και αναγνωρισιμότητας που έχει αποκτήσει και ίσως κάποια στιγμή να σκέφτηκε αν πρέπει ή αν μπορεί να το κάνει. Προτάσεις, όμως, είχε και από ήδη υπάρχοντα κόμματα της αντιπολίτευσης, τις οποίες αρνήθηκε. Όλα αυτά ήταν αναμενόμενα: τόσο η προσπάθεια μέρους της αντιπολίτευσης να την ενσωματώσει όσο και η προσπάθεια πολιτικών τυχοδιωκτών να τη χρησιμοποιήσουν ως όχημα για την είσοδό τους στο πολιτικό παιχνίδι. Εξίσου αναμενόμενη ήταν και η αντίδραση όσων τη θεωρούν απειλή. Όλα τα παραπάνω καταδεικνύουν τον εγκλωβισμό του πολιτικού συστήματος που, όπως όλα δείχνουν, θα εκφραστεί και στις επόμενες εκλογές. Όσο το εσωτερικό πολιτικό σκηνικό παραμένει εγκλωβισμένο σε αντιπαραθέσεις, προσωπικές κόντρες και παλιά μέτωπα που ξανανοίγουν, το αποτέλεσμα θα είναι ένας δημόσιος διάλογος που περισσότερο ανακυκλώνει το παρελθόν παρά σχεδιάζει το μέλλον.

TALKING POINTS

ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣ «Δεν νομίζω ότι είμαστε έτοιμοι να αλλάξουμε τον τρόπο ζωής μας» α π ό τ ο ν γ ι ά ν ν η π α ν τα ζ ό π ουλο

Με αφορμή την COP30 που φιλοξενείται φέτος στην καρδιά του Αμαζονίου, συνομιλούμε με τον Γιώργο Δικαίο, υπότροφο στο Πανεπιστήμιο του Leiden και κύριο ερευνητή της Έδρας UNESCO για την Κλιματική Διπλωματία (ΕΚΠΑ) και του ΕΛΙΑΜΕΠ.

Όσο το εσωτερικό πολιτικό σκηνικό παραμένει εγκλωβισμένο σε αντιπαραθέσεις, προσωπικές κόντρες και παλιά μέτωπα που ξανανοίγουν, το αποτέλεσμα θα είναι ένας δημόσιος διάλογος που περισσότερο ανακυκλώνει το παρελθόν παρά σχεδιάζει το μέλλον.

Πιστεύετε ότι ο στόχος του 1,5 βαθμού έχει πλέον ουσιαστικά χαθεί ή υπάρχει ακόμη περιθώριο ανατροπής μέσω πιο ριζικών πολιτικών; Αν δεν πίστευα ότι μπορούμε να πετύχουμε ορισμένα πράγματα για την αντιμετώπιση του φαινομένου της κλιματικής αλλαγής, δεν νομίζω ότι θα μπορούσα να ασχολούμαι τόσο συστηματικά με αυτό το αντικείμενο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν απογοητεύομαι κάθε φορά με τη συνολική συμπεριφορά που επιδεικνύει η ανθρωπότητα απέναντι στο φαινόμενο – συμπεριλαμβανομένης και της δικής μου. Δεν νομίζω ότι είμαστε έτοιμοι να αλλάξουμε τον τρόπο ζωής μας – τουλάχιστον μέσα στο σύστημα στο οποίο ζούμε– ώστε να προσαρμοστούμε στη νέα πραγματικότητα που θα επέβαλλε η μείωση της ταχύτητας αύξησης της μέσης θερμοκρασίας της Γης. Είναι δεδομένο ότι ο στόχος του 1,5 βαθμού για το προβλέψιμο μέλλον δεν θα επιτευχθεί, καθώς οι συνολικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου δεν μειώνονται. Το ζήτημα πλέον είναι εάν θα επιτευχθεί να μειωθούν κάποια στιγμή στο –άμεσο ελπίζουμε– μέλλον. Όσο για τις πολιτικές που πρέπει να εφαρμοστούν για την επίτευξη του στόχου συγκράτησης της αύξησης της θερμοκρασίας στον 1,5 βαθμό, θα έλεγα ότι δεν χρειαζόμαστε πιο ριζικές πολιτικές, αλλά να εφαρμόσουμε τις ήδη υπάρχουσες με συνέπεια και συνέχεια. Δυστυχώς, κάτι τέτοιο στο σημερινό παγκόσμιο σύστημα είναι αδύνατο, τόσο στον λεγόμενο δυτικό κόσμο που αμφιταλαντεύεται, όσο και στον υπόλοιπο κόσμο που προσπαθεί να αναπτυχθεί στα πρότυπα του δυτικού – που, αν το σκεφτούμε καλά, είναι και δικαίωμά του. Πώς εξηγείτε τις διαρκείς αντιστάσεις σε τομείς όπως οι μεταφορές, παρότι θεωρούνται κρίσιμοι για τη μείωση των εκπομπών; Οι αντιστάσεις θεωρώ ότι είναι παρόμοιες σε όλους τους τομείς, απλώς οι διεθνείς μεταφορές (αεροπλοΐα και ναυσιπλοΐα) ξεχωρίζουν τα τελευταία χρόνια από ένα μάλλον δικό τους διπλωματικό λάθος, δηλαδή επειδή πέτυχαν να εξαιρεθούν από το διεθνές σύστημα αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής όταν αυτό πρωτοφτιαχνόταν, πριν από 35 χρόνια. Έτσι, η μετάβασή τους προς την κλιματική ουδετερότητα και η αντίστασή τους σε αυτήν λαμβάνουν πολύ περισσότερη δημόσια προσοχή απ’ ό,τι άλλοι τομείς. Οι αντιστάσεις αυτές θα έλεγα πως εξηγούνται από την απλή πραγματικότητα. Δεν έχουν βρεθεί αποτελεσματικοί τρόποι γι’ αυτήν τη μετάβαση και, πιστεύω, ότι η «φασαρία» γύρω από το συγκεκριμένο θέμα και όλες οι σχετικές συζητήσεις γίνονται με σκοπό να στραφούν οι τεχνολογικές εξελίξεις προς μια πιο πράσινη κατεύθυνση γενικά. Παρ’ όλα αυτά, έχουμε ακόμη δρόμο και, φυσικά, καμία αλλαγή δεν επετεύχθη χωρίς αντίσταση. Η COP30 στην Belém δέχεται ήδη κριτική για τις περιβαλλοντικές και οικονομικές της αντιφάσεις. Πόσο υπονομεύουν αυτοί οι συμβολισμοί την αξιοπιστία της παγκόσμιας κλιματικής διακυβέρνησης; Θα ξεκινήσω με κάτι που λέει συχνά η «δασκάλα» μου, καθηγήτρια Εμμανουέλα Δούση: το διεθνές σύστημα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής είναι το καλύτερο που θα μπορούσαμε να έχουμε. Περιλαμβάνει όλες τις χώρες του κόσμου, οι οποίες συγκεντρώνονται μια φορά τον χρόνο γύρω από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων και είναι υποχρεωμένες να συζητούν για ένα υπαρκτό πρόβλημα που χρειάζεται λύσεις.

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

13.11.25

LiFO 13.11.25

9

AKΡΟΒΑΤΩΝΤΑΣ

ΙΛΕΚΤΡΙΣΙΤΥ

Προβοκάτσιες και συνωμοσίες

Ψεκ, again (ή τι θα μπορούσε να είναι η «Βουγονία»)

Μπορεί μια είδηση να είναι fake, αλλά αυτό δεν έχει σημασία αν ταυτίζεσαι με όσα πιστεύουν οι υπεύθυνοι των μέσων που τη διακινούν.

α πό τον γ ι ά νν η πα ν τελά κη

talkofthetown

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν πολλαπλάσιους αποδέκτες, αφού η πλειονότητα των Ελλήνων δεν τα θεωρεί απλώς πηγές ενημέρωσης ανάλογες των ΜΜΕ αλλά και ενημερώνεται από αυτά.

10

LiFO

Π

ριν από λίγες ημέρες, πληροφορηθήκαμε ότι ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, σκηνοθέτησε επιθέσεις σε διάφορες περιοχές της Ευρώπης –και της Γερμανίας– με drones. Η ιστορία, η οποία κατά αποκλειστικότητα μεταφέρθηκε από πολλά ελληνικά μέσα ενημέρωσης και φυσικά διακινήθηκε από πολλές χιλιάδες χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, είχε εξαιρετικό ενδιαφέρον. Άλλωστε, διέθετε όλα τα στοιχεία μιας καλά στημένης πολιτικής προβοκάτσιας η οποία οργανώθηκε από τον ηγέτη μιας από τις πιο ισχυρές ευρωπαϊκές χώρες και αποδείκνυε ότι ετοιμάζεται ο τρίτος παγκόσμιος πόλεμος ή κάτι συναφές. Συγκεκριμένα, ο Μερτς σκηνοθέτησε ένα «drone gate», ένα σκάνδαλο δηλαδή με βάση το οποίο ανέθεσε σε συγκεκριμένη εταιρεία κατασκευής (τα δημοσιεύματα ανέφεραν το όνομά της), η οποία ανήκει σε φιλικό στον Μερτς πρόσωπο, την κατασκευή τεράστιων αριθμών drones με συμβόλαια τα οποία θα ευνοήσουν την εταιρεία. Όλα αυτά γίνονται στο πλαίσιο των διαθέσεων του Μερτς και άλλων Ευρωπαίων ηγετών να ενοχοποιήσουν τη Ρωσία για τα drones που εντοπίστηκαν να πετάνε τους τελευταίους μήνες επάνω από το αεροδρόμιο του Μονάχου και σε περιοχές της Δανίας, της Πολωνίας, της Νορβηγίας, της Εσθονίας και της Ρουμανίας. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, τις πτήσεις των drones τις οργάνωσε ο ίδιος ο Μερτς, όχι μόνο για να κατηγορήσει τη Ρωσία αλλά και για να δημιουργήσει ένα τεχνητό, απειλητικό και πολωτικό κλίμα που προερχόταν, υποτίθεται, από τον Πούτιν, στόχος του οποίου ήταν να ενισχύσει τη γερμανική εταιρεία κατασκευής drones του επιχειρηματία φίλου του. Όλες αυτές οι συνταρακτικές αποκαλύψεις έγιναν από έναν υπάλληλο της εταιρείας, ο οποίος κράτησε την ανωνυμία του και έκανε δηλώσεις στο μεγάλο και έγκυρο γερμανικό περιοδικό «Stern». Η μοναδική αλήθεια σε όλο αυτό το τρομακτικό σενάριο είναι οι πτήσεις drones που πραγματοποιήθηκαν στις προαναφερθείσες χώρες τους περασμένους μήνες, τις οποίες κατέγραψαν όλα τα διεθνή μέσα ενημέρωσης. Τίποτα άλλο δεν είναι πραγματικό, αλλά αποκυήματα της φαντασίας κάποιου ή κάποιων. Οι υπεύθυνοι έκλεψαν το λογότυπο του «Stern» και δημοσιοποίησαν όλα τα προαναφερθέντα ως αποκλειστικό του ρεπορτάζ, επιβεβαιώνοντας ότι επρόκειτο για το συγκεκριμένο περιοδικό. Φυσικά το δημοσιοποίησαν αμέσως πολλά ελληνικά ΜΜΕ, ενώ η αναπαραγωγή του σεναρίου από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είχε αποδέκτες πολλές χιλιάδες ανθρώπους. Κάποια ΜΜΕ, όταν αντιλήφθηκαν ότι ήταν μια fake ιστορία, απέσυραν την επόμενη ή τις επόμενες ημέρες τα σχετικά δημοσιεύματά τους – όχι όλα ωστόσο, κάποια βρίσκονται ακόμα στο διαδίκτυο. Ίσως δεν αντιλήφθηκαν ότι είναι fake, ίσως τα άφησαν επειδή υπηρετούν την αλήθεια τους. Μπορεί μια είδηση να είναι fake, αλλά αυτό δεν έχει σημασία αν ταυτίζεσαι με όσα οι υπεύθυνοι αυτών των μέσων πιστεύουν. Όσα συνέβησαν μετά τη δημοσίευση της είδησης είναι εντυπωσιακά – πολλοί (ΜΜΕ και χρήστες μέσων κοινωνικής δικτύωσης), ιδιαίτερα καχύποπτοι γενικά απέναντι στην πολιτική πραγματικότητα ή και ρωσόφιλοι, έτριβαν τα χέρια τους από ικανοποίηση. «Ο Μερτς έστησε το φιάσκο με τα fake ρωσικά drones για να σύρει την Ευρώπη σε έναν καταστροφικό πόλεμο. Οι μάσκες έπεσαν». Σε αυτό το σχόλιο συνοψίζονται οι αντιδράσεις χιλιάδων χρηστών των μέσων κοινωνικής δικτύωσης αλλά και ιστοτόπων που διάκεινται φιλικά προς τον Πούτιν και τη Ρωσία, και φυσικά δεν απουσίασαν σκληροί χαρακτηρισμοί για τον Γερμανό καγκελάριο, ο οποίος αναφέρθηκε ως ναζί, δολοπλόκος, απόγονος του Τρίτου Ράιχ κ.ο.κ. Η ιστορία είναι μια από τις πολλές fake ιστορίες που διακινούνται σχεδόν καθημερινά είτε από μέσα ενημέρωσης, είτε από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ειδικά τα τελευταία έχουν πολλαπλάσιους αποδέκτες, αφού από τις έρευνες προκύπτει ότι η πλειονότητα των Ελλήνων δεν θεωρεί απλώς τα κοινωνικά δίκτυα πηγές ενημέρωσης ανάλογες των ΜΜΕ αλλά και ενημερώνεται από αυτά. Το Ευρωβαρόμετρο τον περασμένο μήνα έδειξε ότι, βάσει έρευνας του Ιουνίου, το 56% των Ελλήνων ενημερώνεται από κοινωνικά δίκτυα (κατά σειρά: Facebook, YouTube, Instagram, TikTok, X), με τον αντίστοιχο μέσο όρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση να είναι στο 40%. Η συγκεκριμένη ιστορία δεν είναι τόσο ανώδυνη όσο αυτή σύμφωνα με την οποία ο νομπελίστας John Martinis είναι ελληνικής καταγωγής, όπως ανέφερε ενθουσιασμένη η πλειονότητα των ΜΜΕ. Αφορά ένα μεγάλο ζήτημα, το οποίο διαμορφώνει απόψεις και πεποιθήσεις για όσα συμβαίνουν στους επικίνδυνους καιρούς μας: οι καλοί Ρώσοι και τα γεράκια της Ευρώπης που θέλουν πόλεμο και τον κατασκευάζουν. Πρόκειται για συνωμοσίες που ενισχύουν ανυπόστατα σενάρια, τα οποία με τη σειρά τους οδηγούν σε συγκεκριμένες πολιτικές συμπεριφορές.

Ζω με φόβους, βόμβες και δορυφόρους / Πίνοντας τσιγάρα με τους συνωμοσιολόγους, ΛΕΞ, 2017.

απ ό τ ο ν χ άρη καλ αϊ τ ζ ί δη

Σύμφωνα με τη θεωρία του «Μανιφέστου Συνωμοσίας», η συνωμοσιολογία είναι τόσο δημοφιλής επειδή η εξουσία συνωμοτεί συστηματικά.

Γ

ιατί πιστεύουμε σε θεωρίες συνωμοσίας; Ψυχολόγοι, κοινωνιολόγοι και πολιτικοί επιστήμονες έχουν δώσει διάφορες απαντήσεις, προτείνοντας, για παράδειγμα, ότι η πίστη σε μια συνωμοσία μάς προσφέρει ασφάλεια, την προνομιακή γνώση ότι κάποιος ελέγχει τα πράγματα. Εναλλακτικά, αυτές οι θεωρίες παρέχουν μια αίσθηση του ανήκειν σε απομονωμένα και τραυματισμένα άτομα, ενώ το διαδίκτυο και τα echo chambers του ευνοούν τη συνωμοσιολογία μέσα από feedback loops που ενισχύουν τις θέσεις του καθενός. Όσο βοηθητικές κι αν είναι, αυτές οι απαντήσεις στερούνται μιας δομικής βάσης· αδυνατούν, με άλλα λόγια, να συνδέσουν τη συνωμοσιολογία με τις κοινωνικοπολιτικές δυνάμεις της παρούσας στιγμής. Σε αυτό το σημείο, μπορούμε να στραφούμε στο έργο του μαρξιστή θεωρητικού Φρέντρικ Τζέιμσον (1934-2024), ο οποίος υποστήριξε ότι η σύγχρονη, μετανεωτερική εποχή (ο ύστερος καπιταλισμός) έχει επιφέρει ριζικές αλλαγές στη δυνατότητα κατανόησης του κόσμου. Η παγκοσμιοποίηση, η αύξηση του πληθυσμού, οι νέες τεχνολογίες επικοινωνίας, η απώλεια της ιστορικότητας και η συμπίεση του χρόνου σ’ ένα διαρκές παρόν έχουν στερήσει απ’ το άτομο τη δύναμη να σκεφτεί τις κοινωνικές σχέσεις ως ένα «Όλον» και να τοποθετήσει τον εαυτό του εντός αυτού. Το παγκόσμιο σύστημα είναι τόσο μεγάλο, πολύπλοκο και αφηρημένο, που δεν μπορούμε να το συνδέσουμε με την άμεση εμπειρία μας. Προτάσσοντας μια αισθητική «γνωσιολογικής χαρτογράφησης», ο Τζέιμσον οραματίζεται την ανάδυση μιας «διαπαιδαγωγικής ή πολιτικής κουλτούρας», μέσα απ’ την τέχνη ή την ιδεολογία, που θα αναπαραστήσει το σύστημα του πολυεθνικού κεφαλαίου έτσι ώστε να μπορέσουμε να τοποθετήσουμε τις ατομικές και συλλογικές υπάρξεις μας εντός του και, συνεπώς, «να ανακτήσουμε τη δυνατότητα πράξης».1 Σε αυτό το πλαίσιο, οι θεωρίες συνωμοσίας δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια «εκφυλισμένη» μορφή γνωσιολογικής χαρτογράφησης. Αποτυγχάνοντας να αναπαραστήσει την εγγενώς απρόσωπη λογική του ύστερου καπιταλισμού, η συνωμοσιολογία παράγει φτηνά υποκατάστατα, αφηγήσεις όπου όλα πάνε «σύμφωνα με το σχέδιο» αναγνωρίσιμων δρώντων. Έτσι, η εμπειρία μας δεν συνδέεται με την ολότητα των κοινωνικών σχέσεων, αλλά με το «Όλον» της εκάστοτε σκευωρίας ή πλεκτάνης.2 Αυτή η οπτική αντανακλάται επακριβώς στη Βουγονία του Λάνθιμου, όπου ο φτωχός μελισσοκόμος Τέντι απάγει τη CEO φαρμακευτικής, Μισέλ, πεπεισμένος πως πρόκειται για μέλος μιας εξωγήινης φυλής που ενορχηστρώνει την καταστροφή του πλανήτη. Ακόμα κι αν η υπόλοιπη ταινία απογοητεύει, το μοντάζ των πρώτων λεπτών αναδεικνύει την αλήθεια που κρύβεται στον πυρήνα αυτής της στρεβλής χαρτογράφησης: δείχνει, με άλλα λόγια, ότι, αντιμέτωπος με μια CEO που λέει τη λέξη «diversity» 30 φορές μέσα σε 2 λεπτά ενόσω δηλητηριάζει συνειδητά τον κόσμο, ο μέσος εργαζόμενος νιώθει ότι βρίσκεται μπροστά στην παρουσία μιας εξωγήινης μορφής ζωής. Αυτό είναι και το θέλγητρο της συνωμοσιολογίας, που δίνει ένα πρόσωπο στο κατ’ ουσίαν αόριστο πλέγμα δυνάμεων του συστήματος. Τι είναι πιο εύκολο να πιστέψουμε: ότι οι αφηρημένες κοινωνικές δομές που δημιουργήσαμε και στις οποίες συμμετέχουμε έχουν φέρει την τεχνολογική υποδούλωσή μας, την καταστροφή της φύσης, όλες τις τροπικότητες της σύγχρονης φρίκης, ή ότι για τα παραπάνω ευθύνεται ένα Άλλο είδος, έθνος ή γκρουπ; Προχωρώντας, ωστόσο, οφείλουμε να εξετάσουμε μια πρόσληψη των θεωριών συνωμοσίας που διαφέρει ουσιωδώς από αυτή του Τζέιμσον. Σύμφωνα με τους ανώνυμους συγγραφείς του Μανιφέστου Συνωμοσίας (2022), η συνωμοσιολογία είναι τόσο δημοφιλής επειδή η εξουσία συνωμοτεί συστηματικά.3 Πολύ συχνά, μάλιστα, η εξουσία συνωμοτεί ενόσω στοχοποιεί όσους αναγνωρίζουν τις δράσεις της ως «συνωμοσιολόγους». Μπορούμε να δούμε το πώς, τη δεκαετία του ’60, οι πετρελαϊκές (που ήξεραν για την κλιματική αλλαγή, συνωμοτώντας, συνεπώς, ενάντια στο περιβάλλον) στιγμάτιζαν τους οικολόγους ως συνωμοσιολόγους. Ή το πώς, την εποχή της πανδημίας –και, ξανά, με τα Τέμπη–, όποιος αμφισβήτησε τις δράσεις της κυβέρνησης πολεμήθηκε ως «ψεκ». Μέσα από δεκάδες παραδείγματα, το Μανιφέστο Συνωμοσίας καταδεικνύει τη συνωμοσία ως τρόπο λειτουργίας της εξουσίας και την κατηγορία της «συνωμοσιολογίας» ως μηχανισμό συγκάλυψης. Υποστηρίζει, με άλλα λόγια, ότι «υπάρχουν συνωμοσιολόγοι απλώς επειδή υπάρχουν συνωμοσίες» και μας υπενθυμίζει το ανέκδοτο που κυκλοφορούσε στους διαδρόμους του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας τον καιρό της πανδημίας: «Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην αλήθεια και μια θεωρία συνωμοσίας; Οκτώ με εννιά μήνες». Ή, στην περίπτωση του Λάνθιμου, μία με δύο ώρες. Απομένει το ερώτημα γιατί οι συνωμοσίες της εξουσίας λειτουργούν, και εδώ ο Τζέιμσον και το Μανιφέστο Συνωμοσίας συγκλίνουν. Αναφερόμενος στην Υπόθεση Πάραλλαξ του Πάκουλα και στα κοντινά του πλάνα στα πρόσωπα των θυμάτων, υποστηρίζει ότι «η συνωμοσία νικά [όχι] επειδή διαθέτει κάποια ιδιαίτερη μορφή “δύναμης” που λείπει από τα θύματα, αλλά απλώς επειδή είναι συλλογική, ενώ τα θύματα, ιδωμένα ένα ένα και απομονωμένα, δεν είναι». Με τη σειρά του, το Μανιφέστο Συνωμοσίας χρησιμοποιεί τα λόγια του Πίντσον, που στο Ουράνιο τόξο της βαρύτητας γράφει ότι, για κάθε συνωμοσία που υφαίνει η εξουσία και προωθούν «Εκείνοι», «θα έπρεπε να υπάρχει και ένα “Εμείς” […] Δημιουργική παράνοια σημαίνει να αναπτύσσεις ένα σύστημα “Εμείς” τουλάχιστον τόσο βαθύ όσο το σύστημα “Εκείνοι”».

1 Fredric Jameson. (1999). Το Μεταμοντέρνο ή η πολιτισμική λογική του ύστερου καπιταλισμού, (μτφρ. Γιώργος Βάρσος). Νεφέλη, σ. 95-100.

2 Fredric Jameson. (1990). Cognitive Mapping. https://www.rainer-rilling.de/gs-villa07-Dateien/ JamesonF86a_CognitiveMapping.pdf 3 Μανιφέστο Συνωμοσίας (μτφρ. Μανώλης Ξανθός). (2022). Εκδόσεις των Συναδέλφων.

13.11.25

LiFO 13.11.25

11

Τα spirits που έπιναν όλοι στο φετινό Athens Bar Show

Χορέψαμε στους ρυθμούς της Patrón Tequila, δοκιμάσαμε St-Germain και Santa Teresa 1796 και ήπιαμε Frozen Irish coffee shots με Teeling Irish Whiskey. ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ

Μ

ουσική, γεύσεις και αρώματα από όλο τον κόσμο, κορυφαίοι bartenders και shakers που «χόρευαν» στους ώμους τους μιξάροντας μοναδικά cocktails – το 15ο Athens Bar Show έμοιαζε με διήμερο πάρτι που διοργανώθηκε για μια ακόμη χρονιά στην καρδιά της πόλης. Μπορούσες να νιώσεις την ενέργεια του κόσμου προτού καν περάσεις την πύλη. Οι παρέες έφταναν ενθουσιασμένες στην είσοδο, έπαιρναν το χαρακτηριστικό βραχιολάκι του διημέρου και ξεκινούσαν το δικό τους ταξίδι στον μαγικό κόσμο των spirits. Ο χώρος της Τεχνόπολης είχε μεταμορφωθεί για μια ακόμη φορά σε ένα μεγάλο theme park αφιερωμένο στην απόλαυση των spirits από

12

LiFO

όλο τον κόσμο, με γνωστά και κλασικά αγαπημένα brands αλλά και νέες συναρπαστικές αφίξεις που έκαναν μια νέα πρόταση στο κοινό. Άλλωστε, αυτό είναι που κάνει το Athens Bar Show τόσο αγαπητό στο αθηναϊκό και το διεθνές κοινό εδώ και 15 χρόνια: δεν είναι μόνο τα feelgood vibes και η ενέργεια του κόσμου αλλά και η υπόσχεση ότι κάθε χρόνο επιφυλάσσει μια μοναδική γευστική εμπειρία. Ανάμεσα στα περίπτερα με τα τόσα διαφορετικά concepts, τα ποτήρια με πάγο που τσουγκρίζονταν, τα surprise acts και τα χαμόγελα του κόσμου, τέσσερα spirits ξεχώρισαν για τις γεύσεις και το experience που προσέφεραν. Ποιοι ήταν, λοιπόν, οι πρωταγωνιστές του φετινού Athens Bar Show;

13.11.25

PATRON TEQUILA, Η ΨΥΧΗ ΤΟΥ ΜΕΞΙΚΟΥ ΣΕ ΕΝΑ ΜΠΟΥΚΑΛΙ Η πρώτη μας στάση στο Athens Bar Show δεν θα μπορούσε να είναι πουθενά αλλού εκτός από το περίπτερο της Patron Tequila, με τα χρώματα, τα party vibes του και το κοινό που περίμενε ενθουσιασμένο να δοκιμάσει τα cocktails. Οι έμπειροι bartenders από τα Scorpios Mykonos και Gorillas Bar Thessaloniki «προσγειώθηκαν» στην εντυπωσιακή μπάρα που έστησε η Patron Tequila και σέρβιραν δύο ξεχωριστές εκδοχές της Margarita –η μία με βούτυρο, μπανάνα, μέλι και καμένο λάιμ και η άλλη με λικέρ πορτοκάλι, λάιμ, αγαύη και αλάτι–, δίνοντας το δικό τους twist στο signature ποτό. Οι τρίτοι της παρέας, δηλαδή η ομάδα του Santiago Bar Tinos, ανέβασαν τη θερμοκρασία με τις El Santo Palomas τους με μάνγκο και τσίλι, κάνοντας το κοινό να επιστρέφει για δεύτερο γύρο. Εκτός από τα cocktails, ωστόσο, η Patron Tequila έφερε μαζί της την κουλτούρα και την «ψυχή» του Μεξικού, απογειώνοντας την ενέργεια με το δυναμικό show κρουστών του Έρεν Αλιόγλου, που έκανε τους πάντες να χορεύουν, ενώ Polaroids απαθανάτιζαν τους επισκέπτες, μετατρέποντας κάθε στιγμή μας εκεί σε ένα instant souvenir από το πιο vibrant και φωτογενές σημείο του Athens Bar Show. Μέσα στη γιορτινή ατμόσφαιρα και τη μουσική που μας ξεσήκωνε, η αληθινή πρωταγωνίστρια ήταν η ίδια η Patron που είναι φτιαγμένη αποκλειστικά από 100% Blue Weber Agave στα υψίπεδα της Jalisco και ταξιδεύει με την πλούσια, μεταξένια υφή της και τα αρώματα φρέσκιας αγαύης, εσπεριδοειδών και πιπεριού σε όλο τον κόσμο, κάνοντας τη διαφορά από τις υπόλοιπες τεκίλες με τον καθαρό, ισορροπημένο χαρακτήρα της. Για μια ακόμα φορά, η εκλεπτυσμένη «Μεξικάνα» κατάφερε να κλέψει την παράσταση στο Athens Bar Show, επιβεβαιώνοντας τις προσδοκίες μας για την αυθεντικά ποιοτική γεύση αλλά και την προσωπικότητά της. Ναι, μια τεκίλα έφερε το πάρτι στην καρδιά της Τεχνόπολης – και η περιήγησή μας είχε μόλις ξεκινήσει.

SANTA TERESA RUM, ΕΝΑ PREMIUM ΡΟΥΜΙ ΓΕΜΑΤΟ ΙΣΤΟΡΙΕΣ Στο περίπτερο του Santa Teresa Rum ήταν λες και ο ρυθμός της βραδιάς έριχνε ταχύτητες. Το premium ρούμι από τη Βενεζουέλα έφερε μαζί του μια ατμόσφαιρα slow απόλαυσης και την επαφή με κάτι βαθύτερο – τα πρωτογενή υλικά και τις ιστορίες των ανθρώπων του. Μπορούσαμε να δοκιμάσουμε δύο cocktails, το Cojonudo και το Right Hand, ή να απολαύσουμε το Santa Teresa 1796. Πυκνό, με layers γεύσης από νότες βανίλιας, κακάο και καραμέλας, συνοδευόταν από κομματάκια μαύρης σοκολάτας – μια πραγματικά umami εμπειρία που θα θυμόμαστε για καιρό. Όμως, εκτός από τα αρώματά του, το Santa Teresa γράφει ιστορία με τον δικό του τρόπο, μέσα από το Project Alcatraz, μια πρωτότυπη πρωτοβουλία του Santa Teresa, χάρη στην οποία πρώην κρατούμενοι έχουν μια δεύτερη ευκαιρία στη ζωή και τη δημιουργία, μπαίνοντας στην «οικογένεια» του premium ρουμιού.

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΙΡΛΑΝΔΕΖΙΚΗΣ PUB ΜΕ ΤΟ TEELING IRISH WHISKEY

ΓΑΛΛΙΚΗ ΦΙΝΕΤΣΑ ΚΑΙ FLORAL ΑΡΩΜΑΤΑ ΣΤΟ ST-GERMAIN H ένταση της Patron θα μπορούσε να εξισορροπηθεί μόνο με κάτι εντελώς διαφορετικό· έτσι, κατευθυνθήκαμε στο κομψό περίπτερο του γαλλικού λικέρ St-Germain που έμοιαζε βγαλμένο από άλλη εποχή. H ιδιαίτερη γεύση των elderflowers, που, σε αντίθεση με τα πιο πικάντικα ή γλυκά aperitifs, προσφέρει έναν πιο ανάλαφρο, floral και ισορροπημένο χαρακτήρα, αναδείχθηκε σε τρία δροσερά St-Germain Spritz: το ομώνυμο με Martini Prosecco, σόδα και λεμόνι, το St-Germain Rose Hugo με Pink Grapefruit Soda, Martini Frizzante Rose και μέντα αλλά και το cocktail Blossome, του Scorpios Mykonos, με τροπική μαστίχα, Martini Prosecco και μάνγκο. Μάλιστα, την εμπειρία ολοκλήρωνε και ένα ρετρό παιχνίδι στο οποίο μπορούσαμε να κερδίσουμε memorabilia όπως ένα ποτό-μινιατούρα ή μια κομψή βεντάλια, ενώ ένα από τα έπαθλα ήταν λαχταριστό παγωτό μηχανής με γεύση φιστίκι που συνδυάζεται ιδανικά με το St-Germain Spritz. Μια απόλυτα «joie de vivre» εμπειρία με τη signature υπογραφή της παριζιάνικης φινέτσας! Chin chin!

Λίγο προτού φύγουμε από το Athens Bar Show, ζήσαμε ακόμα μια εμπειρία που ξέφευγε από τα συνηθισμένα. Σε ένα διαφορετικό σημείο του χώρου, μακριά από τα δυνατά φώτα και τη δυνατή μουσική, ο κόσμος συγκεντρωνόταν έξω από ένα περίπτερο που έμοιαζε με βαγόνι τρένου. Μπαίνοντας μέσα, νιώθαμε λες και μεταφερθήκαμε σε μια ατμοσφαιρική παμπ του Δουβλίνου με ξύλινη μπάρα, ψηλά σκαμπό και χαμηλό φωτισμό. Το wagon bar είχε στηθεί με τρόπο που άφηνε το Teeling Irish Whiskey να πρωταγωνιστεί – άλλωστε μπορούσαμε να κάνουμε γευσιγνωσία δοκιμάζοντάς το όχι σε μία, ούτε σε δύο, αλλά σε πέντε διαφορετικές εμφιαλώσεις. Μετρώντας ήδη πάνω από δύο αιώνες ζωής, από το 1782, το Teeling Irish Whiskey ξεχωρίζει για την τολμηρή, πλούσια γεύση του με νότες καραμέλας, μπαχαρικών, φρούτων και βανίλιας, που του δίνουν βάθος και ένταση. Είναι ένα ουίσκι που, ενώ τιμά τις ρίζες του, κάνει ένα σύγχρονο statement. Στα highlights ήταν τα λαχταριστά frozen Irish coffee shots που μας «ξύπνησαν» με τη γεμάτη γεύση και τη δροσιά τους, αφήνοντάς μας την καλύτερη επίγευση από την εμπειρία που είχαμε ζήσει. Φεύγοντας γεμάτοι γεύσεις και ιστορίες, δώσαμε ραντεβού για του χρόνου, ενώ ο κόσμος γύρω μας ακόμη δοκίμαζε, χαμογελούσε και χόρευε με τη μουσική. Γιατί, τελικά, αυτό που κάνει το Athens Bar Show τόσο επιτυχημένο εδώ και 15 χρόνια δεν είναι μόνο οι κορυφαίοι επαγγελματίες, οι premium γεύσεις και τα brands από όλο τον κόσμο. Είναι ότι αποτελεί μια εμπειρία που τη ζεις με όλες σου τις αισθήσεις και τη θυμάσαι για καιρό.

LiFO 13.11.25

13

TAL K OF THE TOWN

94' Άννα Μαρία με την

Παπαχαραλάμπους

σ υνεντ ευξ η: α ργυρω μποζωνη | φ ω τ ο γ ραφ ιε σ: ε β ιτα σκ ου ρλετ η

Στάθηκε στη σωστή πλευρά της ιστορίας με τη θαρραλέα στάση της: κατήγγειλε δημόσια τη σεξουαλική παρενόχληση και προκάλεσε τη συζήτηση για την κακοποιητική συμπεριφορά στο θέατρο, φέρνοντας στις δικαστικές αίθουσες μία από τις πολύκροτες υποθέσεις του ελληνικού MeToo. Σήμερα σκηνοθετεί και παίζει στο θέατρο, ενώ στην τηλεόραση υποδύεται έναν ρόλο πολύ διαφορετικό απ' ό,τι έχει κάνει μέχρι σήμερα.

14

LiFO

13.11.25

η γυναίκα που προχωράει με ζωηρό βήμα προς το μέρος μου και κάνει τα κεφάλια των θαμώνων να γυρίσουν έχει δώσει πολλές μάχες από τα 22 της, όταν βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της δημοσιότητας. Έδωσε και μία που προκάλεσε σεισμό, όταν κατήγγειλε δημοσίως τη σεξουαλική παρενόχληση που υπέστη ακόμα και πάνω στη σκηνή, μια μάχη που άνοιξε τη συζήτηση για την κακοποιητική συμπεριφορά στο θέατρο και έφερε στις δικαστικές αίθουσες μία από τις πολύκροτες υποθέσεις του ελληνικού MeToo. Μετά από πολύμηνη διαδικασία, τα θύματα δικαιώθηκαν. Η Άννα Μαρία Παπαχαραλάμπους στάθηκε στη σωστή πλευρά της ιστορίας, η στάση της αποτέλεσε παράδειγμα και σήμερα νιώθει πιο ελεύθερη από ποτέ. Σκηνοθετεί και παίζει στο θέατρο, ενώ υποδύεται στην τηλεόραση έναν ρόλο πολύ διαφορετικό από ό,τι έχει κάνει μέχρι σήμερα.

— Θα ξεκινήσω από όλα αυτά που κάνεις φέτος τον χειμώνα. Είσαι σε πυρετό δραστηριότητας. Δεν είχα σκοπό να γίνει έτσι, ούτε το προγραμμάτισα, απλώς μερικές φορές προκύπτουν πράγματα στα οποία δεν μπορείς να πεις «όχι». Είχα διαβάσει το έργο του Φλοριάν Ζελέρ Πριν ανοίξουμε φτερά. Διαβάζοντάς το εμφανίστηκε μπροστά μου η εικόνα του Δημήτρη Καταλειφού και είπα «αυτό το έργο θέλω να το σκηνοθετήσω. Θα του το προτείνω και αν δεν τον ενδιαφέρει, δεν θα μπω στη διαδικασία, γιατί με αυτόν το ονειρεύτηκα». Του το πρότεινα, του άρεσε και μου είπε να το κάνουμε του χρόνου, δηλαδή φέτος. Είπε «ναι» και η Ζωή Ρηγοπούλου και ξεκινήσαμε. Άλλο σχέδιο δεν υπήρχε, αλλά με πήρε ο Μπέζος –και όταν με παίρνει ο Γιάννης δεν υπάρχει περίπτωση να πω «όχι»– για να παίξω στη «Γυναίκα που μαγείρεψε τον άντρα της». Στη συνέχεια ήρθε και η πρόταση για το «Παιδί» στην ΕΡΤ, μια δουλειά που, όταν μου την παρουσίασε ο Στέφανος Μπλάτσος, είπα ότι έχει πολύ ενδιαφέρον, αν μπορεί να συμβεί, γιατί είναι ιδιαίτερο, δεν είναι εποχής. Κάνω μια γυναίκα λαϊκή, μια γυναίκα της ζωής, και τον ευχαρίστησα κιόλας γιατί συνήθως δεν μου προτείνουν τέτοιους ρόλους.

— Τι ρόλους σού προτείνουν; Μου προτείνουν ρόλους που ταιριάζουν φαινομενικά στο φιζίκ μου, μιας ωραίας γυναίκας, μιας αστής, λίγο συγκρατημένης, λίγο περιχαρακωμένης. Οι άνθρωποι όμως δεν είναι μόνο η εξωτερική τους εμφάνιση∙ ευτυχώς έχω κάνει και πράγματα άλλου τύπου.

— Αυτή η λέξη, το φιζίκ, με πάει πολύ πίσω, στην εικόνα σου όταν πρωτοδημιουργήθηκε. Είχες τρομερή επιτυχία στους «Ψίθυρους Καρδιάς», με τηλεθέαση έως και 76% –μιλάμε για 3.500.000 τηλεθεατές–, και βρέθηκες στο μάτι του κυκλώνα και στο επίκεντρο της προσοχής. Ήταν ένα πράγμα κατακλυσμιαίο που δεν το περίμενα. Μόλις είχα τελειώσει τη Σχολή Βεάκη, ήμουν 22 χρονών, δεν το είχα φανταστεί ποτέ και δεν μου άρεσε, δεν το καλοδέχτηκα. Τώρα, γυρνώντας πίσω, λέω ότι θα μπορούσα να το απολαύσω, αλλά δεν γίνεται να γυρίσεις πίσω, κι έτσι μένω στο εδώ.

