Τεύχος 874

ΎΠ

ΩΝ

06.11.2025

ΑΓ

Ν Η ΜΌΤ ΤΕΣ Ε

ΣΙ

Νο

Ω

• Σ ΤΟΙ ΧΕ ΙΑ

SBARI • ΠΑ

2025 ΙΚΑ • ΑΝ

Τ

ΟΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ! ΔΩΡΕΑΝ ΟΔΗΓΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΚΑΘΕ ΠΕΜΠΤΗ

ΑΔ

FREE PRESS

ΛΛ

Book Lovers Ε

ΑΦΙΕΡΩΜΑ CU

Ν

874 FO

Ν

O ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

2

LiFO

06.11.25

6 ΣΤΗΛΕΣ

index874

βασιλική σιουτη

πολιτικο επταημερο γιάννησ παντελάκησ

akροβατωντασ ερωφιλη κοκκαλη

πο(ρ)νογραφια νικολασ σεβαστακησ

ασκησεισ αναπνοησ γιάννησ πανταζόπουλοσ

talking points

στο εξωφύλλο: Ο Εμμανουήλ Καραλής στα γραφεία της LiFO. Φωτογραφία: Πάρις Ταβιτιάν

18

24

Ο ΕΜΜΑΝΟΥΉΛ ΚΑΡΑΛΉΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

14

84 ΛΕΠΤΑ ΜΕ ΤΗ ΛΈΝΑ ΠΑΠΑΛΗΓΟΎΡΑ

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

28 Book Lovers 49

www.lifo.gr ΔΥΟ ΔΕΚΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. ΒOΥΛΗΣ 22, 105 63 ΑΘΗΝΑ T 210 3254 290 F 210 3249 785 info@lifo.gr

εκδοτης/διευθυντησ

Στάθης Τσαγκαρουσιάνος chief executive officer/editor in chief Μιχάλης Μιχαήλ chief operating officer/commercial director Θανάσης Χαραμής σύμβουλος σχεδιασμού Γιάννης Καρλόπουλος διευθυντής συνταξησ Γιάννης Πανταζόπουλος διευθυντής εντυπησ εκδοσησ Τάσος Μπρεκουλάκης διευθυντής mikropragmata.lifo.gr Άρης Δημοκίδης υπευθυνη πολιτικου ρεπορταζ - ερευνασ Βασιλική Σιούτη αρχισυνταξία podcasts Μερόπη Κοκκίνη συντονισμοσ υλησ Νινέττα Γιακιντζή –––––– εμπορικο τμημα advertising director Ξένια Στασινοπούλου direct sales director Κώστας Μαντάς head of digital advertising Άννα Λαπαρδάγια direct sales Γιώργος Λυκουργιώτης advertising manager Πωλίνα Κουτσοβίλη (pkoutsovili@lifo.gr) advertising coordinator Κατερίνα Κουρμούζη (kkourmouzi@lifo.gr) head of creative Βασίλης Καψάσκης branded content managers Φιλιώ Ράγκου, Ιωάννα Παναγοπούλου digital campaign manager Γιώργος Γιαννή advertising executive Χριστίνα Καλλή –––––– συντακτικη ομαδα Θοδωρής Αντωνόπουλος, Λουίζα Αρκουμανέα, Γιάννης Βασιλείου, Ντίνα Καράτζιου, Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος, Λασκαρίνα Λιακάκου, Τίνα Μανδηλαρά, Αργυρώ Μποζώνη, Μαρία Παππά, Χρήστος Παρίδης, Δημήτρης Πολιτάκης, Γιώργος Τσαγκόζης συνεργατεσ Τζούλη Αγοράκη, Έφη Ανέστη, Αλέξανδρος Βουρλάκος, Ειρήνη Γιαννάκη, Λίνα Ιντζεγιάννη, Χάρης Καλαϊτζίδης, Μίνα Καλογερά, Ερωφίλη Κόκκαλη, Υρώ Κολιακουδάκη, Δημήτρης Κυριαζής, Χρυσέλλα Λαγαρία, Στέλλα Λιζάρδη, Νίκος Γ. Μαστροπαύλος, Νίκη Μηταρέα, Αγιάτη Μπενάρδου, Παναγιώτης Ορφανίδης, Γιάννης Παντελάκης, Σταυρούλα Παπασπύρου, Νικόλας Σεβαστάκης, Δέσποινα Τριβόλη, Φώντας Τρούσας, Θοδωρής Τσάτσος, Φώφη Τσεσμελή, Νίκος Τσέφλιος, Κορίνα Φαρμακόρη αρχισυνταξία ειδησεων Σωτήρης Βαλάρης newsroom Αγάπη Βαρούνη, Μιχάλης Γιαννακίδης, Ναζιγκέν Μάμο, Πέννυ Μαστοράκου, Μαρία Μπαρλή, Ελένη Ποσνακίδου, Λία Φασόλη –––––– podcasts/vidcasts καμερα-μονταζ Γεράσιμος Δομένικος ηχοληψια Φαίδωνας Κτενάς, Αλέξανδρος Αντωνίου –––––– ατελιέ αrt director Μαργαρίτα Καμαριώτη φωτογράφοι Σπύρος Στάβερης, Πάρις Ταβιτιάν, Freddie F., Γιώργος Ξανθινάκης, Νίκος Κατσαρός διαμόρφωση ψηφιακής εκδοσης Μαρούσα Θωμά, Ελπισία Σπαθάρη επιμελεια κειμένων Μαρία Δρουκοπούλου, Μυρτώ Αθανασοπούλου, Μαρία Μανθοπούλου –––––– λογιστηριο οικονομική διεύθυνση Δημήτρης Τασιόπουλος λογιστήριο Βασίλης Κοτρωνάκης, Άκης Ιωάννου, Έφη Ηλιοπούλου γραμματεία Βιβίκα Ανδριανάτου –––––– κωδικος εντυπου 7639 –––––– μετοχος/νομιμοσ εκπροσωποσ Ευστάθιος Τσαγκαρουσιάνος ––––––

MET 230578

παρακαλουμε

ανακυκλωστε

LiFO 06.11.25

3

Feedback

«Ο Μαμντάνι στέλνει μήνυμα ελπίδας έναντι του αυταρχισμού του Τραμπ» Μια ανάλυση της νίκης του νέου δημάρχου της Νέας Υόρκης και ένα σχόλιο από τον διακεκριμένο καθηγητή Οικονομικών του Πανεπιστημίου Κολούμπια, Τζέφρι Σακς.

ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ

Οι πιτσιρικάδες με τα μαχαίρια και με τα μυαλά στα κάγκελα

ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΓΙΑΝΝΑΚΙΔΗ

TWIT (THIS WEEK IN TWITTER): Μία εβδομαδιαία στήλη που παρακολουθεί το χάος, το χιούμορ και τη συλλογική παραφροσύνη της πλατφόρμας που εξακολουθούμε να λέμε «Twitter», αφού η εμπορική ονομασία TWIX ήταν ήδη πιασμένη. Αν τα τελευταία χρόνια νιώθετε ότι ο κόσμος έχει γίνει πιο χαζός ή έστω πιο ανώριμος, τότε σίγουρα δεν είστε μόνος/η. Τον προηγούμενο μήνα, ένας προφανώς αγανακτισμένος χρήστης του Twitter προσπάθησε να δώσει μία εξήγηση για τη χαώδη πολιτική πραγματικότητα στις ΗΠΑ, αναλύοντάς την υπό το πρίσμα της θεωρίας: «Όλοι είναι δώδεκα χρονών τώρα». Στις εβδομάδες που ακολούθησαν, το tweet (συγγνώμη, xeet) έγινε viral.

4

LiFO

LiFO.gr

TWIT: Ζούμε στην εποχή της μόνιμης εφηβείας

ti δ ι α β α σ α με αυ τη την εβ δομ α δ α σ το

ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ

podcasts που αξίζει να ακούσετε

Είναι σπάνιο ένας άνθρωπος να συλλαμβάνει τόσο έντονα το πνεύμα της εποχής του και ακόμη σπανιότερο να το μεταφράζει σε πολιτική νίκη. Ο Ζoράν Μαμντάνι, ο 34χρονος σοσιαλιστής πολιτικός από το Κουίνς, δεν κέρδισε απλώς τη δημαρχία της Νέας Υόρκης. Έναν χρόνο μετά τη νίκη του Τραμπ, η δική του επικράτηση έστειλε ένα ηχηρό μήνυμα στο κυρίαρχο πολιτικό κατεστημένο. Με καταγωγή από την Καμπάλα της Ουγκάντα, έγινε ο πρώτος μουσουλμάνος δήμαρχος της μεγαλύτερης πόλης της Αμερικής. Μόλις πριν από έναν χρόνο, ήταν σχεδόν άγνωστος. Τώρα, ο άνθρωπος που χάιδευε γάτες, επισκεπτόταν έξι κλαμπ μέσα σε μία νύχτα και γύριζε βίντεο στα αραβικά έχει εξελιχθεί σε πολιτικό φαινόμενο που έγινε viral. Η ραγδαία άνοδός του αποτελεί ένδειξη πως κάτι βαθύ και θεμελιώδες αλλάζει στην αμερικανική πολιτική. Ο Μαμντάνι ανήκει σε μια νέα γενιά πολιτικών που μεγάλωσαν μέσα στο διαδίκτυο. Η εκστρατεία του, στηριγμένη περισσότερο σε κοινότητες παρά σε κόμματα, σε ακτιβιστές παρά σε κομματικούς μηχανισμούς, αποκάλυψε κάτι βαθύτερο: τη μετατόπιση μιας γενιάς που δεν αντιλαμβάνεται την πολιτική ως πεδίο διαχείρισης αλλά ως χώρο αξιών. Το κυριότερο, όμως, είναι ότι εστίασε στο δυσβάστακτο κόστος ζωής στη Νέα Υόρκη. Υποσχέθηκε δωρεάν δημόσιες συγκοινωνίες, μείωση ενοικίων, καθολική πρόσβαση στη φύλαξη παιδιών προσχολικής και σχολικής ηλικίας και δημιουργία σούπερ μάρκετ με προσιτές τιμές για όλους. Κάποιοι τον κατηγόρησαν για λαϊκισμό· εκείνος, ωστόσο, απαντούσε πως σπάνια μιλά για τον εαυτό του – σχεδόν πάντα μιλά για «εμάς», ακόμη κι όταν πρόκειται για τον ίδιο. Ο Μαμντάνι μίλησε τη γλώσσα των ανισοτήτων: για τα ενοίκια που πνίγουν τους πολίτες, τις δημόσιες μεταφορές που καταρρέουν, τους μετανάστες που διεκδικούν δικαιοσύνη. Σε προεκλογική συζήτηση αποκάλυψε ότι εξακολουθεί να ζει σε ένα μικροσκοπικό διαμέρισμα ενός δωματίου στο Κουίνς, πληρώνοντας 2.300 δολάρια τον μήνα. Η αποκάλυψη αυτή προκάλεσε την αντίδραση του αντιπάλου του, Άντριου Κουόμο, του οποίου το ενοίκιο φέρεται να ανέρχεται στα 7.800 δολάρια, που τον κατηγόρησε ότι «πήρε το διαμέρισμα ενός φτωχού». Και το εκλογικό σώμα, πιο ποικιλόμορφο, νεανικό και ανυπόμονο απ’ όσο φαντάζονταν οι αντίπαλοί του, τον άκουσε. Σε επικοινωνία που είχα με τον καθηγητή Οικονομικών και διευθυντή του Κέντρου για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, Τζέφρι Σακς, σχολίασε: «Πρόκειται για μια μεγάλη νίκη της αμερικανικής δημοκρατίας, για μια νέα γενιά ηγεσίας και μια επιστροφή στη μεγαλύτερη δύναμη της Αμερικής. Πρόκειται, τελικά, για τον εορτασμό της ποικιλομορφίας των λαών από όλο τον κόσμο. Ο Μαμντάνι θα συμβάλει στην ευημερία της Νέας Υόρκης και θα στείλει ένα ισχυρό μήνυμα σε όλο τον κόσμο ότι η πλειονότητα των Αμερικανών δεν αποδέχεται τον αυταρχισμό του Τραμπ και τον εξτρεμιστικό εθνικισμό του».

ΓΕΥΣΗ Κάποτε το να τρως μακαρόνια με τη χούφτα ήταν θέαμα του δρόμου

pageviews

ΤΟΥ ΓΙΆΝΝΗ ΠΑΝΤΑΖΌΠΟΥΛΟΥ

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΟΛΙΤΑΚΗ

Καμία απολύτως σημασία δεν έχει η οπαδική ταυτότητα του 20χρονου που σφαγιάστηκε για το τίποτα από συνομηλίκους του στη Χαλκίδα. Ούτε και του δράστη ή των δραστών της δολοφονίας του, παρά μόνο ίσως στο αμιγώς αστυνομικό κομμάτι της υπόθεσης, καθώς ένας από τους νεαρούς συλληφθέντες φέρεται να εμπλέκεται στον θανάσιμο τραυματισμού του αστυνομικού Γιώργου Λυγγερίδη στου Ρέντη, τον Δεκέμβριο του 2023. Κατά διαβολική σύμπτωση, η δίκη για την υπόθεση αυτή ήταν προγραμματισμένη να ξεκινήσει σήμερα. Κατά μια άλλη διαβολική σύμπτωση –ή τραγική ειρωνεία– χθες είχε αναβληθεί και η δίκη για τη δολοφονία του 19χρονου Άλκη Καμπανού στην περιοχή της Χαριλάου την 1η Φεβρουαρίου του 2022.

5

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Ακολουθήστε τα podcasts της LiFO στην Apple, στο Spotify ή στο LiFO.gr

1

Η σκληρή αλήθεια για τους ίντερσεξ ανθρώπους «ΜΙΚΡΟΠΡΑΓΜΑΤΑ» ΜΕ ΤΟΝ ΑΡΗ ΔΗΜΟΚΙΔΗ

2

To θρίλερ στα βράχια της Αναβύσσου «ΑΛΗΘΙΝΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ» ΜΕ ΤΟΝ ΝΙΚΟ ΤΣΕΦΛΙΟ

3

«Από την ειρηνική Ευρώπη, στην Ευρώπη των όπλων» «LIFO POLITICS» ΜΕ ΤΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ

4

Tom Rutkowski: Ο άνθρωπος που βρίσκει τα χαμένα κατοικίδια «ΨΥΧΗ ΚΑΙ ΣΩΜΑ» ΜΕ ΤΗ ΜΕΡΟΠΗ ΚΟΚΚΙΝΗ

Για περισσότερα από διακόσια χρόνια οι «μακαρονάδες» της Νάπολης ήταν τουριστική ατραξιόν που διασκέδαζε τους πλούσιους ταξιδιώτες στην πόλη. ΤΟΥ M. HULOT

Η πρώτη φορά που είδα τη λέξη «mangiamaccheroni» ήταν σε μια έκθεση φωτογραφίας με τίτλο «Italia a tavola» («Η Ιταλία στο τραπέζι») που αφορούσε την εξέλιξη του ιταλικού φαγητού από το 1860 έως το 1960, στο Museo Civico di Palazzo della Penna e Capella di San Severo της Περούτζια. Οι καρτ ποστάλ του 1900 που έδειχναν μακαρονοφάγους στους δρόμους της Νάπολης, λαϊκούς ανθρώπους κάθε ηλικίας που έτρωγαν μακαρόνια με τα χέρια, αμάσητα, ρουφώντας τα και αφήνοντάς τα να κυλήσουν στο λαρύγγι τους, κυριολεκτικά καταπίνοντάς τα, ήταν από τα πιο εντυπωσιακά εκθέματα στην κεντρική αίθουσα και από εκείνα που συγκέντρωναν τον περισσότερο κόσμο. Η υπάλληλος, που πάσχιζε να μας δώσει πληροφορίες στα αγγλικά, μας είχε πει ότι οι άνθρωποι στις επιχρωματισμένες φωτογραφίες «διαγωνίζονταν για το ποιος θα φάει τα πιο πολλά μακαρόνια πιο γρήγορα, πληρώνονταν κιόλας γι’ αυτό».

5

Μαρία Καραμανώφ: «Το μεγαλύτερο πλήγμα στο περιβάλλον το προκαλεί η ίδια η νομοθεσία» «Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ» ΜΕ ΤΗΝ ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ

06.11.25

LiFO 06.11.25

5

talkofthetown 6—12 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2025 Νο 874 Πείτε κάτι αριστερό… p To δικό μου Dick Palace p Νίκησε η κοινότητα, έχασε η αλαζονεία του ιδιοκτήτη p Αν νικήσει ο Μαμντάνι, θα αλλάξει η Νέα Υόρκη, ίσως και η Αμερική p

6

LiFO

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

Το ΠΑΣΟΚ και οι χαμένες ευκαιρίες Το ΠΑΣΟΚ φαίνεται να χάνει το πολιτικό του momentum λόγω ασαφούς ταυτότητας, εσωτερικών αντιθέσεων και αμφιλεγόμενων επιλογών, όπως η επιστροφή προσώπων από το παλιό κομματικό κατεστημένο.

απ ό τh βασιλ ικη σιουτη

Όλοι στο ΠΑΣΟΚ θυμούνται την τελευταία παρέμβαση του Κώστα Σημίτη στην επετειακή εκδήλωση για τα 50 χρόνια του κόμματος, τον περσινό Σεπτέμβριο, όταν, αναφερόμενος στη δεδομένη πολιτική συγκυρία, επισήμανε ότι «ήταν μια ευκαιρία» και ότι «οι ευκαιρίες δεν είναι άπειρες». Πράγματι, πέρσι τέτοια εποχή το ΠΑΣΟΚ είχε μια μεγάλη ευκαιρία να ανακάμψει, όπως δεν είχε ποτέ την προηγούμενη δεκαετία, καθώς οι συνθήκες ήταν εξαιρετικά ευνοϊκές γι’ αυτό. Η Νέα Δημοκρατία έδειχνε εγκλωβισμένη στο ποσοστό των ευρωεκλογών και ο ΣΥΡΙΖΑ είχε μπει σε τροχιά αυτοδιάλυσης. Όλοι περίμεναν από το ΠΑΣΟΚ να καλύψει το κενό της αντιπολίτευσης και να προσφέρει, αν όχι ένα «όραμα», τουλάχιστον μια διέξοδο. Η δημοσκόπηση της MRB, πέρσι τον Οκτώβριο, κατέγραφε το ΠΑΣΟΚ στην εκτίμηση ψήφου στο 18,2%, ενώ σήμερα το καταγράφει στο 13%. Η πτώση είναι αρκετά μεγάλη για να αγνοηθεί. Τι ήταν αυτό που είχε φουσκώσει τα πανιά του πέρσι και τι πήγε λάθος στη συνέχεια; Ο πολιτικός πολιτισμός που επέδειξε το ΠΑΣΟΚ στη διαδικασία εκλογής της ηγεσίας του, σε αντίθεση με την πολεμική κατάσταση και τη γελοιοποίηση της αντίστοιχης διαδικασίας στον ΣΥΡΙΖΑ, ήταν ένας από τους βασικούς λόγους που πήρε πόντους. Ο Νίκος Ανδρουλάκης μπορεί να επανεξελέγη με ένα όχι πολύ μεγάλο ποσοστό, αλλά η ανάδειξη στελεχών όπως ο Παύλος Γερουλάνος και η Άννα Διαμαντοπούλου ήταν επαρκής λόγος για να κρατήσει το ΠΑΣΟΚ κοντά του και όσους είχαν μια διαφορετική οπτική. Το ΠΑΣΟΚ βγήκε από τη διαδικασία εκείνη ενισχυμένο, με μια υπόσχεση σύνθεσης και ενότητας, προκειμένου να μπορέσει να κάνει ένα μεγαλύτερο βήμα μπροστά. Τελικά, όμως, τίποτε από αυτά δεν έγινε. Ο Ν. Ανδρουλάκης δεν έπεισε τους συντρόφους του ότι εννοούσε πραγματικά τη σύνθεση. Σήμερα, παρασκηνιακά τουλάχιστον, εξακολουθούν στο ΠΑΣΟΚ να του ασκούν κριτική ότι «διοικεί με τους φίλους του». Ο Χάρης Δούκας τον αμφισβητεί από την επόμενη μέρα, αλλά το τελευταίο διάστημα σχεδόν τον προκαλεί ανοιχτά, εκφράζοντας δημόσια τη διαφορετική προσωπική του γραμμή, εκτιμώντας προφανώς ότι έχει την ισχύ να το κάνει. Η Άννα Διαμαντοπούλου λέει κι αυτή δημόσια ότι η εικόνα του προέδρου του ΠΑΣΟΚ έχει κάποια θέματα και ο Παύλος Γερουλάνος προσπαθεί να είναι θεσμικός, αλλά δεν κρύβει την απογοήτευσή του για την ευκαιρία που χάνεται. Το ΠΑΣΟΚ μετά την επανεκλογή του προέδρου του ανέπτυξε κάποιες προγραμματικές θέσεις, αλλά δεν φρόντισε να αποκτήσει μια σαφή πολιτική ταυτότητα. Σε πολλά θέματα μοιάζει να έχει θολό στίγμα (ιδιωτικά ΑΕΙ, μεταναστευτικό, ασφάλεια, βέτο, ελληνοτουρκικά κ.ά.), με αποτέλεσμα οι πολίτες να μην αντιλαμβάνονται ακριβώς ποιες είναι οι θέσεις του και αν διαφοροποιείται και πώς από την κυβέρνηση ή από τον ΣΥΡΙΖΑ. Δεν είναι καθόλου σαφές επίσης σε ποιους ψηφοφόρους απευθύνεται. Σε αυτούς που έφυγαν όταν η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ έφερε το πρώτο μνημόνιο; Σε αυτούς που ψήφισαν τον Κυριάκο Μητσοτάκη το 2019 και το 2023; Σε αυτούς που έχουν μείνει ανέστιοι; Η τοποθέτηση του προέδρου του στη συνεδρίαση της Πολιτικής Γραμματείας της Κεντρικής Οργανωτικής Επιτροπής Συνεδρίου τη Δευτέρα ήταν σαν να μιλούσε αποκλειστικά σε όσους δεν έφυγαν ποτέ από το ΠΑΣΟΚ. Είπε ότι είναι προτεραιότητά του το ΠΑΣΟΚ να μην απολογηθεί ξανά για κανέναν. Θα προτείνει και θα επιτίθεται χωρίς απολογία, όπως δήλωσε, αναφέροντας πως αυτό είναι μονόδρομος.

06.11.25

LiFO 06.11.25

7

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

α πό τh βα σι λι κη σ ιου τη

Είναι προφανές ότι το ΠΑΣΟΚ, που ούτε αυτό έχει κάνει την ουσιαστική αυτοκριτική του όλα αυτά τα χρόνια απέναντι στους ψηφοφόρους που το εγκατέλειψαν, αδυνατεί να δώσει τις απαντήσεις για τις αιτίες της συρρίκνωσής του. Πώς ένα κόμμα του 45% κάποτε έφτασε να παλεύει σήμερα για να ξεκολλήσει το ποσοστό του από το 12%-13%; Γιατί πολλοί ψηφοφόροι του το 2012 και το 2015 πήγαν στον Αλέξη Τσίπρα και ποιοι ήταν αυτοί; Γιατί άλλοι ψηφοφόροι του –και ποιοι;– πήγαν το 2019 και το 2023 στον Κυριάκο Μητσοτάκη; Ποιους θέλει να φέρει πίσω και πώς σκοπεύει (αν θέλει τελικά) να το κάνει; Απαντήσεις για όλα αυτά, που είναι απαραίτητα για τη χάραξη της στρατηγικής του, δεν δίνονται. Η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ μιλάει για αμφίπλευρη διεύρυνση, όταν δεν έχει αναλύσει ακόμα τα αίτια της συρρίκνωσης, με απώλειες από δεξιά και από αριστερά. Διότι ο κόσμος που θέλει να προσελκύσει ήταν κάποτε ψηφοφόροι του ΠΑΣΟΚ και φαίνεται να μην έχει ιδέα για το πώς θα μπορέσει να τους φέρει πίσω. Διευκολύνει άραγε η στάση «δεν θα απολογηθούμε ξανά για τίποτα»; Αν νομίζουν ότι η απάντηση είναι θετική, τότε πώς πιστεύουν ότι θα έρθουν πίσω όλοι αυτοί που έφυγαν για συγκεκριμένους λόγους – για τους οποίους το ΠΑΣΟΚ δεν σκοπεύει να απολογηθεί; Μήπως, τελικά, επειδή στην πραγματικότητα δεν απολογήθηκε ποτέ, δεν καταφέρνει να επανέλθει;

talkofthetown

Η ΑΠΟΛΕΣΘΕΙΣΑ (ΛΑΪΚΗ) ΨΥΧΗ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ

8

LiFO

Το ΠΑΣΟΚ με τα μνημόνια, στην εποχή της διαχείρισης της κρίσης, έχασε τη λαϊκή ψυχή του. Μπορεί να τη βρει ξανά; Για την ώρα δεν υπάρχουν τέτοιες ενδείξεις. Τον περασμένο Μάρτιο, όταν ξέσπασε το κίνημα των Τεμπών, το ΠΑΣΟΚ στάθηκε πολύ αμήχανα απέναντί του. Το αποτέλεσμα ήταν να μην καταφέρει να το αφουγκραστεί εγκαίρως, δίνοντας τη δυνατότητα στο κόμμα της Ζωής Κωνσταντοπούλου να το εκφράσει πολιτικά με τον δικό της τρόπο και να εισπράξει τη λαϊκή επιδοκιμασία, με την κοινή γνώμη να την ανεβάζει στη δεύτερη θέση στις δημοσκοπήσεις. Αυτό ήταν ένα ορόσημο και για τη νέα πορεία του ΠΑΣΟΚ, το οποίο την καθόρισε στη συνέχεια και συνέβαλε στο ξεφούσκωμα των δημοσκοπικών ποσοστών που είχε ξεκινήσει λίγο νωρίτερα, με τα θολά μηνύματα που εξέπεμπε για το θέμα των εκλογικών και μετεκλογικών συνεργασιών. Με δεδομένο ότι το ΠΑΣΟΚ δεν έχει ξαναβρεί τη λαϊκή ψυχή του, έχει άραγε ενισχύσει μήπως το εκσυγχρονιστικό του προφίλ ή αυτό της λεγόμενης «κυβερνησιμότητας»; Ούτε αυτό συνέβη. Ο Ν. Ανδρουλάκης ανέδειξε αρκετά νέα στελέχη που προηγουμένως ήταν άγνωστα, με τα οποία στελέχωσε το επιτελείο του, αλλά οι αδυναμίες, οι αστοχίες και οι αποτυχίες είναι πολλές. Μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα ήταν η επιμονή του στις τελευταίες ευρωεκλογές να βάλει στο ψηφοδέλτιο του ΠΑΣΟΚ έναν (με εντελώς αμελητέα παρουσία) ευρωβουλευτή της ΝΔ, όπως ήταν ο Θοδωρής Ζαγοράκης· η ανάδειξη σε πολιτικές θέσεις ευθύνης βουλευτών που εξελέγησαν με το ψηφοδέλτιο του ΣΥΡΙΖΑ, χωρίς να διαθέτουν πολιτικό λόγο, όπως η Ράνια Θρασκιά· το γεγονός ότι ο καθηγητής που είχε επιλέξει ως διπλωματικό σύμβουλό του, ο Σωτήρης Σέρμπος, βρέθηκε να είναι ο διπλωματικός σύμβουλος του Κυριάκου Μητσοτάκη. Πριν από λίγες μέρες ανακοίνωσε ως διευθυντή του γραφείου του κάποιον για τον οποίο τα ΜΜΕ ανακάλυψαν ότι είχε κάνει μερικές αναρτήσεις υπέρ του Κυριάκου Μητσοτάκη κατά τα πρώτα χρόνια της κυβερνητικής θητείας του και, μετά τα δημοσιεύματα αυτά, έσπευσε να τον παύσει. Είναι αυτοί χειρισμοί που δείχνουν πολιτικό ηγέτη έτοιμο να γίνει πρωθυπουργός της χώρας; Και ποια είναι τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ που θα μπορούσαν να αναλάβουν τα υπουργεία Εξωτερικών και Οικονομικών; Πρόκειται για δύο υπουργεία πολύ κρίσιμα, δεδομένου ότι η χώρα αντιμετωπίζει μια μόνιμη τουρκική απειλή και διαθέτει ακόμα ένα μεγάλο χρέος και μια εύθραυστη οικονομία. Τα θέματα εξωτερικής πολιτικής τα έχει αναθέσει στον Δημήτρη Μάντζο, ο οποίος, παρά τη μεγάλη στήριξη που του παρέχει, δεν έχει πείσει ότι μπορεί να ανταποκριθεί σε αυτόν τον απαιτητικό ρόλο. Όσο για τα οικονομικά θέματα, εκεί τα πράγματα είναι ακόμα πιο ασαφή ως προς το ποια είναι η φωνή του ΠΑΣΟΚ. Το βέτο, για την κατάργηση του οποίου πιέζει εντόνως η Γερμανία, ήταν άλλο ένα θέμα που δίχασε το εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ, χωρίς να βγει προς τα έξω. Σε πρόσφατη νέα έκθεση που ήρθε στην Ευρωβουλή, η οποία περιείχε προτάσεις για την κατάργησή του και πέρασε με οριακή πλειοψηφία, οι ευρωβουλευτές του ΠΑΣΟΚ επέλεξαν την αποχή, ενώ και οι ευρωβουλευτές της ΝΔ και εκείνοι του ΣΥΡΙΖΑ την καταψήφισαν, καθώς δεν υπήρχαν εγγυήσεις για τις μικρές χώρες όπως η Ελλάδα. Το ΠΑΣΟΚ αρχικά δεν έβγαλε καμία ανακοίνωση για να ενημερώσει τι ψήφισε, αλλά έπειτα από δύο αρνητικά δημοσιεύματα εξέδωσε δελτίο Τύπου με το οποίο αναδείκνυε το γεγονός ότι οι ευρωβουλευτές του καταψήφισαν μία συγκεκριμένη παράγραφο για το βέτο (ενώ υπήρχαν και άλλες), αποσιωπώντας ότι στην τελική ψηφοφορία επέλεξαν την αποχή και όχι την καταψήφιση. Στη στάση

αυτή άσκησε αυστηρή κριτική ο Χάρης Δούκας με το κείμενο των έξι προτάσεων που έδωσε στη δημοσιότητα: «Επισημαίνω ότι σοβαρά θέματα, όπως η ψηφοφορία στο Ευρωκοινοβούλιο για άρση του βέτο στα θέματα εξωτερικής πολιτικής, πρέπει να συζητούνται και να αποφασίζονται στα συλλογικά όργανα. Η αποχή που τελικά αποφασίστηκε δεν μπορεί να είναι λύση», ανέφερε. Και για να γίνουν τα πράγματα ακόμα χειρότερα, βάσει του νόμου του Μέρφι, ο Ν. Ανδρουλάκης όρισε ως επικεφαλής της επιτροπής για την κατάρτιση των ψηφοδελτίων ένα πρόσωπο από το πολύ παλιό και σκοτεινό παρελθόν του ΠΑΣΟΚ, τον 81χρονο Πέτρο Λάμπρου, ο οποίος υπήρξε διοικητής της ΑΤΕ και διευθύνων σύμβουλος στον ΟΤΕ, όταν ήταν ακόμα κρατικός. Πρόκειται για ένα πρόσωπο που στα χρόνια του παντοδύναμου ΠΑΣΟΚ είχε επιλέξει να μην είναι στην κεντρική πολιτική σκηνή αλλά σε θέσεις με μεγάλη ισχύ και πολύ δημόσιο χρήμα, καταφέρνοντας να επιβιώσει με όλα τα συστήματα. Κατά την περίοδο της χρηματιστηριακής φούσκας του 1999, όταν ήταν διοικητής της ΑΤΕ, είχε κατηγορηθεί ότι συντόνιζε τις κυβερνητικές παρεμβάσεις για να στηρίξει το Χρηματιστήριο, ενώ είχε παραπεμφθεί και σε δίκη με την κατηγορία της «απιστίας κατ’ εξακολούθηση» για τη χορήγηση δανείων 190 εκατομμυρίων ευρώ σε εταιρεία που βρισκόταν σε δυσμενή χρηματοοικονομική κατάσταση. Για την υπόθεση εκείνη είχε καταδικαστεί πρωτόδικα σε φυλάκιση τριών ετών, αλλά στη συνέχεια, το 2008, αθωώθηκε από το Τριμελές Εφετείο Αθηνών, το οποίο έκανε δεκτή την πρόταση τού τότε εισαγγελέα Εφετών, Ισίδωρου Ντογιάκου, ο οποίος είχε ζητήσει την απαλλαγή όλων των κατηγορουμένων. Σύμφωνα με δημοσιεύματα παλαιότερων εποχών, ο Π. Λάμπρου ήταν ένα από τα ισχυρότερα στελέχη του μηχανισμού του ΠΑΣΟΚ και «ο άνθρωπος που κρατούσε στα χέρια του το ταμείο του κόμματος». Η περίοδος της θητείας του στην Αγροτική Τράπεζα έχει σημαδευτεί από την κριτική για υπέρμετρο δανεισμό – τόσο προς αγροτικούς συνεταιρισμούς όσο και προς τα πολιτικά κόμματα του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ. Σε αυτό το πρόσωπο, από το μακρινό παρελθόν του βαθέος ΠΑΣΟΚ, ανέθεσε ο Ν. Ανδρουλάκης να είναι επικεφαλής της επιτροπής για τα ψηφοδέλτια. Οι συμβολισμοί είναι προφανείς, αλλά σε ποιους θέλει άραγε να στείλει μήνυμα με αυτές τις επιλογές του ο Ν. Ανδρουλάκης;

ΕΝΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΟΥ Ο ΚΑΘΕΝΑΣ ΒΛΕΠΕΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ Η συνεδρίαση της Πολιτικής Γραμματείας τη Δευτέρα πραγματοποιήθηκε για να συζητήσουν την ημερομηνία διεξαγωγής του συνεδρίου αλλά και τη στρατηγική του ΠΑΣΟΚ. Για το συνέδριο, ανακοινώθηκε από τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ ότι θα πραγματοποιηθεί το πρώτο τρίμηνο του 2026, χωρίς όμως να ορίσει συγκεκριμένη ημερομηνία. Για τη στρατηγική δεν ειπώθηκαν πολλά. Καθένα από τα κορυφαία στελέχη του ΠΑΣΟΚ θέλει διαφορετικά πράγματα από το επικείμενο συνέδριο. Ο Ν. Ανδρουλάκης είπε ότι «δεν θα είναι συνέδριο συσχετισμών» αλλά «βατήρας για τη μάχη των εθνικών εκλογών». Ο Χάρης Δούκας, που απουσίαζε στη Βραζιλία για ένα συνέδριο για την κλιματική κρίση και μετέφερε γραπτώς τις προτάσεις του, επιμένει πως το συνέδριο πρέπει να πάρει απόφαση που θα δεσμεύει την ηγεσία του κόμματος ότι δεν θα υπάρξει μετεκλογική συνεργασία με τη ΝΔ. Η Άννα Διαμαντοπούλου θέλει να προκύψει μια καθαρή γραμμή στο συνέδριο «ώστε να μη γίνει κόμμα διαμαρτυρίας» και υποστηρίζει πως το ΠΑΣΟΚ χρειάζεται ένα κεντρικό αφήγημα και μια ισχυρή ηγετική ομάδα δίπλα στον πρόεδρό του. Ο Παύλος Γερουλάνος αποκλείει τη συνεργασία με τη ΝΔ, αλλά προτείνει μια αμφίπλευρη διεύρυνση κι ένα «ανοιχτό συνέδριο ουσίας» με «κάλεσμα σε κάθε προοδευτικό Έλληνα, από την αριστερά και το κέντρο μέχρι τις παρυφές της δεξιάς και τους απογοητευμένους προοδευτικούς ψηφοφόρους Μητσοτάκη». Για τον Ν. Ανδρουλάκη, όπως προέκυψε και από όσα είπε στη συνεδρίαση της Πολιτικής Γραμματείας, το βασικό πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ είναι οι αποκλίσεις από την κεντρική γραμμή, οι οποίες θεωρεί ότι είναι αυτές που θολώνουν το μήνυμα στην κοινωνία. Γι’ αυτό και ζήτησε «να σταματήσουμε να πυροβολούμε τα πόδια μας χωρίς λόγο». Ο ίδιος εμφανίζεται πεπεισμένος ότι, ενώ πέρσι υπήρχε ένα κλίμα ανάτασης, οι διαφορετικές φωνές που εκφράστηκαν στη συνέχεια και παρερμηνεύτηκαν από τα ισχυρά «ηχεία» της ΝΔ ήταν η αιτία της κάμψης που αποτυπώνεται και στις δημοσκοπήσεις. Το ερώτημα τώρα είναι το εξής: θα έχει το ΠΑΣΟΚ άλλη μία ευκαιρία ή το momentum χάθηκε οριστικά; Οι αντικειμενικές ευνοϊκές συνθήκες εξακολουθούν να υπάρχουν, οι υποκειμενικές είναι ζητούμενες, αλλά οι κινήσεις νέων –ή και παλιών– παικτών ενδέχεται να ανατρέψουν πλήρως τις παρούσες συνθήκες το επόμενο διάστημα.

Το ΠΑΣΟΚ με τα μνημόνια, στην εποχή της διαχείρισης της κρίσης, έχασε τη λαϊκή ψυχή του. Μπορεί να τη βρει ξανά; Για την ώρα δεν υπάρχουν τέτοιες ενδείξεις.

