Τεύχος 869

ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ-ΓΚΙΚΑΣ ΤΣΑΡΟΥΧΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ Α. ΤΑΣΣΟΣ ΚΑΤΡΑΚΗ ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΥΤΑΡΑΣ ΓΑΪΤΗΣ ΡΩΜΑΝΟΥ

1

2 3 4

5 6 7 8 9

10 11

SBARI • ΠΑ

Ν ΑΔ

• Σ ΤΟΙ ΧΕ

CU

ΛΛ

FO

Ε

ΙΑ

«ΠΡΩΤΟΛΕΙΑ»: ΑΠΟ ΠΟΥ ΞΕΚΙΝΑ, ΠΩΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΝΕΤΑΙ ΚΑΙ ΠΟΤΕ ΩΡΙΜΑΖΕΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΕΝΟΣ ΖΩΓΡΑΦΟΥ. Η ΝΕΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΜΠΕΝΑΚΗ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΕΙ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΕΝΤΕΚΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΔΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ

Ν

Ω

ΣΙ

Η ΜΌΤ ΤΕΣ Ε

Ν

869

ΑΓ

ΎΠ

ΩΝ

2025

ΙΚΑ • ΑΝ

Νο

FREE PRESS

02.10.2025

ΟΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ! ΔΩΡΕΑΝ ΟΔΗΓΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΚΑΘΕ ΠΕΜΠΤΗ

Τ

2

LiFO

02.10.25

8 ΣΤΗΛΕΣ

index869

βασιλική σιουτη

πολιτικο επταημερο γιάννησ παντελακησ

aκροβατωντας

νικολασ σεβαστακησ

ασκησεισ αναπνοησ γιάννησ πανταζοπουλοσ

talking points χάρησ καλαϊτζίδησ

ιλεκτρισιτυ

«ΠΡΩΤΟΛΕΙΑ» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ

στο εξωφύλλο: Πίνακας του Δημήτρη Μυταρά, «Χαρίκλεια», 1960, Ιδιωτική συλλογή.

22

18

Ο ΝΕΡΙΤΆΝ ΖΙΝΤΖΙΡΊΑ ΕΙΝΑΙ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

16

36 ΛΕΠΤΑ ΜΕ ΤΗΝ INDIRA PAGANOTTO ΑΦΙΕΡΩΜΑ

B U R G E 45 R

35

www.lifo.gr ΔΥΟ ΔΕΚΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. ΒOΥΛΗΣ 22, 105 63 ΑΘΗΝΑ T 210 3254 290 F 210 3249 785 info@lifo.gr

εκδοτης/διευθυντησ

Στάθης Τσαγκαρουσιάνος chief executive officer/editor in chief Μιχάλης Μιχαήλ chief operating officer/commercial director Θανάσης Χαραμής σύμβουλος σχεδιασμού Γιάννης Καρλόπουλος διευθυντής εντυπησ εκδοσησ Τάσος Μπρεκουλάκης αρχισυνταξία Γιάννης Πανταζόπουλος διευθυντής mikropragmata.lifo.gr Άρης Δημοκίδης υπευθυνη πολιτικου ρεπορταζ - ερευνασ Βασιλική Σιούτη αρχισυνταξία podcasts Μερόπη Κοκκίνη συντονισμοσ υλησ Νινέττα Γιακιντζή –––––– εμπορικο τμημα advertising director Ξένια Στασινοπούλου direct sales director Κώστας Μαντάς head of digital advertising Άννα Λαπαρδάγια direct sales Γιώργος Λυκουργιώτης advertising manager Πωλίνα Κουτσοβίλη (pkoutsovili@lifo.gr) advertising coordinator Κατερίνα Κουρμούζη (kkourmouzi@lifo.gr) head of creative Βασίλης Καψάσκης branded content managers Φιλιώ Ράγκου, Ιωάννα Παναγοπούλου digital campaign manager Γιώργος Γιαννή advertising executive Χριστίνα Καλλή –––––– συντακτικη ομαδα Θοδωρής Αντωνόπουλος, Λουίζα Αρκουμανέα, Γιάννης Βασιλείου, Ντίνα Καράτζιου, Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος, Λασκαρίνα Λιακάκου, Τίνα Μανδηλαρά, Αργυρώ Μποζώνη, Μαρία Παππά, Χρήστος Παρίδης, Δημήτρης Πολιτάκης, Γιώργος Τσαγκόζης συνεργατεσ Τζούλη Αγοράκη, Έφη Ανέστη, Αλέξανδρος Βουρλάκος, Ειρήνη Γιαννάκη, Λίνα Ιντζεγιάννη, Χάρης Καλαϊτζίδης, Μίνα Καλογερά, Ερωφίλη Κόκκαλη, Υρώ Κολιακουδάκη, Δημήτρης Κυριαζής, Χρυσέλλα Λαγαρία, Στέλλα Λιζάρδη, Νίκος Γ. Μαστροπαύλος, Νίκη Μηταρέα, Αγιάτη Μπενάρδου, Παναγιώτης Ορφανίδης, Γιάννης Παντελάκης, Σταυρούλα Παπασπύρου, Νικόλας Σεβαστάκης, Δέσποινα Τριβόλη, Φώντας Τρούσας, Θοδωρής Τσάτσος, Φώφη Τσεσμελή, Νίκος Τσέφλιος, Κορίνα Φαρμακόρη αρχισυνταξία ειδησεων Σωτήρης Βαλάρης newsroom Αγάπη Βαρούνη, Μιχάλης Γιαννακίδης, Πέτρος Κράνιας, Πέννυ Μαστοράκου, Μαρία Μπαρλή, Ελένη Ποσνακίδου, Λία Φασόλη –––––– podcasts/vidcasts καμερα-μονταζ LiFO Videos ηχοληψια Φαίδωνας Κτενάς, Αλέξανδρος Αντωνίου –––––– ατελιέ αrt director Μαργαρίτα Καμαριώτη φωτογράφοι Σπύρος Στάβερης, Πάρις Ταβιτιάν, Freddie F., Γιώργος Ξανθινάκης, Νίκος Κατσαρός διαμόρφωση ψηφιακής εκδοσης Μαρούσα Θωμά, Ελπισία Σπαθάρη επιμελεια κειμένων Μαρία Δρουκοπούλου, Μυρτώ Αθανασοπούλου, Μαρία Μανθοπούλου –––––– λογιστηριο οικονομική διεύθυνση Δημήτρης Τασιόπουλος λογιστήριο Βασίλης Κοτρωνάκης, Άκης Ιωάννου, Έφη Ηλιοπούλου γραμματεία Βιβίκα Ανδριανάτου –––––– κωδικος εντυπου 7639 –––––– μετοχος/νομιμοσ εκπροσωποσ Ευστάθιος Τσαγκαρουσιάνος ––––––

MET 230578

παρακαλουμε

ανακυκλωστε

LiFO 02.10.25

3

Feedback

Τι φταίει για το χάλι των Ελλήνων οδηγών;

ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ

Πέντε είναι οι βασικοί λόγοι για την αντικοινωνική συμπεριφορά των Ελλήνων οδηγών και την έλλειψη κουλτούρας οδικής ασφάλειας. Ποιοι είναι και πώς μπορούμε να τους αντιμετωπίσουμε;

Πόθεν έσχες με τρύπες και παράθυρα

Yves Saint Laurent: Αγάπη από νάιλον και δέρμα ΤΗΣ ΣΤΕΛΛΑΣ ΛΙΖΑΡΔΗ

Σχεδιάζοντας το 30ό του σόου για τον οίκο Saint Laurent, ο Vaccarello, ανέγγιχτος θαρρείς από την ένταση των ημερών, τίμησε τον YSL περισσότερο από κάθε άλλη φορά, στις λεπτομέρειες αλλά και στην υπερβολή. Την αγαπημένη του ώρα, το σούρουπο, σε έναν οργιώδη κήπο (που σχημάτιζε το λογότυπο YSL, σχεδιασμένο το 1961 από τον περίφημο γραφίστα με το ψευδώνυμο Cassandre) στα πόδια του Πύργου του Άιφελ, μίλησε για την ουσία του πιο γαλλικού οίκου μόδας, που διαχρονικά υπήρξε η αναζήτηση μιας προκλητικής θηλυκότητας.

4

LiFO

LiFO.gr ti δ ι α β α σ α με αυ τη την εβ δομ α δ α σ το

Μ ΟΔ Α

podcasts που αξίζει να ακούσετε

Ο Γιώργος Γιαννής, συγκοινωνιολόγος, καθηγητής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και διευθυντής του Εργαστηρίου Κυκλοφοριακής Τεχνικής ΕΜΠ, αποκωδικοποιεί για τη LiFO τους πέντε βασικούς λόγους εξαιτίας των οποίων οι Έλληνες οδηγοί παραμένουν συστηματικά παραβάτες και επιδεικνύουν αντικοινωνική συμπεριφορά. Η οδική ασφάλεια στην Ελλάδα παραμένει ένα από τα πιο επίμονα και πολυσύνθετα προβλήματα. Παρά τις επιμέρους βελτιώσεις σε ορισμένους δείκτες, η αντικοινωνική οδική συμπεριφορά διατηρείται σε ανησυχητικά επίπεδα, με εκατοντάδες τροχαία ετησίως και σταθερά υψηλό αριθμό νεκρών και σοβαρά τραυματιών. Το πολυσύνθετο αυτό ζήτημα αποτυπώνεται και στην τελευταία έκθεση «Δείκτες Επίδοσης Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα» του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών και του ΕΜΠ. Η συχνή αντικοινωνική συμπεριφορά στους δρόμους, όπως μας εξηγεί ο καθηγητής του ΕΜΠ, έχει «ως τελικό αποτέλεσμα πολλά τροχαία ατυχήματα και πολλούς νεκρούς και τραυματίες, σε σύγκριση με σχεδόν όλα τα άλλα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης». Υποστηρίζει ότι «η κουλτούρα οδικής ασφάλειας των Ελλήνων οδηγών παραμένει σε μεγάλο βαθμό προβληματική, διότι όλο το οικοσύστημα της οδικής κυκλοφορίας δεν λειτουργεί καλά. Πολιτεία και πολίτες συναγωνίζονται στην αδιαφορία, ενώ θα έπρεπε να γίνεται το αντίθετο, εκείνο που στα προηγμένα κράτη ονομάζεται κοινή ευθύνη πολιτείας και πολιτών για ασφαλή κυκλοφορία». Ας δούμε όμως ποιοι είναι αυτοί οι πέντε λόγοι, όπως τους αναλύει ο ίδιος. Η κουλτούρα οδικής ασφάλειας μάς αφορά όλους, αλλά ξεκινά από την πολιτεία, που οφείλει να δίνει πρώτη το καλό παράδειγμα στους πολίτες. Δυστυχώς, όμως, στην πλειονότητά τους οι κεντρικές και τοπικές αρχές δίνουν πολλά και τρανταχτά παραδείγματα κακής συμπεριφοράς, όπως καταρχάς η ελλιπής αστυνόμευση των βασικών μοιραίων παραβάσεων: ταχύτητα, αλκοόλ, κινητό, ζώνη και κράνος (οι πέντε «δολοφόνοι» στους δρόμους). Όταν οι τροχονόμοι παρατηρούν τους μοτοσικλετιστές να κυκλοφορούν χωρίς κράνος ή να τρέχουν με υπερβολική ταχύτητα και δεν τους δίνουν κλήση, στέλνουν το λανθασμένο μήνυμα στους οδηγούς ότι η έλλειψη κράνους και η υπερβολική ταχύτητα δεν είναι πρόβλημα, και τους παρασέρνουν σε επικίνδυνες και συχνά μοιραίες συμπεριφορές. Επιβεβαίωση της σημασίας του καλού παραδείγματος αποτελεί η πολύ πρόσφατη εντατικοποίηση της αστυνόμευσης της χρήσης κράνους, με αποτέλεσμα τη δραστική αύξηση της χρήσης του και τη σημαντική μείωση των οδικών ατυχημάτων το πρώτο εξάμηνο του 2025.

pageviews

ΤΗΣ ΝΤΙΝΑΣ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ

ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΣΙΟΥΤΗ

Μπορεί να δόθηκαν στη δημοσιότητα χιλιάδες σελίδες με τα εισοδήματα, τα ακίνητα και τις καταθέσεις των πολιτικών και να διαβάζουμε ξανά τα περίπου εθιμικά άρθρα για τους πλούσιους και τους φτωχούς της Βουλής βάσει όσων δηλώνονται, αλλά η ουσία απουσιάζει. Ούτε αυτήν τη φορά προηγήθηκε αυστηρός και ανεξάρτητος έλεγχος για το αν τα εισοδήματα και τα περιουσιακά στοιχεία των πολιτικών είναι πράγματι αυτά που δηλώνουν, όπως δεν έχει γίνει ουσιαστικός έλεγχος και για τον τρόπο κτήσης τους. Σε ένα δημοκρατικό πολίτευμα το πόθεν έσχες οφείλει να λειτουργεί ως βασικό εργαλείο λογοδοσίας και διαφάνειας, μέσω του οποίου οι αρμόδιοι ελεγκτικοί μηχανισμοί και οι πολίτες θα μπορούν να πληροφορούνται την απόκτηση νέων περιουσιακών στοιχείων και αν αυτή δικαιολογείται από τα νόμιμα εισοδήματα που δηλώνονται, αλλά και ως μηχανισμός αποτροπής πράξεων διαφθοράς, κατάχρησης εξουσίας ή αθέμιτου πλουτισμού κατά τη διάρκεια της θητείας τους.

5

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Ακολουθήστε τα podcasts της LiFO στην Apple, στο Spotify ή στο LiFO.gr

1

Η σκληρή αλήθεια για τον Κούγια: Οι ματωμένες κόντρες «ΜΙΚΡΟΠΡΑΓΜΑΤΑ» ΜΕ ΤΟΝ ΑΡΗ ΔΗΜΟΚΙΔΗ

2

«Η Δύση κέρδισε τον Ψυχρό Πόλεμο, αλλά δεν κέρδισε την ειρήνη» «LIFO POLITICS» ΜΕ ΤΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ

3

Aν ξέραμε τι τρώμε...

«RADIO LIFO» ΜΕ ΤΗΝ ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ

ΒΙΒΛΙΟ Νικόλας Μυλωνόπουλος: Ένας ποιητής που βιοπορίζεται από το ποδόσφαιρο και το πορνό! Μια κουβέντα περί λυρικής ποίησης με τον «πιο ευφυή πορνοστάρ όλων των εποχών», με αφορμή το νέο του βιβλίο «Σπέρματα». ΤΟΥ M.HULOT

O Νικόλας Μυλωνόπουλος είναι ποιητής. Έχει εκδώσει τέσσερις ποιητικές συλλογές, η μία αγγλόφωνη, και αυτές τις μέρες κυκλοφορεί το νέο του βιβλίο από τις εκδόσεις Ταξιδευτής, μια συλλογή λυρικών ποιημάτων με τίτλο Σπέρματα. Ο Νικόλας είναι πολύ ειδική περίπτωση ποιητή, γιατί βιοπορίζεται ως ποδοσφαιριστής και πορνοστάρ (είναι ο θρυλικός «Μάγος της Καλαμάτας»), ένας ποδοσφαιριστής και πορνοστάρ που όμως αγαπάει τον Άλφρεντ Τένισον, τον Αντονέν Αρτό και τον Καραβάτζο και έχει πολλά να πει για την ποίηση του Γουίτμαν και τον Τζέιμς Κλερκ Μάξγουελ. Η συζήτηση μαζί του ήταν μια μεγάλη έκπληξη, γιατί εκεί που θα περίμενες να μιλάει τη γλώσσα ενός σημερινού τριαντάχρονου, χρησιμοποιεί σχεδόν καθαρεύουσα και λέξεις που οι περισσότεροι συνομήλικοί του θα χρειάζονταν λεξικό για να τις καταλάβουν (κατά τη διάρκεια της απομαγνητοφώνησης, έκανα κάμποσες φορές Google search). Ο Νικόλας έχει σπουδάσει Ψυχολογία, Συμβουλευτική και Ψυχοθεραπεία στο Πανεπιστήμιο του Μπόλτον και τα αγγλικά του είναι τόσο καλά όσο τα ελληνικά του. Το παιδί που την πρώτη φορά που πάτησε στην Αγγλία, στα 14 του, δήλωσε στους δικούς του «I’m writing history with golden letters» σήμερα μπορεί να καυχιέται αστειευόμενος ότι είναι «ο πιο ευφυής πορνοστάρ όλων των εποχών».

4

Ποιος ήταν ο «δράκος» των Γιαννιτσών «ΑΛΗΘΙΝΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ» ΜΕ ΤΟΝ ΝΙΚΟ ΤΣΕΦΛΙΟ

5

Aυτό είναι το πρώτο ελληνικό ουίσκι «RADIO LIFO» ΜΕ ΤΗ ΜΕΡΟΠΗ ΚΟΚΚΙΝΗ

02.10.25

LiFO 02.10.25

5

6

LiFO

02.10.25

LiFO 02.10.25

7

talkofthetown

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

Ο Ερντογάν που (δεν) τα πήρε όλα και οι αποκαλύψεις πίσω από τις εντυπώσεις Οι εκ των υστέρων αποκαλύψεις για τη συνάντηση Τραμπ - Ερντογάν κατέδειξαν τις πραγματικές ισορροπίες στο πεδίο των διεθνών σχέσεων: καμία πλευρά δεν κερδίζει άνευ ανταλλαγμάτων και οι διεθνείς σχέσεις δεν καθορίζονται από προσωπικές συμπάθειες.

02—08 OKTΩBΡΙΟΥ 2025 Νο 869 Το μεγάλο θέμα της ημέρας… p Ένας άλλος «Μεσοπόλεμος» p Μποτιλιαρισμένοι στην Αθήνα: Δαπανούμε έναν μισθό στον δρόμο κάθε χρόνο p Ένας στρατός από εραστές μπορεί να ηττηθεί p

8

LiFO

απ ό τh βασιλ ικη σιουτη

Οι αποκαλύψεις του Τούρκου ανταποκριτή στον Λευκό Οίκο, οι οποίες διαδόθηκαν άθελά του κι έτσι πληροφορήθηκαν όλοι ότι ο Ταγίπ Ερντογάν δεν πήρε τελικά τίποτα από τον Ντόναλντ Τραμπ, ήταν διδακτικές σε πολλά επίπεδα. Κυρίως για όσους βιάζονται κάθε φορά να βγάλουν συμπεράσματα χωρίς να έχουν όλα τα δεδομένα και για όσους αντιμετωπίζουν τα διπλωματικά ζητήματα οπαδικά. Στις διεθνείς σχέσεις τίποτα δεν είναι άσπρο-μαύρο και ο Αμερικανός Πρόεδρος, όσο ιδιόρρυθμος κι αν είναι, δεν θα μπορούσε να συνάπτει συμφωνίες που δεν εξυπηρετούν τα συμφέροντα τα οποία εκπροσωπεί. Το ότι ο Τραμπ τα έδωσε όλα στον Ερντογάν επειδή τον «συμπαθεί» ήταν μια ολοφάνερα αφελής κρίση, η οποία δεν έλαβε υπόψη ούτε τα στοιχειώδη, αφού οι διεθνείς σχέσεις δεν καθορίζονται από συμπάθειες αλλά από συμφέροντα. Ο Αμερικανός Πρόεδρος ειδικά (αλλά και κανένας άλλος) δεν θα έδινε τίποτα χωρίς ανταλλάγματα· και τα περί «συμπάθειας» στον Τούρκο Πρόεδρο, λόγω των επαίνων που μοιράζει αφειδώς ο Τραμπ, είναι ελαφρότητες.

02.10.25

LiFO 02.10.25

9

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

AKΡΟΒΑΤΩΝΤΑΣ

Το μεγάλο θέμα της ημέρας…

α πό τh βασ ι λι κη σ ι ου τη

talkofthetown

Κι αφού κόπηκαν απότομα οι πανηγυρισμοί όσων πίστεψαν ότι ο Ερντογάν τα πήρε όλα, μετά τις αποκαλύψεις που τον άδειαζαν, άρχισε να πανηγυρίζει η κυβέρνηση, σαν να επρόκειτο για κάποια δική της διπλωματική νίκη.

10

LiFO

Όπως ακούσαμε όλοι από τον καλά ενημερωμένο και γνωστό Τούρκο δημοσιογράφο, ο Ταγίπ Ερντογάν δεν μπορεί να δώσει –τουλάχιστον προς το παρόν– τα ανταλλάγματα που του ζητάει ο Λευκός Οίκος για να πάρει όλα όσα θέλει. Στις διεθνείς σχέσεις, βέβαια, και ειδικά σε μια περίοδο όπου όλες οι παλιές σταθερές μετακινούνται, τίποτα δεν μένει ακίνητο. Οι εξελίξεις, οι πιέσεις, οι συσχετισμοί και τα νέα δεδομένα μπορεί αύριο να αλλάξουν πάλι τα πράγματα. Ό,τι ισχύει σήμερα δεν είναι βέβαιο ότι θα ισχύει και αύριο. Σε σχέσεις αυτού του επιπέδου, πάντως, δεν υπάρχουν απόλυτες νίκες ούτε ηγέτες που «τα παίρνουν όλα» χωρίς να δίνουν τίποτα, ακόμα κι όταν τα ανταλλάγματα δεν είναι προφανή.

Ο

ι αποκαλύψεις του Τούρκου δημοσιογράφου θύμισαν λίγο τη γνωστή φράση του Κωνσταντίνου Καραμανλή ότι «στην πολιτική υπάρχουν πράγματα τα οποία γίνονται χωρίς να λέγονται, όπως υπάρχουν και πράγματα τα οποία λέγονται χωρίς να γίνονται». Στην περίπτωση του Ντόναλντ Τραμπ, πολλές φορές έχει αποδειχθεί έως τώρα ότι δεν έχει σημασία τι λέει αλλά τι κάνει. Ο Ερντογάν ήταν φανερά προβληματισμένος όταν αποχωρούσε από τον Λευκό Οίκο. Δεν έμοιαζε καθόλου με κάποιον που τα είχε πάρει όλα, όπως λίγο αργότερα έγραφαν σχεδόν όλα τα ελεγχόμενα τουρκικά ΜΜΕ με θριαμβευτικούς τίτλους – που αναπαρήγαγαν και ελληνικά μέσα, σαν να ίσχυαν, παρότι δεν υπήρχε τίποτα χειροπιαστό για να στηριχτεί αυτός ο ισχυρισμός. Το «σου δίνω αυτά που ζητάς, αν αποδεχθείς τους όρους μου», όταν οι όροι δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτοί, δεν επιτρέπει την εξαγωγή του συμπεράσματος ότι ο άλλος πήρε όσα ζητούσε. Κι όμως, κάποιοι –είτε από αφέλεια, είτε επειδή έπεσαν θύματα της συνήθους τουρκικής φιλοκυβερνητικής προπαγάνδας, είτε από σκοπιμότητα– έβγαλαν αυτό το συμπέρασμα. Στην πραγματικότητα, ο Ταγίπ Ερντογάν έφυγε από τον Λευκό Οίκο μόνο με τους επαίνους του Ντόναλντ Τραμπ, οι οποίοι δεν σημαίνουν τίποτα. Τα ίδια λέει, άλλωστε, και σε άλλους ηγέτες, ενώ είναι αμφίβολο κατά πόσο τους εννοεί. Κι αφού κόπηκαν απότομα οι πανηγυρισμοί όσων πίστεψαν ότι ο Ερντογάν τα πήρε όλα, μετά τις αποκαλύψεις που τον άδειαζαν, άρχισε να πανηγυρίζει η κυβέρνηση, σαν να επρόκειτο για κάποια δική της διπλωματική νίκη. Τουλάχιστον έτσι –και εξίσου αφελώς– επιχειρούν να το παρουσιάσουν κάποιες κυβερνητικές φωνές. Βεβαίως και είναι θετικό για τα ελληνικά συμφέροντα το ότι η Τουρκία δεν πήρε αυτά που ζητούσε στα εξοπλιστικά και μοιάζει να είναι δύσκολο να τα πάρει και στο άμεσο μέλλον με τους όρους που τέθηκαν, όμως αυτό δεν συνέβη λόγω ελληνικών κυβερνητικών ενεργειών. Δεν χάλασε τη δουλειά στον Ερντογάν το Μέγαρο Μαξίμου, που αναζητά εναγωνίως δικτύωση με τον Λευκό Οίκο, ούτε η διπλωματία του Γ. Γεραπετρίτη. Οπότε, από καμία πλευρά δεν δικαιολογούνται οι πανηγυρισμοί. Οι αποκαλύψεις του Τούρκου ανταποκριτή στον Λευκό Οίκο που έκαναν διεθνώς γνωστό ότι ο Ερντογάν δεν απέσπασε από τον Τραμπ τα ανταλλάγματα τα οποία επιδίωκε, ανέδειξαν την πλάνη όσων ερμηνεύουν τις διεθνείς σχέσεις με όρους συμπάθειας ή αντιπάθειας. Στην πραγματικότητα, η διπλωματία καθορίζεται αποκλειστικά από συμφέροντα και υπό το πρίσμα αυτό ούτε οι τουρκικοί ούτε οι ελληνικοί πανηγυρισμοί έχουν βάση.

Αξιολογώντας ως πιο σημαντικό ένα τροχαίο από τη συνάντηση Τραμπ - Νετανιάχου, τα μέσα αναδεικνύουν το ασήμαντο, μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον της κοινωνίας από τα σημαντικά.

απ ό τ ο ν γ ι άν ν η π αν τ ελ άκ η

Οι γνωστοί «Ευαγγελάτοι» αφιέρωσαν δεκάδες ώρες τηλεθέασης για να προβάλουν σε δελτία ειδήσεων και ενημερωτικές εκπομπές (sic) μια ιστορία που δεν (θα έπρεπε να) έχει κανένα ειδησεογραφικό ενδιαφέρον, ήταν απλά ένα τροχαίο χωρίς ανθρώπινα θύματα.

Ή

ταν το μεσημέρι της συννεφιασμένης περασμένης Δευτέρας και ήδη από το πρωί οι ραδιοφωνικοί ενημερωτικοί (sic) σταθμοί και οι περισσότερες ιστοσελίδες είχαν σε περίοπτη θέση μια ιστορία με τον κ. Μπισμπίκη. Δεν τον γνώριζα μέχρι που έμαθα πως είναι ηθοποιός. Στις πρώτες θέσεις των δελτίων υπήρχε η ιστορία του. Αυτός ο άνθρωπος εκείνη την ημέρα και τις ημέρες που ακολούθησαν κέρδισε αρνητική δημοσιότητα σε εξαιρετικά μεγάλες δόσεις, γιατί τον κατηγορούσαν πως ένα ή δυο βράδια νωρίτερα έπεσε με το αυτοκίνητό του επάνω σε τρία παρκαρισμένα αυτοκίνητα και έναν φράχτη και μετά εξαφανίστηκε. Φοβερό έγκλημα – τόσο σημαντικό που είδα δημοσιευμένες φωτογραφίες του ενώ οδηγούνταν με χειροπέδες στον εισαγγελέα! Για ένα πλημμέλημα κατά το οποίο χτυπήθηκαν παρκαρισμένα αυτοκίνητα και ένας φράχτης τού φόρεσαν χειροπέδες, ενώ ο ίδιος, αρκετές ώρες μετά, παρουσιάστηκε ή αναγκάστηκε να παρουσιαστεί μόνος του στη Δικαιοσύνη! Άλλωστε, το ενδιαφέρον δεν είναι τι ισχυρίστηκε ο ηθοποιός, αν είπε ή όχι ψέματα για να υπερασπιστεί τον εαυτό του εν όψει της δίκης· το ενδιαφέρον είναι πώς αξιολογείται ένα γεγονός, ποια ιεράρχηση προτείνουν τα μεγάλα μέσα ενημέρωσης στην κοινωνία, πόσο είναι ικανά τα τελευταία να διαπομπεύσουν ανθρώπους, πώς λειτουργεί όλο αυτό έμμεσα στον τρόπο που διαμορφώνουμε αντιλήψεις. Τι ακολούθησε την ίδια αλλά και τις επόμενες ημέρες το γνωρίζουμε όλοι: οι γνωστοί «Ευαγγελάτοι» (που δεν είναι λίγοι πια, αλλά κυριαρχούν στην ελληνική δημοσιογραφία) αφιέρωσαν δεκάδες ώρες τηλεθέασης για να προβάλουν σε δελτία ειδήσεων και ενημερωτικές εκπομπές (sic) μια ιστορία που δεν (θα έπρεπε να) έχει κανένα ειδησεογραφικό ενδιαφέρον, ήταν απλά ένα τροχαίο χωρίς ανθρώπινα θύματα. Φιλοξένησαν «ειδικούς» για να φωτίσουν λεπτομέρειες του… συγκλονιστικού γεγονότος, έδωσαν ανούσια στοιχεία ενός απλού τροχαίου, έβγαλαν δημοσιογράφους του δικαστικού ρεπορτάζ για να μας πληροφορήσουν τι προβλέπει ο νόμος για ένα απλό τροχαίο, λειτούργησαν ως τηλεοπτικοί εισαγγελείς, έφτασαν στο σημείο να κάνουν μεγάλα αφιερώματα στη ζωή του Μπισμπίκη, στις σχέσεις του, στη ζωή του. Και όλα αυτά γιατί ο Μπισμπίκης είναι ευρύτερα γνωστός. Το πιο εντυπωσιακό είναι πως και η κρατική ΕΡΤ, η οποία κάποτε απέφευγε τον κιτρινισμό, τη χυδαιότητα και τον εντυπωσιασμό, δήλωσε το «παρών» σε αυτό το κιτς παρακμιακό κουτσομπολιό που ονομάζουν δημοσιογραφία. Παρουσιάστρια κεντρικού δελτίου ειδήσεων χαρακτήρισε «μεγάλο θέμα της ημέρας» το τροχαίο, έβγαλε στον αέρα μια ρεπόρτερ από το δικαστήριο, στο οποίο είχε οδηγηθεί ο ηθοποιός, και αξιολόγησε την άνευ σημασίας ιστορία με τον ηθοποιό ως πιο σημαντική από τη συνάντηση Τραμπ - Νετανιάχου που θα πραγματοποιούνταν εκείνη την ημέρα και αντικειμενικά είχε τεράστιο ενδιαφέρον όταν δεκάδες ζωές εξακολουθούν να χάνονται στη Γάζα, αλλά και από τις εξελίξεις αναφορικά με τη δίκη για τα Τέμπη που απασχολεί έντονα την ελληνική κοινωνία – οι δύο τελευταίες παρουσιάστηκαν μετά την ιστορία με τον Μπισμπίκη. Αυτό το τελευταίο, δηλαδή η στάση της ΕΡΤ, η οποία πια υιοθετεί ανάλογες λογικές διαπόμπευσης ανθρώπων, κιτρινισμού και εντυπωσιασμού, ήταν η μοναδική νέα διαπίστωση σε ό,τι αφορά τη δημοσιογραφική διαχείριση θεμάτων με τρόπο που παραπέμπει σε μια απόλυτη παρακμή και μια δυστοπία. Τα υπόλοιπα κυρίαρχα μέσα και ιδιαίτερα η ιδιωτική τηλεόραση συμπεριφέρθηκαν με τον γνωστό τρόπο που θέλει να αναδεικνύεται το ασήμαντο χάριν τηλεθέασης, εξυπηρετώντας συγκεκριμένες σκοπιμότητες που θα μετατοπίσουν το ενδιαφέρον της κοινωνίας από τα σημαντικά· η «μολυσμένη» δημοσιογραφία που χθες διαπόμπευσε τον Μαζωνάκη, σήμερα τον Μπισμπίκη και αύριο όποιον άλλο πέσει στα νύχια της. Το πρόβλημα δεν είναι απλό και δεν αφορά μόνο κάποιους που προσπαθούν να κερδίσουν τηλεθέαση, επισκεψιμότητα και αναγνωσιμότητα που μεταφράζονται σε πολλά χρήματα, δηλαδή δεν είναι απλώς ένας ανταγωνισμός αθλιότητας για την ανάδειξη του τίποτα μόνο για οικονομικά οφέλη. Επίσης, δεν πρόκειται μόνο για μια δημοσιογραφία σκοπιμότητας η οποία εξυπηρετεί συγκεκριμένα συμφέροντα επιχειρώντας κάθε φορά να στρέψει το ενδιαφέρον της κοινωνίας σε άλλα θέματα, μακριά από αυτά που θα έπρεπε να την ενδιαφέρουν. Δεν περιορίζεται σε αυτά, έχει πολλές ακόμα παρενέργειες. Ο αποδέκτης μιας ειδησεογραφικής αξιολόγησης που θέλει πιο σημαντική την ανάδειξη ενός τροχαίου από τη συνάντηση Τραμπ - Νετανιάχου, που επηρεάζει χιλιάδες ζωές ανθρώπων, ή ακόμα και από το δυστύχημα των Τεμπών που έχει σημαδέψει ως φαίνεται ανεξίτηλα την ελληνική κοινωνία, διαμορφώνει τις αντιλήψεις του, κάνει ιεραρχήσεις με βάση όσα εισπράττει και επηρεάζεται σε καθοριστικό βαθμό απ’ όσα μεταδίδουν τα μέσα μεγάλης επιρροής.