— Το γεγονός ότι μπήκε η προσωπική σου ζωή σου στο μικροσκόπιο σε ενόχλησε, είχε επίδραση στον χαρακτήρα σου; Κυρίως με ενόχλησε τι νόμιζαν οι άνθρωποι για μένα. Εσύ το ξέρεις πολύ καλά, γινόταν μια προβολή για το ποια είμαι βάσει αυτού που έβλεπαν οι άλλοι, το οποίο τις περισσότερες φορές δεν είχε καμία σχέση με μένα. Έκαναν ένα κολάζ με αυτά που είχαν συμπεράνει, γι’ αυτό και μέχρι πρόσφατα ήμουν λιγομίλητη και συγκρατημένη. Με τα χρόνια μαλάκωσα και κατάλαβα και τι σήμαινε τότε αυτή η επιτυχία, που δεν έχει καμία σχέση με αυτό που συμβαίνει σήμερα∙ ο κόσμος βλέπει διαφορετικά, η τηλεόραση είναι κάτι πιο ευρύ, τα νούμερα εκείνα δεν υπάρχουν ούτε κατά διάνοια. Σήμερα κάνει μια σειρά 17% και λέμε ότι είναι επιτυχία, τότε αυτό το νούμερο δεν το διανοούνταν, σε έκοβαν με το «καλημέρα». Τότε, λοιπόν, έμειναν μόνο στο φιζίκ μου, και αυτό κράτησε πολλά χρόνια. Ήταν αυτό που καθόριζε το πώς με επέλεγαν, ειδικά μια εποχή που εγώ δεν μπορούσα να κάνω επιλογές. Όσα μου πρότειναν ήταν παρόμοια∙ ίσως τους ήταν πιο εύκολο να με στρέψουν, στερεοτυπικά, προς το δράμα, τους ταίριαζε μια γυναίκα ψηλή, μελαχρινή, με σοβαρότητα. Για κωμωδία δεν μπορούσαν να με σκεφτούν, δεν ήμουνα παχουλούλα, γλυκούλα – αστεία πράγματα, τι σχέση έχουν η κωμωδία και το δράμα με την εξωτερική εμφάνιση; Το βλέπω και σε συναδέλφους, δεν το έζησα μόνο εγώ, άνθρωποι που παίζουν κωμωδία δύσκολα θα κάνουν κάτι δραματικό. Ένας ηθοποιός μπορεί να είναι καλύτερος σε κάποια πράγματα, αλλά πρέπει να του δοθεί η ευκαιρία να δοκιμαστεί και σε κάτι άλλο και να μεταμορφωθεί, αλλιώς μένει σε ένα βαρετό μοτίβο. Πόσο να το εξελίξεις; — Σήμερα θα έλεγες ότι ήταν μια μεγάλη δοκιμασία; Δεν θα το έλεγα δοκιμασία, απλά μια μεγάλη απόφαση, όχι μόνο για μένα ή μόνο με εμένα, γιατί αφορούσε κι άλλους ανθρώπους, και εσωτερικά, δηλαδή στο σπίτι μου, και εξωτερικά. Έπρεπε να σπάσει κάτι εκείνη τη στιγμή και να είναι σύμφωνοι και προστατευμένοι και άλλοι άνθρωποι, όπως τα παιδιά μου∙ δεν ήμουν μόνο εγώ στην ιστορία. Παρ’ όλα αυτά, ήταν κάτι που τότε, ή ακόμα και τώρα, έπρεπε να γίνει και σχετίζεται και με την απελευθέρωση που λες.

— Πόσο δυσκολεύτηκες με αυτή την απόφαση; Πολύ. Όποιος πιστεύει ότι είναι κάτι που το αποφασίζεις ελαφρά τη καρδία και με επιπολαιότητα, είναι βαθιά γελασμένος. Από μόνη της η απόφαση είναι κάτι πολύ δύσκολο, δεν μιλάω για το μετά, για τη διαδρομή. Γιατί πολλές φορές η υπόθεση παρουσιάστηκε σαν μια μόδα ή σαν να σηκώθηκε κάποιος ένα πρωί και να είπε εύκολα «θα δεις τι θα πάθεις». Εγώ δεν ξέρω καμία από τις κοπέλες, είτε σε αυτή την υπόθεση είτε σε άλλες, κανέναν από όσους συμμετείχαν σε αυτό που να το έκανε εύκολα∙ γέμισαν ψυχοσωματικά. Άρα, όταν κάνεις κάτι που έχει αυτήν τη μεγάλη δυσκολία, το επόμενο στάδιο είναι να ανασάνεις.

— Η διαδρομή είναι το πιο δύσκολο κομμάτι; Είναι πάρα πολύ δύσκολη, ειλικρινά, αν τύχει σε κάποιον άλλο, δεν ξέρεις τι να του πεις. Μου στέλνουν μηνύματα κορίτσια και αγόρια που έχουν υποστεί κακοποίηση και ζητάνε τη συμβουλή μου. Είναι πολύ δύσκολο και το να προτρέψεις κάποιον να το κάνει και το να τον αποτρέψεις. Το πρώτο που θέλεις να πεις είναι «μίλα», αλλά πρέπει να του πεις ότι δεν είναι απλό. Δεν μπορείς να πεις σε ένα παιδί «μίλα», έτσι, ηρωικά, γιατί δεν υπάρχει κανένας ηρωισμός. Γιατί φτάνεις σε μια αίθουσα και μπαίνουν όλα στο μικροσκόπιο – και έτσι πρέπει να γίνει. Για να είμαστε ειλικρινείς, όταν γίνεται

LiFO 13.11.25

15

TAL K OF THE TOWN 94 λεπτά με την Άννα Μαρία Παπαχαραλάμπους

μια καταγγελία και κατηγορείται ένας άνθρωπος, πρέπει να εξεταστεί πραγματικά και στα σοβαρά αν αυτές οι καταγγελίες έχουν κάποια βάση. Το καταλαβαίνω αυτό και το σέβομαι. Ένας κατηγορούμενος έχει δικαίωμα στην υπεράσπιση. Υπάρχει όμως και η στοχοποίηση των θυμάτων, ο τρόπος που εξετάζονται τα θύματα, που είναι τραγικός, αν και έχουν αλλάξει κάποια πράγματα.

— Φοβήθηκες ότι αυτή η υπόθεση μπορεί να λειτουργήσει ανασταλτικά για τη δουλειά σου; Δεν φοβήθηκα, αλλά το σκέφτηκα και ξέρω ότι πιθανότατα κάποιοι σε αυτήν τη δουλειά μπορεί να βλέπουν αρνητικά εμένα και κάποιους ανθρώπους που έχουμε εμπλακεί σε αυτή την υπόθεση. Ειλικρινά δεν με νοιάζει, ο καθένας έχει δικαίωμα στη γνώμη του.

— Πώς αποφάσισες να σκηνοθετήσεις; Προσωπικά χαίρομαι όταν σκηνοθετούν γυναίκες και πιστεύω ότι δεν τους έχουμε δώσει τη θέση που τους αξίζει, τις θεωρούμε υποδεέστερες. Δεν πήρα την απόφαση να γίνω σκηνοθέτις, είμαι ηθοποιός, αλλά αυτή την επιθυμία την είχα πολλά χρόνια και με έτρωγε. Όταν έκανα την πρώτη σκηνοθεσία μου μού άρεσε η διαδικασία, μου άρεσαν τα πολλά θέματα που είχα να διαχειριστώ – μου ταίριαξε. Είχα και έχω την πεποίθηση ότι ο ηθοποιός που θα έρθει να παίξει έναν ρόλο –βάζω και τον εαυτό μου μέσα– πρέπει σε έναν βαθμό να είναι έτοιμος. Οι σκηνοθέτες δεν πρέπει να είναι δάσκαλοι των ηθοποιών, δεν το πιστεύω αυτό. Ο ηθοποιός πρέπει να έρθει με τα υλικά του, με τη βαλίτσα του, δεν μπορεί να έρθει «γυμνός», εκτός αν πάρεις έναν ηθοποιό που θέλεις να είναι «γυμνός» για κάτι συγκεκριμένο, έναν νέο ηθοποιό. Και εγώ ως ηθοποιός πάω με μια βαλίτσα, δεν περιμένω να με διαπλάσει ο σκηνοθέτης, θα μου πει «πέτα αυτό», «κράτα εκείνο»∙ έτσι πιστεύω ότι είναι η σκηνοθεσία. Τώρα δουλεύω με τον Δημήτρη Καταλειφό. Είναι δυνατόν να του πω «θα σε πλάσω»; Προφανώς και ανοίγει τη βαλίτσα του και δανείζεσαι, και είμαι τυχερή που οι ηθοποιοί έχουν τόσο μεγάλες βαλίτσες και τις καταθέτουν στο έργο. Ο Δημήτρης, λοιπόν, είναι ένας ηθοποιός με τα μπαγκάζια αυτά, τις περγαμηνές του και τη διαθεσιμότητά του, γιατί οφείλω να πω ότι πολλές φορές είναι πολύ διαθέσιμος, σαν μαθητής. Θα ήμουν ηλίθια αν δεν έκλεβα ό,τι μπορώ να του κλέψω, θα ήμουν χαζή. Δεν τον σκηνοθετείς, τον τοποθετείς στο πλαίσιο και τον αφήνεις να είναι αυτό που είναι, το λέω για να είμαστε ειλικρινείς και ρεαλιστές. Ο ναρκισσισμός του σκηνοθέτη εδώ δεν παίζει, πρέπει να ξέρεις από την αρχή με ποιον έχεις να κάνεις. Αυτόν τον άνθρωπο τον θες ως όχημα

για να χτίσεις γύρω του και πάνω του την παράσταση, γιατί είναι το βασικό πρόσωπο του έργου, χωρίς να υποτιμώ τους άλλους ηθοποιούς.

— Πιστεύεις ότι τώρα έχεις περισσότερες ευκαιρίες από όσες είχες πριν από είκοσι χρόνια; Εκατό τοις εκατό, τώρα νιώθω ότι μου ανοίγονται όλα. Δεν υπάρχουν τα εμπόδια που έβαζα στον εαυτό μου, τα αφαίρεσα όλα. Αλλά για να συμβεί αυτό πρέπει να φτάσεις σε μια ηλικία, να διανύσεις την απόσταση για να το καταλάβεις, δεν μαθαίνονται αυτά προκαταβολικά, είναι προσωπικές διαδρομές.

— Στο «Η γυναίκα που μαγείρεψε τον άντρα της», το άλλο έργο στο οποίο παίζεις, παρ’ όλο που είναι του ’70, βλέπεις ότι δεν έχουν αλλάξει τα στερεότυπα, ο άντρας αφήνει τη γυναίκα του για μια νεότερη, η βία θυμίζει πολύ τη σημερινή κατάσταση. Η κατάσταση σήμερα έχει χειροτερέψει. Στατιστικά, οι γυναικοκτονίες είναι περισσότερες τώρα και αυτό κάτι δείχνει. Έχουμε μορφωθεί, έχουμε δει και ακούσει πολλά, έχουμε διαβάσει, έχουμε μιλήσει για τις σχέσεις των δυο φύλων και είναι σαν να μην έχουμε κάνει βήμα. Τίποτα δεν είναι αυτονόητο. Θα σου πω κάτι πολύ απλό: σε όλες σχεδόν τις συνεντεύξεις που είχα δώσει όταν γεννήθηκαν τα παιδιά μου με ρωτούσαν «ο Φάνης σε βοηθάει;». Στον Φάνη δεν θα έκαναν ποτέ την ίδια ερώτηση. Γιατί αν με βοηθάει, πρέπει να νιώθω τυχερή. Κάποια στιγμή είχα κόψει τα μαλλιά μου κοντά και με ρωτούσαν στην τηλεόραση αν συμφώνησε ο Φάνης. Τι να εξηγώ – αν το σκεφτείς, αυτά είναι τρομακτικά πράγματα. Και εμείς κουβαλάμε χαρακτηριστικά έμφυλα που τα φέρουμε από γενιά σε γενιά∙ ας πούμε, αν δεν μαγειρεύεις, δεν αισθάνεσαι άνετα μ’ αυτό. Εγώ δεν ξέρω κανέναν άντρα που δεν ξέρει να μαγειρεύει ο οποίος να νιώθει άβολα γι’ αυτό. Το λέω γιατί όσοι μιλάμε δημόσια έχουμε ευθύνη και οφείλουμε να μη διαιωνίζουμε αυτά τα στερεότυπα, αυτήν τη συζήτηση που μοιάζει χαριτωμένη, αλλά είναι επικίνδυνη.

— Μεγαλώνεις δυο αγόρια, τι τους λες; Μεγαλώνοντας αγόρια που είναι έφηβοι, αυτό που προσπαθώ είναι να μάθουν να κάνουν τα πάντα. Ευτυχώς εγώ μεγάλωσα με μια μάνα που δεν ήταν η κλασική Ελληνίδα, αγκιστρωμένη επάνω μας, και δεν είμαι κι εγώ έτσι. Επίσης δεν ένιωσα ποτέ ότι χρωστάμε στη μάνα μας και με τη σειρά μου δεν θέλω τα παιδιά να μας χρωστάνε τίποτα. Θα κάνουμε, και εγώ και ο Φάνης, ό,τι μπορούμε για να είναι καλά και να φύγουν από εμάς ελεύθεροι, να ανοιχτούν στον κόσμο, γιατί αυτός είναι ο στόχος μας και ο σκοπός μας.

Μου στέλνουν μηνύματα κορίτσια και αγόρια που έχουν υποστεί κακοποίηση και ζητάνε τη συμβουλή μου. Είναι πολύ δύσκολο και το να προτρέψεις κάποιον να το κάνει και το να τον αποτρέψεις. Το πρώτο που θέλεις να πεις είναι «μίλα», αλλά πρέπει και να του πεις ότι δεν είναι απλό. Δεν μπορείς να πεις σε ένα παιδί «μίλα», έτσι, ηρωικά, γιατί δεν υπάρχει κανένας ηρωισμός.

Η Άννα Μαρία Παπαχαραλάμπους θα εμφανιστεί στην παράσταση «Η γυναίκα που μαγείρεψε τον άντρα της» ( 5/12/25 -11/1/26, Radio City, Θεσσαλονίκη, και 16/1 -26/2/26, θέατρο Βεάκη, Αθήνα). Παίζει στο «Παιδί» που προβάλλεται από την EΡΤ και έχει σκηνοθετήσει το «Πριν ανοίξουμε φτερά» του Φλοριάν Ζελέρ με πρωταγωνιστή τον Δημήτρη Καταλειφό που παίζεται στο Ίδρυμα Κακογιάννη (μέχρι 23/11). Ευχαριστούμε θερμά το Gorlomi (Πλουτάρχου 9, Αθήνα) για τη φιλοξενία της φωτογράφισης.

16

LiFO

13.11.25

λέσχη ανάγνωσης

23 ΣΥΓΓΡΑΦΕΊΣ ΜΑΣ ΛΈΝΕ ΠΟΙΟ ΒΙΒΛΊΟ ΘΑ ΉΘΕΛΑΝ ΝΑ ΕΊΧΑΝ ΓΡΆΨΕΙ λα

ΠΟΙΟ ΒΙΒΛΊΟ ΘΑ ΉΘΕΛΕΣ ΝΑ ΕΊΧΕΣ ΓΡΆΨΕΙ; ΜΕ ΑΦΟΡΜΉ ΤΗ ΝΈΑ ΛΈΣΧΗ ΑΝΆΓΝΩΣΗΣ ΤΗΣ LIFO ΡΩΤΉΣΑΜΕ ΕΊΚΟΣΙ ΤΡΕΙΣ ΚΑΤΑΞΙΩΜΈΝΟΥΣ ΈΛΛΗΝΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΊΣ ΠΟΙΟ ΒΙΒΛΊΟ ΈΧΟΥΝ ΖΗΛΈΨΕΙ ΚΑΙ ΘΑ ΉΘΕΛΑΝ ΝΑ ΦΈΡΕΙ ΤΗΝ ΥΠΟΓΡΑΦΉ ΤΟΥΣ.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ

LiFO 13.11.25

17

λέσχη ανάγνωσης λα

Έχετε διαβάσει ποτέ ένα βιβλίο τόσο δυνατό, που να σας έκανε να σκεφτείτε: «Μακάρι να το είχα γράψει εγώ;». Αν ναι, δεν είστε μόνοι. Το ίδιο έχουν νιώσει και μερικοί από τους σημαντικότερους Έλληνες συγγραφείς. Όταν θέτεις σε έναν δημιουργό ένα

ΚΏΣΤΑΣ ΑΚΡΊΒΟΣ

τέτοιο ερώτημα, προφανώς δεν ζητάς απλώς έναν τίτλο. Ζητάς κάτι πολύ πιο πολύτιμο: ένα κομμάτι από το αναγνωστικό του σύμπαν. Οι απαντήσεις τους μοιάζουν με μικρές εξομολογήσεις. Φανερώνουν τι τους εμπνέει, τι τους συγκινεί, ποια έργα θαύμασαν τόσο βαθιά ώστε, έστω για μια στιγμή, να ευχηθούν να τα είχαν γράψει οι ίδιοι. Τους ζητήσαμε να μας ανοίξουν για λίγο την πιο μυστική γωνιά της βιβλιοθήκης τους, να μη μας

ΕΚΑΤΌ ΧΡΌΝΙΑ ΜΟΝΑΞΙΆ

μιλήσουν απλώς για ένα βιβλίο που αγάπησαν αλλά για εκείνο που νιώθουν σχεδόν προέκταση του εαυτού τους. Οι Μάρκες, Κούντερα, Λέσινγκ, Τσέχοφ, Όμηρος, Σπαρκ, Χρηστοβασίλης, Αξιώτη, Παπαδιαμάντης, Καμιλέρι, Καραπάνου, Τοκάρτσουκ, Χάμσουν, Ντιντιελοράν, Ντοστογιέφσκι, μεταξύ άλλων, έγιναν η αφορμή για μια σειρά από προσωπικά κείμενα που δείχνουν τι σημαίνει ένα βιβλίο να σε επηρεάζει σημαντικά. Το αποτέλεσμα; Ένα απρόσμενο λογοτεχνικό ψηφιδωτό. Είκοσι τρεις φωνές, είκοσι τρεις διαδρομές που

«ΠΟΛΛΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΡΓΟΤΕΡΑ, ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟ απόσπασμα, ο συνταγματάρχης Αουρελιάνο Μπουενδία θα θυμόταν εκείνο το μακρινό απόγευμα που ο πατέρας του τον είχε πάει να γνωρίσει τον πάγο». Αυτή είναι η εναρκτήρια περίοδος από το Εκατό χρόνια μοναξιά του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες. Είκοσι οχτώ λέξεις, τρία ρήματα, η εκτίναξη της πρώτης λάβας από τις εικόνες που μέλλεται να ακολουθήσουν. Παρόν, παρελθόν και μέλλον σαρκώνονται εν ριπή οφθαλμού σ’ έναν αφηγηματικό ωκεανό, όπου οι θάλασσες μιας χρονικής χώρας μπαίνουν ήρεμα και σαγηνευτικά στα νερά κάποιας άλλης. Το ξάφνιασμα ωστόσο έχει και συνέχεια: «Το Μακόντο ήταν τότε ένα χωριό με είκοσι σπίτια από πηλό και καλάμια, χτισμένα στην όχθη ενός ποταμού […] σε μια κοίτη με λείες πέτρες, άσπρες και τεράστιες σαν προϊστορικά αβγά. Ο κόσμος ήταν τόσο νεόπλαστος ώστε πολλά πράγματα δεν είχαν όνομα και για να τα αναφέρεις έπρεπε να δείξεις με το δάχτυλο». Η ιστορία γίνεται θρύψαλα, η γεωγραφία εξαερώνεται. Με άλλα λόγια: ο άνθρωπος έκανε τις λέξεις ή οι λέξεις τον άνθρωπο; Είναι καλό για έναν δημιουργό να ομολογεί πως υπάρχουν βιβλία που τα «ζηλεύει», αν και δεν θα τα φτάσει ποτέ, όσο μελάνι κι αν ξοδέψει στα δικά του γραπτά. Όμως, έτσι κατορθώνει να πατήσει στο «Πρώτο σκαλί» του Καβάφη και να κατακτήσει τη βασική αρετή της συγγραφής: την ταπεινότητα.

εξηγούν τι τους διαμόρφωσε, τι τους καθόρισε, τι τους ώθησε να γράφουν τις ιστορίες που σήμερα διαβάζουμε. Ένας χάρτης φτιαγμένος από βιβλία που σημάδεψαν ανεξίτηλα τη σκέψη τους.

18

LiFO

ΓΚΑΜΠΡΙΈΛ ΓΚΑΡΣΊΑ ΜΆΡΚΕΣ

13.11.25

ΕΥΤΥΧΊΑ ΓΙΑΝΝΆΚΗ ΜΙΧΆΛΗΣ ΑΛΜΠΆΤΗΣ Ο ΘΆΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΚΥΡΊΟΥ ΓΚΟΛΟΎΖΑ Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΦΟΡΜΑ ΤΗΣ ΝΟΥΒΕΛΑΣ μού είναι ιδιαίτερα αγαπητή· το διήγημα καλείται να συμπυκνώσει, το μυθιστόρημα ανυπομονεί σαν ποταμός να ξεδιπλωθεί, στο πρώτο, προτού ακόμα γνωρίσουμε τους ήρωες πρέπει να τους αποχωριστούμε, στο δεύτερο η φλυαρία γίνεται συνήθως αναπόφευκτη. Η νουβέλα, εκτεταμένο διήγημα ή σύντομο μυθιστόρημα, είναι σε θέση να συνδυάσει τα προτερήματα και των δύο ειδών και να αποφύγει τις παγίδες τους, να είναι περιεκτική και αναλυτική μαζί, να πλάσει έναν ολόκληρο κόσμο αλλά να μας προσφέρει παράλληλα τον κατάλληλο χρόνο για να τον περιδιαβούμε. Ο Μπράνιμιρ Στσεπάνοβιτς στον Θάνατο του κυρίου Γκολούζα καταφέρνει με θαυμαστό τρόπο όλα τα παραπάνω. Έχουμε έναν ήρωα μυστηριώδη απ’ τη μια και ταυτόχρονα τόσο συνηθισμένο, που τον κινεί μια απόφαση τόσο καίρια, η οποία όμως σαν να πάρθηκε από βαρεμάρα. Βρίσκεται από τύχη σε μια πολίχνη και είναι ο Ξένος, το αρχέτυπο τόσων ιστοριών, που συγκεντρώνει επάνω του καχυποψία και θαυμασμό, που αναταράσσει τη βαλτωμένη πραγματικότητα και πυροδοτεί εξελίξεις. Τελικά η κοινότητα καταλαμβάνει τη θέση του ήρωα, γίνεται αυτή ο πρωταγωνιστής, σε μια εξέλιξη που χτίζεται σοφά και υπομονετικά, σκαλοπάτι το σκαλοπάτι, κι αφού κάνει το κίνητρο του ήρωα κίνητρο δικό της, τον εγκολπώνεται και τον χρησιμοποιεί για έναν αρχέγονο ρόλο. Η ψυχολογία του ήρωα και η ψυχολογία της μάζας ανελίσσονται σφιχταγκαλιασμένα, σαν σε ένα εναέριο τανγκό, ως το λυτρωτικό κρεσέντο, σε ένα κείμενο που μέσα του αντηχούν αντίλαλοι από το θέατρο του παραλόγου, υπαρξιστικοί ψίθυροι και μια στιβαρή θεωρία της εξιλαστήριας θυσίας…

ΜΠΡΆΝΙΜΙΡ ΣΤΣΕΠΆΝΟΒΙΤΣ

ΖΙΓΚ ΖΑΓΚ ΣΤΙΣ ΝΕΡΑΝΤΖΙΈΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΛΑ ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΦΤΙΑΓΜΕΝΑ για να τα φυλάς στο ράφι σαν κειμήλια. Κάποια σε βρίσκουν ξανά και ξανά, σε άλλες ηλικίες, με άλλους τρόπους. Το Ζιγκ ζαγκ στις νεραντζιές της Έρσης Σωτηροπούλου, γραμμένο στις αρχές των ’90s, είναι ακριβώς τέτοιο βιβλίο: αντέχει γιατί ξέρει να κινείται με τον δικό του ρυθμό, αλλόκοτο και ειλικρινή. Μιλά για τέσσερις νέους και ένα παιδί που δοκιμάζουν να σταθούν όρθιοι μέσα σε έναν κόσμο ασθένειας, μοναξιάς και επιθυμίας. Οι ιστορίες τους δεν δένονται σε ευθεία γραμμή, αλλά σε τεθλασμένη: ζιγκ ζαγκ που αλλάζει οπτικές, αφήνει θραύσματα διαλόγων, ανοίγει κενά. Και μέσα σε αυτά τα κενά χτυπάει ένας συναισθηματικός παλμός. Tο Ζιγκ ζαγκ δεν είναι νοσταλγία των ’90s, είναι manual για το πώς επιβιώνεις όταν φοβάσαι να νιώσεις. Η γραφή είναι κοφτή, ειρωνική, με χιούμορ που ισορροπεί το σκοτάδι. Η ποιητική λεπτομέρεια σώζει τους ήρωες από τη σιωπή. Αν τότε θεωρήθηκε προκλητικό, σήμερα μοιάζει προφητικό. Γιατί, όπως λέει η Σωτηροπούλου, «το μεγάλο ταμπού δεν είναι το σεξ αλλά το συναίσθημα». Το Ζιγκ ζαγκ παραμένει ζωντανό όχι επειδή μιλά για μια εποχή, αλλά γιατί καταγράφει το μόνιμο ρίσκο: το να αφήνεσαι στο αβέβαιο των άλλων και του εαυτού σου χωρίς εγγυήσεις.

ΈΡΣΗ ΣΩΤΗΡΟΠΟΎΛΟΥ

LiFO 13.11.25

19

λέσχη ανάγνωσης λα

ΝΊΚΟΣ ΔΑΒΒΈΤΑΣ Η ΑΒΆΣΤΑΧΤΗ ΕΛΑΦΡΌΤΗΤΑ ΤΗΣ ΎΠΑΡΞΗΣ ΕΧΩ ΖΗΛΕΨΕΙ ΔΕΚΑΔΕΣ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΑ αγαπημένων συγγραφέων που ξέρω ότι ούτε στα πιο τρελά μου όνειρα δεν θα μπορούσα να πλησιάσω, αλλά τελείως αυθόρμητα σήμερα θα διάλεγα ένα από τα πιο εμβληματικά έργα του Μίλαν Κούντερα, την Αβάσταχτη ελαφρότητα της ύπαρξης. Και μόνο για τον τίτλο του, θα άξιζε να αναφερθεί ίσως πολλές φορές, το επιλέγω όμως γιατί, τελειώνοντας πρόσφατα την τρίτη ανάγνωσή του, διαπίστωσα ότι κάθε φορά διαβάζω ένα διαφορετικό μυθιστόρημα! Είναι σαν παρτιτούρα μουσικού έργου που η εκτέλεσή του κάθε φορά δίνει διαφορετικό ήχο. Στην αρχή νομίζεις ότι διαβάζεις πολιτικό μυθιστόρημα, μετά ερωτικό, κατόπιν φιλοσοφικό ή ψυχαναλυτικό· ο συγγραφέας «παίζει» με όλα τα είδη για να αναδείξει τελικά τη συνθετότητα της ανθρώπινης ύπαρξης. Στον πυρήνα της αφήγησης στέκει ακίνητος ο απλός άνθρωπος που παλεύει να αποφύγει τη δυσμενή ιστορική συγκυρία και να δώσει κάποιο στοιχειώδες νόημα στην ελαφρότητα της ίδιας του της ζωής. Η διάρθρωση του έργου είναι μοναδική: μικρά κεφάλαια που αλληλοσυμπληρώνονται, που περιγράφουν την κοινότοπη ανθρώπινη τραγωδία χωρίς ίχνος συναισθηματισμού, συνθηματολογίας ή πρόσκαιρου εντυπωσιασμού με βαρύγδουπες φράσεις. Ένα πραγματικό κέντημα που ευχαρίστως θα ξήλωνα για να δω αν θα μπορούσα να το ξαναφτιάξω, έστω πιο άτεχνα, σίγουρα πιο άτσαλα.

ΜΙΛΑΝ ΚΟΥΝΤΕΡΑ

20

LiFO

ΆΝΤΖΕΛΑ ΔΗΜΗΤΡΑΚΆΚΗ ΤΟ ΧΡΥΣΌ

ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΆΡΙΟ

ΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΠΟΥ ΘΑ ΗΘΕΛΑ ΝΑ ΕΙΧΑ ΓΡΑΨΕΙ ΕΙΝΑΙ το Χρυσό Σημειωματάριο της Ντόρις Λέσινγκ. Ας πω με τα λόγια της «Guardian» (που το 2015 το κατέταξε στη θέση 82 των 100 σημαντικότερων μυθιστορημάτων που γράφτηκαν ποτέ) περί τίνος πρόκειται: « Ένα από τα θεμελιώδη κείμενα του γυναικείου κινήματος που ξεπήδησε τη δεκαετία του ’60, αυτή η σπουδή μιας διαζευγμένης μητέρας που αναζητά προσωπική και πολιτική ταυτότητα παραμένει ένα προκλητικό και αμετανόητο, φιλόδοξο επίτευγμα». Προσωπικά, θυμάμαι ότι όταν το διάβασα, γύρω στο 2010, σκέφτηκα ότι δεν θα είχα καταλάβει το μεγαλύτερο μέρος του –είναι ένα δαιδαλώδες έργο– αν δεν ήμουν μητέρα, αν δεν ήμουν σε θέση να αναφωνώ «ναι, έτσι είναι, έτσι νιώθω». Από την άλλη, το ότι μπορούσα να καταλάβω ακριβώς τι ένιωθε μια γυναίκα με παιδί στη δεκαετία του ’50 μού προκαλούσε κατάπληξη και ήταν από μόνο του ένα μάθημα. Μήπως δεν είχε αλλάξει τίποτα ενώ προσπαθούσαν να μας πείσουν ότι είχαν αλλάξει τα πάντα στη ζωή των γυναικών; Το Χρυσό Σημειωματάριο είναι με μια (φεμινιστική) έννοια ένα μυθιστόρημα τρόμου. Η αποικιοκρατία, η σεξουαλική επιθυμία, η έννοια «κόρη», η ανθρώπινη διάνοια... η καταγραφή όπου το ονειρώδες συμπληρώνει το ιστορικά καταγεγραμμένο. Το μυθιστόρημα ανοίγει μια επικίνδυνη πόρτα κατάβασης στην εσωτερικότητα που χτίζουν οι αντικειμενικές συνθήκες, και το 2025 δεν μπορώ να σκεφτώ κάποιο ισχυρότερο διανοητικό αντίδοτο απέναντι στην πεζότητα, ομοιομορφία και «αμερικανικότητα» του μεταφεμινισμού των influencers. Η Λέσινγκ, που τιμήθηκε με το Νόμπελ κυρίως για το συγκεκριμένο «επικό» της έργο, κατάφερε να ζωντανέψει μια γυναικεία μαρτυρία μεταξύ σπαραγμού, θάρρους και αυτοκριτικής. Ίσως το βιβλίο είναι η σύσταση μιας αφύπνισης, ίσως αυτή είναι η αίσθηση που συγκλονίζει, καθώς προέρχεται από μια εποχή που οι επαναστατημένοι άνθρωποι ήθελαν να φτιάξουν και όχι να χάσουν τον εαυτό τους. Δεν θα ήθελα να ζω σε έναν κόσμο ως γυναίκα χωρίς αυτό το βιβλίο. Ευτυχώς, δεν χρειάζεται.

ΝΤΌΡΙΣ ΛΈΣΙΝΓΚ

13.11.25

LiFO 13.11.25

21

λέσχη ανάγνωσης λα

ΣΩΤΉΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΊΟΥ

ΛΈΝΑ ΔΙΒΆΝΗ H ΔΕΣΠΟΙΝΊΣ ΤΖΗΝ ΜΠΡΌΝΤΙ ΣΤΗΝ ΑΚΜΉ ΤΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ, ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΛΑ ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ που ζηλεύω και θα ήθελα να είχα γράψει εγώ. Αλλά αφού με πιέζετε να ξεχωρίσω ένα, θα δώσω την ψήφο μου στη Μίριελ Σπαρκ και στο διαβόητο H δεσποινίς Τζην Μπρόντι στην ακμή της. Ασφαλώς η Σπαρκ είναι λογοτεχνικά λιγότερη από τον Λόρενς Στερν ή τον Ντοστογιέφσκι –άλλες διακεκριμένες υποψηφιότητές μου– αλλά υπήρξε περιέργως επιδραστικότερη για μένα, κι αυτό μέτρησε πολύ. Εξηγούμαι: η απίθανη αυτή Σκωτσέζα, που στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο δούλεψε ως προπαγανδίστρια, στο άνθος της συγγραφικής της δεινότητας έγραψε ένα μικρό, εκμαυλιστικό και αιχμηρό αριστούργημα, που έφτασε στα χέρια μου όταν ήμουν λίγο μεγαλύτερη από τις μαθήτριες της ακαταμάχητης δεσποινίδας Μπρόντι, έτοιμη να αιφνιδιαστώ, να μαγευτώ, να ανατραπώ, να ξεπέσω και να αναδυθώ. Η Σπαρκ, με ευφυΐα, χιούμορ και ανήκουστη τόλμη, έβαλε στο τραπέζι όλα τα μεγάλα ζητήματα που ταλανίζουν κάθε νεαρή ψυχή την ώρα που ψάχνει το σχήμα της, την ηθική της σπονδυλική στήλη. Ποια είμαι εγώ ως άτομο και ποιο είναι το αντίτιμο για να με δεχτεί η ομάδα στην οποία λαχταρώ να ανήκω; Είναι ο θαυμασμός το υπέρτατο δόλωμα; Έχει περισσότερη γοητεία η υποταγή ή η άσκηση ελέγχου πάνω στους άλλους; Οι ήρωες της Σπαρκ, διχασμένοι μεταξύ του φωτός και του σκοταδιού τους, άνοιξαν περίεργα μονοπάτια στην παραπαίουσα εφηβική ψυχή μου και θρονιάστηκαν για πάντα μέσα μου σαν να ήταν άνθρωποι κανονικοί με τους οποίους έζησα. Το ξαναδιάβασα πρόσφατα και έμεινα άφωνη με τη δεύτερη ζωή που διεκδικούν με το σπαθί τους. Πολύ θα διασκέδαζε με το σημερινό πολιτικά ορθό discourse η αδίστακτη Μίριελ Σπαρκ, που έβαλε τόσο απροκάλυπτα και τόσο αθώα τη μις Μπρόντι να φλερτάρει με τη μαστροπεία και τον φασισμό. Γιατί άραγε έκανε αξιαγάπητη μια τόσο σκοτεινή φιγούρα; Τι θα έλεγαν οι σημερινές μαθήτριες αν συναντούσαν μια μις Μπρόντι; Πιστεύω ότι θα την ερωτεύονταν κι αυτή και τον εραστή της και τον ολισθηρό, τον αντισυμβατικό, τον σέξι και επικίνδυνό της κόσμο. Έφηβες και ορθό, contradiction in terms…

MΙΡΙΕΛ ΣΠΑΡΚ

22

LiFO

ΤΑ ΔΙΗΓΉΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΤΆΝΗΣ ΣΤΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΡΗΣΤΟΥ ΧΡΗΣΤΟΒΑΣΙΛΗ ΕΥΩΔΙΑΖΟΥΝ ΠΛΑΓΙΕΣ, βροχές και χιόνια, σύννεφα και βελάσματα, ψαλμωδίες και σάλαγοι, βοσκόπουλα και κλεφταρματωλοί. Η ενθεότης, η μυστηριακή ανθρωποφύση, οι κοινότητες, οι στάνες και οι δροσεροί γλωσσικοί ανθοί του Χρηστοβασίλη έπλεξαν ζείδωρο, γλωσσικό κουκούλι. Κουκούλι που προσφέρει στον αναγνώστη θαλπωρή, τόσο στα διηγήματα της στάνης, όσο και στα διηγήματα της ξενιτιάς, στα διηγήματα του μικρού σκολειού, στα διηγήματα από τα χρόνια της σκλαβιάς. Στα άκρως παραστατικά –σχεδόν ζωγραφιές– αυτά διηγήματα, η αναγνωστική ευφορία είναι παρούσα σε κάθε φράση. Δεν είναι μόνον η χαρίεσσα γλωσσική ροΐ τους –ροΐ που συνταιριάζει αρμονικά τα πράγματα με τις λέξεις– αλλά και οι χαμένοι τρόποι μιας άλλης, σχετικά νωπής, συλλογικής βιωτής. Βιωτής με γηγενείς, βαθύριζους τρόπους και στραφταλιστά φυλλώματα από βροχούλες και ηλιόθαμπος. Λίγο να αναμερίσει κανείς την κρούστα των σύγχρονων δυτικών τρόπων μας, αχολογάει ένας λαός αγροτοκτηνοτροφικός. Λαός με αδιάλειπτη μέρα τη μέρα, ώρα την ώρα χειρότευκτη δημιουργία όπου η χρηστικότης συνταίριαζε απολύτως με την αισθητική. Με τα χέρια τους έπλαθαν την ποικίλη σκευή τους, τις λαμπρές φορεσιές τους, τα σκεπάσματά τους. Με τα χέρια αποσπούσαν με κάματο απ’ τη φύση την τροφή τους. Μοιραίως με τα χέρια έπλαθαν αυτήν τη σπαρακτικής ομορφιάς γλώσσα. Σήμερα που τα χέρια μας ατρόφησαν, έγιναν παθητικά, σταμάτησε και η δημιουργία παροιμιών, ποιητικού εν γένει λόγου. Λάμπει αυτή η δημιουργία στα διηγήματα του Χρηστοβασίλη. Μπορεί να ήταν φτωχός ο εξωτερικός βίος, αλλά ήτανε πάμπλουτη η εσωτερική στόλη του. Εξάλλου το κριτήριο της φτώχειας είναι σχετικότατο, μάλλον το φτωχό μάτι βλέπει φτώχεια και μάλλον η ευκολία αφαιρεί νοστιμιά. Αυτήν τη γλωσσική και οικοτεχνική δημιουργία την γκρέμισε ο γραικυλισμός που ενέσκηψε στη χώρα μετά την εθνική απελευθέρωση. Κατά έναν μυστήριο τρόπο, το Έθνος ήταν πνευματικά αυτόφωτο και ψυχικά ανθηρό υπό την τουρκική σκλαβιά. Έναντι ουδενός αλλοεθνούς δεν ένιωθε ο αμόρφωτος –εντός εισαγωγικών– πολίτης ανωτερότητα ή κατωτερότητα. Ήταν απολύτως ισότιμος, ήταν πολίτης του κόσμου. Σήμερα, έπειτα από δύο αιώνες σχολικής ψευτομορφώσεως, μαστιζόμαστε από ποικίλα συμπλέγματα. Πετσοκόψαμε τις ρίζες μας χλευάζοντάς τες κιόλας ως βλάχικες. Θέλησε η κουρούνα, λέει η παροιμία, να περπατάει σαν την πέρδικα κι έχασε και τον δικό της βηματισμό. Και το αστείο είναι πως ούτε εμείς ήμασταν κουρούνες –κάθε άλλο– ούτε και οι Ευρωπαίοι βέβαια πέρδικες. Τα φυλλώματα πλέον του σαθρόριζου εθνικού κορμού είναι φαιδρά, παρδαλά, μαϊμουδίστικα. Δυστυχώς δεν έμειναν αλώβητα τα γράμματα, όπου κυριαρχεί ο λογοτεχνικός γραικυλισμός. Μα τον Χρηστοβασίλη; Τον νατουραλιστή, τον βουκόλο, τον ηθογράφο και ό,τι άλλο κατεβάζει η γκλάβα των γραικύλων; Ναι, τον Χρηστοβασίλη. Όχι μόνο γιατί προσφέρει μέγιστη εθνική και προσωπική αυτογνωσία, αλλά και γιατί ο λόγος του είναι ηδύς και δροσερός. Λαγαρή, κελαρυστή πηγή κρυφής πλαγιάς.