06.11.25

LiFO 06.11.25

9

AKΡΟΒΑΤΩΝΤΑΣ

ΠΟ(Ρ)ΝΟΓΡΑΦΙΑ*

Πείτε κάτι αριστερό…

To δικό μου Dick Palace

Ο δημόσιος διάλογος στη χώρα μας κινείται κυρίως στη λογική της παραπολιτικής και του κουτσομπολιού. Πότε θα προχωρήσει στην παραγωγή πολιτικής;

από τον γιάννη π αν τελά κη

talkofthetown

Πόσες χιλιάδες λέξεις ξοδεύτηκαν για την κηδεία του Σαββόπουλου και για το αν έκαναν καλά ή όχι κάποιοι πολιτικοί αρχηγοί της αριστεράς που δεν πήγαν· πόσες λέξεις έλειψαν από τον δημόσιο διάλογο που θα αναδείκνυαν ουσιαστικές προτάσεις;

10

LiFO

Π

ροσπάθησα να παρακολουθήσω όσο ήταν δυνατό την προεκλογική καμπάνια του Ζοράν Μαμντάνι για τον δήμο της Νέας Υόρκης – όταν γράφονταν αυτές οι γραμμές δεν είχε ολοκληρωθεί η διαδικασία των εκλογών ώστε να έχει βγει το αποτέλεσμα· όταν δημοσιευτούν, ευχή μου είναι να έχει εκλεγεί ήδη δήμαρχος μιας από τις πιο σημαντικές, από πολλές απόψεις, πόλεις του κόσμου. Ακόμα, όμως, κι αν δεν έχει εκλεγεί, έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον η περίπτωσή του. Σε ολόκληρη την προεκλογική του πορεία ο Μαμντάνι μίλησε πολιτικά και κυρίως με έναν συγκροτημένο και αρκετά ρεαλιστικό αριστερό πολιτικό λόγο, ο οποίος δεν τρόμαξε μόνο τον Τραμπ, ο οποίος μίλησε για έναν «33χρονο κομμουνιστή που δεν γνωρίζει απολύτως τίποτα», δήλωσε ότι αν εκλεγεί αυτός, θα κόψει τη χρηματοδότηση της πόλης, και έφτασε, μάλιστα, στο σημείο να τον απειλήσει ότι θα του αφαιρέσει την αμερικανική υπηκοότητα! Ανάλογο φόβο έδειξαν και κάποια κορυφαία στελέχη του Δημοκρατικού Κόμματος (στο οποίο ανήκει ο Μαμντάνι, κερδίζοντας απρόσμενα, με μεγάλη άνεση, την εσωκομματική κούρσα για την υποψηφιότητα) αλλά και αρκετοί δισεκατομμυριούχοι, οι οποίοι δαπάνησαν τεράστια ποσά προεκλογικά για να μην εκλεγεί ο Μαμντάνι. Κάποιες πληροφορίες τα ανεβάζουν στα 22 δισ. δολάρια! Αυτό το τελευταίο αποτελεί σίγουρα μια ωμή παρέμβαση στην πολιτική, αυτό που θα λέγαμε στη χώρα μας «παρέμβαση από εξωθεσμικές εξουσίες», αλλά παράλληλα είναι λογικό και αναμενόμενο από την πλευρά των υπερ-πλουσίων να μη θέλουν για δήμαρχο της Νέας Υόρκης κάποιον που λέει όσα λέει ο Μαμντάνι. Τι λέει δηλαδή; Ο Μαμντάνι υποσχέθηκε μερικά πράγματα τα οποία έλεγαν και οι Ευρωπαίοι σοσιαλδημοκράτες και σοσιαλιστές τη δεκαετία του ’80 και για λίγα χρόνια αργότερα, μέχρι να κερδίσουν την εξουσία σε πολλές χώρες και μετά να οδηγηθούν σε μια μεγάλη πολιτική μετάλλαξη, αυτή που ο Ντιντιέ Εριμπόν περιέγραψε με λίγες σοφές λέξεις: «Βάλθηκαν να διαγράψουν καθετί αριστερό από την αριστερά». Αλλά αυτή η υπόθεση αποτελεί μια διαφορετική, μεγάλη ιστορία. Ας επιστρέψουμε στον Μαμντάνι. Υποσχέθηκε προεκλογικά ένα πρόγραμμα οικονομικής στήριξης των εργαζόμενων, σε μια από τις πιο ακριβές πόλεις του κόσμου, με πάγωμα και έλεγχο των ενοικίων, δημιουργία προσιτής κατοικίας, δωρεάν μετακίνηση με τα λεωφορεία, δημοτική φροντίδα για τα παιδιά, δημοτικά παντοπωλεία και –αυτό είναι το πιο σημαντικό– υψηλότερη φορολογία στους δισεκατομμυριούχους (αυτούς που τον πολέμησαν) και στις μεγάλες εταιρείες. Το τελευταίο, η φορολόγηση δηλαδή των υπερ-πλουσίων, συζητιέται πάλι τον τελευταίο καιρό και στην Ευρώπη, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Γαλλία, όπου ο οικονομολόγος Γκαμπριέλ Ζουκμάν πρότεινε έναν φόρο 2% γι’ αυτούς, για να συναντήσει φυσικά την άρνηση του πλουσιότερου ανθρώπου της Γαλλίας, του Μπερνάρ Αρνό, ο οποίος είπε για τον Ζουκμάν ό,τι περίπου έχει πει και ο Τραμπ για τον Μαμντάνι: «Είναι ένας ακτιβιστής της άκρας αριστεράς και οι ιδέες του απειλούν να καταστρέψουν την οικονομία της χώρας»! Για την ιστορία –αφού η πρόταση Ζουκμάν που έφεραν οι σοσιαλιστές απορρίφθηκε πανηγυρικά από την πλειοψηφία της γαλλικής Βουλής– να σημειώσουμε ότι αφορούσε τη φορολόγηση του πλούτου άνω των 100 εκατ. ευρώ. Έχει ενδιαφέρον ότι τέτοιες ή ανάλογες συζητήσεις ουσίας απουσιάζουν από τη χώρα μας και από τον δημόσιο διάλογο που γίνεται – απουσιάζουν ακόμα και από τον λόγο των κεντρικών εκπροσώπων κομμάτων που αυτοπροσδιορίζονται ως αριστερά και ήταν στην εξουσία ή τη διεκδικούν πάλι. Μοιάζει να αντιμετωπίζουν τέτοιες προτάσεις φοβικά, ανησυχώντας ότι θα κατηγορηθούν ως κομμουνιστές ή εκπρόσωποι της άκρας αριστεράς. Δείχνουν μια δειλία απέναντι στις ακραία φιλελεύθερες πολιτικές με αρκετές δόσεις λαϊκισμού που εφαρμόζει η κυβέρνηση και μοιάζει να μη θέλουν να μιλήσουν και λίγο αριστερά· να αναφερθούν σε συγκροτημένες εναλλακτικές προτάσεις που θα σταθούν απέναντι σε αυτές της κυβέρνησης, όπως αυτές της φορολόγησης των υπερ-πλουσίων ή σε ουσιαστικές παρεμβάσεις σχετικά με τις κοινωνικές κατοικίες. Αν παρατηρήσει κανείς τον δημόσιο διάλογο που διεξάγεται στη χώρα μας, θα διαπιστώσει ότι κινείται περισσότερο στη λογική της παραπολιτικής και ενός είδους πολιτικού κουτσομπολιού, παρά σ’ εκείνη της πολιτικής αυτής καθαυτήν. Πόσες χιλιάδες λέξεις ξοδεύτηκαν για την κηδεία του Σαββόπουλου και για το αν έκαναν καλά ή όχι κάποιοι πολιτικοί αρχηγοί της αριστεράς που δεν πήγαν· πόσες λέξεις έλειψαν από τον δημόσιο διάλογο που θα αναδείκνυαν ουσιαστικές προτάσεις οι οποίες αφορούν την ευρύτερη κοινωνία που τις έχει ανάγκη; Πότε θα σταματήσουν άραγε να σέρνονται πίσω από την επικοινωνία και θα προχωρήσουν στην παραγωγή πολιτικής;

Δεν θέλω σχέση, δεν θέλω ξεπέτα, ούτε να συναντήσω άλλους γνωστούς μου στο Tinder.

απ ό τ ην ερωφι λ η κ ο κ καλ η

Τελεία και παύλα, όσο κι αν τα κλισέ τύπου «παίξ’ το δύσκολη» ή «πάρ’ της τον αέρα» καμιά φορά ισχύουν, το γκόστινγκ είναι ντεκαυλέ.

* Ιστορίες για τον εξευγενισμό της πόλης και της επιθυμίας.

Η

τεχνολογία μάς προσφέρει τα πάντα στα dating apps: φωτογραφίες, βιογραφικό, απόσταση, γούστα και δωρεάν συνδρομές, κλέβοντάς μας το πιο «ακριβό» και αναντικατάστατο εργαλείο, το τζίναμα, το κριτήριο. Βασιζόμαστε σε facts, στατιστικές, αλγόριθμους, κοινούς φίλους, προσεκτικά επιλεγμένα «δολώματα», ακόμα και σε ζώδια, πιστεύοντας ότι είναι εργαλεία υπό τον έλεγχό μας, ενώ μάλλον εμείς είμαστε ευκολόπιστα πελατάκια τους, αφού μας καθοδηγούν ολοκληρωτικά. Το ένα μου χέρι κυλάει νευρικά στην οθόνη προς τα αριστερά –swipe left ξανά και ξανά–, το άλλο μου χέρι κρατάει ένα cinnamon haze. Στα ηχεία, μια θυμωμένη προδομένη μιλένιαλ, η Λίλι Άλεν, τα χώνει στον πρώην άντρα της. Έχω την καλύτερη συντροφιά κατά τη διάρκεια τσατ και ανταλλαγής φωτογραφιών με άγνωστους hot και cute άντρες της Gen Z. Δεν μπήκα στη διαδικασία να ματσάρω με τους μιλένιαλ. Δεν τους εμπιστεύομαι, γιατί μεγαλώσαμε μαζί και τους ξέρω πια τόσο καλά που θα ήταν σχεδόν «αυτοτραυματισμός». Φοράω το στέμμα της βασίλισσας του gen blend, κανονίζω ραντεβού, αναλύω βίτσια και φετίχ, γκοστάρω, μπλοκάρω, ποζάρω, εξηγώ τι σημαίνει τρανς γενικά, τι σημαίνει τρανς ειδικά, και καταλήγω πιο κουρασμένη και πιο ξενερωμένη απ' ό,τι την τελευταία φορά που πήγα σε γάμο στρέιτ φίλων μου. Η μόνη μου παρηγοριά, ότι σε όλες τις φωτό ήμουν εγώ και ήμουν fabulous. Έτσι δεν έχω και το άγχος του expose. Εκπαιδευμένη σε άλλες μεθόδους, σε γνωριμίες δρόμου, γνωριμίες σε μπαρ και αφτεράδικα, στα επείγοντα νοσοκομείων, στα 24ωρα περίπτερα, σε κρυφά ραντεβού και πάντα σε ετοιμότητα να ρωτήσω τον εκάστοτε υποψήφιο εραστή: «Θέλεις να σε δω σαν κρέας;». Όλοι μα όλοι απάντησαν «όχι», σχεδόν θιγμένοι που σκέφτηκα τόσο κυνικά τη μεταξύ μας συναναστροφή. Προκειμένου να τους απαλλάξω από τις «ευθύνες» που μπορεί να τους έχει προσδώσει το alpha male syndrome, τους το απλοποιώ. Τα στατιστικά της Call her daddy, aka Alex Cooper, διαφημίζοντας τη συνδρομητική υπηρεσία του Tinder, λένε πως κάθε τρία δευτερόλεπτα προκύπτει μια νέα σχέση ανάμεσα σε συνδρομητές. Ίσως να φταίει το ότι προτίμησα την τζάμπα εκδοχή, ίσως τα τρία δευτερόλεπτα είναι το timing για τις καλές πελάτισσες και για εμάς τις τζαμπατζούδες το timing είναι μια αιωνιότητα και μια μέρα. Γιατί και το δωρεάν είναι ταξικό. Άλλο ένα μάθημα ζωής που πήρα ως μιλένιαλ καταδικασμένη σε αυτή τη μεταβατική κατάσταση φλερτ με άντρες της Gen Z. Δεν θέλω σχέση, δεν θέλω ξεπέτα, δεν θέλω γείτονα για γκόμενο, δεν θέλω stepson, δεν θέλω να συναντήσω άλλους γνωστούς μου στο Tinder. Έχω χτίσει το προσωπικό μου Dick Palace και δεν εμπιστεύτηκα ποτέ τις μονογαμικές σχέσεις. Ήθελα όμως να έχω προσωπική γνώμη για το πώς και γιατί ένα dating app έχει καθορίσει την επικοινωνία, το επίπεδο λόγου και τον καταναλωτισμό της καύλας. Απαντήθηκαν πολλές απορίες μου για το γκόστινγκ. Μέχρι τώρα έχω κρατήσει τον χρυσό κανόνα που μου έμαθε η ζωή την προ dating apps εποχή, όταν ο κόσμος ντρεπόταν να παραδεχτεί ότι ψάχνει cyber sex και όλοι ήταν πρόθυμοι να ξεσπιτωθούν, να το σκάσουν νωρίτερα από τη δουλειά, να διανύσουν μια απόσταση άνω των 15 λεπτών και να πηδηχτούν. Έμαθα, λοιπόν, ότι αρκεί μια φορά, μια μόνο φορά που ένα μήνυμα ή μια κλήση θα μείνουν αναπάντητα. Και αυτός ο κανόνας με προστάτευσε από αυτήν την πικρόχολη εμπειρία του «εραστή-φάντασμα» που πλέον είναι ο κανόνας. Στην προηγούμενη φάση δεν προλαβαίναμε να πηδηχτούμε, τώρα δεν προλαβαίνουμε καν να απαντήσουμε. Το ντελίβερι πρόλαβε το μαγείρεμα, το Tinder πρόλαβε την καλή χημεία, το chatGPT απαντά νωρίτερα από όλα τα φιλαράκια. Και μη μου λέτε πως όποιος θέλει στέλνει· αν είχαμε τόσο απλή και καλή σχέση με τα «θέλω» μας δεν θα είχαμε αυτές τις σχέσεις, αυτές τις οικογένειες και αυτές τις δουλειές. Τελεία και παύλα, όσο κι αν τα κλισέ τύπου «παίξ’ το δύσκολη» ή «πάρ’ της τον αέρα» καμιά φορά ισχύουν, το γκόστινγκ είναι ντεκαυλέ. Και αν υποπτευθώ ότι υπέπεσα στο ατόπημα να απολαύσω έστω και λίγο μια τόσο ντεκαυλέ συμπεριφορά όπως είναι το γκόστινγκ, καλώ επειγόντως τον Γορίλα στο Dick Palace της Κυψέλης, όχι γιατί ξέρει πώς να σβήσει τα φώτα του Tinder, αλλά κυρίως γιατί ξέρει πώς να τα αλλάξει.

06.11.25

LiFO 06.11.25

11

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ

TALKING POINTS

Νίκησε η κοινότητα, έχασε η αλαζονεία του ιδιοκτήτη

α πό τον ν ι κόλα σ ε βασ τάκη

talkofthetown

Ο Μαμντάνι δεν είναι «κομμουνιστής» παρά μόνο στην παρανοϊκή φαντασία των τραμπικών. Πολιτεύτηκε όμως επιμόνως για τα κοινά, για τους αφανείς, για τα συλλογικά αγαθά και για τις δημόσιες και προνοιακές υπηρεσίες.

12

LiFO

Δ

Για τη νίκη του Ζοράν Μαμντάνι, και γιατί μας αφορά.

εν θα είναι εύκολο το έργο του νέου δημάρχου της Νέας Υόρκης. Ήρθε σαν ενσάρκωση και φανέρωση μιας νέας αντίληψης για την πόλη, για τους λησμονημένους/-ες και τα γενναιόδωρα δημοκρατικά συναισθήματα. Έχει από την πρώτη στιγμή –και τώρα περισσότερο– «απέναντί του» τον ίδιο τον Αμερικανό Πρόεδρο και έναν ποικιλώνυμο θίασο συντηρητικών συμφερόντων: δεινοσαυρικούς δημοκράτες, κόσμο πρόθυμο να πιστέψει σε έναν μουσουλμανικό ή σοσιαλιστικό κίνδυνο, τα ερείσματα και τις τρικλοποδιές των δισεκατομμυριούχων ολιγαρχών. Τεράστιες ιδιοτέλειες και δυσθεώρητες εμμονές που αφορούν, άλλωστε, την πιο πλούσια καπιταλιστική μητρόπολη των ΗΠΑ. Παίζονται πολλά και ο νέος δήμαρχος θα κινηθεί σε περιβάλλοντα άπειρων παγίδων. Αυτή η νίκη, όμως, πρέπει να αξιολογηθεί και ως ένα γεγονός ηθικής ανατροπής. Γιατί; Επειδή συμβαίνει μέσα στην αποχαλίνωση της «εποχής των αρπακτικών», ανοίγοντας χώρο φιλοξενίας για αξίες και αρχές που έχουν βρεθεί σε άμυνα: την καλοσύνη, την υπεράσπιση των αδύναμων, την αλληλεγγύη και όχι τον ανταγωνισμό μεταξύ κοινοτήτων. Ιδίως όμως έδωσε μια νέα έμφαση στο κοινωνικό ζήτημα, παρεμβαίνοντας και στην αξιολόγηση του τι είναι πιο σημαντικό στη ζωή. Εδώ νομίζω πως ο Μαμντάνι προχώρησε πολύ πιο μακριά από έναν, έστω προοδευτικό, φιλελεύθερο λόγο: είδε τη Νέα Υόρκη όχι από τη σκοπιά των εύπορων μεσαίων τάξεων –αυτό είναι το βλέμμα τύπου Κουόμο, ο Δημοκρατικός των ελίτ– αλλά με τα μάτια των ξεχασμένων. Το είπε άλλωστε και ο ίδιος. Η νίκη του είναι νίκη εκείνων που «τόσο συχνά ξεχνιούνται από την πολιτική αυτής της πόλης». Έκανε αναφορά σε Σενεγαλέζους ταξιτζήδες, Ουζμπέκες νοσοκόμες, μάγειρες από το Τρινιντάντ. Μίλησε, φυσικά, για τους μουσουλμάνους αλλά και για τον εβραϊσμό της Νέας Υόρκης, απορρίπτοντας τις ισλαμοφοβικές και αντισημιτικές τερατογενέσεις. «Είτε είστε μετανάστης, είτε μέλος της τρανς κοινότητας, είτε μία από τις πολλές μαύρες γυναίκες που ο Τραμπ απέλυσε από ομοσπονδιακές θέσεις, είτε ανύπαντρη μητέρα που περιμένει να μειωθεί το κόστος των τροφίμων, είτε οποιοσδήποτε άλλος με την πλάτη στον τοίχο, ο αγώνας σας είναι και δικός μας». Η πολιτική ανατροπή για την οποία μίλησε ο Μπέρνι Σάντερς –ο Μαμντάνι τού οφείλει πολλά– είναι, λοιπόν, μια ανατροπή ηθικού κώδικα και βλέμματος. Οι παραδοσιακές ιεραρχικές, πλουτοκρατικές ή αφηρημένα κοσμοπολίτικες και ανώδυνα liberal σημασίες του νεοϋορκέζικου success story δεν είναι αυτές που δίνουν τον τόνο και κυριαρχούν. Ούτε καν μια ρητορική περί γνήσιας αξιοκρατίας απέναντι στα προνόμια. Στο παράδειγμα του Μαμντάνι απέκτησαν πολύ μεγαλύτερη ορατότητα και, αντικειμενικά, πολιτική σημασία οι κοινωνικοί κόσμοι της εργασίας, της ταπεινής καθημερινότητας και των απλών ανθρώπων. Έφερε στο φως τα υποκείμενα της κοινωνικής παραγωγής, όχι μόνο τον πολίτη ως καταναλωτή και χρήστη υπηρεσιών (μάλλον συνέδεσε αυτούς τους κόσμους με πολλά θαυμάσια παραδείγματα). Αυτό δεν σημαίνει πως όλα τα παραπάνω θα μετατραπούν και σε δημόσιες πολιτικές με ευκολία και δίχως μεγάλες συγκρούσεις. Είπαμε ότι το ράπισμα για τον τραμπισμό αλλά και τον προυχοντο-φιλελεύθερο ελιτισμό είναι σημαντικό. Τον Μαμντάνι τον περιμένουν στη γωνία για να τον κατηγορήσουν για ανεκτικότητα στο έγκλημα, οικονομικές ουτοπίες, αντισημιτικές εκτροπές. Για να τον απαξιώσουν επίσης ως επικοινωνιακό πυροτέχνημα μιας αριστερής δημαγωγίας. Για να τον αποξενώσουν από τους κατ’ επίφαση σοβαρούς και καινοτόμους θύλακες της αστικής ζωής, βλέποντάς τον ως «φερέφωνο μειονοτήτων» ή πιόνι του περιβόητου φαντάσματος του πολιτισμικού μαρξισμού. Επειδή ακούγονται και στη χώρα μας και αλλού ειρωνικά γέλια για τη σημασία που δόθηκε σε αυτή την περίπτωση (στο κάτω κάτω, λένε, τι μας αφορά και τι ξέρουμε εμείς από τα της Νέας Υόρκης;), η απάντηση είναι απλή: μας ενδιαφέρει η αλλαγή στην κατεύθυνση των πραγμάτων και των δημόσιων ιδεών. Διότι ο λόγος, τα σύμβολα και η παρουσία του Μαμντάνι αντιστρατεύονται την ιδεολογία της ταξικής υπεροχής, την αγνόηση των φτωχών, τον καπιταλιστικό μηδενισμό, την αυταρχική και οχυρωμένη ζωή όσων δεν βλέπουν έξω από τον ασφαλή και ευνοημένο τους περίγυρο. Με άλλα λόγια, το τοπικό, το «εκτός χώρας», το μακρινό, είναι επίσης δικό μας, ευρωπαϊκό και ελληνικό. Δίχως μεταφορές προτύπων ή μηχανιστικές συγκρίσεις, ζούμε σε έναν κόσμο με πολλά κοινά ερωτήματα και αγωνίες, ακόμα και αν διαφέρουν κατά πολύ οι εθνικές καταστάσεις, τα θεσμικά και κοινωνικά δεδομένα. Ο κόσμος που ψήφισε τον Μαμντάνι για δήμαρχο δεν είπε απλώς «ναι» σε μια μάχη κατά της ακριβής ζωής ή σε έναν αγώνα ορατότητας και δικαιοσύνης για τη μία ή την άλλη κοινότητα. Έδειξε πως τον αγγίζει μια ανθρώπινη κλίμακα ζωής όπου δεν θυσιάζονται όλα στο real estate, στον γιγαντισμό των εταιρειών και στις ιδεολογίες των «εκλεκτών και ξεχωριστών» (που στη συντριπτική τους πλειονότητα είναι κληρονόμοι και πολλαπλώς ευεργετημένοι από τη γέννησή τους). Μπορεί κανείς να παραβλέψει αυτό το γεγονός; Να παραγνωρίσει ότι στην καρδιά της μεγάλης οικονομικής μητρόπολης, εκατομμύρια κινητοποιήθηκαν για να δηλώσουν ότι το μέλλον τους δεν είναι ο τραμπισμός ούτε ένα ολιγαρχικό κονσόρτσιουμ, ότι προτιμούν έναν άνθρωπο που μιλά στο όνομα ενός εγκάρδιου δημοκρατικού σοσιαλισμού; Ποιος μπορεί να μη λάβει υπόψη του αυτήν τη νέα διάταξη συναισθημάτων και επιλογών που επιτρέπει, ξανά, την ελπίδα; Όσο κι αν προσπαθούν ορισμένοι σχολιαστές να εντάξουν τον Μαμντάνι σε κάποιο «άλλο άκρο» από τον Τραμπ (όπως έκαναν και με τους antifa, παρουσιάζοντάς τους ως το άλλο άκρο των νεοφασιστών και ρατσιστών), ο νικητής της Νέας Υόρκης είναι απλώς η ήρεμη δύναμη άρνησης όσων αντιπροσωπεύει ο Τραμπ. Η ριζική απόρριψη του λόγου της ανισότητας και της ρατσιστικής περιφρόνησης δεν είναι «άλλο άκρο». Εκτός αν σπεύσει κανείς να υιοθετήσει την αξιοθρήνητη σκέψη όσων ταυτίζουν τον αντιφασισμό με τον φασισμό και την αντίσταση στη βία με την πρωτογενή βία. Ο Μαμντάνι δεν είναι «κομμουνιστής» παρά μόνο στην παρανοϊκή φαντασία των τραμπικών. Πολιτεύτηκε όμως επιμόνως για τα κοινά, για τους αφανείς, για τα συλλογικά αγαθά και για τις δημόσιες και προνοιακές υπηρεσίες. Και με αυτή την έννοια, υπερίσχυσε των αντιπάλων του ως πολιτικός της κοινότητας και της κοινής αξιοπρέπειας. Πράγμα συνταρακτικό σε αυτήν τη συγκυρία των απάνθρωπων μεταβολών και των πυκνών οπισθοδρομήσεων.

ΝΕΝΗ ΠΑΝΟΥΡΓΙΑ «Αν νικήσει ο Μαμντάνι, θα αλλάξει η Νέα Υόρκη, ίσως και η Αμερική» α π ό τ ο ν γ ι ά ν ν η π α ν τα ζ ό π ουλο

Η καθηγήτρια Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Κολούμπια της Νέας Υόρκης, Νένη Πανουργιά, μιλά για το τεταμένο πολιτικό κλίμα εν όψει των δημοτικών εκλογών, την άνοδο του Ζοράν Μαμντάνι ως φωνής των «από τα κάτω» και τη σύγκρουση μεταξύ μιας νέας γενιάς ακτιβιστών και των παλιών κέντρων εξουσίας. Η Νέα Υόρκη είναι μια πόλη-σύμβολο της πολυπολιτισμικότητας και των κοινωνικών ανισοτήτων. Τι σηματοδοτούν οι εκλογές της 4ης Νοεμβρίου; Για κάθε εκλογική αναμέτρηση ανά την υφήλιο λέγεται ότι «αυτές οι εκλογές είναι οι πιο σημαντικές στην ιστορία», αλλά αυτές οι εκλογές είναι όντως, για δύο κυρίως λόγους. Ο πρώτος είναι ότι σ’ αυτές τις εκλογές ελέγχεται η διαπλοκή του κόμματος των Δημοκρατικών με τις δυνάμεις του πλούτου και εξουσίας που έχουν καταστρώσει και οργανώσει τη διακυβέρνηση της πόλης από τη δημαρχία Ντέιβιντ Ντίνκινς και μετά, δηλαδή από τις 11/9 και μετά. Σ’ αυτή την τριακονταετία η πολυπολιτισμικότητα της πόλης έχει τεθεί σε κίνδυνο, η πόλη έχει αποκτήσει 400.000 πολυεκατομμυριούχους και 1 στους οκτώ πολίτες της εξαρτάται από κοινωνικά παντοπωλεία και κρατική οικονομική ενίσχυση για διατροφή και περίθαλψη. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι, όπως έγινε και με την εκλογή Ομπάμα, θα δούμε την εκλογική δύναμη της νέας γενιάς ακτιβιστών, εκείνων που έχουν μεγαλώσει μέσα σε κλίμα διαρκούς πολέμου και επισφάλειας από τις 11/9 και μετά. Θα δούμε, δηλαδή, τι πολιτικές υποκειμενικότητες έχει παραγάγει αυτή η πολιτική πραγματικότητα. Τι θα σημάνει μια νίκη του Ζοράν Μαμντάνι; Για να αναλογιστούμε την πιθανή νίκη Μαμντάνι, πρέπει πρώτα απ' όλα να δούμε τις αλλαγές που έχουν γίνει στην πόλη και έκαναν δυνατή την εμφάνισή του στον πολιτικό χώρο. Ο Μαμντάνι εξελέγη αντιπρόσωπος στην Πολιτειακή Βουλή το 2020 αφού επικράτησε στις ενδοκομματικές εκλογές, νικώντας την Αραβέλλα Σιμωτά στην καρδιά της μεταναστευτικής και διασπορικής Νέας Υόρκης, στην Αστόρια. Η Σιμωτά εκλεγόταν από το 2010 στη θέση του Μάικ Γιάνναρη που εκλέχθηκε εκείνη τη χρονιά στην Πολιτειακή Γερουσία. Η Σιμωτά, με την υποστήριξη της «γερουσίας» των Δημοκρατικών της περιοχής (Peter Vallone), ήταν μια καθ’ όλα προοδευτική (ίσως και αριστερή) πολιτικός που στα δέκα χρόνια της ως αντιπροσώπου προώθησε και πέρασε σειρά πραγματικά ριζοσπαστικών μέτρων, από την αναγνώριση του γάμου των ομοφυλόφιλων μέχρι τον εκ νέου ορισμό του βιασμού και την οικονομική υποστήριξη των χαμηλόμισθων. Το 2020, όμως, η εκλογική της περιφέρεια, που μέχρι τότε αποτελούνταν κυρίως από Έλληνες, ισπανόφωνους, Ιρλανδούς και ανατολικοευρωπαίους μετανάστες, είχε αλλάξει αρκετά ώστε να μπορέσει να εκλέξει έναν εξίσου προοδευτικό, νεότατο (27 χρόνων!) απόφοιτο πανεπιστημίου, παιδί της ανώτερης μεταναστευτικής τάξης, γιο Ινδής μητέρας και Ινδο-αφρικανού πατέρα. Οπότε εδώ έχουμε την αναγνώριση από το συγκεκριμένο εκλογικό σώμα της πολυπλοκότητας της νέας μετανάστευσης, που είναι και η ίδια αποτέλεσμα πολλαπλών μετακινήσεων και μεταναστεύσεων. Δεν έχουμε, δηλαδή, ένα εκλογικό σώμα που κινείται στο γνωστό σχήμα «μετανάστης πατέρας παντρεύεται γυναίκα από τη μητέρα-πατρίδα και στέλνει τα παιδιά στο κυριακάτικο σχολείο να μάθουν τη γλώσσα και τα έθιμα». Έχουμε ένα άλλο σχήμα, που αποτυπώνει τη μετανάστευση ως απότοκο της αποικιοκρατίας: στην προκειμένη περίπτωση, ένας πατέρας ινδικής καταγωγής, γεννημένος και μεγαλωμένος στην Ουγκάντα, δηλαδή παιδί Ινδών μουσουλμάνων μεταναστών στην Ουγκάντα, ο Μαχμούντ Μαμντάνι, σπουδασμένος στο Χάρβαρντ την εποχή του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα, παντρεύεται μια Ινδή σκηνοθέτιδα, τη Μίρα Ναΐρ, σπουδασμένη επίσης στο Χάρβαρντ και που στην αρχή ακόμη της καριέρας της παίρνει το Όσκαρ Καλύτερης Ξένης Ταινίας. Μια εικόνα της μετανάστευσης που είναι τελείως διαφορετική από εκείνη των ευρωπαϊκών και λατινοαμερικάνικων κοινοτήτων. Ο Ζοράν Μαμντάνι δεν μεγάλωσε στην Αστόρια, μεγάλωσε στο Μανχάταν, δύο τετράγωνα από το Κολούμπια όπου διδάσκει ο πατέρας του, που είναι συνάδελφός μου, και πήγε στο ίδιο σχολείο με τον γιο μου. Η Νέα Αστόρια, όμως, όπου μετακόμισε ως ενήλικας μετά την αποφοίτησή του, είδε σ’ αυτόν το δικό της πρόσωπο και πρόβαλε επάνω του τη δική της νέα πολιτική ταυτότητα.

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

06.11.25

Η Interamerican παρουσίασε το Packmen Project στην καρδιά της Αθήνας Μια βιωματική εμπειρία που έφερε σε πρώτο πλάνο την ανθεκτικότητα απέναντι στις φυσικές καταστροφές. Δύο TikTok creators, 4 challenges, 24 ώρες μέσα σε ένα container στην καρδιά της Αθήνας και ένα ερώτημα που παραμένει: Πόσο έτοιμοι είμαστε, αν μια φυσική καταστροφή μας χτυπήσει την πόρτα; Ίσως λιγότερο απ’ όσο νομίζουμε. Σ’ αυτό ακριβώς έρχεται να απαντήσει το Packmen Project της Interamerican – μια βιωματική εμπειρία που πραγματοποιήθηκε στο πιο κεντρικό σημείο της πόλης, αξιοποιώντας τη δύναμη των social media για να μιλήσει στη νέα γενιά για τις μεγάλες προκλήσεις του σήμερα. Συγκεκριμένα, στις 29 και 30 Οκτωβρίου, δύο creators, η Μαρία Λυμπεροπούλου και ο Ορφέας Γενκιανίδης, έμειναν 24 ώρες μέσα σε ένα container ειδικά διαμορφωμένο για να μοιάζει με σπίτι στην πλατεία Συντάγματος, δοκιμάζοντας την ετοιμότητά τους σε υποθετικά σενάρια φυσικών καταστροφών. Μέσω live streaming από το TikTok της Interamerican το κοινό είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει τις εξελίξεις και τα challenges, αλλά και να αποφασίσει τι θα ακολουθούσε. Μοναδικά εφόδια για τους δύο creators ήταν όσα είχαν ετοιμάσει οι ίδιοι και όσα είχε «πακετάρει» για εκείνους η Interamerican. Κατά τη διάρκεια της δράσης, βρέθηκαν αντιμέτωποι με υποθετικά σενάρια πλημμύρας, πυρκαγιάς, κεραυνού και σεισμού – και με τις συνέπειές τους: διακοπές ρεύματος, νερού, δυσκολία επικοινωνίας και απώλεια βασικών παροχών. Μέσα από αυτήν τη διαδικασία, οι Packmen και το κοινό έμαθαν στην πράξη πως η ετοιμότητα και η προετοιμασία είναι το κλειδί για ένα πιο ανθεκτικό αύριο. Τα live sessions συγκέντρωσαν πάνω από 15 χιλιάδες συνολικές προβολές

οργανικά και περισσότερους από 12 χιλιάδες μοναδικούς θεατές, ενώ η προωθημένη προβολή της ενέργειας φτάνει μέχρι στιγμής πάνω από 4,8 εκατομμύρια προβολές και 2,1 εκατομμύρια μοναδικούς θεατές, αναδεικνύοντας το αυξανόμενο ενδιαφέρον των χρηστών για ουσιαστική ενημέρωση γύρω από την ασφάλεια και την προετοιμασία απέναντι στα ακραία φαινόμενα. Το Packmen Project είναι ουσιαστικά ένα διαδραστικό κοινωνικό πείραμα που έγινε για πρώτη φορά στην Ελλάδα, στέλνοντας ένα δυνατό μήνυμα για τη σημασία της ανθεκτικότητας. Η Νικόλ Παναγιώτου, Senior Brand Strategist του Ομίλου Interamerican, υπογράμμισε χαρακτηριστικά: «Η ανθεκτικότητα δεν είναι κάτι που διδάσκεται, είναι κάτι που βιώνεται. Και καμία θεωρία δεν μπορεί να σε προετοιμάσει τόσο καλά όσο μια εμπειρία που σε βάζει μέσα στην “κρίση” – έστω και υποθετικά. Αυτό ακριβώς κάναμε με το Packmen Project, θέλοντας να δείξουμε στους νέους πως η ετοιμότητα είναι δύναμη, όχι άγχος. Είναι το “plan B” που σε κάνει να νιώθεις ασφαλής και αισιόδοξος, ακόμα και όταν όλα γύρω αλλάζουν πιο γρήγορα από ποτέ».

Η δράση είναι μέρος της Πρωτοβουλίας Rebuilding Tomorrow, της δέσμευσης του Ομίλου Interamerican να χτίσει ένα πιο ανθεκτικό μέλλον για όλους, εστιάζοντας σε τρεις στρατηγικούς πυλώνες: εκπαίδευση και ετοιμότητα, άμεση προστασία και ανάκαμψη, έρευνα και καινοτομία. Σύμφωνα με στοιχεία της Ένωσης Ασφαλιστικών Εταιριών Ελλάδος (ΕΑΕΕ), το ποσοστό ασφαλιστικής κάλυψης κατοικιών στη χώρα μας ανέρχεται μόλις στο 18,9% – μια πραγματικότητα που κάνει την ανάγκη για ενημέρωση και προετοιμασία πιο επίκαιρη από ποτέ. Γιατί το αύριο δεν μπορούμε να το προβλέψουμε, μπορούμε όμως να είμαστε έτοιμοι γι’ αυτό – να είμαστε ανθεκτικοί. Μάθετε περισσότερα για την Πρωτοβουλία Rebuilding Tomorrow στο interamerican.gr.

Κι επειδή η ανθεκτικότητα δεν χτίζεται μόνο με προετοιμασία αλλά και με αλληλεγγύη, ο Όμιλος Interamerican ανακοίνωσε ότι μετά το τέλος της δράσης το container παραχωρείται στον Σύλλογο Εθελοντών Αφιδνών Δασοπροστασίας (ΣΕΑΔ), στηρίζοντας έμπρακτα τους ανθρώπους που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή κάθε κρίσης – μια κίνηση που ταυτόχρονα προάγει τη βιωσιμότητα και μειώνει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

LiFO 06.11.25

13

TAL K OF THE TOWN

84' με τη

Λένα Παπαληγούρα σ υνεντ ευξ η: α ργυρω μποζωνη | φ ω τ ο γ ραφ ιε σ: ε β ιτα σκ ου ρλετ η

14

LiFO

06.11.25

Η γνωστή ηθοποιός μιλάει στη LiFO για τη συνεργασία της με τον Τόμας Οστερμάιερ στον «Εχθρό του λαού», τη ζωή με τα δυο μικρά παιδιά της, την πίεση της καθημερινότητας και τη δύναμη των γυναικών σε έναν κόσμο που συχνά τις αδικεί.