02.10.25

LiFO 02.10.25

11

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ

TALKING POINTS

Ένας άλλος «Μεσοπόλεμος»

Έχουμε ένα καινούργιο συναίσθημα, όχι το κλασικό της εποχής των φασισμών, τον φόβο μη βρεθεί κανείς στη θέση των κατώτερων, αλλά το μένος για τα θύματα που μιλάνε.

α πό τον ν ι κόλα σ ε βασ τάκη

talkofthetown

Διαβάζει κανείς σχόλια όπου υπερχειλίζει το μίσος για κάθε ομάδα που διεκδικεί κάτι ως καταπιεσμένη, για κάθε άνθρωπο που θέτει προβλήματα καταπάτησης της ζωής του, για κάθε δημόσια φωνή η οποία θεωρεί πως πάμε προς τη λάθος κατεύθυνση.

12

LiFO

Ο

ι αναλογίες με τα χρόνια του Μεσοπολέμου χρησιμοποιήθηκαν πολύ την προηγούμενη δεκαετία, ιδίως στη φάση των μεγάλων λαϊκών κινητοποιήσεων και των συγκρούσεων της περιόδου ψήφισης των μνημονίων. Η ένταση της οικονομικής κρίσης, η αποσταθεροποίηση μεγάλου μέρους της κοινωνίας, το πολυσυζητημένο (και εκτός ελληνικής επικράτειας) «κύμα των λαϊκισμών» και κάποια άλλα συμπτώματα είχαν ζωγραφιστεί με χρώματα Μεσοπολέμου. Ιδίως όμως η εκτόξευση της νεοναζιστικής Χρυσής Αυγής στάθηκε το πιο εντυπωσιακό και δραματικό τεκμήριο της αίσθησης ότι «είμαστε ανίατα Μεσοπόλεμος», όπως έγραφε στην Ψυχοστασία του ο ποιητής Βύρωνας Λεοντάρης. Σήμερα, παρά το διεθνές κλίμα, φαίνεται ότι έχουμε «ομαλοποιηθεί». Η κρίση έχει πάρει άλλες μορφές, πιο υπόγεια διάχυτες. Έχουμε βρεθεί σε ένα άλλο συναισθηματικό και κοινωνικό πεδίο, όπου η «ιδιωτικοποίηση του άγχους» (Μαρκ Φίσερ) έχει τον πρώτο λόγο, τουλάχιστον μέχρι να διακοπεί κάπως από τις κινητοποιήσεις για τα Τέμπη και τη συνέχειά τους. Τα συναισθηματικά ρήγματα και μαζί τα διάσπαρτα αιτήματα αξιοπρέπειας και δικαιοσύνης τελούν εν κινήσει. Δεν έχουν βρει κοίτη ανάθεσης ή σαφές πολιτικό πέρασμα (παρά τις κομματικές διαμάχες στην αντιπολίτευση γι’ αυτό το θέμα). Να όμως που πλέον μοιάζει να αποκτά περισσότερο νόημα η αναφορά σε κάποιον «Μεσοπόλεμο». Δεν αφορά κάποιον λαϊκισμό, όσο τη στροφή οπαδών και δημόσιων υπερασπιστών της ευρύτερης κυβερνώσας παράταξης προς μια άτυπη ακροδεξιά οπτική. Σε μια κλασική ανάλυση, με προέλευση τον προηγούμενο αιώνα, επίκεντρο της γοητείας του φασισμού ήταν τα πιο ευάλωτα στρώματα της μεσαίας τάξης, ένας μικροαστικός χώρος θιγμένων ανεξάρτητων επαγγελματιών και ανέργων, που αναζητούσε την ταύτιση με κάποιον παντοδύναμο αρχηγό ή ένα κραταιό ολοκληρωτικό κόμμα. Δεν έχουμε τίποτα τέτοιο σήμερα. Στη δική μας συγκυρία, η ροπή προς αντιδραστικά συναισθήματα και απόψεις είναι ένα ξέσπασμα οργής για τους… χαμένους. Η ρητορική περί άπλυτων, μίζερων, κακομαθημένων, αισθητικά και κοινωνικά «χαμένων» διατρέχει την ενδοχώρα κάποιων εκφραστών του άλλοτε μεσαίου χώρου. Ένας αστικών καταβολών ακροδεξιός λόγος αναπτύσσεται σε όσους/-ες αγανακτούν με τους «χαμένους». Γιατί όμως; Φαίνεται πως και μόνο η ύπαρξη μιας εστίας δυσφορίας, μιας αντίστασης, μιας ετερόδοξης φωνής δεν αντέχεται. Ένα πανό δεν καταλαμβάνει απλώς έναν χώρο. Γίνεται αντιληπτό ως βλασφημία προς την εθνική κοινότητα και το ίδιο το πολίτευμα. Οποιαδήποτε έγερση θεωρείται εθνική εξαίρεση, κοινωνική διαστροφή, ψυχική παθολογία. Το «Free Palestine» είναι τρέλα, αν όχι «πλαστελίνη». Αυτά που εκστομίζει ο Τραμπ για τους αντιπάλους του (άρρωστοι, τρελοί κ.λπ.) ακούγονται και γράφονται στη χώρα μας για όλους τους πολίτες που κατέβηκαν στο Σύνταγμα αυτές τις μέρες. Έχουμε ένα μεγάλο πρόβλημα σε σχέση με την αναγνώριση της πραγματικότητας, τη στάθμιση των μεγεθών και των απειλών. Ξέρουμε, ας πούμε, ότι για ποικίλους λόγους (και με ευθύνη προσώπων και κομμάτων της) η αριστερά, ο σοσιαλισμός, οι ριζοσπαστικές ιδέες δεν «περπατούν» ιδιαίτερα και έχουν υποστεί πλήγματα. Σε πολλές χώρες της Ευρώπης και αλλού ο εκλογικός και πολιτικός ανταγωνισμός έχει περιοριστεί σε κόμματα, ομάδες και πρόσωπα που κινούνται από το φιλελεύθερο κέντρο μέχρι την αντιμεταναστευτική ακροδεξιά. Αυτά που θα ονομάζαμε κόμματα ή κινήματα με αναφορά σε μεγάλες αλλαγές στο σύστημα εξουσίας και στις κοινωνικοοικονομικές δομές έχουν μικρή επιρροή ή έχουν βρει «άσυλο» σε επιλεγμένους χώρους της πανεπιστημιακής και μητροπολιτικής ριζοσπαστικότητας. Παρ’ όλα αυτά, ενώ υποχωρούν ή έχουν διασπαστεί περισσότερο, αντιμετωπίζονται σαν να συνιστούν μεγάλη απειλή. Ας παραδεχτούμε πως αυτό δεν είναι το σοβαρότερο. Στο κάτω-κάτω, κάποιος θα μπορούσε να πει «ας πρόσεχαν» και να προσπεράσει τα παθήματα των αριστερών. Ή και να αντιτείνει ότι αφού τα εκλογικά σώματα με τις επιλογές τους έχουν μικρύνει το εκτόπισμα των διαφόρων σοσιαλισμών, αυτοί πρέπει να ξανακοιτάξουν την πραμάτεια τους και να μην ασχολούνται με τη χαιρεκακία των αντιπάλων τους (η πολιτική δεν είναι «παιδική χαρά»). Το χειρότερο όμως είναι άλλο: η αποστροφή για τα ίδια τα θύματα, όταν αυτά ιδίως δεν αποδέχονται απλώς το σιωπηλό πένθος και δεν ευχαριστούν για κάποια κρατική αποζημίωση. Όταν τα θύματα ανασηκώνονται από το έδαφος. Αυτοί που αισθάνονται μέρος μιας προνομιακής κανονικότητας τα βάζουν περισσότερο και διαρκώς με εκείνους/-ες που αρθρώνουν στον δημόσιο χώρο (κι όχι απλώς ιδιωτικά) αιτήματα τα οποία περιέχουν αμφισβήτηση, κριτική, πάθος. Διαβάζει κανείς σχόλια όπου υπερχειλίζει το μίσος για κάθε ομάδα που διεκδικεί κάτι ως καταπιεσμένη, για κάθε άνθρωπο που θέτει προβλήματα καταπάτησης της ζωής του, για κάθε δημόσια φωνή η οποία θεωρεί πως πάμε προς τη λάθος κατεύθυνση ή ότι υπάρχουν γύρω μας σοβαροί λόγοι συλλογικής και ατομικής αφύπνισης. Ο «Μεσοπόλεμος» ο δικός μας μοιάζει με κήρυξη ψυχολογικού πολέμου στα θύματα στη βάση της βεβαιότητας πως είναι απατεώνες, ψεύτες, αχάριστοι ή και παράφρονες που δεν αντιλαμβάνονται την ορθή θεσμική τάξη. Η συγκεκριμένη τάση δεν είναι μόνο ελληνική. Παρά τις πολιτισμικές και πολιτικές τους διαφορές, κόμματα και πρόσωπα που συντάσσονται με τον οικονομικό φιλελευθερισμό έχουν πλησιάσει τους νέους παίκτες της εθνικιστικής και ταυτοτικής δεξιάς. Εκκολάπτεται μια κινούμενη βάση για την οποία τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα, η αλλεργία για τους κοινωνικούς φόρους, η καχυποψία για τους πιο ενδεείς και τις κρατικές δομές βοήθειας συναντά τη ρητορική για τα «άχρηστα πανεπιστήμια» των κοινωνικών επιστημών που θα έπρεπε να κλείσουν ή να προσαρμοστούν. Έχουμε, εν πολλοίς, ένα καινούργιο συναίσθημα. Το κλασικό συναίσθημα της εποχής των φασισμών ήταν ο φόβος να μη βρεθεί κανείς στη θέση των κατώτερων, όσων έμειναν πίσω ή «από κάτω». Στη δική μας νέα αντιδραστική εποχή βλέπει κανείς μένος κατά των θυμάτων με φωνή. Είναι και αυτή μια μορφή αγανάκτησης: αγανάκτηση κατά όσων… αγανακτούν για κοινωνικές αδικίες, ταξικά προνόμια, ανομήματα της πολιτικής εξουσίας ή των ισχυρών. Δεν αρκεί δηλαδή να είναι κανείς με τον νικητή. Πρέπει να εξασφαλίσει και την αιώνια σιγή ή τον οριστικό θάνατο του προσωρινά ηττημένου. Έτσι μπορεί κανείς να βλέπει ως κυρίαρχο πρόβλημα της χώρας την «τσαντιροκατάσταση» και τον Πάνο Ρούτσι. Να διεκδικεί εν τέλει την αντισηψία του δημόσιου χώρου από τα ηθικά τραύματα και την πολιτική τους μετάπλαση. Η επιθυμία όμως για μια κοινωνία αναντίρρητης συμμόρφωσης δημιουργεί τους όρους για μια πραγματικά κυβερνώσα ακροδεξιά, καθόλου γραφική και παρωχημένη. Θα δούμε όμως αν περάσει από τη ζώνη των απόψεων στα ίδια τα πράγματα και ιδίως στη ζωντανή πολιτική.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΕΠΑΠΤΣΟΓΛΟΥ «Μποτιλιαρισμένοι στην Αθήνα: Δαπανούμε έναν μισθό στον δρόμο κάθε χρόνο» α π ό τ ο ν γ ι ά ν ν η π α ν τα ζ ό π ουλο

Πώς μπορεί να μειωθεί άμεσα το μποτιλιάρισμα στους δρόμους της πρωτεύουσας; Ο συγκοινωνιολόγος και καθηγητής του ΕΜΠ, Κωνσταντίνος Κεπαπτσόγλου, εξηγεί. Ποιες βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις θα μπορούσαν να εφαρμοστούν άμεσα ώστε να μειωθεί το μποτιλιάρισμα στην Αθήνα; Διάβασα μια έρευνα που έλεγε ότι χάνουμε 110 ώρες τον χρόνο κολλημένοι στον δρόμο. Ο σεβασμός στους νόμους και τους κανόνες. Με λίγα λόγια, η απλούστερη και προφανέστερη βραχυπρόθεσμη παρέμβαση είναι να επιβληθεί κάποτε η εφαρμογή των κανόνων του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, ακόμη και σε παραβάσεις που οι περισσότεροι θεωρούμε «αθώες». Για παράδειγμα, η παράνομη στάθμευση. Αν αποφασίσουμε να τηρούμε τους κανόνες συστηματικά, χωρίς αστερίσκους και βολικές αυτοεξαιρέσεις, οι συνθήκες κυκλοφορίας θα είναι καλύτερες. Πόσα χρήματα δαπανούμε μένοντας τόση ώρα μέσα στο αυτοκίνητό μας; Λαμβάνοντας υπόψη ότι ο χρόνος μας αξίζει περίπου 10 ευρώ την ώρα, δαπανούμε περίπου έναν μισθό στον δρόμο κάθε χρόνο (1.100 ευρώ). Αυτόν τον χρόνο θα μπορούσαμε να τον αξιοποιήσουμε πολύ διαφορετικά. Άλλωστε, το λέει και ο γνωστός στίχος, «η ζωή περνά και χάνεται». Μπορεί να λυθεί το θέμα της λεωφόρου Κηφισού; Ο Κηφισός είναι ο βασικός μεταφορικός άξονας της πόλης από τον βορρά προς τον νότο, ο οποίος πρέπει να εξυπηρετήσει πάνω από 8.000 οχήματα ανά κατεύθυνση κατά τις ώρες αιχμής. Ο αριθμός αυτός ξεπερνά τη λεγόμενη μεταφορική ικανότητα του δρόμου, η οποία συχνά περιορίζεται ακόμα περισσότερο λόγω τροχαίων ατυχημάτων, βλαβών σε οχήματα κ.λπ. Η προσθήκη λωρίδων κυκλοφορίας στη λεωφόρο Κηφισού είναι τεχνικά και οικονομικά σχεδόν αδύνατη και αμφίβολης αποτελεσματικότητας, καθώς δεν υπάρχει διαθέσιμος χώρος δεξιά και αριστερά του άξονα. Η δε κατασκευή ενός flyover πάνω από τον υφιστάμενο αυτοκινητόδρομο θα αποτελούσε ένα «φαραωνικό» έργο. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι, ακόμη και αν αποκτούσε επιπλέον λωρίδες, αυτές θα γέμιζαν με οχήματα σε σύντομο χρονικό διάστημα, αφού ο άξονας θα προσέλκυε επιπλέον οχήματα και θα καταλήγαμε πάλι στα ίδια. Κοινώς, θα κάναμε μια τρύπα στο νερό. Δεν μπορούμε να περιμένουμε θαύματα στον Κηφισό, αλλά μπορούμε να βελτιώσουμε κάπως τις συνθήκες κυκλοφορίας, συνδυάζοντας κάποια μέτρα και παρεμβάσεις. Βελτιώσεις της γεωμετρίας και περιορισμοί στην κυκλοφορία ή ανακατεύθυνση των φορτηγών αποτελούν τέτοια παραδείγματα. Κρίσιμο είναι επίσης να υπάρξει επιτέλους ένα ελκυστικό μέσο σταθερής τροχιάς στον άξονα βορρά - νότου, παράλληλα προς τον Κηφισό. Σε κάθε περίπτωση, όμως, το να αδειάσει ο Κηφισός από αυτοκίνητα είναι ουτοπία. Στα κυκλοφοριακά προβλήματα δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις. Χρειάζεται σχεδιασμός και ρεαλισμός. Είμαστε πολλοί στην Αθήνα, με πολύ περισσότερα αυτοκίνητα. Ποια είναι η εκτίμησή σας για το πώς θα επηρεάσει η λειτουργία της γραμμής 4 του μετρό τις μετακινήσεις στην Αθήνα την επόμενη δεκαετία; Προφανώς και η γραμμή 4 του μετρό θα προσφέρει σημαντική ανάσα σε βασικούς μεταφορικούς άξονες, αφού θα εξυπηρετεί ιδιαίτερα πυκνοκατοικημένες περιοχές.

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

02.10.25

AXE 2 STEP ROUTINE: Άρωμα ακαταμάχητα δικό σου Στα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής σου δεν θέλεις να μυρίζεις σαν τη μαμά σου, θέλεις απλώς να είσαι cool. από την ιωαννα παναγόπουλου

ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΙΧΕΣ ΤΗ ΡΟΥΤΙΝΑ ΣΟΥ: διάβασμα, ξένες γλώσσες, σημειώσεις, λίγο μπάσκετ ή 5x5 με τους κολλητούς και βόλτες το Σαββατοκύριακο. Τα Σάββατα πάντα τεμπέλιαζες λίγο, και όταν έφτανε η ώρα έμπαινες βιαστικά στο μπάνιο, έκανες ντους με ό,τι έβρισκες μπροστά σου και σε ένα τέταρτο το πολύ έχωνες το κινητό στην τσέπη και κατέβαινες βιαστικά τα σκαλιά. Το σημείο συνάντησης σταθερά το ίδιο, όπως και το περιεχόμενο των συζητήσεων: προβληματισμοί, «μήπως με βλέπει φιλικά;», ενίοτε άγχος για τις εξετάσεις και, το κυριότερο, όνειρα για τη ζωή μετά το σχολείο. Όταν έφτασε αυτή η στιγμή, ένιωσες για λίγο μια αίσθηση απόλυτης ελευθερίας. Έτοιμος για διακοπές, σπουδές, συναυλίες και εμπειρίες χωρίς το πρωινό ξύπνημα και το πρώτο κουδούνι. Και μετά, αυτή η ζωή έγινε σιγά σιγά η νέα σου καθημερινότητα, αλλά όχι ρουτίνα. Τώρα κάθε μέρα είναι λίγο διαφορετική, οι νέες παρέες σου έχουν ανεξάντλητη ενέργεια και όρεξη για εξόδους και η πόλη περιμένει να την ανακαλύψεις. Όμως, εκτός από την πόλη, τη σχολή και τους νέους σου φίλους, υπάρχει κάτι ακόμα πιο συναρπαστικό που θα ανακαλύψεις: ο ενήλικος εαυτός σου. Τώρα παίρνεις περισσότερες αποφάσεις, ανακαλύπτεις το προσωπικό σου στυλ, τις δυνατότητές σου και όλα όσα σου αρέσει να είσαι. Άρα; Την επόμενη φορά που θα κάνεις μπάνιο στον αυτόματο, πάτα pause. Κι εκεί που σου έρχεται να πάρεις το αποσμητικό ή το αφρόλουτρο της μαμάς ή όποιο βρεις ξεχασμένο στο μπάνιο, σκέψου το ξανά. Θέλεις όντως να μυρίζεις λεβάντα και φρέσκα λουλούδια; Ή μήπως ήρθε η ώρα να αποκτήσεις το δικό σου άρωμα για τη νέα σου ζωή; Σίγουρα, η προσωπική περιποίηση θα γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της προσωπικότητάς σου. Αν το καλοσκεφτείς, το άρωμά σου θα είναι κάτι σαν σήμα κατατεθέν σου – κάτι που θα θυμούνται όσοι και όσες σε συναντούν. Δεν χρειάζεται καν να το ψάξεις πολύ - έχεις το AXE 2 STEP ROUTINE, μια ρουτίνα περιποίησης με αποσμητικά και αφρόλουτρα AXE που μαζί προσφέρουν άρωμα απόλυτης φρεσκάδας και αναζωογόνησης. Έτσι, την επόμενη φορά, θα βάλεις στο ράφι του ντους τα δικά σου προϊόντα περιποίησης – τα πρώτα της ενήλικης ζωής σου! Και πλέον κάθε φορά που θα ετοιμάζεσαι, θα αφιερώνεις λίγο παραπάνω χρόνο στον εαυτό σου. Θα έχεις τη δική σου ρουτίνα, το δικό σου ακαταμάχητο άρωμα, αυτό που θα σου δίνει αυτοπεποίθηση στα ραντεβού που σίγουρα θα βγαίνεις.

LiFO 02.10.25

13

ΙΛΕΚΤΡΙΣΙΤΥ

Ένας στρατός από εραστές μπορεί να ηττηθεί

«You know what freedom is? No fear», λέει ο Λατίνος sensei Μπενίτσιο ντελ Τόρο στον ξεβρασμένο βομβιστή Λεονάρντο ντι Κάπριο προτού τον πετάξει από ένα αμάξι.

talkofthetown

α πό τον χάρη κ α λ α ϊ τζί δ η

14

LiFO

Τ

ι γίνεται όταν ο σημαντικότερος εν ζωή αγγλόφωνος σκηνοθέτης συναντάει τον σημαντικότερο εν ζωή αγγλόφωνο συγγραφέα; Κατά κάποιον τρόπο, είχαμε ήδη την απάντηση το 2014, όταν ο Πολ Τόμας Άντερσον (Magnolia, Θα χυθεί αίμα, The Master) μετέφερε το Έμφυτο Ελάττωμα του Tόμας Πίντσον στη μεγάλη οθόνη. Εκεί, συναντήσαμε τον Doc Sportello του Γιοακίμ Φίνιξ, έναν χίπη ντέτεκτιβ που αντιμετωπίζει έναν χωρισμό, το hangover των sixties και μια ασαφή πλεκτάνη, η οποία καλύπτει –ή ταυτίζεται με– όλη την Αμερική. Την περασμένη Πέμπτη, κυκλοφόρησε η νέα ταινία του Άντερσον, Μια μάχη μετά την άλλη, μερικώς εμπνευσμένη από το Vineland του Πίντσον, ένα εκπληκτικό βιβλίο που δεν εκτιμήθηκε επαρκώς την εποχή της έκδοσής του (1990): αφενός, το μεσαίου μεγέθους και σχετικά συγκροτημένο μυθιστόρημα απογοήτευσε τους θαυμαστές του συγγραφέα που, δεκαεπτά χρόνια μετά το Ουράνιο τόξο της βαρύτητας, περίμεναν ένα έπος αντίστοιχου βεληνεκούς (στην πραγματικότητα, το Mason & Dixon και το Ενάντια στη μέρα που ο Πίντσον δούλευε την ίδια περίοδο)· αφετέρου, η συνύπαρξη ριζοσπαστικών πολιτικών θέσεων και μιας ποιητικής (meta;) μοντερνιστικής γραφής προκάλεσε αμηχανία στους περισσότερους κριτικούς, εξωθώντας τους να καταδικάσουν το βιβλίο ως «υπερβολικά πολιτικό» ή να διαγράψουν τις ριζοσπαστικές πτυχές του και να το εξυμνήσουν ως ένα δείγμα απολιτίκ «τέχνης για την τέχνη».1 Στο Vineland, ακολουθούμε την ιστορία των 24fps, μιας ομάδας που αναδύθηκε εντός των κινημάτων αντικουλτούρας των sixties και διαλύθηκε, αφού η αγωνίστρια Frenesi Gates σύναψε ερωτική σχέση με τον «εχθρό» (έναν μοχθηρό, σέξι εισαγγελέα) και πρόδωσε τους υπόλοιπους. Στον απόηχο της ήττας του κινήματος, ο σύντροφος της Frenesi συνάπτει «ειρήνη» με το κράτος, αποκηρύσσοντας τόσο την πολιτική όσο και την ίδια, ώστε να μπορέσει να ζήσει ασφαλής με τη νεογέννητη κόρη τους. Ωστόσο, δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, η ειρήνη σπάει, καθώς ο εχθρός επιστρέφει, κυνηγάει τα μέλη της οργάνωσης και ψάχνει το παιδί. Η ταινία του Άντερσον διατηρεί τον βασικό σκελετό της αφήγησης, αλλά διαφοροποιείται σημαντικά απ’ το βιβλίο, τοποθετώντας τη δράση στη σύγχρονη Αμερική της ηγεμονικής alt-right και των πογκρόμ μεταναστών.2 Το Μια μάχη μετά την άλλη προσεγγίζει με μαεστρία μια σειρά από ζητήματα. Πρώτον, ψηλαφεί την επικοινωνία μεταξύ σεξουαλικού και πολιτικού, που βρίσκεται στην καρδιά του Vineland. Δείχνει, με άλλα λόγια, ότι η επιθυμία επενδύεται σε πολιτικούς θεσμούς, πολιτικές πράξεις και ιδέες με καθαρά λιβιδινικούς όρους, ότι οι σημαίες, οι στρατοί, οι τράπεζες και οι επαναστάσεις καυλώνουν τον κόσμο (η ξεκαρδιστική αναφορά του Vineland στους Ντελέζ-Γκαταρί δεν είναι καθόλου τυχαία).3 Είτε βλέπουμε τον Σον Πεν να αυνανίζεται σ’ ένα στρατιωτικό τζιπ, είτε την Tεϊάνα Tέιλορ να ερεθίζεται τοποθετώντας τις βόμβες που θα βυθίσουν μια πόλη στο σκοτάδι, καταλαβαίνουμε πως οι κοινωνικές μηχανές του ενός ή του άλλου τύπου κινητοποιούν ροές επιθυμίας. Ταυτόχρονα, το Μια μάχη μετά την άλλη χλευάζει την υποκρισία του φιλελεύθερου/δημοκρατικού κράτους, το οποίο δεν θα διστάσει να δολοφονήσει, να βασανίσει και να εξευτελίσει τους «εσωτερικούς του εχθρούς» στο πλαίσιο μιας ατέρμονης αντι-εξέγερσης ενάντια σε ό,τι ξεφεύγει. Προπαντός, η ταινία υιοθετεί αυτήν τη στάση χωρίς να στοχοποιεί την τάδε ή τη δείνα κυβέρνηση με τρόπο που θα αγνοούσε την ιστορική συνέχεια του κράτους. Ανοίγοντας με μια σκηνή στα στρατόπεδα συγκέντρωσης μεταναστών του Oμπάμα και περνώντας στην εποχή του ICE, το έργο βγάζει τη γλώσσα στους φιλελεύθερους που σοκάρονται με τις βάναυσες πολιτικές του Τραμπ ή του Πλεύρη αλλά όχι μ’ αυτές των «προοδευτικών» προκατόχων τους. Ακόμα πιο ουσιαστικά, η ταινία δείχνει πως, όσο και να αυξάνονται η βαναυσότητα του κράτους και η δύναμη του ελέγχου, πάντα κάτι της διαφεύγει της εξουσίας, επιζεί και αντιστέκεται. Όταν οι στρατιώτες του Σον Πεν εισβάλλουν στην πόλη του πρωταγωνιστή με το πρόσχημα του «πολέμου ενάντια στα ναρκωτικά» και τη μετανάστευση, ενεργοποιούν έναν πολύπλοκο μηχανισμό άμυνας, κοινοτικούς δεσμούς αλληλεγγύης και τρόπους διαφυγής που βασίζονται στις «προνομιακές» μορφές γνώσης των υποτελών. Έτσι, η επιθετικότητα του κράτους απαντάται με μια μεγάλη πορεία και μπάχαλα, ενώ οι μετανάστες χωρίς χαρτιά διαφεύγουν με τη βοήθεια του μαγευτικά ζεν Μπενίτσιο ντελ Τόρο, σε μια σύγχρονη εκδοχή του Underground Railroad. Οι συνωμοσίες της εξουσίας, με άλλα λόγια, καταρρέουν μπροστά σε μια «συνωμοσία» από