ΧΡΉΣΤΟΣ ΧΡΗΣΤΟΒΑΣΊΛΗΣ

13.11.25

LiFO 13.11.25

23

λέσχη ανάγνωσης λα

ΜΆΡΩ ΔΟΎΚΑ ΔΎΣΚΟΛΕΣ ΝΎΧΤΕΣ ΤΟ ΤΈΛΟΣ ΤΗΣ ΜΙΚΡΉΣ ΜΑΣ ΠΌΛΗΣ

ΑΠΟ ΤΟΤΕ, ΣΤΑ ΠΡΩΤΑ ΜΟΥ ΒΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΓΡΑΨΙΜΟ, με ακολουθούσε με το βαθύ, αιχμηρό βλέμμα της η Μυκονιάτισσα Μέλπω Αξιώτη. Η γλώσσα της με είχε συναρπάσει, καθώς συμπλέκονταν με το δικό μου κρητικό ιδίωμα οι δικές της νησιώτικες, σουρεαλιστικές ακροβασίες. Πέρασαν τα χρόνια, οι Δύσκολες νύχτες που ήθελα να κατορθώσω έγιναν Η αρχαία σκουριά με ψήγματα της Τριλογίας του Τσίρκα. Είχα, όμως, και Το τέλος της μικρής μας πόλης. Τι να πω; Υπήρξα τυχερή. Είχα πολλές δασκάλες και δάσκαλους. Ας πούμε, για το Καρέ Φιξ, βιβλίο που αγαπώ ιδιαιτέρως, είχα ζηλέψει τον Τσιφόρο.

ΙΣΊΔΩΡΟΣ ΖΟΥΡΓΌΣ ΤΑ ΒΙΒΛΊΑ ΤΟΥ ΙΑΚΏΒ

ΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΠΟΥ ΕΧΩ ΘΑΥΜΑΣΕΙ και κυριολεκτικά ζηλέψει είναι τα Βιβλία του Ιακώβ της Όλγκα Τοκάρτσουκ στην εξαιρετική μετάφραση της Αλεξάνδρας Ιωαννίδου. Κατά τη γνώμη μου, πρόκειται για ένα ανοικονόμητο αριστούργημα. Υπάρχει μια σύνδεση ανάμεσα σε αυτό και στις Σκηνές από τον βίο του Ματίας Αλμοσίνο (Πατάκης, 2014), που υπογράφεται από εμένα. Στο δικό μου μυθιστόρημα εμπεριέχεται η περίπτωση του Σαμπατάι Σεβί, ο οποίος έδρασε στην Ανατολική Μεσόγειο του 17ου αιώνα και χαρακτηρίστηκε ψευδομεσσίας. Η Θεσσαλονίκη κατείχε σημαντική θέση στη δράση του και οι οπαδοί του, οι Ντονμέ (ένα σύμμεικτο δόγμα μεταξύ μουσουλμανισμού και ιουδαϊσμού), διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στη ζωή της πόλης τους επόμενους αιώνες. Στο μυθιστόρημα της Τοκάρτσουκ κεντρική φιγούρα είναι ο Ιακώβ Φρανκ, ιδιόρρυθμος προφήτης και μύστης, στην πραγματικότητα ένας επίγονος του Σαμπατάι. Το πρόσωπό του ανιχνεύεται ιστορικά στον 18ο αιώνα και απογειώνεται αφηγηματικά από την Τοκάρτσουκ. Ο Ιακώβ διέσχισε σύνορα και πεδιάδες της Ανατολικής Ευρώπης ακολουθούμενος από πλήθη πιστών, αλλάζοντας γλώσσες, ταυτότητες και πρακτικές. Στις Σκηνές από τον βίο του Ματίας Αλμοσίνο, ο επινοημένος πρωταγωνιστής περνά ως παιδί από τη Θεσσαλονίκη και γίνεται μάρτυρας στην αυτοανακήρυξη του Σαμπατάι σε Μεσσία. Είχα κατά νου να ξεκινήσω κάποτε τη συγγραφή ενός μυθιστορήματος, που θα περιστρεφόταν γύρω από τη ζωή και τη δράση κάποιων οπαδών του τους επόμενους αιώνες. Στα Βιβλία του Ιακώβ έχουμε ακριβώς αυτό, τις περιπέτειες ενός επιγόνου του σαμπαταϊσμού, το όνειρο και το ερώτημα μιας ενότητας διαποτισμένης από τον συγκρητισμό των θρησκειών. Η Τοκάρτσουκ υλοποίησε με τον καλύτερο τρόπο τις αφηγηματικές ορίζουσες σ’ έναν ασταθή κόσμο και μας πρόσφερε ένα βιβλίο γραμμένο με μαεστρία και κόπο. Ύστερα από αυτό το επίτευγμα, πιθανόν να μην έχει τόση σημασία να γραφτεί ένα ακόμη βιβλίο για τους επιγόνους του Σαμπατάι, παρότι η εποχή μας τυραννιέται ακόμη από μεσσίες, διαδικτυακούς πια, με ανοιχτό το πεδίο της πλάνης και της χειραγώγησης.

ΌΛΓΚΑ ΤΟΚΆΡΤΣΟΥΚ ΜΈΛΠΩ ΑΞΙΏΤΗ

24

LiFO

ΔΗΜΉΤΡΗΣ ΧΑΤΖΉΣ

13.11.25

ΓΙΆΝΝΗΣ ΚΑΛΠΟΎΖΟΣ Ο ΑΦΗΓΗΤΉΣ ΤΟΥ ΠΡΩΙΝΟΎ ΤΡΈΝΟΥ ΘΟΔΩΡΉΣ ΚΑΛΛΙΦΑΤΊΔΗΣ

Η ΠΕΊΝΑ

ΣΙΓΟΥΡΑ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΟΛΛΑ ΒΙΒΛΙΑ ΑΠΟ ΕΛΛΗΝΕΣ και ξένους συγγραφείς που θα ήθελα να είχα γράψει. Δεν τους ζήλευα όμως. Αντίθετα, με έκαναν να χαίρομαι και να θέλω να γράψω κι εγώ αυτά που μπορούσα να γράψω. Ένα βιβλίο, ωστόσο, που το διάβασα στα δεκαπέντε μου, με έκανε να ζηλέψω. Ήταν η Πείνα του Κνουτ Χάμσουν, που είχα δανειστεί από μια ιδιωτική βιβλιοθήκη κάπου στη Φιλελλήνων. Κάποιοι θα τη θυμούνται ακόμα. Ήταν τόσο διαφορετικά γραμμένο βιβλίο, με τόση ένταση και παρουσία στο κείμενο, που το ζήλεψα, ενώ ταυτόχρονα ήξερα ότι δεν θα μπορούσα ποτέ να γράψω έτσι.

Μ’ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΣΕ ΤΟ ΠΩΣ Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ κατάφερε να χτίσει έναν κεντρικό ήρωα με ζωηρό ενδιαφέρον, τον μονόχνοτο και αποτυχημένο καθ’ όλα Γκιλέν, κι αναρωτιόμουν κάθε τόσο πώς θα εξελίξει τη μυθοπλασία, μέχρι να έρθει άλλη μια αναπάντεχη ανατροπή. Συνάμα με εντυπωσίασαν τα ευρήματα που χρησιμοποιεί, από την ανάγνωση μέσα στο τρένο των σελίδων που διασώζει ο Γκιλέν απ’ τη φοβερή μηχανή πολτοποίησης μέχρι τα γραφόμενα της Ζιλί τα οποία βρίσκει τυχαίως σε USB. Βρήκα άκρως ενδιαφέρουσες τις αντιθέσεις που υπάρχουν στο κείμενο. Ο πρωταγωνιστής αγαπά τα βιβλία και συγχρόνως εργάζεται σε εργοστάσιο πολτοποίησης των αδιάθετων αντιτύπων, σε μια δουλειά την οποία μισεί. Είναι επίσης ενδιαφέρον το ότι αυτός, ο εσωστρεφής, φτάνει να διαβάζει στους τρόφιμους γηροκομείου· ότι ο έρωτας έχει θέση στο πιο άθλιο μέρος, στις τουαλέτες ενός εμπορικού κέντρου. Ο Τζουζέπε, του οποίου κατέφαγε τα πόδια η μηχανή πολτοποίησης, αντί να βλέπει αποκρουστικά ό,τι θα του θύμιζε το γεγονός, αναζητά τα αντίτυπα του βιβλίου το οποίο τυπώθηκε από το εμποτισμένο με το αίμα και το κρέας του ανακυκλωμένο χαρτί. Αλλά και ο Γκιλέν, κόντρα στον συνήθη χαρακτήρα του, επιδίδεται σε οδύσσεια ανεύρεσης των εν λόγω αντιτύπων, ενώ φροντίζει με περισσή ευαισθησία να τα παρουσιάζει ένα ένα στον φίλο του, παρατείνοντας τη χαρά του και μεταγγίζοντάς του ενδιαφέρον για να ζει. Με γοήτευσε το ότι μέσα από τη σκοτεινιά, από ένα κείμενο όπου κυριαρχεί η ασχήμια, η μοναξιά και η θλίψη, ο συγγραφέας αντλεί διαυγές και αρωματικό απόσταγμα, λυτρώνοντας τους μυθοπλαστικούς πρωταγωνιστές και τους αναγνώστες. Το ότι προσφέρει, με όπλο τη μυθοπλασία, χαρακτήρες χωρίς κανένα ηρωικό στοιχείο· με το χιούμορ, τον αυτοσαρκασμό, την τρυφερότητα, την αναμέτρηση του πνεύματος με το παμφάγο της τεχνολογίας και την ύλη γενικότερα, αισιοδοξία, ελπίδα και ομορφιά. Κι όλα αυτά σε πολύ μικρή έκταση, μόνο στις 208 σελίδες της ελληνικής έκδοσης.

ΖΑΝ-ΠΟΛ ΝΤΙΝΤΙΕΛΟΡΆΝ ΚΝΟΥΤ ΧΆΜΣΟΥΝ

LiFO 13.11.25

25

λέσχη ανάγνωσης λα

ΑΓΓΈΛΑ ΚΑΣΤΡΙΝΆΚΗ

ΌΝΕΙΡΟ ΣΤΟ ΚΎΜΑ ΚΑΙ ΆΛΛΑ ΔΙΗΓΉΜΑΤΑ ΘΑ ΗΘΕΛΑ ΝΑ ΗΜΟΥΝ ΕΓΩ εκείνη που έγραψε τη φράση «εὐλαβού-

μην νὰ εἴπω εἰς τὴν Ἁγίαν, ᾐσχυνόμην νὰ ὁμολογήσω πρὸς ἐμαυτόν, ὅτι ἤμην, ὀψὲ ἤδη τῆς ἡλικίας, λεία τοῦ πάθους καὶ ἕρμαιον…». Θα

ήθελα να είχα εγώ ξεκινήσει το διήγημά μου με το « Ήμην πτωχόν βοσκόπουλον εις τα όρη» και να έριχνα έπειτα το βοσκόπουλο στη θάλασσα της θείας απόλαυσης. Θα ήθελα να είχα χώσει εγώ το στιχάκι αυτό σε ένα αφήγημά μου: Σοκάκι μου μακρύ-στενό, με την κατεβασιά σου, κάμε κι εμένα γείτονα με τη γειτόνισσά σου. Και οπωσδήποτε θα ήθελα να έχω τη φαντασία και τη δύναμη να περιγράψω τον εργάτη που, δουλεύοντας με τρυπάνια για να ανοίξει τις απαιτούμενες τρύπες σε ένα πλοίο, ρίχνει τη σκιά του, καθώς δύει ο ήλιος, στη λίμνη, στα χωράφια και στις υπώρειες του βουνού, την τεράστια σκιά της ματαιότητας των ανθρωπίνων: Ω της ακαταληψίας! Δεν υπάρχει άλλος πεζογράφος σαν τον Παπαδιαμάντη! Να σπινθηρίζει από ειρωνεία και χάρη, να συνδυάζει τους ήχους της γλώσσας με τόση τελειότητα, να συλλαμβάνει σε τέτοιο βάθος την τραγικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης, να παίζει με τον ρυθμό της φράσης, να κρύβει και να φανερώνει, να είναι ο μάστορας μιας ανυπέρβλητης ρητορικής. «Ολόγυρα στη λίμνη», « Έρωτας στα χιόνια», «Όνειρο στο κύμα», «Φαρμακολύτρια» και αρκετά ακόμη αριστουργήματα. Υποκλίνομαι στον Παπαδιαμάντη και γνωρίζω πως ποτέ δεν θα μπορούσα να του μοιάσω για πολλούς λόγους, μα και γιατί δεν είμαι απελπισμένη.

ΑΛΈΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΆΝΤΗΣ

26

LiFO

ΠΈΤΡΟΣ ΜΆΡΚΑΡΗΣ Η ΕΞΑΦΆΝΙΣΗ ΤΟΥ ΠΑΤΌ ΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΠΟΥ ΖΗΛΕΥΩ, και θα ήθελα πολύ να το είχα γράψει, είναι το μυθιστόρημα του Αντρέα Καμιλέρι, Η εξαφάνιση του Πατό. Έχω διαβάσει όλα τα μυθιστορήματα του Καμιλέρι, με τον οποίο μας συνέδεε μια στενή φιλία. Εκείνα που αγαπώ περισσότερο είναι το Άρωμα της νύχτας και η Εξαφάνιση του Πατό. Το δεύτερο, όμως, δεν το αγαπώ απλώς, αλλά και το ζηλεύω. Θα ήθελα πολύ να το είχα γράψει. Η Εξαφάνιση του Πατό είναι ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, με κεντρικό πρόσωπο τον Αντόνιο Πατό, έναν διευθυντή τράπεζας, που εξαφανίζεται το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής, στη διάρκεια της παραδοσιακής τελετής για την ταφή του Χριστού. Κανείς δεν ξέρει αν ζει ή αν πέθανε. Ωστόσο, ενώ το μυθιστόρημα ξεκινάει ως ένα τυπικό αστυνομικό μυθιστόρημα, η εξέλιξή του διαφέρει τελείως, γιατί η έρευνα δεν γίνεται από έναν αστυνομικό, ή ντετέκτιβ, αλλά αναπτύσσεται μέσα από ειδήσεις στα ΜΜΕ, δηλώσεις πολιτικών, αλληλογραφία και συγκεντρώσεις. Το άλλο εκπληκτικό στοιχείο είναι το χιούμορ. Όλα τα μυθιστορήματα του Καμιλέρι έχουν χιούμορ, αλλά στην Εξαφάνιση του Πατό το χιούμορ μετατρέπεται σε καυστική σάτιρα των ΜΜΕ, των πολιτικών δηλώσεων και των αντιδράσεων του κοινού. Διαβάζεις το μυθιστόρημα και κάθε τόσο ξεσπάς σε γέλια. Η ειρωνεία και η σάτιρα καταλήγουν σε μια οξεία κριτική του πολιτικού συστήματος, αλλά και των μέσων πληροφόρησης. Ένα αξιοζήλευτο μυθιστόρημα σπάνιας πρωτοτυπίας.

ΑΝΤΡΈΑ ΚΑΜΙΛΈΡΙ

13.11.25

LiFO 13.11.25

27

λέσχη ανάγνωσης λα

Η ΚΑΣΣΆΝΔΡΑ ΚΑΙ Ο ΛΎΚΟΣ

ΑΜΆΝΤΑ ΜΙΧΑΛΟΠΟΎΛΟΥ

ΘΑ ΗΘΕΛΑ ΝΑ ΕΙΧΑ ΓΡΑΨΕΙ ΤΗΝ «ΚΑΣΣΑΝΔΡΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΛΥΚΟ» της Μαργαρίτας Καραπάνου. Είναι ένα ακατάτακτο βιβλίο για το πιο αινιγματικό πλάσμα της ελληνικής λογοτεχνίας – το κορίτσι που ξέρει τα πάντα και υποκρίνεται πως δεν ξέρει τίποτα. Κάνει συλλογή από χρησιμοποιημένα προφυλακτικά, σκοτώνει τον γάτο της και πιστεύει ότι η ηθοποιός στο σινεμά τρέχει από κινηματογράφο σε κινηματογράφο, «γι’ αυτό κάνουνε και διάλειμμα, για να προφτάσει». Ο λόγος που με απασχολεί η παιδική ηλικία δεν είναι η νοσταλγία, αλλά η «κασσανδροσύνη», όπως τη λέω. Δηλαδή το παιχνίδι (το κρυφτό και το κυνηγητό των λέξεων) ως μορφολογικός θησαυρός κάθε αφήγησης. Η Καραπάνου κάνει με τη γλώσσα αυτό που περιγράφει η μικρή Κασσάνδρα στον ψυχίατρο κύριο Φρύδα: «Δεν σταματάει η γλώσσα μου. Δεν ξέρω πού να τη βρω. Τη χώνω μες στην τσέπη μου, μιλάει». Όταν η Κασσάνδρα σκέφτεται, παραμιλάει: «Γίνομαι Νιαγάρας. Μπροστά στην οικογένεια οι λέξεις μικραίνουν, γίνονται βαριές σαν πέτρες, πέφτουν μέσα μου βαθιά, αδύνατον να τις ξαναψαρέψω». Με αυτήν τη φράση περιγράφει στοχαστικά τη συγγραφική ζωή. Μοναχικότητα και αέναη παρατήρηση ενός κόσμου που σπαρταρά γύρω από τη γυναίκα που γράφει. Θα ’θελα να είχα το δαιμόνιο χιούμορ της: «Τα μωρά που για να βγουν από την κοιλιά σου πρέπει πρώτα να τα φας χωρίς όμως να τα μασήσεις». Τις μεταφορές της – όταν «γίνεται κοχύλι στην αγκαλιά ενός άντρα» ή περιγράφει τρεις κυρίους με «μαλλιά σαν οδοντόβουρτσες». Στο κεφάλαιο της εθνικής γιορτής έχει προβλέψει όλα τα φασιστικά καθεστώτα. Η παρέλαση, λέει, «μου άρεσε πολύ, μου θύμιζε το τσίρκο». «Ζήτω το εθνικόν έθνος», ουρλιάζει η μικρή Κασσάνδρα και ο νους μου πάει στον Ντόναλντ Τραμπ. Ζηλεύω τη λέξη που επινόησε: «Αχ, Ελλαδουλίτσα μου». Η Ελλαδουλίτσα είναι μια Ελλάδα δουλική, φτιαγμένη με λέξεις: ορθοδοξία, δικτατορία, αστυνομία και οι «Μούμιες της Οικογένειας». Κι όλα αυτά η Κασσάνδρα τα συζητάει με ελαφρότητα χωρίς να κάνει την έξυπνη. Είναι η Κλαρίσε Λισπέκτορ μας. Είναι ο Νιαγάρας μας ή, αν προτιμάτε, ο Αλιάκμονάς μας, γεμάτος με τα μονόξυλα των ελληνικών λέξεων.

ΜΑΡΓΑΡΊΤΑ ΚΑΡΑΠΆΝΟΥ

28

LiFO

ΑΜΆΝΤ

ΙΩΆΝΝΑ ΜΠΟΥΡΑΖΟΠΟΎΛΟΥ

ΑΔΕΛΦΟΊ ΚΑΡΑΜΆΖΟΦ

ΖΗΛΕΨΑ ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ «Ο ΜΕΓΑΣ ΙΕΡΟΕΞΕΤΑΣΤΗΣ», που απαγγέλλει ο Ιβάν Καραμάζοφ στον αδελφό του Αλεξέι, στο έργο Αδελφοί Καραμάζοφ του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι. Ένα εκρηκτικό και οδυνηρά αποκαλυπτικό έργο-μέσα-στο-έργο, που νιώθω πως είναι πιο επίκαιρο από ποτέ. Περιγράφει τον Ιησού να επιστρέφει στη γη, όπως ακριβώς υποσχέθηκε, και να εμφανίζεται στη Σεβίλλη του 17ου αιώνα όπου η Ιερά Εξέταση καίει αιρετικούς. Οι πιστοί τον αναγνωρίζουν και τον προσκυνούν, αλλά ο Μέγας Ιεροεξεταστής δίνει εντολή να τον συλλάβουν. Τη νύχτα, ο Ιεροεξεταστής επισκέπτεται τον φυλακισμένο και τον ρωτά έξαλλος «γιατί ήρθες να μας ενοχλήσεις;». Αδυσώπητος, αλλά και τραγικός μέσα στην απουσία πίστης του, ο Ιεροεξεταστής εξηγεί ότι η σκληρότητα είναι χειρονομία ευεργεσίας απέναντι στους ανθρώπους, ενώ η αγάπη του Ιησού απάνθρωπη τιμωρία. Ότι η ελευθερία βούλησης, που ο Ιησούς χάρισε στους ανθρώπους, είναι δυσβάσταχτο μαρτύριο, το οποίο οι πιστοί ξεφορτώνονται ευχαρίστως με αντάλλαγμα λίγη ασφάλεια, υλικά αγαθά και πνευματική χειραγώγηση. Η χειραγώγηση τούς απαλλάσσει από ευθύνες και διλήμματα, την επιθυμούν, επιδιώκουν τη γαλήνη της υποταγής. Παραδίδουν πρόθυμα το ψωμί τους, που με τόσο κόπο έχουν κερδίσει, στην εξουσία του Μεγάλου Ιεροεξεταστή. Μόνο και μόνο για να το ξαναπάρουν από το χέρι του, ως ελεημοσύνη. Σε όποια εποχή της ζωής μου κι αν διαβάσω αυτό το κείμενο –σε όποια εποχή της ανθρώπινης ιστορίας– θα πονέσω, θα θυμώσω και θα ντραπώ. Νεότερη ονειρευόμουν να είχα γράψει η ίδια ένα τόσο σπαρακτικό αριστούργημα, τώρα ονειρεύομαι να γράψω κάποιο που θα το διαψεύδει.

ΦΙΌΝΤΟΡ ΝΤΟΣΤΟΓΙΈΦΣΚΙ

13.11.25

ΚΥ

Κ Λ ΝΕΑ ΟΦ ΟΡ

ΙΑ

ΦΩΝΤΑΣ ΤΡΟΥΣΑΣ CULT ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ Κ Ι Ν Η Μ Α Τ Ο Γ Ρ Α Φ Ο Υ

Κείμενα για ουκ ολίγες υποτιμημένες ταινίες, κυρίως από τη δεκαετία του ’70.

Στα βιβλιοπωλεία & στo www.lifoshop.gr

LIFO BOOKS

LiFO 13.11.25

29

λέσχη ανάγνωσης λα

ΔΗΜΉΤΡΗΣ ΝΌΛΛΑΣ ΣΥΜΒΆΝ 74 ΦΙΟΡΟΎΛΑ ΜΠΟΪΛΈΣ Ο ΜΠΟΪΚΛΉΣ ΔΕΝ ΕΧΩ ΖΗΛΕΨΕΙ ΒΙΒΛΙΟ ΑΛΛΟΥ επειδή δεν το έγραψα ο ίδιος. Έχω θαυμάσει όμως και γοητευτεί από βιβλία άλλων, όπως αυτά του Παναγιώτη Κουσαθανά και του Κυριάκου Μαργαρίτη. Ο πρώτος επειδή φιλοτεχνεί μια πινακοθήκη της νησιωτικής Ελλάδας, που καταλαγιάζει την ανησυχία μας για την κατάντια κάποιων τουριστικοχτυπημένων και εκμαυλισμένων νησιών του Αιγαίου. Χαρακτήρες που μπαινοβγαίνουν στα βιβλία του, όπως η «Φιορούλα» κι ο «Μποϊλές ο Μποϊκλής» είναι μάρτυρες πως η Μύκονος π.χ. δεν έχει καταποντιστεί στον κοινωνικό απόπατο, όπως θέλουν οι τηλεοράσεις και οι ανόητοι να καταγγέλλουν. Οι χαρακτήρες που δημιουργεί ο Κουσαθανάς δίνουν την ελπίδα πως αυτή η κοινότητα μπορεί πάντα να αντιστέκεται και να παραμένει ζωντανή· ένα νησί σε ατέρμονα ανάληψη. Ο Μαργαρίτης γράφει σαν να μην μπορεί να αφήσει τίποτα να ξεχαστεί από την αιματοβαμμένη πορεία της Ελλάδας του 20ού αιώνα. Στο πρόσφατο βιβλίο του Συμβάν ’74 γράφει σαν να μην μπορεί να αφήσει τίποτα να ξεχαστεί. Μια Ιλιάδα του μέλλοντος μας. Κατά κύματα οι μνήμες, οι αφηγήσεις και οι κατάλογοι των θυσιασθέντων, των γεγονότων και των ατομικών δραμάτων σωρεύονται δημιουργώντας ένα σύμπαν ασφυξίας, που θα ήταν μοιραίο, αν δεν το δρόσιζε η ζείδωρος αύρα του Νίκου Γ. Πεντζίκη, στο έργο του οποίου ο Μαργαρίτης φαίνεται να έχει μαθητεύσει δημιουργικά.

ΚΥΡΙΆΚΟΣ ΜΑΡΓΑΡΊΤΗΣ

ΓΙΆΝΝΗ ΞΑΝΘΟΎΛΗ ΟΔΎΣΣΕΙΑ ΘΑ ΑΝΕΦΕΡΑ ΤΗΝ ΕΞΑΙΣΙΑ ΝΟΥΒΕΛΑ ΤΟΥ ΤΟΜΑΣ ΜΑΝ, Τόνιο Κρέγκερ, θαυμαστή σε όποια μετάφραση κι αν τη διάβασα, αλλά τελικά προσγειώθηκα στη μαγευτική ουτοπία της Οδύσσειας του Ομήρου. Και ποιος δεν τη ζήλεψε. Ζήλια που αυτομάτως μεταλλασσόταν σε θαυμασμό με όλες τις παρενέργειες. Ποιος δεν θα ήθελε να ήταν ο επινοητής του πολυμήχανου Οδυσσέα που κυνήγησε με απελπισμένο αισθησιασμό –όμως πάντα ηρωικά– τη νοσταλγία της επιστροφής του στην Ιθάκη; Τέρατα θαλάσσια, θυμοί θεών, οφθαλμολογικές περιπέτειες με τον Κύκλωπα, απώλειες συντρόφων, υπερβατική αφθονία τεστοστερόνης με κυρίες φιλάνθρωπες κι ακόρεστες, φουρτούνες καπριτσιόζες ένεκα νευρασθενικών θεοτήτων, μια ατέλειωτη συγκυρία περιπετειών και συγκινήσεων. Ένα τέτοιο «έπος» –ακόμη κι ο αναγραμματισμός του έχει ευμέγεθες ενδιαφέρον στην περίπτωση του Οδυσσέα– φυσικό είναι να αποτελεί ένα από τα πιο ζηλευτά δημιουργήματα, έστω κι αν δεν βρήκε ποτέ κανένας σχετικό χειρόγραφο. Και μόνο να σκέφτεσαι την προφορική του διάδοση ανατριχιάζεις. Με πόσους λυγμούς άραγε κάποιος αφηγητής θα εξιστορεί την αφοσίωση του Άργου, του πιστού σκυλιού, που περίμενε το αφεντικό για να ξεψυχήσει; Απωθημένο μου παιδιόθεν, αφορμή πάντα η Οδύσσεια για ονειροπολήσεις κι ας μην έτυχε να πάω ποτέ στην Ιθάκη… Δεν πειράζει. Στη δεκαετία του ’50 αποζημιώθηκα με την κινηματογραφική Οδύσσεια κι από τότε έχω κατά νου τη φάτσα του Κερκ Ντάγκλας στον επίμαχο ρόλο, την υπέροχη Σιλβάνα Μάνγκανο και σαν Κίρκη μάγισσα αλλά και σαν Πηνελόπη που δάμαζε την υπομονή της υφαίνοντας και ξηλώνοντας και τη Ροσάνα Ποντεστά ως Ναυσικά Κερκυραία που περιέθαλψε τον ήρωά μας αλλά της έμεινε ο έρωτας ξεκρέμαστος… Κάπως έτσι με την Οδύσσεια του λατρεμένου Ομήρου.

ΠΑΝΑΓΙΏΤΗΣ ΚΟΥΣΑΘΑΝΆΣ ΟΜΉΡΟΣ

30

LiFO

13.11.25

ΑΛΈΞΗΣ ΠΑΝΣΈΛΗΝΟΣ

ΘΆΝΑΤΟΣ ΣΤΗ

ΧΊΛΝΤΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΊΟΥ

Η ΠΛΑΤΙΆ ΘΆΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΑΡΓΑΣΣΏΝ

ΡΏΜΗ ΑΜΕΤΡΗΤΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΠΟΥ ΕΧΩ ΖΗΛΕΨΕΙ και θα ήθελα να τα είχα γράψει εγώ. Είναι τα βιβλία που σου διδάσκουν την τέχνη σου, γιατί η τέχνη δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια διαρκής μαθητεία. Το Θάνατος στη Ρώμη εκδόθηκε το 1954, εννέα μόλις χρόνια μετά τη συντριβή της Γερμανίας στον πόλεμο. Ο συγγραφέας, Βόλφγκανγκ Κέπεν, μαθητής και αυτός του Τζόις, του Ντέμπλιν και του Ντος Πάσος, έγραψε, πιστεύω, το απόλυτο αριστούργημα της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς. Ο τίτλος, που παραπέμπει ειρωνικά στον Θάνατο στη Βενετία του Μαν, αποκαλύπτει με τρόπο ανελέητο την απόλυτη απαξίωση της γερμανικής νοοτροπίας και παράδοσης, την υποκρισία και τον ηθικό εκφυλισμό του λαού, την απογοήτευση και τη φρίκη για το τερατώδες σύστημα που σκέπασε τη χώρα και οδήγησε στον όλεθρο. Γραμμένο με εξαιρετικά μοντέρνο ύφος, που με μαεστρία κυμαίνεται ανάμεσα στον ρεαλισμό και στον εξπρεσιονισμό, το βιβλίο διαδραματίζεται στη Ρώμη, τη Ρώμη του Καίσαρα και του Μουσολίνι, που έχοντας συνθηκολογήσει νωρίτερα ξαναβρίσκει με γρήγορα βήματα την ξενοιασιά και το λούστρο της, και μιλάει για τη ζωή ενός πλήθους Γερμανών ναζί, που έχουν διαφύγει εκεί, μακριά από τις αρπάγες της δικαιοσύνης, αλλά και των παιδιών τους, μιας γενιάς αθώας για τα εγκλήματα που το στίγμα τους θα την ακολουθεί για χρόνια. Η απόλυτη καταδίκη, η ολοκληρωτική απαξίωση των περισσότερων από τις ιδιότητες για τις οποίες οι Γερμανοί επαίρονται ανά τους αιώνες προβάλλει μέσα από τα πρόσωπα και τις ιστορίες του βιβλίου, που ξετυλίγονται με μεγάλη τέχνη και μας στοιχειώνουν προκαλώντας και συμπόνια και φόβο. Το βιβλίο οφείλει σε μεγάλο βαθμό τη μαγεία του στην άψογα λογοτεχνική μετάφραση του Βασίλη Τσαλή, αντάξια του σπουδαίου πρωτότυπου.

ΒOΛΦΓΚΑΝΓΚ ΚΕΠΕΝ

ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ ΠΡΙΝ ΓΙΝΕΙ ΜΟΔΑ ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ RECLAIM –δηλαδή η ανάκτηση και εκ νέου αφήγηση ιστοριών που έφεραν το στίγμα του πατριαρχικού λόγου, από μεριάς των γυναικών αυτήν τη φορά–, η Τζιν Ρις πέτυχε το ακατόρθωτο. Να μας διηγηθεί πειστικά και με ανατριχιαστικό ρεαλισμό μια άλλη οπτική της ιστορίας της Τζέιν Έιρ, της πασίγνωστης ηρωίδας της Σάρλοτ Μπροντέ. Η Ρις έβαλε στο προσκήνιο την απούσα, τρελή γυναίκα του Ρότσεστερ, εξηγώντας μας πώς η γυναίκα αυτή, μια Κρεολή περιθωριοποιημένη από λευκούς και μαύρους, γλίστρησε στην απελπισία, στην τρέλα και στον θάνατο. Το μυθιστόρημα της Μπροντέ χαρακτηρίζεται πρωτο-φεμινιστικό, και σ’ αυτό τον αφηγηματικό καμβά, η μεταμοντέρνα οπτική της Τζιν Ρις εξετάζει τη θέση της ηρωίδας της, «της τρελής στη σοφίτα», από ταξική και φυλετική σκοπιά, καυτηριάζοντας την αποικιοκρατία και την πατριαρχία, αλλά και το αυστηρά ταξικό αγγλικό κοινωνικό σύστημα. Αυτό το βιβλίο που έγραφε και ξανάγραφε επί είκοσι χρόνια η Τζιν Ρις θα ήθελα να έχω γράψει – ευσεβείς πόθοι, όπως λέμε. Θαυμάζω απεριόριστα τη μαεστρία με την οποία χρησιμοποίησε την γκοθ αγγλική ατμόσφαιρα, και συγχρόνως την αντιπαρέβαλε με την πολύχρωμη φύση και τον αισθησιασμό της ζωή στις Δυτικές Ινδίες. Ο αυθεντικά γυναικείος λόγος της Ρις προανήγγειλε το δεύτερο κύμα του φεμινισμού, χωρίς κάτι τέτοιο να είναι στις προθέσεις της. Ίσως γι’ αυτό η «τρελή στη σοφίτα» κερδίζει τη συμπάθειά μας, χωρίς να αναγκαστεί η συγγραφέας να χρησιμοποιήσει θεωρητικές κατασκευές και διδακτισμούς. Η Τζιν Ρις, άλλωστε, είχε γεννηθεί από πατέρα Άγγλο και Κρεολή μητέρα στις Δυτικές Ινδίες. « Έτσι, εγώ που βρίσκομαι ανάμεσα σε σας και σ’ αυτούς συχνά αναρωτιέμαι ποια είμαι και πού είναι η χώρα μου και πού ανήκω και γιατί γεννήθηκα», λέει η γυναίκα που αποκτάει επιτέλους όνομα και ιστορία. Είναι η Αντουανέτ Κόσγουεϊ, ή Αντουανέτ Μέισον.

ΤΖΙΝ ΡΙΣ

LiFO 13.11.25

31

λέσχη ανάγνωσης λα

ΓΙΏΡΓΟΣ ΣΚΑΜΠΑΡΔΏΝΗΣ

ΤΟ ΜΠΑΚΑΚΌΚ

ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΚΑΛΥΤΕΡΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΔΙΗΓΗΜΑΤΩΝ που έχω διαβάσει ποτέ, Ελλήνων και ξένων. Στις σελίδες της περιέχονται όλα τα βασικά στοιχεία της πεζογραφίας,της ζωγραφικής και της μουσικής του Χουλιαρά, ο οποίος, αν και έφυγε νωρίς απ’ τα Γιάννενα για την Αθήνα, στοιχειώθηκε απ’ τον τόπο του (όπως όλοι οι Ηπειρώτες) και όλα του σχεδόν τα κείμενα είναι αντλημένα, εμπνευσμένα από τις μνήμες της ζωής στον γενέθλιο τόπο. Όλη η ποίηση, η παραφυσική, η παραφροσύνη, η μαγεία και η μαγγανεία της μέρας και της νύχτας στα Γιάννενα και σε μια εποχή στερήσεων (1950-1970), πολλαπλασιασμένων πόθων, ανακάλυψης του κόσμου, συγκατάβασης, φτώχειας και ταπεινού μεγαλείου περνούνε μαγικά μέσα στο Μπακακόκ, όπως και σε άλλα βιβλία του Χουλιαρά. Βασικοί αντι-ήρωες της συλλογής επανέρχονται ως εμμονές και σε άλλα διηγήματα και αφηγήσεις, ανασταίνονται και χάνονται πάλι, ως πρόσωπα που σημάδεψαν μια παιδική ηλικία με συμβολισμούς, βαθιές, μυστικές αλήθειες και μύθους που ζούνε εκείθεν αυτόνομοι πια, παντοτινοί. Ήρωες μυστήριοι, που γυρνούν τις νύχτες απρόβλεπτοι, στις μακρινές συνοικίες, στα όνειρα και στα θολωμένα μυαλά, ψιθυρίζοντας τα μυστικά τους, σαν αλήθειες ενός άλλου κόσμου, παράλληλου, βαθύτερου, αινιγματικού, πιο ξεχαρβαλωμένου και πιο συναρπαστικού απ’ τον δικό μας.

ΈΡΣΗ ΣΩΤΗΡΟΠΟΎΛΟΥ ΤΟ ΧΕΙΡΌΓΡΑΦΟ ΠΟΥ ΒΡΈΘΗΚΕ ΣΤΗ ΘΑΡΑΓΌΘΑ

ΟΤΑΝ ΔΙΑΒΑΣΑ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ το Χειρόγραφο που βρέθηκε στη Θαραγόθα, έμεινα άναυδη. Τυχαία το είχα τραβήξει από τη βιβλιοθήκη. Χρειάστηκε να ανατρέξω δυο-τρεις φορές στη δεύτερη σελίδα για να βεβαιωθώ ότι είχα διαβάσει σωστά τις ημερομηνίες. Ένα πρωτοποριακό μυθιστόρημα γραμμένο αιώνες πριν. Ο Ποτότσκι έγραψε τρεις διαφορετικές εκδοχές: μία που ολοκληρώθηκε το 1794, μια άλλη το 1804 η οποία αργότερα εγκαταλείφθηκε, και μια τελευταία λίγο πριν αυτοκτονήσει το 1815. Ήταν Πολωνός αριστοκράτης κι έγραφε γαλλικά. Οι ιστορίες γλιστρούν σαν κινέζικα κουτιά η μία μέσα από την άλλη και ο Γιαν Ποτότσκι στήνει μια αναγνωστική περιπέτεια υψηλού επιπέδου με ερωτισμό, χιούμορ, τολμηρότητα. Αβυσσαλέο μυθιστόρημα ή μυθιστορηματική άβυσσος; Δύσκολο να καταλήξει κανείς, αλλά δεν έχει σημασία. Πρόκειται για αριστούργημα. Ο μαγικός ρεαλισμός συνυφασμένος με μεταμοντέρνες συντήξεις και μεταστοιχειώσεις. Δεν ζηλεύω. Υποκλίνομαι στον Ποτότσκι.