οσα χρόνια γνωρίζω τη λένα παπαληγούρα, δουλεύει ακατάπαυστα. Γελώντας, μου λέει ότι τα μόνα διαλείμματα που έκανε ήταν στις εγκυμοσύνες της. Συναντιόμαστε τη μόνη ώρα που επικρατεί ησυχία στο σπίτι της, αργά το βράδυ. Όλοι κοιμούνται και εκείνη μόλις έχει επιστρέψει από την παράσταση του έργου του Ίψεν Εχθρός του λαού που σκηνοθετεί με Έλληνες ηθοποιούς ο καλλιτεχνικός διευθυντής της βερολινέζικης Schaubühne, Τόμας Οστερμάιερ. Στο έργο, η Λένα παίζει έναν ρόλο γραμμένο για άντρα ηθοποιό. Ο σκηνοθέτης σε αυτή την εκδοχή αποφάσισε να παιχτεί από γυναίκα και έτσι, σε αυτό το αιχμηρό και αναπάντεχα επίκαιρο έργο, υποδύεται την εκδότρια μιας εφημερίδας που βρίσκεται αρχικά με το δίκιο, με την πλευρά του επιστήμονα που αποκαλύπτει ότι τα νερά της λουτρόπολης όπου κατοικούν είναι μολυσμένα, αλλά όταν θίγονται τα οικονομικά της συμφέροντα αποφασίζει να περάσει στην άλλη πλευρά, με το μέρος της εξουσίας.

— Λένα, νομίζω ότι το στοίχημα του δικού σου ρόλου είναι η συζήτηση που συντονίζεις με το κοινό, που πάντα θα είναι απρόβλεπτη. Πώς έχεις προετοιμαστεί γι’ αυτό; Είναι κάτι στο οποίο με έχει εκπαιδεύσει ο Οστερμάιερ, να μπορώ να απαντώ αυτοσχεδιαστικά σε ό,τι προκύψει σε αυτήν τη συζήτηση. Μου το ζήτησε από την οντισιόν, μου έκανε ο ίδιος πιθανές ερωτήσεις. Είναι ένα δύσκολο κομμάτι, πιο δύσκολο από το να μάθεις έναν ρόλο, αλλά υπάρχει ένα τεράστιο πεδίο ελευθερίας μέσα στο οποίο μπορείς να κινηθείς, με έναν τρόπο πρέπει να διαφύγεις τον κίνδυνο, να υποθέσεις το απρόβλεπτο ή αυτό που καθορίζει το κοινό ως επίκεντρο της συζήτησης. Για μένα είναι μια μεγάλη πρόκληση το είσαι μόνη σου με το κοινό και να μπορεί να συμβούν τα πάντα.

— Υπάρχει η εμπειρία σου ήδη με δύο μονόλογους, την «Κατερίνα» και το «Prima Facie». Σε βοηθά καθόλου στην επικοινωνία με το κοινό; Ο μονόλογος είναι κάτι άλλο και αν δεν το ζήσεις δεν μπορείς να το καταλάβεις. Αν πετύχει η επικοινωνία με τον κόσμο, κάτι που εύχεσαι να συμβεί έστω για μια στιγμή μέσα στην παράσταση, σου επιστρέφεται η αίσθηση, ενεργειακά είναι σαν να σκάει μια βόμβα. Εμένα μου αρέσει όταν φτάνω στην πρεμιέρα μιας παράστασης να είμαι έτοιμη, να έχω λύσει κάποια θέματα. Στον μονόλογο αυτό δεν συμβαίνει, τα θέματα είναι όλα ανοιχτά, οπότε αυτό με απαλλάσσει από το προσωπικό άγχος να είμαι «καλή». Θέλω να είμαι παρούσα, να μεταφέρω το κείμενο, να συνδεθούμε, και αυτό είναι το ευεργετικό της ιστορίας, όταν συμβαίνει.

— Αυτή την ενεργειακή βόμβα μιας τέτοιας προσπάθειας μού εξηγείς πώς την εκτονώνεις, πώς υπάρχει μέσα σου, μαζί σου; Μεγαλώνοντας, πιστεύω ότι η ζωή είναι δυσκολότερη από το θέατρο. Θα έπρεπε να είμαστε ευγνώμονες που κάνουμε αυτή τη δουλειά, οριακά θα το έλεγα και για τη δική σου, για τη δική μου σίγουρα. Αναφέρομαι στις δουλειές μας γιατί σε κάνουν να σκέφτεσαι, σε οδηγούν σε νέα πράγματα, δεν βαριέσαι, δεν βαλτώνεις. Αυτό για μένα λειτουργεί πάντα θετικά. Ακόμα και τις πιο δύσκολες μέρες, σκέφτομαι ότι είμαι τυχερή που εκτονώνω την ενέργειά μου στη σκηνή. Το καλοκαίρι που έκανα περιοδεία με την Αντιγόνη, είχα ζοριστεί πολύ, είχαμε θέματα υγείας στην οικογένεια, με τους γονείς. Αλλά όταν ήμουν στην παράσταση, ένιωθα να λυτρώνομαι, υπήρχε αυτό το κάτι που με απελευθέρωνε απ’ όλα. Επίσης, όταν έχεις δυο μικρά παιδιά μαθαίνεις να κάνεις οικονομία δυνάμεων, την κρατάς για να σου είναι χρήσιμη και δεν τη σπαταλάς για να εκτονωθείς.

— Έκανες οικογένεια, έχεις δυο παιδιά με μικρή διαφορά ηλικίας. Σκέφτηκες πώς θα τα συνδυάσεις, τι σε περιμένει, φοβήθηκες; Πάντα ήθελα να κάνω οικογένεια, ίσως γιατί ήμουνα μοναχοπαίδι. Δεν θα έλεγα ότι πήρα απόφαση, ήρθαν έτσι τα πράγματα και σήμερα είμαι σε πολύ καλύτερη φάση από αυτή που ήμουν πριν, δεν έχω σχέση με το πώς ήμουνα πριν κάνω οικογένεια.

— Πώς ήσουν πριν; Πιο εγωκεντρική, πιο αγχωτική με πράγματα χωρίς σημασία. Τώρα νιώθω ότι έχω με τον Άκη μια σχέση ανεκτίμητη και τα παιδιά με κάνουν να νιώθω πιο «στρογγυλή», δεν υπάρχουν σκληρές γωνίες.

— Έχει ενδιαφέρον το ότι δεν κάνετε με τον Άκη την ίδια δουλειά; Μου αρέσει που δεν κάνουμε την ίδια δουλειά. Έχω υπάρξει με ανθρώπους στην ίδια δουλειά, στον ίδιο χώρο, και για μένα είναι πιο υγιές να μπορώ να παίρνω ερεθίσματα, να γνωρίζω ανθρώπους από άλλους χώρους, με άλλες ανησυχίες. Είναι κάτι που με προσγειώνει και με απελευθερώνει ταυτόχρονα, γιατί βαριέμαι αφόρητα και ειλικρινά δεν το αντέχω να πηγαίνεις να φας και να μιλάς διαρκώς για το θέατρο. Έχεις τον χρόνο να το κάνεις αυτό με τους συνεργάτες σου, στις πρόβες, αλλά εμένα με ενδιαφέρει εξίσου η συζήτηση που κάνουμε με τον Άκη, που είναι πολιτικός μηχανικός, για την πόλη που ζούμε, πώς υπάρχουμε μέσα σε αυτή, με βγάζει από το κουτάκι μου και μου υπενθυμίζει να αντιλαμβάνομαι αυτό που συμβαίνει γύρω μου.

— Εμένα μου φαίνεται αδιανόητη η πίεση που υπάρχει γύρω μας, ειλικρινά θαυμάζω πώς κρατά κάποιος τη συνοχή στις σχέσεις του, ειδικά όταν έχει οικογένεια. Στον Εχθρό του λαού, ο γιατρός Στόκμαν λέει: «Ποια οικογένεια είναι ιδανική;». Νομίζω ότι η οικογένεια είναι μια σημαντική εμπειρία, αλλά ως έννοια είναι πολύ επιβαρυμένη. Υπάρχει όλη η συζήτηση γύρω από την παραδοσιακή οικογένεια, η πίεση ότι όλοι πρέπει να έχουν οικογένεια, είναι μια πολύ φορτισμένη έννοια που την έχουμε απορρίψει ή την έχουμε εξιδανικεύσει, καθένας μας έχει μια διαφορετική αντίληψη. Εμένα όταν μου συνέβη να κάνω οικογένεια κάπως ησύχασα, ήταν σαν να επιβεβαιώθηκε μέσα μου ότι κάποιες στιγμές μπορεί να υπάρχει αυτή η σύνδεση. Νιώθω ότι έχουμε μια συμμαχία, είμαστε μια ομάδα οι τέσσερίς μας, όταν είμαστε μαζί περνάμε ωραία, μοιραζόμαστε, συνυπάρχουμε.

— Το πιο δύσκολο κομμάτι σε αυτήν τη διαδικασία; Η αμείλικτη καθημερινότητα. Είναι αυτή που σε απομακρύνει από τον εαυτό σου, συνεπώς και από τους γύρω σου, όλους όσοι αγαπάς. Ειδικά στην εποχή μας, νιώθω ότι είναι πολύ εύκολο να γίνεις ένα ον που συνδιαλέγεται με τους άλλους μέσω ενός ναρκισσιστικού προφίλ, το οποίο βλέπει άλλα ναρκισσιστικά προφίλ και λέει: «Α! Κι εγώ μπορώ να το κάνω αυτό» ή «να είμαι έτσι». Μια και μιλάμε γι’ αυτά, ξέρεις τι με στενοχωρεί; Ότι κάθε βράδυ, ενώ παλιά διάβαζα πριν κοιμηθώ, τώρα σκρολάρω.

— Δεν είσαι η μόνη, όλοι αυτό κάνουμε, μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας. Το ξέρω, αυτό όμως σημαίνει κάτι για την καθημερινότητά μας και τον κόσμο που ζούμε, ότι όλο αυτό δεν αντέχεται και προσπαθούμε να ξεφύγουμε. Από την άλλη, είναι φανερό ότι όλοι κουβαλάμε τόσο μεγάλο βάρος που μας είναι δύσκολο να κάνουμε κι άλλη προσπάθεια. Κρίνω από τον εαυτό μου, παλιά συγκεντρωνόμουν πιο εύκολα, τώρα βάζω μια ταινία και θα σηκωθώ δέκα φορές, να πιω νερό, να πάω τουαλέτα. Είναι δύσκολο να βρεις τον εαυτό σου, και τον βρίσκεις αν συμβεί κάτι σοβαρό, κάτι τραγικό, αυτό σε φέρνει κοντά με ένα κομμάτι μέσα σου πιο βαθύ. Ο πόνος είναι αυτός που σου υπενθυμίζει ότι έχεις συναισθήματα, ότι είσαι ζωντανός, γιατί ζούμε την καθημερινότητα επιδερμικά και δεν προλαβαίνουμε να το καταλάβουμε.

— Όταν παίζεις ρόλους δύσκολους, μιας γυναίκας που αυτοκτονεί, μιας άλλης που τη βιάζουν, πόσο σε επηρεάζει αυτή η μεταμόρφωση κάθε βράδυ στην καθημερινότητα; Κάνεις αυτές τις διαδρομές τους μήνες των προβών, οπότε όταν φτάνεις στην παράσταση υπάρχει ένας μηχανισμός που μπαίνει σε λειτουργία. Δεν είναι κάτι που συμβαίνει από τη μια μέρα στην άλλη, δεν γίνεσαι ένας άλλος άνθρωπος αυτόματα, στην πρόβα συμβαίνουν όλα, εκεί δημιουργείται και το πλαίσιο. Και μέσα σε αυτό το πλαίσιο έχεις ελευθερία να παίξεις ωραία μπάλα και να φτάσεις όσο πιο βαθιά θέλεις και μπορείς.

— Μου λες τι συμβαίνει όταν μια συνεργασία, μια διαδικασία μέχρι την παράσταση δεν είναι ρόδινη; Ας πούμε, αυτό το κουβαλάς στο σπίτι σου; Εγώ, από τη φύση μου, για να μπορώ να υπάρξω, κάπου πρέπει να βρω κάτι που θα με κάνει να υπερβώ την

LiFO 06.11.25

15

TAL K OF THE TOWN 84 λεπτά με τη Λένα Παπαληγούρα αναστολή ή τη βαρεμάρα μου, κάτι πιο ισχυρό από αυτά τα προβλήματα – ας τα ονομάσουμε έτσι.

— Κάτι θετικό; Όχι αναγκαστικά θετικό. Θα βρω ένα άγκιστρο, σε μια φράση, στο έργο, σε έναν συνεργάτη. Τώρα, αν είναι κάτι δυσεπίλυτο θα το συζητήσω με τον Άκη, αν είναι απλώς μια δύσκολη μέρα μπορεί και να μην το συζητήσω, να προχωρήσω. Παλιότερα θα το συζητούσα πιο πολύ, τώρα νιώθω ότι δεν υπάρχει χρόνος. Το χειρότερο, πάντως, είναι να μη νιώθω ελεύθερα σε μια διαδικασία, αλλά αυτό έχει να κάνει πολλές φορές με μένα, όχι με τον άλλο που βρίσκεται απέναντι. Δηλαδή, μερικές φορές μπλοκάρω και εκνευρίζομαι, λέω: « Έφτασες σαράντα χρονών, ξεκόλλα».

— Πόσα χρόνια δουλεύεις; Από τα 21. Η πρώτη παράσταση που έκανα ήταν μια αντικατάσταση σε μια παράσταση της Μαριάννας Κάλμπαρη, ήμουν στο τρίτο έτος στη σχολή. Και η πρώτη μου «κανονική» παράσταση ήταν στο Περλιμπίν και Μπελίσα, αρρώστησε η Μαρίσσα Τριανταφυλλίδου και έκανα αντικατάσταση σε χρόνο ρεκόρ. Σκέψου, στις αφίσες είχε τη φωτογραφία της Μαρίσσας και το δικό μου όνομα με κολλημένο χαρτάκι.

— Είναι οι γνωστές τσαπατσουλιές, ποτέ δεν λειτουργούν όλα ρολόι… Με αυτή την αφορμή, θέλω να πω ότι τώρα που έχουμε Γερμανό σκηνοθέτη όλα λειτουργούσαν ρολόι. Όπως απαιτεί από εμάς το 100%, το απαιτεί και από την παραγωγή. Εγώ μόνο στον Μπομπ Γουίλσον το έχω δει αυτό, στην Οδύσσεια, που κάναμε πρόβα με κοστούμια και φώτα από την πρώτη μέρα. Και τώρα κάναμε πρόβα με σκηνικό, με κοστούμια ή προσομοίωση κοστουμιών επίσης από την πρώτη μέρα. Αυτό με υποχρεώνει κι εμένα να ξέρω λόγια από την πρώτη μέρα, να είμαι με έναν τρόπο έτοιμη – κάτι που προσωπικά με ταλαιπώρησε, γιατί μου αρέσει να μαθαίνω λόγια στην πρόβα. Εδώ έπρεπε να κοπανηθώ μόνη μου και να σκεφτώ τι λέει αυτό το πράγμα. Είναι μια μέθοδος ενδιαφέρουσα και όταν όλα είναι έτοιμα, λειτουργείς διαφορετικά.

— Τώρα που έχεις δύο παραστάσεις μπροστά σου έχεις ενοχές ότι δεν βλέπεις όσο θέλεις τα παιδιά σου; Όχι πάντα, κάποιες φορές. Αλλά δεν έχω πει ποτέ «ναι» σε μια δουλειά που δεν μου άρεσε, δεν έχω λείψει ποτέ για κάτι που δεν το θεωρώ σημαντικό, κι αυτό κάπως με καθησυχάζει. Μια φορά, πριν από μερικά χρόνια, μου πρότειναν μια δουλειά και σκέφτηκα πώς αν την έβλεπαν τα παιδιά μου, μπορεί να με ρωτούσαν: «Καλά, γι’ αυτό μας άφηνες;». Και δεν την έκανα.

— Διαμαρτύρονται που λείπεις; Ναι. Αλλά προσπαθώ να είμαστε μαζί, να ανακαλύπτουμε την πόλη. Εγώ που μένω μια ζωή στο κέντρο δεν είχα μπει ποτέ στον Εθνικό Κήπο, πήγαινα γύρω γύρω να εξοικονομήσω χρόνο. Κατά τα άλλα, υπάρχει αυτή η τρέλα με τις δραστηριότητες που υποτίθεται ότι πρέπει να κάνουν τα παιδιά, που δεν ξέρω αν πρέπει να γελάσω ή να κλάψω.

— Είναι ένας αγώνας δρόμου για να ικανοποιηθούν οι επιθυμίες των παιδιών; Δεν νομίζω ότι είναι επιθυμίες των παιδιών. Τα παιδιά είναι μια χαρά. Νομίζω ότι είναι επιθυμίες δικές μας, μια τρομερή αγωνία να είναι οχυρωμένα, να τα ετοιμάσουμε για έναν φοβερά ανταγωνιστικό κόσμο – και βάζω και τον εαυτό μου μέσα. Τελικά κάνουμε παιδιά αγχωμένα, με τρομερά ελλείμματα, προετοιμάζονται από το δημοτικό για το πανεπιστήμιο, εξωφρενικά πράγματα. Σου λένε να κάνει ιδιαίτερα το καλοκαίρι για να πάει καλύτερα, εκεί έρχεσαι και λες «όχι, ρε φίλε, όχι, έλεος». Αν δεν βάλεις και τη λογική να δουλέψει, χάθηκες.

— Εσύ τι θέλεις για τα παιδιά σου; Εγώ θέλω τα παιδιά μου να γίνουν καλά παιδιά. Ταυτόχρονα, επειδή δεν ζω στο Διάστημα και βλέπω γύρω μου τι συμβαίνει, δεν θα ’θελα, επειδή είναι καλά παιδιά, να υποστούν βία ή μπούλινγκ. Οπότε, εκεί, παλεύεις με το ερώτημα πώς οχυρώνεις έναν χαρακτήρα και πώς μπορεί το παιδί να βάζει τα όριά του και να μην υποφέρει. Πρακτικά, όλα αυτά είναι δύσκολα, ωστόσο πιστεύω, και το λέω εμπειρικά, μέσα από τα παιδιά μου, πως ό,τι και να τους πεις δεν έχει νόημα αν δεν βλέπουν και δεν νιώθουν μέσα στο σπίτι τους έναν άντρα που σέβεται τη γυναίκα του, μια

οικογένεια της οποίας τα μέλη έχουν αγάπη και σεβασμό μεταξύ τους. Όλα τα άλλα είναι σαχλαμάρες, θεωρητικές φλυαρίες. Παίρνοντας παράδειγμα από τον εαυτό μου, γιατί όλοι έχουμε κάνει πολλά και extreme πράγματα, κι εγώ έκανα πολλές τρέλες, μπορεί να έβγαινα μεθυσμένη στις 6 το πρωί, αλλά δεν θα ανέβαινα σε μηχανή, θα έπαιρνα ταξί. Ή όταν περνούσαν πολλά πράγματα δίπλα μου, θα προτιμούσα να πάρω ένα ποτό. Το θέμα δεν είναι να μην τα δεις, γιατί θα τα δεις, δεν ζεις σε γυάλα, αλλά εσύ είσαι που πρέπει να διαλέξεις, και αυτό, νομίζω, έχει να κάνει αποκλειστικά με τη συγκρότηση που έχεις από την οικογένειά σου.

— Θέλω να σε ρωτήσω πώς διαχειρίζεσαι το θέμα με τις οθόνες και τι κάνεις και με τα παιδιά σου. Θα δουν καμιά ταινία, μέχρι εκεί. Ο Άκης είχε μια ωραία ιδέα και μαθαίνουν σκάκι στο κινητό. Προτιμώ, ακόμα κι αν είμαι πτώμα, να παίξω μαζί τους παρά να δώσω κινητό, όπως δεν μου αρέσει να είμαστε έξω και να τρώμε και να τους δώσω κινητό να περάσει η ώρα τους. Ξέρω, καταλαβαίνω, το δίνεις για να είναι ήρεμο το παιδί σου, αλλά όλη η ένταση που τους δημιουργεί η οθόνη, αυτό που βλέπουν, θα ξεσπάσει κάπου αλλού, εκεί καταλήγω. Βέβαια εγώ είμαι και τυχερή, είναι δυο παιδιά με μικρή διαφορά, πλακώνονται, αγαπιούνται, παίζουν μεταξύ τους, δεν έχουν ανάγκη κανέναν.

— Και η δική σου σχέση με τις οθόνες; Από τη μια είμαι εθισμένη, από την άλλη βαριέμαι. Κάπως κρατιέμαι, αλλά βγάζω και κάποια χρήματα. Θα μπορούσα και περισσότερα, αλλά το κάνω τόσο όσο, δεν αντέχω περισσότερο. Η επόμενη γενιά από τη δική μου είναι πολύ πιο ενεργή και τα χειρίζεται καλύτερα αυτά, και ίσως με λιγότερες αναστολές. Εμένα μου φαίνεται ότι τρώνε πολύ χρόνο από τη ζωή μου και μου είναι κάπως δύσκολο, γιατί πρέπει να δημιουργήσεις μια πλασματική εικόνα και να την υποστηρίζεις διαρκώς στον κόσμο που σε ακολουθεί και αυτό είναι λίγο άρρωστο. Από την άλλη, όταν κάνω μια διαφήμιση με ενδιαφέρει τι πουλάω. Σε ρωτάνε στον δρόμο αν αυτό που πουλάς το χρησιμοποιείς και πρέπει να λογοδοτήσεις. Γι’ αυτό δεν έχω κάνει ποτέ διαφήμιση για τσιγάρα ή αλκοόλ, προτιμώ κάτι πιο ανώδυνο.

— Δουλεύεις ακατάπαυστα, αλλά δεν σε έχω δει ποτέ να βαρυγκομάς. Δεν κουράζεσαι ποτέ; Την αγαπώ πολύ τη δουλειά που κάνω, ειδικά όταν μια παράσταση με συνδέει με το κοινό. Είναι ο λόγος που ξανακάνω το Prima Facie, ενώ είναι ζόρικο να κάνεις έναν μονόλογο με θέμα έναν βιασμό – δεν φαντάζεσαι τι μου γράφουν τα κορίτσια που βλέπουν την παράσταση, τι δυσκολίες έχουν περάσει. Και το βλέπεις όταν στο τέλος ανάβουν τα φώτα, αυτή η ενέργεια αιωρείται μέσα στην αίθουσα. Σκέφτομαι ότι ο πατέρας μου ήταν ο πρώτος που πέρασε στη Βουλή νόμο για την κακοποίηση και την ενδοοικογενειακή βία, νομίζω το 2003. Καθυστερήσαμε πολύ, εξωφρενικά. Το σκέφτομαι διαρκώς αυτό το θέμα, ζούμε σε μια περίεργη εποχή, η γυναίκα είναι έτοιμη να μιλήσει, δεν κάθεται να υπομένει σιωπηλά όπως παλιά, αλλά δεν υπάρχει καμία μέριμνα, τίποτα να την προστατεύσει, κανένα σύστημα, και δεν μιλά γιατί φοβάται ότι κάποιος από τον οποίο κατάφερε να ξεφύγει θα τη σκοτώσει. Είμαστε πιο έτοιμες από παλιά ή πιο κοντά στο να βάλουμε ένα όριο. Αλλά δεν πιστεύεις ότι θα βρεις το δίκιο σου πουθενά, νιώθεις ότι το σύστημα σε αδικεί και αν το σύστημα έχει αποφασίσει να μη σε δικαιώσει, δεν υπάρχει περίπτωση να το νικήσεις, ακόμα και με τους καλύτερους δικηγόρους του κόσμου. Κοιτάζοντας όσα συνέβησαν και τις υποθέσεις που είδαν και βλέπουν το φως και σχετίζονται με βιασμούς, κακοποιήσεις, συμπεριφορές βίαιες, αν μη τι άλλο σήμερα υπάρχει λιγότερη ανεκτικότητα και πράγματα που εμείς θεωρούσαμε πιο φυσιολογικά αποκαλύφθηκε ότι δεν είναι και μπήκαν στη θέση τους. Άλλαξε κάπως η κατάσταση και αυτό το χρωστάμε στις γυναίκες που με θάρρος βγήκαν μπροστά και πέρασαν όλη αυτήν τη δοκιμασία. Και αυτή είναι η προίκα που αφήνουν και σ’ εμάς και στις νεότερες από εμάς γυναίκες, στις επόμενες γενιές.

Ο πόνος είναι αυτός που σου υπενθυμίζει ότι έχεις συναισθήματα, ότι είσαι ζωντανός, γιατί ζούμε την καθημερινότητα επιδερμικά και δεν προλαβαίνουμε να το καταλάβουμε.

H Λένα Παπαληγούρα πρωταγωνιστεί στην παράσταση «Εχθρός του λαού» (θέατρο Κνωσός) και στο «Prima Facie» (θέατρο Πορεία). Ευχαριστούμε θερμά το 7 Jokers (Βουλής 7) για τη φιλοξενία της φωτογράφισης.

16

LiFO

06.11.25

LiFO 06.11.25

17

DESIGN

Μ Ι Χ Α Λ Η Σ Α Ν Α Σ ΤΑ Σ Ι Α Δ Η Σ

Σε μια καριέρα 30 σχεδόν χρόνων, με μια πληθωρικότητα που δύσκολα αποτυπώνεται, ο Μιχάλης Αναστασιάδης σχεδίασε φωτιστικά, έπιπλα και αντικείμενα που μαρτυρούν έναν αναγεννησιακό δημιουργό, ο οποίος καταπιάνεται με τα υλικά, τη λειτουργικότητα και την τεχνολογία, σχεδιάζοντας την ποίηση τού καθημερινού. Α Π Ο Τ Η Σ Τ Ε Λ Λ Α Λ Ι Ζ Α ΡΔ Η Φ Ω ΤΟ Γ ΡΑ Φ Ι Ε Σ : Π Α Ρ Ι Σ ΤΑ Β Ι Τ Ι Α Ν

18

LiFO

06.11.25

Ο Μ Α ΓΟ Σ ΤΗΣ Ο Ι Κ Ε Ι Ο Τ Η ΤΑ Σ

LiFO 06.11.25

19

Σ

DESIGN

Μικρός είχα εμμονή να μαζεύω πράγματα από παντού και κάτι να φτιάχνω μ’ αυτά: ένα περιτύλιγμα σοκολάτας, ξερό χορτάρι, πέτρες. Ιδίως πέτρες. Ήταν πιο εύκολο πράγμα να κλέψω από τη φύση.

τον συχνά επιδεικτικό και σίγουρα κορεσμένο κόσμο του ντιζάιν, η ακριβής «γραφή» του Μιχάλη Αναστασιάδη, διαμορφωμένη από προσωπικές μνήμες, την αγάπη του στον μοντερνισμό, τις τέχνες και τον φυσικό κόσμο εκφράζει μια αρχετυπική εκδοχή σχεδιασμού. Στα χέρια του, η τέχνη της αφαίρεσης αποκαθίσταται στην αρχική έννοια του μινιμαλισμού, ως μια φιλοσοφική διαδικασία πολλαπλών στρώσεων, ενώ η απλότητα προκύπτει από ένα εξαντλητικό «ξεφλούδισμα» κάθε περιττού στοιχείου, ωσότου το αντικείμενο να αποκτήσει αυτό που ο ίδιος έχει αποκαλέσει «συναισθηματική λειτουργικότητα». Τα έργα του –χαμηλότονα, στιβαρά, χωρίς αισθητικό κομπασμό– θυμίζουν ιστορικά κλασικά κομμάτια, καθώς αγγίζουν έναν συναισθηματικό εκλεκτικισμό που αντέχει στον χρόνο. Την ίδια στιγμή, με την παρουσία τους στον χώρο, μυσταγωγούν και συνδιαλέγονται. Με έναν ρυθμό που εξελίχθηκε μέσα στα χρόνια από νωχελικός σε φρενήρη, ο δημιουργός έχτισε σχέσεις ζωής με τους προμηθευτές και τους τεχνίτες που υλοποιούν τα σχέδιά του, και καθιερώθηκε ως ένας πολύτιμος –και εξαιρετικά εμπορικός– συνεργάτης κορυφαίων επωνυμιών design, ανάμεσά τους οι Flos, Puiforcat, Lobmeyr, Herman Miller, Molteni, Cassina, Β&Β, Valextra, Alessi, Mutina, το σουηδικό ινστιτούτο σχεδιασμού Svenskt Tenn. Tο επώνυμο στούντιό του εστιάζει κυρίως σε κατά παραγγελία πρότζεκτ φωτισμού, και εκπροσωπείται από διεθνείς γκαλερί, όπως η Nilufar στο Μιλάνο, η Friedman Benda στη Νέα Υόρκη και η Taka Ishii Gallery στο Τόκιο. Παρά το σημερινό εντυπωσιακό ρόστερ και το τρανό του κύρος, ο σχεδιαστής είναι σχετικά νεοφερμένος στην πιάτσα του εμπορικού ντιζάιν. Μια αίσθηση ανικανοποίητου για την τότε πραγματικότητα του ντιζάιν στις αρχές των ’90s τον κράτησε σε μια επαγγελματική εκκρεμότητα για κάμποσα χρόνια, χαμένο κάπου ανάμεσα στην τέχνη και τον σχεδιασμό. Από το 1994, που ίδρυσε το στούντιό του, παθιαζόταν με πειραματικά πρότζεκτ ως μέλος μιας καλλιτεχνικής κολεκτίβας και στο μεσοδιάστημα ζούσε κάνοντας μαθήματα Ashtanga yoga, μια δουλειά που τον αποφόρτιζε από την πίεση της ανεργίας του κλάδου του. Σύστησε το προσωπικό του brand και αφοσιώθηκε στον φωτισμό μόλις το 2007, και η αναγνώριση ήρθε το 2011 με το λανσάρισμα της πρώτης του συλλογής φωτιστικών για τη Flos – τα υπέροχα «String Lights». Δυο χρόνια αργότερα, η ίδια εταιρεία άρχισε να παράγει τα «IC Lights», μια συλλογή ορόσημο για την οπτική κουλτούρα των 00s, και από τις πλέον πολυκοπιαρισμένες δουλειές του σχεδιαστή. Από εκεί και μετά, ο Αναστασιάδης δεν σταμάτησε να δημιουργεί γύρω από συγκεκριμένα χαρακτηριστικά –ευθείες γραμμές, γραμμικούς γλόμπους, γυάλινες σφαίρες και διαπλεκόμενους κύκλους– με μια πρακτική που ισορροπεί ανάμεσα στην απρόβλεπτη φύση του αυτοσχεδιασμού και τη σταθερότητα της κατασκευής. Η αλήθεια του ανθρώπου συναντά αυτήν του δημιουργού. Ο Αναστασιάδης που συναντήσαμε είναι συγκροτημένος όσο και χαλαρός, παθιάζεται χωρίς να γίνεται δογματικός, είναι ακριβής στον λόγο αλλά πληθωρικός στις σκέψεις, οικείος και συνάμα φευγάτος, και αφοπλιστικά ειλικρινής με την ιστορία, τις επιρροές και τις εμμονές του. Στα μάτια μου μοιάζει με έναν ορθολογιστή μάγο που μέσα από το σκοτάδι γεννά φωτεινά τοπία, όπου η ομορφιά συνυπάρχει με τη χρησιμότητα. Αυτόν τον άγνωστο Μιχάλη Αναστασιάδη, έναν άνθρωπο της μεθόδου και του ενστίκτου, σας συστήνουμε εδώ. Μικρός είχα εμμονή να μαζεύω πράγματα από παντού και κάτι να φτιάχνω μ’ αυτά: ένα περιτύλιγμα σοκολάτας, ξερό χορτάρι, πέτρες. Ιδίως πέτρες. Ήταν πιο εύκολο πράγμα να κλέψω από τη φύση. Αναζητούσα το τέλειο σχήμα, με ενθουσίαζαν τα σφαιρικά σχήματα. Αυτή η μανία εξελίχθηκε σε συλλογή. Στο άμεσο περιβάλλον μου δεν υπήρχε κανένας δημιουργικός άνθρωπος. Ο πατέρας μου δεν σπούδασε ποτέ, ασχολούνταν με διάφορα επιχειρηματικά, λίγα μεσιτικά. Έζησε ένα διάστημα στην Αφρική, κι εκεί γνώρισε τη μητέρα μου, στο Μπουρούντι· εκεί πέρασα και τα πρώτα χρόνια της ζωής μου, παρότι γεννήθηκα στην Αθήνα. Ήμουν 5 χρονών όταν μετακομίσαμε στην Κύπρο. Ο πατέρας μου, όμως, είχε έναν φίλο αρχιτέκτονα, τον Νεοπτόλεμο Μιχαηλίδη. Είχε σπουδάσει αρχιτεκτονική στο Μιλάνο

20

LiFO

06.11.25

με τον Gio Ponti στα ’40s, προτού μεσολαβήσει ο πόλεμος. Εξελίχθηκε σε έναν σπουδαίο μοντερνιστή αρχιτέκτονα. Σε αυτόν τον άνθρωπο, ο πατέρας μου ανέθεσε τον σχεδιασμό ενός οικογενειακού εξοχικού σπιτιού στα περίχωρα της Λεμεσού, τα Πολεμίδια. Η ολοκλήρωσή του πήρε χρόνια και μέσα σ’ αυτό το διάστημα ο Μιχαηλίδης έγινε το σημείο αναφοράς μου. Δεν είχα ιδέα τότε τι ήταν το ντιζάιν. Έφυγα από την Κύπρο το 1988 για να σπουδάσω πολιτικός μηχανικός στο Imperial College. Ήμουν πολύ δυνατός στα πρακτικά, τα νούμερα, τη φυσική, αισθανόμουν, όμως, την ανάγκη να κάνω κάτι δημιουργικό. Οι γονείς μου περίμεναν από μένα να σπουδάσω κάτι θετικό, δεν ήθελαν να με συντηρούν για πολύ. Η δουλειά του μηχανικού, όμως, μου φαινόταν πολύ ελεγχόμενη, πολύ πειθαρχημένη. Στράφηκα στο βιομηχανικό ντιζάιν στο Royal College of Art. Αποφοίτησα το 1993 με ένα πολύ δύστροπο (από εμπορική άποψη) πτυχιακό έργο. Ήταν μια κούπα που ηχογραφούσε μηνύματα. Λίγο αργότερα, σχεδίασα μια λάμπα («Antisocial») που λειτουργούσε στην απόλυτη σιωπή. Μόλις μιλούσες, το φως χαμήλωνε ωσότου έσβηνε εντελώς. Και μια άλλη, τη «Social Lamp», που έπρεπε να της μιλάς για να διατηρεί τη λάμψη της. Ήταν η περίοδος που πειραματιζόμουν με τον Anthony Dunne (επισκέπτης καθηγητής στο Royal College) και τη γυναίκα του, την αρχιτέκτονα Fiona Raby. Μαζί δημιουργήσαμε μια σειρά θεραπευτικών προϊόντων για «ευαίσθητες προσωπικότητες», όπως το «Huggable Atomic Mushroom», ένα χνουδωτό παιχνίδι εμπνευσμένο από το σύννεφο σε σχήμα μανιταριού της Priscilla, του πυρηνικού τεστ στην έρημο της Νεβάδα, το 1957. Στο Λονδίνο των '90s, δεν έβλεπα τίποτα που να επιθυμώ στο ντιζάιν. Προσωπικά με ενδιέφερε το ριζοσπαστικό ντιζάιν των ’60s, ιδιαίτερα οι Ιταλοί σχεδιαστές που έφτιαχναν εκπληκτικά αντικείμενα βασισμένα σε εννοιολογικές ιδέες. Όταν αποφοίτησα, κανείς δεν αμφισβητούσε τίποτα. Αυτός ήταν ο λόγος που αναζήτησα χώρο να στήσω ένα δικό μου στούντιο, το 1994. Μερικά χρόνια αργότερα, ανακάλυψα μέσω ενός φίλου χορευτή την Ashtanga yoga. Πρωτοπήγα σε ένα μάθημα νομίζοντας ότι θα κάνω stretching. Κόλλησα. Τελικά, κάποιος μου πρότεινε να διδάξω, κι έτσι το στούντιό μου στέγαζε και το ντιζάιν και τη γιόγκα. Είχε ενδιαφέρον εκείνη η διπλή μου ταυτότητα. Όταν ο κόσμος με ρωτούσε τι κάνω, δήλωνα δάσκαλος γιόγκα, αισθανόμουν ότι αυτή είναι πιο έντιμη απάντηση, αφού από τη γιόγκα ζούσα. Το ντιζάιν το κρατούσα για τον εαυτό μου, είχα τις ιδέες μου, εργαζόμουν, ήθελα να πω κάτι διαφορετικό. Είμαι ένας δημιουργικός άνθρωπος που ακολούθησα τον πιο μακρινό δρόμο που θα μπορούσα να έχω πάρει. Πάντα παρακολουθούσα το ντιζάιν, ταξίδευα και μελετούσα την ιστορία του, παρότι έκανα πολύ διαφορετικά πράγματα από αυτό που τότε θεωρούνταν ντιζάιν. Κάποιες συγκυρίες με ώθησαν στην επόμενη φάση μου. Δεν αισθάνθηκα ποτέ ότι συνέβη κάτι σαν breakthrough στην πορεία μου. Όλα έγιναν μέσα από συγκυρίες και μέσα από τις σχέσεις μου με συγκεκριμένους ανθρώπους. Το 2006, στη διάρκεια του London Design Festival, αποφάσισα να ανοίξω το στούντιό μου, για να δείξω ό,τι είχα φτιάξει. Ήρθαν διάφοροι αρχιτέκτονες, όπως η Isla Crawford που μου ζητούσε φώτα για το Soho House που έφτιαχνε τότε. Την τελευταία μέρα, μπήκε στον χώρο ο Murray Moss (σ.σ. ο Νεοϋορκέζος γκαλερίστας που έδωσε ώθηση στο πειραματικό ντιζάιν). Τον είχα ξανασυναντήσει πριν από οκτώ χρόνια στην Colette όπου είχα εκθέσει ένα τραπέζι και μια καρέκλα, πολύ εννοιολογικά. Με είχε ρωτήσει τότε αν τα αντικείμενα ήταν προς πώληση. Του απάντησα «όχι». Φεύγοντας μου άφησε την κάρτα του, για να τον καλέσω αν αποφάσιζα να πουλήσω. Δεν είχα ιδέα ποιος ήταν. Όταν ήρθε στο σπίτι μου στο Λονδίνο, όμως, γνώριζα πολύ καλά. Μου ζήτησε κάποια κομμάτια για τον Μάιο της ίδιας χρονιάς. Δέχτηκα. Αυτό ήταν το πρώτο μου μεγάλο ρίσκο. Έφτιαξα μια προσωπική επωνυμία, το 2007, χωρίς να είμαι ακόμα σχεδιαστής. Δεν είχα καμιά εμπειρία, την παραμικρή ιδέα πώς φτιάχνεται η καλωδίωση μιας λάμπας. Κι όμως, ήθελα να σχεδιάζω αντικείμενα που να μπορώ να πουλήσω. Πάλι παρορμητικά, αποφάσισα να δείξω τέσσερα prototypes φωτιστικών μου στην έκθεση Euroluce στο Μιλάνο, το 2011. Εμφανίστηκα με ένα καταπληκτικό χειροποίητο κουτί που είχα φτιάξει στην Ινδία με έξι προϊόντα μου και ζήτησα έναν χώρο. Η κυρία στην υποδοχή χαμογέλασε και μου εξήγησε πως οι συμμετοχές, υποβάλλονταν χρόνια πριν, περνούσαν από επιτροπή, κι ένα