τα κάτω, έναν υπόγειο κόσμο παραπλάνησης, δόλου και αλληλεγγύης. Παρά τα επιτεύγματα της ταινίας, πιστεύω πως η επιλογή του Άντερσον να τοποθετήσει τη δράση στο παρόν δεν τον αφήνει να αξιοποιήσει τον πραγματικό πολιτικό και συναισθηματικό πυρήνα του Vineland. Το μυθιστόρημα του Πίντσον δεν αφορά την ήττα μιας οποιασδήποτε πολιτικής ομάδας ή ενός οποιουδήποτε κύκλου κινημάτων αλλά τη συγκεκριμένη αποδυνάμωση του οράματος των sixties: τον τρόπο με τον οποίο τα όνειρα και οι ελπίδες μιας γενιάς που τόλμησε να πιστέψει έμπρακτα σ’ έναν ελεύθερο κόσμο καταπνίγηκαν ύπουλα και μεθοδικά. Ακούγοντας τους χίπηδες του Πίντσον που, εξόριστοι στην Αμερική του Ρίγκαν, αναπολούν τα sixties, δεν νιώθουμε μια κατευναστική νοσταλγία αλλά την ισχύ μιας κίνησης που ηττήθηκε από τους ίδιους θεσμούς που μας περιβάλλουν. Υπόρρητη, με άλλα λόγια, στην πολιτική του Vineland είναι μια κομμουνιστική «στοιχειοντολογία» (Ζακ Ντεριντά, Mαρκ Φίσερ): η ιδέα ότι τα οράματα και οι αγώνες του παρελθόντος επιβιώνουν ως φαντάσματα, φέροντας ένα ισχυρό εξεγερσιακό απόθεμα, πιθανά μέλλοντα τα οποία μπορούμε να ενεργοποιήσουμε ανά πάσα στιγμή. Αναφερόμενος στα sixties και στον «ψυχεδελικό κομμουνισμό» που επινόησαν τα κινήματα της εποχής, ο Φίσερ γράφει πως «η δεκαετία αυτή μας στοιχειώνει όχι λόγω κάποιας συμπαιγνίας παραγόντων που δεν μπορεί ούτε να ανακτηθεί ούτε να επαναληφθεί» αλλά, απεναντίας, επειδή «οι δυνατότητές [της] ενυπάρχουν ακόμη, έτοιμες να αφυπνιστούν ξανά» και επειδή η εξουσία βασίζεται στην καταστολή αυτών των δυνατοτήτων, στη λήθη των ονείρων του παρελθόντος, σε έναν στρατηγικό «εξορκισμό του φαντάσματος ενός κόσμου που θα μπορούσε να είναι ελεύθερος».4 Ή, αλλιώς, στον Πίντσον: «Α, απλά θα ήθελα να ’μασταν πάλι εκεί, όταν ήσουν ο Κόμης. Θυμάσαι πώς ήταν το LSD; Θυμάσαι αυτό το τζάμι, κάτω στη Λαγκούνα Μπιτς; Θεέ μου, το ’ξερα τότε, το ήξερα». Κοιτάχτηκαν. «Α, ναι. Κι εγώ. Ότι ποτέ δεν θα πεθάνεις. Χα! Καθόλου παράξενο που φρίκαρε το Κράτος. Πώς θα ήλεγχαν έναν λαό που ξέρει πως δεν θα πεθάνει, όταν αυτό ήταν πάντα το τελευταίο χαρτί τους, όταν πίστευαν πως ορίζουνε τον θάνατο και τη ζωή; Αλλά το LSD μάς έδωσε τις ακτίνες Χ για να δούμε την μπλόφα τους, οπότε, φυσικά, έπρεπε να μας το πάρουν». «Ναι, αλλά δεν μπορούν να πάρουν αυτό που ζήσαμε, αυτό που ανακαλύψαμε». «Εύκολο. Απλώς μας αφήνουν να ξεχνάμε. Μας πνίγουν με πληροφορία, γεμίζουν το κάθε λεπτό, μας αποσπούν, αυτό κάνει η Οθόνη και, αν και με πονά που το λέω, αυτό καταντάει κι η ροκ – ένας ακόμα τρόπος να κλέψουν την προσοχή μας, έτσι που αυτή η πανέμορφη βεβαιότητα που είχαμε αρχίζει να ξεθωριάζει και, σύντομα, μας έχουν πείσει απ’ την αρχή πως όντως θα πεθάνουμε. Και τότε μας ξανακρατούν». Έτσι μιλούσε ο κόσμος (σ. 313-314). Ακόμα και αν χάνει την ευκαιρία να αλληλεπιδράσει με αυτό το όραμα αντιστροφής της λήθης, η ταινία προτείνει έναν δικό της οπτιμισμό, μια οπτική που υποστηρίζει ότι, παρά τις ήττες, τις προδοσίες και την απογοήτευση, ο αγώνας συνεχίζεται· ότι, μπορεί ο πρώην επαναστάτης του Ντι Κάπριο να περιφέρεται αποσβολωμένος σε ένα ναρκοπέδιο που δεν το καταλαβαίνει αλλά υπάρχουν άλλοι (πανκ σκεϊτάδες, μετανάστες χωρίς χαρτιά, η κόρη του) που αναγνωρίζουν το παρόν και που το σαμποτάρουν· ότι η νεαρή Willa ίσως ν’ αλλάξει τον κόσμο που απέτυχε ν’ αλλάξει η μητέρα της· ότι πάντα θα υπάρχει κάποιος που πολεμά, κόσμοι που αντιστέκονται και, άρα, ότι η παρούσα φάση του κοινωνικού πολέμου δεν είναι δυστοπία ή αποκάλυψη, πραγματικό αδιέξοδο ή υπερπραγματικό Κενό, αλλά, όπως πάντοτε, μια μάχη μετά την άλλη.

Η επιθετικότητα του κράτους απαντάται με μια μεγάλη πορεία και μπάχαλα, ενώ οι μετανάστες χωρίς χαρτιά διαφεύγουν με τη βοήθεια του μαγευτικά ζεν Μπενίτσιο ντελ Τόρο, σε μια σύγχρονη εκδοχή του Underground Railroad. Οι συνωμοσίες της εξουσίας, καταρρέουν μπροστά σε μια «συνωμοσία» από τα κάτω, έναν υπόγειο κόσμο παραπλάνησης, δόλου και αλληλεγγύης.

1 pynchonnotes.openlibhums.org/article/2787/galley/3179/download/ 2 Το εναρκτήριο λάκτισμα της εκάστοτε πλοκής είναι ενδεικτικό: στο βιβλίο, η ειρήνη σπάει λόγω τεχνικών προβλημάτων που επιφέρουν οι νεοφιλελεύθερες περικοπές του Ρίγκαν· στην ταινία, ο καταλύτης είναι η εσωτερική αναδιάρθρωση μιας ακροδεξιάς οργάνωσης πολιτικών, στρατιωτικών, αρχηγών αστυνομίας κ.λπ.

3 «Ευτυχώς, η βιβλιοθήκη του Ralph Wayvone διέθετε ένα αντίτυπο του αναντικατάστατου "Εγχειριδίου ψεύτικων ιταλικών γάμων" των Ντελέζ & Γκαταρί». T. Πίντσον.

2000 [1990]. «Vineland». Vintage, σ. 97, δική μου μετάφραση, όπως και παρακάτω.

4 Μαρκ Φίσερ. «Η ακύρωση του μέλλοντος», (μτφρ. Αλέξανδρος Παπαγεωργίου). Αντίποδες, 2024, σ. 293, 295, 298.

02.10.25

ΠΩΣ ΘΑ ΗΤΑΝ ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟΝ ΠΛΑΝΗΤΗ SNEAKERS, αν υπήρχε φυσικά ένας τέτοιος πλανήτης; Μάλλον θα είχε sneakers σε όλα τα χρώματα και τα σχέδια, skateboarding tricks, φιλικούς αγώνες, μουσικές και cool vibes. Αυτά και πολλά άλλα σε περιμένουν στο Sneakerness Athens 2025 που θα μεταμορφώσει το Κλειστό Γήπεδο Π. Φαλήρου Tae Kwon Do σε urban playground. Από τις 10 έως τις 12 Οκτωβρίου, το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό φεστιβάλ για τα sneakers προσκαλεί τους λάτρεις της street κουλτούρας να ζήσουν μια ξεχωριστή εμπειρία που θα θυμούνται για καιρό. Τι σε περιμένει, λοιπόν, στο Sneakerness Athens; Για αρχή, πολύ μπάσκετ με τουρνουά 3x3 με 12 ομάδες και τρίποντα powered by PameStoixima.gr, ενώ, αν αγαπάς την αδρεναλίνη, θα πιάσεις σίγουρα θέση σε ένα από τα F1 McLaren simulators powered by OPAP. Οι riders θα δουν εντυπωσιακά tricks από μερικούς από τους καλύτερους skaters στην Ελλάδα στο 3ο Πανελλήνιο Πρωτάθλημα Skateboarding υπό τη διοργάνωση της Ελληνικής Ομοσπονδίας Τροχοσανίδας. Εκτός από τη δράση, θα βρεις και το επόμενο αγαπημένο σου ζευγάρι sneakers. Στο Sneakerness Marketplace συμμετέχουν πάνω από 40 ελληνικά streetwear brands και διεθνείς δημιουργοί, ενώ iconic μαγαζιά της sneaker σκηνής –Fuel, Sole Athens, OG Market, Drip Athens, HoodKicks, Unity by Haris Ragavis, Mr Grails και άλλα– φέρνουν τις πιο curated συλλογές τους με exclusive σχέδια για τους «συλλέκτες» της παρέας. Εκεί θα είναι και οι Sneakedenn (Denis Mazur) και Γιώργος Κάββαλος, youtuber και founder του Damaged, με sneaker challenges και κουίζ με δώρα και εκπλήξεις. Φυσικά, από το Sneakerness δεν θα μπορούσε να λείπει και η μουσική με δυναμικά DJ sets από Time Flies, Kafka, Black Athena και Volume-R, αλλά και τους KAREEM KALOKOH, G XHAN, Twelvee και άλλους ράπερ στο κεντρικό stage. Τα μεσάνυχτα του Σαββάτου το απόλυτο mobile party της Αθήνας, το Dievers, μετακομίζει στο Tae Κwon Do και με την DJ Victoria Blagoeva στα decks υπόσχεται το πρώτο Sneakerness After Party by Espolon να γράψει τη δική του ιστορία. Και επειδή μιλάμε για 360 εμπειρία, παράλληλες δράσεις «τρέχουν» καθόλη τη διάρκεια του φεστιβάλ: Sneaker Battle από Sneakerdom.gr με hosts Φώτη Κουρούπη και Εύα Πετρίδου, διαδραστικά εργαστήρια των Social Outkast, dance workshop από GET AP Studio και Power TAF Girls από την The Athlete’s Foot που ενισχύουν το female empowerment, 10 Seconds Challenge από την Sprayground, Socks Swap Challenge από την BEE UNUSUAL, παιχνίδι ισορροπίας και airbrush tattoo από τον Μηλοκλέφτη και άλλες εκπλήξεις από Nύμφη, AXE, AEGEAN & genAIRation, Monster, και Espolon. Τέλος, το What’s Up της COSMOTE θα στήσει το φιλόξενο του lounge με απίθανα δώρα. Για περισσότερες πληροφορίες και αγορά εισιτήριων επισκεφτείτε το Sneakerness.gr Ημερομηνίες & ώρες: Παρασκευή 10/10: 17.00-24.00 (είσοδος με όλους τους τύπους εισιτηρίου), Σάββατο 11/10: 11.00-24.00 (είσοδος με VIP Priority εισιτήριου), 12.0024.00 (είσοδος με ημερήσιο εισιτήριου), Κυριακή 12/10: 11.00-24.00 (είσοδος με VIP Priority εισιτήριου), 12.00-24.00 (είσοδος με ημερήσιο εισιτήριο)

Sneakerness Athens 2025 ΤΟ ΜΕΓΆΛΟ ΠΆΡΤΙ ΤΗΣ STREET ΚΟΥΛΤΟΎΡΑΣ ΕΠΙΣΤΡΈΦΕΙ

Exclusive sneakers, live από hip hop artists, μπάσκετ και skate σε περιμένουν σε μια μοναδική 360 εμπειρία από τις 10 έως τις 12 Οκτωβρίου.

LiFO 02.10.25

15

TAL K OF THE TOWN

36' με την

Indira Paganotto σ υνεντ ευξ η: φώφη τσ ε σ μελ ή φ ω τ ογ ραφ ι εσ : a lex soto

Eίναι περήφανη για τις ιταλικές και ισπανικές της ρίζες, και για τη μουσική που κυκλοφορεί η δισκογραφική της, τη psy-techno. Έρχεται στην Αθήνα για ένα πολυαναμενόμενο set, φέρνοντας μαζί έναν κόσμο χωρίς ταμπέλες και περιορισμούς, και μια στρατιά από νίντζα που την ακολουθούν παντού.

16

LiFO

02.10.25

η indira paganotto είναι σήμερα ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ονόματα της ηλεκτρονικής μουσικής στον κόσμο. Με καταγωγή από την Ισπανία, έχει δημιουργήσει έναν δικό της ήχο που στέκεται ανάμεσα στην techno και το ψυχεδελικό trance, ένα υβρίδιο που η ίδια βάφτισε «psy-techno». Είναι ένα στυλ που δεν ακολουθεί κανόνες και δεν χωράει σε κουτάκια, αλλά φτιάχνει εμπειρίες που έχουν αναδείξει την Paganotto σε πρωταγωνίστρια μεγάλων φεστιβάλ και ηγέτιδα μιας νέας γενιάς fans που αυτοπροσδιορίζονται ως «νίντζα». Η ιστορία της ξεκινάει πολύ πριν μπει στα μεγάλα stages. Ο πατέρας της, γιατρός στους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα, έζησε δέκα χρόνια στην Ινδία, βοηθώντας ανθρώπους που είχαν ανάγκη, και ιδιαίτερα παιδιά. Παράλληλα, διοργάνωνε πάρτι στην Goa και έπαιζε goa trance. Η μητέρα της ήταν ρομαντική, λάτρευε τη λογοτεχνία και τις τέχνες. Έτσι, η Indira μεγάλωσε σε ένα σπίτι όπου συναντιούνταν η acid house με την όπερα, η jazz με το psytrance και η disco με τα βιβλία. «Όταν ήμουν σπίτι, περνούσα ώρες ακούγοντας μουσική με τον πατέρα μου», θυμάται. «Με εκπαίδευσε με έναν τρόπο που πολλοί νέοι άνθρωποι θα ζήλευαν. Η γνώση του είναι για μένα θησαυρός». Στα 16 της έπαιξε για πρώτη φορά μουσική σε κοινό. Λίγο αργότερα απέκτησε residencies στα Moon Club και HEAVEN, στα Κανάρια Νησιά. Εκεί την άκουσε ο Ian Pooley, όταν του έκανε warm-up, και εντυπωσιάστηκε από τον minimal house ήχο της. Ζήτησε να ακούσει demo, κι έτσι στα 20 της η Paganotto είχε ήδη τρεις κυκλοφορίες στην Pooled Music. Όλα έδειχναν πως είχε το ταλέντο και τη φόρα να προχωρήσει στον χώρο. Η στιγμή που καθόρισε την καλλιτεχνική της ταυτότητα ήρθε όταν αποφάσισε να ακολουθήσει το ένστικτό της και να δημιουργήσει κάτι δικό της. «Μου αρέσει να είμαι διαφορετική και να καλλιεργώ τον ήχο που έχω μαζί με την ARTCORE, τη δισκογραφική μου», λέει. «Κανένα άλλο label δεν κυκλοφορεί μουσική σαν τη δική μας. Την αποκαλώ με μεγάλη περηφάνια psy-techno». Η psy-techno δεν ήταν εύκολο στοίχημα. Οι σκηνές της techno και του psytrance είναι γνωστές για το gatekeeping τους και για την αυστηρή τήρηση των ορίων. Η Indira, όμως, δεν το έβαλε κάτω. «Για μένα, για να είναι καλή μια μουσική παραγωγή, πρέπει να βγαίνει από την καρδιά», εξηγεί. «Αν προσπαθείς απλώς να χωρέσεις σε ένα είδος, πώς μπορεί αυτό που κάνεις να είναι αληθινό; Η καλλιτεχνική ελευθερία είναι απαραίτητη». Η ARTCORE χτίστηκε συνειδητά πάνω σε αυτήν τη φιλοσοφία. Από την πρώτη στιγμή δήλωσε ότι δεν θα περιοριστεί σε ένα μόνο είδος. « Έχουμε κυκλοφορίες που ακουμπούν πολλά διαφορετικά στυλ κι αυτό το λατρεύω», λέει. «Όλα εξαρτώνται από τις/τους εκάστοτε καλλιτέχνες/-ιδες, αλλά σχεδόν όλοι έχουν ένα psy στοιχείο στον ήχο τους. Αυτήν τη στιγμή ανοίγουμε τον δρόμο με περισσότερα shows, κυκλοφορίες και νέο αίμα. Σε κάθε εμφάνισή μου έχουμε έναν στρατό από “νίντζα”, συνεχώς μεγαλώνουμε». Τα τελευταία χρόνια η καριέρα της εκτοξεύτηκε με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Το «Himalaya» EP (2021) και το «Lions of God» (2022) στην KNTXT της Charlotte de Witte δημιούργησαν φρενίτιδα. Η συνεργασία της με τη Nina Kraviz στο «White Horse» την έκανε ακόμα πιο αναγνωρίσιμη. Το όνομά της βρέθηκε σε line-ups που μέχρι πρότινος έμοιαζαν άπιαστο όνειρο: έπαιξε b2b με τον Armin Van Buuren στο ADE, έκανε remix στο «People are good» των Depeche Mode, έκλεισε, μαζί με τη Sara Landry, το Exit Festival, και μαζί με τη Landry και την Amelie Lens ισοπέδωσαν το stage τους στο Coachella με ένα b2b2b γεμάτο ενέργεια. Το αποκορύφωμα ήρθε όταν έγινε η πρώτη γυναίκα που έκλεισε το κεντρικό stage του Monegros Festival. Κι όμως, δεν δείχνει διάθεση να σταματήσει, ούτε να ξεκουραστεί. Το μάντρα που επαναλαμβάνει στον εαυτό της είναι ξεκάθαρο: «Για κάθε αποτυχία υπάρχουν δέκα νίκες, Indira, οπότε σταμάτα να κλαις και πήγαινε να δουλέψεις». Η αποτυχία δεν είναι για εκείνη εμπόδιο αλλά καύσιμο. Η στάση της απέναντι στην εμπορική πίεση είναι εξίσου αποφασιστική. «Κάνω αυτό που κάνω επειδή το αγαπώ», λέει. «Θέλω πάντα να φτιάχνω μουσική για μένα, χωρίς να υποκύπτω στις πιέσεις κανενός. Ο κόσμος ξέρει καλά τι να περιμένει και έρχεται στα shows μου για να ακούσει αυτόν τον ήχο. Δεν έχω σκοπό να αλλάξω». Αυτή η συνέπεια την έχει κάνει να ξεχωρίζει σε μια σκηνή που συχνά κατηγορείται για «ξεπουλήματα». Δεν την ενδιαφέρει η κριτική. «Οι haters θα υπάρχουν πάντα», σημειώνει. «Γιατί να μην πειραματιστείς, να διασκεδάσεις και να δεις τι θα γίνει; Αν δύο άνθρωποι έχουν κοινό όραμα και μπορούν να το πραγματοποιήσουν, αυτή είναι μια φυσική εξέλιξη». Η μουσική της δεν γνωρίζει σύνορα και το ίδιο ισχύει για την ίδια. Αν και η Ισπανία δεν έχει την αίγλη του Βερολίνου ή του Ντιτρόιτ, η Paganotto θεωρεί πως η δημιουργικότητα ξεπηδάει από παντού. «Σίγουρα, η Ισπανία είναι υποτιμημένη», παραδέχεται. «Αλλά δεν είναι μόνο η Ισπανία – τι γίνεται με τους παραγωγούς που υπογράφουμε από Ινδία, Ιαπωνία, Μεξικό; Υπάρχει ταλέντο σε κάθε γωνιά του κόσμου. Φυσικά, το Βερολίνο και το Ντιτρόιτ έχουν δεκαετίες παράδοσης, με clubs που έγιναν θεσμοί, και γι’ αυτό δικαίως έχουν αυτήν τη φήμη». Η ζωή της στον δρόμο δεν είναι εύκολη. Τα συνεχόμενα ταξίδια, η πίεση και το άγχος αφήνουν το αποτύπωμά τους. «Στην αρχή είναι όλα καινούργια και συναρπαστικά: ταξιδεύεις, βλέπεις φίλους στον δρόμο, είναι εύκολο να παρασυρθείς σε υπερβολικά πάρτι και να εξαντληθείς. Με τον καιρό, όμως, αυτό σε φθείρει». Σήμερα έχει μάθει να βάζει όρια. «Δίνω τεράστια σημασία στην υγεία μου. Φροντίζω να τρώω σωστά, να μην παραλείπω γεύματα και, όταν υπάρχει χρόνος, να γυμνάζομαι στα γυμναστήρια των ξενοδοχείων, αν και δεν είναι πάντα εύκολο! Όταν βρίσκομαι σπίτι, εκμεταλλεύομαι την κάθε στιγμή. Πηγαίνω για πεζοπορία, περνάω χρόνο στη φύση, βλέπω την οικογένειά μου, μαγειρεύω με φίλους. Η ισορροπία είναι το πιο σημαντικό πράγμα». Με αυτήν τη φιλοσοφία ισορροπίας και πάθους έχει καταφέρει να κρατάει τη μουσική της φρέσκια και αληθινή, κι αν κάτι τη χαρακτηρίζει, είναι η ενέργεια που κουβαλάει σε κάθε εμφάνιση, η σπίθα που μετατρέπει το dancefloor σε τελετουργία. Μιλάει για την Ελλάδα με τρυφερότητα. «Η Ελλάδα είναι μια πανέμορφη χώρα, είστε τυχεροί που ζείτε μέσα σε τόση κουλτούρα και ιστορία. Γι’ αυτό χαίρομαι πάντα όταν επιστρέφω για να παίξω – το κοινό στην Ελλάδα πάντα μου δίνει τόση ενέργεια και αγάπη. Τι άλλο να ζητήσω; Εκτός από… πιτόγυρα!». Η Indira Paganotto δεν είναι απλώς άλλη μια DJ ή παραγωγός. Είναι μια καλλιτέχνιδα που χτίζει τον δικό της κόσμο, έναν κόσμο χωρίς ταμπέλες και περιορισμούς, γεμάτο ρυθμό, ένταση και φαντασία. Έναν κόσμο στον οποίο οι «νίντζα» της μεγαλώνουν συνεχώς, αποδεικνύοντας ότι η μουσική που βγαίνει από την καρδιά βρίσκει πάντα τον δρόμο της.

«Θέλω πάντα να φτιάχνω μουσική για μένα, χωρίς να υποκύπτω στις πιέσεις κανενός. Ο κόσμος ξέρει καλά τι να περιμένει και έρχεται στα shows μου για να ακούσει αυτόν τον ήχο. Δεν έχω σκοπό να αλλάξω».

Η Indira Paganotto θα εμφανιστεί στο Techniques στις 04/10. Ολυμπιακό Γήπεδο Φαλήρου Tae Κwon Do, λεωφ. Ποσειδώνος 860

LiFO 02.10.25

17

Αλβανοί της Αιγύπτου, εξού και το σπάνιο επώνυμο – «ζιρτζιλής» ήταν ο σκλάβος, υπάρχει και ένα ομώνυμο τζαμί στις Σέρρες. Από τη μαμά συνδεόμαστε με μια πολύ σημαντική γραμμή μπεκτασήδων. Ο πέμπτος ανώτατος εκπρόσωπος του κλήρου ήταν συγγενής μου. Και από τις δύο οικογένειες προέρχομαι από πολύ σημαντικά παρακλάδια των σούφι, των δερβίσηδων, που σαράντα χρόνια αθεΐας τούς είχαν τοποθετήσει σε μια πολύ συγκεκριμένη διάσταση. Ήρθαμε στην Αθήνα και στον Νέο Κόσμο έναν χρόνο και κάτι μετά τη γέννησή μου. Ο μπαμπάς μου, Σπετίμ Ζιντζιρία, περπάτησε τα σύνορα, ενώ εγώ και η μητέρα μου, Φαμπάρδα Ελέζι, ήρθαμε αεροπορικώς. Έχω και μια αδελφή επτά χρόνια μεγαλύτερη, στην οποία χρωστάω τα πάντα. Βαφτίστηκα το 1992 Χρήστος και η αδελφή μου Μαρία. Η τελετή έγινε σε μια φοβερή εκκλησία στον Άγιο Γεώργιο Κυνοσάργους. Η νονά μου, Χριστίνα Βουδούρη, είναι μια φοβερή περσόνα, υπήρξε μία από τις τρεις φοροτεχνικούς της Ολυμπιακής. Καθάριζε το σπίτι της η μάνα μου και μια φορά που με είχε πάρει μαζί της, με είδε η μητέρα της και είπε ότι έπρεπε να με βαφτίσει και να μου δώσει το όνομά της, όπως και έγινε. Οπότε από τη μία πλευρά είχα τους γονείς μου, μετανάστες που δούλευαν σκληρά, και από την άλλη μια νονά που τα είχε καταφέρει περίφημα, ήταν ευκατάστατη και στυλοβάτρια της εκπαίδευσής μου.

q Δεν θα πω ότι οι γονείς μου ασκούσαν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα, αλλά υπήρχε στο σπίτι μια πνευματικότητα που δεν ανταποκρινόταν απαραίτητα στο ισλάμ ή στον χριστιανισμό. Ο πατέρας μου είχε σπουδάσει αρχιτεκτονική και συγκεκριμένα πολεοδομία. Παράλληλα, είχε ένα μεγάλο φετίχ με τη δημοσιογραφία. Με το που έφτασε εδώ, ο πρώτος του μισθός πήγε σε μια κάμερα Hi8. Ξεκίνησε ακτιβιστική δράση και δημιούργησε ένα αδιανόητο αρχείο για κάθε κοινότητα που βίωνε τα πάνδεινα. Εξέδωσε τις δικές του εφημερίδες, όλες αλβανόφωνες, για τα δικαιώματα των Αλβανών μεταναστών. Από τα λεφτά που έβγαζε από τη δουλειά του, κατασκευές, ελαιοχρωματισμούς, ένα κομμάτι πήγαινε στην οικογένεια και ένα στον ακτιβισμό. Ήταν μια περίοδος που τους γονείς μου δεν τους θυμάμαι, μεγάλωνα με τη γιαγιά μου και τη νονά μου. Δούλευαν τόσο πολύ που ερχόντουσαν αργά το βράδυ. Με ό,τι οικονομίες είχαν μαζέψει, αγόρασαν ένα σπίτι στον Άγιο Παντελεήμονα. Ήταν μια περίοδος που αν δούλευες διπλές και τριπλές δουλειές έβγαιναν χρήματα. Εκείνο το σπίτι θεωρώ πατρικό μου και εκεί άλλαξαν τα πάντα.

q Μεγάλωσα χωρίς να καταλαβαίνω τι σημαίνει να είσαι ξένος. Μπέρδευα τις γλώσσες και κανείς δεν με διόρθωνε. Θυμάμαι στην Γ’ Δημοτικού, που ήρθε ένα μεγάλο ρεύμα μεταναστών, τη δασκάλα μας να μας παρουσιάζει δυο παιδάκια, τον Έλβις και τον Σοκόλ, και να μας λέει να κάνουμε υπομονή μέχρι να μάθουν τη γλώσσα. Κάθισαν μπροστά μου και ήμουν ο μόνος που καταλάβαινα τη γλώσσα τους. Μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν είχα συναίσθηση τι σημαίνει να είσαι κάτι άλλο. Με έλεγαν Χρήστο και μιλούσα πολύ καλά ελληνικά. Γενικότερα υπήρχε μια έντονη αλβανοφοβία, αλλά οι γονείς μου δεν της επέτρεψαν να επηρεάσει την οικογένεια. Ωστόσο, η αδελφή μου, όταν πήγε γυμνάσιο και λύκειο, τη βίωσε περισσότερο. Ήταν τα πρώτα δύσκολα, ξενοφοβικά χρόνια. Μέχρι να γίνει η πρώτη μονιμοποίηση, δεν επισκεπτόμασταν καθόλου συχνά την Αλβανία. Η μητέρα μου έκλαψε στον τάφο του πατέρα της με καθυστέρηση τριών χρόνων. Αν έβγαινε από τη χώρα, δεν θα μπορούσε να επιστρέψει στον γιο της. Από τη μία είχα τον ήχο της φωνής των συγγενών από το τηλέφωνο, κι από την άλλη την εικόνα της μητέρας μου να μην μπορεί να παρευρεθεί στην κηδεία του πατέρα της επειδή δεν είχε χαρτιά. Στα Τίρανα ταξίδεψα πρώτη φορά το 2006. Ελληνική υπηκοότητα πήρα αρκετά αργά. Οι γονείς μου, μετά από 35 χρόνια, εξακολουθούν να ζουν στην Ελλάδα με άδεια παραμονής.

Σκηνοθέτης. Γεννήθηκε στα Τίρανα, ζει στην Κυψέλη.