ΝΊΚΟΣ ΧΟΥΛΙΑΡΆΣ ΓΙΑΝ ΠΟΤΌΤΣΚΙ

32

LiFO

13.11.25

LiFO 13.11.25

33

λέσχη ανάγνωσης λα

ΒΑΓΓΈΛΗΣ ΡΑΠΤΌΠΟΥΛΟΣ

Η ΚΥΡΊΑ ΜΕ ΤΟ ΣΚΥΛΆΚΙ

ΠΟΙΟΣ ΠΕΖΟΓΡΑΦΟΣ ΔΕΝ ΖΗΛΕΥΕΙ ΤΗΝ «ΚΥΡΙΑ ΜΕ ΤΟ ΣΚΥΛΑΚΙ», το περίφημο διήγημα του Τσέχοφ που ο Ναμπόκοφ θεωρούσε ένα από τα σπουδαιότερα στον κόσμο; Η βαθύτερη αιτία της ακτινοβολίας του παραμένει απροσδιόριστη, αλλιώς θα ήταν συνταγή, όχι τέχνη. Κι όμως, η ιδιαιτερότητα της αδαμάντινης αυτής ερωτικής ιστορίας μού φαίνεται ορατή διά γυμνού οφθαλμού. Συνήθως, οι ερωτευμένοι αντιμετωπίζουν αξεπέραστα εμπόδια. Στο Δάφνις και Χλόη είναι έφηβοι και αγνοούν τον σαρκικό έρωτα. Στο Ρωμαίος και Ιουλιέτα τις οικογένειές τους τις χωρίζει άσβεστη έχθρα. Και στη Μαντάμ Μποβαρί ή στην Άννα Καρένινα έχουμε την, τότε ακόμη παράνομη, συζυγική απιστία. Συζυγική απιστία και στον Τσέχοφ, αλλά αρχικά ο Ντμίτρι Γκούροφ και η Άννα Σεργκέγιεβνα δεν είναι και τόσο ερωτευμένοι. Ιδίως εκείνος, που θεωρεί τις γυναίκες «κατώτερη ράτσα» και απατά συστηματικά τη γυναίκα του. Η δε Άννα, όταν πρωτοκάνουν έρωτα, ξεστομίζει το αμίμητο τσεχοφικό: «Τώρα δεν θα με σέβεστε!». Σχεδόν στη μέση του διηγήματος επιστρέφουν από τις διακοπές τους στη Γιάλτα: εκείνος στη Μόσχα και στην αντιπαθητική γυναίκα του, κι εκείνη στην επαρχιακή πόλη όπου ζει με τον άντρα της. Υποτίθεται ότι όλα τελείωσαν, αλλά ο Ντμίτρι καταλαβαίνει πως έχει δαγκώσει μαζί της τη λαμαρίνα και σπεύδει να την αναζητήσει. Εν τέλει, το ζεύγος, που συναντιέται πια σε διάφορα ξενοδοχεία, καταστρώνει σχέδια για κοινή ζωή. «Και οι δυο τους συνειδητοποίησαν ότι το τέλος είναι ακόμα πολύ μακριά και ότι το πιο δύσκολο και περίπλοκο μέρος της ιστορίας τους μόλις άρχιζε». Η δομή της ιστορίας είναι τέτοια, ώστε ο Τσέχοφ αποφεύγει τον τρομερό σκόπελο που περιμένει κάθε ερωτική ιστορία από καταβολής κόσμου. Το ζευγάρι είτε ζει από κει και πέρα σ' έναν παράδεισο επί γης (ρομαντικό και απίθανο), είτε η σχέση τους μαραίνεται. Ο Άντον αδράχνει τη χρυσή ευκαιρία να αφήσει το τέλος της Κυρίας με το σκυλάκι ανοιχτό. Δεν σε στενοχωρεί, ούτε σε απογοητεύει, αλλά σου γλυκαίνει την καρδιά. Ειδικά αυτοί οι δύο εραστές ίσως είναι τυχεροί, ίσως τα καταφέρουν, ίσως η σχέση τους ανήκει στις σπάνιες εξαιρέσεις. Καλύτερο και πιο ρεαλιστικό κι από χάπι εντ.

ΆΝΤΟΝ ΤΣΈΧΟΦ

34

LiFO

ΧΡΉΣΤΟΣ ΧΩΜΕΝΊΔΗΣ Η ΘΕΊΑ ΧΟΎΛΙΑ ΚΑΙ Ο ΓΡΑΦΙΆΣ ΔΙΑΒΑΣΑ ΠΑΛΙ, ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΟΙΞΗ ΕΩΣ ΤΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ, καμιά εικοσαριά βιβλία. Τα περισσότερα μυθιστορήματα. Τα περισσότερα –αμαρτία εξομολογουμένη– γραμμένα παλιά ή πολύ παλιά. Υπόσχομαι τη νέα σεζόν να εγκύψω στην πιο πρόσφατη παραγωγή, να αναζητώ σταφύλι από το αμπέλι όχι κρασί στο κελάρι. Από τα δυό ή τρία πρόσφατα που απήλαυσα, υποκλίνομαι στη Δεσμοφύλακα του Νίκου Δαβέττα. Λιτότητα και ακρίβεια θαυμαστή, εικόνες που σε ταράζουν… Από τα αριστουργήματα του παρελθόντος, την πρωτοκαθεδρία έχει προφανώς η βίβλος του φανταστικού ρεαλισμού, τα Εκατό χρόνια μοναξιά του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες. Το είχα καταβροχθίσει έφηβος, όταν πρωτοκυκλοφόρησε στα ελληνικά, το ξανάπιασα τώρα με άλλο μάτι, όπως με άλλο μάτι είχα ξαναδιαβάσει στα σαράντα πέντε μου το Έγκλημα και Τιμωρία του Ντοστογιέφσκι. Εκείνο όμως που αληθινά ζήλεψα ήταν η Θεία Χούλια και ο Γραφιάς. Ίσως να μη θεωρείται το κορυφαίο του Μάριο Βάργκας Γιόσα, να στέκει πίσω από τη Γιορτή του τράγου κι από τον Πόλεμο της συντέλειας του κόσμου. Είναι ωστόσο απαράμιλλα γλαφυρό, χαριτωμένο, αστείο. Τραγανό και ζουμερό. Τη θεία Χούλια την ποθείς, τη φαντασιώνεσαι όσο και ο Βαργκίτας προτού την κατακτήσει. Στην αγοροπαρέα του αφηγητή θα γούσταρες τρελά να ανήκεις. Ο Πέδρο Καμάτσο, ο συγγραφέας των ραδιοφωνικών σαπουνόπερων, θυμίζει τον δικό μας Νίκο Φώσκολο στο απείρως πιο σατανικό. Η Λίμα και η ύπαιθρος του Περού περιγράφονται τόσο ζωντανά, τόσο μέσα στη φτώχεια τους ελκυστικά, που το βάζεις στο πρόγραμμα να ταξιδέψεις κάποτε κι εσύ στην πατρίδα του σεβίτσε και των προβατοκαμήλων. Ερωτευόμαστε τους ανθρώπους και τα βιβλία που μας μοιάζουν. Που είναι η καλύτερη εκδοχή η δική μας ή του έργου μας. Θα λαχταρούσα να έχω γράψει τη Θεία Χούλια και τον γραφιά. Εικάζω βέβαια πως οι παρ’ ημίν σοφολογιότατοι, οι αποξηραμένοι λόγιοι, θα σήκωναν το φρύδι. «Το μυθιστόρημα δεν έχει βάθος!» θα αποφαίνονταν. «Οι χαρακτήρες είναι καρικατούρες. Άσε που υποβόσκει πατριαρχία, σεξισμός…» Πράγματι, την καυλιάρα Χούλια, που αποπλανεί τον ανήλικο ανιψιό της, σήμερα θα την είχαν βάλει μέσα. Θες οι πολιτικώς ορθοί, θες οι τραμπικοί…

ΜΆΡΙΟ ΒΆΡΓΚΑΣ ΓΙΌΣΑ

13.11.25

«Αυτή η νύχτα μένει»

«Αυτή η νύχτα μένει!» Μια νύχτα που μας γυρίζει σε μια άλλη εποχή μέσα από ένα οδοιπορικό στη νυχτερινή διασκέδαση της Ελλάδας της δεκαετίας του ’80 και του ’90. Τότε που το χρήμα έρεε, που οι άνθρωποι της μεταπολιτευτικής περιόδου έβλεπαν μια καλύτερη ζωή να ανοίγεται μπροστά τους.

ΈΡΧΕΤΑΙ ΑΠΌ ΤΟ ΚΘΒΕ

Αστέριος Πελτέκης Καλλιτεχνικός διευθυντής ΚΘΒΕ, σκηνοθέτης, ηθοποιός, θεατρολόγος

ΕΝΑΣ ΗΘΟΠΟΙΟΣ ΚΑΤΡΑΚΥΛΑΕΙ από την υψηλή τέχνη στον κόσμο της νύχτας και των σκυλάδικων. Κατρακυλάει ή απογειώνεται; Πώς βιώνει το ταξίδι αυτό με τα εφόδια που κουβαλάει, σε μια σκοτεινή πραγματικότητα όπου οι άνθρωποι αφήνουν τα πάθη τους να αναδύονται αχαλίνωτα, για να επιστρέψουν το πρωί στις καθημερινές τους ζωές; Γνωρίζει τους νόμους της νύχτας και επιβιώνει στα όρια της απόλαυσης και της καταστροφής. Εκεί που οι αντιστάσεις χαλαρώνουν και που οι πελάτες εμφανίζουν τον αληθινό τους εαυτό. Στο βιβλίο Αυτή η νύχτα μένει του Θάνου Αλεξανδρή, που κυκλοφόρησε το 1994, αποτυπώνεται η προσωπική εμπειρία του συγγραφέα, όταν αποφάσισε να αλλάξει ζωή και να εργαστεί ως animateur σε νυχτερινά κέντρα της επαρχίας. Ο Αλεξανδρής, αξιοποιώντας μαρτυρίες και πραγματικά γεγονότα, κατέθεσε ένα πολύτιμο υλικό για την κοινωνική πραγματικότητα της επαρχίας μέσα από τη νυχτερινή ζωή της. Δεν είναι τυχαίο ότι η Μαλβίνα Κάραλη χαρακτήρισε το βιβλίο ως μια «εμπεριστατωμένη κοινωνιολογική μαρτυρία για τον ευρύ χώρο που λέγεται ελληνικό σκυλάδικο». Το βιβλίο γνώ-

ρισε μεγάλη επιτυχία: έγινε ταινία, ενώ αργότερα μεταφέρθηκε και στη μικρή οθόνη. Τον Δεκέμβριο του 2025 το ΚΘΒΕ παρουσιάζει ξανά την ιστορία σε μια παράσταση στην οποία έχω τη χαρά να υπογράφω τη θεατρική απόδοση και τη σκηνοθεσία. Πρωταγωνιστεί ο Παντελής Καναράκης, ενώ ο καταξιωμένος στο είδος χορογράφος Δημήτρης Παπάζογλου εμφανίζεται σε ρόλο-έκπληξη, όπως και ο ίδιος ο συγγραφέας, Θάνος Αλεξανδρής. Είναι εντυπωσιακό ότι, δεκαετίες μετά, το συγκεκριμένο κείμενο παραμένει εξαιρετικά επίκαιρο. Η λάμψη και το σκοτάδι της νύχτας, οι ανθρώπινες σχέσεις που ακροβατούν μεταξύ τρυφερότητας και απελπισίας, η ανάγκη για αναγνώριση και αγάπη, όλα όσα περιγράφει ο Αλεξανδρής συνεχίζουν να απασχολούν τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα. Σήμερα, ίσως περισσότερο από ποτέ, το Αυτή η νύχτα μένει μιλά για εκείνη τη λεπτή γραμμή όπου το όνειρο συναντά την επιβίωση και η τέχνη αγγίζει τη ζωή. Μαζί θα γυρίσουμε πίσω στον χρόνο με συνοδοιπόρους σπουδαίους συντελεστές, ταλαντούχους ηθοποιούς και χορευτές, με την υπέροχη μουσική του Σταμάτη Κραου-

νάκη, μέσα από μια παράσταση που ευελπιστεί να αποδώσει με ρεαλισμό αλλά και τρυφερότητα τον κόσμο της νύχτας και των ανθρώπων της. Φώτα, λουλούδια, αλκοόλ, τραγουδιστές, μουσικοί, θαμώνες και άνθρωποι του περιθωρίου μπλέκουν σε μια ιστορία γεμάτη έρωτα, πάθος και απόγνωση.

«Είδα τόσο πάθος στη νύχτα, που νιώθω ευτυχής, γιατί ήμουνα εκεί να το νιώσω και να σας το περιγράψω». Θάνος Αλεξανδρής Ελάτε να σταθούμε ανάμεσα στα φώτα και τις σκιές της νύχτας, εκεί όπου όλα μπορεί να συμβούν και τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται. Αυτή η νύχτα μένει, μια παράσταση-ωδή στους ανθρώπους που έζησαν στα όρια, σε όσους αγάπησαν χωρίς μέτρο και πλήρωσαν το τίμημα. Μια μουσικοθεατρική εμπειρία που μας θυμίζει ότι, όσο κι αν αλλάζουν οι εποχές, κάποιες νύχτες δεν μένουν ποτέ πίσω – μένουν στη μνήμη μας για πάντα. Ραντεβού στη σκηνή του Βασιλικού Θεάτρου! Πρεμιέρα: 18/12/25, www.ntng.gr

LiFO 13.11.25

35

q Γεννήθηκα στην Πάτρα, μια πόλη με όλο αυτό το θαυμάσιο παραθαλάσσιο μέτωπο που ζει ακόμα στη φαντασία μου και το λατρεύω. Αυτή η πόλη με έχει επηρεάσει πολύ με τα νεοκλασικά της, τον πολιτισμό που είχε αναπτύξει από την εποχή της σταφίδας, τα μνημεία, την ιστορία της, το καρναβάλι της.

q Ο πατέρας μου ήταν λογοτέχνης, αρθρογράφος, διανοούμενος και δούλευε στα Ελληνικά Ταχυδρομεία, ένας δημοκράτης που τον κυνήγησε η χούντα – όλο αυτό του άφησε φοβερές ημικρανίες που τον βασάνιζαν και ψυχοσωματικά προβλήματα. Η μητέρα μου ήταν μαία, είχε σπουδάσει με τη βοήθεια της Πρόνοιας στο μαιευτήριο Έλενα και έχω πολύ έντονες αναμνήσεις: να φεύγει μέσα στη νύχτα για να πάει να ξεγεννήσει –γιατί πολλές γυναίκες εκείνη την εποχή γεννούσαν στα σπίτια–, να κάνει παρθενορραφές· αυτό ήταν συγκλονιστικό, τις έραβε τρεις μέρες πριν από τον γάμο.

Γκαλερίστα. Γεννήθηκε στην Πάτρα, μένει στο Κολωνάκι.

να είμαι και μόνη μου, θέλω τις στιγμές μου και τις ανάσες μου. Είμαι παιδί της Πάτρας που έχει μέσα του την καρναβαλική διάθεση και τη διασκέδαση εκείνης της εποχής – ακόμα και σήμερα, πονάει το γόνατό μου, αλλά αν ακούσω έναν ρυθμό αρχίζει να με τρώει κάτι, να λικνιστώ.

q Το σχολείο μού άρεσε πάρα πολύ. Καμιά φορά ακούω τα εγγόνια μου που λένε ότι βαριούνται και μου φαίνεται τερατώδες. Για μένα ήταν παράδεισος, υπήρχε κοινωνικοποίηση, άλλα παιδιά να παίζω. Ήμουνα καλή μαθήτρια και ήθελα να σπουδάσω γιατρός στα πρότυπα του Άλμπερτ Σβάιτσερ. Μου άρεσε πολύ το διάβασμα, ξέφευγα και έφτιαχνα φανταστικούς κόσμους, έβλεπα και τον πατέρα μου να διαβάζει, σε αντίθεση με τη μαμά μου που κένταγε στον ελεύθερο χρόνο της τα προικιά μου. Μέχρι σήμερα το διάβασμα είναι κάτι που αγαπώ πολύ, παρά το γεγονός ότι ο χρόνος ανάγνωσης έχει μειωθεί πολύ.

q Το όνειρο της Ιατρικής δεν μπορώ να πω ότι οι γονείς μου το ασπάστηκαν, έλεγαν: «Τι να γίνεις γιατρός; Θα παντρευτείς έναν γιατρό και θα γίνεις γιατρίνα». Μοναχοπαίδι στην Πάτρα το ’70, με γαλλικά και πιάνο, αυτό ήθελαν για μια κόρη καλής οικογενείας της εποχής. Για να καταλάβεις σε τι περιβάλλον ζούσα, κάποια στιγμή εκεί στα 15, ήθελα να κάνω ένα πάρτι, λέω: «Θα φωνάξω και αγόρια». «Όχι», μου λένε, «δεν γίνεται, ας ντυθούν αγόρια τα μισά κορίτσια και θα χορεύετε μεταξύ σας». Και έκανα τέτοιο πάρτι. Κάποια στιγμή μεγάλωσα, με άφησαν να πάω σε ένα πάρτι που έκανε μια φίλη μου. Δεν πρόλαβα να χορέψω το πρώτο τραγούδι που έβαλαν με το αγόρι που μου άρεσε, βλέπω με την άκρη του ματιού μου τους γονείς μου που κατέφθασαν να με πάρουν σπίτι. Αυτά ήταν, έτσι μεγαλώσαμε.

q Τέλειωσα το σχολείο, ήρθα στην Αθήνα για να δώσω εξετάσεις στο Deree και να προετοιμαστώ να σπουδάσω Κοινωνικές Επιστήμες. Αρρώστησα, έπαθα μια μεγάλη κρίση σκωληκοειδίτιδας και πήγα να πεθάνω, νοσηλεύτηκα και επέστρεψα στην Πάτρα. Ένας από τους γιατρούς που με παρακολουθούσαν ήταν ο μελλοντικός μου σύζυγος, ένας πολύ καλός άνθρωπος – παντρευτήκαμε και πολύ γρήγορα έκανα παιδί. Όταν ήρθαμε στην Αθήνα για να κάνει ο Κώστας ειδικότητα, μου λέει: «Πρέπει να σπουδάσεις». Συζητήσαμε πολύ και κατέληξα ότι ήθελα να σπουδάσω Παιδαγωγική Ψυχολογία.

q Ο σύζυγός μου με βοήθησε πολύ, με ενθάρρυνε, κρατούσε το παιδί για να πηγαίνω στη σχολή του Δολιανίτη, πράγματα που δεν έκαναν οι άντρες στη γενιά μας. Ήταν κάτι εξαιρετικό και σπάνιο για μένα, που δεν ήμουν ο τύπος της νοικοκυράς που μεγαλώνει το παιδί της και πίνει καφέ με τις φίλες της. Αυτή η σχολή είχε πολύ καλούς καθηγητές, τον Αντρέα Λεντάκη, τον Νεοκλή Σαρρή, ένα πολύ καλό δυναμικό, και πραγματικά όποιος έμενε αποκτούσε μια καλή κατάρτιση.

ΑΓΓΕΛΙΚΉ ΑΝΤΩΝΟΠΟΎΛΟΥ

q Είμαι μοναχοπαίδι και παρόλο που έχω καλή επικοινωνία με τους γύρω μου, είμαι παράλληλα εσωστρεφής, θέλω

q Πήρα κάποια στιγμή το παιδί μου και πήγα στο Μονπελιέ για να συνεχίσω τις σπουδές μου αλλά ήταν πολύ δύσκολα, δεν μπορούσα να το φροντίζω και να πηγαίνω στο πανεπιστήμιο, και τα εγκατέλειψα. Επέστρεψα, το πτυχίο του Δολιανίτη είχε ισχύ και άρχισα να δουλεύω ως παιδαγωγός ψυχολόγος. Απογοητεύτηκα γρήγορα, γιατί τις μαμάδες δεν τις ενδιέφερε αν το παιδί ήταν έξι ετών και κατουριόταν ή αν δάγκωνε τα άλλα παιδάκια στο σχολείο, τις ενδιέφερε το IQ του, αυτό συζητούσαν. Έτσι έκανα κάτι άλλο που με ενδιέφερε περισσότερο. Το ΠΑΣΟΚ είχε φτιάξει τη Νομαρχιακή Επιτροπή Λαϊκής Επιμόρφωσης (ΝΕΛΕ) η οποία έκανε μαθήματα σε γονείς, σε χωριά και κωμοπόλεις. Αυτό είχε μεγάλο ενδιαφέρον γιατί οι γονείς είχαν ανάγκη να μιλήσουν, ειδικά οι γυναίκες. Έμπαινα στο οτομπιάνκι και πήγαινα αυθημερόν, στα Λεχαινά, στη Γαστούνη, στην Αρκαδία – για ψίχουλα, αλλά μου άρεσε. Κάποια στιγμή τελείωσε κι αυτό. Εν τω μεταξύ, ασχολήθηκα και με το φεμινιστικό κίνημα της εποχής, με διαμαρτυρίες, διαβήματα, συγκεντρώσεις, όσα γίνονταν στα τέλη της δεκαετίας του ’70 και αρχές του ’80.

q Όταν χώρισα, αποφάσισα να έρθω στην Αθήνα, είχα βρει δουλειά στο «Αθηνόραμα», στις δημόσιες σχέσεις.

ΟΙAΘΗΝΑΊΟΙ

Κάποια στιγμή γυρίζω πάλι στην Πάτρα και πιάνω δουλειά στο Φεστιβάλ της Πάτρας που είχε αναλάβει ο Θάνος Μικρούτσικος και το έκανε διεθνές. Ήταν ένας άλλος κόσμος, δημιουργικά, υπέροχα χρόνια, και έχω φοβερές εμπειρίες με τον Κεσσανλή, τον Τσόκλη, τον Λαζόγκα, τον Σκοπελίτη που έκαναν εκθέσεις, και όλους όσοι έφταναν στην Πάτρα, από τον Μπομπ Ντίλαν μέχρι τον Άστορ Πιατσόλα, τον Χατζιδάκι, τη Νάνα Μούσχουρη, την Αγνή Μπάλτσα.

36

LiFO

q Θυμάμαι όταν ήρθε ο Κιθ Τζάρετ στο Αρχαίο Ωδείο, που είχε στο συμβόλαιο ακόμα και τι νερό θα πιεί − είχε βάλει όρο να μη χτυπάει η καμπάνα, αλλά πώς να σταματήσεις τις καμπάνες που χτυπούσαν τις ώρες; Και θυμάμαι, ενώ έπαιζε, μόλις χτυπούσε η καμπάνα τις ώρες, σταματούσε, έπιανε τη νότα και έκανε έναν αυτοσχεδιασμό. Φοβερά πράγματα.

q Η Πάτρα ζούσε κείνα τα χρόνια σε έναν πολιτιστικό πυρετό, είχε πάρει ζωή, έτσι ξύπνησαν μέσα μου οι καλλιτεχνικές επιρροές της οικογένειας. Και τότε γνωρίζω τον Γαβρήλο Μιχάλη και αποφασίζουμε να ανοίξουμε το Επίκεντρο στην Πάτρα το 1989. Σκεφτήκαμε να δημιουργήσουμε στην Πάτρα έναν πολιτιστικό πόλο, έναν πυρήνα στην περιφέρεια, μακριά από το μητροπολιτικό κέντρο. Βρήκαμε έναν υπέροχο βιομηχανικό χώρο 700 τ.μ. και η πρώτη έκθεση που κάναμε ήταν Ακριθάκης, Λήδα Παπακωνσταντίνου, Βαρώτσος, Τότσικας, Μπουτέας και Ρένα Παπασπύρου, τα τοπ των τοπ εκείνης της εποχής.

q Και έπειτα άρχισε ένα μουσειακού τύπου εκθεσιακό πρόγραμμα με εγκαταστάσεις, μεγάλα έργα, «περίεργα πράγματα», εκθέσεις Ελλήνων κυρίως καλλιτεχνών, είτε καταξιωμένων είτε νέων και πολλά υποσχόμενων εκείνη την εποχή, που αποτέλεσαν τη μετέπειτα ελληνική εικαστική σκηνή. Οι εκθέσεις άφησαν εποχή γιατί αυτά τα πράγματα δεν γίνονται ούτε σήμερα. Ήρθε ο Αληθεινός και έσκαψε την γκαλερί τέσσερα μέτρα βάθος και έκανε την «Κατάκρυψη», ο Τσόκλης έχτισε την «Κιβωτό», ο Τότσικας έκανε το φοβερό έργο με το Εργαστήριο του Ηφαίστου − είχε ανάψει φωτιά, ο φωτογράφος δεν μπορούσε να μπει γιατί θα καιγόταν και η μηχανή και ο ίδιος και στα εγκαίνια είχαμε άνθρωπο να καταβρέχει την τσιμεντένια οροφή για να μην καταρρεύσει. Κάναμε μια έκθεση με τον λαϊκό καλλιτέχνη που έφτιαχνε τον καρνάβαλο από papier maché, τον Δημήτρη Βούρτση. Είχαμε την έκθεση του Μπουτέα που είχε βάλει άσφαλτο, γυαλιά, και μπαίνει ένας Πατρινός, τα βλέπει και λέει: «Α, φτιάχνετε την γκαλερί, θα έρθω

απο την αργυρώ μποζώνη φωτογραφιeσ: παρισ ταβιτιαν

13.11.25

αγαπη για την τεχνη Το μοντέλο του γκαλερίστα που ξέραμε στη δεκαετία του ’80 δεν υπάρχει τώρα, είναι άλλο. Δεν είναι ιδεολογικό να αγαπάς την τέχνη και να παθιάζεσαι με αυτή. Είναι κοινωνικό, κοσμικό, με ακριβά γεύματα, ένα επάγγελμα που λειτουργεί πια με άλλους όρους. Και όσοι αγοράζουν σήμερα βλέπουν και την επένδυση, δεν υπάρχουν ιδεολόγοι συλλέκτες που θα ερωτευτούν ένα έργο και θα το αγοράσουν. Μπορεί να αγοράσουν κάτι που τους αρέσει λιγότερο, αν πειστούν ότι θα πάρει αξία.

LiFO 13.11.25

37

q Οι έπαινοι και τα «μπράβο» για τις σπάνιες εγκαταστάσεις που στήναμε δεν έφταναν για να πληρώσουν τα έξοδα και κάποια στιγμή πήραμε την απόφαση να ανοίξουμε το Επίκεντρο στην Αθήνα. Φτάσαμε στη Βαρβάκειο Αγορά, στην οδό Αρμοδίου, και ο Χρήστος Παπούλιας, ένας καταπληκτικός αρχιτέκτονας που όλοι θυμόμαστε με θαυμασμό, σχεδίασε τον χώρο, αλλά ήμασταν περιορισμένοι, δεν μπορούσαμε να σκάψουμε ή να γκρεμίσουμε. Είχαμε έναν φίλο στη διαφήμιση που μας είχε πει ότι για να ανοίξουμε τον χώρο και να τον κάνουμε γνωστό πρέπει να κάνουμε κάτι εντυπωσιακό. Αφού ήμασταν στη Βαρβάκειο, φτιάξαμε ένα κουτί, βάλαμε μέσα ένα πορτοκάλι και το στείλαμε χωρίς τίποτα άλλο μέσα, δεν φαινόταν ο αποστολέας. Και έγινε κακός χαμός, οι παραλήπτες νόμιζαν ότι είναι τρομοκρατικό χτύπημα, άλλος έλεγε: «Μου έστειλαν οι εχθροί μου δηλητηριασμένο πορτοκάλι σαν μήνυμα», άλλοι πήραν την Ασφάλεια και κινητοποίησαν το σύμπαν. Σε κάποιους πήγαν σάπια τα πορτοκάλια, καθυστέρησε το κούριερ. Μας πήρε η Ασφάλεια τηλέφωνο, τελικά μαθεύτηκε ποιοι ήμασταν και έτσι, κάπως επεισοδιακά, ανοίξαμε.

q Η πρώτη έκθεση ήταν αφιερωμένη στον Γαΐτη – παλιότερα στο καρναβάλι ένα γκρουπ είχαμε ντυθεί σαν τα Ανθρωπάκια του, με ριγέ φορεσιές. Είχαμε και ένα 2CV παρκαρισμένο από κάτω, με ανθρωπάκια οδηγούς και συνοδηγούς. Η δεύτερη έκθεση ήταν του Τσόκλη, που έφερε μια νταλίκα με καρπούζια από τη Λάρισα και έκανε έργα και ζωγραφικά με αληθινά καρπούζια στους τοίχους. Στα εγκαίνια άρχισε να πετάει καρπούζια από τον πρώτο όροφο της γκαλερί, εκεί τα πήρε ο Στάθης Τσαγκαρουσιάνος και έγραψε στο «01» που στεγαζόταν στην ίδια πλατεία: « Ήρθαν οι κότες του Κολωνακίου να διώξουν τους άστεγους και τους άπορους της πλατείας». Ακούσαμε πολλά τότε και δεν θα το έκανα ξανά αυτό το χάπενινγκ, γιατί όλο αυτό είχε μια δόση αλαζονείας, δεν παίζεις με τους άπορους και τους άστεγους. Το Επίκεντρο στην Αθήνα λειτούργησε μέχρι το 2000. Και τέλειωσε το όνειρο, χωρίσαμε με τον Γαβρήλο και αποφάσισα την επόμενη κιόλας μέρα να ανοίξω γκαλερί, γιατί αυτό ήξερα να κάνω, αυτό αγαπούσα και μου έδινε χαρά.

q Βρήκα αυτόν τον χώρο στου Ψυρρή, στον οποίο βρισκόμαστε και σήμερα, και άνοιξε η γκαλερί το 2001 ως a.antonopoulou.art στην οδό Αριστοφάνους, σε σχέδια του Άρη Ζαμπίκου που έχει το γραφείο του στον ίδιο δρόμο. Πρώτη έκθεση ήταν του Αλέξανδρου Ψυχούλη, ξεπουλήσαμε. Ήταν η εποχή του χρηματιστηρίου, υπήρχε μια μεγάλη άνθηση οικονομική και ήταν μια καλή εποχή για τις γκαλερί. Τότε στου Ψυρρή ήμασταν δέκα γκαλερί. Το 2004 έσπρωξαν τους ουσιοεξαρτημένους προς αυτή την περιοχή και υποβαθμίστηκε αφάνταστα. Έβλεπες σκηνές ροκ, δεν μπορούσαν να φτάσουν οι άνθρωποι εδώ, οπότε οι περισσότερες γκαλερί έφυγαν. Η κατάσταση αυτή, με την εγκληματικότητα στο ζενίθ, κράτησε πάνω από πέντε χρόνια. Έμεινα μόνο εγώ γιατί μου άρεσε ο χώρος, ακόμα και το Guru στην πλατεία Θεάτρου έκλεισε.

ΟΙ ΑΘΗΝΑΙΟΙ Αγγελική Αντωνοπούλου

άλλη ώρα». Στο Επίκεντρο έρχονταν όλοι, διανοούμενοι, καλλιτέχνες, πολιτικοί από την Αθήνα να δουν τις εκθέσεις, δεν υπήρχε άλλος τέτοιος χώρος στην Ελλάδα. Στα εγκαίνια έφταναν 150 Αθηναίοι και δέκα Πατρινοί. Οι Πατρινοί πήγαιναν στην ψαροταβέρνα πάνω από το Επίκεντρο, αλλά αδιαφορούσαν για τον Ακριθάκη.

q Τότε άρχισα να στέλνω επιστολές στον δήμο, στην αστυνομία, να μιλάω για την κατάσταση στην περιοχή, αλλά οι απαντήσεις ήταν απογοητευτικές. Κανένα πραγματικό ενδιαφέρον δεν υπήρχε και όταν το 2010 μου πρότειναν να κατέβω δημοτική σύμβουλος με τον Καμίνη, αν και ήμουν πολύ αρνητική στην αρχή, σκέφτηκα ότι δεν γίνεται να διαμαρτύρομαι από το γραφείο μου, πρέπει να κατεβώ κάτω και να αγωνιστώ για να καθαρίσει η περιοχή, να γίνει καλύτερη η πόλη. Και βγήκα, με έκανε ο Καμίνης αντιδήμαρχο Σχεδίου Πόλεως. Δουλεύαμε πολύ, αλλά η γραφειοκρατία δεν παλεύεται. Ενώ σαν επιχειρηματίας είχα μάθει να λύνω τα προβλήματα επί τόπου και να μη χρονίζουν, εκεί, για να πάει το πρωτόκολλο από τον έναν όροφο στον άλλο έκανε τέσσερις μήνες. Τέλειωσε αυτή η θητεία και όλοι οι κόποι εξανεμίστηκαν, ήταν μια τραυματική εμπειρία.

q Δεν ασχολήθηκα ξανά με τα κοινά, αφοσιώθηκα στην γκαλερί μου, γιατί εν τω μεταξύ είχε αλλάξει και ο χώρος της τέχνης, ήμασταν μέσα στην κρίση. Όσοι έρχονταν και αγόραζαν παλιά στις γκαλερί μεγάλωσαν, άρχισαν να μην κυκλοφορούν πολύ και να μην αγοράζουν, να μην έχουν ενδιαφέρον, τα δε παιδιά τους είναι παντελώς αδιάφορα, λένε: «Πουλήστε και δώστε μας τα λεφτά». Αλλάζει και η μεσαία τάξη, αγοράζει ελάχιστα, προτιμά να μην επενδύσει σε ένα έργο τέχνης ή δεν της περισσεύουν χρήματα. Νέο κοινό αγοραστικό δεν δημιουργήθηκε ξανά όπως αυτό της εποχής πριν από την κρίση.

q Ενώ εκείνη την περίοδο έκλεισαν γκαλερί, ύστερα από τον κορωνοϊό άνοιξαν πολλές καινούργιες, υπάρχει μια κινητικότητα αλλά και ένας πληθωρισμός, είναι λίγα τα ενδιαφέροντα πράγματα που βλέπεις. Γίνονται δουλειές πρόχειρες, που δεν βοηθάνε, κι αυτό δεν είναι καλό για τον χώρο. Δεν το λέω από πλευράς αγοραστικής δύναμης ή αξίας, αλλά από πλευράς διαμόρφωσης του κοινού.

q Οι σχέσεις και με τους συλλέκτες και με τους καλλιτέχνες παίζουν πολύ σοβαρό ρόλο στη δουλειά μας. Εγώ έχω φερθεί με τιμιότητα στους καλλιτέχνες, που κι αυτοί άλλαξαν μέσα στα χρόνια − δεν εννοώ αυτούς με τους οποίους συνεργάστηκα. Βλέπω τις αλλαγές γύρω μου, αν δεν πουλήσουν ή αν πιστέψουν ότι μπορεί να πουλήσουν σε μια επόμενη γκαλερί, θα φύγουν χωρίς να πουν λέξη, μπορεί να μάθεις πού κάνουν έκθεση από ένα δελτίο τύπου. Φυσικά ζούμε σε μια ελεύθερη αγορά, καθένας από εμάς μπορεί να πάρει τις αποφάσεις του, να μετακινηθεί, ένας αρραβώνας είναι η σχέση με την γκαλερί και μπορεί εύκολα να διαλυθεί. Και σε όλες τις περιπτώσεις, όλοι μας κρινόμαστε και από τη συμπεριφορά μας.

q Έχουμε πολύ καλούς καλλιτέχνες, αλλά δεν έχουμε θεσμούς να τους υποστηρίξουν, να δημιουργήσουν ένα πλαίσιο για να τους συστήσουμε και διεθνώς, γιατί με αυτόν τον τρόπο θα μεταμορφωνόταν και η αγορά της Ελλάδας που είναι μικρή. Ούτε οι γκαλερί μπορούν να κάνουν τέτοιες μεγάλες κινήσεις. Δεν είμαστε σαν τις μεγάλες γκαλερί του εξωτερικού με εκατοντάδες άτομα στο πελατολόγιο, που διαλέγουν τους πελάτες τους. Εκεί συζητάμε για άλλα μεγέθη. Θυμάμαι στην Μπιενάλε της Βενετίας, το 1992, η Ισπανία είχε κινήσει γη και ουρανό να πάρει το Λιοντάρι. Δεν το πήρε αλλά έβλεπες πώς κινούνταν, πώς έκαναν θόρυβο, πώς κανόνιζαν εκθέσεις, συζητούσαν για να δανείσουν Πικάσο και Τάπιες και στη συμφωνία έβαζαν να εκτεθούν και δέκα σύγχρονοι καλλιτέχνες. Εμείς αυτό δεν το κάναμε ποτέ, μαζί με τα βυζαντινά και τα αρχαία να προωθήσουμε και τους σύγχρονους καλλιτέχνες.

q Στην Ελλάδα έχουμε μείνει πίσω γιατί δεν έχουμε παιδεία και αυτό είναι κάτι που ξεκινάει πολύ

ΙNFO

H Αγγελική Αντωνοπούλου είναι η ιδιοκτήτρια της γκαλερί a.antonopoulou. art gallery, Αριστοφάνους 20. Για το πρόγραμμα των εκθέσεων: www.aaart.gr

38

LiFO

Φυσικά ζούμε σε μια ελεύθερη αγορά, καθένας από εμάς μπορεί να πάρει τις αποφάσεις του, να μετακινηθεί, ένας αρραβώνας είναι η σχέση με την γκαλερί και μπορεί εύκολα να διαλυθεί. Και σε όλες τις περιπτώσεις, όλοι μας κρινόμαστε και από τη συμπεριφορά μας.

νωρίς, από το σχολείο, και δεν αφορά μόνο την τέχνη. Ζούμε σε μια άσχημη και βρόμικη πόλη, και τι μπορεί να πει σε έναν πολίτη η σύγχρονη τέχνη σε μια τέτοια καθημερινότητα; Η ζωή και η ανατροφή μας στην πόλη καθορίζει και τη συμπεριφορά μας απέναντι στην τέχνη. Έχει κάποιος χρήματα; Θα πάρει ένα ακριβό αυτοκίνητο, μια ακριβή τσάντα, κοσμήματα. Δεν θα πάρει ένα καλό έργο του Τάκι, γιατί δεν μπορεί να κάνει επίδειξη με αυτό, δεν έχουν πού να το δείξουν, ο κύκλος τους δεν ενδιαφέρεται. Βεβαίως, το να ανακαλύπτει κάποιος την ομορφιά ή την ανακούφιση ή ένα παράθυρο στην τέχνη είναι το πιο αισιόδοξο που μπορώ να σκεφτώ. Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

13.11.25

875

40

THE WEEK Όσα ξεκινάνε αυτή την εβδομάδα

42

ΣΙΝΕΜΑ Οι νέες ταινίες της εβδομάδας

46

BIBΛΙΟ Ο θάνατος του Βιργιλίου και τρία ακόμη κλασικά αριστουργήματα

ΣΙΝΕΜΑ

Βιμ Βέντερς στη Στέγη Ένα τριήμερο κινηματογραφικό αφιέρωμα έρχεται να καταλάβει ολόκληρο το κτίριο της Στέγης με προβολές 13 ταινιών του, ένα masterclass και μια συζήτηση με τον μεγάλο δημιουργό αλλά και ένα 3D short film installation που προβάλλεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Η Τριλογία του Δρόμου συναντάει το Δωμάτιο 666 και τον Αμερικανό φίλο, τα παιχνίδια του φωτός (Somebody comes into the light) και της σκέψης του (Reverse Angle). Οι «κρυφές» μικρού μήκους ταινίες του Βέντερς συναντούν τους ζωντανούς πια πίνακες του σπουδαίου Αμερικανού ζωγράφου Έντουαρντ Χόπερ, ενώ οι βραβευμένες ταινίες τού διεθνώς καταξιωμένου κινηματογραφιστή επιφυλάσσουν μια μικρή έκπληξη: το πεντάωρο director’s cut του Μέχρι το τέλος του κόσμου σε ειδική προβολή για πρώτη φορά στη χώρα μας.