LiFO 06.11.25

21

DESIGN 60% απορριπτόταν. «Κρίμα», της είπα, και της άφησα το κουτί. Το άνοιξε από περιέργεια, αναφώνησε και μου ζήτησε να περιμένω λίγο. Επέστρεψε έπειτα από ένα τέταρτο και μου ανακοίνωσε ότι «μπήκα». Εκείνη η παρουσίαση σε ένα μικρό περίπτερο που έστησα με τη βοηθό μου, με δανεικά έπιπλα, γνώρισε τρομερή ανταπόκριση. Παράλληλα με το fair της Euroluce, εξέθετα και στο Palazzo Durini με τη Nina Yashar της Nilufar, δείχνοντας τα «Lit Lights». Εκεί γνώρισα την Patricia Urquiola που φώναξε τον Ross Lovegrove και τον Konstantin Grcic να δουν τη δουλειά μου. «Αυτός ο τύπος έχει ταλέντο. Πρέπει να τον βοηθήσουμε να μπει στη βιομηχανία», τη θυμάμαι να λέει, και δεν θα το ξεχάσω ποτέ. Εκείνη μου σύστησε και τον Piero Gandini, ιδιοκτήτη τότε της Flos. Αυτός σάστισε αρχικά, μου έκανε παρατηρήσεις ότι οι γλόμποι μου δεν ήταν οι κατάλληλοι, ότι κακώς χρησιμοποιώ μπρούντζο (τότε όλοι χρησιμοποιούσαν χρώμιο). Παρ’ όλα αυτά, μου πρότεινε να φάμε μαζί στο Ivy, τον Οκτώβριο. Εκείνο το γεύμα δεν έγινε ποτέ. Η πτήση του Gandini καθυστέρησε, υπήρχε μόνο ένα «παράθυρο» μισής ώρας μέχρι το επόμενο ραντεβού του. Καταφέραμε με μια χαοτική συνεννόηση, μέσω της γραμματέως του, να βρεθούμε σε ένα ταξί. Εκεί, αφού πρώτα μου είπε ότι μάλλον δεν θα καταφέρουμε να συνεργαστούμε γιατί η Flos δούλευε μόνο αποκλειστικά, του έδειξα τα «String Lights». Τα έκλεισε χωρίς δεύτερη σκέψη, και βγήκαν σχεδόν αμέσως στην παραγωγή, το 2014. Έτσι ξεκινήσαμε. Διαρκώς σχεδιάζω και παρατηρώ γύρω μου. Με ενδιαφέρει πολύ η επιμόρφωση, η ιστορική παιδεία. Έχεις χρέος να γνωρίζεις τι έχει δημιουργηθεί πριν από σένα. Το ντιζάιν είναι μια συλλογική εξέλιξη. Καμιά ιδέα δεν είναι καινούργια, μπορεί να έχει γεννηθεί σε άλλο μέσο ή πρακτική, αλλά προϋπάρχει. Μελετώ πολύ το DNA καθεμιάς εταιρείας για την οποία σχεδιάζω. Στη συνέχεια, ο διάλογος και η δική μου συνεισφορά γίνεται πάνω σε ένα υπόβαθρο: αναλύω τα προϊόντα που θαυμάζω και τα μελετώ διεξοδικά, προσπαθώντας να καταλάβω γιατί με συγκινούν. Τα αναλύω τόσο σχολαστικά, ώστε όταν έρχεται η στιγμή να σχεδιάσω κάτι, λειτουργώ ασυνείδητα, με το ένστικτο. Σχεδιάζω (σ.σ. δεν χρησιμοποιεί CAD, προγράμματα σχεδιασμού) και περνάω από τα σκίτσα σε ένα φυσικό μοντέλο. Το σχεδιαστικό μου στούντιο αποτελείται από εμένα κι έναν βοηθό. Κρατώ για τον εαυτό μου τη δημιουργική διαδικασία, δεν θέλησα ποτέ να «μεγαλώσω». Όλη μου η δουλειά είναι μια διαδικασία βελτίωσης γύρω από τη σύνθεση και τη φόρμα, που βασίζεται στα πολλαπλά επίπεδα, στο layering. Χωρίς τη διαστρωμάτωση, ένα έργο παραμένει επιφανειακό, δεν θα έχει διάρκεια και δεν θα σχετιστεί με το κοινό. Για την έκθεση «Όλα τα χρώματα θα συμφωνήσουν στο σκοτάδι», ο Ανδρέας Μελάς μού έδωσε carte blanche. (Μιλάμε γύρω από μια χαμηλή, λευκή πλατφόρμα, στο τελευταίο επίπεδο της γκαλερί όπου είναι «σερβιρισμένα» τα πιο αλλόκοτα, μαγικά αντικείμενα, θραύσματα από τις επιρροές και τις εμμονές του Μιχάλη). Όλα αυτά τα αντικείμενα είναι πολύ καινούργια. Η εγκατάσταση σχεδιάστηκε ειδικά για αυτόν τον χώρο, σε διάλογο με όλο αυτό (μου δείχνει με μια κυκλική κίνηση τη θέα από τα παράθυρα). Συγκέντρωσα αναφορές από διάφορα πρότζεκτ μου: μακέτες φωτιστικών και βάζα από την προεργασία της έκθεσης στο Fondazione Danese, πέρσι στο Μιλάνο (φωτιστικά από μπαμπού και ιαπωνικό ριζόχαρτο εμπνευσμένα από χαρταετούς), ένα αγκάθι-υποβρύχιο, πέτρες και ένα κοχύλι από μπρούντζο. Είναι έντονη η ιδέα της θάλασσας. Το μόνο παλιό κομμάτι (από το 2013) είναι το γλυπτό του Πενταδάκτυλου, του βουνού στη Λευκωσία. Είμαι λάτρης του Suiseki, της ιαπωνικής τέχνης που σχετίζεται με την καλλιτεχνική διάταξη των πετρών, έτσι ώστε να θυμίζουν τοπία. Εδώ έχω κάνει το αντίθετο – μια ρέπλικα από μνήμης που μοιάζει με riverstone. Ο καθένας θα δει διαφορετικά αυτά τα αντικείμενα. Δεν θέλω να επιβάλλω τίποτα σε κανέναν. Γι’ αυτό και το κείμενό μου που συνοδεύει την έκθεση είναι καθαρά περιγραφικό. Υπάρχει και μια πολιτική χροιά στον τίτλο της έκθεσης – οι διαφωνίες που βλέπουν το φως της ημέρας, στο σκοτάδι παύουν να υπάρχουν. Όταν τα φώτα σβήνουν, υπάρχει ενότητα. Μου αρέσει ο σαρκασμός στους τίτλους μου. Έτσι μπορείς να θίξεις πολύ σοβαρά θέματα.

Πάντα μιλάω για την οικειότητα, όσο κι αν ο όρος ακούγεται επιφανειακός. Όταν κάτι είναι γνώριμο στον άλλον, ξεκινάς ήδη με έναν διάλογο, επικοινωνείς. Ενώ όταν φτιάχνεις ένα αντικείμενο για να εντυπωσιάσεις, οι πιθανότητες να παραμείνει ενδιαφέρον μέσα στον χρόνο είναι ελάχιστες.

Με τον Ανδρέα υπήρξε διάλογος, τον ενδιέφερε η διαδικασία της δουλειάς. Η ανάθεση έγινε πριν από ενάμιση χρόνο, και σ’ αυτό το διάστημα ωρίμασαν οι ιδέες μέσα από διάλογο. Ανάλογη δουλειά ήταν και αυτή που είχα παρουσιάσει στο ICA, το «Cheerfully optimistic about the future». Ήταν φωτιστικά που είχα δημιουργήσει στο lockdown. Τότε δέθηκα και με τα μπαμπού. Αυτό το υλικό μορφοποιείται στη φύση, είναι η ιδέα του industrial project in nature! Κόβεται αυτούσιο και απλώς το συναρμολογείς. Υπάρχει πολλή φλυαρία σήμερα στο ντιζάιν, λείπει η αυθεντικότητα. Παρακολουθώ πολύ τα πράγματα, αλλά τα φιλτράρω. Οι δημιουργοί έχουν άγχος να αποδείξουν κάτι, θέλουν να εντυπωσιάσουν. Σχεδιάζονται πολύ επιφανειακά αντικείμενα, χωρίς κατεύθυνση και βάθος. Μόνο για κατανάλωση. Δεν αναζητά κανείς το πώς λειτουργεί κάτι στην πιο βασική του μορφή. Προσωπικά είμαι μίνιμαλ (σ.σ. έναν όρο που απορρίπτει για τη δουλειά του) μόνο γιατί δυσκολεύομαι να αντιληφθώ το complexity. Δεν υπάρχει τίποτα άλλο πιο φιλοσοφικό. Το μυαλό μου αντιλαμβάνεται τον κόσμο με μια απλότητα. Πάντα μιλάω για την οικειότητα, όσο κι αν ο όρος ακούγεται επιφανειακός. Όταν κάτι είναι γνώριμο στον άλλον, ξεκινάς ήδη με έναν διάλογο, επικοινωνείς. Ενώ όταν φτιάχνεις ένα αντικείμενο για να εντυπωσιάσεις, οι πιθανότητες να παραμείνει ενδιαφέρον μέσα στον χρόνο είναι ελάχιστες. Η δύναμη ενός σχεδιαστή είναι να βρει τον τρόπο να παραδώσει ένα αντικείμενο με το οποίο ο αποδέκτης του θα αναπτύξει μια προσωπική σχέση. Στο κάτω κάτω, αυτό είναι που έχει σημασία, τι σου προκαλεί ένα αντικείμενο, αν το επιθυμείς, αν σου αρέσει να το κοιτάς και θες να ζήσεις μαζί του.

Μιχάλης Αναστασιάδης «Όλα τα χρώματα θα συμφωνήσουν στο σκοτάδι» Διάρκεια: 5/11/202524/1/2026 Γκαλερί Μελάς Μαρτίνος Πανδρόσου 50, Αθήνα Τρ.-Σάβ., 12:00-18:00

22

LiFO

06.11.25

LiFO 06.11.25

23

q Γεννήθηκα στην Αθήνα τον Οκτώβριο του 1999. Τα παιδικά μου χρόνια ήταν γεμάτα χαρά και όμορφες αναμνήσεις. Μεγάλωσα μέσα στον αθλητισμό, ο αθλητισμός ήταν πάντα τρόπος ζωής για μένα και την οικογένειά μου. Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, ήμουν πάντα σε κίνηση. Από τριών μόλις ετών ξεκίνησα την κολύμβηση. Στα δώδεκά μου ξεκίνησα να ασχολούμαι με τον στίβο, με στόχο να γίνω δεκαθλητής. Αυτό έγινε με την καθοδήγηση του πατέρα μου, του Χάρη, που κατάγεται από τον Πύργο Ηλείας και υπήρξε και ο ίδιος δεκαθλητής, ενώ η μητέρα μου, η Σάρρα, είναι από την Ουγκάντα και υπήρξε αθλήτρια του μήκους. Ήταν, λοιπόν, σχεδόν φυσικό το μονοπάτι που θα ακολουθούσα, σαν ο αθλητισμός να κυλούσε στο αίμα μου. Από το πρώτο μου άλμα κατάλαβα αμέσως ότι αυτό ήταν το πάθος μου. Το άλμα επί κοντώ με μάγεψε∙ με ένα κοντάρι μπορούσες να ξεπεράσεις τα όριά σου, να νιώσεις πως πετάς προς τον ουρανό. Αυτή η αίσθηση ελευθερίας και δύναμης ήταν κάτι που με ενθουσίαζε βαθιά και με ώθησε να αφιερωθώ ολοκληρωτικά σε αυτό το άθλημα.

Αθλητής επί κοντώ, ολυμπιονίκης. Γεννήθηκε στην Αθήνα, ζει στα Σπάτα.

μας πηγαίνει εκεί, εμένα και τη δίδυμη αδερφή μου, την Αγγελική, από πολύ μικρά παιδιά – τότε όχι απαραίτητα για να προπονηθούμε, αλλά απλώς για να «μυρίσουμε» τον χώρο, να νιώσουμε την ενέργεια του αθλητισμού. Είμαι πραγματικά πολύ τυχερός που μεγάλωσα μέσα σε μια οικογένεια που μου χάρισε απλόχερα αγάπη, στήριξη και θετική ενέργεια. Τα παιδικά μου χρόνια ήταν όμορφα, με τις δυσκολίες που φυσικά έχει κάθε παιδί, αλλά ποτέ δεν μου έλειψε τίποτα. Οι γονείς μου είναι μαζί περίπου 33 χρόνια, κι αυτό από μόνο του λέει πολλά. Μου αρέσει πολύ η ιστορία τους: ο πατέρας μου μεγάλωσε ουσιαστικά σε ένα χωριό και ήρθε στην Αθήνα για να κυνηγήσει τα όνειρά του, και η μητέρα μου ήρθε εδώ ως παιδί και κατάφερε να φτιάξει τη ζωή της από την αρχή. Οι δρόμοι τους ενώθηκαν με έναν τρόπο σχεδόν μοιραίο και όμορφο. Η αδερφή μου, η Αγγελική, είναι ένας υπέροχος άνθρωπος – και δεν το λέω αυτό απλώς επειδή είναι η αδερφή μου. Είμαι πολύ περήφανος για εκείνη. Είναι μια δυναμική, στοργική παρουσία, που θαυμάζω απεριόριστα. Θεωρώ ότι από τη μητέρα μου έχω πάρει την υπομονή, τη συναισθηματικότητα και τη θετική στάση απέναντι στα εμπόδια, είναι πάντα ψύχραιμη και λογική. Από τον πατέρα μου, έχω κληρονομήσει την αυτοπεποίθηση, την ενέργεια και το σθένος.

q Ο πρωταθλητισμός –όπως και κάθε απαιτητική διαδρομή– είναι συχνά μοναχικός. Κάθε άνθρωπος έχει τη δική του κορυφή να κατακτήσει, τη δική του πορεία να ακολουθήσει. Για μένα, η κορυφή δεν μετριέται μόνο με μετάλλια ή ρεκόρ∙ σημαίνει και να είμαι υγιής, χαρούμενος, να μπορώ να δίνω και να λαμβάνω αγάπη. Να ξεπερνώ τα όνειρά μου, όχι μόνο τις επιδόσεις μου. Για ένα παιδί, η κορυφή μπορεί να είναι η επιτυχία στις πανελλαδικές εξετάσεις, για κάποιον άλλον, να ξεπεράσει μια προσωπική δυσκολία. Όλοι μας έχουμε τη δική μας οδύσσεια. Το πιο σημαντικό είναι να συνεχίζεις να παλεύεις, να μην τα παρατάς, να επιμένεις ακόμα κι όταν όλα μοιάζουν δύσκολα. Η πρώτη φορά που ένιωσα ότι «πέρασα τον πήχη» ήταν όταν ήμουν δώδεκα ετών. Πήρα το κοντάρι, έκανα το πρώτο μου άλμα και τότε κατάλαβα ότι έτσι θα ήταν η υπόλοιπη ζωή μου. Όμως, μεταφορικά, ο πραγματικός πήχης που ξεπέρασα ήταν όταν βρήκα το θάρρος να μιλήσω στους δικούς μου ανθρώπους για τα ζητήματα ψυχικής υγείας που αντιμετώπιζα. Εκείνη η στιγμή ειλικρίνειας και ελευθερίας ήταν από τους πιο σημαντικούς αγώνες της ζωής μου. Και είμαι ευγνώμων που μίλησα, γιατί από τότε όλα έγιναν πιο ανάλαφρα, πιο αληθινά.

q Θέλω πάντα να κατακτώ μετάλλια, να ξεπερνώ τα προσωπικά μου ρεκόρ και να εξελίσσομαι συνεχώς. Όμως, σήμερα είμαι πραγματικά χαρούμενος γιατί έχω βρει την ψυχική μου ηρεμία. Είμαι περιτριγυρισμένος από ανθρώπους που αγαπώ και που με αγαπούν, κι αυτό για μένα είναι η μεγαλύτερη νίκη. Πλέον, αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι να στέλνω θετικά μηνύματα, να εμπνέω και να δείχνω πως, πέρα από τις επιδόσεις, σημασία έχει η ψυχική ισορροπία και η πίστη στον εαυτό σου.

ΕΜΜΑΝΟΥΉΛ ΚΑΡΑΛΉΣ

q Από τις πρώτες μου και πιο ζωντανές αναμνήσεις είναι το Ολυμπιακό Στάδιο. Θυμάμαι τον πατέρα μου να

q Στην πορεία μου ως αθλητή έχω ζήσει πολλές δυνατές στιγμές, αλλά μία από τις πιο ξεχωριστές –πέρα φυσικά από τη συμμετοχή μου και το μετάλλιο στους Ολυμπιακούς Αγώνες, που δεν συγκρίνεται με τίποτα– ήταν όταν ήμουν 15 ετών και ταξίδεψα στην Κολομβία για το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα. Εκεί, για πρώτη φορά, ένιωσα τι σημαίνει πραγματικά ο αθλητισμός υψηλού επιπέδου σε τόσο μικρή ηλικία. Και πώς να το ξεχάσω; Το μετάλλιο τότε μου το πέρασε στον λαιμό ο Σεργκέι Μπούμπκα – το μεγάλο μου πρότυπο, το είδωλο που με ενέπνευσε να ασχοληθώ με το επί κοντώ. Εκείνη η στιγμή άναψε μέσα μου μια νέα φλόγα. Από την άλλη, η πιο δύσκολη στιγμή της καριέρας μου ήταν το 2022, στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Στίβου στο Μόναχο, όταν κατέλαβα την 22η θέση. Ήταν μια ιδιαίτερα απαιτητική και ψυχοφθόρα χρονιά, καθώς ήδη αντιμετώπιζα θέματα ψυχικής υγείας. Τότε συνειδητοποίησα ότι χρειαζόμουν ένα διάλειμμα. Με τον χρόνο, κατάλαβα πως εκείνη η απόφαση ήταν από τις πιο ωφέλιμες που έχω πάρει. Παρότι αποτέλεσε μια από τις πιο σκοτεινές περιόδους της ζωής μου, τελικά με οδήγησε σε μια νέα αρχή, γεμάτη φως και ισορροπία.

ΟΙAΘΗΝΑΊΟΙ

q Επιτυχία, για μένα, σημαίνει να φεύγεις από τον αγώνα γνωρίζοντας πως έδωσες απόλυτα τον εαυτό σου. Αν ξέρω

24

LiFO

ότι πάλεψα, προσπάθησα και έκανα ό,τι περνούσε από το χέρι μου, τότε αυτό είναι επιτυχία – ακόμη κι αν δεν έρθει το μετάλλιο. Βέβαια, η επιτυχία μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε εθισμό. Αλλά είναι αλήθεια πως με συναρπάζει να κυνηγώ μετάλλια, να καταρρίπτω ρεκόρ, να ανεβαίνω κάθε φορά ένα σκαλοπάτι ψηλότερα. Θέλεις πάντα «κι άλλο, κι άλλο»… Αυτή η αίσθηση σε κρατάει σε εγρήγορση, σε κάνει να μην εφησυχάζεις ποτέ. Ο πρωταθλητισμός σού προσφέρει απίστευτες εμπειρίες και σπουδαία πράγματα, αλλά απαιτεί και μεγάλες θυσίες. Προσωπικά, θυσίασα την παιδική μου ηλικία. Στερήθηκα φίλους, βραδινές εξόδους, εκδρομές – στιγμές που για άλλους είναι αυτονόητες. Όμως, όλα αυτά ήταν δική μου επιλογή. Δεν τα βλέπω με πικρία, γιατί ανταμείφθηκα με εμπειρίες, με ταξίδια, με στιγμές που δύσκολα περιγράφονται με λόγια. Και ελπίζω, όταν έρθει η ώρα να ολοκληρωθεί η αθλητική μου πορεία, να ζήσω όλα εκείνα που άφησα για αργότερα – μαζεμένα, και ίσως ακόμη πιο έντονα.

q Η ζωή του αθλητή μοιάζει πολύ με τη ζωή του μοναχού. Συνεχείς προπονήσεις, θεραπείες, πειθαρχία, επανάληψη. Ακόμα κι όταν θέλεις να βγεις, να ξεφύγεις λίγο, συχνά δεν έχεις ούτε τη δύναμη ούτε το κουράγιο. Είναι ένας τρόπος ζωής που απαιτεί αφοσίωση, και αυτή η αφοσίωση σε απομονώνει αλλά ταυτόχρονα σε διαμορφώνει. Ευτυχώς, στην προσωπική μου ζωή προσπαθώ να διατηρώ την ισορροπία. Οι φίλοι μου, η σύντροφός μου και η οικογένειά μου γνωρίζουν καλά τι σημαίνει να ζεις μέσα στον πρωταθλητισμό. Ξέρουν πως, ακόμη κι αν λείπω για μεγάλα χρονικά διαστήματα, είμαι πάντα εκεί γι’ αυτούς – όπως κι εκείνοι είναι για μένα. Είναι πολύ σημαντικό για μένα να περιβάλλομαι από ανθρώπους που κατανοούν τις θυσίες, την πίεση και τους κόπους που απαιτεί αυτή η διαδρομή.

q Ο κύκλος μου είναι μικρός, στενός και ουσιαστικός. Είμαι ευγνώμων που έχω γύρω μου ανθρώπους που σέβονται τον τρόπο ζωής μου και με καταλαβαίνουν βαθιά. Για μένα, φιλία σημαίνει να έχεις δίπλα σου ανθρώπους που δεν χρειάζεται να τους έχεις συνέχεια εκεί – γιατί ξέρεις ότι, όποτε κι αν τους χρειαστείς, θα είναι εκεί. Μπορεί να περάσουν μήνες χωρίς να δω τους κολλητούς μου, αλλά όταν βρεθούμε, είναι σαν να μην έχει περάσει ούτε μια μέρα. Φιλία, τελικά, είναι να είσαι παρών όχι μόνο στις καλές, αλλά κυρίως στις δύσκολες στιγμές. Η πιο σημαντική συμβουλή που κουβαλώ πάντα μαζί μου είναι αυτή του πατέρα μου: «Να μην ξεχνάς την ιστορία σου». Να θυμάσαι τις ρίζες σου, τις αρχές σου, την αφετηρία της ζωής σου. Η δόξα και το χρήμα, αν είναι να έρθουν, θα έρθουν. Το σημαντικό είναι να μη χαθείς μέσα σε όλα αυτά, να μη λησμονήσεις ποτέ από πού ξεκίνησες και ποιοι σε διαμόρφωσαν. Μάλιστα, όποτε το επιτρέπει ο χρόνος μου, επιστρέφω στον Πύργο. Μου αρέσει να περπατώ στα μέρη όπου μεγάλωσα, να ξαναβρίσκω εκείνο το κομμάτι του

απο τον γιάννη πανταζόπουλο φωτογραφιeσ: παρισ ταβιτιαν

06.11.25

ριζεσ Η πιο σημαντική συμβουλή που κουβαλώ πάντα μαζί μου είναι αυτή του πατέρα μου: «Να μην ξεχνάς την ιστορία σου». Να θυμάσαι τις ρίζες σου, τις αρχές σου, την αφετηρία της ζωής σου. Η δόξα και το χρήμα, αν είναι να έρθουν, θα έρθουν. Το σημαντικό είναι να μη χαθείς μέσα σε όλα αυτά, να μη λησμονήσεις ποτέ από πού ξεκίνησες και ποιοι σε διαμόρφωσαν.

LiFO 06.11.25

25

q Όπως γνωρίζουν οι περισσότεροι, ποτέ δεν υποκρίνομαι. Είμαι ο ίδιος άνθρωπος, τόσο μέσα στα στάδια όσο και στην καθημερινότητά μου. Προφανώς, η αναγνωρισιμότητα είναι ένα βάρος, ειδικά όταν θεωρείσαι πρότυπο, αλλά δεν με έχει αλλάξει καθόλου. Αυτό που θέλω, όμως, να μεταδώσω στους νεότερους είναι πως με πίστη στον εαυτό σου μπορείς να πετύχεις ό,τι ονειρεύεσαι. Να μην πάψουν ποτέ να πιστεύουν στα όνειρά τους και να θέτουν στόχους. Γιατί μόνο έτσι μπορείς να φτάσεις εκεί που πραγματικά θέλεις.

q Αυτό που με θυμώνει ιδιαίτερα στην εποχή μας είναι το φαινόμενο του μπούλινγκ στα σχολεία. Παρότι υπάρχει πλέον μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και προβολή γύρω από το ζήτημα, πιστεύω πως χρειάζεται ακόμη περισσότερη προσοχή και δράση. Η παιδική ηλικία είναι μια εξαιρετικά ευάλωτη και εύθραυστη περίοδος, τότε χτίζεται ο χαρακτήρας, η αυτοπεποίθηση και η πίστη του παιδιού στον εαυτό του. Το γνωρίζω και προσωπικά, γιατί τόσο εγώ όσο και η αδελφή μου έχουμε βιώσει έντονο μπούλινγκ και έχουμε γίνει αποδέκτες ρατσιστικών σχολίων λόγω της καταγωγής μας. Ήταν δύσκολες στιγμές, όμως μέσα από αυτές μάθαμε να στεκόμαστε όρθιοι, να αγαπάμε αυτό που είμαστε και να μην ντρεπόμαστε για την ταυτότητά μας. Αυτές οι εμπειρίες με διαμόρφωσαν, με έκαναν πιο ανθεκτικό και πιο ευαισθητοποιημένο απέναντι σε όποιον νιώθει διαφορετικός. Αλλά όπως γράφω και στο βιβλίο: «Μπορεί οι χαράδρες και οι κορυφές μας να μη μοιάζουν μεταξύ τους και ο καθένας να σηκώνει το δικό του βάρος, όμως οι δρόμοι μας συνήθως είναι παράλληλοι και κοντινοί και εγώ θέλω να τους κάνω να συναντηθούν, γιατί είμαι σίγουρος πως μπορούν. Είναι πολύ περισσότερα αυτά που μας ενώνουν από αυτά που μας χωρίζουν». Χαίρομαι που το πιο αληθινό «όχι» της ζωής μου ήταν εκείνο απέναντι στον ρατσισμό και στο μπούλινγκ.

q Ελπίζω πραγματικά στις νέες γενιές. Βλέπω ότι τα πράγματα έχουν αρχίσει να αλλάζουν προς το καλύτερο σε σχέση με το παρελθόν. Ευτυχώς, σήμερα στην Ελλάδα υπάρχουν περισσότεροι άνθρωποι από διαφορετικές χώρες, περισσότερες ιστορίες, περισσότερα παραδείγματα. Κι εμείς, μαζί με τον Γιάννη (Αντετοκούνμπο), έχουμε καταφέρει να αποτελέσουμε τέτοιες ιστορίες-παραδείγματα που δείχνουν πως η διαφορετικότητα μπορεί να είναι δύναμη. Πιστεύω ότι τα επόμενα χρόνια τα πράγματα θα είναι ακόμη καλύτερα. Υπάρχει, όμως, και μια πλευρά του αθλητισμού που με στενοχωρεί. Στη χώρα μας, πολλοί είναι δίπλα σου τη στιγμή του μεταλλίου, στο χειροκρότημα και στη λάμψη, αλλά μετά οι προβολείς σβήνουν. Από μικρός έχω καταλάβει πώς «παίζεται το παιχνίδι», αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν με ενοχλεί. Με στενοχωρεί, για παράδειγμα, όταν επιστρέφουμε από αγώνες της εθνικής ομάδας και οι κάμερες στρέφονται μόνο στον Μίλτο (Τεντόγλου) και σε μένα, αγνοώντας τους υπόλοιπους συναθλητές μου. Δεν μου αρέσει καθόλου αυτό. Γι’ αυτό και λέω ότι είμαστε κάπως «αντιστάρ», όχι οι συνηθισμένοι αθλητές.

ΟΙ ΑΘΗΝΑΙΟΙ Εμμανουήλ Καραλής

εαυτού μου που παραμένει ατόφιο. Ο Πύργος είναι το καταφύγιό μου∙ εκεί ηρεμώ, ξεχνιέμαι, ξαναβρίσκω την ισορροπία. Και μέσα μου έχω πάντα την επιθυμία να δώσω πίσω σε αυτόν τον τόπο όσα εκείνος μου έχει χαρίσει.

q Χάρηκα απίστευτα όταν ο κολλητός μου, ο Άρμαντ Ντουπλάντις, κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο, ακόμα κι αν εγώ το στερήθηκα. Έτρεξα αμέσως στην αγκαλιά του όταν έσπασε το ρεκόρ του, κι αυτό για μένα ήταν μια στιγμή καθαρής χαράς. Ξέρω πως, όταν έρθει η σειρά μου, εκείνος θα κάνει ακριβώς το ίδιο. Αυτή είναι η ουσία του αθλητισμού, να χαίρεσαι με την επιτυχία και τη χαρά των άλλων, αληθινά και χωρίς ανταγωνισμό. Στο τέλος της ημέρας, όταν τελειώσει η καριέρα μου, τα μετάλλια θα μπουν στην άκρη. Αυτό που θα μείνει θα είναι οι φιλίες, οι άνθρωποι, οι στιγμές. Κι αυτό είναι το πιο πολύτιμο «χρυσό μετάλλιο» της ζωής μου – να μπορώ να είμαι παρών, να αγαπώ και να χαίρομαι με τις νίκες των άλλων. Αυτή είναι η πραγματική ομορφιά του αθλητισμού. Η αλήθεια είναι πως δεν έχω φανταστεί τον εαυτό μου σε δέκα χρόνια – αν και, ποιος ξέρει, μπορεί ο «γερο-Μανόλο» να αντέχει μέχρι τότε! (γέλια) Σίγουρα, θέλω να συνεχίσω να αγωνίζομαι, να διεκδικώ, να φέρνω μετάλλια και να δίνω χαρά σε όσους με στηρίζουν. Πάνω απ’ όλα, όμως, αυτό που με νοιάζει είναι να ολοκληρώσω την πορεία μου χαρούμενος, γερός και ήρεμος. Να ξέρω ότι έφτασα ως εκεί με τους δικούς μου όρους· και ότι η στιγμή που θα σταματήσω θα είναι δική μου απόφαση.

q Στη ζωή έχω μάθει ότι δεν χρειάζεται να αποδεικνύεις τίποτα και σε κανέναν. Αυτό το κατάλαβα μέσα από μια εμπειρία που μου έμεινε αξέχαστη. Κάποτε, σε έναν αγώνα, είχα πετύχει ένα μεγάλο ρεκόρ. Ξαφνικά, βρέθηκα στο επίκεντρο – δημοσιογράφοι, φωτογραφίες, κάμερες, δηλώσεις. Ήταν μια στιγμή χαράς και επιβεβαίωσης. Την επόμενη χρονιά, όμως, τα πράγματα δεν πήγαν όπως ήθελα. Οι επιδόσεις δεν ήταν καλές και τα φώτα έσβησαν. Θυμάμαι να πηγαίνω να μιλήσω στους ίδιους δημοσιογράφους και ήταν σαν να μη με γνώριζε κανείς. Εκείνη η αίσθηση ήταν σκληρή, αλλά και αποκαλυπτική. Γύρισα τότε στη μητέρα μου, λίγο απογοητευμένος, και της είπα: «Πέρυσι όλοι με αποθέωναν και φέτος κανείς δεν μου δίνει σημασία». Και εκείνη, με τη σοφία που πάντα τη χαρακτηρίζει, μου απάντησε απλά: « Έτσι είναι η ζωή, παιδί μου». Κι αυτή η φράση έχει μείνει χαραγμένη μέσα μου. Από τότε έμαθα πως η αξία σου δεν εξαρτάται από τα φώτα, ούτε από το πόσοι σε χειροκροτούν, αλλά από το ποιος είσαι όταν αυτά σβήσουν.

q Αν έπρεπε να διαλέξω ένα τραγούδι για να συνοδεύει το πιο συγκλονιστικό μου άλμα, θα ήταν χωρίς δεύτερη σκέψη το συρτάκι του Αλέξη Ζορμπά. Είναι το αγαπημένο μου κομμάτι κι έχει γίνει σχεδόν σήμα κατατεθέν στους αγώνες μου στο εξωτερικό. Όταν αρχίζει να παίζει, επικρατεί μια μοναδική ατμόσφαιρα – ένα αυθόρμητο πάρτι, με όλους να στρέφουν το βλέμμα τους στον Έλληνα που ετοιμάζεται να πετάξει πάνω από τον πήχη. Εκείνη τη στιγμή, νιώθω πραγματικά περήφανος που εκπροσωπώ τη χώρα μου. Όσο για τον έρωτα, έχει παίξει καθοριστικό ρόλο στη ζωή μου. Για μένα είναι τα πάντα – μια απίστευτη κινητήρια δύναμη. Ο έρωτας είναι ηρεμία, είναι αποκούμπι, είναι το μέρος όπου μπορείς να είσαι ο εαυτός σου. Μέσα σε μια ζωή γεμάτη ένταση, προκλήσεις και πίεση, ξέρω ότι όταν είμαι με τη σύντροφό μου, όλα απλώς γίνονται καλύτερα. Είναι σαν να ισορροπεί ο κόσμος μου.

q Ένα ταξίδι που δεν θα ξεχάσω ποτέ ήταν εκείνο στην Τοσκάνη, την περίοδο που ένιωθα πως χρειαζόμουν ένα διάλειμμα. Ήταν ένα σημείο καμπής για μένα, ένα ταξίδι επανασύνδεσης με τον εαυτό μου. Εκεί, ανάμεσα στους ειδυλλιακούς λόφους και τους αδιανόητα όμορφους αμπελώνες, έμαθα να αγαπώ το κρασί, που από τότε κατέχει μια ξεχωριστή θέση στη ζωή μου. Πάνω απ’ όλα, όμως, στην Τοσκάνη κατάφερα να κάνω πράγματα που ως τότε είχα στερηθεί· να αναπνεύσω, να χαλαρώσω, να ξαναβρώ τη χαρά της απλότητας.

q Η θρησκεία έχει επίσης καθοριστική θέση στη ζωή μου. Η προσευχή είναι μια συνήθεια που έμαθα από τη

ΙNFO

Το βιβλίο Εμμανουήλ Καραλής: Όταν κοιτάς από ψηλά είναι γραμμένο από τον Νίκο Μιχαλόπουλο και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.

26

LiFO

Υπάρχει, όμως, και μια πλευρά του αθλητισμού που με στενοχωρεί. Στη χώρα μας, πολλοί είναι δίπλα σου τη στιγμή του μεταλλίου, στο χειροκρότημα και στη λάμψη, αλλά μετά οι προβολείς σβήνουν.

μητέρα μου, μια πράξη βαθιάς πίστης και ευγνωμοσύνης. Ο παππούς μου, ο πατήρ Εμμανουήλ, άλλωστε, ήταν ιερέας, κι έτσι μεγάλωσα μέσα σε αυτό το πνεύμα. Πριν από κάθε αγώνα, είτε βρίσκομαι σε καλή είτε σε δύσκολη στιγμή, στρέφομαι πάντα προς τον Θεό. Είναι ο τρόπος μου να βρίσκω γαλήνη, δύναμη και καθαρότητα σκέψης. Και, όπως συνηθίζω να λέω, το όνομά μου, Εμμανουήλ, σημαίνει «ο Θεός μαζί σου». Σκοπός της ζωής μας, στο τέλος της ημέρας, είναι να λαμβάνουμε και να μοιραζόμαστε αγάπη, απλόχερα και χωρίς δεύτερη σκέψη. Αυτό το συνειδητοποίησα με τα χρόνια, μέσα από τις χαρές, τις επιτυχίες, τα εμπόδια αλλά και τις δυσκολίες. Η ζωή, τελικά, είναι σαν μια ζωγραφιά· γεμάτη χρώματα, σκιές και φως. Και όπως τραγουδά ο αγαπημένος μου Κώστας Χατζής, στίχος που στάθηκε και αφορμή για τον τίτλο του βιβλίου μου: «Όταν κοιτάς από ψηλά, μοιάζει η γη με ζωγραφιά». Όταν βλέπεις τα πράγματα από απόσταση, όλα αποκτούν άλλη διάσταση. Οι μικρές μας έγνοιες σβήνουν και μένει μόνο αυτό που πραγματικά μετράει: η αγάπη και η θετική μας ενέργεια. Αυτά είναι, τελικά, τα πιο αληθινά μετάλλια της ζωής.