ΝΕΡΙΤΆΝ ΖΙΝΤΖΙΡΊΑ

q Γεννήθηκα τον Απρίλη του 1989 στα Τίρανα της Αλβανίας. Από την πλευρά του μπαμπά είμαστε Αρναούτηδες,

q Το πατρικό μου είναι απέναντι από ένα από τα πιο σημαντικά τοπόσημα της πόλης, για εμένα το πιο σημαντικό, το σινεμά Τριανόν. Όταν ενηλικιώθηκε η αδελφή μου, άρχισε να ψάχνει για δουλειά στα γύρω μαγαζιά. Είχαμε συνάψει φιλικές σχέσεις με τους ιδιοκτήτες ενός ψιλικατζίδικου που δεν υπάρχει πια, δίπλα στο Τριανόν. Ακριβώς τη στιγμή που τους έλεγε να την έχουν υπόψη αν ακούσουν κάτι, μπήκε στο μαγαζί ο Λεωνίδας, ιδιοκτήτης του σινεμά – κι έπιασε δουλειά αμέσως εκεί. Όταν έχεις αδελφή που δουλεύει σε κινηματογραφική αίθουσα, θα μπαινοβγαίνεις. Γενικότερα, ακολουθούσα την αδελφή μου ως πρότυπο. Το Νεριτάν ήταν ένα όνομα που εκείνη επέβαλε στους γονείς μου, εκτός του ότι έβαλε τα λεφτά για την πρώτη μου ταινία. Έτσι και το όνομα με το οποίο υπέγραψα την πρώτη μου ταινία ήταν το Νεριτάν, απογοητεύοντας τη νονά μου∙ ωστόσο ήταν και μια πολιτική θέση. Το 2008 δεν υπήρχαν Αλβανοί δημιουργοί από τη δική μου γενιά που να συστήνονται με το μη βαφτιστικό τους όνομα. Υπήρχαν, βέβαια, από τις προηγούμενες γενιές ο Γκαζμέντ Καπλάνι, ο Καραφίλ Σένα, ο Μπουγιάρ Αλιμάνι, που ήταν και μέντοράς μου. Θέλω να πω ότι δεν υπήρχαν αρκετές φωνές για να σπάσουν την αλβανοφοβία που υπήρχε.

ΟΙAΘΗΝΑΊΟΙ

q Το Τριανόν και ο Λεωνίδας ήταν ο μεγαλύτερος σταθμός για μένα, η αφετηρία μάλλον των πάντων. Γιατί πέρα από

18

LiFO

αιθουσάρχης, προβολατζής, και άνθρωπος-ορχήστρα, ήταν ένας βιοπαλαιστής που πίστευε πολύ στη μεγάλη εικόνα. Στην αρχή δεν μου έδινε δουλειά γιατί με θεωρούσε τεμπέλη και ανέμελο. Εγώ από τις δουλειές του μπαμπά είχα τρομερή εξοικείωση με τους υπολογιστές, με τους οποίους τύπωνε εφημερίδες. Ξεκίνησα ως γραφίστας και τον έπεισα να με βάλει να του κάνω τις αφίσες των ταινιών που αγόραζε και έπαιζε. Αυτό με έφερε σε επαφή με πολλούς αιθουσάρχες και διανομείς κι έτσι από την αφίσα άρχισα να γνωρίζω πολύ κόσμο. Μπαινοβγαίνανε πολλές φιγούρες στο Τριανόν –θυμάμαι, το πρώτο μου αυτόγραφο ήταν από τον Άρη Σερβετάλη– κι εγώ ήθελα να απαρνηθώ τη σταδιοδρομία του «πρωταθλητή» που ήμουν ως τότε. Από μικρός μου είχε με κάποιον τρόπο περαστεί πως στο σχολείο δεν μου επιτρεπόταν να κάνω λάθη, να βγω εκτός εαυτού. Το μόνο που μπορούσα να κάνω ήταν να είμαι πρωταθλητής. Ακούγεται γραφικό, αλλά έπρεπε να είμαι απουσιολόγος ή να αριστεύω. Οι φιλόλογοι με λάτρευαν και τους/τις λάτρευα κι εγώ. Ήμουν στη θεατρική ομάδα του σχολείου, μελετούσαμε κλασικά έργα και κάθε Μάιο παίζαμε 20 παραστάσεις. Γύρω στα 17 άρχισα να κουράζομαι και να λέω ψέματα στους καθηγητές μου, γιατί οι βαθμοί μου πήραν την κατιούσα. Είχα πάρει χαμπάρι ότι για να με αφήσουν ήσυχο οι γονείς μου, έπρεπε να ξεκινήσω κάτι. Δεν ήθελα να γίνω κινηματογραφιστής, ήθελα να γίνω μουσικός αλλά δεν είχα μουσικό αυτί. Προπλήρωσα μαθήματα ενός χρόνου σε ωδείο και όταν στο πρώτο μάθημα μού είπαν ότι δεν άκουγα τις νότες που έπαιζαν, από την ντροπή μου δεν ξαναπάτησα.

q Οι γονείς μου ούτε να ακούσουν ότι ο γιος τους θα γίνει αρτίστας και δεν θα ακολουθήσει ακαδημαϊκή καριέρα. Ήθελα να τους δείξω ότι μπορούσα να ηγηθώ ενός εγχειρήματος με μεγάλη σοβαρότητα. Ως εναλλακτικός έφηβος εκείνο τον καιρό, αντέγραφα και χρησιμοποιούσα αυτά που άκουγα από την εκλεκτική κλίκα του Τριανόν – μια ομάδα ηλικιωμένων που έβλεπαν μόνο Παζολίνι και νεορεαλισμό. Πήγαινα στα αφιερώματα, αλλά και λόγω της γραφιστικής ήμουν εκτεθειμένος σε έναν κόσμο ιδιαίτερο. Ενεργός θεατής έγινα αργότερα, όταν πήρα την απόφαση να κάνω μια ταινία για να αποδείξω στους γονείς μου ότι μπορώ να κάνω κάτι. Έτσι ήρθα σε επαφή με ανθρώπους που θέλησαν να με βοηθήσουν. Ο Μπουγιάρ ήταν ο πρώτος που με πίστεψε, με πήρε και βοηθό του στην πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους. Τα κείμενα του Γάλλου κριτικού Ανρί Ανζέλ, του Λανγκλουά, πολύ βαριά θεωρητική κληρονομιά, με οδήγησαν στο να κάνω τις πρώτες μου ταινίες κυριολεκτικά με χώμα και νερό.

q Ο μπαμπάς δεν πήρε ποτέ θέση γι’ αυτό που ήθελα να κάνω. Με πήγε για έναν καφέ και μου είπε «θέλω απλά να ξέρεις ότι θα πεινάσεις, αλλά θα πεινάσεις με έναν πολύ δημιουργικό τρόπο. Αν είναι όντως δική σου απόφαση, να το πας μέχρι τέρμα». Χάρη στη Hi8 κάμερά του έχουμε εικόνα της οικογένειας από πολύ παλιά. Ήταν ο μόνος τρόπος να επικοινωνούμε με τους συγγενείς μας. Μόνταρε κασέτες με στιγμιότυπα από τις γιορτές μας και τις έστελνε στην Αλ-

απο τον χρήστο παρίδη φωτογραφιeσ: παρισ ταβιτιαν

02.10.25

διαδρομεσ Κάνω καθημερινά με τα πόδια είκοσι χιλιόμετρα περίπου. Επειδή υποφέρω από κρίσεις πανικού, σωματοποιώ τις σκέψεις μου. Όταν έχω ένα καινούργιο σενάριο, το χτίζω στο μυαλό μου κάνοντας τα χιλιόμετρα αυτά, που είναι πολύ συγκεκριμένες διαδρομές, και όταν γυρίζω σπίτι το εκτελώ αυτομάτως. Αυτό μου έχει δώσει την ευκαιρία να δω την πόλη πολύ καλά.

LiFO 02.10.25

19

q Για μια εξαετία, μεταξύ 2007 και 2012, έβλεπα μόνο κινηματογράφο. Τότε η περιοχή του Άγιου Παντελεήμονα είχε φορτιστεί πολύ αρνητικά και στο κέντρο της υπήρχε ένα τοπόσημο που έκανε αφιερώματα στο Ουζμπεκιστάν. Ήταν πολύ σημαντικό όχι μόνο για τον κοινωνικό ιστό της γειτονιάς αλλά και της πόλης γενικότερα. Έτσι εξοικειώθηκα και εγώ, όπως όλοι οι γείτονες, με τον εναλλακτικό κινηματογράφο. Λάτρευα τα αρχαία κείμενα και την ιστορία και η Χριστίνα μού έφερνε βιβλία μυθολογίας, τα οποία με ταξίδευαν, ενώ ταυτόχρονα ταύτιζα τους ήρωες με τον μπαμπά μου. Δεν θυμάμαι πότε ακριβώς, αλλά κάπου εκεί κοντά συνδέθηκα με το Ιράν. Θυμάμαι από νωρίς να λέω ότι η πιο σημαντική ταινία από καταβολής του κόσμου δεν θα μπορούσε να είναι άλλη από το Close Up του Κιαροστάμι, μια ταινία που θέτει πολλά ζητήματα, απατεωνιάς, καλλιτεχνικής ευαισθησίας, ενσυναίσθησης, αγάπης∙ ήταν η αναπαράσταση μέσα στην αναπαράσταση, δηλαδή όσα είναι ή θέλει να κάνει ένας κινηματογραφιστής. Εκείνη όμως που με συντάραξε και με ταρακούνησε ώστε να ξεκινήσω είναι η Αγελάδα του Μερτζουί. Είναι η ταινία που έθεσε τα σύνορα για τις ιστορίες μου.

q Εγκατέλειψα την Αθήνα το 2013 γιατί ένιωσα ότι ήθελαν να εργαλειοποιήσουν την αλβανικότητά μου. Με έπαιρναν από εφημερίδες μέχρι πολιτικά κόμματα. Η νιότη είναι πολύ σπουδαίο πράγμα για να την εργαλειοποιήσει ο κάθε τυχαίος φορέας και εγώ την ήθελα ανόθευτη. Από την Ιταλία πήγα στη Ρουμανία, όπου έζησα τρία χρόνια και έκανα το A country of two, που το αφιέρωσα στους γονείς μου. Στην Ελλάδα παίχτηκε για έξι μήνες στο Μουσείο Μπενάκη. Ήταν τα τελευταία χρόνια που ο ρουμανικός κινηματογράφος ζούσε το μεγάλο του festival hit, άρα ήρθε αυτόματα μια γείωση που την είχα ανάγκη. Στο Βουκουρέστι με κράτησαν οι έρωτες, οι οποίοι με επαναπροσδιόρισαν. Γενικότερα η ζωή μου έχει επαναπροσδιοριστεί από τις συντρόφους μου. Οι άνθρωποι που είχα την τύχη να είμαι μαζί τους ήταν τα σωσίβιά μου και εκείνοι που με βοήθησαν όχι μόνο να προχωρήσω αλλά και να μείνω πιστός σε αυτό που ήθελα.

q Παρέμεινα πολύ σκληροπυρηνικός σινεφίλ – αρνιόμουν να κάνω από διαφημιστικά μέχρι μεγάλου μήκους. Τα «όχι» μου με διαμόρφωσαν. Πριν από πέντε χρόνια ξεκίνησε το κεφάλαιο του Αγίου Όρους, δηλαδή όλα όσα με οδήγησαν στο Φῶς ἐκ φωτός. Παρόλο που πήρε το βραβείο Ντοκιμαντέρ στη Δράμα, θα το χαρακτήριζα κινηματογραφικό δοκίμιο, μια σπουδή

ΟΙ ΑΘΗΝΑΙΟΙ Νεριτάν Ζιντζιρία

βανία. Οπότε, το μέσο ήταν πάντα εκεί για να μοιραστούμε το πώς περνάμε, το τι νιώθουμε. Παρ’ όλα αυτά, ήταν παράλογο ένας έφηβος να θέλει να γυρίσει μια ταινία με φιλμ χωρίς να ξέρει πολλά τεχνικά. Τα έμαθα στο γύρισμα. Η πρώτη μου ταινία λεγόταν Την καλύτερη νύφη και πήρε το βραβείο του καλύτερου πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη στη Δράμα. Πέρασα δύσκολα στην πρώτη μου ταινία. Η παρθενική μου εμφάνιση έγινε «με αίμα». Αλλά ήταν η ταινία στην οποία δοκιμάστηκα πάνω στο αν μπορούσα να κάνω, και να μάθω, σινεμά. Είχε πολλές ατέλειες.

επάνω στη μνήμη. Είχα πάρει μια ανάθεση από τον αρχιτέκτονα Στέλιο Κόη – μου ζήτησε να του προτείνω κάτι για το γραφείο του. Όταν έμαθα ότι γεννήθηκε στην Ουρανούπολη και μπαινόβγαινε στο Όρος από μικρός κι ότι η τυπολογία της μοναστηριακής αρχιτεκτονικής τον είχε επηρεάσει, του είπα «θέλω να μπω μέσα». Αυτή ήταν η αφετηρία, πολύ αργότερα έμεινα για τις ανάγκες της ταινίας μου. Θεωρώ ότι η ταινία μου δεν άπτεται τόσο μιας θρησκείας αλλά ότι υπάρχει από την πλευρά μου μια πνευματικότητα και ένας σεβασμός απέναντι στο τι μας κάνει να νιώθουμε άνθρωποι. Μια εικόνα που μπροστά της έχουν δεηθεί χιλιάδες και την έχουν φιλήσει αυτόματα αποκτά πνευματικό εύρος. Τα συνδέω όλα με ένα αφήγημα, έχω ανάγκη μια ιστορία να με συγκινεί άπλετα. Ήταν μια πνευματική κι όχι μια χριστιανική ταινία. Δεν μπορείς να κάνεις σινεμά και να μην πιστεύεις κάπου, δεν τη βγάζεις καθαρή.

q Ζούμε σε μια χώρα που έχει φετίχ να βαφτίζει τους νέους «φαινόμενα». Αν ένας φορέας σε εργαλειοποιήσει, την έβαψες. Οπότε ήξερα ότι έπρεπε να έχω πολύ αυστηρά όρια για να κάνω τη δουλειά μου και να βρω ένα βάθος. Αυτά τα «αυστηρά» όρια τώρα τα μαλακώνω. Όσον αφορά την αλβανικότητά μου, πέρα από το ότι η νονά μου μού χάρισε τα πρώτα μυθολογικά, θανατοκεντρικά βιβλία, το σύμπαν μου ξεκίνησε να είναι θανατοκεντρικό γιατί νομίζω ότι η ίδια η ταυτότητά μου συνδέεται με την ήττα, επειδή έχω τα συστατικά του εκδιωγμένου βαθιά εντός μου. Η απώλεια είναι η αρχή κάθε ταινίας μου. Ξεκινάνε όλες με έναν θάνατο.

q Δεν ξέρω αν οι ταινίες μου έχουν βάθος ή αν γίνονται από μια δική μου διάθεση να ανακαλύψω αν έχω βάθος. Υπάρχει ένα μεγάλο πάθος με τον φορμαλισμό και το στυλ. Μπορεί να είναι η δυτικότροπη λογική. Στην ιταλική μου ταινία υπάρχει αντιγραφή μιας σκηνής από τον Όμηρο του Γιάνναρη αυτούσιας. Έλεγα μικρότερος ότι πρέπει να ξεπεράσω τον Γιάνναρη, ότι θα βλέπει τις ταινίες μου και θα ζηλεύει αλλά –και να μπορούσα– δεν θέλω να ξεπεράσω ούτε αυτόν, ούτε τον Δαμιανό, ούτε τον Παπατάκη, κανέναν από τους πολυαγαπημένους μου. Τους θέλω ως στόχο και ως συνομιλητές. Οι ταινίες μου δεν αρέσουν στον πατέρα μου, αλλά χαίρεται με την επιτυχία τους, όπως και η μητέρα μου, γιατί οι φίλες της με βρίσκουν στο Google. Βλέπουν και πόσο δύσκολο είναι το σινεμά, ένας πρωταθλητισμός διεθνής. Το νιώθω ως τιμή τώρα που εκείνοι μεγαλώνουν και χρειάζονται κάποιον να τους προσέχει να είμαι εγώ εδώ γι’ αυτούς. Η νονά μου επίσης χαίρεται, αλλά έχουμε σοβαρές πολιτικές διενέξεις. Κι ενώ έχω πάρει το πείσμα της και την καταστροφική της αυτοπεποίθηση, δεν μπορώ να τη νικήσω σε τίποτα. Δεν είναι μόνο οι πολιτικές διενέξεις, είναι και οι καλλιτεχνικές, καθώς της αρέσει μόνο ο Βισκόντι και ο υπόλοιπος νεορεαλισμός. Μου έκανε τη χάρη να δει μαζί μου Τσεϊλάν. Η αδελφή μου ζει πια στην Αμερική.

q Το Noi, το οποίο είχε ήδη τελειώσει πριν βγει το αγιορείτικο, το είδα στον ύπνο μου. Είδα τη φωτογράφο

Ζούμε σε μια χώρα που έχει φετίχ να βαφτίζει τους νέους «φαινόμενα». Αν ένας φορέας σε εργαλειοποιήσει, την έβαψες. Οπότε ήξερα ότι έπρεπε να έχω πολύ αυστηρά όρια για να κάνω τη δουλειά μου και να βρω ένα βάθος.

μου, τη Χριστίνα Μουμούρη, να με παίρνει στο τηλέφωνο και να μου λέει «Νεριτανίνο, σταματάω το σινεμά, δεν την παλεύω άλλο». Κι εγώ, στον ύπνο μου, της διηγούμαι μια ιστορία που έχουμε συμφωνήσει να την κάνουμε. «Ποια ταινία;» μου λέει και της μιλάω για το παιδί και το άλογο που σκοτώνει τον αδελφό του και θέλει να πάρει εκδίκηση. Με το που ξύπνησα, πήρα τηλέφωνο την Efijeni στα Τίρανα και της είπα την ιστορία. Η αντίδρασή της ήταν «είναι καλή ιστορία, κράτησέ τη γιατί μπορεί να σου χρησιμεύσει». Δεν ήθελα να την κάνω, ήταν δύσκολη ταινία, είχε βαριά συστατικά. Πέφτει το σενάριο στα χέρια της παραγωγού Κυριακής Βήρου, που κατάγεται από το Μέτσοβο, και μου λέει «όχι μόνο θέλω να το κάνουμε, αλλά ξέρω πού βρίσκονται 200 άλογα».

q Είμαι κυκλοθυμικός, κάνω σκέψεις αντιφατικές μεταξύ τους. Η Αθήνα, ως ένας άναρχος αστικός ιστός, με έχει επηρεάσει

ΙNFO

Το Noi τιμήθηκε στο 48ο Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους της Δράμας με τον Χρυσό Διόνυσο. Προβάλλεται στις 10 Οκτωβρίου στον κινηματογράφο Τριανόν, στις 20:30, εκτός συναγωνισμού, ως ταινία λήξης του διαγωνιστικού τμήματος ελληνικών ταινιών μικρού μήκους των Νυχτών Πρεμιέρας.

20

LiFO

βαθύτατα. Γοητεύομαι πάντα από τον θόλο του Παντοκράτορα σε ναούς. Το πώς ένας μικρός άνθρωπος μπορεί να αναμετρηθεί με τον Παντοκράτορα και να τον ζωγραφίσει το βρίσκω ασύλληπτο. Όποτε θέλω να αποδεσμεύσω τον εαυτό μου ηχητικά, καθώς το ηχοτοπίο της πόλης είναι τρομερά βεβαρυμένο, βρίσκω καταφύγιο στους ιερούς ναούς. Οι αγιογραφίες του Κόντογλου είναι βαθιά κινηματογραφικές. Έχει πει ο Χοδορόφσκι κάτι που με είχε συγκινήσει: «Κάνω σινεμά χωρίς να κάνω σινεμά». Σε πολλές εργασίες υπάρχουν αμιγώς κινηματογραφικές λειτουργίες. Άλλα πράγματα που με ξεκουράζουν είναι το πράσινο, τα πάρκα, ο Λυκαβηττός, όπου έμενα παλιά, οι ανηφόρες. Οτιδήποτε μού φαίνεται δύσκολο και μου παίρνει χρόνο είναι στα συν. Στα πλην είναι το ηχοτοπίο και το νυχτερινό φως. Θεωρώ ότι η σχέση μας με την Ιστορία, ακόμα και αν δεν ανταποκρίνεται 100% σε αυτό που όντως είναι, βοήθησε στο να φετιχοποιήσουμε τον βανδαλισμό, εξού και οι κακογραμμένοι τοίχοι – υπάρχουν βέβαια και καλογραμμένοι τοίχοι. Σαν να θέλουμε να αφήσουμε το δικό μας σημείο στίξης απέναντι στην Ακρόπολη.

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

02.10.25

LiFO 02.10.25

21

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

«ΠΡΩΤΟΛΕΙΑ»: ΑΠΟ ΠΟΥ ΞΕΚΙΝΑ, ΠΩΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΝΕΤΑΙ ΚΑΙ ΠΟΤΕ ΩΡΙΜΑΖΕΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΕΝΟΣ ΖΩΓΡΑΦΟΥ. Η ΝΕΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΜΠΕΝΑΚΗ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΕΙ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΕΝΤΕΚΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΔΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΟ ΠΑΡΙΔΗ

22

LiFO

02.10.25

ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ 2 ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΣ-ΓΚΙΚΑΣ 3 ΤΣΑΡΟΥΧΗΣ 4 ΜΟΡΑΛΗΣ 5 Α. ΤΑΣΣΟΣ 6 ΚΑΤΡΑΚΗ 7 ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΣ 8 ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ 9 ΜΥΤΑΡΑΣ 10 ΓΑΪΤΗΣ 11 ΡΩΜΑΝΟΥ 1

Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας Αθηναϊκό μπαλκόνι 1947 Ιδιωτική συλλογή

LiFO 02.10.25

23

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Γ

εννημένοι οι περισσότεροι στις αρχές του 20ού αιώνα –όχι όλοι, καθώς η Χρύσα Ρωμανού και ο Δημήτρης Μυταράς γεννήθηκαν τη δεκαετία του 1930–, οι έντεκα εμβληματικοί ζωγράφοι των οποίων έργα απαρτίζουν την έκθεση «Πρωτόλεια: Από την πρώιμη γραφή στην ωριμότητα» του Μουσείου Μπενάκη, στην Πειραιώς 138, εκπροσωπούν τη δυναμική, αν όχι το σύνολο, της ελληνικής τέχνης όπως αυτή διαμορφώθηκε τα τελευταία εκατό χρόνια, παράλληλα με τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα και τις εξελίξεις της τέχνης διεθνώς. Αλλά γιατί η επιλογή μιας έκθεσης με πρωτόλεια; Όπως επισημαίνουν στο κοινό επιμελητικό τους κείμενο οι Χάρις Κανελλοπούλου, Ειρήνη Οράτη και Κωνσταντίνος Παπαχρίστου, με τον όρο «πρωτόλεια», ουσιαστικό που προέρχεται από τα αρχαία ελληνικά και σημαίνει «πρώτη λεία» και «πρώτη σοδειά που αφιερωνόταν στους θεούς», δηλώνεται το ξεκίνημα μιας γόνιμης πορείας, δηλαδή το πρώιμο έργο ενός δημιουργού, το οποίο, αν και άγουρο, υπόσχεται μια ώριμη εξέλιξη. Αν και, όπως υπογραμμίζουν, «τα “πρωτόλεια” δεν συνδέονται αποκλειστικά με τα νεανικά ή τα σπουδαστικά έργα κάθε δημιουργού. Είναι μια διαδικασία περισσότερο “πειραματική”, η οποία μπορεί να εξελίσσεται στην πορεία του καλλιτεχνικού έργου».

Οι επιμελητές συνεργάστηκαν με δώδεκα ιστορικούς τέχνης, που ο καθένας και η καθεμία προσέγγισαν και μελέτησαν κάθε διαφορετική περίπτωση καλλιτέχνη/-ιδας με σύγχρονη οπτική, γράφοντας εξαιρετικά κείμενα που συμπεριλαμβάνονται στον κατάλογο της έκθεσης, η οποία αναπτύσσεται με διαφορετικό τρόπο για κάθε καλλιτέχνη/-ιδα, βασισμένη σε διαφορετική κάθε φορά θεώρηση.

Στην περίπτωση λοιπόν των έντεκα καλλιτεχνών της έκθεσης που συνδιοργανώνουν το Μουσείο Μπενάκη, η Τράπεζα της Ελλάδος και το Ίδρυμα Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου, η εικαστική ταυτότητα των περισσότερων από τους οποίους είναι ιδιαίτερα γνωστή στο ευρύτερο κοινό, γίνεται απόπειρα να «ανιχνευθούν» τα πρώτα τεκμήρια τα οποία οδήγησαν σε μια αναγνωρίσιμη, αν και όχι αδιαμφισβήτητη, εικαστική ταυτότητα. Θα λέγαμε ότι μέσα από το έργο τους αντανακλάται μια ολόκληρη εποχή, η Ελλάδα των εικαστικών καλλιτεχνών από τη δεκαετία του 1920 έως και τις αρχές του 21ου αιώνα, αν και, όπως διευκρινίζουν οι τρεις επιμελητές, «δεν λειτουργούν ως μαρτυρία του τόπου, ο καθένας έχει διαφορετικές οπτικές και διαδρομή». Οπωσδήποτε όμως πρόκειται για πρόσωπα που ήδη από τη νιότη τους υπήρξαν ενεργά σε κάθε βαθμίδα της κοινωνικής, πολιτιστικής και σε κάποιες περιπτώσεις της πολιτικής ζωής του τόπου. Συμπληρώνοντας το σχόλιό τους, μου διευκρίνισαν: «Οι καλλιτέχνες της έκθεσης ανήκουν σε τρεις “γενιές”. Υπάρχει η παλαιότερη –των Βασιλείου, Χατζηκυριάκου-Γκίκα, Τσαρούχη, Μόραλη, Α. Τάσσου, Κατράκη–, μια ενδιάμεση στην οποία ανήκουν ο Κοντόπουλος και ο Σπυρόπουλος, και μια νεότερη, των Μυταρά, Γαΐτη και Ρωμανού. Όλοι οι καλλιτέχνες αυτοί –άλλοι λιγότερο, άλλοι περισσότερο– είχαν κοινωνική συνείδηση, κάτι που διακρίνεται στα έργα τους ως μαρτυρία, υπόθεση ή ακόμα και στάση». Είχαν όλοι τους τεράστια συμβολή στην εξέλιξη της τέχνης στην Ελλάδα, καθώς μέσα στα χρόνια σχεδόν όλοι επιδίωξαν και πέτυχαν το πέρασμα από την πιο ακαδημαϊκή και ρεαλιστική τέχνη στην πιο αφαιρετική και στη μη αναπαραστατική, ή επέβαλαν άκρως τολμηρές θεματικές. Το πρώτο ερώτημα που θέσαμε στην ομάδα των επιμελητών ήταν γιατί οι συγκεκριμένοι καλλιτέχνες και όχι κάποιοι άλλοι. Η απάντηση: «Λαμβάνοντας υπόψη και τον καθορισμένο εκθεσιακό χώρο, επιλέξαμε έντεκα προσωπικότητες της ελληνικής τέχνης με έργο τετελεσμένο, που να διατρέχει σχεδόν ολόκληρο τον 20ό αιώνα, και ισχυρό ως προς την υπογραφή του στην ώριμη φάση του. Ακολουθήσαμε μια διαδρομή η οποία εκκινεί από τον Σπύρο Βασιλείου (1902 ή 1903-1985) και καταλήγει στη Χρύσα Ρωμανού (1931-2006). Οι έντεκα καλλιτέχνες της έκθεσης ασχολήθηκαν κυρίως με το δισδιάστατο έργο, ζωγραφικό ή/και χαρακτικό, ενώ αποτελούν διακριτές περιπτώσεις από το φάσμα του ελληΝίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας νικού μοντερνισμού, της αφαίρεσης και της πρωτοπορίας, Μπαλκόνι ΙΙ. Σκηνή δρόμου, 1955 όπως διατυπώθηκε στην ελληνική τέχνη μεταπολεμικά. Η Ιδιωτική συλλογή εμβληματική παρουσία αυτών των καλλιτεχνών στην ιστορία της νεοελληνικής τέχνης και το καθ’ όλα αναγνωρίσιμο και καταξιωμένο έργο τους λειτούργησαν ως πρόσφορη αφορμή για να τοποθετήσουμε τη διερώτησή μας: σε μια πορεία πλούσια, γεμάτη ανατροπές αλλά και επαναλήψεις, ποιες ήταν οι πρωτόλειες αναζητήσεις τους, στις οποίες επέτρεψαν ακολούθως να εισχωρήσουν στις ώριμες αποφάσεις τους, επανεμφανιζόμενες ακόμα και διαφορετικά αλλά σίγουρα συνειδητά;». Οπότε, η συγκέντρωση πρωτόλειων έργων και η αντιπαράθεση με έργα της ωριμότητάς τους, λίγο πριν από την κορύφωση του έργου τους, έρχεται να μας αποκαλύψει την πορεία αυτών των τόσο σημαντικών καλλιτεχνών, που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο συνέβαλαν στην αισθητική αναβάθμιση της χώρας. Δεν είναι ότι απαραίτητα το ελληνικό κοινό είχε πάντα στενή επαφή με την εικαστική σκηνή, αλλά σταδιακά και με διαφόρους τρόπους το ζωγραφικό τους έργο «εισέβαλε» στην καθημερινότητα, ενώ φυσικά δεν έπαψαν να αποτελούν αναφορά και ενίοτε επιρροή για νεότερους εικαστικούς καλλιτέχνες. Έργα τους κοσμούν εικονογραφήσεις σχολικών εγχειριδίων, κάποια τοποθετήθηκαν σε δημόσιους χώρους, άλλοτε αναπαρήχθησαν σε αφίσες προβάλλοντας μηνύματα αγωνιστικών κινητοποιήσεων και όχι μόνο∙ τέλος, σε πιο πρόσφατες δεκαετίες, εμφανίστηκαν στη διαφήμιση και στον Τύπο, αναβαθμίζοντας την αισθητική των δύο μέσων. Ενίοτε εντάχθηκαν στο θέατρο, στον κινηματογράφο αλλά και στην τηλεόραση, και αποτυπώθηκαν σε χρηστικά αντικείμενα. Αγαπήθηκαν από το μεγάλο κοινό, εξέφρασαν τον ελληνικό ψυχισμό και αποτελούν μέχρι σήμερα μια ελληνική εικονογραφία. Παράλληλα, ως υψηλή τέχνη, εκπροσώπησαν την Ελλάδα σε μεγάλες μπιενάλε και διεθνείς διαγωνισμούς. Εν κατακλείδι, πρόκειται για έντεκα εμβληματικούς καλλιτέχνες που εξακολουθούν να αποτελούν τους/τις αγαπημένους/-ες των Ελλήνων και των Ελληνίδων. Οι επιμελητές συνεργάστηκαν με δώδεκα ιστορικούς τέχνης, που ο καθένας και η καθεμία προσέγγισαν και μελέτησαν κάθε διαφορετική περίπτωση καλλιτέχνη/-ιδας με σύγχρονη οπτική, γράφοντας εξαιρετικά κείμενα που συμπεριλαμβάνονται στον κατάλογο της έκθεσης, η οποία αναπτύσσεται με διαφορετικό τρόπο για κάθε καλλιτέχνη/-ιδα, βασισμένη σε διαφορετική κάθε φορά θεώρηση. Πρόκειται για τους Άννυ Μάλαμα (Σ. Βασιλείου), Εβίτα Αράπογλου και Ιωάννα Μωραΐτη (Ν. Χατζηκυριάκος-Γκίκας), Άννα Καφέτση (Γ. Τσαρούχης), Ευγένιο Δ. Ματθιόπουλο (Γ. Μόραλης), Γιάννη Μπόλη (Α. Τάσσος), Σπύρο Μοσχονά (Β. Κατράκη), Όλγα Δανιηλοπούλου (Γ. Σπυρόπουλος), Μπία Παπαδοπούλου (Α. Κοντόπουλος), Αρετή Λεοπούλου (Δ. Μυταράς), Έλενα Χαμαλίδη (Γ. Γαΐτης), Πολύνα Κοσμαδάκη (Χ. Ρωμανού).