14-16/11, 17:00, Στέγη Ιδρύματος Ωνάση, λεωφ. Ανδρέα Συγγρού 107, Αθήνα, είσοδος: από 5 ευρώ

LiFO 13.11.25

39

the week

5 ΜΟΥΣΙΚΗ Sad Lovers & Giants + Forever Grey

Οι θρυλικοί Sad Lovers and Giants επιστρέφουν στην Αθήνα, συνοδευόμενοι από τους εκλεκτούς εκπροσώπους της νέας γενιάς του post punk, τους Αμερικανούς Forever Grey. Το συγκρότημα από το Ηνωμένο Βασίλειο έχει χαράξει μια μοναδική πορεία από τις αρχές της δεκαετίας του ’80. Με τον χαρακτηριστικό τους συνδυασμό post-punk, new wave και dream pop στοιχείων, έχουν δημιουργήσει τραγούδια που εξακολουθούν να συγκινούν και να εμπνέουν γενιές ολόκληρες. «Things we never did», «Colourless dream», «50 50», «Clint», «Feeding the flame» και «Imagination» είναι μόνο μερικά από τα κομμάτια που έχουν μείνει ανεξίτηλα στη μνήμη των fans του είδους.

15/11, 19:30, Gagarin 205 Live Music Space, Λιοσίων 205, είσοδος: 25 ευρώ

STOEP TH S PR ES

6 ΜΟΥΣΙΚΗ Benny the Butcher

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Ιδανική Συνθήκη

13 - 1 9 νο ε μ β ρ ιου 2 0 25

1 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Ακατοίκητα τοπία Mια σειρά έργων της συλλογής του Μιχαήλ Δαλαρέτου που διαπερνούν τις πιο σημαντικές περιόδους δημιουργίας του Νίκου Στεφάνου θα παρουσιαστούν με στόχο την εκ νέου παρατήρηση της εικαστικής του διαδρομής και των έργων του, τα οποία, ως χρώματα και σχήματα, καταλύουν τη δυναστεία του χρόνου.

τρικό ντοκιμαντέρ φτιαγμένο από μικρές ιστορίες ανθρώπων που κουβάλησαν ως τον Πειραιά τις πληγές της Μικρασίας και Πειραιωτών που έζησαν στα καταφύγια, στις σειρήνες και στον φόβο. Ανθρώπων που ονειρεύονταν ανάμεσα στα ερείπια της πόλης και ερωτεύονταν στο σκοτάδι των καταφυγίων. Νέων παιδιών που εκπαιδεύονταν καθημερινά για να αντέχουν τους βομβαρδισμούς, μα τίποτα δεν τους προετοίμασε για όσα συνέβησαν εκείνη την ημέρα.

13/11-13/12, γκαλερί Έρση, Κλεομένους 4, Δεξαμενή

13/11-7/12, Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, Ηρώων Πολυτεχνείου & Βασ. Γεωργίου, Πειραιάς, Πέμ.Σάβ. 20:30, Κυρ. 19:00

2 ΜΟΥΣΙΚΗ DRAMACHINE | VALISIA ODELL | MARVA VON THEO | BIPOLIA

4 ΠΑΡΤΙ Blend x SEDs w/ DJ Gigola

Η ηλεκτρονική πανκ μελαγχολία των Dramachine και ο επιβλητικός μινιμαλισμός των Valisia Odell συναντιούνται για πρώτη φορά επί σκηνής, δημιουργώντας ένα σημείο αναφοράς για κάθε λάτρη (και όχι μόνο) του είδους. H φουτουριστική ποίηση των Marva von Theo και η πρωτοποριακή ποπ της Bipolia συμπληρώνουν το παζλ μιας αμιγώς female fronted συναυλίας από εγχώριες εκπροσώπους της ποστ-πανκ και synthwave μουσικής κουλτούρας στην Ελλάδα.

14/11, 20:30, Gagarin205, Λιοσίων 205, είσοδος: 12-16 ευρώ

3 ΘΕΑΤΡΟ Άκου μικρέ απο τη μαρια παππα

40

LiFO

Μια παράσταση βασισμένη στις αφηγήσεις και το αρχειακό υλικό των επιζώντων των βομβαρδισμών της 11ης Ιανουαρίου 1944 στον Πειραιά. Ένα θεα-

Ο Αχιλλέας Παπακώστας παρουσιάζει έργα αντιπροσωπευτικά των τελευταίων πέντε ετών, λάδια σε λινό, ξύλο ή χαρτί. Στο επίκεντρο βρίσκεται η συνεχής πάλη μεταξύ θέματος και ζωγραφικού μέσου. Εικόνες ονειρικές, αινιγματικές, μετατοπίζουν το θέμα δραστικά, σχολιάζοντας συνάμα τη σχέση ανθρώπου και φύσης, τεχνητού χώρου και φυσικού τοπίου, όσο και την αδιάκοπη περιπλάνηση του μοναχικού ανθρώπου σ’ έναν άγνωστο τόπο.

13/11-6/12, γκαλερί Ζουμπουλάκη, πλ. Κολωνακίου 20, Κολωνάκι, Τρ., Πέμ., Παρ. 11:00 -20:00, Τετ., Σάβ. 11:00-15:00

Απευθείας από το Μπάφαλο της Νέας Υόρκης, ο Benny the Butcher έχει χαράξει το όνομά του στην ιστορία του χιπ χοπ με κοφτερά ραπ, κινηματογραφικό storytelling και έναν ήχο που ανεβάζει το street rap σε άλλο επίπεδο. Ως ιδρυτικό μέλος της θρυλικής Griselda Records, μαζί με τους Westside Gunn και Conway the Machine, ο Benny ηγείται της αναγέννησης του αυθεντικού, σκληρού χιπ χοπ της Ανατολικής Ακτής. Έχει συνεργαστεί με τεράστια ονόματα, όπως οι Freddie Gibbs, Snoop Dogg και Jadakiss, αποδεικνύοντας ξανά και ξανά ότι μπορεί να σταθεί ισάξια δίπλα στους κορυφαίους του παιχνιδιού.

19/11, 21:00, Universe, λεωφ. Κηφισού 87, είσοδος: 32 ευρώ

7 ΘΕΑΤΡΟ Αλεξάνδρεια

Η DJ Gigola έρχεται για πρώτη φορά στην Αθήνα. Μέλος του Live From Earth Collective του Βερολίνου, με έναν ήχο που κινείται ανάμεσα στην techno, στο breakbeat και στην trance, η Gigola φέρνει στο Oddity τη δική της ρυθμική αλλά και γεμάτη αντίθεση ενέργεια. Support από τους Cirkle και Man With The Speaker.

15/11, 23:30, Οddity Club, Ηρακλειδών 61, Θησείο, είσοδος: από 20 ευρώ

Στην κοσμοπολίτικη Αλεξάνδρεια του Μεσοπολέμου, σ’ αυτό το μοναδικό χωνευτήρι φυλών, γλωσσών και θρησκειών, ένας απρόσμενος έρωτας πρόκειται να ανατρέψει τη ζωή όλων των πρωταγωνιστών. Το πρωτότυπο κείμενο της Ζέτης Φίτσιου θα μας ταξιδέψει στην αιώνια αυτή πόλη, αναβιώνοντας τη μαγεία της εποχής μέσα από μια ερωτική ιστορία. Σε σύλληψη και σκηνοθεσία Φωκά Ευαγγελινού.

14/11/25-4/1/26, Παλλάς, Βουκουρεστίου 5, Αθήνα, Πέμ. 20:00, Παρ.-Σάβ. 21:00, Κυρ. 19:30, είσοδος: από 18 ευρώ

13.11.25

8 ΘΕΑΤΡΟ Οι ανέγγιχτες Τρεις αδελφές, η Ρεβέκκα, η Ραχήλ και η Αθαλία, είναι τα τελευταία μέλη της αίρεσης των ανέγγιχτων. Ζουν απομονωμένες σε ένα δάσος της Βόρειας Αμερικής προσμένοντας με αγωνία την εκπλήρωση μιας προφητείας για το τέλος του κόσμου. Όλα όμως περιπλέκονται επικίνδυνα όταν φτάνει στο σπίτι τους ένας μυστηριώδης ξένος. Μια δημιουργία των Αντώνη Χανιώτη και Λάμπρου Κομζιά.

ΘΕΑΤΡΟ

the week

EKΔΗΛΩΣΕΙΣ

Ο Τύραννος και η κόρη Ο πολυβραβευμένος σκηνοθέτης και θεατρικός συγγραφέας Χριστόφορος Χριστοφής παρουσιάζει τη νέα του παράσταση, ένα θεατρικό έργο που ισορροπεί ανάμεσα στην τραγωδία και τη σάτιρα, στο πολιτικό και στο βαθιά ανθρώπινο, επιχειρώντας μια τολμηρή σκηνική ανάγνωση της προσωπικότητας του Ιωσήφ Στάλιν. Με αφετηρία την τελευταία περίοδο της διακυβέρνησης του Σοβιετικού ηγέτη (1924–1953), το έργο δεν τοποθετεί τον Στάλιν σε κάποιον θρόνο εξουσίας αλλά τον δείχνει μέσα από τα μάτια των παιδιών του, του συγγραφέα Ίλια Έρενμπουργκ και άλλων προσώπων, καταθέτοντας μια αφήγηση που ξεπερνά το πολιτικό γεγονός και αγγίζει τον πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης.

13-16/11, 21:00, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Βασ. Σοφίας & Κόκκαλη, είσοδος: 12-20 ευρώ

14/11-28/12, Χώρος, Δεριγνύ 1 & Μαυροματαίων (δίπλα στην ΑΣΟΕΕ), Παρ.-Σάβ. 21:00, Κυρ.

20:00, είσοδος: 10-15 ευρώ

9 ΜΟΥΣΙΚΗ Bob Mould Ο θρυλικός Bob Mould, ιδρυτικό μέλος των Hüsker Dü και σπουδαία μορφή της αμερικανικής punk rock σκηνής, έρχεται στην Ελλάδα για δύο εμφανίσεις σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Με μια καριέρα που εκτείνεται σε περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, συνεχίζει να εμπνέει με τον ωμό rock ήχο, τους έντονους στίχους και τις συγκλονιστικές ζωντανές του εμφανίσεις. Από την punk και το alternative rock των ’80s μέχρι τις προσωπικές του δουλειές που καθόρισαν τον ήχο της indie rock, παραμένει μια αδιαπραγμάτευτα αυθεντική φωνή στην παγκόσμια rock –και όχι μόνο– μουσική.

14/11, 21:30, Gazarte, Βουτάδων 32-34, είσοδος: 25 ευρώ

10 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Hazy Cosmic Jive! Ένα πρότζεκτ της Ειρήνης Λιναρδάκη και του HOPE (Konstantinos Ntagkas), σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Ελένης Κούκου σε συνεργασία με τους καλλιτέχνες. Ο διάλογος των δύο δημιουργών κατά την προετοιμασία της έκθεσης και η συνύπαρξη των έργων τους στον εκθεσιακό χώρο λειτουργεί πολλαπλασιαστικά ως προς την ένταση και τα νοήματα που αυτά παράγουν. Η Λιναρδάκη –η οποία ζει και εργάζεται μεταξύ Ηρακλείου Κρήτης και Νέας Υόρκης– θα δείξει τη δουλειά της για πρώτη φορά σε αθηναϊκή γκαλερί. Ο HOPE, γνωστός για την πολυσχιδή καλλιτεχνική του πρακτική –που περιλαμβάνει γλυπτική, κολάζ, περφόρμανς και φανζίν–, θα παρουσιάσει μια νέα σειρά κεραμικών γλυπτών.

ΜΟΥΣΙΚΗ Georges Paul & Fred LonbergHolm Από την πρώτη τους συνεργασία το 2016, ο Georges Paul και ο Fred LonbergHolm συνδέονται μέσα από μια συνεχή εξερεύνηση της ηχητικής ελευθερίας, που γεφυρώνει τα πεδία του noise, του ελεύθερου αυτοσχεδιασμού, της free jazz και ενός ευρέος φάσματος πειραματικών και sitespecific μουσικών πρακτικών. Οι εμφανίσεις τους χαρακτηρίζονται από ακατέργαστες και αχαλίνωτες ηχητικές διερευνήσεις, οι οποίες συνειδητά υπονομεύουν κάθε υπαγωγή σε ομοιογενείς αισθητικές κατηγορίες. Αντ’ αυτού ενσωματώνουν την αστάθεια, την αντίθεση και τη δυνατότητα του ήχου να υπερβεί τα όρια της φόρμας και της προσδοκίας.

14/11, 21:00, Underflow Record Store & Art Gallery, Καλλιρρόης 39, είσοδος: 10 ευρώ

Mailo’s Smart Cup Η νέα έξυπνη απόλαυση που αλλάζει τη σχέση σου με την pasta.

H ΜΑΚΑΡΟΝΑΔΑ ΠΟΥ ΗΔΗ ΕΧΕΙ ΓΙΝΕΙ ΑΠΟΛΑΥΣΤΙΚΟ street food μόλις απέκτησε την

πιο έξυπνη εκδοχή της. Τα Mailo’s είναι το όνομα που έφερε πριν από λίγα χρόνια μια γευστική επανάσταση, παντρεύοντας τη φρεσκάδα των υλικών με την ευκολία του take away, και τώρα αλλάζει και πάλι τα δεδομένα με το νέο Smart Cup: μια φρέσκια, σύγχρονη, βολική, έξυπνη και value for money επιλογή για όσους θέλουν την αυθεντική Mailo’s εμπειρία προσαρμοσμένη στις δικές τους ανάγκες και επιθυμίες. Υπάρχει κάτι καλύτερο από αυτό; Κι όμως, το Smart Cup είναι ακόμα πιο έξυπνο. Με τιμές που ξεκινούν από €3,90, μπορείς πλέον να απολαύσεις όλες τις λατρεμένες Mailo’s μακαρονάδες –από το θρυλικό Truffle Mushrooms και το Parmesan Chicken μέχρι το comfort Beef Ragu και το επικό Παστίτσιο– στο νέο cup που ήρθε για να γίνει talk of the town. Το Smart Cup κρατάει ατόφια τη γεύση, την ποιότητα και τη φρεσκάδα των υλικών και γίνεται το νέο trend για να πάρεις μαζί στη βόλτα, στο γραφείο ή στο σπίτι. Κι επειδή πάντα θέλαμε να δοκιμάσουμε όσο περισσότερες συνταγές μπορούμε, συνδυάζοντας τις signature σάλτσες των Mailo’s με τα φρέσκα ζυμαρικά που βγαίνουν μπροστά μας από τη fresh pasta machine, τώρα μπορούμε άνετα να το κάνουμε. Το Smart Cup είναι ιδανική συσκευασία για να κάνεις μια μικρή γευσιγνωσία pasta μαζί με φίλους, για να απολαύσεις την αγαπημένη σου μακαρονάδα όταν θέλεις κάτι γρήγορο, εύκολο και «τόσο όσο», αλλά και για όταν αναζητάς ένα ποιοτικό φαγητό για τα παιδιά σου, που ξέρεις ότι θα το λατρέψουν.

To Smart Cup ανήκει στην κατηγορία «το ζητήσατε, το φέραμε» και είναι διαθέσιμο για περιορισμένο χρονικό διάστημα, αποκλειστικά στα φυσικά καταστήματα σε Ελλάδα και Κύπρο και μόνο για take away παραγγελίες. Είναι μια έμπνευση των Mailo’s που ήρθε για να προσθέσει ακόμα περισσότερη ελευθερία στην απόλαυση. Γιατί όταν η pasta είναι φρέσκια, αυθεντική και smart, κάθε μπουκιά είναι εμπειρία. www.mailos.gr Facebook: Mailo’s - The Pasta Project, Instagram: mailos_pasta * Τα Smart Cups δεν είναι διαθέσιμα στα καταστήματα Mailo’s The Mall Athens και Αεροδρόμιο.

14-31/11, Athanasiadou Gallery, Μητσαίων 4, Αθήνα, Τετ.-Παρ. 12:00-20:00, Σάβ. 12:00-16:00

LiFO 13.11.25

41

ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΒΟΛΗ

Σινεμά

περιπετειώδες, ειρωνικό χιούμορ που κρύβει το δόλιο όσο και απελπισμένο σχέδιό του να ελέγξει την ενδεχόμενη πρόσληψη του αντικαταστάτη του, για να μην προλάβει κάποιος άλλος να του φάει τη θέση του επιτηρητή σε ένα εργοστάσιο παραγωγής χαρτιού – πού να ήξερε πως το πλάνο της ηγεσίας ενδιαφέρεται ελάχιστα για την ανθρώπινη παρέμβαση στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης… Με τον πρωταγωνιστή του «Squid Game» να κυριαρχεί στο κάδρο και τις συνήθεις περίτεχνες σεκάνς του να σπινθηρίζουν από ενέργεια και ακρίβεια, ο Παρκ κολακεύει το κοινό και τις προσδοκίες του σαν μαέστρος που γνωρίζει απ’ έξω κι ανακατωτά την παρτιτούρα και τους μουσικούς του. Ο ρεαλισμός του δεν μοιάζει πάντα πιστευτός και συχνά ο στόχος απομακρύνεται για χάρη του στυλ. Ενίοτε τραβηγμένο και φλύαρο, το No other choice επαναλαμβάνεται στο μεγάλο μεσαίο κομμάτι του, καταλήγοντας ωστόσο σε ένα θριαμβευτικό φινάλε που δεν μας αφήνει άλλη επιλογή από το να παραδοθούμε στη μεθυστική τέχνη ενός από τους μεγάλους του σύγχρονου σινεμά.

απο toν θοδωρη κουτσογιαννοπουλο

VILLAGE RENTI 5 - VILLAGE PAGRATI 1 - ΑΣΤΥ - ΔΑΝΑΟΣ 1

Νυρεμβέργη NUREMBERG

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Τζέιμς Βάντερμπιλτ Π Ρ Ω ΤΑ Γ Ω Ν Ι Σ Τ ΟΥ Ν : Ράμι Μάλεκ, Ράσελ Κρόου,

Μάικλ Σάνον, Ρίτσαρντ Ε. Γκραντ

Καμία άλλη επιλογή

ΣΥΝΟΨΗ: Στη μεταπολεμική Γερμανία, ένας Αμερι-

κανός ψυχίατρος πρέπει να καθορίσει αν οι ναζί κρατούμενοι είναι σε θέση να δικαστούν για εγκλήματα πολέμου και βρίσκεται αντιμέτωπος με μια περίπλοκη διανοητική και ηθική μάχη με τον Χέρμαν Γκέρινγκ, το δεξί χέρι του Χίτλερ.

Η ταινία καταλήγει σε ένα θριαμβευτικό φινάλε που δεν μας αφήνει άλλη επιλογή από το να παραδοθούμε στη μεθυστική τέχνη ενός από τους μεγάλους του σύγχρονου σινεμά. ΣΥΝΟΨΗ: Ένας σκληρά εργαζόμενος οικογενειάρχης

βλέπει να γκρεμίζεται το όνειρο της γεμάτης προνόμια ζωής του όταν η εταιρεία του τον απολύει. Απελπισμένος, αποφασίζει να βγάλει από τη μέση κάθε άλλο υποψήφιο που σκοπεύει να διεκδικήσει την ίδια με εκείνον θέση σε μια καινούργια δουλειά, ώστε να είναι σίγουρη η δική του πρόσληψη.

Ο

Αριστούργημα Πολύ Καλό Καλό Ικανοποιητικό Μέτριο Κακό

42

LiFO

ι κριτικές για το No other choice ήταν αποθεωτικές στο Φεστιβάλ Βενετίας. Την «κατάμαυρα» κωμική διασκευή του κλασικού πλέον μυθιστορήματος του Ντόναλντ Γουέστλεϊκ The Ax, με θέμα ένα στέλεχος επιχείρησης που απολύεται και βρίσκει τρόπους να αποδεκατίσει τους υποψήφιους ανταγωνιστές του για τη θέση, έχει αναλάβει η Neon, που δεν χάνει στα μεγάλα βραβεία: για πρώτη φορά ο Παρκ Τσαν-γουκ προωθείται ολοταχώς και ενορχηστρωμένα για Όσκαρ όχι μόνο ξενόγλωσσο αλλά και «κανονικό», ειδικά αυτό της σκηνοθεσίας, με τον ίδιο τρόπο που είχε σαρώσει ο συμπατριώτης του Μπονγκ Τζουν-χο, πάντα υπό την αιγίδα της Neon. Παρών σε σημαντικά φεστιβαλικά ραντεβού, ο Παρκ δεν έχει αποσπάσει ποτέ κορυφαίο έπαθλο, τουλάχιστον όχι κάτι πιο χτυπητό από το Βραβείο Σκηνοθεσίας στις Κάννες για το θεσπέσιο Decision to leave, το Βραβείο της Επιτροπής για το αξέχαστο Thirst και τη δεύτερη τη τάξει διάκριση για το αξεπέραστο Oldboy, που αν και άξιζε τον Φοίνικα, παρά τις εκκλήσεις του Ταραντίνο, αυτός κατέληξε στον Μάικλ Μουρ. Το επι-

μύθιο επιβεβαιώνει το συχνό φαινόμενο της εγκωμιαστικής επισήμανσης μιας ταινίας φορτισμένης με τον ρόλο της αναδρομικής αναγνώρισης του προσώπου και του έργου ενός σπουδαίου δημιουργού – η συγκυρία παραμένει κρίσιμος παράγοντας που δεν πρέπει ποτέ να παραγνωρίζεται. Με την αφορμή μιας από τις λιγότερο σημαντικές δουλειές του, που ωστόσο είναι καλύτερη από το 90% όσων κυκλοφορούν εκεί έξω, όσοι δεν τον έχουν ακούσει θα τον γνωρίσουν και σίγουρα θα θαυμάσουν τη δουλειά του. Το Τσεκούρι το έχουμε ξαναδεί μεταφερμένο από τον Κώστα Γαβρά και είναι μια από τις πληρέστερες ταινίες της τελευταίας φάσης της καριέρας του. Ο Παρκ, φυσικά, το έχει δει, όπως είπε σε συνάντησή μας στο Lido, του αρέσει πολύ και ήθελε εδώ και είκοσι χρόνια να γυρίσει τη δική του εκδοχή. Άλλωστε, το θέμα προσφέρεται για μετασκευή και πολλαπλή ερμηνεία. Ο τόνος μπορεί να αλλάζει, αλλά το γενικότερο ζήτημα που θίγει παραμένει πάντα επίκαιρο. Ο λόγος που ο Κορεάτης σκηνοθέτης άργησε τόσο πολύ ήταν –τι άλλο;– οικονομικός. Του πήρε είκοσι χρόνια να υλοποιήσει το πρότζεκτ από τη στιγμή που ανήγγειλε πρώτη φορά επίσημα την πρόθεσή του να το γυρίσει. Προσάρμοσε τη δράση στον τόπο του, μίλησε στο δικό του πνεύμα, τήρησε τους ιδιωματικούς του χρόνους και ισορρόπησε την τραγωδία ενός ανθρώπου που στο πρώτο πλάνο σφιχταγκαλιάζει την οικογένειά του στο σπίτι των ονείρων του αναφωνώντας «τα έχω όλα» με το

INFO NO OTHER CHOICE ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ:

Παρκ Τσαν-Γουκ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟYΝ:

Λι Μπιουνγκ-Χαν, Σον Γιε-Τζιν, Παρκ Χι-σουν

Με τον Χίτλερ, τον Γκέμπελς και τον Χίμλερ να έχουν προλάβει να αυτοκτονήσουν σβέλτα και αστραπιαία για να μη λογοδοτήσουν για τις πράξεις τους, τον φαιδρό Ρούντολφ Ες να προσποιείται αμνησία, αν και κανείς δεν πίστευε στο εξωτικό παραμύθι του, κάποιους επιφανείς ναζί να έχουν διαφύγει στη Λατινική Αμερική με πλαστή ταυτότητα και διαφορετικά πρόσωπα, αλλά και τους περισσότερους από τους αξιωματούχους που συνέλαβαν οι συμμαχικές δυνάμεις να μην έχουν ειδικό βάρος, ο Χέρμαν Γκέρινγκ απέμεινε ως το μοναδικό κελεπούρι για την περίφημη Δίκη της Νυρεμβέργης του 1946, ως δεύτερος τη τάξει μετά τον Φίρερ, ο άνθρωπος που επί δέκα χρόνια ενορχήστρωνε τη μαζική σύρραξη και γνώριζε πολύ καλά τι νόμους περνούσε, αν και παρίστανε τον υπάκουο στρατιώτη που δήλωνε πως η ευπείθειά του στον αρχηγό δεν ισοδυναμούσε πάντα με πλήρη αποδοχή των φρικαλεοτήτων που διαπράχθηκαν στο όνομα της παλιννόστησης του χαμένου γερμανικού ιδεώδους. Η Νυρεμβέργη του Τζέιμς Βάντερμπιλτ (της γνωστής οικογενείας, σεναριογράφου του Zodiac, του Amazing Spider Man και του Scream, που εδώ πραγματοποιεί το σκηνοθετικό του ντεμπούτο) επικεντρώνεται στη σχέση που αναπτύχθηκε στη φυλακή μεταξύ του Γκέρινγκ και ενός στρατιωτικού ψυχιάτρου,

13.11.25

Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΕΧΕΙ ΠΟΛΛΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ για τα οποία δικαίως περηφανεύεται. Αναμεσά τους είναι σίγουρα η δημιουργία και η τέχνη που αναπτύσσονται σε αυτή την πόλη χάρη στους καλλιτέχνες της. Μια τέτοια καλλιτέχνιδα που αξίζει την προσοχή μας είναι η Αθηνά Παππά. Γεννημένη το 1986 στη συμπρωτεύουσα, η Αθηνά σπούδασε αρχιτεκτονική στην Ελλάδα και εικονογράφηση στο Ηνωμένο Βασίλειο. Έργα της έχουν εκτεθεί στην Αγγλία, την Ισπανία, την Αυστραλία, την Αμερική, και στην Ελλάδα, μεταξύ άλλων χωρών, στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών ΑΠΘ και το ΜΟΜus Κέντρο Πειραματικών Τεχνών. Όπως λέει η ίδια, «όλα έχουν μια δομή, αν μάθεις να την εντοπίζεις», κάτι που προδίδει την αρχιτεκτονική της σκέψη. Ωστόσο, αυτό που χαρακτηρίζει τη δουλειά της είναι η ικανότητα να συνδέει ονειρικές εικόνες και στοιχεία της ποπ κουλτούρας με βαθύτερα πνευματικά νοήματα. Κατασκευάζει με ακρυλικά και κολάζ έναν κόσμο όπου τα φυτά μπλέκονται με ανθρώπινα άκρα, οι «σελήνες» ανθίζουν και τα ζώα εμφανίζονται ως πνευματικοί οδηγοί δίπλα σε δυναμικές γυναικείες μορφές. «Θα ήθελα οι πίνακές μου να θυμίζουν τελετουργίες που επιδιώκουν να αποκαταστήσουν τη θεϊκή υπόσταση του θηλυκού και να λειτουργούν ως υπενθύμιση σεβασμού και αγάπης προς τη φύση». Σύμφωνα με την ίδια, η ποπ κουλτούρα είναι η κοινή μας μυθολογία σήμερα, γι’ αυτό της αρέσει να αναμειγνύει παλιά σύμβολα με σύγχρονα και να φτιάχνει κάτι που μοιάζει ταυτόχρονα νοσταλγικό και νέο. Με επιρροές που εκτείνονται από τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό μέχρι την αισθητική της Sailor Moon, το έργο της απευθύνεται σε μια γενιά που μεγάλωσε με Tumblr, τράπουλες ταρό και ανησυχία για το κλίμα. Εκτός από τους καμβάδες μεικτής τεχνικής, πειραματίζεται και με άλλα μέσα, όπως εξώφυλλα δίσκων, κόμιξ, ετικέτες κρασιού και τοιχογραφίες, γιατί της αρέσουν πολύ οι συνεργασίες. Ανάμεσα στους πελάτες της είναι το οινοποιείο φυσικών κρασιών Domaine Ligas και η αλυσίδα brunch εστιατορίων Estrella, για την οποία έχει σχεδιάσει το λογότυπο που διακρίθηκε στα Α΄ Design Awards στην Ιταλία (Μιλάνο 2019). Η Αθηνά δραστηριοποιείται και στον χώρο του σουβενίρ και μαζί με τη συνάδελφό της Δανάη Κεχαγιά έχουν φιλοτεχνήσει τη σειρά προϊόντων «Karyas» με εικονογραφήσεις από ελληνικά μνημεία και αντικείμενα ιστορικού ενδιαφέροντος. Χαρακτηριστική είναι και η συνεργασία της με το fashion brand «Emmanuelle Silk» σε συλλογές μεταξωτών μαντιλιών, όπως η σειρά από φουλάρια «Just Like Magic» (2024). Στην τελευταία της έκθεση με τίτλο «Moon in Pisces» (Αθήνα, 2025) θέλησε να εστιάσει στη δύναμη του ενστίκτου ως σημαντικού μέρους της ανθρώπινης εμπειρίας, ενώ τον Απρίλιο του 2026 θα παρουσιάσει τη δέκατη ατομική της έκθεση στην γκαλερί ArtZone 42 στην Αθήνα. Παράλληλα, ετοιμάζει τη συμμετοχή της στην 9η Art Thessaloniki τον ερχόμενο Μάιο με την γκαλερί Chalkos. Μπορείς να βρεις σουβενίρ από τη σειρά «Karyas» (karyas.gr) στο Mneme concept store (Αριστοτέλους 10, Θεσσαλονίκη), ενώ εκτυπώσεις των έργων της βρίσκονται στην γκαλερί Artworld (Χαρ. Τρικούπη 59, Αθήνα). Για exclusive content της δουλειάς της μπορείς να εγγραφείς στη σελίδα της στο patreon (patreon.com/athinapappa). athinapappa.com, Instagram: athination φωτογραφία: φιλιάννα καραμανλή

Αθηνά Παππά

Dream pop τέχνη που ενώνει φύση, συμβολισμό και θηλυκή ενδυνάμωση.

LiFO 13.11.25

43

Σινεμά

απο toν θοδωρη κουτσογιαννοπουλο

ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΒΟΛΗ

του Καλιφορνέζου Ντάγκλας Κέλι, ο οποίος κλήθηκε να εκτιμήσει το κατά πόσον οι υψηλοί κρατούμενοι είναι ψυχικά ικανοί να παρουσιαστούν ενώπιον του ειδικού δικαστηρίου και να αντιμετωπίσουν, ανάμεσα στις άλλες, τις πρωτοφανείς για τα νομικά χρονικά κατηγορίες για εγκλήματα εναντίον της ανθρωπότητας που συνέταξαν από κοινού Αμερικανοί, Γάλλοι, Άγγλοι και Σοβιετικοί, προετοιμάζοντάς τες επί μήνες, πρωτοστατούντος του εντεταλμένου νομικού Ρόμπερτ Τζάκσον. Η ιστορία είναι αληθινή και διαφοροποιείται από το κλασικό δικαστικό δράμα του Στάνλεϊ Κρέιμερ από το 1961 (με πλειάδα πασίγνωστων πρωταγωνιστών και τον Μαξιμίλιαν Σελ να αποσπά Όσκαρ Α’ ανδρικού ρόλου) – είναι λιγότερο generic, αν και εξίσου ακαδημαϊκή με τον τρόπο της. Παρότι εστιάζει στη σχέση εμπιστοσύνης που αναπτύσσεται μεταξύ του πανέξυπνου και παμπόνηρου Γκέρινγκ (Κρόου) και του ευαίσθητου, ακριβοδίκαιου Κέλι (Μάλεκ) και αποφεύγει να πραγματευθεί αποκλειστικά το Ολοκαύτωμα, η Νυρεμβέργη θίγει πολλά θέματα χωρίς να εστιάζει πάντα το ενδιαφέρον στη σύνθεσή τους. Ίσως ο πιο επίκαιρος και φλέγων παραλληλισμός του αντίκτυπου της πολύκροτης δίκης 80 χρόνια αργότερα στα σημερινά δεδομένα είναι η νομική αντιπαράθεση του γνώστη, και σχετικά ψύχραιμου κάτω από τις τεταμένες περιστάσεις, Γκέρινγκ, και των κατηγόρων που έπρεπε να στοιχειοθετήσουν μια υπόθεση ενδελεχώς, για να σταθεί επιστημονικά, ανεξάρτητα από τα αδιάσειστα στοιχεία. Ποιο είναι το «ύφασμα» της δημοκρατίας, διερωτάται η ταινία του Βάντερμπιλτ στις φωτεινές της στιγμές, και πόσο έωλες είναι οι αρθρώσεις της όταν νομοθετεί ανεπαρκώς; VILLAGE RENTI 15 - VILLAGE MALL 8,9,13 - VILLAGE PAGRATI 4 - VILLAGE AG.DIMITRIOS 3,4 - ΚΗΦΙΣΙΑ CINEMAX 2 - NANA CINEMAX 6 - ΑΕΛΛΩ CINEMAX 3 - WEST CITY 1,2 OPTIONS ILION 4 - OPTIONS GLYFADA 2 - ΑΒΑΝΑ - ΑΣΤΟΡ - ΒΑΡΚΙΖΑ 2 - ΔΙΑΝΑ - ΕΛΛΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΘΕΑΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ - ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ 1 - ΣΠΟΡΤΙΓΚ 1,2 - ΖΕΑ

Ανεμώνη ANEMONE

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Ρόναν Ντέι Λιούις ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Ντάνιελ Ντέι Λιούις, Σον Μπιν

ΣΥΝΟΨΗ: Ένας μεσήλικας ταξιδεύει στο δάσος για να συναντήσει τον ερημίτη

αδελφό του, με τον οποίο παραμένουν χρόνια αποξενωμένοι. Το μυστηριώδες και πολύπλοκο παρελθόν τους έρχεται στην επιφάνεια.

Αριστούργημα Πολύ Καλό Καλό Ικανοποιητικό Μέτριο Κακό

44

LiFO

Μόνο όταν ένας ερημίτης με αιτία, ο Ρέι Στόουκερ, βετεράνος του ιρλανδικού στρατού που ζει απομονωμένος σε μια καλύβα στο δάσος, κάνει μια σφοδρή εξομολόγηση με ανατριχιαστικά κακοποιητικές αναμνήσεις από την παιδική του ηλικία, όταν ήταν στο κατηχητικό, στον επίσης πρώην στρατιωτικό αδελφό του που ήρθε να τον επισκεφθεί έπειτα από καιρό, η Ανεμώνη ξυπνάει από μια μακρόσυρτη, αργή, ασαφή εισαγωγή. Χωρίς τον Ντάνιελ Ντέι Λιούις, ο κινηματογραφικός λήθαργος του ξεκινήματος ενδεχομένως θα συνεχιζόταν χωρίς θεαματική διαφοροποίηση. Έπειτα από οκταετή απουσία από τα πλατό, ο κορυφαίος ηθοποιός παίζει έναν άνδρα πληγωμένο και οργισμένο, και δεν κάνει καμία προσπάθεια να συγκρατήσει αισθήματα που βράζουν, οδηγώντας τον εκτός οικογένειας και κοινωνίας. Οι παραλληλισμοί της μακράς παρένθεσης του Ντέι Λιούις και του Ρέι που έριξε μαύρη πέτρα είναι πολλοί και το πρώτο ενδιαφέρον στοιχείο της ταινίας είναι πως, φαινομενικά, ο νεαρός γιος που μεγαλώνει ο αδελφός του με την άλλοτε αγαπημένη του Τέσα είναι το κίνητρο για την επάνοδό του στην «κοινότητα» και την εστία που εγκατέλειψε, αλλά αυτός που θυσιάζεται σεναριακά είναι ο Τζεμ του Σον Μπιν, ενός ικανότατου ηθοποιού που κυρίως παρακολουθεί σιωπηλά, αντιδρά ελλειπτικά και λειτουργεί ως δόλωμα για να αποκαλύψει τα μυστικά του ο ηφαιστειώδης πρωταγωνιστής, μήπως και αναθεωρήσει την αυτοεξορία του για το καλό όλων. Βασικά έργο διαλόγων, η Ανεμώνη βρίσκει παλμό όσο περνά η ώρα και ισορροπεί μεταξύ της απωθημένης μονομαχίας των δυο αδελφών κι ενός εικαστικού βλέμματος που υιοθετεί την επαναλαμβανόμενη ρουτίνα του Ρέι έως το βιβλικό ξέσπασμα του φινάλε. Πίσω από το ουσιαστικό, θεαματικό one man show του Ντέι Λιούις κρύβεται ο σεβασμός του ζωγράφου γιου του, Ρόναν, σε ένα συγκινητικό, ατελές πορτρέτο ενός ραγισμένου άνδρα με ματωμένη καρδιά.