06.11.25

LiFO 06.11.25

27

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

874

Book Lovers

60

ΒΙΒΛΙΑ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ ΑΠ' ΟΣΑ ΝΕA ΚΥΚΛΟΦΟΡΟΥΝ

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΑΠΟ ΤΗ ΜΑ ΡΙΑ ΔΡΟΥΚΟΠΟΥΛΟΥ

28

LiFO

06.11.25

LiFO 06.11.25

29

01

IBTISAM AZEM

Το βιβλίο της εξαφάνισης

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

Μτφρ.: Πέρσα Κουμούτση Σελ. 287

01

ΕΚΔΟΣΕΙΣ GUTENBERG

Στο εξαιρετικά επίκαιρο δοκίμιό της η Σούζαν Σόνταγκ εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται και ανταποκρίνονται στον πόνο και στη βία μέσα από φωτογραφίες και βίντεο με σκηνές πολέμου και φρίκης. Αναλύει πώς τέτοιες εικόνες επηρεάζουν τη συλλογική συνείδηση, αν προκαλούν ενσυναίσθηση ή απευαισθητοποίηση, και κατά πόσο μπορούν να οδηγήσουν σε πραγματική κατανόηση ή δράση.

Ο Αυτοκράτορας της Χαράς Μτφρ.: Δημήτρης Μαύρος Σελ. 591

Πυροβολισμοί σε ένα σχολείο αναστατώνουν την ήσυχη Κομητεία του Χάροντα στη Βιρτζίνια. Ο Τάιτους Κράουν, πρώην πράκτορας του FBI και ο πρώτος μαύρος σερίφης στην περιοχή, σοκάρεται, αλλά ψάχνει το κίνητρο για τη δολοφονία. Ο νεαρός δράστης φαίνεται να τα έχει χαμένα και μιλά για έναν «άγγελο του θανάτου». Όταν σκοτώνεται από αστυνομικούς, τα ίχνη του οδηγούν τον Τάιτους σε έναν κατά συρροή δολοφόνο και ένα κύκλωμα βασανιστών παιδιών με διασυνδέσεις σε όλη την τοπική κοινωνία.

Μτφρ.: Ωρίων Αρκομάνης Σελ. 1.359 (τ. Α’), 1.341 (τ. Β’) ΕΚΔΟΣΕΙΣ GUTENBERG

Μέσα από τη ζωή και τις περιπέτειες του Γιάννη Αγιάννη, που οδηγήθηκε στη φυλακή επειδή έκλεψε λίγο ψωμί, της φτωχής Φαντίνα και της κόρη της, του αδέκαστου Ιαβέρη και εκατοντάδες άλλα πρόσωπα, ο Βικτόρ Ουγκό συνθέτει μια συγκλονιστική καταγγελία της κοινωνικής αδικίας, αλλά και έναν ύμνο στη δύναμη της αγάπης και της ανθρωπιάς. Στην παρούσα έκδοση περιλαμβάνονται για πρώτη φορά επτά κεφάλαια που ο Ουγκό δεν είχε συμπεριλάβει στην αρχική έκδοση.

04

WILLIAM FAULKNER

Φως τον Αύγουστο

Μτφρ.: Παναγιώτης Κεχαγιάς Σελ. 590

ΕΚΔΟΣΕΙΣ GUTENBERG

LiFO

Μτφρ.: Σέργιος Τρεχλής Σελ. 429

ΕΚΔΟΣΕΙΣ GUTENBERG

Οι άθλιοι

Ένα από τα «νότια γκόθικ» αριστουργήματα της αμερικανικής λογοτεχνίας και ένα από τα σπουδαιότερα και γνωστότερα μυθιστορήματα του Γουίλιαμ Φόκνερ. Διαδραματίζεται σε μια φανταστική επαρχία του Μισισίπι τη δεκαετία του 1930. Πρωταγωνιστές του είναι άνθρωποι τσακισμένοι απ’ τη μοίρα, ήρωες τραγικοί, κατατρεγμένοι από τα φαντάσματα του παρελθόντος τους. Μέσα από αυτούς ο Φόκνερ διερευνά ζητήματα φύλου και ταξικών διαφορών, ρατσισμού, εμβαθύνοντας στη φύση του κακού.

05

Οι αμαρτωλοί στάζουν αίμα

Ο 19χρονος Αμερικανο-βιετναμέζος Χάι ετοιμάζεται να αυτοκτονήσει πέφτοντας από μια γέφυρα της συνοικίας «Ανατολική Xαρά», στο Κονέκτικατ. Τον σταματά μια 80χρονη γυναίκα, πρόσφυγας από τη Λιθουανία, η οποία έχει άνοια σε αρχικό στάδιο. Απομονωμένος από την οικογένειά του και χωρίς άλλες επιλογές, εγκαθίσταται στο σπίτι της και σιγά σιγά αναλαμβάνει φροντιστής της. Οι δυο τους γίνονται αχώριστοι και η ζωή τους αλλάζει.

03

30

06

S.A. COSBY

ΕΚΔΟΣΕΙΣ GUTENBERG

VICTOR HUGO

03

Μτφρ.: Χριστίνα Παπαδοπούλου Σελ. 187

Τι θα γινόταν, αν μια μέρα εξαφανίζονταν όλοι οι Παλαιστίνιοι από το Ισραήλ; Ένα μυθιστόρημα αιχμηρό και συγκλονιστικό, που καθρεφτίζει την ιστορία της Μέσης Ανατολής. Μέσα από δύο διαφορετικές φωνές και οπτικές η Παλαιστίνια δημοσιογράφος και συγγραφέας Ιμπτισάμ Άζεμ αναδεικνύει μια καθημερινότητα ανισότητας και φόβου αλλά και το βάρος της μνήμης που δεν μπορεί να σβήσει.

02

04

Αντιμέτωποι με τον πόνο των άλλων

ΕΚΔΟΣΕΙΣ GUTENBERG

OCEAN VUONG

02

05

SUSAN SONTAG

06

07

ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ

Μεγαλώνοντας παιδιά στην ψηφιακή εποχή Σελ. 196

ΕΚΔΟΣΕΙΣ GUTENBERG

Ο καθηγητής Γνωστικής Ψυχολογίας και Κυβερνοψυχολογίας στο Τμήμα Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ Πέτρος Ρούσος προσφέρει στους γονείς χρήσιμες γνώσεις σχετικά με τη θετική χρήση της τεχνολογίας, τους κινδύνους του διαδικτύου, την έννοια του ψηφιακού αποτυπώματος, καθώς και τις νομικές και ηθικές διαστάσεις της διαδικτυακής παρουσίας. Δείχνει στους γονείς πώς θα μάθουν τα παιδιά τους να πλοηγούνται με ασφάλεια στον απέραντο και απίστευτα πλούσιο ψηφιακό ωκεανό.

07

08

TRACEY SHORS

Το καθημερινό μας τραύμα Μτφρ.: Ανθή Βακάκη Σελ. 243

ΕΚΔΟΣΕΙΣ GUTENBERG

Το τραύμα μάς αφορά όλους. Είτε προκύπτει από ένα οδυνηρό γεγονός είτε από συσσωρευμένο άγχος, αφήνει ανεξίτηλα ίχνη στον εγκέφαλο με τον χρόνο. Η δρ. Tracey Shors, διακεκριμένη νευροεπιστήμονας, το μελετά – πώς μπορεί να προκύψει ανά πάσα στιγμή από μεγάλα ή μικρά γεγονότα και να επανεμφανιστεί με τη μορφή αναμνήσεων, δημιουργώντας νέες καταγραφές που δυσκολεύουν την αποδέσμευσή μας.

08

06.11.25

«Κόκκινα Πρίσματα»

ΚΏΣΤΑΣ ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΌΠΟΥΛΟΣ Ένα βιβλίο για τη συμφιλίωση με τον εαυτό μας, που σε κάνει μέρος της αφήγησης.

Έ

«

να κείμενο (ιστορία; Προσωπική κατάθεση;) που σε αιχμαλωτίζει και το πας non-stop ως το τέλος. Που οι κοφτές προτάσεις και περιγραφές του ξυπνούν και σκαλίζουν την ψυχή σου. Ξεθωριασμένες αναμνήσεις αποκτούν ευωδιά και χρώμα. Μια ιστορία που αισθάνεσαι μέρος της με ενεργή συμμετοχή. Διερωτάσαι πού μπορεί να φτάσει το παιχνίδι του μυαλού στον πόνο. Πού μπορείς εσύ να φτάσεις. Ένα βιβλίο που σε αγγίζει, σε συνεπαίρνει, άκρως περιγραφικό και έντονα λυρικό» – Κρίστι Βαρβέρη, κινηματογραφίστρια Ο Κώστας Παπαποστολόπουλος επιστρέφει με το νέο του βιβλίο Κόκκινα Πρίσματα, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις 24 Γράμματα, ένα λογοτεχνικό έργο που ισορροπεί ανάμεσα στο όνειρο και την εξομολόγηση. Μέσα από μια αφήγηση που σε κάνει να συμμετέχεις στην πλοκή, ο συγγραφέας μάς βυθίζει σε έναν κόσμο όπου τα συναισθήματα ισορροπούν ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, στη συγχώρεση και την αδυναμία συμφιλίωσης με τον εαυτό μας. Όπως γράφει η δημοσιογράφος Φωτεινή Ανέστη, «το βιβλίο περιγράφει την αδυναμία συμφιλίωσης με την ψυχή μας, μέσα σε έναν αδιάκοπο αγώνα διαφυγής από την ίδια την ύπαρξή μας. Ποιο είναι το σωστό και ποιο το λάθος; Ένας ανελέητος αγώνας ανισορροπίας συναισθημάτων και αισθήσεων. Η αγάπη συγχωρεί τελικά; Όποιος αγαπάει συγχωρεί τα πάντα». Τα Κόκκινα Πρίσματα ξεπερνούν την κλασική φόρμα της αφήγησης, δημιουργώντας ένα παιχνίδι ανάμεσα στην εικόνα, τον ήχο και το συναίσθημα. Ο Κώστας Παπαποστολόπουλος έχει σπουδάσει σκηνοθεσία στο Πανεπιστήμιο DAMS της Μπολόνια και μουσική σύνθεση στη Βενετία, έπειτα από δέκα χρόνια σπουδών πιάνου στο Εθνικό Ωδείο Χαλανδρίου. Το 1994 παρουσίασε στην Γκαλερί των Γλάρων του Γιάννη Γαλάτη στη Μύκονο την έκθεση σκηνοθετημένης φωτογραφίας με τίτλο «Παρακμή και Γυμνό», ενώ το 1995 παρουσιάζει στην Ελλάδα και στο εξωτερικό την έκθεση σκηνοθετημένης φωτογραφίας «Γένεσις». Τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς, το διήγημά του Η Δροσοσταλίδα της Ανατολής κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο Ομπρέλα, ενώ το 2007 ιδρύει το μουσικό, εικαστικό και λογοτεχνικό διαδικτυακό μπλογκ «URBAN ASPIRINES» όπου δημοσιεύει σπάνιο μουσικό υλικό, κόμικς, εικαστικά, διηγήματά του και ποιήματά του. Το μπλογκ αυτήν τη στιγμή πλησιάζει τα επτά εκατομμύρια επισκέπτες. Κόκκινα Πρίσματα, εκδόσεις 24 Γράμματα

LiFO 06.11.25

31

13

FREIDA MCFADDEN

DAN MILLMAN

Ο δρόμος του ειρηνικού πολεμιστή Μτφρ.: Μιχάλης Δελέγκος Σελ. 296

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Δ Ι Ο Π Τ Ρ Α

Μέσα από ένα κράμα πραγματικότητας και μυθοπλασίας μαθαίνουμε πώς να διαχειριζόμαστε το σώμα και το μυαλό μας, πώς αυτά συνδέονται και πώς μπορούν να τιθασευτούν για να μπορέσουμε να διαχειριστούμε τα συναισθήματα και τη συνείδησή μας με τρόπο αβίαστο και ειρηνικό. Να φτάσουμε σε μια κατάσταση συνεχούς και αδιάσπαστου διαλογισμού, με περιορισμό των επίγειων και ρηχών απολαύσεων.

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

09

Ποτέ μη λες ψέματα

Μτφρ.: Κίκα Κραμβουσάνου Σελ. 320

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΙΟΠΤΡΑ

Έμοιαζε με το ιδανικό σπίτι. Όμως μια σφοδρή χιονοθύελλα θα κάνει την Τρίσια και τον Ίθαν να το ξανασκεφτούν. Όταν θα παγιδευτούν στο αρχοντικό, που στοιχειώνεται από την εξαφάνιση της δρος Αντριέν Χέιλ, τα μυστικά που θα βγουν στο φως θα είναι τρομερά.

09

14

TEMPLE GRANDIN, DEBRA MOORE

13

Πλοήγηση στον αυτισμό Μτφρ.: Γιώργος Τσακονίτης Σελ. 358

ΕΚΔΟΣΕΙΣ GUTENBERG

10

Μέσα από προσωπικές ιστορίες και συγκεκριμένα παραδείγματα, οι συγγραφείς εξηγούν αναλυτικά τι μπορούν να κάνουν αλλά και τι πρέπει να αποφεύγουν γονείς, δάσκαλοι και φροντιστές ώστε να συμβάλουν στην καλλιέργεια των διαφορετικών ικανοτήτων που διαθέτει κάθε άτομο που βρίσκεται στο φάσμα. Παρουσιάζουν, επίσης, επιστημονικές έρευνες οι οποίες επιβεβαιώνουν τα συμπεράσματά τους και, επιπλέον, δίνουν πλήθος πρακτικών συμβουλών.

CARL G. JUNG, SONU SHAMDASANI

Το Κόκκινο Βιβλίο

Μτφρ.: Χρήστος Μαρσέλλος Σελ. 672

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Δ Ι Ο Π Τ Ρ Α

Το Κόκκινο Βιβλίο, που εκδόθηκε με μεγάλη αποδοχή το 2009, περιέχει τον πυρήνα του μεταγενέστερου έργου του Carl Jung, όπου η εξερεύνηση του ασυνειδήτου συναντά την αναζήτηση της αυτογνωσίας, της ολοκλήρωσης και της κατανόησης. Είναι γεμάτο από σύμβολα και εικόνες που συνδέονται με την ανθρώπινη ύπαρξη, την ιστορία και τη συλλογική εμπειρία και θεωρείται έργοσταθμός για τη σύγχρονη ψυχολογία.

15

14

MICHAELEEN DOUCLEFF

Γονιός, κυνηγός, τροφοσυλλέκτης Μτφρ.: Kατερίνα Χαλμούκου

11

Σελ. 386 ΕΚΔΟΣΕΙΣ GUTENBERG

HERMANN HESSE

Η Μαϊκλίν Ντουκλέφ, απογοητευμένη από τις σύγχρονες μελέτες και οδηγίες για την ανατροφή παιδιών και εντυπωσιασμένη από τα παιδιά ενός χωριού στη χερσόνησο του Γιουκατάν, επισκέπτεται οικογένειες που ανήκουν στους Μάγια, τους Ινουίτ και τους Χατζάμπε. Παρακολουθεί την καθημερινότητά τους και παρουσιάζει τις μεθόδους τους, δείχνει πώς μπορούν να προσαρμοστούν και να εφαρμοστούν και από εμάς και μας βοηθά να επανεξετάσουμε τους τρόπους με τους οποίους σχετιζόμαστε με τα παιδιά μας.

Ροσχάλντε

Μτφρ.: Δέσποινα Κανελλοπούλου Σελ. 248

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Δ Ι Ο Π Τ Ρ Α

Ένα μυθιστόρημα σε μεγάλο βαθμό αυτοβιογραφικό, όπου ο νομπελίστας Χέρμαν Έσε διοχετεύει τη θλίψη από τον δικό του αποτυχημένο γάμο, θέτοντας ταυτόχρονα ένα ευρύτερο ερώτημα: μπορεί ένας καλλιτέχνης, ένας στοχαστής, να ζήσει όπως οι υπόλοιποι άνθρωποι, με τις χαρές και τις λύπες μιας συνηθισμένης ζωής, ή είναι καταδικασμένος στην παντοτινή μοναξιά της δημιουργίας;

10

15

16

ENID BLYTON

Οι πέντε φίλοι στο Νησί των Θησαυρών

12

TIM MARSHALL

Μτφρ.: Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης Σελ. 62

Αιχμάλωτοι της γεωγραφίας

ΕΚΔΟΣΕΙΣ GUTENBERG

Μτφρ.: Χρήστος Κατσούλας Σελ. 520

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Δ Ι Ο Π Τ Ρ Α

Το βιβλίο που χρειάζεται ο κόσμος για να κατανοήσει τι συμβαίνει σήμερα, από τις φιλοδοξίες της Κίνας έως τις συγκρούσεις στην Ουκρανία και τη Γάζα. Εξετάζει το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον προκειμένου να προσφέρει κρίσιμες γνώσεις για έναν από τους κύριους παράγοντες που καθορίζουν την παγκόσμια ιστορία. Αυτή η έκδοση συμπληρώνει το κλασικό κείμενο με τα γεγονότα και τις τάσεις της τελευταίας δεκαετίας με νέο υλικό.

32

LiFO

11

Συναρπαστικές περιπέτειες, χωρίς βία, που ωθούν τα παιδιά να αγαπήσουν το καλό βιβλίο. Με την υπογραφή της Ένιντ Μπλάιτον που ψηφίζεται σταθερά, εδώ και χρόνια, σε σχετικές έρευνες, ως η πιο αγαπημένη δημιουργός παιδικών βιβλίων σ’ ολόκληρο τον κόσμο και είναι η πιο πολυμεταφρασμένη παγκοσμίως συγγραφέας μετά την Άγκαθα Κρίστι, τον Ιούλιο Βερν και τον Σαίξπηρ.

16

12

06.11.25

LiFO 06.11.25

33

17

ANNA MATHUR

Πώς να μεγαλώσεις μια χαρούμενη μαμά Σελ. 312

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ KEY BOOKS

Με ευαισθησία και χιούμορ, η συγγραφέας αγκαλιάζει κάθε μαμά που αισθάνεται εξαντλημένη, ανεπαρκής ή μόνη. Και της θυμίζει ότι είναι ήδη αρκετή. Αντικρούοντας το ιδεώδες της «τέλειας μητέρας», η Mathur ενθαρρύνει κάθε αναγνώστρια να κατανοήσει ότι είναι η καλύτερη μαμά που μπορεί και με πρακτικά, δοκιμασμένα και αποτελεσματικά εργαλεία τη βοηθά να απελευθερωθεί από την ενοχή και την εξάντληση.

17

18

ΤΖ. ΝΤ. ΣΑΛΙΝΤΖΕΡ

Η τελευταία συνέντευξη και άλλες συζητήσεις Μτφρ.: Χρήστος Καψάλης Σελ. 224

ΕΚΔΟΣΕΙΣ KEY BOOKS

Από τη στιγμή που ο Τζ. Ντ. Σάλιντζερ δημοσίευσε τον Φύλακα στη σίκαλη το 1951, βρέθηκε αντιμέτωπος με φανατικούς θαυμαστές, επίδοξους βιογράφους και πιεστικούς δημοσιογράφους. Σε αυτήν τη συλλογή σπάνιων και αποκαλυπτικών συναντήσεων, ο μυστηριώδης λογοτεχνικός γίγαντας μιλάει για το πώς βίωσε αυτή την πίεση, για τις αυτοβιογραφικές ρίζες του έργου του και για τις συμβουλές που δίνει στους συγγραφείς.

19

MARK NEPO

Τo βιβλίο της αφύπνισης Σελ. 528

ΕΚΔΟΣΕΙΣ KEY BOOKS

Ο Mark Nepo μας προσκαλεί, μέσα από ένα βιβλίο που έχει αγαπηθεί σε όλο τον κόσμο, να ξαναβρούμε τη ζωντάνια και τη χαρά της ζωής. Το Βιβλίο της αφύπνισης δεν είναι απλώς ένα ημερολόγιο στοχασμών· είναι ένας καθημερινός σύντροφος ψυχής, η έμπνευση να ζούμε πιο συνειδητά, να αντλούμε δύναμη από τις δυσκολίες και να ανακαλύπτουμε την ομορφιά που κρύβει καθεμιά μέρα.

18

20

ΝΙΚΗ ΣΜΥΡΝΗ

Η μέθοδος Σελ. 256

ΕΚΔΟΣΕΙΣ KEY BOOKS

20

Γεμάτη με αληθινές ιστορίες, ερωτήσεις που σε προβληματίζουν και στρατηγικά μοντέλα, η Μέθοδος δεν είναι απλώς ένα βιβλίο που διαβάζεις αλλά το πλαίσιο που εφαρμόζεις για να διεκδικήσεις το μέλλον σου. Η συγγραφέας σε καλεί να δεις τη ζωή σου ως δική σου –πραγματικά δική σου–, να τη ζήσεις στο έπακρο και να τη διεκδικήσεις.

21

ΣΠΥΡΟΣ ΑΝΔΡΙΑΝΟΣ

Επαγγελματίας 5 αστέρων Σελ. 432

ΕΚΔΟΣΕΙΣ KEY BOOKS

Ο Σπύρος Ανδριανός έρχεται να προσφέρει έναν πρακτικό και πλήρως εφαρμόσιμο οδηγό επαγγελματικής επιτυχίας. Μέσα από ένα καινοτόμο πλαίσιο πέντε πυλώνων, θα αξιοποιήσεις τις δυνατότητές σου, θα χτίσεις μια ανθεκτική νοοτροπία ανάπτυξης και θα κυριαρχήσεις στην αγορά.

21

22

ΣΟΦΗ ΠΑΣΧΑΛΗ

Ο χορός των συναισθημάτων Σελ. 400

ΕΚΔΟΣΕΙΣ KEY BOOKS

Ένα βιβλίο-ταξίδι προς την αυθεντικότητα, τον αυτοσεβασμό και την ελευθερία. Πρόσκληση επιστροφής στον εαυτό σου. Καθώς θα το διαβάζεις, θα ακούς πιο καθαρά τον εσωτερικό σου διάλογο. Θα νιώθεις περισσότερη κατανόηση για το παρελθόν σου και θα προσεγγίζεις τις ρίζες σου με ήπιο, συμφιλιωτικό τρόπο. Θα αναθεωρήσεις περιοριστικές σου πεποιθήσεις, θα μάθεις να ακούς αυτό που πραγματικά συμβαίνει μέσα σου, θα αναγνωρίσεις τις πραγματικές σου ανάγκες.

22

23

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΝΕΤΑΣ

Βιασμός, συναίνεση και αμοιβαία ερωτική επιθυμία ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΠΟΣ

Το κύριο ερώτηµα στο πρώτο µέρος αυτού του µικρού βιβλίου είναι αν ο βιαστής γεννιέται ή γίνεται. Το δεύτερο µέρος ασχολείται µε το αντίθετο του βιασµού. Συνήθως το ονοµάζουµε συναίνεση. Ωστόσο, θα προτιµηθεί ο περιφραστικός όρος «αυθόρµητη και αµοιβαία ερωτική επιθυµία». Θα δούµε, λοιπόν, τι λέει η Βιολογία για την προέλευση αυτού του πανάρχαιου ανθρώπινου χαρακτήρα.

23

24

ΆΡΗΣ ΜΑΡΑΓΚΟΠΟΥΛΟΣ

Η μανία με την Άνοιξη Σελ. 368

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΠΟΣ

Κυρίαρχο θέμα στη Mανία με την Άνοιξη είναι ο εμφύλιος θυμός που απορρέει από ένα συλλογικό αίσθημα απογοήτευσης ως προς την εθνική και κοινωνική χειραφέτηση, αίσθημα οικείο στην Ελλάδα, εφόσον συνεχίζει ακόμα να τη διαιρεί.

24

19

34

LiFO

06.11.25

Η

νέα ποιητική συλλογή του Στέργιου Φωτόπουλου Ρωγμή (εκδόσεις Μετρονόμος) είναι μια βαθιά προσωπική και ταυτόχρονα συλλογική αναμέτρηση με τον κόσμο που μας περιβάλλει, και κυρίως με εκείνον που κουβαλάμε μέσα μας. Απεκδυόμενοι την ευθύνη παπαγάλισαν ως δικά τους –των άλλων– το σωστό και το λάθος· απλοϊκές προσεγγίσεις σε σύνθετα θέματα. Αποδεχόμενοι την αισχύνη συγκατανεύσαμε στον δυϊσμό απεμπολώντας το πολυτιμότερο δικαίωμά μας τ’ όνειρο. Η Ρωγμή κινείται ανάμεσα στο ατομικό και το συλλογικό, στην ευθύνη και την επιθυμία, στην αμφιβολία και την πίστη. Ο ποιητής κοιτάζει τις ρωγμές –κοινωνικές, συναισθηματικές, υπαρξιακές– όχι ως πληγές αλλά ως περάσματα του φωτός. Εστιάζοντας σε αυτές, αποζητά το φως. Με λόγο άλλοτε στοχαστικό, άλλοτε καταγγελτικό και άλλοτε βαθιά ερωτικό, η συλλογή αγγίζει υπαρξιακά και κοινωνικοπολιτικά ζητήματα και συνδιαλέγεται με τον έρωτα. «Ρωγμή στην ψυχή που ξύπνησε με χορό σπειροειδή επαναλαμβανόμενο. Εδώ δεν υπάρχει συναίσθημα, εδώ προστατεύεσαι· ρωγμή στην ψυχή που κέρδισε». Ο Στέργιος Φωτόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1989. Έχει διδακτορικό δίπλωμα στον τομέα της Επικοινωνίας και των Μέσων Ενημέρωσης από το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Βρυξελλών, ενώ είναι απόφοιτος του τμήματος Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και κάτοχος μεταπτυχιακών τίτλων στην Ευρωπαϊκή Πολιτική, από το Καθολικό Πανεπιστήμιο της Λέβεν, και στην Επικοινωνία, από το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Βρυξελλών. Εργάζεται στη Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο τμήμα Παρακολούθησης και Ανάλυσης των Μέσων Ενημέρωσης. Είναι επίσης λέκτορας στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Σπουδές Επικοινωνίας: Ψηφιακά Μέσα στην Ευρώπη» του Ελεύθερου Πανεπιστημίου Βρυξελλών. Άρθρα και μελέτες του έχουν δημοσιευτεί και παρουσιαστεί σε ακαδημαϊκά περιοδικά και συνέδρια. Έχει εκδώσει τις ποιητικές συλλογές Ελεγείας Χρόνος (εκδόσεις Βακχικόν, 2021), Αυτεπίγνωσης Επίμετρο (εκδόσεις Βακχικόν, 2022) και Αναφυλαξία (εκδόσεις Βακχικόν, 2024), ενώ ασχολείται και με τη μουσική. Η Ρωγμή είναι η τέταρτη ποιητική του συλλογή.

«Ρωγμή»

Ρωγμή, εκδόσεις Μετρονόμος

ΣΤΈΡΓΙΟΣ ΦΩΤΌΠΟΥΛΟΣ

Η νέα του ποιητική συλλογή μιλά για όσα μας αγγίζουν προσωπικά και συλλογικά

LiFO 06.11.25

35

25

HOLLY BRICKLEY

Κρυφά διαμάντια ΕΚΔΟΣΕΙΣ Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο

Παρασύροντάς μας σε ένα ταξίδι από τα μπαρ του Μπρούκλιν στις σκηνές του Σαν Φρανσίσκο, το βιβλίο μιλά για το ταλέντο, τις εμμονές, τις υποχωρήσεις και κυρίως για την ανάγκη που έχει ο καθένας μας να ακουστεί. Με σάουντρακ τις μεγαλύτερες επιτυχίες αλλά και τα λιγότερο γνωστά τραγούδια της δεκαετίας του 2000, με τις μουσικές γνώσεις και τον ρομαντισμό του High Fidelity, τα Κρυφά διαμάντια είναι ένα ερωτικό γράμμα στους μιλένιαλ και στην ίδια τη μουσική.

29

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

Μτφρ.: Μυρσίνη Γκανά Σελ. 44

ΔΗΜΟΣ ΧΡΥΣΟΣ

Ο ερημίτης του Ραχμαντάν και άλλες ιστορίες Σελ.: 152

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΙΩΛΚΟΣ

Τι βρίσκεται εκεί, στον κόσμο του Ερημίτη του Ραχμαντάν; Είναι ο τελειομανής, άπληστος, εμμονικός άνθρωπος που δεν ξέρει πότε να σταματήσει; Ο εγκλωβισμένος στη μοίρα του που δεν ξέρει πώς να σπάσει τα δεσμά; Ο κυνηγός της ευτυχίας που ψάχνει πάντα σε λάθος μέρος; Είμαστε όλοι εμείς μέσα στις ιστορίες του Ερημίτη; Είναι αυτό το βιβλίο ένας καθρέφτης που απαιτεί τόλμη για να τον κοιτάξεις;

25

26

MADAME GINGER

ΔΕ fem ΜΠΟΥΚ: 12 μήνες αυτοφροντίδας

30

Σελ. 180

ΑΛΕΞΙΣ ΡΑΒΕΛΟ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο

Πέθανε με το πάσο σου

Η Madame Ginger (Μαριλού Παντάκη), η επιδραστική food & wellness content creator, μοιράζεται μαζί μας το τρίτο της βιβλίο, έναν διαδραστικό οδηγό που θα βοηθήσει κάθε αναγνώστρια να αποκτήσει καλές συνήθειες και σωστή σχέση με το σώμα της, αλλά και να ενισχύσει την αυτοπεποίθησή της. Το βιβλίο είναι χωρισμένο σε 12 κεφάλαια, όσα και οι μήνες του χρόνου. Κάθε μήνας είναι αφιερωμένος σε μια ενότητα με καθοριστικό ρόλο στην υγιή ζωή κάθε γυναίκας.

Μτφρ.: Κρίτων Ηλιόπουλος Σελ. 344

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΠΟΣ

Γιατί αυτοκτόνησε ο Βίκτορ, ο μικρότερος γιος του Ερνέστο Μπαρόσο; Θέλοντας να βοηθήσει τον ηλικιωμένο πατέρα που βασανίζεται από αυτό το ερώτημα, ο Ελάδιο Μονρόι πείθεται να ρίξει μια ματιά στην υπόθεση. Σύντομα θα διαπιστώσει ότι η επίσημη αιτία της αυτοκτονίας δεν έχει λογική, αλλά και ότι η αληθινή αιτία κρύβει σοβαρούς κινδύνους. Ο πρώην ναυτικός ξεχύνεται πάλι στην πρωτεύουσα των Καναρίων Νήσων, αναστατώνοντας τους πάντες και απειλώντας να ξεσκεπάσει σκοτεινά μυστικά ισχυρών ανθρώπων.

27

T. G. FRASER

Σε ποιον ανήκει αυτή η γη;

30

31

Μτφρ.: Στέφανος Καβαλλιεράκης Σελ. 416

ΤΖ.Ρ.Ρ. ΤΟΛΚΙΝ

Η Πτώση του Νούμενορ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο

Μτφρ.: Ευγενία ΧατζηθανάσηΚόλλια

Σε μια εμπεριστατωμένη και καλογραμμένη επισκόπηση, ο T. G. Fraser αφηγείται με ξεκάθαρη γλώσσα την ιστορία της Μέσης Ανατολής, εστιάζοντας στις συνεχείς συγκρούσεις και στον ρόλο των ξένων δυνάμεων. Σε αυτό το πλαίσιο, αναλύει τις καταστροφικές παρακαταθήκες του ιμπεριαλισμού, την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ, την άνοδο και την πτώση του αραβικού εθνικισμού εν μέσω περιφερειακών συμμαχιών και της ισλαμικής αναβίωσης.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΙΟΛΟΣ

Tα γραπτά του μεγάλου Τζ.Ρ.Ρ. Τόλκιν για τη Δεύτερη Εποχή της Μέσης-Γης συγκεντρώνονται για πρώτη φορά σε έναν τόμο υπό την επιμέλεια του Μπράιαν Σίμπλεϊ. Ο Τόλκιν περιέγραφε τη Δεύτερη Εποχή ως μια σκοτεινή περίοδο, που μικρό κομμάτι της ιστορίας της έχει καταγραφεί. Το βιβλίο συνοδεύεται από την εξαιρετική εικονογράφηση του Άλαν Λι.

26

31

32

28

MR TAN

GREGORY JUSDANIS, PETER JEFFREYS

Αντέλ η τρομερή #11

Κωνσταντίνος Καβάφης: Ο άνθρωπος και ο ποιητής

Μτφρ.: Πετρούλα Γαβριηλίδου Σελ. 80

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΛΕΙΔΑΡΙΘΜΟΣ

Μτφρ.: Μιχάλης Μακρόπουλος Σελ. 560

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο

Στη βιογραφία αυτή οι Gregory Jusdanis και Peter Jeffreys αποκαλύπτουν την πολυπλοκότητα της ζωής και του έργου του λαμπρού και γεμάτου ανησυχίες και ανασφάλεια ποιητή, που για την τέχνη του θυσίασε την αγάπη. Έπειτα από ενδελεχή αρχειακή έρευνα παρουσιάζουν τη ζωή του νεαρού Κωνσταντίνου με την οικογένειά του, αλλά και την ενήλικη ζωή στην αγαπημένη του Αλεξάνδρεια, την πόλη που έθρεψε τη φαντασία του.

36

29

LiFO

28

Το νέο βιβλίο της μπεστ σέλερ παιδικής σειράς που έχει κάνει εκατομμύρια πωλήσεις παγκοσμίως αριθμεί 18 τόμους και έχει ξετρελάνει τα παιδιά. Η Αντέλ θεωρείται ο αντίποδας των ηρώων της Disney στη Γαλλία και έχει ήδη αγαπηθεί από τους μικρούς αναγνώστες και στην Ελλάδα.

32

27

06.11.25

Άγνοια και Μακαριότητα Μτφρ.: Ελένη Κοτσυφού Σελ. 248

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ε Π Ι Κ Ε Ν Τ Ρ Ο

Ο καταξιωμένος δοκιμιογράφος και ιστορικός των ιδεών Mark Lilla προσφέρει ένα συναρπαστικό διανοητικό οδοιπορικό της επιθυμίας του ανθρώπου να μη γνωρίζει. Μετακινείται με ζωντάνια από το βιβλίο της Γένεσης και τους διαλόγους του Πλάτωνα μέχρι τις παραβολές των Σούφι και τον Σίγκμουντ Φρόιντ, αποκαλύπτοντας τα παράδοξα τού να κρύβουμε την αλήθεια από τον εαυτό μας.

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

33

MARK LILLA

33

34

ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΖΙΜΑΣ - MΑΡΙΝΑ ΓΟΥΣΙΑ

Η Σφαγή της Κεφαλονιάς Σελ. 184

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ε Π Ι Κ Ε Ν Τ Ρ Ο

Μια απίστευτη ιστορία που ξεκίνησε από τον ορεινό όγκο της Κεφαλονιάς και εξελίχθηκε στα γκουλάγκ του Στάλιν στη Σιβηρία, όπως μας την περιέγραψε ο Μπρούνο Μπερτόλντι, στο Μπολτσάνο της Βόρειας Ιταλίας, όπου διανύει σήμερα ακάθεκτος το εκατοστό έβδομο έτος της ηλικίας του.

34

35

ΔΙΟΝΥΣΗΣ Κ. ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΣ

Οι αριστερόστροφες ιδεοληψίες και οι μύθοι της Μεταπολίτευσης Σελ. 512

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ε Π Ι Κ Ε Ν Τ Ρ Ο

Σε μια εποχή που, σε ολόκληρο τον δυτικό κόσμο, οι μαρξιστικές και σοσιαλιστικές αντιλήψεις αντιμετωπίζονται με δυσπιστία, αδιαφορία, ειρωνεία, ακόμη και με περιφρόνηση, στην Ελλάδα εξακολουθούν να ασκούν γοητεία σε ευρύτατα πληθυσμιακά στρώματα και να συμβάλλουν στην διαιώνιση εντυπώσεων και προκαταλήψεων, που, ενώ δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, ενισχύουν την ωραιοποιημένη και ειδυλλιακή εικόνα με την οποία η Αριστερά προβάλλει φιλάρεσκα τον εαυτό της.

36

35

ΡΟΝΤΡΙΓΟ ΓΚΑΡΣΙΑ

Αποχαιρετισμός στον Γκάμπο και στη Μερσέδες

Μτφρ.: Δέσποινα Δρακάκη Σελ. 208

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ψ Υ Χ Ο Γ Ι Ο Σ

Γλυκόπικρο και διορατικό, εκπληκτικό και δυνατό, το Αποχαιρετισμός στον Γκάμπο και στη Μερσέδες τιμά την αξιοθαύμαστη κληρονομιά των γονιών του Ροδρίγο, προσφέροντας μια άνευ προηγουμένου ματιά στην ιδιωτική οικογενειακή ζωή ενός γίγαντα της λογοτεχνίας. Ένα δώρο προς στους αναγνώστες του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες ανά τον κόσμο και ένας μεγάλος φόρος τιμής από έναν άνθρωπο που τον γνώριζε πολύ καλά.

36

LiFO 06.11.25

37

37

ΓΙΩΤΑ ΤΟΥΡΓΕΛΗ

Πύλες εξόδου προς την Αμερική Σελ. 288

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

Μια ανεξερεύνητη έως τώρα πτυχή της ιστορίας της υπερπόντιας ελληνικής μετανάστευσης των αρχών του 20ού αιώνα αποτελούν οι νέες οικονομικές λειτουργίες που αναπτύχθηκαν σε πόλεις-λιμάνια του ελληνικού κράτους, οι οποίες διασυνδέθηκαν απευθείας με τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και διαχειρίστηκαν την οργάνωση της μεταναστευτικής κινητικότητας έως και τον Μεσοπόλεμο. Η παρούσα μελέτη εστιάζει σε αυτές τις «μεταναστευτικές πύλες» και στην οικονομία τους.