24

LiFO

02.10.25

1 2 3

Στην περίπτωση του Σπύρου Βασιλείου, τα έργα του οποίου είναι τα πρώτα που αντικρίζει ο επισκέπτης, έχει σημασία ότι θεματικά επικεντρώνονται στο αστικό τοπίο της Αθήνας, αποκαλύπτοντας την εκκίνηση της ζωγραφικής του πορείας, οδηγώντας τον παρατηρητή στην ωριμότητα και την πλέον αναγνωρίσιμη περίοδό του, της δεκαετίας του 1970, όταν το ίδιο πάντα θέμα παρουσιάζεται με άλλη μορφολογική διάπλαση. Όμως, καθώς το ζητούμενο δεν είναι η πόλη αλλά ο ζωγράφος, παρακολουθούμε το πώς βίωσε ο ίδιος ο Βασιλείου την εξέλιξή της. Ίσως βέβαια να ταυτίζεται μαζί της σε τέτοιο βαθμό που τον εμπεριέχει. Κι αν στα πρώιμα έργα του βλέπουμε μια Αθήνα ταπεινή, μικρής κλίμακας, με απομεινάρια ακόμα και αγροτικού βίου, αλλά και τη σημειολογία της ελληνικότητας και του λαϊκού πολιτισμού, στα μεταγενέστερα κυριαρχεί η πολυκατοικία και η ισοπεδωτική μαζικότητα της σύγχρονης πόλης. Η προσέγγιση του Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα (1906-1994) βασίζεται στο επαναλαμβανόμενο και αγαπημένο του μοτίβο των απλωμένων ρούχων, που χαρακτηρίζει το έργο του από τα πρώτα του βήματα μέχρι και το τέλος, σε πιο σχηματική αναπαράσταση. Ήταν ένας μεγαλοαστός κοσμοπολίτης που μέσω αυτής της απλοϊκής θεματικής κατάφερε να συνδεθεί ως ζωγράφος με τη δική του Ελλάδα. Κι ενώ πρόκειται για έναν ζωγράφο όχι απαραίτητα ανθρωποκεντρικό, οι μπουγάδες του επιβεβαιώνουν μέσα από την απουσία την παρουσία του ανθρώπου και της καθημερινής του δραστηριότητας, η οποία εν τέλει αποτυπώνεται και αναδεικνύει τη δυναμική του ζωγράφου.

Σπύρος Βασιλείου Πολιτεία, 1965, Συλλογή έργων τέχνης Τράπεζας της Ελλάδος

Σε αντιπαράθεση, ο άκρως ανθρωποκεντρικός Γιάννης Τσαρούχης (1910-1989) εκπροσωπείται από ατελείς και ακατάτακτες πρώτες δοκιμές, ένα ανομοιογενές καλλιτεχνικό σώμα σε μόνιμη αναζήτηση μιας ταυτότητας. Στο σύνολο του έργου του, αλλά κυρίως κατά τα χρόνια της αναζήτησής του, που αφορούν την έκθεση, μια περίοδο δεκαπέντε ετών μεταξύ του 1926 και του 1940, το έργο του βρίσκεται σε συνεχή μετεωρισμό και αισθητική μετάλλαξη, κάτι που πιστοποιείται μέσα από συνεχείς επανεκκινήσεις. Στην ενότητά του παρουσιάζονται από εφηβικά έργα μέχρι έργα της πρώτης ώριμης φάσης της πρώιμης περιόδου, της τριετίας 1936-1939, όταν έρχεται σε οριστική ρήξη με το συντηρητικό και ακαδημαϊκό του παρελθόν. Συμπεριλαμβάνονται νεκρές φύσεις, αποτυπώσεις από την Αίγινα και από το Μοναστηράκι, έργα επηρεασμένα από τον Κόντογλου αλλά και από τον κυβισμό της περιόδου του Παρισιού, και φυσικά τα πρώτα ανδρικά γυμνά. Σχετικά με τον τρόπο που εξελίχθηκαν ο καθένας και η καθεμία από τους/τις καλλιτέχνες/-ιδες, οι επιμελητές λένε: «Για τους περισσότερους καλλιτέχνες, η μετάβαση από την πρώιμη γραφή στο ώριμο έργο είναι μια διαδικασία ομαλής εξέλιξης, η οποία εμπεριέχει βήματα που καθορίζονται από τις προσωπικές επιδιώξεις και προσπάθειές τους, τις επιδράσεις που επιδέχεται το έργο τους, καθώς και τις εκάστοτε καλλιτεχνικές, κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες κάθε εποχής. Ως προς τις περιπτώσεις καλλιτεχνών με “ανατρεπτική” αλλαγή παραδείγματος, πάντως, αξίζει να αναφερθούμε στο έργο του Αλέκου Κοντόπουλου, ο οποίος εκφράζεται εικαστικά αρχικά ως εξαίρετος ρεαλιστής, όμως εκπλήσσει εκ των υστέρων με τις αναπάντεχες μορφολογικές αλλαγές και την πολυμορφία του έργου του, εισάγοντας το 1949 την αφηρημένη τέχνη στην Ελλάδα. Συνδετικά στοιχεία μεταξύ της πρώιμης και της μεταγενέστερης εργασίας του παραμένουν οι ελεύθερες φαρδιές πινελιές και οι γρήγορες αυθόρμητες γραφές, τα γήινα αλλά και έντονα χρώματα, η συνύφανση παραστατικών σπαραγμάτων και μη αντικειμενικών σχημάτων στο ίδιο έργο, η ενσωμάτωση του λόγου και των τίτλων ως συνθετικού στοιχείου και εννοιολογικού εργαλείου.

4 Γιάννης Μόραλης Γυμνό, 1939 Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου

Αλλά και στην περίπτωση του Γιάννη Μόραλη αποκαλύπτεται ιδιαίτερη η καλλιτεχνική διαδρομή του από την παραστατική ζωγραφική στη γεωμετρική αφαίρεση. Πάραυτα, ακόμη και μεταξύ δύο τόσο διαφορετικών επιλογών στο έργο του καλλιτέχνη, φανερώνονται και σταθερά χαρακτηριστικά, όπως η πλαστικότητα, η “ρεαλιστική” αντίληψη του τρισδιάστατου χώρου και η σχεδιαστική και χρωματική ακρίβεια». Διαπιστώνουμε ότι ακόμα και στα πρώιμα έργα του Μόραλη (19162009) είναι εμφανή τα μορφολογικά στοιχεία που σταδιακά κυριάρχησαν στο πολύ προσωπικό του στυλ των τελευταίων δεκαετιών, σε μια πορεία κατά την οποία υπηρέτησε αρχικά την «κλασική» αναπαράσταση και έφτασε στην κορύφωσή της, τη γεωμετρική αφαίρεση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η «Ξαπλωμένη λουόμενη» του 1933, όπου διαχειρίζεται εξαιρετικά τη μορφή της γυμνής γυναίκας, σε αντιπαράθεση με το «Νησί» του 1976 όπου και πάλι μια γυναικεία μορφή αναπαρίσταται μέσα από μια θαυμαστή γεωμετρική σύνθεση. Έτσι, παρατηρώντας μια σειρά από έργα του σημαντικού ζωγράφου σε αντιπαράθεση μεταξύ τους, έχει ενδιαφέρον να δει κανείς τον βηματισμό από τη μία επιλογή σε μία επόμενη, δηλαδή την προοδευτική και θεαματική εξέλιξή του μέσα στα χρόνια. Το επιβεβαιώνουν και οι επιμελητές σε σχόλιό τους: «Στον Γιάννη Μόραλη οι ώριμες προσπάθειες είναι φαινομενικά πολύ μακριά από τις πρωτόλειες: ο προσεκτικός θεατής όμως θα διακρίνει ότι στο βάθος του χρόνου συντελείται μια μετάβαση, όπου τα πρωτόλεια συνδιαλέγονται αρμονικά με τα έργα της ωριμότητας».

Γιάννης Τσαρούχης Ντομάτες και τσουκάλι, 1926 Ίδρυμα Γιάννη Τσαρούχη

Συνδετικά στοιχεία μεταξύ της πρώιμης και της μεταγενέστερης εργασίας του Αλέκου Κοντόπουλου παραμένουν οι ελεύθερες φαρδιές πινελιές και οι γρήγορες αυθόρμητες γραφές, τα γήινα αλλά και έντονα χρώματα, η συνύφανση παραστατικών σπαραγμάτων και μη αντικειμενικών σχημάτων στο ίδιο έργο, η ενσωμάτωση του λόγου και των τίτλων ως συνθετικού στοιχείου και εννοιολογικού εργαλείου.

LiFO 02.10.25

25

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Γιάννης Τσαρούχης Λάδι και καντήλι, 1927 Ίδρυμα Γιάννη Τσαρούχη

Γιάννης Σπυρόπουλος Ξερολιθιές στη Μύκονο IV, 1954 Συλλογή Ιδρύματος Σπυρόπουλου

26

LiFO

02.10.25

Α. Τάσσος Κάθε πρωί, 1932 Συλλογή Έργων Τέχνης Alpha Bank

Γιάννης Γαΐτης Λούνα παρκ ή Τα αλογάκια, 1967 Συλλογή Άννυς Κωστοπούλου

LiFO 02.10.25

27

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

28

LiFO

02.10.25

Σπύρος Βασιλείου Σκάλες, 1959 Συλλογή Γιώργου Ν. Νιάρχου

LiFO 02.10.25

29

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

5 6

Στην ενότητα που αφορά τον Α. Τάσσο (1914-1985), η προσέγγιση έχει ως κύριο άξονα τη θεματική και φυσικά την πολιτική του στάση, που τον έκανε να ξεχωρίσει από πολύ νωρίς. Ήδη από τα χρόνια της μαθητείας του στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών τη δεκαετία του 1930 διαφαινόταν η ταξική του συνείδηση και η έγνοια του για τη βιοπάλη και τη σκληρή καθημερινότητα των λαϊκών στρωμάτων και των εργατών. Μέσα σε αυτήν τη θεματική ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα που επιλέγει, όπως εκείνα του πλήθους: αγρότες, ψαράδες, εργάτες, νεκροί από την πείνα στην Κατοχή, αντάρτες, εμφύλιος. Αργότερα φιλοτεχνεί πορτρέτα που αναπαριστούν λαϊκούς καλλιτέχνες, όπως ρεμπέτες («Ο οργανοπαίχτης») και ρεμπέτισσες («Η αρχόντισσα της Κοκκινιάς»), αλλά και πρόσωπα-σύμβολα όπως στο «Μνήμη Τσε Γκεβάρα. Ο Αρχάγγελος με το πολυβόλο Α».

Γιάννης Μόραλης Καθισμένο γυμνό, 1952 Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης Δήμου Ρόδου

Εκτίθενται έργα που έχουν να κάνουν με τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία αλλά και με την ιδιότητά της ως μητέρας, τα οποία ομαδοποιούνται ανά τρία, με κοινή θεματική και χρονική σειρά από το πρώιμο στο μεταγενέστερο. Συχνά λειτουργούν ως σύμβολα, όπως στη σύνθεση «Δάσος», όπου ένα πλέγμα από σώματα ‒μητέρες και παιδιά‒ θυμίζει γυμνά δέντρα.

30

Αλέκος Κοντόπουλος Λιτανεία, 1939 Δήμος Αγίας Παρασκευής – Μουσείο Αλέκου Κοντόπουλου

LiFO

Καθώς ακολουθεί η ενότητα της χαράκτριας Βάσως Κατράκη (1909 ή 1914– 1988), ομοϊδεάτισσας του Τάσσου, αναρωτιέται κανείς σε ποιο βαθμό οι έντεκα καλλιτέχνες, ιδιαιτέρως όσοι έζησαν τις ίδιες δεκαετίες και ανήκαν στην ίδια γενιά, αλληλοεπηρεάζονταν, είτε αισθητικά είτε θεματικά. Η επιμελητική ομάδα εξηγεί: «Αλληλοεπηρεάζονται σίγουρα ο Α. Τάσσος με την Κατράκη, που ήταν μαζί από φοιτητές και έως τον θάνατό τους, και καλλιτεχνικά και αισθητικά και πολιτικά. Οι άλλοι ακολουθούν την πορεία τους. Το σκεπτικό μας ήταν καθαρά να εντοπιστούν τα στοιχεία που έγιναν σαφή πολύ νωρίς και που ανιχνεύονται ξανά στην ωριμότητα των καλλιτεχνών, ανεξάρτητα από τις μεταξύ τους σχέσεις. Οι σχέσεις αυτές δεν ήταν το ζητούμενο της έκθεσης. Φυσικά όλοι επηρεάζονται κυρίως από τις αλλαγές που συμβαίνουν στα διεθνή καλλιτεχνικά κέντρα∙ και βεβαίως επηρεάζονται από τις κοινωνικές αλλαγές, αλλά κυρίως είναι η προσωπική τους εξέλιξη που βάζει τα σημεία αναφοράς». Η Κατράκη, όπως ομολογεί και η ίδια, «χρωστάει» την ενασχόλησή της και τελικά την αφοσίωσή της στη χαρακτική στην Κατοχή. Σπούδαζε ζωγραφική στην ΑΣΚΤ, όπου παρακολουθούσε και μαθήματα χαρακτικής, κι όταν ήρθε η Κατοχή άρχισε να χαράζει αφίσες, ένσημα και άλλα, κι αυτό ξύπνησε την αγάπη της για το μαυρόασπρο. Είναι ακριβώς εκείνη την περίοδο που εντοπίζουμε και τα πιο αξιόλογα πρωτόλειά της, σχέδια, πίνακες ζωγραφικής και χαρακτικά. Η χαρακτηριστική επιμήκυνση και ο μακρύς λαιμός στις ανθρώπινες μορφές της εντοπίζονται από τις αρχές της δεκαετίας του 1950. Στην έκθεση παρουσιάζονται έργα της από τις μαύρες μέρες της Κατοχής, άγνωστα ζωγραφικά της έργα («Γυναίκες στον ελαιώνα», «Τοπίο») αλλά και μερικά από τα πιο αναγνωρίσιμα της ώριμης περιόδου της. Εκτίθενται έργα που έχουν να κάνουν με τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία αλλά και με την ιδιότητά της ως μητέρας, τα οποία ομαδοποιούνται ανά τρία, με κοινή θεματική και χρονική σειρά από το πρώιμο στο μεταγενέστερο. Συχνά λειτουργούν ως σύμβολα, όπως στη σύνθεση «Δάσος», όπου ένα πλέγμα από σώματα –μητέρες και παιδιά– θυμίζει γυμνά δέντρα.

7

Ο Αλέκος Κοντόπουλος (1904-1975) θεωρείται ο εισηγητής της αφηρημένης τέχνης στην Ελλάδα. Ένα εξαιρετικό ταλέντο που έφτασε στην Αθήνα από τη γενέτειρά του, τη Λαμία, σε ηλικία 19 ετών και εισήχθη στην ΑΣΚΤ απευθείας στο τρίτο έτος. Κι ενώ ξεκίνησε ως ένας εκπληκτικός ρεαλιστής, στην πορεία της ζωής του ξάφνιαζε με τις μεγάλες μορφολογικές αλλαγές που εισήγε. Από το 1949 ίδρυσε μαζί με τους Γαΐτη, Λαμέρα, Μαλτέζο και Χυτήρη την καλλιτεχνική ομάδα «Οι ακραίοι», συντάσσοντας ο ίδιος το μανιφέστο της. Η τέχνη του ξεχωρίζει γιατί η ελληνική εικαστική σκηνή δεν ήταν προετοιμασμένη για τέτοια στροφή – χρειάστηκαν αρκετά χρόνια για να κάνει το άλμα. Η ενότητα του Κοντόπουλου ξεκινάει με μια αναπαράσταση λιτανείας μιας μητέρας με παιδί και μια αφαιρετική μορφή ενός νέου. Παρόλη την επιθυμία του να φτάσει στην απόλυτη αφαίρεση, στα έργα της έκθεσης ανακαλύπτουμε πόσο δεινός σχεδιαστής υπήρξε. Κορυφαίο παράδειγμα η τελική μελέτη τοιχογραφίας που βρίσκεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας με τίτλο «Η αγγειοπλαστική». Ενώ ήταν αντίθετος με την εμμονή των Ελλήνων με την αρχαιότητα, αναπαριστά μια σκηνή με πρόσωπα από το μακρινό παρελθόν της αρχαίας Αθήνας, αποδεικνύοντας ότι έδινε αξία και στις δύο τάσεις, της οποίες ήταν ικανός να υπηρετήσει εξίσου καλά. Μια σειρά από αφαιρετικά έργα το επιβεβαιώνουν.

Βάσω Κατράκη Πλατυτέρα ΙΙΙ, χ.χ. Συλλογή οικογένειας Μαριάννας Κατράκη Δεσποτίδη

02.10.25

Χρύσα Ρωμανού Σπουδή, 1954, Ιδιωτική συλλογή

LiFO 02.10.25

31

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Δημήτρης Μυταράς Καθρέφτης, 1957, Ιδιωτική συλλογή

32

LiFO

02.10.25

8

Ο έτερος και «κλασικός της αφαίρεσης», Γιάννης Σπυρόπουλος (1912-1990), εκπροσωπείται από μια επιλογή έργων στα οποία είναι εμφανές ότι αναζητούσε την ένταξή του στο τεράστιο κίνημα της αφηρημένης τέχνης του 20ού αιώνα. Είναι μια επιλογή που ακολούθησε βήμα-βήμα, αφού πρώτα έπρεπε να αποτινάξει την ακαδημαϊκή ζωγραφική του περιβάλλοντός του. Ανάλογα διαρθρώνεται και η παρουσίαση των έργων του στην έκθεση στο Μπενάκη. Δηλαδή, δεν ξεκινάει από τα πρώιμα έργα για να καταλήξει στα ώριμα, αλλά ακολουθεί τον βηματισμό του καλλιτέχνη μέσα σε μια πορεία πενήντα ετών. Αντιπαραθέτοντάς τα έργα μεταξύ τους, ο στόχος των επιμελητών είναι να ανιχνευτούν οι στόχοι του. Ξεχωρίζουν τα προσωπικά του σύμβολα, όπως ο σταυρός, η σκάλα, το παράθυρο. Στη «μαύρη» του περίοδο, λ.χ., απεγκλωβίζεται από οποιαδήποτε αναπαράσταση, προσφέροντας στον θεατή έναν εσωτερικό κόσμο, όπου βέβαια τα σύμβολα παραμένουν αναγνωρίσιμα.

9 10 11

Η περίπτωση του Δημήτρη Μυταρά (1934-2017) είναι ιδιαίτερη, καθώς αναγνωρίζει κανείς στο έργο του μια ανθρωποκεντρικότητα που δεν την εγκαταλείπει ποτέ. Ωστόσο, έχει και αυτός ενσωματώσει στα θέματά του αρχαία μοτίβα και νεοκλασικά, ενώ οι γυναίκες βρίσκονται στο κέντρο του ενδιαφέροντός του, με το φετίχ του καθρέφτη να επανέρχεται. Οι άνδρες πρωταγωνιστούν σε έργα της εποχής της δικτατορίας ως απειλητικές φιγούρες ενός ύποπτου παρακράτους. Αντιθέτως, στην ενότητα που αφορά τον Γιάννη Γαΐτη (1923-1984) η μελέτη των πρωτόλειων επικεντρώνεται στην ευχέρεια που διέθετε στην αφηρημένη χειρονομιακή γραφή. Συνεπακόλουθα, το ενδιαφέρον είναι η αναζήτηση της αφετηρίας των πιο γνωστών του μοτίβων, μεταξύ των οποίων και τα περίφημα «ανθρωπάκια». Έργα των μέσων της δεκαετίας του 1960 («Μύθος ανέκδοτο…», «Οι Άγιοι Πατέρες») αποτελούν τα πρώτα τεκμήρια προς αυτή την κατεύθυνση. Κι έτσι, κάπου λίγο πριν από την επιβολή της χούντας, το «μυρμηγκάκι» αποκτά σταδιακά ανθρώπινα χαρακτηριστικά και τυποποιείται, στον βαθμό που αργότερα γίνεται το απόλυτο «trademark» του δημιουργού του.

Τέλος, η Χρύσα Ρωμανού (1936-2006) υπήρξε η σημαντικότερη εκπρόσωπος της νεο-πρωτοπορίας στην Ελλάδα. Κι ενώ ξεκίνησε ήδη από την εποχή των σπουδών της στην ΑΣΚΤ ως οπαδός της αφαίρεσης και της αφηρημένης τέχνης, οι αισθητικές της διεργασίες την οδήγησαν σε ένα είδος βιωματικού ρεαλισμού. Υπηρετώντας το καθημερινό βίωμα, τα δικά της έργα-σταθμοί ξεκινούν από τη ζωγραφική και καταλήγουν στο κολάζ, και από την αφαίρεση στον ρεαλισμό. Έχοντας περάσει από την τέχνη της τυπογραφίας, η έκθεση παρουσιάζει μια σειρά από μονοτυπίες της σε μαύρο χρώμα που θυμίζουν κινεζική καλλιγραφία, ενώ στις αρχές της δεκαετίας του 1960 η ίδια τεχνική αποκτά χρώμα και η χειρονομία θυμίζει αμερικανικό αφηρημένο εξπρεσιονισμό. Τελικά, από μια αφηρημένη κλασική ζωγραφική η Ρωμανού πέρασε σε έργα με χαρακτηριστικό στοιχείο την επαναληπτικότητα, που με τη σειρά της οδηγεί στο κολάζ. Σε αυτά είναι εμφανείς οι κοινωνικοί της προβληματισμοί που έχουν να κάνουν με τον ρόλο της γυναίκας (όπως αυτός εκφράστηκε τον Μάη του ’68 μέσα από τον φεμινισμό της γαλλικής διανόησης) αλλά και με την εκτόξευση του καταναλωτισμού. Η τέχνη της συνεχώς μετεωρίζεται μεταξύ του κοινωνικού σχολίου και του ποιητικού χώρου, καθώς εικονοποιεί τα ποιήματα του Έλληνα του Παρισιού, θεωρητικού του σινεμά, Αντρέα Παγουλάτου. Ποιητική διάσταση έχουν ακόμα και οι «Χάρτες» της, που συνδυάζουν την πραγματικότητα με τον στοχασμό, όπως ο «Χάρτης-Λαβύρινθος». Τελικά, πόσο καινοτόμοι ήταν οι έντεκα αυτοί Έλληνες καλλιτέχνες; Ήταν η ορμητικότητα της νιότης που καθοδήγησε την τέχνη τους ή οι εμπειρίες της ζωής τους; Ρωτάμε τους επιμελητές για να πάρουμε την απάντηση: «Πάντα η ανατρεπτική διάθεση σε όλους εντοπίζεται στα χρόνια της νεότητας. Όμως η εμπειρία, η γνώση και η κατανόηση του καθενός για το έργο του τού δίνουν τη δυνατότητα να περάσει τα στοιχεία καινοτομίας ή μεγάλης έμπνευσης των χρόνων της νεότητας μέσα σε έργα της ωριμότητας, εναρμονίζοντάς τα στο ύφος που πλέον ακολουθεί. Αυτό δεν γίνεται εφικτό πάντα, όμως συχνά μπορεί να γίνει στοιχείο για μια έκπληξη που δεν ήταν αναμενόμενη».

Γιάννης Μόραλης Κορίτσι που ζωγραφίζει, 1970 Συλλογή Ιδρύματος Ωνάση

Αλέκος Κοντόπουλος Σύνθεση, 1952 Δημοτική Πινακοθήκη Λαμίας «Αλέκος Κοντόπουλος»

Χρύσα Ρωμανού Roma, 1965, Ιδιωτική συλλογή

LiFO 02.10.25

33

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Γιάννης Γαΐτης Μύθος ανέκδοτο..., 1965 Συλλογή Άννυς Κωστοπούλου

ΠΡΩΤΟΛΕΙΑ. ΑΠΌ ΤΗΝ ΠΡΏΙΜΗ ΓΡΑΦΉ ΣΤΟ ΏΡΙΜΟ ΈΡΓΟ ΜΟΥΣΕΊΟ ΜΠΕΝΆΚΗ, ΠΕΙΡΑΙΏΣ 138 02/10/2025 – 11/01/2026 www.benaki.org

34

LiFO

02.10.25

869

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Platforms Project 2025 Το Platforms Project– Independent Art Fair, η διεθνής φουάρ της ανεξάρτητης καλλιτεχνικής σκηνής και τόπος συνάντησης για καλλιτεχνικές ομάδες, πλατφόρμες και καλλιτέχνες από 26 χώρες, παρουσιάζεται για δεύτερη χρονιά στο Καπνεργοστάσιο με ένα πολύπλευρο παράλληλο πρόγραμμα και ελεύθερη είσοδο για το κοινό.

9-12/10, Βιβλιοθήκη Βουλής (Πρώην Δημόσιο Καπνεργοστάσιο), Λένορμαν 218, Αθήνα

36

THE WEEK Όσα ξεκινάνε αυτή την εβδομάδα

38

ΣΙΝΕΜΑ Οι νέες ταινίες της εβδομάδας

40

BIBΛΙΟ Οι μικρές αριστουργηματικές σειρές των εκδοτών

42

ΜΟΥΣΙΚΗ Ο Prins Obi έγραψε μια queer space opera και ένα κόμικ αντλώντας έμπνευση από τη γάτα του

shelter artists run space, mert yavasca, toy's funeral

LiFO 02.10.25

35

the week

5 ΜΟΥΣΙΚΗ POROSI 01: Sarah Davachi + Kara-Lis Coverdale

Δύο από τις σημαντικότερες σύγχρονες εκπροσώπους της minimal, experimental σκηνής για πρώτη φορά στην Ελλάδα, σε μια μοναδική double bill εμφάνιση για πρώτη φορά στην Ευρώπη. Η Sarah Davachi, Καναδή συνθέτρια και ερμηνεύτρια εκκλησιαστικού οργάνου και Hammond B3, κινείται τόσο μεταξύ ακουστικών μορφών και ηλεκτρονικών οργάνων όσο και μεταξύ μελωδίας και δομημένου θορύβου. Η Kara-Lis Coverdale είναι μια διεθνώς καταξιωμένη Καναδή καλλιτέχνιδα που κινείται με άνεση ανάμεσα στον ακουστικό και τον ηλεκτρονικό ήχο, δημιουργώντας έργα που ξεπερνούν τα όρια των μουσικών ειδών. Το έργο της χαρακτηρίζεται από βαθιά κατανόηση της ηλεκτρονικής μουσικής χωρίς σύνορα, με ρίζες στα αλληλένδετα μονοπάτια των μουσικών συστημάτων και γλωσσών.

STOEP TH S PR ES ΠΑΡΤΙ TECHNIQUES 2025

2- 8 ο κτω β ρ ιου 2 0 25

1 ΦΕΣΤΙΒΑΛ DOTS Festival 2025 - International Documentary Film Festival Τρεις ημέρες γεμάτες ντοκιμαντέρ, Q&As με δημιουργούς και masterclasses με αναγνωρισμένους σκηνοθέτες. Το DOTS Festival αποτελεί σημείο συνάντησης για κινηματογραφιστές, καλλιτέχνες και κοινό που πιστεύουν στη δύναμη που έχουν οι αληθινές ιστορίες.

3-5/10, 11:30, ΠΛΥΦΑ, Κορυτσάς 39, Βοτανικός

2 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ all aboard Ο αερολιμένας, ως γεωγραφικό και ψυχικό σταυροδρόμι, μετατρέπεται σε τόπο εμπειρίας. Στις αίθουσες αναμονής και στους διαδρόμους αποτυπώνονται αφηγήσεις αποχωρισμού, μετάβασης και επιστροφής. Η artefact athens παρουσιάζει μια έκθεση σύγχρονης τέχνης σε επιμέλεια Κώστα Πράπογλου. Με την έκθεση αυτή, η Αθήνα εγγράφεται στον διεθνή πολιτιστικό χάρτη, επιχειρώντας την ανάδειξη ενός κτιρίου υποδομής κοινής ωφέλειας και τη μετατροπή του σε κιβωτό ενεργοποίησης διαλόγου μεταξύ της καλλιτεχνικής πράξης, της κοινωνίας και του δημόσιου χώρου.

9/10-9/11, Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών, Τετ.Κυρ.: 12:00-19:00

3 ΘΕΑΤΡΟ Χαμένη άνοιξη απο τη μαρια παππα

36

LiFO

Το εμβληματικό τελευταίο μυθιστόρημα του Στρατή Τσίρκα, Η Χαμένη Άνοιξη, μεταφέρεται για πρώτη φορά στη σκηνή σε θεατρική διασκευή του Άρη Λά-

σκου και σκηνοθεσία του Βαλάντη Φράγκου. Καλοκαίρι του 1965. Ο Ανδρέας επιστρέφει στην Αθήνα έπειτα από 18 χρόνια εξορίας στηv Tασκέvδη. Μέσα σε 20 ταραγμένες μέρες, από τις 4 έως τις 23 Ιουλίου, θα έρθει αντιμέτωπος με το παρελθόν, τις μνήμες, την πολιτική κρίση και δύο γυναίκες που θα ταράξουν τη συνείδησή του: την κοσμοπολίτισσα και απολιτική Φλώρα και τη νεαρή αγωνίστρια Ματθίλδη.