VILLAGE RENTI 12 - VILLAGE MALL 1 - VILLAGE PAGRATI 2 - ΝΙΡΒΑΝΑ CINEMAX 2 - ΝΑΝΑ CINEMAX 4 - ΑΕΛΛΩ CINEMAX 4 - WEST CITY 4 - OPTIONS ILION 5 - OPTIONS GLYFADA 4 ΑΙΓΛΗ 2,4 - ΒΑΡΚΙΖΑ 1 - CINOBO OPERA 2 - ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟΣ - ΤΡΙΑ ΑΣΤΕΡΙΑ 1

13.11.25

Εκδόσεις Ζήτη Έξι δεκαετίες εκδοτικής πρωτοπορίας, τεχνολογίας και αγάπης για το εκπαιδευτικό βιβλίο.

ziti.gr Bιβλιοπωλείο Θεσσαλονίκης: Aρμενοπούλου 27, 2310 203720 Βιβλιοπωλείο Αθήνας: Χαριλάου Τρικούπη 22, 210 3816650

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΖΗΤΗ είναι άρρηκτα δεμένη με την ίδια την εξέλιξη της ελληνικής τυπογραφίας και εκδοτικής παραγωγής. Όλα ξεκίνησαν το 1959, στη Θεσσαλονίκη, όταν η Πελαγία Ζήτη τολμά να εισαγάγει τη Varityper, μια επαναστατική για την εποχή στοιχειοθετική μηχανή που μπορούσε να αποτυπώσει μαθηματικά σύμβολα και ελληνικά στοιχεία. Στις σελίδες της γράφτηκαν τα πρώτα πανεπιστημιακά συγγράμματα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, σηματοδοτώντας το ξεκίνημα μιας πορείας στην οποία η τεχνολογική καινοτομία συναντούσε τη γνώση. Σύντομα, η μικρή επιχείρηση μεταμορφώνεται, καθώς το 1975 μπαίνει στην επιχείρηση ο σύζυγος της Πελαγίας, Χαράλαμπος Ζήτης, έμπειρος στοιχειοθέτης από την εφημερίδα «Θεσσαλονίκη» και γεννιούνται οι Στοιχειοθεσίαι και Εκτυπώσεις Βιβλίων Πελαγία Ζήτη & Σία ΟΕ. Οι δύο μαζί πειραματίζονται, συνδυάζοντας λινοτυπία, offset και νέες τεχνικές εκτύπωσης με αποτέλεσμα πανεπιστημιακά εκπαιδευτικά συγγράμματα πιο προσιτά, πιο καλαίσθητα και, το κυριότερο, διαθέσιμα σε κάθε φοιτητή και κάθε μαθητή. Μάλιστα, στο τέλος της δεκαετίας του ’70, η εταιρεία εισάγει τον πρώτο εικονοθέτη στη Βόρεια Ελλάδα, εγκαινιάζοντας την ηλεκτρονική εποχή στη φωτοστοιχειοθεσία και ανοίγοντας τον δρόμο για την πλήρη ψηφιοποίηση του εκδοτικού έργου. Ακολουθεί η δεκαετία του ’80, γεμάτη αλλαγές. Ο Νικόλαος Ζήτης εισέρχεται στην οικογενειακή επιχείρηση και μαζί του μπαίνει κι ένα νέο πνεύμα: Macintosh μηχανήματα, laser εκτυπωτές, ηλεκτρονική σελιδοποίηση. Το πρώτο βιβλιοπωλείο Ζήτη, απέναντι από το ΑΠΘ, γίνεται στέκι φοιτητών και καθηγητών προσφέροντας έναν χώρο όπου η γνώση έχει μυρωδιά φρεσκοτυπωμένου χαρτιού. Η επιχείρηση δεν σταματά να εξελίσσεται και τα ’90s αποτελούν μια περίοδο άνθησης: η δημιουργία νέων εγκαταστάσεων στο 18ο χλμ. Θεσσαλονίκης-Περαίας, η συμμετοχή στη ΒΙΒΛΙΟΝΕΤ και η έκδοση του περιοδικού «Εκπαιδευτικοί Προβληματισμοί» αποτυπώνουν τη βαθιά σχέση του οίκου με την εκπαίδευση. Η νέα χιλιετία τούς βρίσκει να καινοτομούν ξανά. Δημιουργείται ηλεκτρονικό βιβλιοπωλείο, ανοίγει κατάστημα στην Αθήνα, εισέρχονται στην έκδοση παιδικών βιβλίων και λογοτεχνίας, ολοκληρώνουν τη βιβλιοδετική τους μονάδα, κάνοντας έτσι την παραγωγή των τίτλων με πλήρη καθετοποίηση. Το 2009 ανοίγει το κεφάλαιο των λογοτεχνικών εκδόσεων με έμφαση στην αισθητική και το περιεχόμενο, ενώ η εταιρεία διατηρεί σταθερό τον σεβασμό και την αγάπη της προς το βιβλίο. Έπειτα από μια τέτοια πορεία, είναι απολύτως λογικό οι Εκδόσεις Ζήτη να παραμένουν στην κορυφή και στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή. Συμμετέχουν στο πρόγραμμα Εύδοξος, εκδίδουν ψηφιακά βιβλία, ιδρύουν καλλιτεχνικό βιβλιοδετείο. Το 2020 ανανεώνεται ριζικά το online βιβλιοπωλείο τους. Περισσότερο από 65 χρόνια μετά, οι Εκδόσεις Ζήτη συνεχίζουν να εξελίσσονται χωρίς να ξεχνούν την ψυχή τους. Από την πρώτη Varityper μέχρι τη σημερινή τεχνολογική καινοτομία, η διαδρομή τους είναι μια απόδειξη ότι η γνώση, όταν συνδυάζεται με μεράκι και αγάπη, γίνεται αληθινή κληρονομιά που συνοψίζεται στο μότο τους: «Εκδόσεις Ζήτη: Ζητήστε το καλύτερο!».

LiFO 13.11.25

45

Βιβλίο

Ο θάνατος του Βιργιλίου και τρία ακόμη κλασικά αριστουργήματα Τα κλασικά αριστουργήματα της λογοτεχνίας, από την υψηλή ποίηση μέχρι τη μυθοπλασία, ανέκαθεν αποτύπωναν τα ακραία σημεία των καιρών, γι’ αυτό αποδεικνύονται επίκαιρα. Εδώ παραθέτουμε τέσσερα αντιπροσωπευτικά παραδείγματα που κυκλοφόρησαν πρόσφατα.

χέρμαν μπροχ

Ο θάνατος του Βιργιλίου Μτφρ.: Σοφία Αυγερινού, εκδόσεις Έρμα

απο την τινα μανδηλαρα

Πραγματικά δεν θα μπορούσε να γραφτεί πιο επίκαιρο βιβλίο για να αποδείξει την αντοχή των κλασικών αριστουργημάτων στον χρόνο από τον Θάνατο του Βιργιλίου, που ταυτόχρονα είναι ένα μεταφραστικό επίτευγμα της Σοφίας Αυγερινού. Η επικαιρότητα του βιβλίου συνίσταται κυρίως στην απόγνωση που προκαλεί η βαρβαρότητα της εποχής στον ποιητή Βιργίλιο, ο οποίος φτάνει να υποφέρει σωματικά από την ακραία βία της εποχής του, τον μαρασμό των αξιών και την κατάπτωση. Αποφασίζει, επομένως, σε αυτήν τη συνθήκη επιβολής της δύναμης – αριστουργηματικοί στο σημείο αυτό είναι οι διάλογοι Βιργιλίου - Αυγούστου–, και αφού οι άνθρωποι δεν είναι άξιοι να τιμήσουν το βάρος που έχουν οι λέξεις, να καταστρέψει το χειρόγραφο της Αινειάδας, κλείνοντάς το σε ένα κιβώτιο, που θα μπορούσε να παρομοιαστεί με την Κιβωτό του Πνεύματος και του Λόγου – ο ποιητής θεωρεί ότι σώζει το πιο εκφραστικό αντιπροσωπευτικό παράδειγμα της ποίησης από τον κίνδυνο να περιπέσει στην πιο ακραία μορφή βαρβαρότητας. Άλλωστε, ο ποιητής είναι ο μόνος αρμόδιος να φέρει το βάρος της σωτηρίας ή της καταστροφής της ανθρωπότητας, γιατί είναι ο μόνος που μπορεί συμβολικά και λεκτικά να αποτυπώσει με τον σωστό τρόπο τις σκέψεις, τις επιθυμίες

και την αγωνία της. Είναι ο μόνος, επίσης, που μπορεί να δει ενορατικά, από την εποχή του Ομήρου, τις εσωτερικές ανάγκες των ανθρώπων, καταυγάζοντας τις αρχές της γέννησης και της καταγωγής του κόσμου, όπως ακριβώς οι προσωκρατικοί ποιητές που ήταν ταυτόχρονα και φιλόσοφοι. Γι’ αυτό και ο Θάνατος του Βιργιλίου χωρίζεται σε τέσσερις ενότητες (« Ύδωρ», «Πυρ», «Γη» και «Αιθέρας») που αντιστοιχούν στα τέσσερα στοιχεία τα οποία εξηγούν, σύμφωνα με τους προσωκρατικούς φιλοσόφους, τη δημιουργία του κόσμου. Ο Μπροχ ξεκίνησε να γράφει το έργο τον Μάρτιο του 1936 στην Αυστρία και συνέχισε τη συγγραφή του μετά τη φυλάκισή του από το χιτλερικό καθεστώς, για να το ολοκληρώσει τελικά το 1944 στη Νέα Υόρκη. Πρόκειται για ένα από τα σπουδαιότερα καταστατικά έργα της λογοτεχνίας της Ευρώπης, του μεγαλύτερου, σύμφωνα με τον Στάινερ, μυθιστοριογράφου της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας μετά τον Τζόις.

λάσλο κρασναχορκάϊ

Πάει και το Φραντζολάκι Μτφρ.: Μανουέλα Μπέρκι, εκδόσεις Πόλις

Δεν θέλει και πολύ ο Λάσλο Κρασναχορκάι για να στήσει ένα σατιρικό μυθιστόρημα για τα χαμένα μεγαλεία της Ευρώ-

πης, τις δονκιχωτικές εμμονές και τα σαθρά θεμέλια της Γηραιάς Ηπείρου, κατοικώντας, πραγματικά, στο κέντρο της. Χρησιμοποιεί την ειρωνεία και το χιούμορ, χωρίς να φοβάται, ως καταστατικές, αν και αδιόρατες, αρχές του μυθιστορήματος, όπως ακριβώς ο Κεντροευρωπαίος Κάφκα χλευάζει την ανώτερη εξουσία, τις μεγάλες αφηγήσεις και τα επιβλητικά οράματα. Για μια ακόμα φορά, όπως συνηθίζει να κάνει με τα περισσότερα βιβλία του, τα οποία μετέρχονται το πλέον κρίσιμο θέμα της ταυτότητας, ο νομπελίστας συγγραφέας στήνει ένα μυθιστόρημα με κεντρικό ήρωα έναν άνδρα που αγωνίζεται να βρει το χαμένο κέντρο και την παλιά κυριαρχία ενός κόσμου σε κατάρρευση. Το αποτέλεσμα είναι ο 91χρονος θείος Γιόζι να βουλιάζει ακόμα περισσότερο σε τέλμα, σε έναν κόσμο χωρίς νόημα, αφού δεν κατάφερε να ξεπεράσει ποτέ τις εθνικές αφηγήσεις, τις ιδεολογικές αγκυλώσεις και τον μεγαλοϊδεατισμό. Ζώντας στη συγκεκριμένη συνθήκη, αναρωτιέται γιατί δεν ακολούθησε το ακραίο παράδειγμα πολλών ανώτερων παραφρόνων εκπροσώπων που έχουν καταλάβει την εξουσία και να γίνει βασιλιάς – τι άλλο είναι ο Όρμπαν, τον οποίο ο Κρασναχορκάι αναφέρει αρκετές φορές στο βιβλίο, πέρα από έναν μεγαλοϊδεάτη που κομπορρημονεί; Καθώς πιστεύει ότι είναι απόγονος του βασιλιά Μπέλα Δ’ του οίκου των Άρμπαντ, άρα ότι προέρχεται από το ίδιο γενεαλογικό δέντρο με τον Τζένγκις Χαν, ο θείος Γιόζι θα μπορούσε δικαιωματικά να βρίσκεται αυτός στον θρόνο. Το αστείο είναι ότι δεν είναι ακριβώς ο ίδιος που τρέφει αυτήν τη μεγαλομανία αλλά όλο αυτό το καρναβάλι από διάφορους γραφικούς που τον επισκέπτονται, από παλιούς φιλομοναρχικούς μέχρι ακροδεξιούς και φανατικούς με τη θρησκεία, οι οποίοι συνασπίζονται γύρω του αναζητώντας τον ιδανικό ηγέτη. Θεωρούν, μάλιστα, ότι οι

Λάσλο Κρασναχορκάι

Ισαάκ Μπασέβις Σίνγκερ Γκιγιόμ Απολλιναίρ

Χέρμαν Μπροχ

46

LiFO

13.11.25

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ υφιστάμενοι πολιτικοί σχηματισμοί δεν είναι αρκετά ακραίοι, δηλαδή ικανοί να στηρίξουν την εθνική κυριαρχία, και διαβάζοντας τις γελοίες πεποιθήσεις τους δεν μπορεί κανείς να μη σκεφτεί συνειρμικά τους δικούς μας ακροδεξιούς, οι οποίοι χρησιμοποιούν ακριβώς τα ίδια επιχειρήματα. Είμαστε εξάλλου όλοι στην ίδια παραληρηματική συνθήκη, την οποία αφουγκράζεται ο Ούγγρος νομπελίστας με το υψηλό του λογοτεχνικό αισθητήριο αλλά και με μια γλυκιά τρυφερότητα που δικαιολογεί τον τίτλο του βιβλίου, ο οποίος αναφέρεται στον πιστό φίλο του Γιόζι, το Φραντζολάκι, που επιτείνει ακόμα περισσότερο τη δραματική αρχή, η οποία είναι ταυτοχρόνως και το τραγικό τέλος. Αν, όμως, ο θείος Γιόζι είναι τυχερός που έχει τουλάχιστον αγκαλιά τον σκύλο του –όσο τον έχει–, εμείς είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που είμαστε από τους πρώτους που έχουμε το βιβλίο στα ελληνικά, και μάλιστα σε απευθείας μετάφραση από την ουγγρική γλώσσα, από τη Μανουέλα Μπέρκι και τις εκδόσεις Πόλις.

γκιγιόμ απολλιναίρ

Calligrammes/Καλλιγράμματα Ποιήματα της ειρήνης και του πολέμου (1913-1916) Μτφρ.: Ροδάνθη Βαρδούλη, Εκδόσεις Καστανιώτης

τική συλλογή, αφού καθιέρωσαν λογοτεχνικά ένα νέο είδος. Πρόκειται για μια συλλογή 84 ποιημάτων οργανωμένων σε 6 ντοσιέ που εκδόθηκαν για πρώτη φορά στη Γαλλία το 1918 από τη Mercure de France, λίγους μήνες μετά τον πρόωρο θάνατο του ποιητή από την ισπανική γρίπη και δύο χρόνια μετά τον σοβαρό τραυματισμό του στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου από σφαίρα στον κρόταφο. Τα διαρκή, εξωτερικά και εσωτερικά, τραύματα του Απολλιναίρ είναι εκείνα που καθιστούν τόσο ισχυρή τη δύναμη της γραφής και της ποίησής του, η οποία στην ιδεογραμματική διάταξη των Καλλιγραμμάτων απέκτησε μια εντελώς διαφορετική διάσταση, γεννώντας νέους κόσμους και αστερισμούς. Ουσιαστικά διαμόρφωσαν μια εντελώς διαφορετική αντίληψη οπτικοποιημένης ποίησης, αναδεικνύοντας την τυπογραφία σε υψηλή τέχνη, αφού πλέον τα ποιήματά του δεν συνιστούσαν μόνο υπόθεση περιεχομένου αλλά και μορφής. Η ποίηση δεν θα είναι ποτέ ίδια μετά την έκδοση των Καλλιγραμμάτων και η παρούσα έκδοση είναι ιδιαιτέρως σημαντική γιατί ακολουθεί τον σχεδιασμό του πρωτότυπου τόμου, που μεταφράζεται για πρώτη φορά στο σύνολό του.

ισαάκ μπασέβις σίνγκερ Μεσούγκα

Μτφρ.: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδόσεις Δώμα

Ο Πικάσο επέμενε να τον ζωγραφίζει ως αρχιεπίσκοπο με ιερατικά άμφια, ποιμαντορική ράβδο, μίτρα και αρχιεπισκοπικό δαχτυλίδι, κάτι που προφανώς συνετέλεσε στην επικράτηση της φήμης ότι υπήρξε νόθος γιος κάποιου αρχιεπισκόπου, ακόμα και του ίδιου του Πάπα. Ο Γκιγιόμ Απολλιναίρ, εξοικειωμένος με τα μεγάλα σχέδια που έτρεφε από μικρός για τον εαυτό του, διατεινόταν ότι ήταν γιος ενός Ιταλοελβετού αριστοκράτη, ενώ όταν ήταν έφηβος υποκρινόταν πως πατέρας του ήταν ένας Ρώσος πρίγκιπας. Όλα αυτά, ωστόσο, όσο τραυματικά και εξωφρενικά κι αν ακούγονταν, δεν ήταν παρά μέρη της παιγνιώδους διάθεσης που χαρακτήριζε ακόμα και τα δραματικότερα κείμενά του, αν και στις στιβαρές λογοτεχνικές του κριτικές διατηρούσε ένα άκρως σοβαρό προφίλ. Το 1903 ίδρυσε τη λογοτεχνική επιθεώρηση «La revue immoraliste», η οποία σφράγισε τη δημιουργική ανατροπή που έφερνε ο Απολλιναίρ μέσω της φαντασίας και του συμβολισμού με το έργο του και τη ζωή του. Ακόμα και η φυλάκισή του για την κλοπή της Μόνα Λίζα (!) από το Λούβρο, κατηγορία που φυσικά καταρρίφθηκε σχεδόν αμέσως –μια άκρως τραυματική εμπειρία γι’ αυτόν–, ουσιαστικά φάνταζε σαν μια ακόμα καλοστημένη ιστορία όπως αυτές που αφηγούνταν ο ίδιος σχεδόν αυτοσχεδιαστικά στις λογοτεχνικές παρέες που όριζαν την ευρωπαϊκή πρωτοπορία στις αρχές του 20ού αιώνα – από τα κινήματα του σουρεαλισμού και του κυβισμού μέχρι και του ορφισμού, των οποίων υπήρξε σημαντικός εκπρόσωπος. Μια από τις πιο πρωτοποριακές του καταθέσεις στον χώρο της ποίησης και της λογοτεχνίας, πέρα από τις διάσημες απαγορευμένες Έντεκα χιλιάδες βέργες, είναι τα Καλλιγράμματα, που αποτελούν κάτι παραπάνω από μια ποιη-

Το τρίτο μυθιστόρημα που γράφει ο Σίνγκερ και εκδίδεται μετά τον θάνατό του είναι από τα πιο εκφραστικά και ίσως από τα πιο ζωντανά έργα του Πολωνοεβραίου συγγραφέα, και ταιριάζει με την τρέλα της εποχής, τη δυσκολία προσαρμογής αλλά και τη συνειδητοποίηση ότι ο άνθρωπος είναι ταυτόχρονα τραγικός, δραματικός και γελοίος. Κεντρικός αφηγητής του Μεσούγκα –που στα γίντις, τη γλώσσα του Σίνγκερ, σημαίνει τρέλα– είναι ο Πολωνός εξόριστος στην Αμερική, Άαρον Γκράιτινγκερ, ο οποίος, ως άλτερ έγκο του συγγραφέα, καταπιάνεται ταυτόχρονα με πολλές πνευματικές ενασχολήσεις, από τις ραδιοφωνικές εκπομπές μέχρι τη δημοσιογραφία και το μυθιστόρημα. Χαμένος στις πολλαπλές και διαρκείς απαιτήσεις της πρωτεύουσας και του νέου κόσμου, σε αντίθεση με την παλιά τάξη πραγμάτων, δείχνει να παρασύρεται από τους εφήμερους έρωτες και τη χαρά της ζωής και να εμπλέκεται σε ευτράπελες καταστάσεις που καθιστούν ακόμα πιο πολύπλοκη την ήδη χαοτική ζωή του. Ενδεχομένως η τρέλα της μεγαλούπολης να μην είναι παρά άλλη μια λεπτομέρεια στον πολυσύνθετο καμβά πάνω στον οποίο ζωγραφίζει ο Σίνγκερ τις απολαυστικές λεπτομέρειες της αφήγησης με τα διάφορα ευτράπελα και τους δευτερεύοντες χαρακτήρες, πολύ πιο ενδιαφέρουσα, ωστόσο, και πολυδιάστατη από τη μονολιθική αλήθεια των αρτηριοσκληρωτικών φανατικών: έχει, εν προκειμένω, ενδιαφέρον η αντίθεση με τους αντίστοιχους χαρακτήρες που τυγχάνει να βρίσκονται στο Ισραήλ, κάτι στο οποίο επανέρχονται συχνά οι Εβραίοι Νεοϋορκέζοι συγγραφείς όπως ο Σίνγκερ. Ακόμα κι αν ο ίδιος αναφέρεται σε μια διαφορετική πραγματικότητα, βγαλμένη από άλλους καιρούς, ακατανόητη πολλές φορές στην Ελλάδα του σήμερα, η εκφραστική γραφή του και η αλήθεια του είναι ένα πολύτιμο κεφάλαιο όχι μόνο για την ιστορία της λογοτεχνίας αλλά και για τους εξίσου πολυτάραχους καιρούς που ζούμε.

LiFO 13.11.25

47

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ

Όποιο κι αν είναι το vibe σου, ετοιμάσου να τα περάσεις τέλεια στη Θεσσαλονίκη

13.11.25

LiFO

48

ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ

CITY LIGHTS

ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ

SKG guide

ΕΚΘΕΣΕΙΣ

Nickolas Muray Η Frida Kahlo στη Νέα Υόρκη, ΗΠΑ, 1946. Αρχείο Diego Rivera & Frida Kahlo.

Bank of Mexico, Καταπίστευμα των μουσείων Diego Rivera & Frida Kahlo

ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΟΥΙΚΗ

ΕΝΑΣ ΠΛΗΡΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΝΑ ΤΑ ΠΕΡΑΣΕΙΣ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΠΑΝΤΑ ΚΑΤΙ ΞΕΧΩΡΙΣΤΟ ΝΑ ΣΟΥ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ. ΑΠΟ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ, ΤΙΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ, ΤΑ EVENTS ΚΑΙ ΤΑ ΜΙΚΡΑ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΑ ΠΑΡΤΙ, ΕΜΕΙΣ ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ 20+2 ΠΟΥ ΚΑΛΥΠΤΟΥΝ ΟΛΑ ΤΑ ΓΟΥΣΤΑ ΚΑΙ ΟΛΑ ΤΑ VIBES.

ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ, ΤΗΝ ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΟ ΠΑΡΙΔΗ

LiFO 13.11.25

49

CITY LIGHTS

Γιάννης Βανίδης, Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος στη Διαγώνιο, 29/08-24/09/1977. Έγχρωμη φωτογραφία. Δωρεά ΜέγαΧριστιανόπουλου, Βιβλιοθήκη και Κέντρο Πληροφόρησης ΑΠΘ.

LiFO

ΜΈΓΑΡΟ ΜΟΥΣΙΚΉΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΊΚΗΣ

Στις 22 Νοεμβρίου ένας από τους σπουδαιότερους μαέστρους της εποχής μας, ο Kεντ Nαγκάνο, διευθύνει την Dresdner Festspielorchester, το διεθνές σύνολο που ιδρύθηκε το 2012 για το Μουσικό Φεστιβάλ της Δρέσδης, τα μέλη τoυ οποίoυ προέρχονται από διάσημους πρώιμους μουσικούς σχηματισμούς όπως η Ακαδημία Αρχαίας Μουσικής, η Ορχήστρα του 18ου αιώνα, το Balthasar Neumann Ensemble, το Orchestre Révolutionnaire et Romantique, το Concentus Musicus Wien και το Giardino Armonico. Το πρόγραμμα, το οποίο είναι αφιερωμένο στα 25 χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου βιολονίστα και διευθυντή ορχήστρας, Κοσμά Γαλιλαία, περιλαμβάνει το Τριπλό κοντσέρτο, αρ. 56 και την Ποιμενική Συμφωνία αρ. 6 του Μπετόβεν. Συμπράττουν στο βιολί ο Κέβιν Ζου, στο βιολοντσέλο ο Γιαν Βόλγκερ και στο πιάνο ο Tιλ Φέλνερ. Στις 7, 9 και 10 Δεκεμβρίου η Συμφωνική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης και η Χορωδία της Εθνικής Όπερας του Βουκουρεστίου παρουσιάζουν τη δίπρακτη όπερα μπούφα του Τζοακίνο Ροσίνι «Ο κουρέας της Σεβίλλης» σε λιμπρέτο του Τσέζαρε Στερμπίνι. Το διασημότερο ίσως ιταλικό μουσικό έργο διεθνώς, που είναι βασισμένο στο ομώνυμο θεατρικό του Πιερ-Ογκιστέν Καρόν ντε Μπομαρσέ, μια σάτιρα της προεπαναστατικής γαλλικής κοινωνίας η οποία είχε ακόμα μεγαλύτερη τύχη στα χέρια του σημαντικού Ιταλού συνθέτη, διευθύνει ο Ντάνιελ Τζίνγκα, ενώ η σκηνοθεσία είναι του Mατέο Ματσόνι. Τους κεντρικούς ρόλους ερμηνεύουν Έλληνες/-ίδες και Ρουμάνοι/-ες τραγουδιστές/-ριες: Βασίλης Καβάγιας (Κόμης Αλμαβίβα), Iustinian Zetea (Ντον Μπάρτολο), Άρτεμις Μπόγρη (Ροζίνα), Iordache Basalic (Φίγκαρο), Κωνσταντίνος Κατσάρα (Ντον Μπαζίλιο), Ντάνιελ Φιλιπέσκου (Φιορέλο) και Μίνα Πολυχρόνου (Μπέρτα). Στις 8 Δεκεμβρίου, στο πλαίσιο του 4ου Φεστιβάλ Μουσικής Δωματίου, δύο μεγάλα ονόματα, ο Γερμανός βιολονίστας Φρανκ Πέτερ Τσίμερμαν και ο Ουκρανός Ντμίτρο Τσόνι συμπράττουν σε έργα Σούμπερτ, Σένμπεργκ και Βέμπερν. Τέλος, στις 15 Δεκεμβρίου η σούπερ σταρ της παγκόσμιας όπερας Άντζελα Γκεοργκίου έρχεται για μία μόνο βραδιά, για να ερμηνεύσει μια σειρά από διάσημες άριες των Ροσίνι, Γκλουκ, Μασνέ, Ντβόρζακ, Χατσατουριάν, Καταλάνι, Μπιζέ, Πουτσίνι και Σοστακόβιτς, με τη συνοδεία της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης, υπό τη διεύθυνση του εξαιρετικού μαέστρου (και ανιψιού του Χοσέ Καρέρας) Νταβίντ Χιμένεζ. Χ.Π. Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονικης, 25ης Μαρτίου, παραλία, Ντεπώ

2

Lola Álvarez Bravo Η Frida Kahlo με σκύλο σολοϊτσκουίντλι, στο Μπλε Σπίτι, περ. 1944. Αρχείο Diego Rivera & Frida Kahlo.

Bank of Mexico, Καταπίστευμα των μουσείων Diego Rivera & Frida Kahlo

Φρανκ Πέτερ Τσίμερμαν

SKG guide 50

1

ΜΙΑ ΈΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΦΡΊΝΤΑ ΚΆΛΟ ΚΑΙ ΤΟ ΠΆΘΟΣ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΊΑ

Το MOMus-Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης παρουσιάζει έως τις 4 Ιανουαρίου 2026 την έκθεση «Frida Kahlo – Her Photos» με 241 αδημοσίευτες φωτογραφίες που αντιπροσωπεύουν διαφορετικές περιόδους και πρόσωπα στη ζωή της Φρίντα Κάλο – οι πτυχές του προσωπικού της κόσμου προσφέρουν μια νέα οπτική στην ταραχώδη ζωή μιας από τις πιο μυστηριώδεις και εμβληματικές μορφές της λατινοαμερικανικής τέχνης. Ένα μεγάλο μέρος της συλλογής φωτογραφιών της παρέμεινε αθέατο αρκετές δεκαετίες, όπως ήθελε ο σύζυγός της, Ντιέγκο Ριβέρα. Μαζί με σχέδια, γράμματα, φάρμακα και ρούχα, αυτό το προσωπικό αρχείο, που περιελάμβανε περισσότερες από έξι χιλιάδες φωτογραφίες, παρέμεινε κλειστό για πέντε ολόκληρες δεκαετίες, κλειδωμένο σε ένα μπάνιο στην Casa Azul, και αποκαλύφθηκε μόλις το 2003. Η φωτογραφία ήταν το πρώτο μέσο αυτοέκφρασης της Φρίντα Κάλο και μέσα από τα ευρήματα του αρχείου αποκαλύπτεται όχι μόνο ως ένθερμη συλλέκτρια αλλά και ως φωτογράφος. Α.Μ. Έως 4/1, «Frida Kahlo – Her Photos», Αποθήκη Α', Προβλήτα Α, Θεσσαλονίκη

3 Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΉ ΖΩΉ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΊΚΗΣ ΜΈΣΑ ΑΠΌ ΔΎΟ ΣΥΛΛΟΓΈΣ

Η έκθεση «Τέχνη - Διαγώνιος και το μουσείο που δεν έγινε» στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών έως τις 10/02/26 καταλαμβάνει όλο τον εκθεσιακό χώρο και αποτελεί μια ματιά στο πρόσφατο παρελθόν της Θεσσαλονίκης. Κύριος άξονάς της είναι δύο εικαστικές συλλογές που διαμορφώνουν έναν πυρήνα πολιτισμού στην καρδιά της πανεπιστημιούπολης και συνολικά ξεπερνούν τα 600 έργα και τεκμήρια που προέρχονται από περισσότερους από 200 δημιουργούς. Σε επιμέλεια Αλεξάνδρας Γουλάκη-Βουτυρά, η έκθεση παρακολουθεί την πολιτισμική ζωή και την πνευματική δραστηριότητα της μεταπολεμικής Θεσσαλονίκης από το 1950 έως το 1990 μέσα από τη δραστηριότητα της Μακεδονικής Καλλιτεχνικής Εταιρείας «Τέχνη» και της «Διαγωνίου» του Ντίνου Χριστιανόπουλου. Πρόκειται για την αποτύπωση της εικόνας της εικαστικής δημιουργίας στη Θεσσαλονίκη μέσω των δύο αυτών ομάδων και την αναγνώριση του αντίκτυπου αυτού του κόσμου στο σήμερα. Η δράση αυτών των δύο ομάδων προβάλλει ολοένα περισσότερο ως καινοτόμα, γόνιμη και παραγωγική, δημιουργώντας ένα πλούσιο απόθεμα και παράδειγμα, αποτύπωμα της προσφοράς τους στην παιδεία και την τέχνη. Α.Μ. Έως τις 10/02/26, «Τέχνη - Διαγώνιος και το μουσείο που δεν έγινε», Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών ΑΠΘ, Αγ. Δημητρίου 159Α

13.11.25

4

ΘΈΑΤΡΟ ΤΟΥ ΠΑΡΑΛΌΓΟΥ ΣΤΟ ΘΈΑΤΡΟ ΑΜΑΛΊΑ

5

Die Selektion

Το θέατρο Αμαλία έκανε επανεκκίνηση αυτήν τη χρονιά και μας συστήνεται ξανά ως ένας ζωντανός, συμπεριληπτικός χώρος που είναι αφιερωμένος στον πειραματισμό και στην υποστήριξη νέων δημιουργών. Ανάμεσα σε άλλες παραστάσεις και περφόρμανς, θα ανέβει H Φαλακρή τραγουδίστρια του Ευγένιου Ιονέσκο από τις 20/11 έως τις 21/12/2025 σε σκηνοθεσία Μαριλένας Κατρανίδου, με τους Ιφιγένεια Δατσιάδου, Πάνο Δεληνικόπουλο, Ειρήνη Κυριακού, Μαρία Σαραφίδου, Αλέξη Τσιάμογλου. Το έργο που καθιέρωσε τον όρο «θέατρο του παραλόγου» θα παρουσιαστεί σε μια πρωτότυπη σκηνική σύνθεση. Δύο τυπικά εγγλέζικα ζευγάρια, μια υπηρέτρια και ένας πυροσβέστης συγκροτούν ένα σύμπαν γεμάτο απίθανες καταστάσεις, σε μια δραματουργία που αποτελείται από ετερόκλητα υλικά (τραγούδια, ιστορίες, ταινίες). Από ένα σημείο και μετά δεν αναγνωρίζεις τι είναι του Ιονέσκο και τι είναι αληθινό, τι είναι θέατρο και πόσο διαφορετικά βλέπουν τα ίδια πράγματα άνθρωποι που βρίσκονται στον ίδιο χώρο. Α.Μ.

20/11-21/12, Η φαλακρή τραγουδίστρια, θέατρο Αμαλία, Αμαλίας 71

ΔΎΟ ΠΑΡΑΣΤΆΣΕΙΣ ΣΤΟ ΚΘΒΕ

Η Ρούλα Πατεράκη επιστρέφει στο ΚΘΒΕ με την παράσταση Sillilab: No difference between ho ho ho!!! που θα διαρκέσει μέχρι τις 30 Νοεμβρίου 2025. Το έργο είναι αφιερωμένο στον κορυφαίο μαθηματικό του 20ού αιώνα, Τζον φον Νόιμαν. Οι ηθοποιοί γίνονται μηχανές που συναντιούνται για να μιλήσουν για τον Νόιμαν και τη συγκλονιστική πορεία της ζωής του, η οποία χάραξε νέους δρόμους. Από τις 13/12 ο Άρης Κακλέας σκηνοθετεί το έργο Τρέμω του Ζοέλ Πομερά: ένα θέαμα τρόμου προκύπτει κατά τη διάρκεια ενός σκοτεινού σόου όπου ο παρουσιαστής αναγγέλλει τον επικείμενο θάνατό του στο τέλος της παράστασης. Ανοίγεται μπροστά μας ένας βίαιος κόσμος γεμάτος εικόνες που θυμίζουν καμπαρέ, με σουρεαλιστικά στοιχεία, μουσικές, τραγούδια και υποβλητικούς φωτισμούς, με την πραγματικότητα να είναι μια δημιουργική διαδικασία κατά την οποία ο καθένας προσπαθεί να κατανοήσει τον εαυτό του και τη ζωή του. Α. Μ. Έως 30/11, Sillilab: No difference between ho ho ho!!!, Θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών / 13/12, Τρέμω, Μικρό Θέατρο Μονής Λαζαριστών

6

«ΤΟ ΘΕΜΑ ΕΙΝΑΙ ΤΩΡΑ ΤΙ ΛΕΣ»

Μανόλης Αναγνωστάκης

ΦΩΤΟ: ΣΑΚΗΣ ΓΙΟΥΜΠΑΣΗΣ

Στο Φουαγέ του Δημαρχείου Θεσσαλονίκης φιλοξενείται η έκθεση «Το θέμα είναι τώρα τι λες», που είναι αφιερωμένη στη ζωή και στο έργο του Μανόλη Αναγνωστάκη. Η έκθεση παρουσιάζει αρχειακό υλικό, σπάνιες φωτογραφίες, χειρόγραφα και εκδόσεις, δίνοντάς μας την ευκαιρία να γνωρίσουμε τον ποιητή και διανοούμενο που άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στα ελληνικά γράμματα. Έως 28/11, «Το θέμα είναι τώρα τι λες», Φουαγέ του Δημαρχείου Θεσσαλονίκης, λεωφ. Βασιλέως Γεωργίου

LiFO 13.11.25

51

SKG guide Alexis Gritchenko, Mystra The fortress, 1921.

Momusmodern 10_Gritchenko

CITY LIGHTS

52

LiFO

13.11.25

Against Me

9

7

«THESSALONIKI AI – ΕΙΚΟΝ[ΙΣΤ]ΙΚΕΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΕΣ»

Παλιά η φωτογραφία κατέγραφε εικόνες για να δείξει πώς είναι η πραγματικότητα. Σήμερα, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αναπαραγάγει αυτές τις εικόνες, να τους δώσει χρώμα, κίνηση και ζωή. Στην έκθεση βλέπουμε τη Θεσσαλονίκη του 19ου και του 20ού αιώνα μέσα από αρχειακές φωτογραφίες, ζωντανεμένες με σύγχρονη τεχνολογία, ώστε να νιώθουμε σαν να περπατάμε στην πόλη εκείνης της εποχής.

15/10-31/12, «THESSALONIKI AI Εικον[ιστ]ικές Πραγματικότητες», Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, λεωφ. Στρατού 2

8

ALEXIS GRITCHENKO

10 ΚΟΙΝΟΊ ΘΝΗΤΟΊ

Οι Κοινοί Θνητοί επιστρέφουν στις 15 Νοεμβρίου με το άλμπουμ «Γινόμενο», συνδυάζοντας κοινωνική παρατήρηση, πολιτική αγωνία και μουσική εξέλιξη.

15/11, Κοινοί Θνητοί, WE, λεωφ. 3ης Σεπτεμβρίου 3

11 JOKER/TWO-FACE

Οι Joker/Two-Face επιστρέφουν στη Θεσσαλονίκη στις 6 Δεκεμβρίου για μία μεγάλη συναυλία στο WE. Οι Joker/Two-Face (J2F), δηλαδή ο Tsaki (από τη Θεσσαλονίκη) και ο Styl Mo (από την Αθήνα), είναι ένα από τα πιο επιδραστικά και ενεργά δίδυμα της ελληνικής χιπ-χοπ σκηνής. Με ρίζες στους Bong Da City και Yonka Mayonka, έχουν καταφέρει να παντρέψουν το old-school street vibe με σύγχρονη παραγωγή και καυστικό στίχο.

19/12, Joker/Two-Face, WE, λεωφ. 3ης Σεπτεμβρίου 3

12 MOTHER OF MILLIONS

Έναν χρόνο μετά την κυκλοφορία του «Magna Mater», οι Mother of Millions κλείνουν την περιοδεία του δίσκου με μια συναυλία που θα χαροποιήσει ιδιαίτερα τους πιο πιστούς fans τους, αφού θα παίξουν και κομμάτια που έχουμε καιρό να ακούσουμε live. Η prog metal μπάντα επιστρέφει στο στούντιο για να ετοιμάσει την έκτη κατά σειρά κυκλοφορία της. Στις 6 Δεκεμβρίου έρχονται να ενώσουν παρελθόν και παρόν και να μας προϊδεάσουν για το μέλλον με την απαράμιλλη εσωτερικότητα και την αξιοζήλευτη εκτελεστική τους δεινότητα.

6/12, Mother of Millions Thessaloniki, WE, λεωφ. 3ης Σεπτεμβρίου 3

Μαρίνα Σπανού

Βέβηλος

Το έργο του Alexis Gritchenkο, ενός από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες της ευρωπαϊκής πρωτοπορίας του 20ού αιώνα, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα στην έκθεση «Alexis Gritchenko (1883-1977). Η ελληνική περιπέτεια», που θα παρουσιαστεί στο MOMus-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης από τις 22 Νοεμβρίου έως τις 30 Απριλίου.

22/11-30/04, «Alexis Gritchenko (18831977). Η Ελληνική Περιπέτεια», Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη, Μονή Λαζαριστών, Κολοκοτρώνη 21

20 ΧΡΟΝΙΑ ΧΑΤ ΤΡΙΚ

Οι Χατ Τρικ είναι μια ροκ εν ρολ συμμορία που συμπληρώνει είκοσι χρόνια πορείας. Το συγκρότημα έχει χαρακτηριστεί ως «το καταραμένο τρίο από τη Θεσσαλονίκη» και έχει αποκτήσει φανατικό κοινό χάρη στις εκρηκτικές του εμφανίσεις και τα διαστημικά του στιχάκια. Η μουσική του χαρακτηρίζεται από έντονη ενέργεια, κοινωνικοπολιτικά σχόλια και μια αυθεντική πανκ ροκ αισθητική.

12/12, «20 χρόνια Χατ Τρικ», WE, λεωφ. 3ης Σεπτεμβρίου 3

LiFO 13.11.25

53

CITY LIGHTS

LiFO

ΦΩΤΟ: SOPHIE BRASEY

Kadebostany

13 ΒΈΒΗΛΟΣ

Ο Βέβηλος παρουσιάζει το νέο του άλμπουμ «Το βιβλίο των σκιών» ζωντανά σε μια περιοδεία ανά την Ελλάδα. Στις 6 Δεκεμβρίου, ο γνωστός ράπερ κάνει στάση στη Θεσσαλονίκη για να μας κάνει να τραγουδήσουμε μαζί του τις νέες του επιτυχίες.

6/12, Βέβηλος Mylos Club, Γεωργ. Ανδρέου 56

14 KADEBOSTANY

Οι Kadebostany επιστρέφουν στις 12 Δεκεμβρίου φέρνοντας στην πόλη νέα μουσική αλλά και ένα νέο θεαματικό show. Περιοδεύουν με το νέο τους άλμπουμ, το «Outsider», που θα κυκλοφορήσει τον Ιανουάριο του 2026, και κάνουν μια στάση στη Θεσσαλονίκη για μια ξεχωριστή συναυλιακή εμπειρία.