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΚΡΗΤΗΣ

37

38

ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Ο Νέρωνας και η Ελλάδα Σελ. 376

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ

Το βιβλίο αποσκοπεί κυρίως στο να φωτίσει τη δράση ενός Ρωμαίου αυτοκράτορα που η αλληλεπίδρασή του με τον ελλαδικό χώρο υπήρξε έντονη και ιδιαίτερη. Διαβόητος στο ευρύ κοινό ως παράφρων και εμπρηστής της Ρώμης, ο Νέρωνας έχει δημιουργήσει τον δικό του μύθο, που μέχρι σήμερα επιβάλλεται στα ιστορικά γεγονότα και τα επικαλύπτει. Το βιβλίο επανεξετάζει τη σύνδεση του αυτοκράτορα με την Ελλάδα (ρωμαϊκή επαρχία της Αχαΐας) και το ταξίδι του εκεί.

38

39

JONATHAN HAIDT

Ο δίκαιος νους

Μτφρ.: Έλσα Βιδάλη, Μιχάλης Λαλιώτης Σελ. 440

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ

Το βιβλίο αυτό καταπιάνεται με τον λόγο που στις σύγχρονες κοινωνίες είναι συχνά τόσο δύσκολο να συνεννοηθούμε μεταξύ μας. Είτε μας αρέσει είτε όχι, είμαστε υποχρεωμένοι να ζούμε μαζί, ως μέλη της κοινωνίας, οπότε ας προσπαθήσουμε τουλάχιστον να καταλάβουμε γιατί διχαζόμαστε τόσο εύκολα σε αντίπαλες ομάδες που η καθεμιά είναι απολύτως βέβαιη ότι έχει δίκιο.

40

39

ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΜΠΟΥΡΑΚΗΣ

Εθνική καταγωγή και DNA Μτφρ.: Θόδωρος Κοκκορόγιαννης Σελ. 352

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ

Το βιβλίο αυτό επιχειρεί να αποσαφηνίσει τη σχέση μεταξύ DNA και εθνικής ταυτότητας. Μέσα από μια λεπτομερή εξέταση των σχετικών επιστημονικών μελετών και τη διεπιστημονική ανάλυση του θέματος ελέγχει κατά πόσο ευσταθούν ισχυρισμοί του τύπου «ελληνικό DNA». Κυρίως έρχεται να εξηγήσει σε όλους μας τι ακριβώς μπορούμε αλλά και τι δεν μπορούμε να μάθουμε από το DNA για το ποιοι πράγματι είμαστε.

38

LiFO

40

06.11.25

LiFO 06.11.25

39

Μαλαφρένα

Μτφρ.: Κλαίρη Παπαμιχαήλ Σελ. 520

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

41

ΟΥΡΣΟΥΛΑ Κ. ΛΕ ΓΚΕΝ

41

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΙΟΛΟΣ

Τοποθετημένο σε μια φανταστική χώρα της Ανατολικής Ευρώπης του 19ου αιώνα, το Μαλαφρένα είναι ένα από τα λίγα ιστορικά μυθιστορήματα της Λε Γκεν και μια επική ιστορία που αποκαλύπτει τις αντιφάσεις των ιδεολογιών, το ανθρώπινο τίμημα της ιστορίας, τον αγώνα για δικαιοσύνη και ελευθερία.

42

ΜΑΡΛΟΝ ΤΖΕΪΜΣ

Μάγισσα της Σελήνης, Βασιλιάς-Αράχνη

42

Μτφρ.: Πάνος Τομαράς Σελ. 736

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΙΟΛΟΣ

Στο Μάγισσα της Σελήνης, ΒασιλιάςΑράχνη, συνέχεια του Μαύρος Πάνθηρας, Κόκκινος Λύκος, ο Μάρλον Τζέιμς υφαίνει έναν σκοτεινό, μαγευτικό κόσμο μέσα από τη φωνή της μάγισσας Σόγκολον, μια επική ιστορία εκδίκηση, όπου ο αφρικανικός μύθος εμπνέει τη σύγχρονη λογοτεχνία.

43

ΙΤΑΜΑΡ ΒΙΕΪΡΑ ΖΟΥΝΙΟΡ

Άγρια Ψυχή

Μτφρ.: Μαρία Παπαδήμα Σελ. 384

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΙΟΛΟΣ

H Άγρια Ψυχή εκτυλίσσεται στην ενδοχώρα της Βραζιλίας και εξιστορεί τον αγώνα της Λουζία και του Μοϊσές ενάντια στην καταπίεση και στις σκιές του παρελθόντος. Με ποιητική δύναμη και βαθιά τρυφερότητα, είναι μια πολυεπίπεδη απεικόνιση της βραζιλιάνικης κοινωνίας και μια ιστορία για την αντίσταση και τους δεσμούς μεταξύ γενεών.

44

43

ΑΝΝ ΜΠΡΟΝΤΕ

Άγκνες Γκρέι

Μτφρ.: Μαρία Γιακανίκη Σελ. 264

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΙΟΛΟΣ

Το πρώτο μυθιστόρημα της Ανν Μπροντέ, της μικρότερης από τις αδερφές Μπροντέ, αφηγείται τις περιπέτειες μιας νεαρής γκουβερνάντας που έρχεται αντιμέτωπη με την αλαζονεία των εύπορων τάξεων αλλά και με το ενδεχόμενο να γνωρίσει, χωρίς να το περιμένει, την πραγματική αγάπη.

44

40

LiFO

06.11.25

LiFO 06.11.25

41

Τρεις ζωές την εβδομάδα

Μτφρ.: Σταύρος Παπασταύρου Σελ. 528

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

45

ΜΙΣΕΛ ΜΠΥΣΣΙ

45

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΤΑΚΗ

Ένας θάνατος, δύο εξαφανίσεις, τρεις ερωτευμένες γυναίκες. Το πτώμα του σαρανταεξάχρονου Ρενό Ντιβάλ εντοπίζεται στην κοιλάδα του Μεζ, στην καρδιά των Αρδεννών, στα σύνορα της Γαλλίας με το Βέλγιο. Η αστυνόμος Κατέλ Μαρέλ καλείται να διαλευκάνει την υπόθεση, εξετάζοντας τα σενάρια του ατυχήματος, της δολοφονίας και της αυτοχειρίας. Ποιος γνωρίζει την αλήθεια;

46

ΤΑΚΗΣ Σ. ΠΑΠΠΑΣ

Εξηγώντας τον Τραμπ Σελ. 288

46

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΤΑΚΗ

Το βιβλίο αυτό, συνδυάζοντας µε πρωτότυπο τρόπο τρεις θεµελιώδεις πολιτικές έννοιες (χαρισµατική ηγεσία, λαϊκισµός και φιλελεύθερη δηµοκρατία), εξηγεί πώς και γιατί φτάσαµε ως εδώ. Εστιάζει στον χαρακτήρα της νέας αµερικανικής εξουσίας και θέτει το κρίσιµο ερώτηµα: ποιον δρόµο θα πάρουν οι δηµοκρατίες από εδώ και στο εξής;

47

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΛΛΑΣ

Μόδα - Στον αστερισμό της νεωτερικότητας Σελ. 344

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΤΑΚΗ

Η μόδα συμβάλλει καίρια στη διαμόρφωση των νεωτερικών χρονικών καθεστώτων, δηλαδή στους ρυθμούς, στις αφηγήσεις και στον προσανατολισμό των ανθρώπων μέσα στο παρόν, το παρελθόν και το μέλλον. Η μόδα ως παιδί, μα και ως μηχανισμός διαμόρφωσης της νεωτερικότητας (κλασικής και ύστερης) και της κοινής μας κουλτούρας, είναι ένα ανοιχτό πεδίο κοινωνιολογικής γνώσης και κριτικής. Αυτές τις σύνθετες λειτουργίες μελετάει το βιβλίο.

47

48

ΙΣΙΔΩΡΟΣ ΖΟΥΡΓΟΣ

χάλκινα κατώφλια Σελ. 480

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΤΑΚΗ

Μια αφηγηματική ακροβασία, ένα παράσπιτο, ένα αυθαίρετο κτίσμα στην έπαυλη του ομηρικού κόσμου. Εκεί, ανάμεσα στους τέσσερις τοίχους του, παρακολουθούμε σε ιδιωτική προβολή τον πόλεμο της Τροίας και την επιστροφή του Οδυσσέα ιστορημένα αλλιώς. Οι βασιλιάδες είναι γυμνοί από το ηρωικό ιδεώδες, οι δούλοι και οι δούλες έχουν φωνή και μάτια, ερμηνεύουν και αναδομούν τον κόσμο της ισχύος και της θεϊκής καταγωγής.

42

LiFO

48

06.11.25

LiFO 06.11.25

43

49

ΜΠΕΤΥ ΚΑΚΛΑΜΑΝΙΔΟΥ (ΕΠΙΜ.)

Μαρία Πλυτά: Η πρώτη σκηνοθέτρια του ελληνικού κινηματογράφου Σελ. 280

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΛΕΙΔΑΡΙΘΜΟΣ

Η Μαρία Πλυτά υπήρξε η πρώτη σκηνοθέτρια του ελληνικού κινηματογράφου. Αυτός ο συλλογικός τόμος που της αφιερώνεται περιλαμβάνει δεκαεπτά πρωτότυπες αναγνώσεις από καταξιωμένες και νέες φωνές των κινηματογραφικών, φεμινιστικών και πολιτισμικών σπουδών, οι οποίες φωτίζουν διεπιστημονικά το έργο της. Διαμεσολαβώντας θέματα φύλου, έμφυλης βίας, σεξεργασίας, νεωτερισμού και παράδοσης και ιστορικής μνήμης, μεταξύ άλλων, η φιλμογραφία της αποτελεί ένα μοναδικό αρχείο της μεταπολεμικής Ελλάδας και ταυτόχρονα μία πρόωρη φεμινιστική φωνή που αμφισβήτησε τόσο ιδεολογικές όσο και ειδολογικές συμβάσεις.

50

49

JAMIE OLIVER

Εύκολες συνταγές στο air fryer Μτφρ.: Γιώργος Αγγελίδης Σελ. 224

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΛΕΙΔΑΡΙΘΜΟΣ

50

44

LiFO

Με έξυπνα κόλπα, σαφείς οδηγίες βήμα προς βήμα και το χαρακτηριστικό στυλ του Jamie, το βιβλίο αυτό θα σας βοηθήσει να μαγειρεύετε νόστιμα, θρεπτικά γεύματα ξανά και ξανά, χωρίς άγχος και ταλαιπωρία. Ιδανικό για αρχάριους στη μαγειρική ή στις φριτέζες αέρος, φοιτητές αλλά και πολυάσχολους μάγειρες!

51

ERIN STERLING

Το ξόρκι

Μτφρ.: Χριστίνα Σωτηροπούλου Σελ. 344

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΛΕΙΔΑΡΙΘΜΟΣ

Η Βίβιεν Τζόουνς αντιμετώπισε τον χειρότερο χωρισμό της ζωής της όπως κάθε άλλη μάγισσα: με βότκα, αφρόλουτρα και μια κατάρα στον πρώην της. Αυτό έγινε πριν από εννέα χρόνια. Τώρα ο Ρις Πενχάλοου έχει επιστρέψει στο γραφικό Γκρέιβς Γκλεν για να επαναφορτίσει τις ενεργειακές γραμμές της πόλης και να εμφανιστεί στη φθινοπωρινή γιορτή. Όμως, καθώς κάθε κίνησή του σπέρνει συμφορές, η Βίβι συνειδητοποιεί ότι το ξόρκι που του έκανε ίσως να μην ήταν τόσο ακίνδυνο.

51

52

STEPHEN KING

Ο Άτρωτος

Μτφρ.: Μαριάννα Τζιαντζή Σελ. 320

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΛΕΙΔΑΡΙΘΜΟΣ

Ο Μπεν Ρίτσαρντς είναι απελπισμένος. Χωρίς δουλειά, χωρίς λεφτά, χωρίς διέξοδο –και με μια μικρή κόρη που χρειάζεται επειγόντως ιατρική περίθαλψη–, δεν του απομένει άλλη επιλογή: πρέπει να στραφεί στο μοναδικό ενδεχόμενο να πλουτίσει σ’ αυτήν τη δυστοπική Αμερική του άμεσου μέλλοντος, να συμμετάσχει στα ακραία τηλεοπτικά προγράμματα του κυβερνητικά εγκεκριμένου Δικτύου.

52

06.11.25

LiFO 06.11.25

45

53

ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΧΕΚΙΜΟΓΛΟΥ

Αιχμάλωτοι στις ράγες Σελ. 336

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

Ο δημοσιογράφος Αχιλλέας Χεκίμογλου φωτίζει, μέσα από πολυετή έρευνα και αρχειακό υλικό, την άγνωστη ιστορία των ελληνικών σιδηροδρόμων. Από τη χρεοκοπία των ΣΕΚ και την εμπλοκή του Τρίτου Ράιχ έως τον εμφύλιο, το Σχέδιο Μάρσαλ και τις πολιτικές επιλογές που ευνόησαν το αυτοκίνητο εις βάρος του τρένου, το βιβλίο ξεδιπλώνει μια ιστορία φαυλότητας, παραλείψεων και συμφερόντων. Ένα αποκαλυπτικό έργο που φέρνει στο φως τις πραγματικές αιτίες μιας διαχρονικής αποτυχίας

54

ΑΛΕΞΗΣ ΠΑΤΕΛΗΣ

Η μεγάλη επιστροφή

53

Σελ. 384

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

54

46

LiFO

Ο Αλέξης Πατέλης αφηγείται εκ των έσω τη διαδρομή της Ελλάδας από τα capital controls και τη διεθνή αμφισβήτηση μέχρι την πολυπόθητη ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας. Αποτυπώνει πώς η εικόνα της χώρας μεταμορφώθηκε από παρία της Ευρώπης σε αξιόπιστο εταίρο και επενδυτικό προορισμό. Χωρίς ωραιοποιήσεις, αλλά με πίστη ότι «η Ελλάδα μπορεί», αυτό το βιβλίο αποτελεί μια μαρτυρία για το πώς συνέπεια, στρατηγική και σκληρή δουλειά άλλαξαν το αφήγημα μιας ολόκληρης χώρας.

55

ΓΕΩΡΓΙΑ ΚΛΕΙΔΑΡΙΑ

Η επόμενη μέρα Σελ. 240

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

Η ψυχολόγος Γεωργία Κλειδαριά αφηγείται τη δική της συγκλονιστική ιστορία. Ένα εγκεφαλικό επεισόδιο στα τριάντα επτά της χρόνια ανέτρεψε τα πάντα: τη γλώσσα, την καθημερινότητα, τα όνειρά της. Με επιμονή, πίστη και ελπίδα, περιγράφει την πορεία από την παράλυση και την απώλεια έως την αποκατάσταση και την ψυχολογική ανασυγκρότηση. Σήμερα, δεκατρία χρόνια μετά, επιστρέφει στη δουλειά της, στηρίζοντας παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες.

55

56

MARY CLAIRE HAVER

Η νέα εμμηνόπαυση Μτφρ.: Εύα Καλεύρα Σελ. 432

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

Η δρ. Mary Claire Haver επαναπροσδιορίζει την εμμηνόπαυση και μας προσφέρει έναν πρακτικό, επιστημονικά τεκμηριωμένο οδηγό για κάθε γυναίκα που θέλει να καταλάβει τι συμβαίνει στο σώμα της και πώς να ζήσει καλύτερα από εδώ και πέρα. Με φρέσκια ματιά, το βιβλίο αυτό μιλά ανοιχτά για όσα μέχρι τώρα έμεναν στο περιθώριο: διατροφή, ορμόνες, διάθεση, εικόνα σώματος, όλα όσα χρειάζεται να ξέρει η σύγχρονη γυναίκα για να βιώσει αυτήν τη μετάβαση με ισορροπία και αυτοπεποίθηση.

56

06.11.25

LiFO 06.11.25

47

59

AGATHA CHRISTIE

Και δεν έμεινε κανείς

57

JACQUES LACARRIÈRE

Αφρόδυτοι έρωτες

Μτφρ.: Δημήτρης Κρανιώτης Σελ. 25

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟ ΡΟΔΑΚΙΟ

Συλλεκτική έκδοση, σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων. Συγκεκριμένα κυκλοφορούν 100 αντίτυπα με την υπογραφή του μεταφραστή Δημήτρη Κρανιώτη και του ζωγράφου Αλέκου Φασιανού, ο οποίος έκανε την εικονογράφηση.

58

ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΜΠΕΚΕΤ

Πώς να πω

Μτφρ.: Δημήτρης Κρανιώτης Σελ. 19

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟ ΡΟΔΑΚΙΟ

57

Ο Μπέκετ έγραψε το ποίημα «comment dire» στις 29 οκτωβρίου 1988 και το μετέφρασε ο ίδιος στα αγγλικά. Είναι το τελευταίο του κείμενο. Εκδόθηκε μια πρώτη φορά εκτός εμπορίου στο Παρίσι τον Μάιο του 1989 από το βιβλιοπωλείο Compagnie, που έφερε το όνομα ενός έργου του.

58

48

LiFO

Μτφρ.: Γιώργος Μπαρουξής Σελ. 288

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ

Δέκα άγνωστοι παρασύρονται σε μια έπαυλη σε ένα νησί από έναν μυστηριώδη οικοδεσπότη. Καθώς κάθονται για δείπνο, μια άγνωστη φωνή τούς κατηγορεί ότι όλοι κρύβουν ένοχα μυστικά. Μέχρι το τέλος της βραδιάς, ένας από αυτούς θα είναι νεκρός. Εγκλωβισμένοι εξαιτίας μιας σφοδρής καταιγίδας, οι επισκέπτες αρχίζουν να εξαφανίζονται. Αλλά ποιος είναι ο δολοφόνος; Η τελική αποκάλυψη είναι σφραγισμένη σε έναν φάκελο που δεν να ανοιχτεί παρά μόνο αφού ολοκληρώσετε την ανάγνωση του βιβλίου.

59

60

ΑΛΑΑ ΑΛ-ΑΣΟΥΑΝΙ

Τα δέντρα περπατούν στην Αλεξάνδρεια Μτφρ.: Γιάννης Στρίγκος Σελ. 488

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΤΑΚΗ

Ο Ασουάνι, στο απόγειο της αφηγηματικής του τέχνης, συνθέτει μια ανθρώπινη τοιχογραφία γεμάτη κοσμοπολίτικους και ολοζώντανους χαρακτήρες στους οποίους συνυπάρχει το τραγικό με το κωμικό, η αναζήτηση της δικαιοσύνης, του έρωτα, της ομορφιάς και της τέχνης και οι οποίοι παρασύρονται σ’ έναν ανεμοστρόβιλο που ξεπερνά τις δυνάμεις τους: εκείνον που σηματοδοτεί το τέλος μιας ολόκληρης εποχής.

60

06.11.25

874

ΜΟΥΣΙΚΗ

Eden Live presents Verses GT/Jacques Greene & Nosaj Thing Για περισσότερο από μία δεκαετία, ο Jacques Greene διαμορφώνει και επαναπροσδιορίζει τη house μουσική, οδηγώντας τη σε υπέροχες και αινιγματικές κατευθύνσεις. Με έναν βαθιά συναισθηματικό και καθηλωτικό ήχο, έχει διαμορφώσει ένα σύγχρονο μανιφέστο για το τι μπορεί να εκφράσει η club, η ηλεκτρονική, η dance και η ambient μουσική. Μαζί του ο Nosaj Thing, που έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη συνύπαρξη του hip hop, της electronica, των soundscapes και της dance, γνωστός για τα εντυπωσιακά, πολυαισθητηριακά live sets του.

7/11, 21:00, Ρομάντσο, Αναξαγόρα 3-5, είσοδος: από 21 ευρώ

50

THE WEEK Όσα ξεκινάνε αυτή την εβδομάδα

52

ΣΙΝΕΜΑ Οι νέες ταινίες της εβδομάδας

54

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ Ένρι Τσανάι: «Η φωτογραφία με έκανε καλύτερο άνθρωπο»

56

BIBΛΙΟ Η ιστορία της άγνωστης γυναίκας του Σαίξπηρ

59

BIBΛΙΟ «Η γνωριμία με μια γλώσσα είναι μια οδύσσεια γεμάτη όμορφες περιπέτειες με τις λέξεις»

LiFO 06.11.25

49

the week

η Νορβηγία, γνωστό για την αχαλίνωτη on-stage ενέργεια, το προκλητικό στυλ και τα instant-hits/ anthems που σημάδεψαν μια ολόκληρη γενιά, έρχεται για μία βραδιά χάους, ιδρώτα και rock’n’roll ευφορίας.

9/11, 21:00, Gazarte Ground Stage, Βουτάδων 32-34, είσοδος: 45 ευρώ

5 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Δεν είμαι αυτό που βλέπεις

Ο Foti Kllogjeri επιστρέφει με μια νέα σειρά έργων μέσω της οποίας αναζητά τη γνήσια εικόνα του εαυτού μας, στο πλαίσιο του σύγχρονου αστικού κόσμου, που ακροβατεί μεταξύ της πραγματικότητας και της ψευδαίσθησης της τεχνολογίας. Ο καλλιτέχνης ζητά να ανακαλύψουμε αυτό που κρύβεται μέσα στα έργα του και όχι αυτό που παρουσιάζεται εκ πρώτης όψεως.

STOEP TH S PR ES

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Bouquets of Memory

6-12 νο ε μ β ρ ιου 20 25

1 ΘΕΑΤΡΟ Η κουζίνα Το εμβληματικό έργο του Άρνολντ Γουέσκερ, ένα από τα σημαντικότερα δείγματα του σύγχρονου βρετανικού θεάτρου, έρχεται στην Αθήνα. Ο Γιώργος Κουτλής σκηνοθετεί ένα ensemble 14 ηθοποιών και μουσικών, με τον Μιχάλη Σαράντη στον κεντρικό ρόλο. Γραμμένο το 1956, το έργο έχει παρουσιαστεί σε περισσότερες από 30 χώρες σε όλο τον κόσμο –από τη Βραζιλία μέχρι την Ιαπωνία– και έχει μεταφερθεί δύο φορές στον κινηματογράφο και δύο στην τηλεόραση. Σήμερα, παραμένει επίκαιρο όσο ποτέ, φωτίζοντας με κυνισμό και ευαισθησία το υπαρξιακό αδιέξοδο των ανθρώπων στην παγκόσμια εργασιακή ζούγκλα.

7/11-21/12, θέατρο Κιβωτός, Πειραιώς 115, Τετ., Κυρ. 20:00, Πέμ.- Παρ. 21:00, Σάβ. 18:00, 21:00, είσοδος: 20 ευρώ

2 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Shadows of the Mind

απο τη μαρια παππα

50

LiFO

Η έκθεση αποτυπώνει το διαρκές ενδιαφέρον του φωτογράφου Roger Ballen για το περιθώριο της Νότιας Αφρικής και την εξέλιξη της προσωπικής αισθητικής του στη διάρκεια πέντε δεκαετιών. Έργα από επτά φωτογραφικές σειρές του Ballen, που ξεκινούν από τις απομακρυσμένες κοινότητες της Νότιας Αφρικής και το εσωτερικό των φτωχικών κατοικιών με τους ενοίκους τους, περνώντας στην απεικόνιση των «ξεχασμένων» φτωχών λευκών σε μια περίοδο αγώνα κατά του απαρτχάιντ και συνεχίζοντας με στημένα πορτρέτα στο Γιοχάνεσμπουργκ, για να καταλήξουν σε έρημα κτίρια, αποθήκες, καταλήψεις. Η φωτογραφία του πλάθει τη μοναδική αισθητική Ballenesque.

6/11-25/1/2026, Μουσείο Μπενάκη - Κτίριο Οδού Πειραιώς, Πειραιώς 138 & Ανδρονίκου, Γκάζι

3 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Nature inside the walls Μια διατομική έκθεση του Κωνσταντίνου Πάτσιου και του Μάριου Φούρναρη που επιμελείται η Νίνα Φραγκοπούλου, δρ. Θαλάσσιας Βιολογίας. Η έκθεση αυτή διερευνά την αστική βιοποικιλότητα μέσω της αλληλεπίδρασής της με την πόλη, τη μηχανή και την ανθρώπινη αντίληψη. Επίσης, φέρνει σε διάλογο τα έργα των καλλιτεχνών με τα επιτεύγματα της αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας, από τη συλλογή του Μουσείου Ηρακλειδών.

7/11-18/1/2026, Μουσείο Ηρακλειδών, Ηρακλειδών 16, Θησείο, Τετ.-Παρ. 13:00-18:00, Σάβ.- Κυρ. 10:00-18:00

4 ΜΟΥΣΙΚΗ Turbonegro

Η Αναστασία Γκινάκη μάς καλεί να βυθιστούμε ή και να πετάξουμε μαζί της πάνω από τα σύμβολά της, να μοιραστούμε τις υφές τους, να τα δούμε και να τα χαϊδέψουμε. Η όραση και η αφή είναι τα μέσα της σύνδεσης με την τέχνη της. Άλλοτε μοιάζουν να κινούνται μέσα στο νερό, ενώ άλλες φορές αιωρούνται στον αέρα. Οι ζωγραφικές φόρμες της, πότε πιο αφηρημένες, πότε πιο γήινες και σαφείς, είναι πάντα ιδιαίτερες και ξεχωριστές.

6-22/11, Genesis Gallery, Ιπποκράτους 121

6-29/11, Τεχνοχώρος, Λεμπέση 4 & Μακρυγιάννη (μετρό Ακρόπολη), Τρ., Πέμ.-Παρ. 12:0020:00, Τετ., Σάβ. 10:00-18:00

6 ΧΟΡΟΣ Les Grands Ballets Canadiens

Οι χορευτές του φημισμένου καναδικού συγκροτήματος επιστρέφουν στην Αθήνα. Στην καρδιά της παγκόσμιας σκηνής του χορού ξεχωρίζουν εδώ και δεκαετίες για τη μοναδική τους ικανότητα να γεφυρώνουν το κλασικό με το σύγχρονο. Από την ίδρυσή τους, έχουν υπηρετήσει με συνέπεια το πλούσιο ρεπερτόριο του μπαλέτου, παραμένοντας πιστοί στην τεχνική αρτιότητα και την καλλιτεχνική φινέτσα του κλασικού χορού, ενώ ταυτόχρονα ανοίγουν διαρκώς νέους δρόμους με έργα σύγχρονων χορογράφων και ανανεωτικές προσεγγίσεις.

7-9/11, 20:00, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Βασ. Σοφίας & Κόκκαλη, είσοδος: 15-55 ευρώ

7 ΘΕΑΤΡΟ Εγώ κι Εσύ Το βραβευμένο έργο της εξαιρετικά ταλαντούχας και πολυανεβασμένης Λόρεν Γκάντερσον, μίας από τις σημαντικότερες σύγχρονες φωνές του αμερικανικού θεάτρου, παρουσιάζεται για περιορισμένο αριθμό παραστάσεων. Μια ωδή στην ανθρώπινη σύνδεση αλλά και στη δύναμη της τέχνης να επικοινωνεί με τον πυρήνα της ύπαρξής μας, αποκαλύπτοντάς μας όσα εμείς δεν μπορούμε να κατανοήσουμε και να εκφράσουμε.

Oι Turbonegro επιστρέφουν στην Αθήνα! Ένα από τα εμβληματικά συγκροτήματα που έχει αναδείξει

7-30/11, Ίδρυμα «Μιχάλης Κακογιάννης», Πειραιώς 206, Ταύρος, Παρ.-Σάβ. 20:30, Κυρ.

18:30, είσοδος: από 15 ευρώ

06.11.25

8 ΘΕΑΤΡΟ Μπλε υγρό

ΘΕΑΤΡΟ

Ένα μπλε υγρό που γίνεται αγωνία, ανάμνηση, οικογένεια, πόλη. Ένα κομμάτι ζωής που κολλάει πάνω μας. Το ομώνυμο βιβλίο της Βίβιαν Στεργίου, που έχει τιμηθεί με το βραβείο «Μένης Κουμανταρέας» της Εταιρείας Συγγραφέων, ζωντανεύει στη σκηνή σε σκηνοθεσία και δραματοποίηση του Κώστα Κουτρούλη, και μεταμορφώνεται σε μια παράσταση με «street» διάθεση, hip pop ρυθμό και νεανική ενέργεια.

the week

EKΔΗΛΩΣΕΙΣ

Ο ομφαλός της γης Ένα έργο-κάλεσμα για τη σωτηρία του πλανήτη, βασισμένο στο ομώνυμο κείμενο του ταλαντούχου Γερμανού συγγραφέα Φινκ Κλάιντχοϊ. Τη σκηνοθεσία υπογράφει ο διακεκριμένος σκηνοθέτης, ιδρυτής και καλλιτεχνικός διευθυντής του Ελληνογερμανικού Θεάτρου (ΕΓΘ) Κώστας Παπακωστόπουλος, ο οποίος γιορτάζει φέτος με το θεατρικό του σχήμα 35 χρόνια δημιουργικής πορείας στην Κολωνία.

7/11, 20:30, Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής-ΚΠΙΣΝ, λεωφ. Ανδρέα Συγγρού 364, είσοδος: 10-15 ευρώ

6/11-27/12, Χώρος Κ4, Βεΐκου 28, Κουκάκι, πλησίον μετρό Ακρόπολη και Συγγρού-Φιξ, Πέμ., Σάβ. 21:00, είσοδος: 10-13 ευρώ

9 ΘΕΑΤΡΟ Cow | Deer Το Εθνικό Θέατρο συνεργάζεται για πρώτη φορά με το Royal Court Theatre και παρουσιάζει το πρωτοποριακό έργο των Katie Mitchell, Nina Segal και Melanie Wilson. Μετά τη θριαμβευτική της πρεμιέρα στο Λονδίνο στις 3 Σεπτεμβρίου με βρετανικό θίασο, η παράσταση κάνει πρεμιέρα με ελληνικό τετραμελές ensemble, προσκαλώντας το κοινό σε μια μοναδική εμπειρία ακρόασης και εξερεύνησης του «πέρα από τον άνθρωπο» κόσμου. Την ελληνική εκδοχή της παράστασης υπογράφει ως συνεργάτιδα στη σκηνοθεσία η Ειρήνη Φαναριώτη μαζί με τους/τις τέσσερις Έλληνες/Ελληνίδες ερμηνευτές/ ερμηνεύτριες.

7/11-1/1/2026, Εθνικό Θέατρο, Αγ. Κων/νου 22-24, Τετ., Κυρ. 19:00, Πέμ.-Σάβ. 20:30, είσοδος: 5-22 ευρώ

10 ΘΕΑΤΡΟ Συμπόσιο Το αριστουργηματικό φιλοσοφικό κείμενο του Πλάτωνα (427 π.Χ.-347 π.Χ.) εξετάζει τις πολλαπλές όψεις του Έρωτα σ’ ένα εορταστικό συμπόσιο. Οκτώ πρόσωπα εγκωμιάζουν τον Έρωτα. Οκτώ εγκώμια φανερώνουν τις τάσεις της κοινωνίας για το θέμα στην Αθήνα της εποχής. Η ευθυμία της συντροφιάς αποτελεί το φόντο που τονίζει αντιθετικά τη μεγάλη σοβαρότητα του λόγου του μυστικιστή Σωκράτη.

ΜΟΥΣΙΚΗ Eludic (Armand Hammer) Γεννημένος στο Κουίνς και μεγαλωμένος στο Λονγκ Άιλαντ, ο ράπερ και παραγωγός Elucid βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της αβανγκάρντ σκηνής της Νέας Υόρκης πάνω από μια δεκαετία. Η ίδια ξεχωριστή αύρα τον ακολούθησε και το 2013, όταν ένωσε τις δυνάμεις του με τον επίσης αντισυμβατικό Billy Woods, σχηματίζοντας το ντουέτο Armand Hammer. Μαζί δημιούργησαν μια δισκογραφία τόσο στιβαρή, που μπορεί να σταθεί επάξια δίπλα σε οποιοδήποτε άλλο δίδυμο της hip-hop ιστορίας. Support: Dim Goblin.

8/11, 21:00, Ρομάντσο, Αναξαγόρα 3-5, είσοδος: από 18 ευρώ

8/11-14/12, θέατρο Σφενδόνη, Μακρή 4, Μακρυγιάννη, Πέμ.-Σάβ. 19.00, Κυρ. 18:00, είσοδος: 15-20 ευρώ

LiFO 06.11.25

51

Σινεμά

απο toν θοδωρη κουτσογιαννοπουλο

Βουγονία Η ταινία αποκαλύπτει έναν ρομαντικό σκηνοθέτη που όσο περνάει ο χρόνος μιξάρει με τόλμη και άνεση ήρωες και όρια. ΣΥΝΟΨΗ: Δύο νεαροί συνωμοσιολόγοι απάγουν την

πανίσχυρη CEO μιας μεγάλης εταιρείας, πεπεισμένοι πως είναι μία εξωγήινη με σκοπό να καταστρέψει τον πλανήτη Γη.

Η

Αριστούργημα Πολύ Καλό Καλό Ικανοποιητικό Μέτριο Κακό

52

LiFO

Βουγονία, παράδοξος και ελάχιστα οικείος όρος, ακούγεται ελληνική, σύνθετη λέξη αποτελούμενη από τον βου και τη γονή, αλλά ουσιαστικά είναι μεταγραφή από ένα ποιητικό έπος, επύλλιο για να είμαστε ακριβείς, του Βιργιλίου – και δεν νομίζω πως την έχουμε απαντήσει πουθενά αλλού. Πραγματεύεται την ανεφάρμοστη θεωρία πως από το πτώμα ενός ταύρου ή βοδιού, οι μέλισσες μπορούν να αναγεννηθούν, από μόνες τους, σαν ένα big bang μέσα από το κάκαδο του θανάτου, ένα θαύμα που μοιάζει περισσότερο με ευσεβή πόθο, σχεδόν ποιητικής χροιάς, παρά με επιστήμη. Τυχαιότητα, εκρηκτική και αναπάντεχη: η εναρκτήρια σκηνή της Bουγονίας περικλείει τη λανθιμική φιλοσοφία της ζωής (την ιερή randomness, που τελικά δεν μοιράζεται μόνο με τον Ευθύμη Φιλίππου, αλλά και με άλλους σεναριογράφους, όπως και με τον Γουίλ Τρέισι στην προκείμενη περίπτωση) που ξεπηδά μέσα από την παρακμή, ακριβώς εκεί που όλοι οι υπόλοιποι βλέπουν το οριστικό τέλος. Η παραλλαγή του Έλληνα σκηνοθέτη στην πρωτότυπη πηγή, το νοτιοκορεάτικο φιλμ του Τζανγκ Τζουν-Γουάν από το 2003, Save the green planet, έχει ως πρωταγωνιστή τον Τέντι (Τζέσι Πλέμονς, στην καλύτερη, πιο τεταμένη ερμηνεία του), έναν συνωμοσιολόγο μελισσοκόμο που, με τη βοήθεια του αργόστροφου και πιστού ξάδελφού του Ντον, βάζει μπροστά ένα φιλόδοξο σχέδιο απαγωγής της CEO μιας μεγάλης φαρ-

μακευτικής εταιρείας, της εξόχως αυταρχικής και πειθαρχημένης, ανενδοίαστα ανάγωγης και με αυτοκρατορική συμπεριφορά Μισέλ ( Έμα Στόουν), γιατί πιστεύουν ακράδαντα πως είναι υψηλόβαθμο ερπετοειδές και εξυπηρετεί τα συμφέροντα εξωγήινων από την Ανδρομέδα! Αν και τραβηγμένο, το ερασιτεχνικό κόλπο πιάνει και, όμηρος στο χαμόσπιτο των δυο losers, η κραταιά διευθύντρια περιορίζεται στον ρόλο ενός σαστισμένου πιονιού στα χέρια ενός ανθρώπου που δεν το συζητά καν πως η Γη έχει αιχμαλωτισθεί από δόλιους, πανίσχυρους μιμητές τού είδους μας. Μάλιστα, αποκαλύπτεται πως έχει έναν παραπάνω λόγο να μην είναι απλώς θύμα παραπληροφόρησης, ως κατώτερος υπάλληλος στην ίδια εταιρεία και γιος μιας άτυχης γυναίκας (Αλίσια Σίλβερστοουν) που έχει υποβληθεί σε αποτυχημένη πειραματική θεραπεία. Την πλοκή ίσως τη γνωρίζετε από την original σάτιρα επιστημονικής φαντασίας, και τους αρμούς της, που διατηρούνται στο remake, μπορείτε να τους αναζητήσετε εύκολα. Αυτό που ενδιέφερε τον Λάνθιμο, όταν ήρθε στα χέρια του το σενάριο του Γουίλ Τρέισι, είναι ο συνδυασμός ενόχλησης και κωμωδίας που προκύπτει από μια υπερβολικά οργανωμένη, απαξιωτικά μοναχική, αναγκαστικά υπεροπτική superwoman των δυτικών αξιών, απέναντι σε έναν καταφρονεμένο, πιθανότατα κακοποιημένο χωριάτη, ωστόσο καλά διαβασμένο μέσα στην πλάνη του, με στέρεο λόγο και εκείνου του είδους την υπομονή που συναντάμε σε όσους δεν έχουν και τίποτε να χάσουν. Οι συγκρούσεις τους είναι ένας όζος παραλογισμού, που σκάει με κρότο και ματώνει όλα τα επίπεδα που

INFO BUGONIA ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ:

Γιώργος Λάνθιμος ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟYΝ:

Έμα Στόουν, Τζέσι Πλέμονς

καλύπτει η κατάμαυρη ημικωμωδία sci-fi τρόμου. Είναι περιπέτεια η Βουγονία, fun και πιο περίπλοκη απ’ ό,τι δείχνει, και αφηγηματικά γραμμική, πετυχαίνοντας να ανεβάζει την ταχύτητά της εσωτερικά, γιατί αλλάζει το υποκειμενικό βλέμμα στο bras de fer του Τέντι και της Μισέλ. Μέχρι το φινάλε, ο θεατής δεν είναι σίγουρος αν ο delulu απαγωγέας που μετράει ανάποδα ως την κρίσιμη έκλειψη της Σελήνης για το καθαρτήριο ραντεβού με τα αφεντικά που φοβάται –αλλά και λαχταρά– έχει βρει κάποιο ψήγμα αλήθειας μέσα στον πόνο και το εφιαλτικό του ντελίριο, ή αν η καταραμένη εχθρός του, που την ξύρισε και την άλειψε με κρέμα για να μην επικοινωνεί με τη ναυαρχίδα της, είναι μια άριστη χειραγωγός ή όντως μια μασκαρεμένη πριγκίπισσα από άλλους πλανήτες – και αν ναι, ποιος είναι ο σκοπός της. Οι διάλογοί τους, ένα αμάλγαμα απελπισίας, ανάστατων αποφάσεων και απολαυστικού παραλογισμού, φανερώνουν την παγίδα της πεποίθησης, όπως επισήμανε και η Στόουν: αν δεν έχεις καμία, δεν στέκεις πουθενά· αν πιστεύεις στη λάθος ιδέα, δεν σου είναι εύκολο να μετακινηθείς. Ο σκοπός της ταινίας, που έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στη Βενετία και είναι η πρώτη του Έλληνα δημιουργού που δεν απέσπασε βραβείο σε μεγάλο φεστιβάλ, είναι να μιλήσει για την ατομική ευθύνη μέσα στο χάος μιας ασύντακτης, τυχάρπαστης κοινωνίας, τόσο μακρινής από την αξιοθαύμαστη αυταπάρνηση που δείχνουν οι μέλισσες με την εργασία και τη θυσία τους. Ο χώρος της Ακρόπολης, η μη παραχώρηση του οποίου στον Λάνθιμο αποτέλεσε ακανθώδες ζήτημα, δεν θα έπαιζε τον κεντρικό ρόλο στην ταινία που φαντάστηκαν όσοι διάβασαν το σενάριο – οι θεσμοί, την αλληγορία όχι μόνο δεν την πιάνουν, αλλά πολύ θα ήθελαν να την απαγορεύσουν, γιατί διαρκεί περισσότερο από το πρώτο σοκ του ρεαλισμού. Οι δημιουργοί ήθελαν την Ελλάδα για συναισθηματικούς λόγους, και όχι για να λερώσουν την ιερότητα του χώρου με περιεχόμενο υποτίθεται στείρα και μονοδιάστατα βίαιο – δεν θα αναπαραγάγουμε από διακριτικότητα, την οποία δεν είχαν αυτοί που παραβίασαν τη ρήτρα εμπιστευτικότητας και διέδωσαν συντηρητικές μουρμούρες. Ο Λάνθιμος θα είχε κάθε λόγο να είναι απογοητευμένος, ειδικά από την παρανόηση, αλλά το αποτέλεσμα έμεινε άθικτο, γιατί δεν βασίστηκε ποτέ σε location specificity. Στην τελική σεκάνς, η αλληλουχία της οποίας υπαγορεύθηκε περισσότερο από αισθητικό ένστικτο (αλλά και από το κλασικό τραγούδι «Where did all the flowers go», ερμηνευμένο από τη Μαρλέν Ντίτριχ), αντικαταστάθηκε με ένα λιγότερο διάσημο, ωστόσο ευδιάκριτα κυκλαδίτικο, αναγνωρίσιμο και πιο «ξένοιαστο» σημείο, ως μέρος μιας ειρωνικής, διφορούμενης κατακλείδας του αυτοκαταστροφικού ανθρώπινου πνεύματος, και ταυτόχρονα, φόρο τιμής σε ένα αριστούργημα από το 1964, το SOS, Μόσχα καλεί Πεντάγωνο – με ελλειπτικότερες αναφορές στο Κουρδιστό Πορτοκάλι ξεκίνησε η ταινία, και έκλεισε πάλι με homage στον Κιούμπρικ. Στην κριτική του Αστακού, είχαμε διακρίνει πως ο Λάνθιμος, procedural στην Κινέτα, σκληρός στον Κυνόδοντα και αποστασιοποιημένος στις Άλπεις, έκρυβε έναν αισθηματία κάτω από τη μελετημένη φόρμα του, επιφύλασσε περισσότερη τρυφερότητα στους χαρακτήρες του, ήταν έτοιμος να μιλήσει για την αγάπη, πάντα μέσα από μια δύσκολη,

06.11.25

ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΒΟΛΗ σουρεάλ αναζήτηση. Στη Βουγονία, αποκαλύπτει έναν ρομαντικό, που όσο περνά ο χρόνος, μιξάρει με τόλμη και άνεση ήρωες και όρια. Η Έμα Στόουν, επιβεβαιώνοντας πως είναι εξωγήινων δυνατοτήτων ηθοποιός που μπορεί να κάνει τα πάντα, δεν είναι απλώς μούσα και συνδημιουργός: είναι το φυλαχτό του, σε μια κινηματογραφική σχέση που ήδη αφήνει εποχή, και ελπίζουμε να συνεχιστεί σύντομα, μετά την αναγγελία του Λάνθιμου πως παίρνει time out από τη σκηνοθεσία.