2-25/10, Θέατρο Πορεία, Τρικόρφων 3-5 & 3ης Σεπτεμβρίου 69, Πλ. Βικτωρίας, Τετ., Κυρ.: 20:00, Πέμ.-Σάβ.: 21:00, είσοδος: 15-20 ευρώ

4 ΘΕΑΤΡΟ Αυτοί που κοιτούν

Η Indira Paganotto φέρνει το ARTCORE στο Techniques 2025 με έναν πολύ ξεχωριστό καλεσμένο, τον θρύλο της techno Richie Hawtin. Μαζί της στη σκηνή θα εμφανιστούν οι VTSS, BIIA και Luna Passos σε ένα all-night rave που υπόσχεται πολλά.

4/10, 23:00, Ολυμπιακό Γήπεδο Φαλήρου Taekwondo, λεωφ. Ποσειδώνος 860, είσοδος: από 45 ευρώ

7/10, 21:00, Gazarte, Βουτάδων 32-34, Γκάζι, είσοδος: από 23 ευρώ

6 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Πρωτόλεια: Από την πρώιμη γραφή στο ώριμο έργο

Η έκθεση που συνδιοργανώνεται από το Μουσείο Μπενάκη, το Κέντρο Πολιτισμού, Έρευνας & Τεκμηρίωσης της Τράπεζας της Ελλάδος και το Ίδρυμα Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου αναζητά, μελετά και αναδεικνύει τις ιδέες, τα μοτίβα και τα χαρακτηριστικά που εμφανίστηκαν νωρίς στα πρώιμα έργα έντεκα Ελλήνων καλλιτεχνών για να «ριζώσουν» σταδιακά στην ώριμη εικαστική γλώσσα τους. Πρόκειται για τους Σπύρο Βασιλείου, Νίκο Χατζηκυριάκο-Γκίκα, Γιάννη Τσαρούχη, Γιάννη Μόραλη, Α. Τάσσο, Βάσω Κατράκη, Γιάννη Σπυρόπουλο, Αλέκο Κοντόπουλο, Δημήτρη Μυταρά, Γιάννη Γαΐτη και Χρύσα Ρωμανού.

3/1-11/1, Μουσείο Μπενάκη - Κτίριο Οδού Πειραιώς, Πειραιώς 138 & Ανδρονίκου

Δύο στρατιώτες στέκονται στο παρατηρητήριο μιας εμπόλεμης ζώνης, με στόχο να δολοφονούν όποιον από τους «άλλους» περάσει από εκεί. Δύο άνθρωποι τόσο διαφορετικοί μεταξύ τους, που δεν αντέχουν ο ένας τον άλλον, αλλά πρέπει να συνυπάρχουν σε μια θανάσιμη ρουτίνα με μόνο κοινό τη σημαία τους, ένα ζευγάρι κιάλια, ένα όπλο και λίγα μπισκότα. Τι θα γίνει όταν ξαφνικά ο εχθρός τούς κάνει από θύτες θύματα; Ένα έργο του Βασίλη Μαυρογεωργίου που ανεβαίνει για πρώτη φορά στο θέατρο.

6/10-4/11, θέατρο 104, Eυμολπιδών 41 (Μετρό Κεραμεικός), Γκάζι, Δευτ.-Τρ.: 21:15, είσοδος: 13-15 ευρώ

7 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ The Beast was Harmless and Horrible Σε έντονο διάλογο με την αίσθηση του ανοίκειου, ο Θοδωρής Μπαργιώτας παρουσιάζει την πέμπτη του ατομική έκθεση. Με διακαή του πόθο να ανακαλύψει τα θηρία του εσωτερικού μας κόσμου, ο Μπαργιώτας επιχειρεί μέσα από μια έντονη ρεαλιστική μανιέρα πολυσχιδούς φαντασιακού να επαναφέρει τη σχέση ανάμεσα στον άνθρωπο και την ψυχή του, προκαλώντας τον θεατή να αναστοχαστεί ζητήματα προβολών του εαυτού.

2/10-1/11, Alma, Σκουφά 24Α, Κολωνάκι, Τρ., Πέμ.-Παρ.: 11:00-20:00, Τετ., Σάβ.: 11:0015:00

02.10.25

8 ΠΑΡΤΙ Needless Clubnight w/ Sound Metaphors DJs (GER)

EVENT

To δίδυμο των Castro και Nemmo έχει δημιουργήσει ένα από τα πιο αναγνωρισμένα record stores και labels των τελευταίων χρόνων, σημείο αναφοράς για diggers και μουσικόφιλους σε όλο τον κόσμο. Ως DJs παρουσιάζουν πολυσυλλεκτικά και απρόβλεπτα DJ sets, γεφυρώνοντας μουσικά είδη με φυσικότητα και αστείρευτη ενέργεια. Συνδυάζουν disco, italo, cosmic, house, hi-NRG, acid και όχι μόνο, άλλοτε με hard-to-find, deep cuts και άλλοτε με classics.

the week

EKΔΗΛΩΣΕΙΣ

Vinyl Market Το Vinyl Market επιστρέφει και πάλι ανανεωμένο και εμπλουτισμένο με νέες συλλογές δίσκων, συλλεκτικά κομμάτια, φρέσκες, νέες κυκλοφορίες, αλλά και με πολλά άλλα μουσικά εκθέματα. Δίσκοι από όλη την γκάμα της μουσικής θα βρίσκονται εκεί για να τους ανακαλύψετε.

Rock, soul, funk, jazz, latin, blues, ethnic, electronica και πολλά άλλα. Όπως πάντα, ευχάριστες μουσικές θα σας συναρπάσουν σε όλη τη διάρκεια του event.

3-5/10, 10:00, Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων, Πειραιώς 100

4/10, 23:30, Aux Club, Αγίου Όρους 15, Αθήνα, είσοδος: 10-15 ευρώ

9 ΘΕΑΤΡΟ Οι δώδεκα ένορκοι Στη Νέα Υόρκη του 1957, ένα αλλοδαπό αγόρι 16 χρόνων κατηγορείται για πατροκτονία. Η ζωή του βρίσκεται στα χέρια 12 ενόρκων οι οποίοι θα αποφασίσουν αν είναι τελικά ένοχο και η απόφασή τους θα πρέπει να είναι ομόφωνη. Στην περίπτωση που ο κατηγορούμενος βρεθεί ένοχος, θα καταδικαστεί σε θάνατο. Οι 12 άντρες, κλειδωμένοι σ’ ένα μικρό δωμάτιο, άλλοτε συγκρούονται κι άλλοτε ταυτίζονται, αντικατοπτρίζοντας τις προκαταλήψεις της κοινωνίας μέσα από 12 πεντακάθαρα ψυχογραφήματα που ξετυλίγονται βίαια μπροστά στα μάτια του θεατή.

2/10-28/12, θέατρο Αλκμήνη, Αλκμήνης 8, Κεραμεικός, Πέμ.-Σάβ.: 21:30, Κυρ.: 18:00

10 ΜΟΥΣΙΚΗ Robbie Williams Η συναυλία του φθινοπώρου, αν όχι της χρονιάς.

O Robbie Williams, ένας από τους μεγαλύτερους αστέρες της παγκόσμιας μουσικής, με μια καριέρα γεμάτη εντυπωσιακά επιτεύγματα από το 1990 (ως μέλος των Take That) ως σήμερα, έρχεται στην Αθήνα για μια μοναδική συναυλία. Το ενδιαφέρον για τον Robbie έχει αναζωπυρωθεί το τελευταίο διάστημα, με αφορμή την κινηματογραφική ταινία του, Better Man, που απέσπασε διθυραμβικές κριτικές.

ΘΕΑΤΡΟ Nomsferartu Η παράσταση βασίζεται σε μία από τις πιο εμβληματικές ταινίες στην ιστορία του κινηματογράφου τρόμου: το Nosferatu του Φ. Β. Μουρνάου, γυρισμένο το 1922, που άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στον μύθο των βρικολάκων. Τη σκηνοθεσία και το σενάριο υπογράφει ο Johnny O, ο οποίος εμφανίζεται και επί σκηνής, μαζί με τους: Γιώργο Ντούση, Μαρία Μπαλούτσου, Εύη Κολιούλη, Χριστίνα Δενδρινού και Θανάση Μεγαλόπουλο.

2-27/10, Θέατρο Πορεία, Τρικόρφων 3-5 & 3ης Σεπτεμβρίου 69, Πλ. Βικτωρίας, Τετ.-Πέμ.: 21:00, είσοδος: 10-15 ευρώ

2/10, 18:30, Παναθηναϊκό Στάδιο (Καλλιμάρμαρο), Λεωφ. Βασιλέως Κωνσταντίνου, είσοδος: από 74 ευρώ

LiFO 02.10.25

37

Σινεμά

απο toν θοδωρη κουτσογιαννοπουλο

Dracula Ένα déjà vu ξεκαθάρισμα ψυχών. ΣΥΝΟΨΗ: Tέσσερις αιώνες αφότου αποκήρυξε τον

Θεό και μετατράπηκε σε βαμπίρ, ένας πρίγκιπας βλέπει μια γυναίκα που θυμίζει την παλιά του αγαπημένη.

Ο Αριστούργημα Πολύ Καλό Καλό Ικανοποιητικό Μέτριο Κακό

38

LiFO

Λικ Μπεσόν, που δεν ενδιαφέρεται καθόλου για τον Δράκουλα και γενικότερα για το horror, δήλωσε πως διασκεύασε το κλασικό μυθιστόρημα του Μπραμ Στόουκερ γιατί ήθελε να δώσει έμφαση στην ερωτική πλευρά του μύθου – μήπως δεν έχει δει την εκδοχή του Κόπολα; Εμπνευόμενος για πρώτη φορά από την εποχή του Ζαν Ρενό από έναν ηθοποιό, επιθυμούσε διακαώς να ξανασυνεργαστεί με τον Κέιλεμπ Λάντρι Τζόουνς, πρωταγωνιστή του στο Dogman, και το αποτέλεσμα της μεταμόρφωσης, του λόγου και των μανιερισμών θυμίζει μοιραία τον Γκάρι Όλντμαν, ο οποίος, ως πιο ευέλικτος, απροσδόκητος και υπερταλαντούχος, φυσικά παραμένει αξεπέραστος στην camp έντασή του. Ωστόσο, οι γραμμές που ακολουθεί ο Γάλλος σκηνοθέτης στην αφήγηση και στο θέαμα που την περιβάλλει

είναι πιο καθαρές. Ο δικός του Δράκουλας, ο κόμης Βλαντ της Βλαχίας, αφιονισμένος από το παθιασμένο ξεκίνημα και τρελαμένος από την ανεξέλεγκτη οργή του μετά την άγρια δολοφονία της Ελιζαμπέτα του από την οθωμανική σπάθα, γίνεται το γνωστό απέθαντο πλάσμα της νύχτας, ένας αιμοδιψής και ορκισμένος εχθρός των Θείων που τόλμησαν να αδιαφορήσουν για τη μεγάλη του αγάπη, με ένα μικρό διάλειμμα στην 400ετή αναμονή του μέχρι να βρει επιτέλους τη μετενσαρκωμένη και ελαφρώς υποψιασμένη Μίνα (η Ζόι Μπλου, κόρη της Ροζάνα Αρκέτ) το οποίο θυμίζει αρκετά το Άρωμα του Ζισκίντ, αφού μάζευε ακαταμάχητα αποστάγματα από άνθη για να μαγνητίσει και κυριολεκτικά να ρίξει στα δόντια του πρόθυμες για το φονικό του δάγκωμα όμορφες γυναίκες. Με τονισμένο ρομαντισμό, εντυπωσιακή σκηνογραφία και τον ιερέα του Κριστόφ Βαλτζ ως Βαν Χέλσινγκ με θρησκευτικότερες προθέσεις να λειτουργεί ως ψύχραιμα κωμική ανακούφιση στον περιρρέοντα ζόφο, το καθ’ όλα άρτιου

INFO DRACULA ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ:

Λικ Μπεσόν ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟYΝ:

Κέιλεμπ Λάντρι Τζόουνς, Τζόι Μπλου, Κριστόφ Βαλτζ

ρυθμού και υψηλού επιπέδου παραγωγής έργο οπισθοχωρεί στην τελευταία πράξη σε ένα deja vu ξεκαθάρισμα ψυχών, που απλώς μας κάνει να αναρωτιόμαστε πόσες ακόμη φορές θα δούμε παραλλαγές στο ίδιο ακριβώς θέμα, και επίσης πότε και αν θα έρθει στις ελληνικές αίθουσες ο φετινός Δράκουλας του Ράντου Τζούντε, που, όπως είπε, είναι η αγαπησιάρικη απάντησή του στο σινεμά του Εντ Γουντ!

VILLAGE RENTI 6,10,11 - VILLAGE MALL 3,5,14 - VILLAGE PAGRATI 4 - VILLAGE AG.DIMITRIOS 3,4 - OPTIONS ILION 2 - OPTIONS GLYFADA 2 - ΑΙΓΛΗ 2 - ΚΙΝΗΜΑΤΟΘΕΑΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ-ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ 1 - ΣΙΝΕ ΠΑΡΙ ΘΕΡΙΝΟ ΤΡΙΑ ΑΣΤΕΡΙΑ 2 - ΦΛΕΡΥ ΘΕΡΙΝΟ

The Smashing Machine: Η καρδιά ενός μαχητή THE SMASHING MACHINE

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Μπένι Σάφντι Π Ρ Ω ΤΑ Γ Ω Ν Ι Σ Τ Ο Υ Ν :

Ντουέιν Τζόνσον, Έμιλι

Μπλαντ ΣΥΝΟΨΗ: Κατά τη διάρκεια της ακμής του στο

UFC, ο πρωτοπόρος αθλητής των μεικτών πολεμικών τεχνών Μαρκ Κερ παλεύει με τον εθισμό, τη νίκη και τον έρωτα.

02.10.25

ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΒΟΛΗ Κάπου μεταξύ του Παλαιστή και της Φάλαινας, το Smashing Machine, η ιστορία ενός θηριώδους πρωταθλητή των μεικτών πολεμικών τεχνών και ταυτόχρονα η μεταμόρφωση του Ντουέιν Τζόνσον από τον χαμογελαστό «Βράχο» που γνωρίζουμε υπερβολικά καλά σε έναν πολυλογά κατσέρ με επίπεδη μύτη, σγουρά, κοντά κοκκινοκάστανα μαλλιά, λιγότερο βάρος και στιβαρή σωματοδομή, είναι το τμηματικό πορτρέτο του στοχοπροσηλωμένου όσο και προβληματικού μαχητή των ρινγκ Μαρκ Κερ, μια αληθινή ιστορία γυρισμένη με παραδόξως συγκρατημένο στυλ από τον Μπένι Σάφντι, στην πρώτη του σκηνοθετική απόπειρα μακριά από τον αδελφό του, Τζος, που έρχεται κι αυτός φέτος στις μεγάλες οθόνες, με το επίσης αθλητικού περιεχομένου Marty Supreme με τον Τίμοθι Σαλαμέ. Αν και μας έχει συνηθίσει σε αγχώδη σκηνοθετική «κατασκοπεία» με κοντινά πλάνα και κουνημένη κάμερα μπροστά στα πρόσωπα των Πάτινσον και Σάντλερ στο Good Time και το Uncut Gems αντίστοιχα, εδώ ο Σάφντι παρακολουθεί τον ανίκητο πρωταθλητή στη σοκαριστική πρώτη του ήττα στο τουρνουά του Τόκιο το 1997, ένα απρόσμενο πλήγμα στον ηγετικό ψυχισμό του. Ψύχραιμα και χαμηλόφωνα, ο Κερ του Σάφντι είναι ένας ευγενικός γίγαντας με συμπεριφορά μειλίχια και μια εσωστρέφεια που σταδιακά αποκαλύπτεται: ο Κερ κρύβει τον εθισμό του στα οπιοειδή και στο αλκοόλ, και το κλειδί στο μυστικό που έκρυβε ήταν η σύντροφός του, που υποδύεται η Έμιλι Μπλαντ και δυστυχώς δεν αξιοποιείται εκτεταμένα πέρα από τις χρήσιμες αντιδράσεις της στα σκαμπανεβάσματα του Κερ. Από τον ρόλο του γκέι μπράβου με τις καλλιτεχνικές φιλοδοξίες στο Be Cool (ήταν ό,τι καλύτερο σε ένα άχρωμο και περιττό άρμεγμα του Get Shorty) αλλά και με τη συμμετοχή του στο πολύ φιλόδοξο για τα κυβικά του Southland Tales, ο Ντουέιν Τζόνσον ξεκίνησε με βλέψεις για κάτι παραπάνω από τα στοιχειωδώς ανεκτά κοκτέιλ περιπέτειας με κωμωδία που τον έκαναν διάσημο – γνωρίζαμε πως, πέρα από συμπαθέστατη περσόνα, δεν είναι μόνο ένα βουνό από μυς. Δυστυχώς, εγκλωβίστηκε στην επιχείρηση που λέγεται «The Rock» και με το Smashing Machine επιχειρεί μια έξυπνη στροφή σε έναν ρόλο που προϋποθέτει υποκριτική αλλά δεν απομακρύνεται από την εικόνα του, αφού κολυμπά στα γνώριμα ύδατα της σωματικής σύγκρουσης. Ωστόσο, εξερευνά τις αδυναμίες του χαρακτήρα και θέτει το ερώτημα της φοβερής πίεσης που υφίσταται ένας παντοδύναμος μαχητής και της δυσκολίας να σηκωθεί από τα πατώματα όταν οι νίκες δεν είναι πλέον δεδομένες. Ο ρυθμός του Smashing Machine παραμένει υπόκωφος και αργός, και ο Σάφντι δεν βρίσκει πάντα τον τρόπο να συνεφέρει κενούς χρόνους και σεκάνς που τρενάρουν χωρίς ανάπτυξη ή ενδιαφέρον. Το μαγνητικό ταλέντο του Τζόνσον κρατά το βλέμμα, και θα θέλαμε να δούμε τον Κερ που υποδύεται σε περισσότερες ανταλλαγές με τη δικαίως παραμελημένη και ως έναν βαθμό θιγμένη Ντον Στέιπλς της Μπλαντ, παρά με τον Μαρκ Κόουλμαν του Ράιαν Μπέιντερ, τον προπονητή, μέντορα και αντίπαλό του στις επόμενες αναμετρήσεις. Ως πρόεδρος της κριτικής επιτροπής στο Φεστιβάλ Βενετίας, ο Αλεξάντερ Πέιν είχε δι-

αφορετική άποψη και επιβράβευσε τη μάλλον άτολμη σκηνοθεσία του Μπένι Σάφντι έναντι των μάστερ διεκδικητών του τίτλου, Παρκ Τσαν Γουκ και Γιώργου Λάνθιμου – δεν είναι έκπληξη, ιστορικά ο Πέιν προτιμά γραφή που δεν φαίνεται αλλά αναδεικνύει χαρακτήρες.

VILLAGE RENTI 15 - VILLAGE MALL 1,6 - VILLAGE PAGRATI 2,3 - VILLAGE AG.DIMITRIOS 3 - OPTIONS ILION 4 - OPTIONS GLYFADA 3,4 - ΑΒΑΝΑ - ΒΑΡΚΙΖΑ 2 ΓΑΛΑΞΙΑΣ 1,2 - ΔΕΞΑΜΕΝΗ - ΕΛΛΗ - ΚΙΝΗΜΑΤΟΘΕΑΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ-ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ 1 - ΣΠΟΡΤΙΓΚ 1 - ΦΙΛΙΠ ΘΕΡΙΝΟ - ΧΛΟΗ ΘΕΡΙΝΟ

Ne Zha 2 ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Γιου Γιανγκ

ΣΥΝΟΨΗ: Ο Νεζά, ένα δαιμονικό παιδί που ανα-

τράφηκε από ανθρώπους, σχηματίζει μια εύθραυστη συμμαχία με τον πρίγκιπα των Δράκων, Άο Μπινγκ, σε μια επική μάχη για την προστασία των φυλών τους. Κινεζικό animation που βασίζεται σε αρχαίους μύθους του 16ου αιώνα και λαοφιλείς δοξασίες που περιστρέφονται γύρω από την ευδιάκριτη μάχη του καλού με το κακό, το πρωτότυπο Ne Zha αποτέλεσε εισπρακτικό φαινόμενο το 2019, αλλά το άμεσο sequel του (γιατί στο μεταξύ κυκλοφόρησε και μια ταινία εμπνευσμένη από την ίδια ιστορία) έχει πλέον περάσει στην ιστορία: από τον Ιανουάριο του 2025 που βγήκε το Ne Zha 2 στις αίθουσες, έχει κόψει πάνω από 350 εκατομμύρια εισιτήρια και με box office στα περίχωρα των 2 δισεκατομμυρίων ευρώ έχει σκαρφαλώσει στην κορυφή του είδους του, πίσω μόνο από το Avatar, τον Τιτανικό και το φινάλε των Avengers, αν μιλάμε για το σινεμά συνολικά! Αυτό αποδεικνύει τη δύναμη της Κίνας, που έχει κι άλλες, λίγο πιο αμφισβητούμενες, θηριώδεις τοπικές επιτυχίες σε προσέλευση θεατών, όπως επίσης και μια βιομηχανία κινουμένων σχεδίων που δεν υπακούει απαραίτητα στο δίλημμα «δυτική τεχνοτροπία ή καθαρό anime». To Ne Zha, η επική και χαριτωμένη περιπέτεια που ζει ένα αγόρι/δαιμονική σφαίρα για να σώσει τον εαυτό του, τους γονείς του και τη φυλή του, αφού πρώτα τιθασεύσει τις υπερφυσικές δυνάμεις του και αντιληφθεί ποιος είναι ο σύμμαχος και ποιος ο δολοπλόκος (ωραία η ανατροπή στην τρίτη πράξη), μοιάζει με κράμα Άρχοντα των Δαχτυλιδιών και Kung Fu Panda, συχνά εντυπωσιάζει με την εικαστική του παλέτα και την ταχύτητα εναλλαγής των σεκάνς, κουράζει με τη διάρκειά του και μάλλον θα ικανοποιήσει κυρίως τους μικρούς fans της κωμικής δράσης που πατά στο φανταστικό για να πλεύσει στα γνώριμα ύδατα της ενηλικίωσης. Με το αστρονομικό κέρδος που έχει αποκομίσει, μακάρι η Enlight Pictures και ο σκηνοθέτης να τολμήσουν κάτι πραγματικά ρηξικέλευθο, τουλάχιστον τεχνικά, στο σίγουρο δεύτερο sequel.

VILLAGE RENTI 3,6,12,13,14 - VILLAGE MALL 9,11 - VILLAGE PAGRATI 3,5 - VILLAGE AG.DIMITRIOS 2 - OPTIONS ILION 1,4 - OPTIONS GLYFADA 2 - ΒΑΡΚΙΖΑ 1 - ΓΑΛΑΞΙΑΣ 2 ΚΙΝΗΜΑΤΟΘΕΑΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ-ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ 1 - ΣΠΟΡΤΙΓΚ 2

LiFO 02.10.25

39

Ολοένα περισσότερο διευρύνεται η τάση έκδοσης κλασικών και σπάνιων κειμένων σε μικρό μέγεθος που τοποθετούνται δίπλα στο ταμείο και συνιστούν την προσπάθεια ενός εκδοτικού οίκου να φέρει σπουδαία έργα στο ευρύ αναγνωστικό κοινό.

Ο Άτακτος Λαγός άγρα

Είναι γνωστό ότι οι εκδόσεις Άγρα έχουν επενδύσει στις έκτακτες, μικρές εκδόσεις με έντονο τον χαρακτήρα της έκπληξης που τόσο αγαπά ο βιβλιόφιλος εκδότης Σταύρος Πετσόπουλος και είναι από τις πρώτες που τις καθιέρωσαν. Από τα έκτακτα παραρτήματα που συνοδεύουν πολλές φορές τα βιβλία εν είδει δωρεάν φυλλαδίων μέχρι τα μικρά βιβλία με τα κλασικά αλλά και τη σειρά «Ο Άτακτος Λαγός» και τους περίφημους σελιδοδείκτες είναι μεγάλη η γκάμα των ευσύνοπτων βιβλιοφιλικών χειρονομιών που δείχνουν ότι το μέγεθος δεν ακυρώνει την ποιότητα του εγχειρήματος. Ειδικά τα βιβλία της σειράς «Ο Άτακτος Λαγός», που ξεκίνησαν να κυκλοφορούν το 1997 αρχικά με κορδόνι και σε πλαστική θήκη, παραπέμποντας στα χειροποίητα βιβλία, στόχο έχουν να αναδείξουν τα μικρά διαμάντια, δηλαδή δοκίμια που αξίζουν ξεχωριστή προσοχή από το αναγνωστικό κοινό. Από το 2009 κι έπειτα κυκλοφορεί η σειρά Β του «Άτακτου Λαγού» με νέα τεύχη αλλά και επανεκδόσεις όχι μόνο δοκιμιακές, πάντα σε πρωτότυπα χρώματα και με τη φωτογραφία του συγγραφέα να καλύπτει πάντα το κεντρικό, τετράγωνου σχήματος οπισθόφυλλο. Πρόκειται πραγματικά για μια σειρά από αριστουργηματικά κείμενα, από το Βιολί του Ρότσιλντ του Άντον Τσέχοφ μέχρι το Εγκώμιο του μακιγιάζ του Σαρλ Μποντλέρ. Το 25ο της σειράς είναι ο Καλεσμένος του Δράκουλα / Βαλπούργεια Νύχτα (μτφρ. Ευαγγελία Κουλιζάκη) – η

απο την τινα μανδηλαρα

40

LiFO

εν λόγω αριστουργηματική ιστορία εκδόθηκε μετά τον θάνατο του Μπραμ Στόκερ από τη χήρα του, αφού είχε κοπεί από την αρχική έκδοση του Δράκουλα λόγω έκτασης, αν και ο συγγραφέας σκόπευε να τη χρησιμοποιήσει ως το πρώτο κεφάλαιο του μυθιστορήματος. Η σειρά ονομάστηκε έτσι όχι μόνο γιατί οι τίτλοι της κυκλοφορούν σε άτακτα διαστήματα αλλά και γιατί οι επιλογές των κειμένων είναι άτακτες (γίνονται αποκλειστικά από τον εκδότη), όπως και οι χρωματικές επιλογές των εξωφύλλων.

Μικρά κλασικά πατάκη

Η σειρά των Μικρών Κλασικών των εκδόσεων Πατάκη ξεκίνησε, με υπεύθυνο τον Σπύρο Τσακνιά, να εκδίδει κλασικά κείμενα Ελλήνων και ξένων λογοτεχνών, όπως η Άσχημη Αδελφή του Δημήτριου Βικέλα ή το Κάιν και άλλες ιστορίες του Κωνσταντίνου Θεοτόκη, και εξελίχθηκε σε σταθερή αξία όσον αφορά την κυκλοφορία σπουδαίων έργων που είτε δεν ήταν τόσο γνωστά είτε δεν είχαν τύχει της δέουσας προσοχής. Στην πορεία, η εκδοτική ομάδα έδωσε έμφαση στις νέες, καλές μεταφράσεις και, ακολουθώντας τα βήματα των εκδόσεων Penguin, επένδυσε στην ωραία αισθητική με τα λιτά, ρετρό εξώφυλλα. Κλασικό παράδειγμα η απρόσμενη, σπουδαία Επιστροφή του Τζόζεφ Κόνραντ (σε ωραία μετάφραση από τον Τάκη Μενδράκο), με τη διεισδυτική ματιά του σπουδαίου Βρετανού πολωνικής καταγωγής συγγραφέα να εστιάζει στις ανθρώπινες σχέ-

σεις και στην απουσία της πραγματικής αγάπης. Πολυαναμενόμενη και πολυσυζητημένη η επικείμενη έκδοση του βιβλίου του Ντ. Χ. Λόρενς, Μυρωδιά χρυσανθέμων και άλλα διηγήματα, ένα πολυδιάστατο κείμενο που αποκαλύπτει την ανατρεπτική δύναμη γραφής του Λόρενς σε μετάφραση Μαρίας Κατή και Ελευθερίας Παπουτσάκη-Ντρίβα.

Σειρά Minima μιετ

Σε έναν εκδοτικό οίκο που συνηθίζει να αναδεικνύει την ενδελεχή επιστημονική έρευνα σε όλες τις εκφάνσεις της θεωρητικής, φιλοσοφικής, επιστημονικής και ιστορικής αναζήτησης με πολυσέλιδες, ως επί το πλείστον, εκδόσεις, η κυκλοφορία μικρών εγχειριδίων από σπουδαίες προσωπικότητες της πανεπιστημιακής κοινότητας φαντάζει ιδανική. Περισσότερο από αυτό, η σειρά του ΜΙΕΤ με τα βιβλιαράκια που κυκλοφορούν σε διαφορετικά χρωματιστά εξώφυλλα, αλλά με την ίδια πάντα αισθητική, ήρθε να προβάλει μια σειρά από δοκίμια που αποτέλεσαν σημείο αναφοράς και συζητήθηκαν ευρέως, όπως το περίφημο δοκίμιο του Οξφορδιανού Μπέρναρντ Ουίλιαμς, ο οποίος κατηγορήθηκε ως προασπιστής της «ηπειρωτικής» παράδοσης στους κόλπους της αναλυτικής φιλοσοφίας ενώ στην πραγματικότητα, όπως φαίνεται και από το ρηξικέλευθο δοκίμιό του Η κληρονομιά της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας (μτφρ. Σάββας Κονταράτος), επαναφέρει τις παραδοσιακές αξίες του ανθρωπισμού. Αντίστοιχα, πάλι, ο σημαντικός Γερμανοεβραίος φιλόλογος Έριχ Άουερμπαχ στο κλασικό του πλέον δοκίμιο Ο Τζανμπατίστα Βίκο και η ιδέα της φιλολογίας συνέδεσε τις αρχές της φιλολογίας με το συνολικό όραμα του Βίκο για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό, επιμένοντας ότι τελικά φιλολογική μας πατρίδα είναι όλη η υφήλιος. Πολύ σημαντική σειρά που άλλαξε τα δεδομένα στον χώρο της κυκλοφορίας των επιστημονικών έργων και συγγραμμάτων, οι εκδότες των οποίων ανέκαθεν έβλεπαν με βαθιά καχυποψία τα αποσπασματικά έργα.