6/12, Kadebostany, Mylos Club, Γεωργ. Ανδρέου 56

Μίλτος Πασχαλίδης

SKG guide 54

17 YPNOTIKA SKG1

Πόση ώρα μπορείς να χορεύεις χωρίς να σταματήσεις όταν έχεις δύο δωμάτια να πλημμυρίζουν με ήχους τέκνο; Ετοιμάσου, γιατί στις 22 Νοεμβρίου θα ζήσεις μια εκρηκτική dance εμπειρία που θα σε κρατήσει όρθιο μέχρι το πρωί. Το YPNOTIKA έρχεται στη Θεσσαλονίκη, στο Soul, έτοιμο να ξυπνήσει τις αισθήσεις σου μέσα από δέκα ώρες γεμάτες χορό. Εδώ η μουσική, τα visuals και η ενέργεια ενώνονται σε ένα ασταμάτητο all-night ταξίδι με τους Αgainst Μe, Αsec, Αrgie x Conceptual, Celestia x Incid.

22/11, YPNOTIKA SKG 1, 26ης Οκτωβρίου 104

18 DIE SELEKTION

Η σκοτεινή καρδιά της synth σκηνής χτυπά ξανά στη Θεσσαλονίκη. Το stage του The Host Club υποδέχεται το εμβληματικό γερμανικό cold wave τρίο Die Selektion, με τη χαρακτηριστική τους ατμόσφαιρα γεμάτη ψυχρά synths και μελωδίες που καθηλώνουν. Οι λάτρεις της synth και cold wave μουσικής θα ζήσουν μια μοναδική συναυλία με ένα από τα πιο ενδιαφέροντα φαινόμενα της γερμανικής σκηνής.

15/11, Die Selektion, The Host Club, Λουδία 1

19 SHIMZA

Ο Shimza, ένας από τους πιο επιδραστικούς DJs της afro-house και techno σκηνής παγκοσμίως, έρχεται για ένα μοναδικό set γεμάτο ενέργεια και δυνατά beats στις 16 Νοεμβρίου. Με διεθνή καριέρα, εμφανίσεις σε κορυφαία φεστιβάλ και το πρότζεκτ του «One Man Show», υπόσχεται μια νύχτα γεμάτη μουσική, πάθος και μοναδική ατμόσφαιρα.

16/11, Shimza, EDEN Thessaloniki, 26ης Οκτωβρίου 35

15 ΠΑΣΧΑΛΊΔΗΣ, ΣΠΑΝΟΎ, ΜΆΛΑΜΑΣ

Ο Νοέμβριος στο Block33 είναι ένας μήνας γεμάτος μουσική, συναισθήματα και αγαπημένες φωνές. Την Παρασκευή 14 και το Σάββατο 15 Νοεμβρίου, ο Μίλτος Πασχαλίδης γιορτάζει τα τριάντα χρόνια του στη δισκογραφία μέσα από ένα πρόγραμμα γεμάτο ιστορίες, συνεργασίες και τραγούδια που άφησαν εποχή. Την Κυριακή 16 Νοεμβρίου, η Μαρίνα Σπανού επιστρέφει με την μπάντα της, φέρνοντας την ενέργεια και τη μελωδικότητα του καλοκαιριού σε μια βραδιά γεμάτη νοσταλγία, ρυθμό και αστική ποίηση. Ακολουθεί ο Σωκράτης Μάλαμας, που για τέσσερα συνεχόμενα Σάββατα, ξεκινώντας από τις 22 Νοεμβρίου (29 Νοεμβρίου, 6 & 13 Δεκεμβρίου), ανεβαίνει στη σκηνή του Block33 μαζί με την Ιουλία Καραπατάκη και τον Γιάννη Μάλαμα, σε ένα πρόγραμμα γεμάτο συγκίνηση, οικειότητα και μουσικές που ενώνουν. Τη σκυτάλη παίρνει ο Γιάννης Κότσιρας, τις Παρασκευές 28 Νοεμβρίου και 5 Δεκεμβρίου, με ένα αυθεντικό λαϊκό πρόγραμμα, γεμάτο αγαπημένα τραγούδια και μια ιδιαίτερη ατμόσφαιρα παρέας.

Block33, 26ης Οκτωβρίου 33, Σφαγεία Θεσσαλονίκης

16 THE CROWN OF DEATH

H απόλυτη death metal εμπειρία έρχεται στη Θεσσαλονίκη το Σάββατο 22 Νοεμβρίου. Οι Σουηδοί θρύλοι The Crown of Death εμφανίζονται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, παρουσιάζοντας το νέο τους άλμπουμ «Crown of Thorns», μαζί με τρεις αγαπημένες ελληνικές μπάντες: Αbyssus, Ηead Cleaner και The Usurper.

22/11, The Crown of Death, Εightball club, Πίνδου 1, Λαδάδικα

13.11.25

Sillilab: No difference between ho ho ho!!!

Κυριάκος Καμπαδάκης, «Μορφή ΙΓ», 1978. Ξυλογραφία, 99x69 εκ. Δωρεά της Μακεδονικής Καλλιτεχνικής Εταιρείας «Τέχνη», Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών ΑΠΘ

Από την παράσταση Η Φαλακρή Τραγουδίστρια

20 SONS

Οι Βέλγοι garage rockers SONS έρχονται την Παρασκευή 28 Νοεμβρίου στο Eightball club στη Θεσσαλονίκη για μια εκρηκτική συναυλία. Μετά τα επιτυχημένα «Family Dinner» (2019) και «Sweet Boy» (2022), οι SONS φέρνουν έναν πιο πολυσύνθετο ήχο, γεμάτο grooves και χορευτικά vibes.

28/11, SONS, Εightball club, Πίνδου 1, Λαδάδικα

21 B2B

Θες να χορέψεις; Tο Σάββατο 15 Νοεμβρίου στο ΝΙΚΗ Ποτοκαφενείο παίζει ένα πάρτι που δεν χάνεται, με back to back set από τον DJ Vayenas και την DJ Rossaki. Οι δυο τους θα παίξουν τη μια επιτυχία μετά την άλλη και θα πλημμυρίσουν τον χώρο με ήχους από ποπ ’00s-’10s, τραπ, ραπ, ρεγκετόν, ελληνικά. Ετοίμασε messy moves και brat attitude, θα χρειαστεί.

15/11, B2B, ΝΙΚΗ Ποτοκαφενείο, Δημάρχου Βαμβακά 7

22 RAP DEMO BATTLE ΜΕ ΜΙΚΡΌ ΚΛΈΦΤΗ

Θεσσαλονίκη, είσαι έτοιμη για το μεγαλύτερο ραπ demo battle; Το CU Battle of the Tapes κάνει στάση στη Θεσσαλονίκη στις 15 Νοέμβρη στην Αποθήκη Γ' με ένα από τα πιο top line-ups. Στη σκηνή θα ανέβουν οι Μικρός Κλέφτης, Hatemost και Ladele.

15/11, CU Battle of the Tapes, Αποθήκη Γ'

LiFO 13.11.25

55

Από αριστερά προς δεξιά: Ο ηθοποιός κ. Γιώργος Νανούρης, η Γενική Διευθύντρια Εταιρικών Σχέσεων και Επικοινωνίας Ομίλου ΔΕΗ κ. Σοφία Δήμτσα, η νικήτρια του βραβείου «ΦΩΣ» powered by ΔΕΗ κ. Χαρά Κυριαζή, η δημοσιογράφος κ. Καλλιόπη Αλπίτση, ο νικητής του βραβείου «ΦΩΣ» powered by ΔΕΗ κ. Αλέξανδρος Νταβρής, ο κριτικός κινηματογράφου κ. Παναγιώτης Τιμογιαννάκης.

Η ενέργεια της τέχνης, το φως της δημιουργίας

Η Σοφία Δήμτσα, Γενική Διευθύντρια Εταιρικών Σχέσεων και Επικοινωνίας του Ομίλου ΔΕΗ, μιλά για τη σύνδεση της ενέργειας με την πολιτιστική δημιουργία και για το πώς ο πολιτισμός παραμένει σταθερός πυλώνας της στρατηγικής βιώσιμης ανάπτυξης της εταιρείας. ΣΤΟ 66ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ η ΔΕΗ συνέχισε δυναμικά να στηρίζει ως στρατηγικός συνεργάτης τον κορυφαίο κινηματογραφικό θεσμό της χώρας. Με αφορμή την ειδική προβολή της ταινίας «Ηλέκτρα 7» και την απονομή του βραβείου «ΦΩΣ» powered by ΔΕΗ στο νέο αίμα του ελληνικού σινεμά, η Σοφία Δήμτσα, Γενική Διευθύντρια Εταιρικών Σχέσεων και Επικοινωνίας του Ομίλου ΔΕΗ, μιλά για τη σύνδεση της ενέργειας με την πολιτιστική δημιουργία, για τις συνέργειες που γεννούν φως και για το πώς ο πολιτισμός παραμένει σταθερός πυλώνας της στρατηγικής βιώσιμης ανάπτυξης της εταιρείας.

«Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΣ ΜΕ ΤΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΒΑΣΙΖΕΤΑΙ ΣΕ ΚΟΙΝΕΣ ΑΞΙΕΣ ΚΑΙ ΜΙΑ ΚΟΙΝΗ ΠΙΣΤΗ: ΟΤΙ Η ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΙΝΗΤΗΡΙΟΣ ΔΥΝΑΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ» Η ΔΕΗ δεν συνδέεται με το φεστιβάλ απλώς ως χορηγός. Η σχέση αυτή έχει εξελιχθεί σε μια ουσιαστική συνεργασία με στρατηγικό βάθος και δημιουργικό περιεχόμενο. Το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης είναι ένας ζωντανός, εξωστρεφής οργανισμός που αναδεικνύει νέες φωνές και ιστορίες. Αυτή η πνοή ανανέωσης μάς εμπνέει, γιατί αντανακλά και τη δική μας πορεία. Πρόκειται για μια πορεία μετασχηματισμού και καινοτομίας, όπου η ενέργεια γίνεται δύναμη προόδου και πολιτισμού. Η συνεργασία μας στηρίζεται σε κοινό όραμα: να φωτίζουμε, κυριολεκτικά και μεταφορικά, τις ιστορίες που αξίζει να ακουστούν.

56

LiFO

«Η ΔΕΗ ΣΤΗΡΙΖΕΙ ΕΝΕΡΓΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΝΕΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΕ Ο,ΤΙ ΕΜΠΝΕΕΙ» Η σχέση της ΔΕΗ με τον πολιτισμό είναι διαχρονική, αλλά τα τελευταία χρόνια αποκτά νέο νόημα. Δεν περιορίζεται στη στήριξη θεσμών, αλλά εξελίσσεται μέσα από συνέργειες και σύγχρονες παραγωγές που ενώνουν την παράδοση με τη δημιουργία. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της φιλοσοφίας είναι η ταινία «Ηλέκτρα 7», μια συμπαραγωγή του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου και της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου, που υλοποιήθηκε με την ευγενική χορηγία της ΔΕΗ και γεφυρώνει το αρχέτυπο με το σύγχρονο βλέμμα. Για εμάς, η ενέργεια δεν είναι μόνο τεχνολογία. Είναι έμπνευση, πρόοδος και φως που μπορεί να μεταμορφώσει τις κοινωνίες. Μέσα από τη συμμετοχή μας σε θεσμούς όπως το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, επιδιώκουμε να ενισχύουμε την πρόσβαση, τη συμπερίληψη και την εξωστρέφεια στην τέχνη.

13.11.25

Η ΔΕΗ και το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης σε μια στρατηγική συνεργασία με ουσία

«ΤΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΓΙΟΡΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Η ΔΕΗ ΘΑ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΝΑ ΔΙΝΕΙ ΦΩΣ ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗ ΓΙΟΡΤΗ» Η φετινή χρονιά είχε ιδιαίτερη δυναμική. Η απονομή του βραβείου «ΦΩΣ» powered by ΔΕΗ σε πρωτοεμφανιζόμενους και ανερχόμενους ηθοποιούς είναι ένας τρόπος να τιμήσουμε το ταλέντο, το θάρρος και την αυθεντικότητα της νέας γενιάς του ελληνικού κινηματογράφου. Πρόκειται για τους ανθρώπους που φέρνουν φρέσκια ενέργεια και νέα οπτική στο σινεμά, κρατώντας το ζωντανό, φροντίζοντας να το εξελίσσουν διαρκώς. Η Θεσσαλονίκη είναι κατά μία έννοια ο φυσικός χώρος του ελληνικού σινεμά, καθώς είναι μια πόλη που πάλλεται από δημιουργικότητα. Αυτή η ενέργεια μάς ωθεί να επιστρέφουμε κάθε χρόνο, πιο ανοιχτοί σε νέες ιδέες και συνεργασίες. Το 2026, η ΔΕΗ θα συνεχίσει να επενδύει στον πολιτισμό, δίνοντας φως στις πρωτοβουλίες που εμπνέουν, συγκινούν και φέρνουν τους ανθρώπους πιο κοντά.

«Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΌΣ ΔΕΝ ΕΊΝΑΙ ΑΠΛΏΣ ΜΙΑ ΔΡΆΣΗ ΕΤΑΙΡΙΚΉΣ ΥΠΕΥΘΥΝΌΤΗΤΑΣ – ΕΊΝΑΙ ΤΡΌΠΟΣ ΝΑ ΕΠΙΣΤΡΈΦΟΥΜΕ ΑΞΊΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΊΑ» Ο πολιτισμός για εμάς στη ΔΕΗ είναι μια διαχρονική γέφυρα μεταξύ ενέργειας και ανθρώπων. Δεν είναι μια ξεχωριστή δραστηριότητα αλλά ένα κομμάτι της ταυτότητάς μας. Μέσα από τον πολιτισμό, επαναπροσδιορίζουμε τη σχέση μας με την κοινωνία, με σεβασμό στην ιστορία, πνεύμα ανανέωσης και πίστη στη δύναμη της συλλογικής δημιουργίας. Η στήριξη θεσμών όπως το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης εκφράζει ακριβώς αυτήν τη φιλοσοφία: ότι η ενέργεια της τέχνης δεν έχει όρια. Είναι η ίδια ενέργεια που κινεί την πρόοδο, εμπνέει αλλαγές και χτίζει δεσμούς. Και αυτό είναι το πιο φωτεινό κομμάτι της αποστολής μας.

ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΑΘΕΡΑ #ΜΕΤΟΝΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Με κεντρικό μήνυμα «Για τις ταινίες που μας συγκινούν, για τους δημιουργούς που μας εμπνέουν, για όλες εκείνες τις στιγμές που ο κινηματογράφος ήταν εκεί για εμάς, είμαστε εδώ γι’ αυτόν», η ΔΕΗ αναδεικνύει τη διαχρονική της στήριξη στον πολιτισμό και στους ανθρώπους που με το έργο τους «φωτίζουν» το σήμερα και το αύριο του ελληνικού σινεμά. Η ΔΕΗ, ο μεγαλύτερος Powertech Όμιλος στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, συνδέει διαχρονικά την ενέργεια με τη δημιουργικότητα, την καινοτομία και τον πολιτισμό, στηρίζοντας πρωτοβουλίες που φωτίζουν τη σύγχρονη πολιτιστική σκηνή της χώρας. Με τη συνεχή παρουσία της στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ, το Evia Film Project και τις δράσεις «Σινεμά με Θέα», η ΔΕΗ δίνει ενέργεια στη νέα εποχή της 7ης τέχνης, αναδεικνύοντας τον κινηματογράφο ως μέσο έμπνευσης, κοινωνικού διαλόγου και βιώσιμης προόδου.

H Γενική Διευθύντρια Εταιρικών Σχέσεων και Επικοινωνίας Ομίλου ΔΕΗ κ. Σοφία Δήμτσα.

Με σταθερή δέσμευση στην υποστήριξη της τέχνης και της βιώσιμης ανάπτυξης, η ΔΕΗ συνεχίζει να επενδύει σε δράσεις που αναδεικνύουν τη δημιουργικότητα και τη δύναμη της ενέργειας να εμπνέει.

LiFO 13.11.25

57

66ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης «Φως» από τη ΔΕΗ στη νέα γενιά του ελληνικού κινηματογράφου.

ΓΙΑ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΥΝΕΧΗ ΧΡΟΝΙΑ Η ΔΕΗ «ΦΩΤΙΣΕ» το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, επιβεβαιώνοντας τη σταθερή της δέσμευση να στηρίζει την τέχνη και τη δημιουργία που εμπνέει και εξελίσσει την κοινωνία. Στο πλαίσιο του 66ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, πραγματοποιήθηκε η ειδική προβολή της ταινίας «Ηλέκτρα 7», μιας παραγωγής του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου και της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου, με την ευγενική χορηγία της ΔΕΗ. Η ταινία, εμπνευσμένη από την τραγωδία του Σοφοκλή, παρουσιάζει μέσα από επτά ξεχωριστά κεφάλαια μια σύγχρονη κινηματογραφική ανάγνωση του μύθου, συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν της ελληνικής δημιουργίας. Η προβολή της ταινίας ανέδειξε τον ζωντανό διάλογο ανάμεσα στο θέατρο και τον κινηματογράφο, στηρίζοντας έμπρακτα τη συνεργασία καλλιτεχνών και κορυφαίων πολιτιστικών θεσμών. Κατά την τελετή απονομής του Φεστιβάλ, η ΔΕΗ απένειμε για δεύτερη χρονιά το βραβείο «ΦΩΣ» powered by ΔΕΗ, τιμώντας δύο πρωτοεμφανιζόμενους ηθοποιούς σε ελληνικές ταινίες μεγάλου μήκους. Το βραβείο, το οποίο συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο ύψους €3.000 για κάθε νικητή, απονεμήθηκε στους Αλέξανδρο Ντάβρη («Άπειρη Γη») και Χαρά Κυριαζή («Αρκουδότρυπα»), που ξεχώρισαν για τη δυναμική και την αυθεντικότητα των ερμηνειών τους, αναδεικνύοντας τη νέα γενιά του ελληνικού σινεμά. Την επιλογή των φετινών νικητών πραγματοποίησε τριμελής κριτική επιτροπή, αποτελούμενη από τον κριτικό κινηματογράφου Παναγιώτη Τιμογιαννάκη, τον σκηνοθέτη και ηθοποιό Γιώργο Νανούρη και τη δημοσιογράφο Καλλιόπη Αλπίτση. Το 66ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης πραγματοποιήθηκε από τις 30 Οκτωβρίου έως τις 9 Νοεμβρίου 2025, μετατρέποντας την πόλη της Θεσσαλονίκης σε ένα ανοιχτό πεδίο δημιουργίας, ιδεών και πολιτισμού, όπου συναντήθηκαν η τέχνη, η τεχνολογία και η ενέργεια.

58

LiFO

13.11.25

THE

g ood LiF O

875

Πού να μείνεις, πού να φας καλό φαγητό και γλυκό και πού να βγεις για ποτό στη συμπρωτεύουσα.

KΕΙΜΕΝΑ: ΛΙΝΑ ΙΝΤΖΕΓΙΑΝΝΗ

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Ι Σ ΤΟ Ρ Ι Ε Σ

ΑΠΟ

ΤΑ

L IDL

-

PERSONAL

SHOPPER

-

ΈΧΕΙΣ

ΓΟΎΣΤΟ

LiFO 13.11.25

59

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Πλατεία Θεάτρου

Η νέα τάση στη διασκέδαση της Θεσσαλονίκης.

η θεσσαλονίκη είναι μια πόλη φτιαγμένη για αποδράσεις Σαββατοκύριακου, πολυήμερες επισκέψεις και διακοπές, αλλά κυρίως είναι μια πόλη φτιαγμένη για φοιτητική ζωή και η Πλατεία Θεάτρου είναι το απόλυτο στέκι της, προσφέροντας στιγμές που εκφράζουν τη νέα τάση διασκέδασης. Ακριβώς απέναντι από τον Λευκό Πύργο, δίπλα στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, η Πλατεία Θεάτρου είναι σημείο συνάντησης για χαλάρωση μετά τη σχολή, για εργασία με το laptop ή για να βρεις την παρέα σου χωρίς να χρειάζονται πολλές συνεννοήσεις. Μια ατμόσφαιρα με casual αισθητική, θεατρικές πινελιές, γεύσεις, ποτά και μουσικάρες που σου φτιάχνουν τη διάθεση, ενώ δίπλα σου μπορεί να πίνει καφέ ο αγαπημένος σου ηθοποιός. Επειδή το φαγητό είναι αναπόσπαστο κομμάτι κάθε φοιτητικής εξόδου, η Πλατεία Θεάτρου έχει φροντίσει να το κάνει όχι μόνο απολαυστικό αλλά και εντελώς προσιτό. Από Δευτέρα έως Παρασκευή, θα βρεις νόστιμα πιάτα brunch, όπως scrambled eggs και ομελέτες, pancakes αλμυρά και γλυκά, πεϊνιρλί με αυγά ποσέ ή το αδιανόητο σουφλέ σοκολάτας με παγωτό, που συνδυάζονται με τον καφέ σου με μόνο €7 – ναι, κι όμως, είναι αλήθεια! Από το μεσημέρι και μετά οι combo επιλογές συνεχίζονται με φανταστικά μπέργκερ και το εμβληματικό κλαμπ σάντουιτς της Πλατείας που συνοδεύεις με μπίρα ή αναψυκτικό. Εδώ θα βρεις φοιτητικά deals για κάθε στιγμή: από το πρωινό διάλειμμα ανάμεσα στα μαθήματα μέχρι το βραδινό ποτό μετά από μια μέρα στη σχολή, ενώ τα κοκτέιλ πηγαινοέρχονται, σε σούπερ τιμές, για να μπορείς να διασκεδάζεις όσο θέλεις. Η Πλατεία Θεάτρου είναι ένα σημείο που γίνεται αυθόρμητο ραντεβού, ένα all-day στέκι που θα σημαδέψει τη φοιτητική σου καθημερινότητα.

Εθνικής Αμύνης 4, απέναντι από τον Λευκό Πύργο 2310 231422 Instagram: plateiatheatrou Facebook: plateiatheatrouskg Digital Content/ Social media manager: Stella Tsiplaki

Νέα Διαγώνιος

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Η γεύση της Ελλάδας μέσα από το όραμα του σεφ Ιωάννη Χαντακή.

60

LiFO

η νέα διαγώνιος στη σοφούλη ανοίγει ξανά τον δρόμο προς μια γαστρονομική εμπειρία που προκαλεί τις αισθήσεις και ξεπερνά τα συνηθισμένα. Με το νέο της μενού, «Γη - Φωτιά - Θάλασσα», κάθε πιάτο γίνεται μια ιστορία, κάθε μπουκιά ένα ταξίδι μέσα από τα πιο αγνά υλικά, τις πιο δυνατές γεύσεις και την τέχνη της μαγειρικής που αγγίζει την ψυχή. Στο νέο μενού θα βρείτε τα signature πιάτα της Νέας Διαγωνίου, όπως τα χειροποίητα μοσχαρίσια σουτζουκάκια και τον χειροποίητο γύρο, τα premium κρεατικά αλλά και ορισμένες νέες δημιουργίες που βασίζονται στη θάλασσα, φέρνοντας τη φρεσκάδα της στο πιάτο σας με μοναδικό τρόπο. Η γαστρονομική εμπειρία ολοκληρώνεται με τα υπέροχα γλυκά, όπως το τιραμισού αρωματισμένο με vinsanto, που κλείνει γλυκά κάθε γεύμα. Παράλληλα, η επιλεγμένη λίστα κρασιών και τα signature cocktail καθιστούν τη Νέα Διαγώνιο must προορισμό στη Θεσσαλονίκη, ιδανικό για όσους θέλουν να απολαύσουν μοναδικές γεύσεις σε έναν χώρο που συνδυάζει κομψότητα και ζεστή ατμόσφαιρα δίπλα στη θάλασσα.

Θεμιστοκλή Σοφούλη 64Α 2310 029085 www. neadiagonios.gr Instagram: neadiagonios

13.11.25

Το brunch της Θεσσαλονίκης που έγινε λατρεία.

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Παλαιών Πατρών Γερμανού 26, Θεσσαλονίκη 2310 227260 brunchsin.gr Social: brunchsin

αν υπάρχει ένα μέρος που έχει καταφέρει να κάνει το brunch τρόπο ζωής, αυτό είναι το Brunch(s)in. Στην Παλαιών Πατρών Γερμανού 26, στην καρδιά της Θεσσαλονίκης, το αγαπημένο στέκι έχει εξελίξει την πιο αγαπημένη συνήθεια της ημέρας σε γευστική εμπειρία γεμάτη ρυθμό, χρώμα και απίστευτες γεύσεις. Από την πρώτη στιγμή, το urban design και το χαλαρό vibe σού δίνουν να καταλάβεις πως αυτό δεν είναι απλώς ένα σημείο για φαγητό. Είναι μια ολόκληρη «φάση» που ξετυλίγεται μπροστά σου και σε κάνει αμέσως κομμάτι της. Εδώ μαζεύονται από νωρίς φοιτητές, παρέες, digital nomads, ακόμα και επαγγελματίες που κάνουν το meeting τους με έναν καφέ στο ένα χέρι και ένα pancake στο άλλο. Το Brunch(s)in έχει το cool χάρισμα να σε κάνει να νιώθεις «μέσα στα πράγματα», με μουσικές που ανεβάζουν διάθεση και πιάτα που γίνονται story στο Instagram προτού προλάβεις να τα δοκιμάσεις. Το μενού είναι η απόλυτη ισορροπία ανάμεσα στο comfort και στο fun, με πρώτες ύλες από τοπικούς παραγωγούς και έμπνευση από κάθε γωνιά του κόσμου. Το Γουάκα μάκα μόλε κοτόπουλο, με πανέ φιλετάκια πάνω σε pancake, γουακαμόλε, στραγγιστό γιαούρτι, γλυκόξινη σος και τριμμένο καρότο, είναι ήδη talk of the town. Το Proscuitto Pancakes, με σος τσένταρ, προσούτο και φρέσκα φύλλα, είναι ό,τι πιο αλμυρο-λαχταριστό έχεις δοκιμάσει, ενώ το Crepe & Eggs παντρεύει κρέπα με πραλίνα φουντουκιού και μπανάνα με τηγανητά αυγά, μπέικον, μανιτάρια και πατάτες – ένας συνδυασμός που σε κάνει να νιώθεις πιτσιρίκι. Σε αυτή την κατηγορία του «αλήθεια τώρα;» ανήκει και το Waffle & Eggs που συνδυάζει τη γλυκιά βάφλα με Brunch(s)in style EN cream και σάλτσα φρούτων του δάσους με δύο αυγά τηγανητά, ψωμί του τοστ, μπέικον, μανιτάρια και πατάτες. Γιατί στο Brunch(s)in δεν υπάρχουν κανόνες – μόνο συνδυασμοί που δουλεύουν. Και φυσικά, για τους λάτρεις των γλυκών, το Flaffle με πραλίνα φουντουκιού, Brunchsin EN cream, τριμμένο Oreo και παγωτό βανίλια είναι η πιο λαχταριστή επιλογή που αξίζει κάθε κουταλιά. Κάθε πιάτο έχει μια ξεχωριστή υπογραφή και όνομα που τα λέει όλα. Γιατί το brunch εδώ είναι ένα statement, ένα κοινωνικό γεγονός, εκεί όπου οι φίλοι, τα stories και οι μυρωδιές του καφέ γίνονται ένα. Το Brunch(s)in είναι ο λόγος που αγαπάμε να ξυπνάμε αργά, να περνάμε καλά και να απολαμβάνουμε γεύσεις με στυλ.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Brunch(s)in

LiFO 13.11.25

61

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΦΙΕΡΩΜΑ 62

LiFO

Po’ Boys THESSALONIKI

Καπνιστές γεύσεις αμερικανικού Nότου στα Άνω Λαδάδικα.

είναι ξεκάθαρο ότι η θεσσαλονίκη είναι μια πόλη που ξέρει από καλό φαγητό και το Po’ Boys δεν θα μπορούσε να μη φέρει τις μυρωδιές του Νότου μέχρι τον Θερμαϊκό. Εδώ και δυόμισι χρόνια, το αθηναϊκό BBQ που έγινε μύθος έχει στήσει τη δική του σκηνή στα Άνω Λαδάδικα, σε μια από τις πιο ζωντανές και πολύχρωμες γειτονιές της πόλης. Από νωρίς το μεσημέρι, αυτό το στέκι γεμίζει με επαγγελματίες από τα γύρω γραφεία, περαστικούς και food lovers που ψάχνουν κάτι διαφορετικό, ενώ όταν πέφτει η νύχτα το vibe αλλάζει: μπίρες στα τραπέζια, μουσικές που ανεβάζουν διάθεση και νεολαία που γεμίζει τα σοκάκια με τη ζωντάνια της. Το Po’ Boys SKG κρατάει την ίδια φιλοσοφία με το πρωτότυπο της Αθήνας. Καπνιστά κρέατα που ψήνονται αργά, για ώρες, στους 120°C, μέχρι να λιώσουν στο στόμα και να σε κάνουν να πιστέψεις στην τέχνη του smoker. Mια αυθεντική εμπειρία Southern BBQ με ελληνική ψυχή, που φέρνει τη μυρωδιά του ξύλου και του καπνού στο πιο cool σημείο της Θεσσαλονίκης. Το μενού είναι γεμάτο απολαύσεις που θα αγαπήσεις από την πρώτη στιγμή και θα σε κάνουν φανατικό – έτσι εξηγείται το πλήθος που θα δεις να περνάει καθημερινά από την πόρτα του θεσσαλονικιώτικου Po’ Boys. Το The Tipsy Texan Burger είναι το απόλυτο beast, με brisket, pulled pork, λουκάνικο Andouille, καραμελωμένα κρεμμύδια, Creole mayo, coleslaw και bourbon glaze – μια αμερικανική συμφωνία που συνοδεύεται με τη γαρνιτούρα της επιλογής σου. Το Oklahoma Fried Onion Smashed Burger, με διπλό μπιφτέκι smashed, διπλό τσένταρ, ψητό λευκό κρεμμύδι, iceberg, ντομάτα και μουστάρδα mayo, είναι καθαρό burger porn. Για τους λάτρεις του τηγανητού, το Buttermilk Fried Chicken Burger συνδυάζει τραγανό φιλέτο κοτόπουλο, τσένταρ, bourbon glaze και coleslaw σε ένα αποτέλεσμα που απολαμβάνεις με κλειστά μάτια. Φυσικά, κανείς δεν φεύγει χωρίς να δοκιμάσει το Fried Chicken Waffle, μια αφράτη βάφλα με τραγανές μπουκιές κοτόπουλου, μπέικον και σιρόπι σφενδάμου, ένα πιάτο που σε κάνει να νιώθεις ότι κατέκτησες τη γεύση του αμερικανικού Νότου. Οι πατάτες με pork belly, Caesar’s mayo και παρμεζάνα είναι το τέλειο side που συμπληρώνει κάθε επιλογή ή άνετα γίνονται από μόνες τους ένας λόγος για να πας. Με τον καπνό να ανακατεύεται με τον αέρα της πόλης και τις γεύσεις να σε εκπλήσσουν, το Po’ Boys SKG είναι η απόδειξη ότι η πόλη βρήκε το BBQ που της αξίζει.

Αγίου Μηνά 7 & Ίωνος Δραγούμη 17, Άνω Λαδάδικα, Θεσσαλονίκη poboysbbq.gr Social: poboysbarbeque

13.11.25

Έκανε το προφιτερόλ ιεροτελεστία και το έφερε και στη Γλυφάδα.

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Θεσσαλονίκη, Σύνταγμα, Χαλάνδρι, Γλυφάδα www.choureal.com Instagram: choureal

τα γλυκά σε κάποιους αρέσουν και σε κάποιους όχι. Το προφιτερόλ όμως είναι μια άλλη κατηγορία. Δεν γίνεται να μη λιγώνεσαι στη σκέψη του, ακόμα κι αν δεν είσαι κλασικός γλυκατζής. Κι όταν λέμε προφιτερόλ, πλέον δεν εννοούμε άλλο από αυτό που ετοιμάζει το Choureal. Το ζαχαροπλαστείο-φαινόμενο που γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 2014 πήρε το προφιτερόλ και από ένα απλό γλυκό βιτρίνας το μετέτρεψε σε μια ολόκληρη εμπειρία. Φρέσκο, ζωντανό, λαχταριστό και φτιαγμένο αποκλειστικά για σένα, τη στιγμή που το παραγγέλνεις. Στο εργαστήριο του Choureal όλα ξεκινούν με τα βουτυρένια, τραγανά σουδάκια που ψήνονται καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας. Αέρινες «φωλιές» που περιμένουν να γεμίσουν με βελούδινη, χειροποίητη crème patisserie ή με χειροποίητο παγωτό φτιαγμένο από φρέσκο ελληνικό γάλα, φρούτα εποχής, φυσικές πραλίνες ξηρών καρπών και premium σοκολάτες Noalya και Valrhona. Το αποτέλεσμα; Ένα προφιτερόλ που δεν μοιάζει με κανένα άλλο ούτε σε γεύση, αλλά ούτε και σε συνδυασμό υλικών. Γιατί εδώ η μαγεία συνεχίζεται όταν διαλέγεις τη σοκολάτα –bitter, λευκή, gianduja, καραμέλα, espresso, φιστίκι Αιγίνης, passion fruit ή yuzu– και ολοκληρώνεται με τα διαφορετικά toppings –φρέσκα φρούτα, ξηροί καρποί, crumble κακάο, μπισκότο, χειροποίητες μαρμελάδες– για να πάρεις στα χέρια σου το δικό σου προσωπικό, ανεπανάληπτο προφιτερόλ. Κάθε επιλογή αλλάζει την ισορροπία του γλυκού, κάθε μπουκιά σε ταξιδεύει αλλού. Το Choureal είναι η ίδια η χαρά του customization, μια μικρή ιεροτελεστία απόλαυσης που σε κάνει να νιώθεις παιδί ξανά. Πέρα από τα προφιτερόλ-θρύλους, εδώ θα βρεις εκλέρ που μοσχοβολούν φρεσκάδα, παγωτό για take away ή σε κλασικό χωνάκι και εξαιρετικό specialty espresso για να ολοκληρώσεις τη στιγμή όπως της αξίζει. Όλα χειροποίητα, φτιαγμένα με την ίδια αφοσίωση στην πρώτη ύλη και τη γεύση. Με καταγωγή από τη Θεσσαλονίκη, το Choureal έχει κατακτήσει και την Αθήνα, με ένα κατάστημα στο Σύνταγμα, ένα στο Χαλάνδρι και το τρίτο, που άνοιξε πριν από λίγο καιρό, στη Γλυφάδα, στην οδό Λαζαράκη, για να φέρει και στα νότια προάστια αυτή την εμπειρία. Ένα ακόμα σημείο όπου το κόλλημα με το προφιτερόλ γίνεται λατρεία και η απόλαυση μεταφέρεται σε ένα σκηνικό τόσο ζωντανό όσο και η ίδια η γεύση που προσφέρει. Το Choureal γράφει τη δική του γλυκιά ιστορία σε κάθε κουταλιά.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Choureal

LiFO 13.11.25

63

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

CASABLANCA SOCIAL CLUB

Το bar resto που στεγάζεται σε ένα ιστορικό νεοκλασικό της Θεσσαλονίκης.

υπάρχει, αλήθεια, κάποια συνταγή επιτυχίας πίσω από τη διάρκεια του Casablanca Social Club; Έπειτα από 7 χρόνια μπορούμε με σιγουριά να πούμε ότι ναι, υπάρχει. Είναι η αρμονία στη συνύπαρξη ανθρώπων κάθε γενιάς, από τους baby boomers μέχρι την Gen Z – όλοι είναι ευπρόσδεκτοι και το ξέρουν. Είναι η εμμονή στην ποιότητα υπηρεσιών και προϊόντων, που δημιουργεί την αίσθηση ότι εδώ πάντα κάποιος μας φροντίζει! Ο χώρος έχει υμνηθεί για την απαράμιλλη αισθητική του και αποπνέει την ατμόσφαιρα των σπιτικών πάρτι. Εκείνων των πάρτι που συνδυάζουν τα πάντα. Με ένα σωρό βραβεία να κοσμούν την κάβα των premium spirits στο αγαπημένο πριβέ μπαρ του ισογείου, δεν εφησυχάζει. Κάθε χρόνο διεκδικεί το σημαντικότερο, το βραβείο κοινού! Το ολοκαίνουργιο, ριζικά ανανεωμένο μενού του εστιατορίου είναι το κερασάκι στην τούρτα της χειμερινής σεζόν που μόλις ξεκίνησε. Το απολαμβάνεις από τον καταπράσινο κήπο του, μια μικρή όαση στη Βασιλίσσης Όλγας, μέχρι την πίσω βεράντα. Από τον ισόγειο μεγάλο χώρο της βίλας μέχρι τον επάνω όροφο, που προσφέρεται για ένα πιο ήσυχο δείπνο και είναι ιδανικός για εταιρικές εκδηλώσεις και private πάρτι. Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή το Casablanca ανοίγει από νωρίς το πρωί και για brunch. Τις καθημερινές ανοίγει στις 17:30.

Λεωφ. Βασιλίσσης Όλγας 18, Θεσσαλονίκη 2311 243609

Wine Hideout

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Το wine bar που προσφέρει ιδιαίτερη εμπειρία οίνου και γεύσης σε λίγα μόλις τετραγωνικά.

64

LiFO

μικρό, αλλά θαυματουργό! Αυτός είναι ο πιο to the point χαρακτηρισμός για το Wine Hideout, που δεν ονομάστηκε τυχαία έτσι. Αυτό το μικροσκοπικό wine bar είναι μια αληθινή κρυψώνα για τους lovers του καλού κρασιού και φαγητού, που σου αποκαλύπτει έναν θησαυρό γεύσεων. Στην κάβα του χωράνε περισσότερες από 400 ετικέτες του ελληνικού και παγκόσμιου αμπελώνα, ανάμεσα στις οποίες θα βρεις από mainstream μέχρι premium προτάσεις για τους πολύ ψαγμένους. Οι άνθρωποι του Wine Hideout θα σε κατευθύνουν ώστε να επιλέξεις αυτό που σου ταιριάζει και να το συνοδεύσεις με την κατάλληλη γεύση. Αν θέλεις απλώς ένα γρήγορο after office drink, η λίστα με τα ποτήρια περιλαμβάνει πάνω από 100 ετικέτες, ενώ το σύστημα coravin σού δίνει τη δυνατότητα να δοκιμάσεις διαφορετικές επιλογές για να ζήσεις μια ιδιαίτερη οινογνωσία που θα σε ενθουσιάσει. To Wine Hideout έχει επιλέξει και στα αποστάγματα limited edition ετικέτες για όσους προτιμούν ένα ποτό, ενώ τα classic cocktails και η μικρή αλλά περιεκτική λίστα σε ζύθους συμπληρώνουν τις drinking εκπλήξεις. Όσο για τις γεύσεις, είναι ακριβώς αυτές που θα ήθελες να απολαύσεις για να ολοκληρώσεις την εμπειρία. Από πλατό αλλαντικών και τυριών με premium προϊόντα και φρέσκια βουβαλίσια μπουράτα, pinsa σε εκδοχές που εναλλάσσονται και carpaccio μοσχαρίσιο μέχρι χοιρινό με κρεμμύδια σοτέ, γλώσσα μοσχαρίσια αλλά και ακόμη πιο ιδιαίτερες επιλογές, όπως πάπια κονφί, καπνιστό φιλέτο ορτυκιού με μαύρη τρούφα και ιαπωνικό wagyu φυσικής ωρίμανσης. Δίπλα ακριβώς υπάρχει κι ένας privé χώρος για μικρές παρέες που σε καλεί να ζήσεις τη μαγεία του Wine Hideout και να αντιληφθείς πόσα εκπληκτικά πράγματα μπορούν να συμβούν σε μόλις λίγα τετραγωνικά.