VILLAGE MALL 5,8,9,10,13,14 - VILLAGE RENTI 7,9 VILLAGE PAGRATI 1,4,5 - VILLAGE AG.DIMITRIOS 1,4,5 ΚΗΦΙΣΙΑ CINEMAX 1,3 - ΝΙΡΒΑΝΑ CINEMAX 1,2 - ΝΑΝΑ CINEMAX 1,3,4 - ΑΕΛΛΩ CINEMAX 1,3 - OPTIONS ILION 1 - OPTIONS GLYFADA 1,2 - ΑΙΓΛΗ 1,2,4 - ΒΑΡΚΙΖΑ 1 - CINOBO OPERA 1,2 - WEST CITY 1,2 - ΔΑΝΑΟΣ 1,2 ΚΙΝΗΜΑΤΟΘΕΑΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ-ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ 1 - ΣΠΟΡΤΙΓΚ 1,2 - ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗ ΛΑΪΣ 1 - ΤΡΙΑ ΑΣΤΕΡΙΑ 1 ΤΡΙΑΝΟΝ ΘΕΡΙΝΟ - ΣΙΝΕΑΚ

τα Όσκαρ; Δεν είμαι σίγουρος, αλλά η προσπάθεια είναι ευγενής. Χωρίς να ανανεώνει την κλασική φόρμουλα του biopic, και ακόμη πιο συγκεκριμένα το αναμενόμενο κλισέ του αουτσάϊντερ που επιβιώνει και κερδίζει κόντρα στα προγνωστικά, το ευθυγραμμισμένο Christy είναι έργο πρωταγωνίστριας. Η Σουίνι δίνει πάντα τον καλύτερο εαυτό της στο σινεμά. Το είδαμε στο Immaculate, αλλά και στο Eden, που υστερούσαν. Εδώ ανεβαίνει ακόμη ψηλότερα, προκαλώντας συμπάθεια και συγκίνηση VILLAGE RENTI 12 - VILLAGE MALL 1 - OPTIONS ILION 6 - OPTIONS GLYFADA 4 - ΓΑΛΑΞΙΑΣ 2 - WEST CITY 3 ΚΙΝΗΜΑΤΟΘΕΑΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ-ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ 2

Save the green planet (2003)

Christy ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Τζανγκ Τζουν-Γουάν ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Σιν Χαν Κιούν, Μπάεκ Γιουν ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Ντέιβιντ Μίσοου

Σικ

ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Σίντνεϊ Σουίνι, Μπεν Φόστερ

ΣΥΝΟΨΗ: Η Κρίστι Μάρτιν δεν είχε ποτέ φανταστεί

μια ζωή πέρα από τις ρίζες της στη μικρή πόλη της Δυτικής Βιρτζίνια, μέχρι που ανακάλυψε πως έχει ένα μοναδικό ταλέντο: να ρίχνει γροθιές. Με οδηγό το πείσμα, την αποφασιστικότητα και μια δυνατή επιθυμία για νίκη, ρίχνεται στον κόσμο της επαγγελματικής πυγμαχίας, υπό την καθοδήγηση του προπονητή, μάνατζερ και αργότερα συζύγου της Τζιμ. Η Κρίστι Μάρτιν έφερε μια μικρή επανάσταση στον χώρο της πυγμαχίας. Βασικά έβαλε τις γυναίκες στο παιχνίδι με το τσαγανό και την ατσάλινη θέλησή της. Μέχρι τότε, το σπορ ήταν αποκλειστικά ανδροκρατούμενο, και όποια τολμούσε να ασχοληθεί με αυτό, εξευτελιζόταν άμα τη εμφανίσει. Η Μάρτιν δεν σταματούσε μπροστά σε κανένα εμπόδιο, γιατί δεν είχε τίποτε να χάσει. Στη δεκαετία του ’90, προσέφερε θέαμα, κέρδισε χρήματα και δόξα, αλλά είχε την ατυχία να πέσει στα χέρια ενός προπονητή, μάνατζερ και συζύγου που την κακοποίησε ακραία, ψυχικά και σωματικά. Η Σίντνεϊ Σουίνι του Euphoria και του Anyone but you συνέρχεται θριαμβευτικά από τις καλοκαιρινές της περιπέτειες με τις ευγονικές εκλεκτικές συγγένειες των blue jeans/ genes που διαφήμισε με περισσή αυταπάρνηση και την κακή δημοσιότητα που κατά συνέπεια αποκόμισε από τους μη ρεπουμπλικανούς αυτού του κόσμου. Τα καλλιτεχνικά της γονίδια είναι ικανά για να υποστηρίξουν μια εντυπωσιακή εξωτερική μεταμόρφωση, αποτέλεσμα σκληρής προπόνησης και ψυχικής αφοσίωσης. Η Κρίστι Μάρτιν έδωσε τις ευλογίες της για τη βιογραφία του Αυστραλού Ντέιβιντ Μίσοου, δημιουργού του ανατριχιαστικού Animal Kingdom του 2010, και η Σουίνι κατάφερε να υπερβεί την απλή αλλαγή εμφάνισης με το πορτρέτο μιας νέας γυναίκας που ανατρέφεται με εχθρικό συντηρητισμό, ξεκινά από το πουθενά, δίνει τις μάχες της, κυρίως με αντίπαλο τον εκδικητικό Τζέιμς Μάρτιν τού πάντα αξιόπιστου Μπεν Φόστερ, και σηκώνεται από το ρινγκ αιμόφυρτη, αλλά ακόμη ζωντανή για το χειροκρότημα. Μέχρι

ΣΥΝΟΨΗ: Ο Μπιουνγκ-Γκου είναι πεπεισμένος ότι ο κόσμος βρίσκεται στο χείλος μιας εξωγήινης εισβολής. Γι’ αυτό ξέρει καλά ότι αν δεν βρει έναν εξωγήινο πριν από την ολική σεληνιακή έκλειψη, η Γη θα βρεθεί αντιμέτωπη με την απόλυτη καταστροφή. Έτσι, απάγει τον πιο λογικό ύποπτο: τον πρόεδρο και CEO μιας εταιρείας χημικών.

Το κορεάτικο φιλμ στο οποίο βασίστηκε το διασκευασμένο σενάριο του Γουίλ Τρέισι για τη Βουγονία του Γιώργου Λάνθιμου γυρίστηκε την ίδια χρονιά με το Old Boy αλλά χάθηκε στη γλυκιά λησμονιά του camp σύμπαντος και αναδύθηκε φέτος, για να μας θυμίσει πως η συνωμοσιολογία ως concept δεν είναι φαινόμενο πρόσφατο, αλλά διαχρονικά δημοφιλές στο παγκόσμιο σινεμά. Ο Τζουν-Γουάν Τζανγκ ξεκινά από το οργισμένο απωθημένο ενός μελισσοκόμου που βλέπει τη μητέρα του να πεθαίνει εξαιτίας ενός εσφαλμένου πειράματος και εκδικείται τον διευθυντή της φαρμακευτικής εταιρείας που τη δηλητηρίασε βασανίζοντάς τον στο υπόγειο του απομονωμένου του σπιτιού με τη βοήθεια της παιδικής φίλης και συντρόφου του. Ο Γιώργος Λάνθιμος έχει αλλάξει τα φύλα, αλλά όχι και τόσο δραστικά την πλοκή της μαύρης κωμωδίας ακραίας επιστημονικής φαντασίας, με την πολύτιμη προσθήκη της δυναμικότερης Έμα Στόουν στον ρόλο της CEO-εξωγήινης, που, όπως ο Κανγκ στο Save the green planet, τραβάει τα πάνδεινα για να πείσει πως δεν σχετίζεται με πρίγκιπες και λοιπά ερπετοειδή από τον πλανήτη Ανδρομέδα, παραμονές της κρίσιμης σεληνιακής έκλειψης που προβλέπεται να σημάνει το τέλος της ανθρωπότητας. Η Βουγονία βαθαίνει και διευρύνει το πρωτότυπο θέμα που ο Τζανγκ, πατώντας δυνατά το γκάζι από την αρχή μέχρι το τέλος, αντιμετωπίζει με μαεστρική τρέλα και σαδιστική ανατροπή στον, επίσης απαισιόδοξο, επίλογο. Η ταινία παίχτηκε για πρώτη φορά στις Νύχτες Πρεμιέρας.

CINOBO ΠΑΤΗΣΙΩΝ

LiFO 06.11.25

53

Φωτογραφία

Ένρι Τσανάι: «Η φωτογραφία με έκανε καλύτερο άνθρωπο» Ένας από τους καλύτερους φωτογράφους μας και μέλος του διεθνούς πρακτορείου Magnum εκθέτει στο Beehive αντιπροσωπευτικά δείγματα της πολύχρονης όσο και πολυεπίπεδης δουλειάς του πάνω στο προσφυγικό, μια εμπειρία που του είναι αρκετά οικεία όντας παιδί μεταναστών.

απο τον θοδωρη αντωνοπουλο

54

LiFO

— Γιατί διάλεξες να παρουσιάσεις τη δουλειά σου στο νέο Beehive στα Εξάρχεια; Πρόκειται για τον χώρο που φιλοξενεί πλέον τις δραστηριότητες του δικτύου μεταναστριών «Μέλισσες», με τις οποίες διατηρώ μια πολύ καλή σχέση χρόνια τώρα. Είπαμε λοιπόν να συνδυάσουμε τα εγκαίνια με την έκθεση. Στο ανακαινισμένο αυτό διώροφο νεοκλασικό στεγαζόταν παλιότερα ένα σχολείο, υπάρχει οπότε, τρόπον τινά, μια συνέχεια, καθώς το έργο των γυναικών αυτών, που προέρχονται από διάφορες χώρες, έχει και μια εκπαιδευτική χροιά. Ήταν λοιπόν μια ευκαιρία αφενός να παρουσιάσω ένα υλικό κάπως ευαίσθητο σε ένα πλαίσιο που εμπιστεύομαι απόλυτα, αφετέρου να αναδείξω τη δική τους δουλειά.

— Ο τίτλος της έκθεσης «Say Goodbye Before You Leave» πώς προέκυψε; Ακούγεται, ξέρεις, και λίγο γλυκόπικρο, τύπου «μη φεύγεις έτσι βιαστικά, πες μας τουλάχιστον ένα “γεια”»! Το 2020 βρέθηκα στη Λέσβο, όπου έκανα μια σειρά φωτογραφιών με μια οικογένεια Αφγανών προσφύγων. Δεν υπάρχουν στην έκθεση αυτή, προορίζο-

νται για κάποιο άλλο πρότζεκτ, σημασία έχει όμως ότι δημιουργήθηκε ένα «δέσιμο» μεταξύ μας. Είχαν και μικρά παιδιά κι εμένα είχε τότε γεννηθεί η πρώτη μου κόρη, οπότε ήταν σαν να έβλεπα στα παιδιά εκείνα το δικό μου. Όταν λοιπόν κάποια στιγμή τους ενημέρωσα ότι την επόμενη μέρα θα έφευγα, η επτάχρονη τότε κόρη τους, η Μάσα, μού είπε: «Προτού φύγεις, μπορείς να έρθεις να μας αποχαιρετήσεις;». Και είχε η φωνή της μια γλυκόπικρη χροιά, σαν να έλεγε: «Μη μας ξεχάσεις». Συγκινήθηκα πολύ και κράτησα τη φράση αυτή, που ταυτόχρονα κουβαλά μέσα της μια ιστορία, γιατί όταν παίρνεις τον δρόμο της προσφυγιάς δεν έχεις συνήθως την πολυτέλεια για αποχαιρετισμούς, μπορεί να κινδυνεύει η ίδια σου η ζωή.

— Όντας παιδί μεταναστών, ήταν ευκολότερο για σένα να μπεις στα δικά τους παπούτσια, που λένε; Ναι, υπήρχαν σίγουρα κάποια κοινά βιώματα. Η δική μου οικογένεια αναγκάστηκε να φύγει από την Αλβανία το 1991, με βίζα της ελληνικής πρεσβείας που είχε μόλις ανοίξει στα Τί-

ρανα – ήμασταν δηλαδή από τους «τυχερούς». Ήμουν μόλις 11 χρονών, χωρίς σημεία αναφοράς, χωρίς φίλους, χωρίς να ξέρω τη γλώσσα, όλα αυτά και ό,τι κατάφερα στη συνέχεια, τα κατάφερα μόνος μου ουσιαστικά. Ναι, βοήθησε και το σχολείο που πήγα εδώ στην Αθήνα, όχι όμως ιδιαίτερα – τριάντα παιδιά ήμασταν στην αίθουσα, εμένα εκεί κάτω, στο τελευταίο θρανίο, θα είχε από κοντά ο δάσκαλος; Έπρεπε λοιπόν να μάθω γρήγορα ελληνικά και ταυτόχρονα να φτάσω το μαθησιακό επίπεδο των άλλων, που ήταν τάξεις μπροστά. Παρά όμως τις δυσκολίες, ήμουν ενθουσιασμένος που βρισκόμουν σε έναν καινούργιο τόπο, τον αγάπησα και προσαρμόστηκα γρήγορα.

— Ποιες διαφορές θα έβρισκες ανάμεσα στη δική σου γενιά μεταναστών και προσφύγων και την τωρινή; Δεν βρίσκω ουσιαστικές διαφορές, οι εθνικές καταγωγές μπορεί να αλλάζουν αλλά τα αίτια είναι παρόμοια, όπως και οι πορείες αυτών των ανθρώπων. Αρχικά είναι όλοι μαζί, μετά, μέσα από τον αγώνα για επιβίωση, αφομοιώνεσαι σταδιακά και βρίσκεις τα πατήματά σου. Ειδικά αν είσαι σε μεγάλη πόλη, «χάνεσαι» μέσα σε ένα πλήθος όπου λίγη σημασία έχει πια από πού κρατάς. Έχοντας έπειτα βιώσει τη μεταναστευτική εμπειρία, μου ήταν αρκετά γνώριμες πολλές εικόνες και καταστάσεις, μοιραζόμουν κοινά συναισθήματα συναντώντας τους «καινούργιους» και συγχρωτιζόμενος μαζί τους.

— Το ενδιαφέρον με τα πορτρέτα που παρουσιάζεις στην έκθεση είναι ότι κάποιους από όσους φωτογράφισες εδώ στο πέρασμά τους από την Ελλάδα, πήγες και τους βρήκες 1-2 χρόνια μετά στις χώρες όπου έχουν πλέον εγκατασταθεί, Γερμανία, Σουηδία κ.λπ. Και παρατηρεί κανείς ότι ακόμα και η έκφραση

06.11.25

των ανθρώπων αυτών έχει αλλάξει. Ναι, γιατί δεν ήθελα να μείνω μόνο στο πρώτο κομμάτι της προσφυγιάς, το πιο «άγριο», αλλά να δείξω και το επόμενο βήμα τους, το οποίο βρίσκω ακόμη πιο ενδιαφέρον. Πώς έκαναν μια καινούργια αρχή, με τι διάθεση, τι προσδοκίες, κι όλα αυτά με μια θαυμαστή αποφασιστικότητα και δύναμη που σε εμένα ήταν πολύ οικείες.

— Την Ελλάδα πώς τη θυμούνταν; Θετικά γενικά, κι ας είχαν περάσει δύσκολα. Όταν είχα βρεθεί στη Λέσβο στα πρώτα μεγάλα προσφυγικά κύματα, κάπου μια δεκαετία πριν, έβλεπα πολλούς ντόπιους να βοηθούν όπως μπορούσαν, παρότι με τόσους νεοφερμένους δεν ήταν εύκολες οι ισορροπίες. Τους έχει, οπότε, μείνει μια γλυκιά γεύση από την Ελλάδα, είμαστε άλλωστε πιο κοντά ως ιδιοσυγκρασία αλλά και ως φύση, ως κλίμα, όλα αυτά. Αλλά εδώ δεν μπορούσαν να σταθούν και να προκόψουν – κανείς από όσους φωτογράφισα γι’ αυτή την έκθεση δεν έμεινε στη χώρα. Εδώ εμείς οι Έλληνες μεταναστεύουμε για να βρούμε μια καλύτερη τύχη!

— Βρίσκω, ξέρεις, εξαιρετική τη δουλειά σου, πόσο όμως ενδιαφέρει πια το μεταναστευτικό; Εξόν μια πιο ευαισθητοποιημένη μειοψηφία, ο πολύς κόσμος, νομίζω, πια αδιαφορεί – στην καλύτερη. Αν κάτι «πουλάει», είναι η ξενοφοβία. Κοίτα, ζούμε σε μια κοινωνία που όλα γίνονται κάποια στιγμή καταναλωτικά προϊόντα, όλα επίσης τρέχουν σε ιλιγγιώδεις ρυθμούς, μαζί τους και οι άνθρωποι. Πολλοί αντιμετωπίζουν προβλήματα βιοτικά, προσωπικά κ.λπ. Ζουν μέσα στο στρες, γίνονται αντικοινωνικοί και καχύποπτοι, στρέφονται στον εικονικό κόσμο των σόσιαλ, όπου γίνονται έρμαια της παραπληροφόρησης αφενός, μιας αφιλτράριστης υπερπληροφόρησης όπου κυριαρχούν οι κακές ειδήσεις αφετέρου. Αναζητούν, οπότε, αποδιοπομπαίους τράγους στις πιο ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες, όπως είναι οι μετανάστες. Η καραντίνα επιδείνωσε την κατάσταση, η ψυχική υγεία πολλών διαταράχθηκε, η οικονομική στενότητα έχει κάνει έπειτα τους πάντες να εχθρεύονται τους πάντες – δεν αφορά δηλαδή μόνο τους μετανάστες, είναι κάτι γενικότερο. Δες μόνο την οδική μας συμπεριφορά, τα τόσα δυστυχήματα, είναι σαν να βρισκόμαστε καθημερινά σε πόλεμο στους δρόμους. Επιπλέον, ο ξένος πάντα κουβαλά ένα στίγμα. Αυτός που θέλει να τον δει μόνο αρνητικά, θα τον δει. Αλλά το θέμα είναι να μπορείς εσύ, κόντρα σε αυτά, να φτιάξεις τη ζωή σου οπλισμένος με θετική ενέργεια, αγάπη και αισιοδοξία. Έτσι κάπως αγαπήθηκε αλλά και χτίστηκε κυριολεκτικά η Ελλάδα από τους τόσους πρόσφυγες και μετανάστες που ήρθαμε στις δεκαετίες του ’80 και του ’90 από τις χώρες του πρώην Ανατολικού Μπλοκ.

— Και βλέπεις τώρα που πολλοί, λόγω της κρίσης, πήγαν σε άλλες χώρες, πόση έλλειψη υπάρχει σε τεχνίτες και εργατικά χέρια – παρά ταύτα, ακούς ακόμα «έξω οι ξένοι». Ναι, αυτό μάλιστα είναι ακόμα πιο ορατό στην επαρχία όπου υπάρχουν μεγάλα προβλήματα, από τη συγκομιδή μέχρι την έλλειψη φροντιστών αναπήρων και ηλικιωμένων. Η ξενοφοβία και ο ρατσισμός, τώρα, είναι δυστυχώς φαινόμενα που απαντούν σε όλη την Ευρώπη, βλέπεις τι γίνεται με την άνοδο της ακροδεξιάς. Μια κατάσταση δυσοίωνη σε μια ήπειρο που μοιάζει στριμωγμένη σε έναν τοίχο. Ακόμα και σε χώρες που θεωρούνταν υποδείγματα σε θέματα δικαιωμάτων και ένταξης μεταναστών, όπως η Σουηδία, έχουν δημιουργηθεί γκέτο, στις πόλεις υπάρχουν ολόκληρες γειτονιές όπου δεν συναντάς ντόπιους, οι αποκλεισμοί συμ-

βάλλουν στην αύξηση της παραβατικότητας και ευνοημένη βγαίνει η ακροδεξιά – φαύλος κύκλος. Ταυτόχρονα, τα γκέτο αυτά σε καθηλώνουν – αν θες να σπουδάσεις, να τη δεις αλλιώς, να κάνεις κάτι διαφορετικό στη ζωή σου, «σκοντάφτεις» όχι μόνο στους λογής αποκλεισμούς, αλλά και στο ίδιο το περιβάλλον σου που σε κρατά δέσμιο.

— Αλλά ακόμα κι αν καταφέρεις να ξεφύγεις από αυτό το περιβάλλον, δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι θα σε δεχτεί κάποιο άλλο. Ακριβώς, και η προοπτική να μείνεις μετέωρος ή να τεθείς στο περιθώριο ακόμα και της δικής σου κοινότητας, μέσα στην οποία υπάρχουν άνθρωποι ικανοί να σου κάνουν τον βίο αβίωτο αν τους πας κόντρα, σε κάνει να ξανασκέφτεσαι τις επιλογές σου. Στην Ελλάδα έχουμε άλλα ζητήματα, αλλά αυτή τουλάχιστον η εξέλιξη αποφεύχθηκε ως τώρα. Για μας που ήρθαμε από την Αλβανία στην Ελλάδα, τα πράγματα ήταν ευκολότερα αναφορικά με την ένταξη, παρά τις ρατσιστικές κορόνες και μια νομοθεσία που ήταν και παραμένει σχεδόν εχθρική για τους μετανάστες γενικά. Οι παραδόσεις, οι μουσικές, η νοοτροπία, η κουλτούρα, οι γεύσεις μας ακόμα μοιάζουν, βλέπεις, πολύ, μόνο η γλώσσα στην ουσία διέφερε.

— Πιστεύεις ότι η φωτογραφία έχει τη δύναμη να αλλάξει αντιλήψεις; Ναι, κι αυτό ισχύει για κάθε μορφή τέχνης. Ειδικά η φωτογραφία μπορεί να ευαισθητοποιήσει και να αγγίξει χορδές όσο λίγες. Μπορείς π.χ. στην εικόνα ενός πρόσφυγα να δεις όλη την τραγικότητα ενός ανθρώπου και ταυτόχρονα μια αισιοδοξία ότι το μέλλον θα είναι καλύτερο, όπως τα δύο νεαρά ζευγάρια Σύρων που φωτογράφισα να φιλιούνται με πάθος έχοντας πια φτάσει στον ευρωπαϊκό προορισμό τους με την προσδοκία να ξεκινήσουν μια νέα ζωή. Θεώρησα λοιπόν σημαντικό να εστιάσω σε ιστορίες μεταναστών και προσφύγων που τα κατάφεραν. Μια τέτοια δραματική μεν αλλά ταυτόχρονα αισιόδοξη ιστορία είναι αυτή της οικογένειας του μικρού Άχμεντ από το Αφγανιστάν που ανέφερα παραπάνω και με την οποία επίσης δεθήκαμε – τους επισκέπτομαι τακτικά στο Σάλεμ της Στοκχόλμης, πρόκειται μάλιστα να εκδώσω ένα άλμπουμ με τις φωτογραφίες που τους τράβηξα όλα αυτά τα χρόνια και που αποτυπώνουν την όλη πορεία τους.

— Σε μια εποχή που όλοι έχουμε πλέον γίνει «φωτογράφοι» χάρη στα smartphones και τα σόσιαλ, πόσο εύκολα ξεχωρίζει ο επαγγελματίας, ο καλλιτέχνης φωτογράφος; Υπάρχουν σίγουρα κάποιες τεχνικές αλλά και αισθητικές λεπτομέρειες που κάνουν τη διαφορά, το κυριότερο όμως είναι ότι κάθε φωτογραφία έχει μια ιστορία από πίσω της. Μια φωτογραφία από μόνη της, προσωπικά, δεν μου λέει πολλά, όσο καλή κι αν είναι – η ποιότητα καμιά φορά είναι και θέμα τύχης. Αν όμως δω μια εργασία, μια σειρά φωτογραφιών που είναι δομημένη σωστά κι έχει μια ιστορία να αφηγηθεί, ακριβώς όπως συμβαίνει με ένα λογοτεχνικό κείμενο, τότε λέω «ναι, εδώ έχουμε κάτι ενδιαφέρον». Υπάρχει, ας πούμε, ένα άλμπουμ του Γκρεγκ Αράκι όπου έχει φωτογραφίσει την άρρωστη γυναίκα του στο νοσοκομείο μέχρι που εκείνη πεθαίνει. Γυρνά πίσω στο σπίτι μόνος, υπάρχει μόνο η γάτα τους εκεί, με την οποία συνεχίζει τις λήψεις βλέποντας εκείνη στα μάτια της. Η πραγματική τέχνη δεν χρειάζεται, ξέρεις, καμιά εξήγηση, αφήνεις τον θεατή να ερμηνεύσει μια εικόνα ή ένα έργο με τη δική του ματιά, μέσα από τα δικά του βιώματα, που δεν είναι απαραίτητο να συμπί-

Έτσι κάπως αγαπήθηκε αλλά και χτίστηκε κυριολεκτικά η Ελλάδα από τους τόσους πρόσφυγες και μετανάστες που ήρθαμε στις δεκαετίες του ’80 και του ’90 από τις χώρες του πρώην Ανατολικού Μπλοκ.

πτουν με τις προσλήψεις ενός άλλου, ούτε καν με αυτές του καλλιτέχνη. Κάπου διάβαζα ότι οι οπτικές μας εμπειρίες αποθηκεύονται κάπου στον χωροχρόνο και επανέρχονται όταν εμφανίζεται μπροστά μας κάτι που τις πυροδοτεί. Έχω ξαναπεί ότι φεύγοντας από την Αλβανία, το μόνο που πήραμε κοντά ήταν ένα άλμπουμ με οικογενειακές φωτογραφίες – ήταν όλη η ιστορία μας εκεί, βγάλαμε μάλιστα και μια αναμνηστική φωτογραφία όλοι μαζί την τελευταία μέρα, γιατί δεν ξέραμε τι θα γινόμασταν!

— Υπήρξαν περιπτώσεις που προτίμησες να κατεβάσεις την κάμερα; Το πρώτο κομμάτι του πρότζεκτ που ξεκίνησε το 2015 και αφορούσε τους πρόσφυγες που μόλις έφταναν εξουθενωμένοι στη Λέσβο και τα άλλα ακριτικά νησιά, όπως και οι λήψεις που έκανα στην Ειδομένη, ήταν ένα πραγματικά δύσκολο εγχείρημα, ψυχολογικά καταρχάς. Δεν μπορούσα π.χ. να φανταστώ πώς μια νέα γυναίκα μόνη της με ένα παιδάκι 3-4 χρονών στην αγκαλιά ανεβοκατέβηκε βουνά και διέσχισε θάλασσες, δεν μπορούσα, πολύ περισσότερο, να συνηθίσω στο θέαμα των σορών που ξέβραζε το κύμα από κάποια βάρκα που ναυάγησε –ανάμεσά τους ήταν κι ένα μωρό που το περισυλλέξαμε με δύο συναδέλφους, το βάλαμε σε μια τσάντα και το πήγαμε στο νεκροτομείο– δεν γινόταν να αφήσουμε το άψυχο εκείνο κορμάκι να το φάνε τα ψάρια… Ε, όταν βρίσκεσαι μπροστά σε τέτοιες σκηνές, παραλύεις. Έκανα μέρες να κοιμηθώ, η εικόνα εκείνη δεν ξεκολλούσε από το μυαλό μου. Μια τέτοια περίπτωση, που έχω κιόλας καταγράψει, ήταν αυτή μιας Αφγανής, που αφού κατάφερε να περάσει με τη μητέρα και τα δύο παιδιά της στην Ελλάδα, τους συνέβη αυτοκινητικό δυστύχημα στη Σερβία καθ’ οδόν για τη Σουηδία – η μητέρα της σκοτώθηκε, εκείνη έχασε τα δύο της πόδια, αλλά ευτυχώς σώθηκαν τα παιδιά της και παρά τη συμφορά που τους βρήκε κατάφεραν να φτάσουν στον προορισμό τους και να ορθοποδήσουν. Υπάρχουν και στην έκθεση φωτογραφίες τους. Η φωτογραφία έχει, ξέρεις, το πλεονέκτημα ότι αποτυπώνεται έντονα στη μνήμη σου, αντίθετα με ένα κείμενο ή ρεπορτάζ που μπορεί κάποιος απλώς να διαβάσει τον τίτλο και να το προσπεράσει ή να «χαθεί» μέσα στον βομβαρδισμό της πληροφορίας που υφίσταται καθημερινά. Ακόμα και άνθρωποι που δουλεύουμε για τα μέσα και γνωρίζουμε πώς λειτουργούν, δεν ξεφεύγουμε εύκολα από αυτό. Προσωπικά προσπαθώ να βρίσκω χρόνο για διάβασμα και να αποτοξινώνομαι κατά διαστήματα από όλη αυτή την ακατάσχετη ροή πληροφορίας.

— Εσένα τον ίδιο πόσο σε άλλαξε ως άνθρωπο η ενασχόλησή σου με τη φωτογραφία; Πολύ – η φωτογραφία ήταν και παραμένει ένα βιωματικό ταξίδι το οποίο με βοήθησε πολύ να βρω τον εαυτό μου αλλά και να επικοινωνήσω καλύτερα με τους ανθρώπους και τον κόσμο. Ένα ταξίδι μέσα από το οποίο έγινα, πιστεύω, κι εγώ καλύτερος άνθρωπος. Δεν θα ξεχάσω το πρώτο ταξίδι που έκανα πίσω στην Αλβανία όταν απέκτησα την πρώτη μου φωτογραφική μηχανή. Μόλις είχα ξεκινήσει τις φωτογραφικές μου σπουδές, αλλά η διάθεση να ανακαλύψω τον τόπο που άφησα μέσα από μια κάμερα ήταν για μένα ένα σημαντικό βήμα αυτογνωσίας. Ήταν επίσης κάτι που μου έδινε χαρά, σαν να έκανα βόλτα με ένα αγαπημένο παιδικό παιχνίδι. Πού να φανταζόμουν τότε ότι κάποια στιγμή θα έφτανα να με δεχτούν στο πρακτορείο Magnum!

Φωτογραφία

ΕΚΘΕΣΗ

INFO Η έκθεση φωτογραφίας του Ένρι Τσανάι «Say goodbye before you leave» παρουσιάζεται στο Beehive, Μετσόβου 10, Εξάρχεια 31/10/25-31/3/26 Τετ.-Κυρ.

11:00-17:00

LiFO 06.11.25

55

Βιβλίο

Η ιστορία της άγνωστης γυναίκας του Σαίξπηρ Το άκρως πετυχημένο «Άμνετ», που αφηγείται την άγνωστη ιστορία της γυναίκας του Σαίξπηρ και του γιου του, έρχεται στο προσκήνιο χάρη στην ομώνυμη ταινία της Κλόε Ζάο, που το επαναφέρει στις κορυφαίες θέσεις των ευπώλητων.