μικρά κλασικά - ekδοσεισ πατάκη

Βιβλίο

Οι μικρές αριστουργηματικές σειρές των εκδοτών

02.10.25

μεταίχμιο Η απόδειξη ότι τα ακριβά αρώματα, δηλαδή τα σπουδαία κείμενα, εξακολουθούν να κρύβονται σε μικρά μπουκάλια είναι ότι διευρύνεται ο κύκλος των εκδόσεων με τα κλασικά κείμενα που κυκλοφορούν σε ευσύνοπτες εκδόσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι εκδόσεις Μεταίχμιο που εγκαινίασαν πριν από κάποιους μήνες νέα σειρά με έργα τα οποία, όπως επισημαίνουν, «έχουν σημαδέψει το πολιτισμικό υπόβαθρο της σύγχρονης κοινωνίας και μεταφέρουν διαχρονικά μηνύματα για την ανθρώπινη συνείδηση». Πρεσβεύοντας, λοιπόν, ότι κάθε αναγνώστρια και κάθε αναγνώστης πρέπει να έχουν πρόσβαση στα μεγάλα κείμενα, οι υπεύθυνοι των εκδόσεων επενδύουν στην κυκλοφορία ολιγοσέλιδων αλλά σπουδαίων έργων του 19ου και του 20ού αιώνα. Η έμφαση δίνεται σε διηγήματα από την ελληνική και παγκόσμια λογοτεχνία, σε εμβληματικά δοκίμια αλλά και σε σχετικά άγνωστα αλλά πολύ σημαντικά κείμενα. Τα βιβλιαράκια κυκλοφορούν με εξώφυλλα που συνάδουν με το ύφος εκάστοτε κειμένου. Η σειρά εγκαινιάστηκε με τους Νεκρούς του Τζέιμς Τζόις, το τελευταίο από τα δεκαπέντε διηγήματα της συλλογής Οι Δουβλινέζοι, που φέρει την ποιοτική υπογραφή του Αχιλλέα Κυριακίδη στη μετάφραση και στις σημειώσεις, και συνέχισε με τον Γουίλιαμ Γουίλσον του Έντγκαρ Άλαν Πόε σε μετάφραση Κατερίνας Σχινά.

MicroMEGA ροές

Η πιο αναγνωρίσιμη και η πιο παλιά, ίσως, σειρά με μικρά κλασικά κείμενα αξεπέραστων συγγραφέων που είτε άλλαξαν τα δεδομένα είτε αποδείχτηκαν αρκετά προφητικά και προκλητικά ώστε να κυκλοφορήσουν αυτόνομα. Χαρακτηριστικό είναι το Πρώτο ταξίδι στην Ελλάδα του Κωνσταντίνου Καβάφη, τα Ανθελληνικά του Ροΐδη ή η Μικρή κατήχηση για τις κατώτερες τάξεις του Αυγούστου Στρίντμπεργκ. Ευτυχώς, η σειρά, που την επιμελούνταν ο Αλέξανδρος Βέλιος, δεν έχασε με το πέρασμα των χρόνων τον ρηξικέλευθο χαρακτήρα και την ανατρεπτική της ματιά, συνεχίζοντας με κείμενα σπουδαίων λογοτεχνών. Εξού και ότι η παλιότερη σειρά microMEGA μετατράπηκε σε microMEGA-Λογοτεχνία με στόχο να αναδείξει άγνωστα σε πολλούς κείμενα κλασικών συγγραφέων αλλά και απρόσμενες όψεις του έργου τους. Χαρακτηριστικό, πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί η Χλωμή Κυρία του Αλέξανδρου Δουμά σε μετάφραση, εισαγωγή και επίμετρο Γιώργου Θάνου, που αποκαλύπτει την αγάπη του συγγραφέα του Κόμη Μοντεχρίστο για τη γοτθική λογοτεχνία.

Οι τελευταίες συνεντεύξεις key books

Οι εκδόσεις Key Books, που έχουν αναλάβει να «ξεκλειδώσουν» τα μυστικά της ψυχής και της συνείδησης, πόνταραν από νωρίς στα μικρά, ευσύνοπτα βιβλία που περιέχουν τα μεγάλα μυστικά. Μία από τις πιο γνωστές τους σειρές είναι αυτή που προσέφερε συμβουλές επιβίωσης, ακροβατώντας μεταξύ των γνωστών βιβλίων αυτοβελτίωσης και της σάτιρας (βλέπε το Κλέψε σαν καλλιτέχνης του Όστιν Κλέον και το Ευτυχείτε του Βασίλη Τσακίρογλου), ενώ μια άκρως πρωτότυπη σειρά είναι αυτή με τις εξομολογήσεις κορυφαίων προσωπικοτήτων.

Ονομάζεται «Η τελευταία συνέντευξη και άλλες συζητήσεις» και συγκεντρώνει σε λίγες μόλις σελίδες συνομιλίες με προσωπικότητες από διαφορετικούς τομείς και με διαφορετική πορεία, οι οποίες αποκαλύπτουν τις μύχιες σκέψεις τους, ενώ ταυτόχρονα γράφουν ιστορία ως οι τελευταίες εξομολογήσεις τους όσο ήταν ακόμα εν ζωή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Τελευταία συνέντευξη: Έρνεστ Χέμινγουεϊ που περιλαμβάνει τέσσερις συνεντεύξεις του κορυφαίου Αμερικανού συγγραφέα, μεταξύ των οποίων και η τελευταία. Όσον αφορά την κρίσιμη πλέον ερώτηση τι διαβάζει, ενδεικτική είναι η λιτή του απάντηση, με το γνωστό, αποστομωτικό του ύφος: «Τα πάντα. Αρκεί να είναι καλά γραμμένα».

να βιβλία και καινοτόμες, πάντα, προτάσεις, κυρίως χωρίς εκπτώσεις στην ποιότητα. Μία από τις πιο απρόσμενες σειρές, εκτός από τη μικρή σειρά με τα κλασικά κείμενα, είναι τα Άστεγα με διάφορα αταξινόμητα κείμενα, εξομολογητικές σημειώσεις, σκέψεις ακόμα και αφορισμούς Ελλήνων και ξένων συγγραφέων. Αντιπροσωπευτικές είναι οι Σημειώσεις για μια ιδιωτική θεωρία της λογοτεχνίας του Αχιλλέα Κυριακίδη, ένα πολύτιμο, εμπειρικό απόσταγμα της πολύχρονης τριβής του συγγραφέα και μεταφραστή με το φαινόμενο της λογοτεχνίας σε όλες της τις μορφές αλλά και ο Σχοινοβάτης του Κριστιάν Μπομπέν για την παράξενη φιλία μεταξύ του αφηγητή και ενός ανθρώπου με κεφάλι αλόγου σε μετάφραση Φοίβου Ι. Πιομπίνου και Μπεατρίς Κόνολι.

Τα παράδοξα

Μικρά, ξεχωριστά δοκίμια

δώμα

Παρότι δεν ξεκίνησαν με τη φιλοδοξία να αποτελέσουν τη μικρή σειρά των εκδόσεων Δώμα, τα Παράδοξα, δηλαδή η σειρά που επιμελείται ως εμπνευστής της ο Δημοσθένης Παπαμάρκος, έχει δείξει συγκεκριμένα δείγματα γραφής κυκλοφορώντας μικρά, αυτόνομα διηγήματα και μια νουβέλα. Διαθέτοντας μια απέριττη αισθητική και αντίστοιχα εξώφυλλα, η σειρά έχει αναλάβει να συστήσει στο κοινό εμβληματικά έργα που ακροβατούν ανάμεσα στο παράδοξο, το τρομακτικό, το γκροτέσκο και το μοιραίο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, εκτός από τη Μεταμόρφωση του Κάφκα, είναι το Χρώμα που ήρθε από το διάστημα του Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ και οι Ιτιές του Άλτζερνον Μπλάκγουντ, ένα άκρως ατμοσφαιρικό κείμενο για το ζοφερό κάλεσμα από το άγνωστο, που θωρείται πλέον κλασικό και ο Λάβκραφτ το θεώρησε ως το σπουδαιότερο έργο της λογοτεχνίας του παράδοξου. Αυτό είναι, άλλωστε, το κριτήριο για την επιλογή των συγκεκριμένων έργων που ευτυχώς έχουν μεταφραστεί εξαιρετικά από τη Μαργαρίτα Ζαχαριάδου.

Αστερισμοί στερέωμα

Μια νέα σειρά, που έρχεται να καλύψει το κενό των κλασικών ιστοριών τρόμου, συνομιλώντας άμεσα με τα Παράδοξα των εκδόσεων Δώμα, αλλά με μια έντονα ανατρεπτική σφραγίδα, είναι οι Αστερισμοί των εκδόσεων Στερέωμα. Στόχος τους είναι να συγκλονίσουν τον αναγνώστη, εισάγοντάς τον στις σκοτεινές ατραπούς ιστοριών και αφηγήσεων που έχουν γράψει ιστορία. Η αρχή έγινε με το αντιπολεμικό διήγημα Περιστατικό στη γέφυρα του Άουλ Κρικ του Άμπροουζ Πιρς, για να ακολουθήσει η περίφημη Κούκλα της Ντι Μοριέ, ενώ πρόσφατα κυκλοφόρησε το Πένα, πενάκι, δηλητήριο - Σπουδή στο πράσινο του Όσκαρ Ουάιλντ για τον αξέχαστο μύθο του δηλητηριαστή ως γνήσιας μετενσάρκωσης του gothic villain και ως του κατεξοχήν εξεγερμένου μαύρου αγγέλου της γοτθικής μυθιστορίας. Άκρως κατατοπιστική η εισαγωγή της μεταφράστριας Ευαγγελίας Κουλιζάκη.

Τα άστεγα κίχλη

Μένοντας πιστή στις φιλολογικές αρχές που πρεσβεύουν ότι οι σειρές αντικατοπτρίζουν την ταυτότητα και την ποιότητα του εκάστοτε εκδοτικού οίκου, οι εκδόσεις Κίχλη καθιερώνουν σειρές που αφήνουν το δικό τους αποτύπωμα στα ελληνικά γράμματα με φροντισμέ-

ποταμός

τα παράδοξα - ekδοσεισ δώμα

Τα μικρά

Βιβλίο

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Χρόνια τώρα οι εκδόσεις Ποταμός έχουν αναλάβει να φωτίσουν τα μικρά δοκίμια σπουδαίων μυθιστοριογράφων για τη ζωή (Τι σημαίνει για μένα ζωή - Πώς έγινα σοσιαλιστής του Τζακ Λόντον), τη σημασία του ψεύδους (Η τέχνη του ψεύδους του Μαρκ Τουέιν), την ηδονή τού να μισείς (ναι, υπάρχει και αυτή κατατεθειμένη σε εγχειρίδιο από τον Γουίλιαμ Χάζλιτ με τον τίτλο Περί ηδονής του να μισείς). Τα άκρως κατατοπιστικά αυτά εγχειρίδια κυκλοφορούν με το χαρακτηριστικό αρχικό γράμμα του συγγραφέα να δεσπόζει στο λιτό, διαφορετικού κάθε φορά χρώματος εξώφυλλο και θεωρούνται πλέον σημεία αναφοράς στον εκδοτικό χώρο. Από τα πιο αντιπροσωπευτικά και σχετικά πρόσφατα της σειράς τα Ανόητα γυναικεία μυθιστορήματα της Τζορτζ Έλιοτ (μτφρ. Σπύρος Γιανναράς) και το Πώς να ζεις 24 ώρες το 24ωρο του Άρνολντ Μπένετ (μτφρ. Χριστίνα Θεοχάρη).

Τα συλλεκτικά στίλβη

Η Μαρία Γυπαράκη, η οποία έχει γράψει τη δική της ξεχωριστή παρουσία στον εκδοτικό χώρο ως σύμβουλος κλασικών σειρών, μεταφράστρια και ένας άνθρωπος που ξέρει καλά το βιβλίο σε όλες τις εκφράσεις του, ξεκινά ένα νέο εγχείρημα με τις εκδόσεις Στίλβη και τη σειρά των Συλλεκτικών. Στόχος της σειράς είναι να συστήσει στο κοινό σπάνια γνωστά-άγνωστα κείμενα, τα οποία, όπως επισημαίνει η ίδια, «διαμόρφωσαν κινήματα και ιδεολογίες, αφήνοντας ανεξίτηλο το στίγμα τους». Μάλιστα, η σειρά θα έχει πάντα την ίδια τιμή, ανεξαρτήτως μεγέθους, προσβλέποντας στον εκδημοκρατισμό της σπανιότητας, αν και πρόκειται για μικρά, ευσύνοπτα κείμενα ξεχωριστής αξίας. Έχουν χαρακτήρα χειροποίητο και στόχος τους είναι η ανάδειξη άγνωστων διαμαντιών που έγραψαν ιστορία, ξεσήκωσαν, συζητήθηκαν και προκάλεσαν. Παράδειγμα αποτελεί η ανατρεπτική και εμβληματική Μπιμπί-λα-Μπιμπίστ (μτφρ. Μαρία Γυπαράκη) της Ρεϊμόντ Λινοσιέ, της μυστήριας μορφής των γαλλικών γραμμάτων του Μεσοπολέμου, ένα βιβλίο που αγαπήθηκε από τους πλέον πρωτοπόρους και ρηξικέλευθους συγγραφείς όπως ο Έζρα Πάουντ και θεωρείται πλέον από τα πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα φεμινιστικής γραφής.

Η απόδειξη ότι τα ακριβά αρώματα, δηλαδή τα σπουδαία κείμενα, εξακολουθούν να κρύβονται σε μικρά μπουκάλια είναι ότι διευρύνεται ο κύκλος των εκδόσεων με τα κλασικά κείμενα που κυκλοφορούν σε ευσύνοπτες εκδόσεις.

LiFO 02.10.25

41

φωτο: παρισ ταβιτιαν

Μουσική

Ο Prins Obi έγραψε μια queer space opera και ένα κόμικ αντλώντας έμπνευση από τη γάτα του Το «Secret life of Mara Gibb» είναι ένα concept album που ξεκινάει από την ψυχεδέλεια και συνδυάζει τις δύο μεγάλες αγάπες του μουσικού: τη μουσική και τα κόμικς.

Τ

απο τη μαρια παππα

42

LiFO

ο 2025 ήταν μια αρκετά παραγωγική χρονιά για τον Prins Obi aka Γιώργο Δημάκη. Το «Secret life of Mara Gibb», το νέο άλμπουμ του Αθηναίου μουσικού που μόλις κυκλοφόρησε από τη Same Difference, είναι το τέταρτο πρότζεκτ του για φέτος. Έχει κάνει ήδη έναν guerilla χιπ-χοπ δίσκο ως Dim Goblin, έναν ελληνόφωνο δίσκο σε συνεργασία με τον Γιώργο Καρναβά ως Γάμμα Γάμμα, την παραγωγή στην πρώτη προσωπική δουλειά της Άννας Παπαθανασίου (Puta Volcano), ένα EP με τίτλο «Elation», ενώ είναι έτοιμο να βγει και το σάουντρακ που συνέθεσε για την τελευταία ταινία του William Dafoe, τo Birthday Party, σε σκηνοθεσία Miguel Angel Jiménez, που βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Πάνου Καρνέζη, στο οποίο ο Αμερικανός ηθοποιός παίζει έναν εφοπλιστή στα πρότυπα του Αριστοτέλη Ωνάση. Ας ξαναγυρίσουμε, όμως στον Obi. «Γίνεται χαμός από πρότζεκτ, για ποιο απ’ όλα θα πρωτομιλήσεις;» αστειευόμαστε ενώ προγραμματίζουμε τη συγκεκριμένη συνέντευξη. Θα ήθελα να μου μιλήσει, φυσικά, για το «Mara Gibb», ίσως μία από τις καλύτερες και πιο ολοκληρωμένες δουλειές που έχει κυκλοφορήσει μετά τους Baby Guru, μια επική space όπερα για ένα non-binary εξωγήινο πλάσμα από έναν μακρινό πλανήτη που ξεκινά ένα μακρινό ταξίδι για να βρει τον εαυτό του. Αν και ο ίδιος το χαρακτηρίζει ως μια ambient δουλειά στην οποία προσπαθεί να κάνει μια μείξη King Crimson και Oneohtrix Point Never, συνομιλεί περισσότερο με έργα όπως το «Let’s star here» του Lil Yachty σε ένα πιο

σύγχρονο αισθητικό πλαίσιο και αν πάμε ακόμη πιο παλιά, ηχητικά αποτίνει φόρο τιμής στο «Electric Lucifer» του Bruce Haack – που δεν είναι και το πιο εύκολο πράγμα στον κόσμο. Οι ρίζες του «Mara Gibb» βρίσκονται στην ψυχεδέλεια, ένα μουσικό είδος στο οποίο ο Obi υπερέχει. Παράλληλα με τη συγκεκριμένη κυκλοφορία, και πέρα από τη μουσική –που είναι πραγματικά καλή–, αποφάσισε να ντύσει το άλμπουμ με εικόνες και να δημιουργήσει ένα συνοδευτικό κόμικ –την άλλη μεγάλη του αγάπη, όπως μου λέει– με τη βοήθεια του κομίστα Κώστα Παντούλα –να θυμίσουμε ότι είχαν ξανασυνεργαστεί για το εξώφυλλο του The Age of Tourlou– και του συγγραφέα και σκηνοθέτη Nikolai Hamel. Το εντυπωσιακό είναι ότι και τα δυο είναι τόσο δυνατές δουλειές που μπορεί να λειτουργήσουν ανεξάρτητα η μία από την άλλη. «Αρχικά ξεκίνησε σαν ένα χαλαρό ambient πρότζεκτ. Ήθελα να δοκιμάσω πράγματα που άκουγα εκείνη την περίοδο», αναφέρει ο Obi σχετικά με το πώς ξεκίνησε να γράφει το άλμπουμ. «Παράλληλα με το υλικό άρχισαν να μου δημιουργούνται εικόνες στο μυαλό, η ιστορία ενός non-binary εξωγήινου που αποδρά από τον πλανήτη του και ανακαλύπτει το παιδί μέσα του. Επικοινώνησα με δυο καλλιτέχνες που εκτιμούσα πολύ για διαφορετικούς λόγους και ήξερα ότι θα με βοηθήσουν, τον σκηνοθέτη και συγγραφέα Nikolai Hamel και τον Κώστα Παντούλα, που είναι κομίστας. Τους είπα το concept για το non-binary εξωγήινο πλάσμα και τους άρεσε πολύ. Με τον Nikolai αρχίσαμε να κάνουμε το story development και παράλληλα η ιστορία με βοηθούσε να προχωρήσω και

το μουσικό κομμάτι. Για τη μουσική, αν και προτιμώ να την κάνω μόνος μου –τα τελευταία δυο άλμπουμ μου τα έγραψα ολομόναχος–, κάλεσα μια μουσικό που θαυμάζω πάρα πολύ, τη Saber Rider, να με βοηθήσει στην παραγωγή και έδωσε στο υλικό διαστάσεις που δεν είχα φανταστεί. Είναι από τους πιο χαρισματικούς μουσικούς που έχω γνωρίσει. Σταδιακά οδηγηθήκαμε στην ιδέα να είναι multimedia, να υπάρχει δηλαδή το άλμπουμ και παράλληλα να συνοδεύεται από ένα κόμικ. Οπότε, σιγά σιγά, άρχισε ο Κώστας να σχεδιάζει με καθοδήγηση δική μου και του Nikolai πάνω στην ιστορία που αναπτυσσόταν. Πήρε αρκετό χρόνο να πετύχουμε σωστά το character design, τα περιβάλλοντα τα οποία θα βρεθεί, τους πλανήτες κ.λπ. Στο τέλος έγινε κάτι για το οποίο είμαι πολύ περήφανος επειδή το είχα απωθημένο να φτιάξω ένα κόμικ επιστημονικής φαντασίας που να έχει ανθρωπιστικές και προσωπικές προεκτάσεις. Είναι ένα έργο που ήθελα να κάνω από παιδί και χαίρομαι πολύ που ολοκληρώθηκε. Από μικρός διάβαζα πολύ “X-Men”. Υπήρχε ένα μπακάλικο στην Κινέτα, στο εξοχικό των παππούδων μου, και τα μόνα κόμικς που έφερνε ήταν το “X-Men” και το “Fantastic Four”. Τα παίρναμε με τον φίλο μου τον Spyro Rennt και τα ανταλλάσσαμε μεταξύ μας επειδή μέναμε στην ίδια πολυκατοικία, αλλά σε διαφορετικό όροφο. O αγαπημένος μου ήρωας είναι ο Daredevil της Marvel. Tο “Mara Gibb” ήθελα να είναι σε πιο πειραματικό, sci-fi ύφος. Ο Κώστας μου έδωσε μερικά έργα του Moebius και μου είπε ότι ήθελε να κινηθεί προς τα εκεί. Δεν κόλλησε, όμως, στα ευρωπαϊκά κόμικς, του αρέσουν και

02.10.25

Μουσική

NEΑ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ

οι καλές στιγμές των πιο mainstream κόμικς, της Marvel και της DC, οπότε έκανε μια μείξη όλων αυτών».

— Μίλησέ μου λίγο για το Mara Gibb και την ιστορία του. Γιατί επέλεξες να είναι non-binary; Το Mara Gibb είναι ένα πλάσμα που δουλεύει στα ορυχεία του πλανήτη Bendex και βλέπει τις φρικαλεότητες που συμβαίνουν γύρω του. Σε μια στιγμή διαύγειας λέει «θα μπω στο πρώτο πλοίο που φεύγει από τον πλανήτη και θα γυρίσω τον γαλαξία». Το διαγαλαξιακό ταξίδι, όμως, λειτουργεί περισσότερο σαν ένα ταξίδι αυτογνωσίας. Με βάση τα πρώτα σχέδια του χαρακτήρα σκέφτηκα ότι δεν έπρεπε να του αποδώσω κάποιο φύλο. Δεν το νιώθαμε απαραίτητα θηλυκό ή αρσενικό, ήταν κάτι πιο ανοιχτό, πιο fluid. Το σχέδιο του Κώστα επηρεάστηκε πολύ και από τα μάτια της γάτας μου, της Yoda, όποτε μας βγήκε ένα πιο ουδέτερο, ελεύθερο πλάσμα.

— Σε τι κοινό πιστεύεις ότι απευθύνεται ένα άλμπουμ με τέτοιους ήχους εν έτει 2025, σε μια εποχή που ο κόσμος δεν φαίνεται να ακούει μουσική όπως παλιότερα; Δεν έχω ιδέα. Οι κολλητοί μου σοκαρίστηκαν που κάθισα κι έκανα ένα concept album σε αυτό το μουσικό τοπίο που βιώνουμε, αλλά δεν νομίζω ότι επηρεάζομαι απ’ ό,τι συμβαίνει γύρω μου. Ακολουθώ την έμπνευσή μου και το δημιουργικό μου ένστικτο στην εκάστοτε φάση της ζωής μου. Δεν παρακολουθώ τι συμβαίνει στην ελληνική σκηνή, επειδή είμαι απομονωμένος στο σπίτι μου, αφοσιωμένος στη δουλειά μου, το τελευταίο διάστημα και πολλές φορές δεν έχω επαφές. Ξέρω ότι ένα τέτοιο μουσικό πρότζεκτ μπορεί να πλατειάσει και να κουράσει, και αυτό προσπάθησα να το

αποφύγω. Γενικά, έγινε ένα μαζεμένο άλμπουμ 35-36 λεπτών, σε κάθε κομμάτι προσπαθούμε να μπούμε στο ζουμί και στην ουσία της υπόθεσης που αφορά. Θέλαμε να είναι κάπως περιεκτικό, συλλεκτικό, χωρίς τα κακά του progressive rock των ’70s, τα μεγάλα σόλο, τη φλυαρία και την τεχνική επιδειξιομανία, και ελπίζω ότι το καταφέραμε. Επίσης, ήταν και ένας τρόπος να ασχοληθώ με πράγματα που ήθελα πολύ καιρό να δοκιμάσω.

— Ποιο είναι το ηθικό δίδαγμα του «Mara Gibb»; Να ακολουθείς τα όνειρά σου και αυτό που σου λέει η καρδιά σου. Ακούγεται πάρα πολύ κλισέ, αλλά ίσως καμιά φορά είναι το δυσκολότερο πράγμα στον κόσμο να ξεφύγεις από κοινωνικές συμβάσεις, προκαταλήψεις και την αντίληψη που έχουν οι άλλοι για σένα, να απελευθερωθείς από το τι πιστεύουν για σένα. Είναι και λίγο αυτοβιογραφικό, επειδή, δύο μήνες πριν ξεκινήσω να γράφω το πρότζεκτ, πήρα την απόφαση να αφήσω την πρωινή δουλειά που με συντηρούσε και να αφοσιωθώ 24/7 στη μεγάλη μου αγάπη, που είναι η μουσική. Η δεύτερη μεγάλη μου αγάπη είναι ο κινηματογράφος και η τρίτη τα κόμικς.

— Πόσο δύσκολο είναι να βιοποριστείς από τη μουσική σήμερα; Ήταν καλύτερα ή χειρότερα τα πράγματα όταν πρωτοξεκινούσες; Νομίζω ότι γίνεται όλο και πιο δύσκολο να βιοποριστείς από την τέχνη σου όσο προχωράει ο καιρός. Οι αμοιβές για τα live έχουν πέσει πάρα πολύ πλέον και οι δίσκοι δεν αποφέρουν έσοδα. Γι’ αυτό κάνω πάρα πολλά πράγματα για να επιβιώσω. Δεν το κρύβω ούτε ντρέπομαι γι’ αυτό, όσον αφορά το μουσικό κομμάτι πάντα. Τώρα πρέπει να βάλεις και το χέρι στην τσέπη για να στηρίξεις

INFO Το «Secret life of Mara Gibb» μόλις κυκλοφόρησε από τη Same Difference. https://prinsobiinnerear. bandcamp. com/album/ the-secret-life-ofmara-gibb

τα πρότζεκτ. Από την άλλη, πάντοτε συνέβαινε αυτό. Όλα πλέον τα κατευθύνει ο αλγόριθμος, τι πρέπει να πάει στο ευρύ κοινό και τι όχι. Από τη μεριά μου κάνω αυτό που με εκφράζει, αδιαφορώντας για τη μόδα και τα τρεντ, τα οποία παλιά κρατούσαν, αλλά τώρα αλλάζουν ανά πέντε μέρες και το attention span του κοινού είναι μηδαμινό.

— Παρακολουθείς καθόλου τι γίνεται στα σόσιαλ μίντια; Δεν έχω ιδέα τι γίνεται, αλλά βλέπω ότι όλοι κάθονται πλέον και σκρολάρουν. Όσο και αν γίνεται προσπάθεια με live και events, πλέον πέφτει στο κενό επειδή η προσφορά είναι πολύ μεγάλη. Έχει προκληθεί ένα χάος το οποίο προβλέπω ότι θα κουράσει τον κόσμο.

— Τι σε τρομάζει περισσότερο σήμερα και πώς βλέπεις το μέλλον; Με τρομάζει η έλλειψη παιδείας και ευγένειας και το ότι ο κόσμος δεν έχει κάπου να πιστέψει πια. Βλέπω ότι πελαγοδρομούμε, υπάρχει έλλειψη νοήματος, κουλτούρας και στόχων, δεν έχουμε κάτι να μας εξυψώνει, να μας απομακρύνει από τις βασικές μας ανάγκες. Μας βλέπω εγκλωβισμένους σε έναν ατέρμονο κύκλο και στενοχωριέμαι λίγο. Κάποιος, βέβαια, μπορεί να είναι ικανοποιημένος με αυτό το μοτίβο ζωής, και δεν το κρίνω. Και φυσικά είναι τρομακτικό αυτό που συμβαίνει γύρω μας σε παγκόσμιο επίπεδο. Την έχει πολύ ανάγκη ο κόσμος την απόδραση αυτή την περίοδο. Θέλει να ξεφύγει από τη ρουτίνα της καθημερινότητας, έστω κι αν δεν το συνειδητοποιεί. Αυτός, όμως, δεν είναι ένας από τους ορισμούς της τέχνης, ότι σε κάνει να ξεχνιέσαι και σε βάζει σε έναν διαφορετικό κόσμο, πιο σκοτεινό, πιο σέξι, πιο ουτοπικό, καλύτερο; Αυτή είναι μία από τις αποστολές της.

Νομίζω ότι γίνεται όλο και πιο δύσκολο να βιοποριστείς από την τέχνη σου όσο προχωράει ο καιρός. Οι αμοιβές για τα live έχουν πέσει πάρα πολύ πλέον και οι δίσκοι δεν αποφέρουν έσοδα. Γι’ αυτό κάνω πάρα πολλά πράγματα για να επιβιώσω.

LiFO 02.10.25

43

44

LiFO

02.10.25

THE

g ood LiF O

869

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

B U R G E R

Τα spot της πόλης όπου τρώμε τώρα ζουμερά μπιφτέκια, αφράτα ψωμάκια, ψαγμένα ντιπ και τραγανές πατάτες.