Παύλου Μελά 38 2310 263527

13.11.25

CASUAL DINING

Μυστικό γεύσης στη Δυτική Θεσσαλονίκη.

Μαιάνδρου 79, Εύοσμος, 562 24 2310 774286 mantemiskg.gr Social: mantemi.skg

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

στον εύοσμο, έναν δήμο που συνεχώς εξελίσσεται και παραμένει ζωντανός και φρέσκος χάρη στη νεολαία του, θα βρεις ένα μυστικό γεύσης βασισμένο στην κρεατοφαγία. Το Μαντέμι με τη μεγάλη αυλή του είναι ένας κομψός χώρος που θα σου προσφέρει απλόχερα στιγμές γευστικής απόλαυσης και μάλιστα με ελληνική υπογραφή. Μετά από τρία πετυχημένα χρόνια στο Κορδελιό, το εστιατόριο μεταφέρθηκε το 2024 σε μεγαλύτερο χώρο στον Εύοσμο, στη Μαιάνδρου 79, και από εκεί δημιουργεί μια εμπειρία που γίνεται must try. Ένας παράδεισος κρέατος που θα λατρέψουν οι φαν του είδους αλλά και όσοι εκτιμούν το προσεγμένο φαγητό. Εκλεκτές κοπές από όλο τον κόσμο ψήνονται όπως ακριβώς πρέπει, για να χαρίζουν τη γεύση της premium πρώτης ύλης. To Rib-eye Αργεντινής είναι το απόλυτο signature πιάτο που έχει ήδη το δικό του φανατικό κοινό, ενώ το Strip Loin, η Tomahawk ή η Picanha είναι μικρές γευστικές εκπλήξεις. Το μενού συμπληρώνουν δημιουργικά πιάτα όπως οι πατάτες με τρούφα και μους κατσικίσιου τυριού, το ριζότο μανιταριών και η περίφημη τυρόπιτα Περέκ, που συνδυάζει τη σύγχρονη comfort κουζίνα με την παράδοση. Δίπλα στα διεθνή cuts βρίσκεις και ελληνικά κρέατα, που μας θυμίζουν την αξία της ντόπιας κουζίνας – πρέπει να δοκιμάσεις τα μοσχαρίσια μάγουλα μπρεζέ με πουρέ λευκού τραχανά ή τα ποντιακά βαρένικα. Κάθε εβδομάδα η ομάδα της κουζίνας ετοιμάζει πιάτα ημέρας, που κρατούν το ενδιαφέρον ζωντανό, ενώ τα χειροποίητα επιδόρπια που φτιάχνονται καθημερινά σε αφήνουν με μια γλυκιά επίγευση που θυμάσαι για καιρό. Η οινική λίστα είναι εξίσου προσεγμένη, με επιλογές από γνωστούς ελληνικούς αμπελώνες αλλά και διεθνείς ετικέτες, που ταιριάζουν τέλεια με το μενού. Η εμπειρία στο Μαντέμι δεν τελειώνει στο φαγητό, αλλά συμπληρώνεται μέσα από την αίσθηση φιλοξενίας, την εξυπηρέτηση και το άνετο περιβάλλον, που σε κάνει να νιώθεις ότι βρίσκεσαι στο σπίτι σου. Δεν είναι τυχαίο ότι έχει βαθμολογία 4,8 αστεριών στα Google reviews και ότι υπάρχουν πελάτες που καταφθάνουν από κάθε γωνιά της πόλης για να απολαύσουν τα πιάτα του. Το Μαντέμι είναι μια value for money πρόταση που ισορροπεί μεταξύ casual και refined, και γίνεται ένας πολύ καλός λόγος για να επισκεφθείς τη δυτική πλευρά της Θεσσαλονίκης. Το Μαντέμι είναι ιδανικό για κάθε περίσταση: Ρομαντικό δείπνο, οικογενειακή περίσταση, επαγγελματικό δείπνο, business lunch, ιδιαίτερες περιστάσεις.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Mantemi

LiFO 13.11.25

65

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Bahar

B O U T I Q U E H O T EL Η διαχρονική φινέτσα της Θεσσαλονίκης σε έναν χώρο αληθινής φιλοξενίας.

στην καρδιά της πόλης, εκεί όπου οι μυρωδιές των μπαχαρικών μπλέκονται με τον ρυθμό της αγοράς, το Bahar Boutique Hotel αφηγείται μια ιστορία φιλοξενίας γεμάτη στυλ, πολιτισμό και αυθεντικότητα. Στεγασμένο σε ένα εντυπωσιακό νεοκλασικό κτίριο του 1930, χαρακτηρισμένο έργο τέχνης από το υπουργείο Πολιτισμού, το Bahar διατηρεί τη γοητεία του παρελθόντος, ενώ ταυτόχρονα αγκαλιάζει το σήμερα με τη minimal αισθητική και τις σύγχρονες ανέσεις του. Το όνομά του –σημαίνει «άνοιξη» στα τουρκικά, αλλά είναι και μια αναφορά στα εμπορικά καταστήματα της πλατείας Εμπορίου που πωλούσαν μπαχαρικά– κουβαλά την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Στην ίδια γειτονιά όπου άλλοτε έσμιγαν οι έμποροι της Ανατολής, σήμερα οι επισκέπτες συναντούν τη μοντέρνα πλευρά της Θεσσαλονίκης, με αγορές, εστιατόρια, μπαρ και πολιτιστικά spots τα οποία βρίσκονται λίγα βήματα μακριά, κάνοντας το Bahar ιδανική αφετηρία για εξερεύνηση. Τα δωμάτια συνδυάζουν το παλιό και το νέο με έναν τρόπο εντελώς φυσικό. Ψηλοτάβανα δωμάτια, διακοσμητικές λεπτομέρειες εποχής και γήινοι τόνοι δημιουργούν μια αίσθηση γαλήνης, ενώ η προσοχή στη λεπτομέρεια αποκαλύπτει την τέχνη της φιλοξενίας. Το πρωινό σερβίρεται στο all-day spot Sebil Coffee & Cocktails, όπου ο πλούσιος μπουφές και τα πιάτα à la carte –αυγά, τηγανίτες, σπιτικές λιχουδιές– προσφέρουν μια γευστική εμπειρία που ξεπερνά το κλασικό πρωινό ξενοδοχείου. Είναι η πιο όμορφη αρχή για κάθε μέρα στην πόλη. Άλλωστε, το café-bar λειτουργεί όλη μέρα ως ένας κομψός πολυχώρος, ιδανικός για business meetings, χαλαρές συναντήσεις ή ένα ποτό μετά τη βόλτα. Το βράδυ φωτίζεται ζεστά αποκτώντας ατμοσφαιρικό χαρακτήρα και γίνεται ένα από τα πιο elegant spots του κέντρου για ένα signature cocktail. Στο Bahar Boutique Hotel, η Θεσσαλονίκη αποκαλύπτει την πιο όμορφη πλευρά της με φινέτσα, ιστορία και αυθεντική φιλοξενία.

Εδέσσης 10 & Κατούνη 27, Άνω Λαδάδικα 2310 553433 Instagram: baharboutiquehotel Facebook: Bahar Boutique Hotel www. baharboutiquehotel. com

Sebil

C O F F E E & C O C KTAILS

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Ένα elegant στέκι που μυρίζει παλιά Θεσσαλονίκη.

66

LiFO

στο ισόγειο του bahar boutique hotel, στην καρδιά της πόλης, βρίσκεται ένα από τα πιο ατμοσφαιρικά all-day στέκια της Θεσσαλονίκης. Το Sebil Coffee & Cocktails είναι ο ορισμός της φινέτσας, ένας χώρος που σε υποδέχεται με ήρεμη ενέργεια, παλιά αρχοντιά και μια αίσθηση διακριτικής πολυτέλειας. Εδώ η πόλη χαμηλώνει τους ρυθμούς της και μπορείς να απολαύσεις ένα κομμάτι αυθεντικής Θεσσαλονίκης. Τα πρωινά μοσχοβολούν φρεσκοκομμένο καφέ και σπιτικές λιχουδιές που θυμίζουν παραδοσιακή κουζίνα. Ο μπουφές του Sebil είναι μια μικρή γευστική γιορτή: χειροποίητες πίτες, γλυκές και αλμυρές τάρτες, κέικ, ρυζόγαλο, προφιτερόλ, και φυσικά η αυθεντική μπουγάτσα Θεσσαλονίκης που ξυπνά νοσταλγικές μνήμες. Όλα συνοδεύονται από φρεσκοψημένο ψωμί, αρωματικό βούτυρο και χειροποίητες μαρμελάδες φτιαγμένες καθημερινά με φρούτα εποχής. Μια εμπειρία που σε κάνει να νιώθεις σαν φιλοξενούμενος σε κάποιο φιλικό σπίτι της παλιάς πόλης. Αν μάλιστα θέλεις κάτι πιο ιδιαίτερο, το à la carte brunch του Sebil απογειώνει τη μέρα σου και τη διάθεσή σου με πιάτα όπως αυγά ποσέ με σάλτσα γραβιέρας και πάστα κόκκινης πιπεριάς, στραπατσάδα με καραμελωμένα κρεμμύδια ή τηγανίτες με σοκολάτα που γίνονται γλυκιά εμμονή. Ένα brunch που δεν είναι απλώς γεύμα, αλλά ιεροτελεστία χαλάρωσης. Καθώς η μέρα κυλά, το Sebil μεταμορφώνεται σε ένα elegant café-bar, ιδανικό για απογευματινό καφέ ή ένα κοκτέιλ μετά τη δουλειά. Πριν φύγεις, δοκίμασε το Bahar, το ρόφημα-υπογραφή του μαγαζιού, ένα αρωματικό μείγμα βοτάνων και μπαχαρικών που μυρίζει Ανατολή και σε ταξιδεύει σε άλλες εποχές, γεμάτες γεύσεις και ιστορίες. Άλλωστε, το Sebil είναι το κατάλληλο σημείο για να νιώσεις ότι μεταφέρεσαι στο παρελθόν ενώ απολαμβάνεις γεύσεις και φιλοξενία του σήμερα.

Εδέσσης 10 & Κατούνη, Άνω Λαδάδικα, Θεσσαλονίκη 2310 553433, 2310 536881 www. baharboutiquehotel. com Facebook: Bahar Boutique Hotel Instagram: Sebil Coffee & Cocktails

13.11.25

THE

Γίνεται μπισκότο στον φούρνο και αλεύρι στο μάγουλο – γεύση, μνήμη και χαμόγελο.

good LiFO

Η ΣΥΝΤΑΓΉ ΤΗΣ ΑΓΆΠΗΣ ΘΈΛΕΙ ΠΆΝΤΑ ΤΑ ΠΙΟ ΦΡΈΣΚΑ ΥΛΙΚΆ

Τ

ο σχολείο της μικρής Μαίρης έχει μόλις ανακοινώσει το ετήσιο μπαζάρ του. Το κάλεσμα της δασκάλας βρίσκει τα παιδιά να ανυπομονούν. Μακράν η καλύτερη σχολική γιορτή του χρόνου αυτό το παλιό έθιμο, που αναβιώνει από την ίδρυση του σχολείου έως και σήμερα. Γίνεται πάντα για καλό σκοπό φυσικά. Τα φετινά έσοδα θα διατεθούν για τη συντήρηση της αυλής και για την οργάνωση μιας μεγάλης σχολικής εκδρομής. Μετά την καθιερωμένη, γεμάτη ζωντάνια ανακοίνωση από τη δασκάλα, η Μαίρη γυρίζει σπίτι γεμάτη ιδέες. «Μπαμπά, πάμε να ψάξουμε στην αποθήκη;». Ο μπαμπάς τής χαμογελά. Η αποθήκη μυρίζει σκόνη από τις αμέτρητες στοιβαγμένες κούτες. Στολίδια, παιχνίδια, βιβλία. Ανάμεσά τους, η Μαίρη βρίσκει το πιο παλιό αγαπημένο της στολίδι, ένα μικρό αρκουδάκι με φθαρμένα αυτιά και ένα παγωμένο κουδουνάκι που έχει σκουριάσει. Το κρατάει στα χέρια της και το κουνάει ελαφρά. Ο ήχος του δεν μοιάζει με εκείνον που θυμάται. «Μπαμπά», λέει διστακτικά, «όλα αυτά είναι ωραία… αλλά δεν θα προτιμούσες να πάμε στο μπαζάρ κάτι που θα αρέσει σε όλους; Κάτι περισσότερο “ζεστό” και… φρέσκο;». Το κλίμα –μέσα και έξω– μεταβάλλεται ξαφνικά. Εκείνη η αίσθηση πως μια μικρή ιδέα μπορεί να γίνει κάτι πολύ πιο μεγάλο έρχεται και φωλιάζει στο μυαλό και των δύο. Το επόμενο απόγευμα, στα καθιερωμένα ψώνια στο Lidl, η μικρή πηγαίνει παρέα με τον μπαμπά της. Το τελευταίο φως της ημέρας γλιστράει απαλά από τις τζαμαρίες. Ο ήχος από τα καρότσια σπάει την ησυχία και η Μαίρη περπατάει αργά, παρατηρώντας τα χειμωνιάτικα φρούτα. Τα μήλα έχουν εκείνη τη γυαλιστερή όψη που σε κάνει χωρίς να το καταλάβεις να θες τα μυρίσεις. Την προσοχή της τραβάει –όπως κάθε χρόνο– το ράφι με τα Favorina. Μπισκοτάκια σε σχήμα αστεριού, σπιτάκια από ζύμη, γλάσο και κανέλα. «Αυτό είναι! Μπισκότα!», φωνάζει κοιτάζοντας τον μπαμπά της με βλέμμα που δεν σηκώνει αντίρρηση. «Ήρθε η ώρα να ξεκινήσουμε τα γιορτινά;», αναρωτιέται εκείνος λιγάκι μπερδεμένος. «Όχι ακόμα. Αλλά… μπορούμε να φτιάξουμε τα δικά μας. Για το μπαζάρ!». Η φωνή της ακούγεται γεμάτη σιγουριά, σαν να έχει ήδη φτιάξει τη συνταγή στο μυαλό της. Αλεύρι, βούτυρο, ζάχαρη, αυγά, λίγη σοκολάτα, μέλι, και –έπειτα από σκέψη– μια χάρτινη σακούλα με φρέσκα μήλα. Τα τακτοποιεί προσεκτικά στο καρότσι, σαν να βάζει σε σειρά τα όνειρά της.

Στο ταμείο βγάζουν την παλιά πάνινη τσάντα που κουβαλούν πάντα μαζί τους. Η ταμίας τούς χαμογελάει. «Να σας πω, μυρίζει ήδη Χριστούγεννα εδώ μέσα, ε;». Το χαμόγελο της Μαίρης φτάνει μέχρι τα αυτιά. Ξέρει πως αύριο θα μυρίσει έτσι και ολόκληρο το σχολείο! Το επόμενο πρωί, η αίθουσα πλημμυρίζει μυρωδιές. Τα παιδιά πλάθουν και ο αέρας γεμίζει σκόνη από το αλεύρι που αιωρείται παντού. «Χιονίζει!», φωνάζει κάποιος και όλοι γελούν. Η δασκάλα ρίχνει μια ματιά στο ταψί με τα πρώτα μπισκότα και λέει χαμογελώντας: «Έτσι όπως μυρίζει, δεν χρειάζεται διαφήμιση. Θα έρθει όλη η γειτονιά!». Η Μαίρη έχει σηκωμένα τα μανίκια και ένα ίχνος σοκολάτας στο μάγουλό της. Ένα παιδί αφήνει το παράθυρο μισάνοιχτο και η μυρωδιά βγαίνει προς την αυλή. Οι περαστικοί κοντοστέκονται, προσπαθώντας να μαντέψουν τι συμβαίνει. Τα μπισκότα θα ψηθούν έπειτα λίγα λίγα στον φούρνο του κυλικείου και το σχολείο θα γεμίσει με εκείνη την πυκνή, γλυκιά μυρωδιά που φέρνει μαζί της παιδικά χρόνια, αγκαλιές και γιορτές. Τελικά, η αγάπη έχει γεύση. Αλλά και μυρωδιά. Ξημερώνει Σάββατο και το μπαζάρ είναι σχεδόν έτοιμο να ξεκινήσει. Τα παιδιά βάζουν τα μπισκότα σε μικρά σακουλάκια, δένουν κορδέλες, ζωγραφίζουν καρτούλες με ευχές. Όλους τους πλημμυρίζει μια αίσθηση ευτυχίας. Η δασκάλα κοιτάζει τη Μαίρη που σκουπίζει τα χέρια στη σαλοπέτα της. «Νομίζω πως αυτό είναι το πιο όμορφο μπαζάρ που κάναμε ποτέ», της λέει. Και αυτό ίσως είναι και το πιο όμορφο μάθημα βιωσιμότητας που δεν γράφτηκε ποτέ στον πίνακα. Γιατί, χωρίς να το καταλάβουν, τα παιδιά έφτιαξαν κάτι που είχε αληθινή μετρήσιμη αξία. Διαλέγοντας απλά και φρέσκα υλικά, που κουβαλούν κάτι από το –πραγματικά ρεαλιστικό– πνεύμα των ημερών: σεβασμό, μέτρο, χαρά. Η βιωσιμότητα είναι μυρωδιά που γεμίζει την αίθουσα, τραπέζι που ενώνει και μπισκότο που τρώγεται ολόκληρο – χωρίς να αφήνει πίσω του ψίχουλα. Μόνο λίγη από τη μυρωδιά της αγάπης· αυτή που κρατάει τη δική της αξία, ακόμη κι όταν το μπαζάρ τελειώσει και τα μπισκότα έχουν πια ξεπουλήσει. Γιατί εκείνο το ράφι στο σούπερ μάρκετ θα μυρίζει πάντα Χριστούγεννα. Mε λίγη σοκολάτα, λίγη φαντασία και μια μικρή Μαίρη να χαμογελάει με τη φοβερή της ιδέα κάπου στο βάθος.

LiFO 13.11.25

67

õ

ö

Birkenstock

Qeeboo Βάζο σε σχέδιο του Marco Oggian.

2ndfloor.gr

Παντόφλες Boston με σουέντ ύφασμα. Σε επιλεγμένα καταστήματα από τη Shop & Trade

î

LE LABO

THE

good LiFO

PERS O N A L S H OP P E R

Vegan αφρόλουτρο με πλούσιο αφρό και βασιλικό. atticadps.gr

õ

COS Μάλλινο ανδρικό τζάκετ με τσέπες.

Golden Hall

ò

Samsonite Σακίδιο πλάτης Ecodiver σε σκούρο πράσινο.

The Mall Athens

ò

Burberry Μάλλινη μίνι φούστα με δερμάτινα straps.

ò

Greek Visions Καπέλο με logo Modern Postmodern.

ô

Xiaomi Ηλεκτρικό Scooter 4 Lite Gen2. kotsovolos.gr

greekvisions.net

ΑΠΟ

ΤΗ

LIFO

TEAM

net-a-porter.com

68

LiFO

13.11.25

ΕΧΕΙΣ ΓΟΥΣΤΟ Θεοδώρα Σαββαλαρίδη Ελευθερία Λασκαρίδου

ΕΙΚΑΣΤΙΚΌ Σ

Δ Ι ΕΠ Ι Σ Τ Η Μ Ο Ν Ι Κ Ή Κ Α ΛΛ Ι Τ Έ Χ Ν Ι Δ Α

Ποιες είστε και με τι ασχολείστε; Ελευθερία: Είμαι η Ελευθερία και ασχολούμαι με τη φωτογραφία, το βίντεο και το ποδόσφαιρο. Τον τελευταίο καιρό διδάσκω εργαστήρια κολάζ και γράφω μουσική. Θεοδώρα: Ονομάζομαι Θεοδώρα, είμαι 27 ετών και τελειόφοιτη του Εικαστικού Τμήματος της Καλών Τεχνών στην Αθήνα. Θεωρούμαι multidisciplinary εικαστικός και ασχολούμαι μεταξύ άλλων με την καλλιτεχνική διεύθυνση και την αναλογική φωτογραφία. Αυτήν τη στιγμή διδάσκω κεραμική σε παιδιά και απασχολούμαι ως freelancer στον τομέα της διαφήμισης και του κινηματογράφου. Επίσης παίζω μπάλα μαζί με την Ελευθερία στην ομάδα της καρδιά μου, τις Becazzes FC. Πώς βλέπετε όλο αυτό το hype με τις ποδοσφαιρικές φανέλες; Ε.: Νομίζω ότι σχετίζεται με όλον αυτόν τον επαναπροσδιορισμό της σχέσης της μόδας με τα αθλήματα, και συγκεκριμένα με το ποδόσφαιρο. Είναι απόλυτα δικαιολογημένο και μακάρι να κρατήσει καιρό.

ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ ΦΩΤΟ: ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΔΟΜΕΝΙΚΟΣ

Θ.: Το ποδόσφαιρο και η φανέλα είναι κάτι που μπορεί να εξευγενιστεί, όπως οτιδήποτε άλλο προέρχεται από working class κουλτούρες. Μας αρέσει να το βλέπουμε, αλλά επιφυλασσόμαστε κιόλας. Για εμάς τουλάχιστον το ποδόσφαιρο είναι αγάπη.

Τι φοράς και πόσο κοστίζει; Ε.: Φοράω τη φανέλα μας (€50), τα παπούτσια είναι από Vinted (€40), το τζιν από τα αντρικά του Pull and Bear (€35) και το φούτερ από vintage shop (€20). Θ.: Η φανέλα είναι Becazzes FC (€50), το καλσόν Calzedonia από Vinted (€2), το σορτς είναι βρακί και δεν είναι δικό μου, οι μπαλαρίνες adidas δώρο από την πρόεδρό μας, συμπαίκτρια και αγαπημένη μου φίλη Εύα. Τα κοσμήματα είναι όλα της γιαγιάς μου. Πού θα πας μετά; Ε.: Σε ένα καφενείο για μπίρες πιθανότατα. Θ.: Σπίτι μου τρέχοντας, να τελειώσω την playlist μου, γιατί έχω το πρώτο μου DJ set το βράδυ. elef_ro / becazzes_fc @kantofla/ becazzes_fc Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

LiFO 13.11.25

69

starfax

ΣΚΟΡΠΙΟΣ [23.10/22.11] Με την επιστροφή του ανάδρομου Ερμή στο ζώδιό σας στις 19/11 θα δώσετε έμφαση σε θέματα επαγγελματικής ή προσωπικής φύσεως που είχαν μείνει στο πίσω μέρος του μυαλού σας και θα προσπαθήσετε να τα επιλύσετε. Έως τις 29/11, που επιστρέφει ο Ερμής σε ορθή φορά, περιορίστε τις ενέργειές σας στην έρευνα και αποφύγετε τις δεσμεύσεις με υπογραφές και υποσχέσεις. Η Νέα Σελήνη στο ζώδιό σας σηματοδοτεί ένα νέο ξεκίνημα. Επιπλέον, ο Ερμής και ο Άρης ευθυγραμμίζονται με τον Δία στον Καρκίνο και τον Κρόνο στους Ιχθύς στις 22/11. Αυτά είναι ισχυρά και συναισθηματικά σημαντικά υδάτινα τρίγωνα. Ο Καρκίνος κυβερνά τα ταξίδια και τις σπουδές, ενώ οι Ιχθύες κυβερνούν τον έρωτα και τη δημιουργικότητα. Ο τροχός της τύχης γυρίζει και τα πράγματα θα μπορούσαν να πολύ πάνε καλά, ειδικά αν χρειάζεστε τον νόμο ή τις αρχές με το μέρος σας.

ΤΟΞΟΤΗΣ [23.11/21.12] Στις 19/11, ο Ερμής

1 7- 23 νο ε μ β ρ ιου 2 0 25

υποχωρεί στον Σκορπιό και στον πιο κρυφό τομέα του ωροσκοπίου σας, όπου παραμένει σε αργή κίνηση μέχρι τις 29/11. Αυτό αφορά την ξεκούραση και την απομόνωση. Αφιερώστε χρόνο για να ηρεμήσετε και να ξεκουραστείτε. Επιπλέον, υπάρχει μια Νέα Σελήνη, επίσης στον Σκορπιό, στις 20/11, που αποτελεί ένα σύμβολο νέων ξεκινημάτων. Εστιάστε στην εσωτερική εργασία κατά τη διάρκεια της Νέας Σελήνης. Ο μήνας των γενεθλίων σας ξεκινά στις 22/11, όταν ο Ήλιος εισέρχεται στο ζώδιό σας, επομένως ο προσωπικός σας τομέας είναι γεμάτος ενθουσιασμό. Ουσιαστικά, αυτή είναι η ευκαιρία σας να βάλετε τον εαυτό σας πάνω απ’ όλα. Την ίδια ημέρα, το ισχυρό υδάτινο τρίγωνο του Δία με Ήλιο, Ερμή και Κρόνο φέρνει κέρδη μέσω της εργασίας.

ΑΙΓΟΚΕΡΩΣ [22.12/19.1] Στις 19/11, ο Ερμής επιστρέφει στον Σκορπιό και στον τομέα των φιλικών και ομαδικών σας σχέσεων. Λάβετε υπόψη ότι η ανάδρομη φάση του μπορεί να συμπέσει με παρεξηγήσεις. Επομένως, είναι συνετό να ελέγχετε το πρόγραμμά σας. Ή, ίσως, να μην έχετε πολύ χρόνο για τους φίλους σας ή να έχετε απομακρυνθεί από κάποιον κοντινό σας λόγω γεγονότων που δεν μπορείτε να ελέγξετε. Ο ανάδρομος Ερμής είναι μια στιγμή που μπορείτε να έρθετε σε επαφή ή να ακούσετε νέα από άτομα από το παρελθόν σας. Η Νέα Σελήνη, επίσης στον Σκορπιό, στις 20/11 θα είναι σημαντική, καθώς τονίζει τον κοινωνικό τομέα. Γιορτάστε με φίλους και να είστε ανοιχτοί στον ρομαντισμό. Με την είσοδο του Ήλιου στον Τοξότη στις 22/11 ξεκινάει μια εποχή που πρέπει να ρίξετε τους ρυθμούς και να ασχοληθείτε με την προσωπική σας φροντίδα και ανάπτυξη.

ΥΔΡΟΧΟΟΣ [20.1/19.2] Ο πλανήτης της επι-

α πό τη μ αρ ιβ ίκυ κα λλέ ρ γ η (st ar f ax@ li f o. g r ) εικονογραφηση: bianka

70

LiFO

κοινωνίας Ερμής επιστρέφει στον Σκορπιό και στον τομέα της καριέρας και του επαγγελματικού προσανατολισμού – θα παραμείνει από τις 19 έως τις 29/11. Επομένως, το δεύτερο μισό του μήνα είναι μια καλή στιγμή να επανεξετάσετε την τρέχουσα επαγγελματική σας κατάσταση ή τη μελλοντική σας πορεία. Μπορεί να επιστρέφετε σε παλιά εδάφη ή να επανασυνδέεστε με παλιές επαγγελματικές επαφές. Αν μπορείτε, αφιερώστε χρόνο για να επαναπροσδιορίσετε τη μελλοντική σας στρατηγική ή τους στόχους σας. Οι βάσεις που τίθενται αυτόν τον μήνα θα μπορούσαν να μεταμορφώσουν την

ΚΑΡΚΙΝΟΣ [22.6/22.7] Ο Ερμής επιστρέφει στον Σκορπιό στις 19/11 κατά τη διάρκεια της ανάδρομης φάσης του σε ένα ζώδιο του νερού όπως και το δικό σας. Επειδή κυβερνά τα παιδιά, τους εραστές και τους συντρόφους στο ωροσκόπιό σας, δεν είναι η καλύτερη στιγμή για να ξεκινήσετε μια προσωπική συζήτηση. Ωστόσο, σας ενθαρρύνει να σκεφτείτε αν διασκεδάζετε. Αν η ζωή έχει γίνει μόνο δουλειά και καθόλου παιχνίδι, είναι ένας ιδανικός μήνας για να αλλάξετε τα πράγματα, να επιστρέψετε σε ένα παλιό χόμπι ή να εξασκήσετε τα ταλέντα σας, καθώς στις 20/11 ακολουθεί και η Νέα Σελήνη, επίσης στον Σκορπιό, που ευνοεί ένα νέο ξεκίνημα στον συγκεκριμένο τομέα. Μία από τις πιο τυχερές ημερομηνίες της χρονιάς είναι στις 22/11 που πραγματοποιείται το ισχυρό υδάτινο τρίγωνο του Δία στο ζώδιό σας με Ήλιο, Ερμή και Κρόνο. Ένας νέος έρωτας είναι προ των πυλών.

καριέρα ή τη μελλοντική σας ζωή. Επιπλέον, η Νέα Σελήνη, επίσης στον Σκορπιό, στις 20/11 υποδηλώνει ότι δεν είναι ένας μήνας για να παίζετε με μικροπράγματα και είναι συνετό να αντιμετωπίσετε τυχόν ζητήματα που προκύπτουν κατά μέτωπο.

ΙΧΘΥΣ [20.2/20.3] Στις 19/11, ο Ερμής επιστρέφει στον Σκορπιό, στον τομέα των ταξιδιών και της εκπαίδευσής σας. Αυτός είναι ένας κλασικός συνδυασμός που θα φέρει καθυστερήσεις ή απογοητεύσεις. Τα θέματα της ανάδρομης πορείας του Ερμή συχνά αφορούν το επικοινωνιακό χάος, επομένως είναι σημαντικό να δώσετε επιπλέον χρόνο εάν ταξιδεύετε ή δίνετε εξετάσεις. Μην αφήσετε τίποτα για τελευταία στιγμή και ελέγξτε ξανά τα σχέδια και τα χαρτιά σας. Και ο ανάδρομος Ερμής είναι μια καλή στιγμή για να ξεφύγετε από τη ρουτίνα. Όσοι έχετε κάποιες μεγάλες ιδέες για το τι θα κάνετε στη συνέχεια ή νιώθετε φιλόδοξοι και είστε πρόθυμοι να ασχοληθείτε με την καριέρα σας, η κατάλληλη στιγμή έρχεται στις 22/11, όταν ο Ήλιος θα εισέλθει στον Τοξότη, στον τομέα της καριέρας.

ΛΕΩΝ [23.7/23.8] Με την επιστροφή του ανάδρομου Ερμή στον Σκορπιό που θα παραμείνει από τις 19/11 έως τις 29/11 θα είναι μια καλή εποχή για να επανασυνδεθείτε με ανθρώπους από το παρελθόν σας, να κάνετε επαφές με άτομα που θα συμβάλουν στην ανανέωση του χώρου σας ή να κάνετε μια έρευνα αγοράς που θα αφορά τα ακίνητα. Ωστόσο, θα πρέπει να αποφύγετε τις αγοραπωλησίες και τις υπογραφές συμβολαίων. Στις 20/11, η Νέα Σελήνη, επίσης στον Σκορπιό, σηματοδοτεί ένα νέο ξεκίνημα στην οικιακή σας ζωή. Ωστόσο, υπάρχει άλλος ένας πλανήτης που συμμετέχει και είναι ο απρόβλεπτος Ουρανός στον Ταύρο, στον τομέα της καριέρας σας. Ό,τι κι αν συμβαίνει στην επαγγελματική σας ζωή, το θέμα είναι η αλλαγή και αυτός ο συνδυασμός συχνά συμπίπτει με μια έκπληξη ή κάτι απροσδόκητο. Ο κυβερνήτης σας, ο Ήλιος, θα περάσει στον Τοξότη στις 22/11, φωτίζοντας τον τομέα του έρωτα και της δημιουργικότητας.

ΚΡΙΟΣ [21.3/20.4] Ο Ήλιος, ο Ερμής και η Αφροδίτη ευθυγραμμίζονται με τον Δία και τον Κρόνο στις 17/11 και στις 22/11, δημιουργώντας ένα μεγάλο υδάτινο τρίγωνο και καθιστώντας αυτούς τους συνδυασμούς καρμικούς, καθώς το παρελθόν επιστρέφει. Μπορεί να υπάρξουν νέα για μια κληρονομιά ή να αναδυθούν μυστικά. Η συμμαχία μεταξύ φωτιάς και νερού, υπομονής και δράσης, παρελθόντος και μέλλοντος είναι η ισορροπία που θα μπορέσετε να απολαύσετε μέσα στην εβδομάδα. Η Νέα Σελήνη στις 20/11 τονίζει τον άξονα Ταύρου/Σκορπιού και τον οικονομικό σας τομέα. Η συγκεκριμένη ημέρα είναι από τις πιο τυχερές της χρονιάς λόγω της μεγάλης συνόδου Σελήνης, Ήλιου και Ερμή και θα ευνοηθούν πολύ οι διακανονισμοί οφειλών ή η αναζήτηση χρηματοδότησης. Η συμμετοχή του Ουρανού σάς δίνει το προβάδισμα σε επενδύσεις τεχνολογίας.

ΠΑΡΘΕΝΟΣ [24.8/22.9] Η ανάδρομη φάση του Ερμή κυριαρχεί αυτή την εποχή, καθώς ο κυβερνήτης πλανήτης σας επιστρέφει στον Σκορπιό και στον τομέα της επικοινωνίας σας στις 19/11. Ετοιμαστείτε για μερικές βαθιές, εγκάρδιες συζητήσεις, καθώς είναι το ζώδιο της ανάλυσης και της λεπτομέρειας. Μπορεί να είναι μια περίοδος επικοινωνιακού χάους, κατά την οποία οι μεταφορές και η τεχνολογία φαίνονται πιο αναξιόπιστες ή απρόβλεπτες από το συνηθισμένο. Ωστόσο, είναι καλή εποχή για να επανεξετάσετε παλιά πράγματα, να δώσετε ένα τεστ ή εξετάσεις ακόμη και για δίπλωμα οχήματος ή να κάνετε μια έρευνα για ένα ταξίδι. Στις 20/11 ακολουθεί και η Νέα Σελήνη, επίσης στον Σκορπιό, ενδυναμώνοντας ακόμα περισσότερο τον συγκεκριμένο τομέα. Μία από τις πιο τυχερές ημερομηνίες της χρονιάς είναι στις 22/11 που πραγματοποιείται το ισχυρό υδάτινο τρίγωνο του Δία με Ήλιο, Ερμή και Κρόνο, φέρνοντας νέα πρόσωπα στη ζωή σας.

ΤΑΥΡΟΣ [21.4/20.5] Ο Πλούτωνας στον Υδροχόο και τον τομέα της καριέρας και του επαγγελματικού σας προσανατολισμού σχηματίζει εξάγωνο με τον Ερμή στις 17/11, ευνοώντας τα οικονομικά σας. Ωστόσο, σημειώστε ότι ο πλανήτης της επικοινωνίας, ο Ερμής, επιστρέφει στον Σκορπιό κατά τη διάρκεια της ανάδρομης φάσης του στις 19/11. Ενδεχομένως να προσπαθήσετε να λύσετε τα προβλήματα με ένα οικείο πρόσωπο, καθώς στις 20/11 ακολουθεί και η Νέα Σελήνη στον Σκορπιό φέρνοντας νέες σχέσεις, επαγγελματικές ή προσωπικές. Τα οικονομικά θα συνεχίσουν να αποτελούν ένα σημαντικό θέμα στο μέλλον και η είσοδος του Ήλιου στον Τοξότη στις 22/11 υπόσχεται ελπίδα και πίστη. Ο Τοξότης είναι ο αισιόδοξος του ζωδιακού κύκλου και αυτή είναι η κατάλληλη στιγμή να εξετάσετε νέους τρόπους για να κερδίσετε χρήματα, να επενδύσετε ή να αξιοποιήσετε τους πόρους σας.

ΔΙΔΥΜΟΣ [21.5/21.6] Ο ανάδρομος Ερμής επιστρέφει στον Σκορπιό από τις 19/11 έως τις 29/11, το ζώδιο που αντιπροσωπεύει την εργασία και την υγεία σας. Θα βρείτε ισορροπία στη ζωή καθώς συμβαίνουν γεγονότα ή πράγματα που σημαίνουν ότι πρέπει να επανεκτιμήσετε τι χρειάζεστε για να προχωρήσετε. Ενδεχομένως να νιώθετε ότι δεν σας ακούνε στη δουλειά ή να υπάρχει κάποια ανισορροπία. Παρατηρήστε τα επίπεδα άγχους σας και τι πρέπει να αλλάξει. Η θετική πλευρά του ανάδρομου Ερμή είναι η ευκαιρία να κάνετε ένα βήμα πίσω, να αφιερώσετε χρόνο και να επανεξετάσετε πού οδεύετε και γιατί. Η Νέα Σελήνη, επίσης στον Σκορπιό, στις 20/11 αναδεικνύει την εργασία και την υγεία σας, επομένως είναι επιτακτική ανάγκη να παρακολουθείτε στενά την υγεία. Ο Ήλιος εισέρχεται στον Τοξότη στις 22/11, φωτίζοντας τις σχέσεις σας.

ΖΥΓΟΣ [23.9/22.10] Ο πλανήτης της επικοι-

Sudoku No 875 1

3

3 8 7 8 4 2 4 1 9 6 6 4

6 1 6 5

9 6 7

9 7 9 8 2

Η λύση του προηγούμενου 2 1 7 6 4 3 9 8 5

6 3 8 5 9 1 2 7 4

9 4 5 8 7 2 1 3 6

5 7 2 1 8 4 3 6 9

4 9 1 3 5 6 7 2 8

8 6 3 7 2 9 5 4 1

7 8 6 2 1 5 4 9 3

3 5 9 4 6 7 8 1 2

1 2 4 9 3 8 6 5 7

νωνίας επιστρέφει στον Σκορπιό και στον τομέα των χρημάτων από τις 19/11 έως τις 29/11, επομένως είναι συνετό να τακτοποιήσετε τα οικονομικά σας αφού γυρίσει σε ορθή φορά. Η ανάδρομη φάση του Ερμή είναι ιδανική στιγμή για να επανεξετάσετε τα οικονομικά, να διαπραγματευτείτε, αλλά όχι για να κάνετε μεγάλες επενδύσεις ή να πάρετε τελικές αποφάσεις. Αξίζει να σπείρετε σπόρους που θα μπορούσαν να καρποφορήσουν στο μέλλον. Στις 20/11, η Νέα Σελήνη, επίσης στον Σκορπιό, δίνει ευκαιρίες για αύξηση εσόδων, είτε μέσω της εργασίας είτε μέσω κοινών πόρων. Ο Ήλιος μετακινείται στον Τοξότη, στον τομέα της επικοινωνίας, στις 22/11, η οποία θεωρείται μία από τις πιο τυχερές ημερομηνίες της χρονιάς, καθώς πραγματοποιείται το ισχυρό υδάτινο τρίγωνο του Δία με Ήλιο, Ερμή και Κρόνο, φέρνοντας αφθονία μέσω μιας νέα απασχόλησης ή χρηματοδότησης.

13.11.25

LiFO 13.11.25

71