Ε απο την τινα μανδηλαρα

56

LiFO

ίναι γνωστή η εμμονή των Βρετανών με τον Σαίξπηρ· είναι αμέτρητες οι μελέτες που επικεντρώνονται στο έργο του κορυφαίου δραματουργού, χωρίς, ωστόσο, να είναι πολλά γνωστά αναφορικά με τον βίο του. Ενδεχομένως να μιλούν από μόνες τους οι τραγωδίες του, που άλλαξαν τον τρόπο της αφήγησης μεταφέροντας τον άνθρωπο από το μεσαιωνικό παρελθόν στο δημιουργικό χάος της νεωτερικότητας, αλλάζοντας τα δεδομένα της αφήγησης για πάντα. Ακόμα κι αν κάποιοι αμφισβήτησαν τη σύνδεση των έργων του Σαίξπηρ με ένα και μοναδικό πρόσωπο, οι περισσότεροι τον επικαλούνται στο πλαίσιο της προβολής ενός θαρραλέου δημιουργού που ξεπέρασε την ίδια την εποχή του, μετατρέποντας το ζοφερό κλίμα των πολέμων και της κατάθλιψης σε δημιουργία. Για πρώτη φορά, μάλιστα, αυτή συνδεόταν με το πρόσω-

πο, με τις προσδοκίες και τις μύχιες σκέψεις του και όχι με μεταφυσικούς ή εξωγενείς παράγοντες, κάτι που φαίνεται, περισσότερο απ’ ό,τι σε οποιοδήποτε άλλο έργο, στον Άμλετ. Κάνοντας, ωστόσο, μια ριζοσπαστική και θαρραλέα μετατόπιση, που αφήνει στην άκρη την παντοκρατορία του δημιουργού και φέρνει στο προσκήνιο το περιβάλλον του και κυρίως τη δυναμική γυναίκα του Σαίξπηρ, η Ιρλανδή συγγραφέας Μάγκι Ο’Φάρελ γράφει τον Άμνετ (μτφρ. Αύγουστος Κορτώ, εκδόσεις Ψυχογιός), που έκανε τεράστια επιτυχία, όταν πρωτοεκδόθηκε, πριν από πέντε χρόνια, και τώρα επανέρχεται δυναμικά λόγω της πρόσφατης μεταφοράς του στη μεγάλη οθόνη. Η ταινία, που έκανε παγκόσμια πρεμιέρα με τον ίδιο τίτλο στο Φεστιβάλ του Τορόντο και πανελλήνια πρώτη στο 66ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, φέρει την υπογραφή της Κλόε

μαγκι ο'φαρελ Άμνετ

Μτφρ.: Αύγουστος Κορτώ Εκδόσεις Ψυχογιός Σελ.: 392

Ζάο, η οποία γοητεύτηκε από τις περιγραφές του βιβλίου, δίνοντας τον άξονα ενός έργου που αγαπά την έμφαση στη λεπτομέρεια, τις υποβλητικές ατμόσφαιρες και τον λυρισμό της εικόνας. Σε μια εποχή που μαστίζεται από τη σκληρότητα της κυριολεξίας, η ποιητική ατμόσφαιρα της Ζάο, απευθείας εμπνευσμένη από τις περιγραφές της Ο’Φάρελ, μοιάζει με την ευεργετική ένεση λυρικού οίστρου στη βαρβαρότητα του ρεαλισμού. Κυρίως όμως αυτό που αναδεικνύει η ταινία είναι η ευεργετική συνωμοσία των γυναικών: μια σκηνοθέτις εμπνέεται από μια συγγραφέα, η οποία σκιαγραφεί τη ζωή μιας δυναμικής γυναίκας –που οι υπόλοιπες αφηγήσεις τη θέλουν στη σκιά του παντοδύναμου δραματουργού–, ικανής να εμπνεύσει ένα καλοστημένο μυθιστόρημα. Η Άγκνες, εν προκειμένω, δεν είναι πια μια ανώνυμη περσόνα, που πολλοί έχουν περιγράψει ως καταπιεστική και αμόρφωτη, αλλά μια γυναίκα που ορίζει με διαφορετικούς όρους τις αρχές της επιθυμίας χαράζοντας δικούς της δρόμους με τα μοναδικά όπλα που όριζε η εποχή της: τα βότανα που βρίσκει στη φύση, τις αρχέγονες δυνάμεις που εντοπίζει μακριά από τις κοινωνικές αγκυλώσεις της πόλης, τον δικό της προσωπικό χώρο. Καταφέρνοντας να ανασυντάξει με ακρίβεια το περιβάλλον που γαλούχησε τις μυθικές περιγραφές του Σαίξπηρ και τροφοδότησε το γεμάτο φαντασία ασυνείδητο της Άγκνες, η Ιρλανδή συγγραφέας στήνει ένα ιστορικό μυθιστόρημα που μπο-

06.11.25

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ρεί να μην προσθέτει πολλά στοιχεία για τον βάρδο του Έιβον –ο οποίος ούτε καν κατονομάζεται–, αλλά αποκαλύπτει όλα τα δεδομένα της εποχής του. Μέσα από τις παραστατικές, λυρικές περιγραφές της Ο’Φάρελ, μαθαίνουμε πολλά για τις συνθήκες που επηρέασαν τους πραγματικούς και φανταστικούς ήρωες, οι οποίοι ζούσαν πάντα με το άγχος του θανάτου εξαιτίας, μεταξύ άλλων, της βουβωνικής πανώλης, που λέγεται ότι σκότωσε τον γιο του Σαίξπηρ. Οι περιγραφές του ιού που ενσκήπτει σκοτώνοντας αδιακρίτως παιδιά, γέροντες και γυναίκες καταλαμβάνουν πολλές σελίδες του βιβλίου και είναι τόσο παραστατικές που φέρνουν εύλογα στον νου σκηνικά από την περίοδο του Covid. Η λαίλαπα της αρρώστιας σαρώνει όχι μόνο τους αρμούς της ιστορίας αλλά και τις αρχές μιας σκληρής πραγματικότητας που αντισταθμίζεται από το ονειρόδραμα τής –κατά πολλά χρόνια μεγαλύτερής του– γυναίκας του Σαίξπηρ, ενός εξωτικού πλάσματος που προσπαθεί να επιβιώσει και να γιατρεύσει τους γύρω της ανιχνεύοντας τρόπους ίασης μέσα από βότανα. Απέναντί της, ως δυνάμει αντιπάλους, η Άγκνες έχει όχι μόνο τους απόλυτους κοινωνικούς κανόνες που δεν της αφήνουν πολλά περιθώρια κινήσεων, αλλά και τις ανίκητες δυνάμεις της φύσης, που επιβάλλει τους δικούς της κανόνες στα πρόσωπα: η αφήγηση της ιστορίας της πανώλης μέσα από το ταξίδι ενός ψύλλου από τις άκρες της Ανατολής με σταθμό την Αλεξάνδρεια, όπου φωλιάζει στις τρίχες ενός πιθήκου και στη συνέχεια πηδάει στο κόκκινο μαντίλι ενός νεαρού για να φτάσει τελικά στις άκρες της κωμόπολης που έθρεψε τον Σαίξπηρ, εκφράζει τα ειρωνικά παιχνίδια της μοίρας και τη δύναμη της φύσης και είναι από τις πιο ωραίες του βιβλίου. Αντίστοιχα δυνατές είναι και οι περιγραφές της ταφής του χτυπημένου από την αρρώστια γιου της Άγκνες, Άμνετ, ειδικά όσον αφορά τις προετοιμασίες που κάνει σχεδόν μόνη της, αφού είναι εκείνη που αντιλαμβάνεται σε βάθος την ουσία του πένθους σε ένα μυθιστόρημα που αναδεικνύει όλο το φάσμα των ανθρώπινων αντιδράσεων σε απόλυτο βαθμό. Η πανούκλα ορίζεται έτσι ως το απόλυτο κακό, όπως απόλυτη είναι, από την άλλη πλευρά, η αγάπη της Άγκνες προς τον γιο της και προς τη φύση, η οποία ποτέ δεν συγχωρεί και –το κυριότερο– εκδικείται την αδιαφορία των ανθρώπων. Η Άγκνες φαίνεται να σέβεται εξίσου τους κανόνες της φύσης και τους άγραφους νόμους ενός πένθους που ξεπερνά τα όρια της γενικευμένης τότε μοιρολατρίας. Σε μια εποχή που οι άνθρωποι παρασύρονταν από τις προλήψεις και τις δεισιδαιμονίες και θεωρούσαν τον θάνατο αναπόφευκτο, εκείνη αντιλαμβάνεται τη θέση της στο σύμπαν, στηρίζει τον άνδρα της, κάνει τα πάντα για να προστατεύσει τα δίδυμα τέκνα της, την Τζούντιθ και τον Άμνετ, και δεν συγχωρεί τον σύζυγό της που ενδιαφέρεται μόνο για την τέχνη του. Εν ολίγοις, καλλιεργεί μια δυναμική προσωπικότητα που διαφοροποιείται από τα πρόσωπα της εποχής της. Μάλιστα, ενοχλείται όταν ο σύζυγός της χρησιμοποιεί το όνομα του γιου τους για να γράψει ένα

θεατρικό έργο με τον τίτλο Αμλετ: «Το όνομα ανήκει στον γιο της, και πέθανε, ούτε τέσσερα χρόνια δεν είναι. Ήταν παιδί και θα γινόταν άντρας, αλλά πέθανε. Είναι ο εαυτός του, κι όχι έργο, ούτε χαρτί, ούτε λέξη που μιλιέται, που παίζεται επί σκηνής, που επιδεικνύεται. Πέθανε. Ο άντρας της το ξέρει, η Τζόαν το ξέρει. Δεν καταλαβαίνει. Νιώθει την Τζούντιθ να σκύβει πάνω απ’ τον ώμο της, να λέει: “Τι είναι, τι;” και, φυσικά, δεν μπορεί να διαβάσει τα γράμματα, δεν μπορεί να τα ενώσει για να βγάλουν νόημα –παράξενο που δεν μπορεί ν’ αναγνωρίσει το όνομα του ίδιου του διδύμου της– και νιώθει τη Σουζάνα να κρατάει σταθερή τη γωνία του προγράμματος· τα δικά της δάχτυλα τρέμουν, λες και πιάστηκαν στον άνεμο που φυσάει έξω, ίσα μέχρι να το διαβάσει. Η Σουζάνα προσπαθεί να το αρπάξει απ’ το χέρι της μα η Άγκνες δεν το αφήνει, δεν υπάρχει περίπτωση να το αφήσει, αυτό το χαρτί, όχι, αυτό το όνομα, όχι. Η Τζόαν την κοιτάζει με το στόμα ανοιχτό, ξαφνιασμένη με την έκβαση της επίσκεψης». Δεν είναι, επομένως, τυχαίο ότι η αφήγηση ξεκινά το 1596, λίγο προτού πεθάνει ο Άμνετ ή Αμλετ, και είναι προφανές ότι η συγγραφέας έχει κάνει ενδελεχή έρευνα όσον αφορά τα πραγματικά περιστατικά στα οποία αναφέρεται το βιβλίο. Διαβάζοντας έναν από τους πιο έγκυρους μελετητές του Σαίξπηρ, τον Στίβεν Γκρίνμπλατ, γνωρίζουμε ότι το «Άμνετ» και το «Άμλετ» είναι οι εκδοχές του ίδιου ονόματος, τις οποίες συναντάμε στα ληξιαρχικά έγγραφα του Στάνφορντ στα τέλη του 16ου και τις αρχές του 17ου αιώνα, μια διαπίστωση που φαίνεται να γνωρίζει η συγγραφέας, η οποία επιλέγει αυτό το όνομα για τον τίτλο του βιβλίου. Ωστόσο, δεν είναι καθόλου προφανές ότι η απώλεια του γιου του Σαίξπηρ είναι αυτή που γέννησε την ομώνυμη τραγωδία, καθώς αυτή μάλλον αναφέρεται στον μεσαιωνικό μύθο του Άμλετ, όπως καταγράφεται στο έργο Gesta Danorum του Σάξονα του Γραμματικού γύρω στο 1200 – εξού και η περίφημη εναρκτήρια φράση: «Κάτι σάπιο υπάρχει στο βασίλειο της Δανιμαρκίας». Σε αυτό το έργο αναφέρονται οι Τραγικές Ιστορίες του Φρανσουά ντε Μπελφορέ, που κυκλοφόρησαν το 1570-1576, οι οποίες προφανώς αποτέλεσαν σημείο αναφοράς για τη διάσημη για την εποχή ιστορία εκδίκησης του Τόμας Κιντ Ισπανική τραγωδία, από την οποία φαίνεται να εμπνέεται ο Σαίξπηρ. Πρόκειται, ωστόσο, για μια λεπτομέρεια, αφού οι ιστορικές συνθήκες δεν καθορίζουν την αφήγηση αλλά εμπνέουν μια αφήγηση που μετατοπίζεται από τον Σαίξπηρ στη γυναίκα και στα τέκνα του, με στόχο να παρασύρει ένα ευρύ κοινό που διαπιστώνει ότι όλες οι ιστορίες έχουν πάντα πολλές πλευρές και ακόμα περισσότερες ερμηνείες. Αν τα ιστορικά δεδομένα ήταν, άλλωστε, διαφορετικά, δεν θα μιλούσαμε για την άγνωστη γυναίκα του Σαίξπηρ –διάφορες ερμηνείες έχουν μιλήσει για την ομοφυλοφιλία του, αφού στα σονέτα του απευθύνεται σε έναν άγνωστο άνδρα–, αλλά για τη δυναμική Άγκνες, η οποία διέθετε τη δική της ισχυρή προσωπικότητα και αλησμόνητη ιστορία σαν αυτή που αφηγείται η Ο’Φάρελ στον Άμνετ.

Η Άγκνες φαίνεται να σέβεται εξίσου τους κανόνες της φύσης και τους άγραφους νόμους ενός πένθους που ξεπερνά τα όρια της γενικευμένης τότε μοιρολατρίας.

LiFO 06.11.25

57

Δύο νέα συγκλονιστικά βιβλία από τις εκδόσεις της Lifo.

Βρασίδας Καραλής

ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ

ΣΤΟΝ

ΡΟΜΠΕΡΤ

&

ΕΠΙΣΤΟΛΈΣ

ΠΡΟΣ

ΕΥΣΤΑΘΙΟΝ

ΣΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ & ΣΤO lifoshop.gr 58

LiFO

06.11.25

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Βιβλίο

«Η γνωριμία με μια γλώσσα είναι μια οδύσσεια γεμάτη όμορφες περιπέτειες με τις λέξεις» Ο Πάνος Δημάκης έγραψε τις «Χίλιες και μία λέξεις» όχι ως λεξικό αλλά ως μια αφήγηση με χιούμορ, πολιτιστικές, ιστορικές και μυθολογικές αναφορές που απευθύνεται σε όλους.

—Με ποια κριτήρια επιλέξατε τα λήμματα που συμπεριλάβατε στο βιβλίο σας «Χίλιες και μία λέξεις»; Επέλεξα κάποια ρήματα που παράγουν αρκετό αριθμό λέξεων, αλλά κυρίως αναδεικνύουν τη δύναμη της ελληνικής γλώσσας να πλάθει έννοιες με πολύ δημιουργικό, σχεδόν σοφό τρόπο. Χρησιμοποίησα αρκετό χιούμορ, καθώς και πολιτιστικές, ιστορικές και μυθολογικές αναφορές, αφού το βιβλίο δεν είναι λεξικό, αλλά ένα είδος αφήγησης, όπως θα εξηγούσα σε έναν φίλο.

—Πώς πιστεύετε ότι θα έπρεπε να διδάσκεται η ελληνική γλώσσα, ώστε να προκαλεί το ενδιαφέρον των μαθητών και να μην είναι ένα ακόμα βαρετό μάθημα; Εκτός της γραμματικής και του συντακτικού, που επίσης μπορούν να διδάσκονται πιο ευφάνταστα και εποικοδομητικά, η μελέτη της ετυμολογίας βοηθάει να δομηθεί καλύτερα όχι μόνο ο ανθρώπινος λόγος αλλά και η κριτική σκέψη. Αν συνδεθεί και με άλλα μαθήματα, τότε η επίδρασή της θα είναι ακόμα πιο σημαντική. Φανταστείτε πόσο πιο εύκολα θα κατανοούσαμε έννοιες όπως η υποτείνουσα ή η άνωση, αν είχαν ξοδευτεί

μόλις 30 δευτερόλεπτα για να πούμε από πού βγαίνουν ως λέξεις.

—Σε μια εποχή που επικρατούν τα greeklish και πλέον ο καθημερινός λόγος περιέχει πολλές αγγλικές ή άλλες ξένες εκφράσεις, πιστεύετε ότι η ελληνική γλώσσα απειλείται, γίνεται πιο φτωχή; Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι ότι όλες οι γλώσσες παγκοσμιοποιούνται ταυτόχρονα, με την επέλαση των αγγλικών. Δεν είναι το ίδιο με τις γλώσσες που μπόλιασαν τα ελληνικά διαμέσου των αιώνων (συχνά μέσω των κατακτήσεων ξένων λαών) και σταδιακά οι νεόφερτες λέξεις έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι της γλώσσας μας. Τώρα όλη η υφήλιος χρησιμοποιεί τις ίδιες αγγλικές λέξεις, υποκαθιστώντας τις ντόπιες. Αυτό για μένα είναι όντως γλωσσική πενία και δεν ξέρω πώς θα καταλήξει.

— «Η γλώσσα κόκαλα δεν έχει και κόκαλα τσακίζει», έλεγαν οι παλιότεροι. Πιστεύετε στη δύναμη της γλώσσας; Πάνσοφη παροιμία! Η γλώσσα μπορεί να πείσει και να αποτρέψει, να εμπνεύσει και να φανατίσει, να εντυπωσιάσει και να αποπροσανατολίσει. Δεν είναι τυχαίο που έχει εργαλειοποιηθεί διαχρονικά από δημαγωγούς

πανος δημακης Χίλιες και μία λέξεις

Εκδόσεις Διόπτρα Σελ.: 203

και λαοπλάνους. Από την άλλη, η χρήση της στη διαφήμιση και το μάρκετινγκ αποδεικνύει περίτρανα τη δύναμή της στον κόσμο. Θεωρώ ότι όταν η γλώσσα χρησιμοποιείται για το καλό, τότε συγκινεί, κινητοποιεί, ανοίγει ορίζοντες και διαμορφώνει.

—Τι σημαίνει για κάποιον να γνωρίζει καλά τη γλώσσα του; Να δομεί τη σκέψη του, να εκφράζεται με τρόπο μεστό αλλά και πολυποίκιλο, να έχει πειθώ και αποφασιστικότητα. Να εκφράζει ακόμα και τις λεπτές έννοιες με ορμή, ποιητικότητα και χάρη. Να συνδέεται με αόρατες κλωστές με το παρελθόν, με την κουλτούρα του. Η γλώσσα είναι η ζωή που πάλλεται, το μέσο να εκφράσεις κάθε προσωπική πτυχή σου αλλά είναι και πανανθρώπινη.

—Μιλάτε οκτώ γλώσσες. Τι σας παρακινεί ώστε να μπαίνετε στη διαδικασία εκμάθησης μιας καινούργιας γλώσσας; Δεν βλέπω τη γλώσσα μόνο ως ένα σύνολο κανόνων, αλλά και ως ένα φαινόμενο. Αφενός με συναρπάζει η καταγωγή των λέξεων και το πώς αλληλοσυνδέονται, αφετέρου η γλώσσα είναι το μέσο επικοινωνίας και γνωριμίας με έναν πολιτισμό, μια χώρα αλλά και τους ανθρώπους της. Λατρεύω να τις εξασκώ όποτε μου δίνεται η ευκαιρία, γιατί με φέρνει πιο κοντά στους άλλους και επίσης καταπολεμά οποιοδήποτε αίσθημα σοβινισμού μπορεί να φέρει κάποιος, έστω και υποσυνείδητα.

—Τελειώνει ποτέ το ταξίδι γνωριμίας με μια γλώσσα, ακόμα κι αν είναι η μητρική μας; Όχι, κι αυτό είναι ευχάριστο, γιατί πάντα υπάρχει κάτι που παραμένει να μάθεις και να σε εκπλήξει. Είναι τόσο μακραίωνη η ιστορία της γλώσσας, που η οδύσσειά της είναι γεμάτη όμορφες περιπέτειες με χιλιάδες λέξεις.

απο tη μαρια δρουκοπουλου

LiFO 06.11.25

59

î

H&M Μαρμάρινος βιβλιοστάτης σε ανοιχτό μπεζ

î

www2.hm.com

ö

MOSES

Jacquemus

Πάνινη τσάντα για βιβλίο από βαμβακερό ύφασμα

THE

good LiFO

PERS O N A L S H OP P E R

Μάλλινο κασκόλ Le Carro με κρόσσια

Public.gr

farfetch.com/gr

ò

Pepe Jeans London Καμπαρτίνα με ζώνη και κουμπιά ταρταρούγα bloobox.gr

ó

HAY Μεταλλικό κουτί με καπάκι myran.gr

ò

Moleskine Σημειωματάριο από vegan δέρμα με εσωτερική τσέπη moleskine.com

ò

ô

Edifier

Patagonia Φλις πουλόβερ με σχέδια eu.patagonia.com/gr

kotsovolos.gr

ΑΠΟ

ΤΗ

LIFO

TEAM

Bluetooth ακουστικά κεφαλής WH950NB

60

LiFO

06.11.25

ΕΧΕΙΣ ΓΟΥΣΤΟ Νεφέλη Λιτσάκη F A SH I O N D E S I G N E R / S T YL I S T

Πες μας λίγα πράγματα για σένα. Είμαι η Νεφέλη Λιτσάκη, σχεδιάστρια μόδας στην εταιρεία Ergon και παράλληλα freelancer stylist. Πώς διαλέγεις τα ρούχα σου; Ανάλογα με τη διάθεσή μου και τι μηνύματα θέλω να περάσω μέσα από το ντύσιμό μου. Μου αρέσει να συνδυάζω κομμάτια με ενδιαφέρουσες υφές και να παίζω με την ισορροπία ανάμεσα στο casual και το πιο δημιουργικό στοιχείο. Αυτό που φοράς τώρα σε τι mood σε βάζει; Με κάνει να νιώθω κουλ, αλλά ταυτόχρονα μου δημιουργεί ένα αίσθημα χαράς και παιδικότητας. Αν μπορούσες να ανταλλάξεις τη δική σου ντουλάπα με κάποιου άλλου, ποιο πρόσωπο θα διάλεγες; Την Jenny Walton ή τη Vicky Montanari, χωρίς δεύτερη σκέψη. Έχουν μια πολύ προσωπική προσέγγιση στο στυλ και καταφέρνουν να κάνουν κάθε look να δείχνει ανεπιτήδευτο. Τι έχεις στο τσαντάκι σου; Ακουστικά, lip oil, χτένα, μια μεζούρα και το άρωμά μου. Τι φοράς και πόσο κοστίζει; Ένα γιλέκο Ergon Official, που είναι δώρο, πουλόβερ Stella McCartney (€130), παντελόνι MilkWhite από archive sales (€30), τσάντα από την εταιρεία By Far (€70) και παπούτσια Marni (€100). Το καπέλο είναι Kangol και είναι βίντατζ (€20). Πού πας τώρα; Να πάρω μερικά ρούχα από ένα brand με το οποίο ετοιμάζουμε κάτι ωραίο. @nephely__

ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ ΦΩΤΟ: ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΔΟΜΕΝΙΚΟΣ

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

LiFO 06.11.25

61

starfax

ΣΚΟΡΠΙΟΣ [23.10/22.11] Με την επιστροφή του Δία σε ανάδρομη πορεία στον Καρκίνο, στον τομέα της πνευματικής σας ανάπτυξης, μέσα στους επόμενους τέσσερις μήνες θα επανεξετάσετε τους στόχους σας για να δείτε αν εξακολουθούν να ικανοποιούν τις προσδοκίες σας. Το παν είναι να είστε πιστοί στον εαυτό σας. Ορισμένοι θα ολοκληρώσετε έναν κύκλο σπουδών που σας φαινόταν βουνό, κάποιοι άλλοι θα πραγματοποιήσετε ένα ταξίδι που είχε αναβληθεί ή θα επιλύσετε ένα νομικό σας ζήτημα. Στις 13/11 κορυφώνεται η σύνοδος του Ερμή με τον αντιπαραθετικό Άρη στον Τοξότη, οξύνοντας την οξυδέρκειά σας όσον αφορά τα οικονομικά. Επιστρατεύστε την ψυχραιμία σας εάν προκύψει κάποια διαφωνία για χρήματα και να είστε προσεκτικοί με τα λόγια σας. Ωστόσο, η Σελήνη που θα ταξιδεύει το Σ/Κ στον Ζυγό, στον τομέα του ασυνείδητου, μπορεί να σας προκαλέσει μια λαχτάρα για ηρεμία και γαλήνη. Αφιερώστε χρόνο στον εαυτό σας.

10-16 νο ε μ β ρ ιου 20 25

ΤΟΞΟΤΗΣ [23.11/21.12] Ο κυβερνήτης του ζωδίου σας, ο Δίας, στον Καρκίνο μπορεί να δοκιμάσει την ακεραιότητά σας τους επόμενους τέσσερις μήνες, καθώς στις 11/11 ξεκινά η ανάδρομη πορεία του. Ενδεχομένως να επαναφέρει στο προσκήνιο θέματα που αφορούν τους κοινούς σας πόρους και να λάβετε ένα μεγάλο ποσό. Στις 13/11 μια ισχυρή σύνοδος Ερμή-Άρη στο ζώδιό σας θα σας κάνει ακόμη πιο ειλικρινείς. Η έντασή σας θα κορυφωθεί αν κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης προκύψει ένα θέμα που σας παθιάζει ή σας θυμώνει. Απλώς προσπαθήστε να είστε προσεκτικοί με αυτά που λέτε, γιατί κάποια πράγματα δεν μπορείτε να τα πάρετε πίσω. Η αρμονία θα επανέλθει κάπως μέσα στο Σ/Κ, καθώς η Σελήνη θα ταξιδεύει στον ειρηνικό Ζυγό. Η σύνδεση με φίλους θα φέρει χαρά και ηρεμία. ΑΙΓΟΚΕΡΩΣ [22.12/19.1] Με την ανάδρομη πορεία του Δία στον Καρκίνο στον τομέα των διαπροσωπικών σας σχέσεων, ξεκινάει μια φάση που θα διαρκέσει μέχρι τις 12/3/2026, κατά την οποία θα επανεξετάσετε τη σχέση με το ταίρι σας ή με άτομα που είναι σημαντικά για εσάς. Αυτή η επιρροή μπορεί να δοκιμάσει τον χαρακτήρα σας ή να δρομολογήσει μια συνεργασία που έμεινε στα σκαριά. Επίσης, αυτή την εβδομάδα μια ισχυρή σύνοδος του Ερμή με τον Άρη στον Τοξότη στις 13/11 μπορεί να πυροδοτήσει μια κρυφή πηγή θυμού. Ψάξτε να δείτε αν μια κατάσταση από το παρελθόν επηρεάζει την αντίδρασή σας σε ό,τι συμβαίνει τώρα, δουλέψτε με τον εαυτό σας και προσπαθήστε να αποβάλετε όσα αποτελούν περιττό φορτίο. Αυτό το Σ/Κ, η Σελήνη, που θα ταξιδεύει στον Ζυγό, θα εντείνει την ανάγκη σας να αναγνωριστούν τα επιτεύγματά σας.

ΥΔΡΟΧΟΟΣ [20.1/19.2] Θέματα της εργαα πό τη μ αρ ιβ ίκυ κα λλέ ρ γ η (st ar f ax@ li f o. g r ) εικονογραφηση: bianka

62

LiFO

σίας και της υγείας θα σας απασχολήσουν από τις 11/11 που ξεκινά η ανάδρομη πορεία του Δία στον Καρκίνο, στον τομέα της καθημερινής σας ζωής. Έως τις 12/3/2026 θα πρέπει να σκεφτείτε κατά πόσο εστιάζετε συνειδητά σε αυτά που πρέπει να φροντίσετε ή εύχεστε να ήσασταν κάπου αλλού. Το να είστε ειλικρινείς με τον εαυτό σας όσον αφορά την ευημερία σας θα είναι πολύ ωφέλιμο για την ψυχολογία σας. Επίσης, αυτή την εβδομάδα μπορεί να προκύψει μια έντονη συζήτηση με έναν φίλο ή μια ομάδα στις 13/11, καθώς κορυφώνεται

ΚΑΡΚΙΝΟΣ [22.6/22.7] Ξεκινώντας από τις

η σύνοδος του Ερμή με τον Άρη στον Τοξότη στον τομέα της κοινωνικής σας δικτύωσης. Το θετικό είναι ότι η Σελήνη που θα ταξιδεύει στον Ζυγό μέσα στο Σ/Κ θα ευνοήσει τα ταξίδια και τις επαφές με φίλους που ζουν μακριά, δίνοντάς σας την ευκαιρία να αλλάξετε παραστάσεις και να ξεκουραστείτε.

11/11, ο ανάδρομος Δίας στο ζώδιό σας μπορεί να σας αφυπνίσει τους επόμενους τέσσερις μήνες. Αυτή η εσωστρεφής επιρροή μπορεί να πυροδοτήσει γεγονότα που αποκαλύπτουν αν είστε πιστοί στον εαυτό σας ή αν ακολουθείτε πεποιθήσεις που πλέον δεν ευθυγραμμίζονται με τον σκοπό σας. Επίσης, θα έχετε την ευχέρεια να εντοπίσετε κάποιες παραλείψεις και να τις διευθετήσετε. Ίσως ήρθε η ώρα για μια αλλαγή πορείας ή επανεξέτασης του στόχου σας. Η ισχυρή σύνοδος Ερμή-Άρη στον Τοξότη στις 13/11 θα σας δώσει κίνητρα. Απλώς θα χρειαστεί να αποκτήσετε λίγη διακριτικότητα αν οι γύρω σας δεν σταθούν στο ύψος των περιστάσεων. Ωστόσο, μέσα στο Σ/Κ θα λαχταράτε λίγο χρόνο χαλάρωσης καθώς η Σελήνη στον Ζυγό θα φωτίζει την οικογενειακή σας ζωή και θα απολαύσετε τις στιγμές με τους αγαπημένους σας.

ΙΧΘΥΣ [20.2/20.3] Από τις 11/11 ο Δίας θα είναι ανάδρομος στον Καρκίνο, τον πέμπτο οίκο σας. Για τους επόμενους τέσσερις μήνες αυτή η επιρροή θα αφορά την ερωτική σας ζωή, τη δημιουργικότητα και τη σχέση σας με τα παιδιά σας. Προσέξτε μήπως παίζετε έναν ρόλο που δεν εξυπηρετεί πλέον τις ανάγκες σας. Ενδεχομένως να γίνει επανασύνδεση με έναν πρώην έρωτα με τον οποίο χώρισαν οι δρόμοι σας. Επίσης, αυτή την εβδομάδα η διακριτικότητα θα είναι περιορισμένη στις 13/11, καθώς ο Ερμής συγχωνεύεται με τον αντιπαραθετικό Άρη στον Τοξότη. Δεν θα μασάτε τα λόγια σας όταν εκφράζεστε, ειδικά αν ένας ανώτερος ή συνάδελφος αμφισβητήσει την ιδέα σας. Μέρος της οργής σας θα υποχωρήσει μέσα στο Σ/Κ καθώς η Σελήνη θα ταξιδεύει μέσα από τον αρμονικό Ζυγό, φέρνοντας έσοδα.

ΛΕΩΝ [23.7/23.8] Με την ανάδρομη πορεία του Δία στον Καρκίνο στο πεδίο του ασυνείδητού σας από τις 11/11 έως τις 12/3/2026 θα φωτιστούν τα συναισθήματα, οι πεποιθήσεις ή οι συμπεριφορές που κρύβουν την αλήθεια για το ποιοι είστε. Μέσα σε αυτό το διάστημα θα καταφέρετε να αφήσετε πίσω το παρελθόν και οτιδήποτε σας προκαλεί στασιμότητα. Στις 13/11 μια ισχυρή σύνοδος Ερμή-Άρη στον Τοξότη θα πυροδοτήσει τον τομέα του έρωτα. Η τόλμη σας θα αναζωπυρώσει τη σχέση με τον αγαπημένο σας ή θα τραβήξει την προσοχή ενός νέου θαυμαστή. Ο ρομαντισμός μπορεί να προκύψει μέσω διαδικτύου, ενός μαθήματος ή μιας αθλητικής εκδήλωσης. Επιπλέον, η αυτοέκφραση θα συνεχίσει να βρίσκεται στο επίκεντρο μέσα στο Σ/Κ, καθώς η Σελήνη στον Ζυγό φωτίζει το νοητικό σας πεδίο. Η επικοινωνία με οικείους, η προώθηση υπηρεσιών και οι δημόσιες σχέσεις θα ευνοηθούν.

ΚΡΙΟΣ [21.3/20.4] Ο Δίας ξεκινά την ετήσια ανάδρομη πορεία του στον Καρκίνο στις 11/11. Κατά τη διάρκεια αυτής της διέλευσης, η οποία θα διαρκέσει μέχρι τις 12/3/2026, έχετε την ευκαιρία να αναλογιστείτε τι σημαίνουν για εσάς το σπίτι, η οικογένεια και η ασφάλεια. Τι έχει σημασία; Μήπως έχετε κολλήσει σε έναν ρόλο που δεν σας ταιριάζει πλέον; Λαχταράτε ένα νέο σπίτι ή μια οικογένεια; Χρησιμοποιήστε αυτή την περίοδο για να αναλογιστείτε αυτά τα ερωτήματα. Εν συνεχεία, μια δυναμική συζήτηση μπορεί να αλλάξει την οπτική σας για το μέλλον σας, καθώς κορυφώνεται η σύνοδος του Ερμή με τον κυβερνήτη σας Άρη στις 13/11. Ενδεχομένως να αφορά τον πολιτισμό, τα ταξίδια ή την εκπαίδευση. Μέσα στο Σ/Κ, η Σελήνη θα ταξιδεύει στον Ζυγό, στον τομέα των σχέσεών σας, και θα ευνοήσει ιδιωτικές συζητήσεις.

ΠΑΡΘΕΝΟΣ [24.8/22.9] Ο Δίας ξεκινά την ανάδρομη πορεία του στον Καρκίνο στον τομέα της κοινωνικής σας δικτύωσης από τις 11/11, και έως τις 12/3/2026 θα επαναπροσδιορίσετε τις σχέσεις με φίλους και με άτομα με τα οποία έχετε κοινό σκοπό. Αυτή η ενδοσκοπική επιρροή έχει να κάνει με την αυθεντικότητα, ειδικά στις κοινωνικές συναναστροφές. Ενδεχομένως να συναντηθείτε με άτομα από το παρελθόν που θα σας βοηθήσουν σε επαγγελματικό ή προσωπικό επίπεδο. Επίσης, αυτή την εβδομάδα μπορεί να προκύψει μια άκομψη συζήτηση στις 13/11, καθώς κορυφώνεται η σύνοδος του Ερμή με τον Άρη στον Τοξότη στον τομέα της οικιακής σας ζωής. Πιθανότατα θα εκνευρίζεστε εύκολα, ειδικά με ένα συγκεκριμένο ενοχλητικό μέλος της οικογένειας, οπότε να είστε προσεκτικοί με τα απερίσκεπτα λόγια. Από την άλλη πλευρά, η Σελήνη στον ειρηνικό Ζυγό θα ευνοήσει τα οικονομικά σας και θα δημιουργήσει μια αρμονική ατμόσφαιρα μέσα στο Σ/Κ.

ΤΑΥΡΟΣ [21.4/20.5] Με την επιστροφή του Δία σε ανάδρομη πορεία στον Καρκίνο στον τομέα της επικοινωνίας ξεκινάει μια εποχή πολλών επαφών με άτομα με τα οποία μπορεί να είχατε ξεκινήσει συζητήσεις και διαπραγματεύσεις που δεν προχώρησαν και μέσα στο επόμενο τετράμηνο να αποδώσουν καρπούς. Ή μπορεί να είχατε αφήσει στη μέση έναν κύκλο μαθημάτων που θα τον ολοκληρώσετε, τη συγγραφή ενός βιβλίου και οτιδήποτε αφορά την επικοινωνία με οικείους. Επίσης, οι συζητήσεις σας μπορεί να γίνουν έντονες στις 13/11 που κορυφώνεται η σύνοδος του Ερμή με τον δυναμικό Άρη στον Τοξότη. Ένα θέμα που αφορά κοινούς πόρους, κληρονομιές ή δάνεια θα αποτελέσει πηγή εντάσεων. Μέσα στο Σ/Κ η Σελήνη στον Ζυγό θα ευνοήσει την ενασχόληση με θέματα της καθημερινότητας και την ενίσχυση της φυσικής σας κατάστασης.

ΖΥΓΟΣ [23.9/22.10] Θέματα που αφορούν

ΔΙΔΥΜΟΣ [21.5/21.6] Οικονομικά ζητήματα θα σας απασχολήσουν από τις 11/11, καθώς ο Δίας στον Καρκίνο, στον τομέα των περιουσιακών σας στοιχείων, γυρίζει ανάδρομος για τους επόμενους τέσσερις μήνες. Αυτή η εσωστρεφής επιρροή μπορεί να φωτίσει την οικονομική σας ακεραιότητα. Μπορεί επίσης να επιβραδύνει προσωρινά τη ροή των μετρητών και να χρειαστεί να θέσετε νέες προτεραιότητες. Ωστόσο, δεν αποκλείεται να προκύψει και μια νέα πρόταση συνεργασίας. Στις 13/11 η ισχυρή σύνοδος Ερμή-Άρη στον Τοξότη μπορεί να πυροδοτήσει μια έντονη συζήτηση με το ταίρι σας. Εάν η σχέση είναι σε κρίση, ο Άρης μπορεί να σας παρακινήσει να ξεκαθαρίσετε την κατάσταση, ακριβώς τη στιγμή που η Σελήνη στον Ζυγό θα εισέλθει στον τομέα του έρωτα μέσα στο Σ/Κ! Ένα ραντεβού με τον/την αγαπημένο/-η σας ή η επαφή με φίλους θα σας ανανεώσει.

Sudoku No 874 8

1 2

3 4 7 7

9

5 4 9

3 2

6

2 8 5

2 6 3 7 6 4 9 1

9

Η λύση του προηγούμενου 5 1 9 8 7 2 3 4 6

4 8 7 1 6 3 5 2 9

6 3 2 5 4 9 1 8 7

1 5 4 9 3 8 6 7 2

8 7 3 6 2 4 9 1 5

9 2 6 7 1 5 4 3 8

2 9 1 4 8 6 7 5 3

7 6 8 3 5 1 2 9 4

3 4 5 2 9 7 8 6 1

την καριέρα και τη φήμη σας επαναφέρει στο προσκήνιο ο Δίας στον Καρκίνο από τις 11/11 έως τις 12/3/2026. Αυτή η εσωστρεφής επιρροή ενθαρρύνει μια αναθεώρηση των στόχων σας για να δείτε αν πληρούν τις πραγματικές σας ανάγκες. Αν και η ανάδρομη κίνηση μπορεί να επιβραδύνει την έναρξη μιας νέας επιχειρηματικής προσπάθειας, η αφιέρωση χρόνου στην ενδοσκόπηση θα εμπνεύσει μια νέα προοπτική για την εργασία σας. Επίσης, μπορεί να ολοκληρώσετε ένα εγχείρημα που έμεινε ημιτελές και τα αποτελέσματα να σας δικαιώσουν. Η ανυπομονησία μπορεί να εκτροχιάσει μια συζήτηση στις 13/11, κατά τη διάρκεια μιας αντιπαραθετικής συνόδου Ερμή-Άρη στον Τοξότη στον τομέα της επικοινωνίας. Αντίθετα, η επιθυμία να εκφράσετε τα συναισθήματά σας θα πάρει το προβάδισμα αυτό το Σ/Κ, καθώς η Σελήνη θα ταξιδεύει στο ζώδιό σας. Εκδρομές, έξοδοι με φίλους ή/και οικεία πρόσωπα θα σας δώσουν χαρά.

06.11.25

LiFO 06.11.25

63