KΕΙΜΕΝΑ: ΛΙΝΑ ΙΝΤΖΕΓΙΑΝΝΗ ΦΩΤΟ: ΘΑΛΕΙΑ ΙΩΑΝΝΟΥ

ΜΟΔΑ - ΈΧΕΙΣ ΓΟΎΣΤΟ

LiFO 02.10.25

45

Δύο αδέλφια έφεραν στην Αθήνα το μπέργκερ που πάντα έψαχναν.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

BURGER

THE

good LiFO

Big Nick

46

LiFO

02.10.25

ΑΦΙΕΡΩΜΑ BURGER good LiFO

Λεωφόρος Βουλιαγμένης 145, Αθήνα, 211 4186170 www.bignick.gr, Facebook: Big Nick Athens, Instagram: bignick_ath

THE

κάποιες ιστορίες ξεκινούν από κάτι που λείπει. Για τον Νικόλα και τον Διονύση, αυτό που έλειπε ήταν ένα μπέργκερ που να τα έχει όλα: γεύση, ισορροπία, χαρακτήρα. Παντού δοκίμαζαν τα ίδια, που τους φαίνονταν μικρά και άψυχα ή τεράστια και αμήχανα. Κάπου εκεί σκέφτηκαν: «Αφού δεν υπάρχει, θα το φτιάξουμε εμείς». Έτσι γεννήθηκε το Big Nick, στο 145 της λεωφόρου Βουλιαγμένης. Βέβαια, για να καταφέρεις να δημιουργήσεις μια νέα ιστορία γεύσης, πρέπει από πίσω να έχεις το legacy που γίνεται βάση επιτυχίας – κι αυτά τα παιδιά το είχαν. Η ιστορία τους δεν είναι στημένη για το Instagram. Μεγάλωσαν στη Ζάκυνθο, μέσα σε κατσαρόλες και κουτάλες, με τον πατέρα μάγειρα και τη μητέρα εστιατόρισσα. Από μικροί έμαθαν ότι το φαγητό είναι τρόπος ζωής, κάτι που ενώνει και δημιουργεί. Όταν ήρθαν στην Αθήνα, δεν ήθελαν να ανοίξουν άλλο ένα μπεργκεράδικο, ήθελαν να φτιάξουν ένα σημείο που θα είχε ψυχή. Κι αυτή η ψυχή φαίνεται παντού στο Big Nick: στις πατάτες που δεν παίζουν δεύτερο ρόλο αλλά γίνονται πρωταγωνίστριες με γουακαμόλε, sour cream, σπιτικές μαγιονέζες, καραμελωμένα κρεμμύδια, ακόμα και καυτερό κοτόπουλο ή κορεάτικα γλάσα. Τα μπέργκερ ξεκίνησαν από τέσσερις επιλογές και σήμερα ξεπερνούν τα είκοσι , από black angus κομμένο στο χέρι και αργομαγειρεμένες πανσέτες μέχρι vegan που σέβονται την υπόθεση «νοστιμιά». Το signature, το Double Smoker Sumoka, είναι η απόδειξη της εμμονής τους στη λεπτομέρεια: πανσέτες καπνισμένες και σιγομαγειρεμένες τρεις μέρες, καλοδουλεμένα patties, χειροποίητη BBQ sauce και πίκλες που ισορροπούν το σύνολο. Όλα homemade, από το cream cheese μέχρι το κέτσαπ, τις σάλτσες, ακόμα και τα γλυκά: churros, banoffee ή σοκολατένιες «βόμβες» που ολοκληρώνουν την εμπειρία. Κάθε μπέργκερ έχει τη δική του μικρή ιστορία: άλλο εμπνευσμένο από Αμερική, άλλο από Κορέα, πίσω από κάθε μπουκιά υπάρχει κάτι βαθύτερο που εκφράζεται μέσα από την επιλογή τους να δουλεύουν με ελληνικές πρώτες ύλες όπως χοιρινά από τον Όλυμπο, κοτόπουλα από την Αχαΐα, τυριά από τη Νάξο, λαχανικά από την Αττική. Το Big Nick δεν είναι fast food. Είναι μια εμπειρία που πατάει με το ένα πόδι στο comfort και με το άλλο στην εστιατορική μαγειρική. Μπορείς να το απολαύσεις σε τραπέζι ή να το πάρεις στο χέρι. Όπως κι αν γευτείς αυτά τα μπέργκερ, θα νιώσεις ότι συμμετέχεις σε μια μικρή προσωπική επανάσταση που έφεραν στη γευστική σκηνή ο Νικόλας και ο Διονύσης.

LiFO 02.10.25

47

Η νέα εποχή του smash burger μέσα από την υπογραφή του σεφ Μιχάλη Νουρλόγλου.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

BURGER

THE

good LiFO

Smash'n Bun

48

LiFO

το smash 'n bun παρουσιάζει ένα μπέργκερ που έρχεται να ταράξει τα νερά της street food σκηνής, αυτήν τη φορά με την υπογραφή του σεφ Μιχάλη Νουρλόγλου. Στην καρδιά του ξεχωρίζει η τριπλή δύναμη του κρέατος: τρία ζουμερά μπιφτέκια από dry aged κιμά που ψήνονται με την τεχνική του smash ώστε να καραμελώνουν γρήγορα και να απελευθερώνουν όλη την ένταση της γεύσης τους. Το αποτέλεσμα είναι μια εμπειρία μεστή, με αληθινό χαρακτήρα, που δίνει στο κρέας την πρωταγωνιστική θέση που του αξίζει. Η φιλοσοφία πίσω από το νέο μπέργκερ είναι ξεκάθαρη: όλα είναι χειροποίητα και με τα καλύτερα υλικά. Από τις σάλτσες μέχρι τα συνοδευτικά, κάθε στοιχείο παρασκευάζεται in-house, αναδεικνύοντας την αξία της απλότητας και της ποιότητας. Ο σεφ Μιχάλης Νουρλόγλου δεν επιδιώκει εντυπωσιασμούς αλλά αυθεντική γεύση μέσα από σωστή τεχνική και ισορροπημένες επιλογές. Παρά τον όγκο και την ένταση των τριών μπιφτεκιών, το μπέργκερ σχεδιάστηκε έτσι ώστε να το απολαμβάνεις με το ένα χέρι, χωρίς να λερώνει, χωρίς να γίνεται messy. Συμπαγές, μελετημένο, με στόχο να παραμένει απολαυστικό από την πρώτη μέχρι την τελευταία μπουκιά. Αυτό το «καθαρό» αποτέλεσμα είναι που το κάνει να ξεχωρίζει: ένα μπέργκερ δυνατό και πληθωρικό στη γεύση, αλλά παράλληλα κομψό στη δομή. Με αυτό το δημιούργημα το Smash 'n Bun επιβεβαιώνει για ακόμη μία φορά ότι ξέρει να επαναπροσδιορίζει την έννοια του μπέργκερ στην Ελλάδα. Το signature burger του σεφ Μιχάλη Νουρλόγλου δεν είναι απλώς μια ακόμα επιλογή στο μενού· είναι μια γευστική δήλωση. Ένα μπέργκερ που φτιάχτηκε για να αναδείξει τι σημαίνει σύγχρονο street food: premium, αυθεντικό, απολαυστικό.

Πατριάρχου Ιωακείμ 48, Αθήνα Instagram: ‌smashnbun TikTok: smashnbun_athens

02.10.25

Μπέργκερ που φέρνουν το αυθεντικό American flavor στην Αθήνα.

THE

good LiFO

www.fridays.gr Facebook: TGI Fridays Greece Instagram: tgifridaysgr Tik-Tok: tgifridaysgr YouTube: TGI Fridays Greece

στα tgi fridays™ το μπεργκερ δεν είναι μια απλή υπόθεση. Σίγουρα δεν είναι κάτι που απλώς θα φας για να χορτάσεις. Εδώ ζεις μια εμπειρία που φυσικά και σε χορταίνει αλλά ταυτόχρονα σε ταξιδεύει σε μια American style απόλαυση, καθώς γεύεσαι κάθε μπουκιά – από την πρώτη μέχρι το τελευταίο ψιχουλάκι από το μπριός σου. Κι αυτό γιατί εδώ κάθε λεπτομέρεια μετράει: από το ζουμερό μπιφτέκι που φτιάχνεται με 100% φρέσκο μοσχαρίσιο κιμά μέχρι το ψωμάκι που ψήνεται καθημερινά χωρίς συντηρητικά αλλά και τις σος που ετοιμάζονται με μυστικές signature συνταγές και αλλάζουν τη νοστιμιά σε κάθε πρόταση. Όλα συνδυάζονται για να δημιουργήσουν μπέργκερ με αληθινό χαρακτήρα και αυθεντική γεύση. Το μενού έχει την ποικιλία που περιμένεις από ένα αμερικανικό κλασικό πιάτο αλλά με την προσοχή που κάνει κάθε μπέργκερ ξεχωριστό. Το Fridays™ Smash Cheeseburger είναι μια σύγχρονη εκδοχή του διαχρονικού cheeseburger με δύο μπιφτέκια originally smash –όπως ακριβώς θα το έτρωγες σε ένα αμερικανικό diner: τραγανή κρούστα και ζουμερή γεύση–, premium cheddar και homemade chipotle mayo. Για τους πιο απαιτητικούς, το Truffle Parmesan Burger δίνει μια πιο εκλεπτυσμένη διάσταση στο street food, με αρωματική τρούφα, παρμεζάνα και yuzu juice που απογειώνουν τη γεύση. Aν όμως μιλάμε για το απόλυτο signature, τότε το Fridays™ Signature Glazed Burger με την αγαπημένη Jack Daniel’s® glaze είναι η πρόταση στην οποία υποκλίνεσαι – ακριβώς πριν να την καταβροχθίσεις με μανία. Ένα μπέργκερ-θρύλος που έχει γράψει ιστορία. Αυτό που ξεχωρίζει στα Fridays™ –εκτός από τα happy vibes που σου φτιάχνουν τη διάθεση όπως κι αν είσαι– είναι η προσωπικότητα πίσω από κάθε μπέργκερ. Η ποιότητα είναι αδιαπραγμάτευτη, η φρεσκάδα απαραίτητο συστατικό και η φαντασία απόλυτο must. Εδώ δεν θα βρεις τίποτα έτοιμο ή «πρόχειρο». Από τα λαχανικά που κόβονται λίγο πριν σερβιριστούν μέχρι τις σος που παρασκευάζονται καθημερινά στην κουζίνα, η φροντίδα φαίνεται σε κάθε λεπτομέρεια. Και φυσικά, όλα αυτά στη γνωστή uplifting ατμόσφαιρα που κάνει κάθε στιγμή να μοιάζει με μικρή απόδραση μακριά από τη ρουτίνα. Άλλωστε, στα Fridays™ δεν πας απλώς για να φας, πας για να ζήσεις το Friday’s feeling. Εδώ τα μπέργκερ σερβίρονται μέσα σε ένα American vibe που συνδυάζει το street food με την πρόσκληση σε μια ατελείωτη γιορτή.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ BURGER

TGI Fridays™

LiFO 02.10.25

49

good LiFO THE

Stack Σ Τ Ρ Ι Τ ΆΔ Ι Κ Ο

Το μαγαζί που συστήνει τη δική του εκδοχή του μπέργκερ. για να είμαστε ειλικρινείς, όταν μιλάμε για street food, το πρώτο πράγμα που σου έρχεται στο μυαλό είναι ένα μπέργκερ. Αλλά τι μπέργκερ; Σε αυτή την ερώτηση ήρθε να απαντήσει το Stack στριτάδικο, που ήδη στήνει στην πολυσύχναστη Θηβών το δικό του παιχνίδι γεύσης, ένα spot όπου το street vibe συναντά τις signature συνταγές και το αποτέλεσμα είναι μπέργκερ που μιλάνε από μόνα τους. Η φιλοσοφία του Stack είναι απλή: πρώτες ύλες που σέβονται τον εαυτό τους και μια κουζίνα που δεν φοβάται να βάλει χαρακτήρα σε κάθε μπουκιά. Τα ψωμάκια μπριός λιώνουν στο στόμα, βγάζοντας τη βουτυράτη νοστιμιά τους, τα smashed μπιφτέκια πατιούνται στο grill μέχρι να αποκτήσουν εκείνη τη χαρακτηριστική κρούστα, ενώ οι σος φτιάχνονται στο χέρι για να δίνουν την έξτρα νοστιμιά που κάνει κάθε μπέργκερ διαφορετικό. Αυτό που ξεχωρίζει στο Stack στριτάδικο είναι ένα μενού που παίζει με κλασικά αμερικανικά vibes, αλλά δεν χάνει ποτέ την ελληνική του ψυχή. Από την προβατίνα που γίνεται αναπάντεχη πρωταγωνίστρια μέχρι το signature bacon burger με σπιτική μαρμελάδα μπέικον, οι επιλογές που θα βρεις είναι μία και μία. Εδώ, το street food παρουσιάζει και έναν «premium» χαρακτήρα με προτάσεις όπως το wagyu burger ή οι τηγανητές πατάτες με τρούφα και παρμεζάνα για όσους θέλουν να πάνε την απόλαυση ένα βήμα παραπέρα. Στο Stack η εμπειρία ξεκινά από τη μυρωδιά που σε τραβάει καθώς περνάς απ’ έξω μέχρι τον τρόπο που στήνονται τα μπέργκερ μπροστά σου με έναν τρόπο άκρως τελετουργικό. Οι παρέες μαζεύονται γύρω από τα τραπέζια, οι βιαστικοί σταματούν στην take away γωνιά κι όλη η ατμόσφαιρα είναι αβίαστα cool, με γεύσεις που σου ξανασυστήνουν την κατηγορία μπέργκερ. Ένα αυθεντικό στριτάδικο, ακριβώς όπως λέει το όνομά του, φτιαγμένο για να γίνει καθημερινή στάση που χορταίνει ποιοτικά.

Θηβών 438, Ίλιον 216 8089998 Instagram: stack_athens

Sam Burgers

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

BURGER

Όπως λέμε μπεργκεράδικο της Αμερικής.

50

LiFO

το sam burgers είναι το burger house που ξέρει καλά να υπηρετεί την ταυτότητά του, μια ταυτότητα μοναδική που δεν ακολουθεί τάσεις γιατί έχει τον δικό της χαρακτήρα. Σε μια Αθήνα γεμάτη smash, ο Sam επιμένει σε grill burgers φτιαγμένα από χειροποίητο μοσχαρίσιο κιμά που ετοιμάζεται καθημερινά από τον ίδιο και την ομάδα του. Το αποτέλεσμα; Μπέργκερ ζουμερά, σωστά ψημένα και με μια γεύση που ξεχωρίζει. Μπαίνοντας στο μαγαζί, σε υποδέχονται retro vibes και ένα decor που σε προκαλεί να κάνεις το επόμενο insta story σου – και να πάρεις πολλά likes. Το μενού ανανεώνεται συχνά, αλλά τα νέα πιάτα δεν προλαβαίνουν να μείνουν κρυφά. Το Oklahoma Burger είναι ήδη κλασικό: χειροποίητο μπιφτέκι, προβολόνε, μαγιονέζα, καραμελωμένα κρεμμύδια και ντομάτα. Το Philly Cheesesteak θεωρείται από τις πιο αυθεντικές εκδοχές στην Αθήνα με prime μοσχαρίσιο φιλέτο, προβολόνε, σοταρισμένα κρεμμύδια και μια πλούσια steakhouse κρέμα που λιώνει στον ουρανίσκο. Το signature αφράτο ψωμί του έχει ήδη γίνει θρύλος και κάνει όλη τη διαφορά – η μυστική συνταγή του παραμένει επτασφράγιστο μυστικό. Οι χειροποίητες σος του Sam Burgers είναι κι αυτές μια κατηγορία από μόνες τους. Η Αpple BBQ sauce δίνει στο Brooklyn Burger τον sweet and smokey χαρακτήρα που χρειάζεται. Η λευκή σος πίκλας φέρνει στο California Chicken Burger όλη τη φρεσκάδα που ζητάει ένα σωστό chicken burger. Και η Ohio sauce, με βάση τον κουρκουμά, έχει γίνει η υπογραφή του μενού, αφού συναντάται τόσο στο Ohio Burger όσο και στο Hot Dog που έχει την υπογραφή του Sam και είναι κυριολεκτικά το κάτι άλλο. Το Sam Burgers είναι μπεργκεράδικο με όλη τη σημασία της λέξης, γιατί φέρνει την κουζίνα του αμερικανικού Νότου στην Αθήνα και της δίνει ένα μοναδικό attitude και original στυλ.

Δράκου 3-5, Kουκάκι 210 7546066 Facebook: Sam Burgers Instagram: samburgersgr

02.10.25

Το νέο concept Pax Mess σε προκαλεί να λερωθείς άφοβα.

good LiFO

Tik Tok: paxburgers Instagram: paxburgers Facebook: Pax burgers

THE

αν έχεις περάσει έστω και μία φορά έξω από τα pax burgers, ξέρεις καλά γιατί όλοι μιλούν γι’ αυτά. Τα Pretty Amazing Xtraordinary Burgers έχουν αναδειχθεί Best Burger το 2024 και Best Burger House στο Burger Fest το 2023, έχουν γίνει talk of the town σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη και κάθε φορά που βγάζουν κάτι καινούργιο η πόλη το περιμένει σαν γευστικό event. Φέτος, για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά, τα Pax συνεργάζονται με τον chef Σταύρο Βαρθαλίτη και παρουσιάζουν το ολοκαίνουργιο concept Pax Mess με δύο limited edition burgers που σε προκαλούν να αφήσεις στην άκρη το μαχαιροπίρουνο και να αγκαλιάσεις τη χαρά τού να λερώνεσαι! Το Birria Mess είναι ένα μπέργκερ που παντρεύει το ζουμερό μπιφτέκι από 100% φρέσκο ελληνικό μοσχαρίσιο κιμά με pulled beef μαγειρεμένο σε Birria sauce. Το American cheddar, οι juicy πίκλες, η νόστιμη coleslaw και η χειροποίητη sour cream mayo έρχονται να ολοκληρώσουν αυτήν τη νέα γεύση που θα τρελάνει τους φαν. Το twist; Το Birria Mess υποστηρίζει το όνομά του επάξια και έρχεται με ζεστή Birria sauce στο πλάι, για να το απολαύσεις όπως θέλεις, είτε βουτώντας, είτε περιχύνοντας ολόκληρο το μπέργκερ για το απόλυτο messy moment που μοιάζει με βουτιά σε κύμα γευστικής ελευθερίας. Για τους αμετανόητους cheese lovers, το Smashed Cheese Mess είναι η απόλυτη επιλογή: δύο smashed μπιφτέκια με τραγανή κρούστα και ζουμερή γεύση που συνδυάζονται με raclette, paprika mayo, πίκλες και κρεμμύδι, ενώ στο πλάι η queso sauce με chili bacon πάει την εμπειρία σε άλλο level. Η αλήθεια είναι ότι τα Pax ξέρουν να μετατρέπουν κάθε συνταγή στο απόλυτο statement. Από το signature Goat Cheese & Truffle και το Dirty Bastard μέχρι το πρόσφατο Epic Smash, κάθε μπέργκερ που λανσάρουν γράφει τη δική του ιστορία στη street food σκηνή, και δεν είναι τυχαίο. Τα αφράτα μπριός ψωμάκια χωρίς συντηρητικά, οι χειροποίητες σος που θα βρεις μόνο εδώ και οι φρέσκες πατάτες που κόβονται στο χέρι δημιουργούν μια εμπειρία που είναι ταυτόχρονα comfort και premium, γαστρονομική και messy! Τα δύο νέα limited edition Pax Mess burgers ήρθαν για να δηλώσουν ότι το φαγητό είναι ακόμα πιο απολαυστικό όταν δεν σε νοιάζει να λερωθείς. Θα τα βρεις από τις 6 Οκτωβρίου σε όλα τα Pax Burgers σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Και όταν τα πετύχεις, ξέρεις τι να κάνεις: Grab it, taste it!

ΑΦΙΕΡΩΜΑ BURGER

Pax Burgers

LiFO 02.10.25

51

good LiFO THE

ΑΡΙΣΜαΡί & ΑΒάΡΣαΜΟ STREETFOOD Κρατά σταθερή την ποιότητα και τη δημιουργική του διάθεση.

το ΑΡΙΣΜαΡί & ΑΒάΡΣαΜΟ streetfood ήρθε για να αλλάξει τον τρόπο που βλέπουμε ή, καλύτερα, γευόμαστε το street food, και τήρησε την υπόσχεσή του. Ζεστό ψωμάκι, ζουμερά patties, πατάτες που «τρίζουν», σάλτσες φτιαγμένες στο χέρι. Από εκεί ξεκινά ένα δημιουργικό παιχνίδι με συνταγές που έχουν χαρακτήρα και γίνονται αγαπημένη συνήθεια. Στα μπέργκερ του θα βρεις το κλασικό cheeseburger και το double smashed αλλά και υπογραφές όπως το Truffle Butter, που παραμένει μέχρι σήμερα ο μυστικός κωδικός της παρέας. Για όσους θέλουν μια διαφορετική επιλογή, υπάρχει το Plant Base, που αποδεικνύει ότι η απόλαυση δεν έχει μόνο μία όψη. Τα loaded fries λειτουργούν ως μικρός πειρασμός που θες να μοιραστείς, τα combos στήνονται για να «κουμπώνουν» σωστά –για έναν, για δύο ή για όλη την παρέα– και οι μικρές προσθήκες στο checkout σε αφήνουν να φτιάξεις το πιάτο όπως σου ταιριάζει. Και τώρα τα νέα: σε λίγο καιρό ανανεώνεται το μενού με ακόμη πιο street food χαρακτήρα. Περισσότερα hand-helds που τρώγονται στον δρόμο, μικρές λαχταριστές μπουκιές, limited specials που θα αλλάζουν ακόμα πιο συχνά και έξυπνα combos για να χτίζεις το γεύμα σου όπως θες. Μαζί έρχονται και νέες αφίξεις: ένα δυνατό Triple Beef Burger, ένα ζουμερό σάντουιτς με πανσέτα και μια φρέσκια coleslaw που ισορροπεί ιδανικά τη λιχούδικη πλευρά του μενού. Τα αγαπημένα κλασικά μένουν στη θέση τους, αλλά η εμπειρία γίνεται ακόμη πιο fun, πάντα με την ίδια προσοχή στην πρώτη ύλη και στο ψήσιμο. Στο ΑΡΙΣΜαΡί & ΑΒάΡΣαΜΟ StreetFood η αξία δίνεται εκεί που πρέπει –premium υλικά, σωστά ψησίματα, γρήγορη εξυπηρέτηση και combos με πραγματικό value– για να απολαμβάνουμε πάντα ένα street food με αληθινή, σταθερή ποιότητα.

Δημητσάνας 46-48, Αμπελόκηποι 210 6453011 arismari-avarsamo. gr Παραγγελίες μέσω efood & Wolt

The Smashers

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

BURGER

Τα μπέργκερ που θα σε φέρουν στην Καλαμιώτου.

52

LiFO

η καλαμιώτου μοσχομυρίζει καραμελωμένο κρεμμύδι! Το The Smashers είναι εδώ και βάζει ήδη τη δική του υπογραφή στην μπέργκερ σκηνή της Αθήνας. Το όνομα που ξεκίνησε το 2022 ως ghost kitchen στο Νέο Ηράκλειο και μέσα σε δύο χρόνια απέκτησε φυσικό μαγαζί στο κέντρο, από τον Αύγουστο του ’24 έχει γίνει το απόλυτο urban meeting point για κάθε food lover. Τα πράγματα εδώ ακολουθούν απλούς αλλά βασικούς κανόνες που κάνουν τη διαφορά στη νοστιμιά: smashed διπλό μπιφτέκι 100% μοσχαρίσιο, χειροποίητο μπριός, signature σάλτσες, καραμελωμένα κρεμμύδια και πίκλες, που φτιάχνονται όλα in-house. To Τhe Smashers έχει δημιουργήσει ένα μενού που παίζει δυνατά και επιλεκτικά με οχτώ beef burgers, καθένα με τον δικό του, ξεχωριστό χαρακτήρα.

Highlights, το Umami Burger με κατσικίσιο τυρί, μανιτάρι και μαγιονέζα τρούφας, το Bacon Burger με διπλό cheddar και μαρμελάδα bacon που σου κολλάει στο μυαλό, και το Hangover Burger με τηγανητό αυγό, που έχει φτιαχτεί για σοβαρές πείνες. Στο The Smashers η εμπειρία δεν σταματά στα μπέργκερ. Το μενού κρύβει και δύο Sando με milk bread: το Triple Bacon Sando με τριπλό μπιφτέκι, τριπλό cheddar, τριπλό bacon –πιο triple δεν γίνεται– και το Club Sando με αυγό που σπάει πάνω στο μπέργκερ και κάνει την απόλαυση ακόμα πιο messy. Για να πεις ότι έχεις γευτεί το απόλυτο, συμπλήρωσε με γλυκοπατάτες ή τηγανητές πατάτες, ζήτα μια draught Βαβέλ ποτήρι και κλείσε με το παγωτό μηχανής που έχει ήδη φανατικό κοινό. Αυτή η εμπειρία εύκολα συνηθίζεται, σε σημείο ευχάριστου εθισμού! Αν δεν μπορείς να έρθεις στην Καλαμιώτου, να θυμάσαι ότι μπορείς να γευτείς όλα τα αγαπημένα σου με delivery από το κέντρο ή από το ghost kitchen στο Νέο Ηράκλειο, που καλύπτει τα βόρεια προάστια.

www. thesmashers.gr Facebook: TheSmashersBurgers Instagram: thesmashers_ burgers

02.10.25

Τα πιο Smashed, SmashedBurgers.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ BURGER

LAYERS

YAMAL

good LiFO

OKLAHOMA

THE

Αναξαγόρα 7, Νέα Ερυθραία 210 6200770 Instagram: layersburgersofficial

δεν είναι το μπιφτέκι μόνο, δεν είναι το ψωμάκι, δεν είναι οι πατάτες ή οι συνταγές, δεν είναι καν τα premium υλικά. Στο Layers Burgers είναι όλα αυτά μαζί και άλλα τόσα που δεν μπορείς να περιγράψεις με λόγια. Το smashed burger είναι το πιο smashed από όσα γνωρίζεις μέχρι τώρα, με ξεροψημένη, καραμελωμένη κρούστα που κάνει το ζουμερό εσωτερικό να επιφυλάσσει μια ευχάριστη έκπληξη. Μια τόσο επιτυχημένη συνταγή πρέπει να τη γεύεσαι όπως της αξίζει, γι’ αυτό κάθε μπέργκερ έχει πάντα δύο patties, δημιουργώντας στρώσεις από υλικά που δικαιολογούν το όνομα «Layers». Τα ψωμάκια φτιάχνονται καθημερινά στην κουζίνα from scratch (αλεύρι, νερό, λαδάκι και σουσάμι για topping) για να φιλοξενήσουν τα μπέργκερ μέσα σε φρεσκοψημένα, κλασικά buns, τόσο homemade που αλλάζουν όλο το παιχνίδι στην κατηγορία street food, ενώ τα υλικά είναι τόσο εκλεκτά που στέκονται επάξια σε gourmet εστιατόρια. Ακόμα και ο τρόπος που είναι στημένο το μενού είναι τέτοιος που να μπορείς εύκολα να ανακαλύψεις το δικό σου αγαπημένο. Στην κατηγορία Classic θα βρεις συνταγές όπως το Bacon & Cheese, το Roquefort και το Chèvre –δυο προτάσεις για τους λάτρεις των γαλλικών τυριών– αλλά και το Juicy Lucy, που ξεχωρίζει χάρη στο χειροποίητο spicy kimchi – μια συνταγή που έχει χαρίσει ένας διάσημος Έλληνας σεφ στην ομάδα των Layers. Τελευταία προσθήκη στο μενού αποτελεί το YAMAL Burger που πρωτοεμφανίστηκε στο Μπέργκερφεστ τον Σεπτέμβριο, με bacon dust και secret sauce. Διαθέσιμο σύντομα και στο κατάστημα! Για όσους θέλουν να ψαχτούν ακόμα περισσότερο, υπάρχουν τα Statement burgers, δηλαδή, οι signature προτάσεις που φτιάχνονται με ψωμάκι μπριός και κάθε μια έχει το όνομα μιας αμερικανικής Πολιτείας. Ανάμεσά τους, το Oklahoma, που εδώ παρουσιάστηκε για πρώτη φορά και παραμένει αυθεντικό και ακαταμάχητο, με το smashed ψιλοκομμένο κρεμμύδι πάνω στο μπιφτέκι να αλλάζει την εμπειρία. Εδώ ούτε οι πατάτες είναι «απλώς πατάτες», αφού έχεις τέσσερις διαφορετικές επιλογές για να βάλεις ως side στο μπέργκερ σου, ενώ το χειροποίητο, παναρισμένο κοτόπουλο είναι επίσης στα must try. Πίσω από το Layers burgers βρίσκονται τρία αδέλφια, ο Γιάννης, ο Παναγής και ο Λέανδρος (όλοι κάτω των τριάντα), που φέρνουν τη φρεσκάδα τους, την απίστευτη όρεξή τους για δουλειά αλλά και την κληρονομιά από την οικογενειακή παράδοση σε ένα project που είναι από μόνο του ένα brand – μόλις μπεις στο Layers καταλαβαίνεις ότι αυτή η ιδέα αποκλείεται να μείνει σε ένα μόνο σημείο, αλλά φτιάχτηκε για να ταξιδέψει σε διαφορετικές γειτονιές. Φέρνουν όμως και κάτι άλλο: το μεράκι τους με αυτό που κάνουν. Αυτό είναι αρκετό για να καταλάβεις πως αυτό το burger house είναι μια προσωπική υπόθεση και δεν μοιάζει με τα υπόλοιπα.

LiFO 02.10.25

53

good LiFO THE

Nosh

Η Αθήνα καλωσορίζει τα rolls αστακού στη street food σκηνή της.

δεν υπάρχει κανένα ορθογραφικό λάθος στη φράση «more than a filling» που βλέπεις γραμμένη στα κουτάκια. Γιατί αυτά περιέχουν σάντουιτς έτσι όπως δεν τα έχεις ξαναγευτεί, με συνδυασμούς υλικών που είναι κάτι περισσότερο από μία απλή γέμιση. Στην καρδιά του Κολωνακίου, το Nosh: Lobster & Brioche έρχεται να ξαναγράψει την ιστορία του street food σε έναν χώρο μοντέρνο, με μια μεγάλη μαρμάρινη μπάρα και την κουζίνα σε κοινή θέα που σε παρασύρει στα κρυμμένα gems της Νέας Υόρκης. Ο απόλυτος πρωταγωνιστής είναι το lobster roll, ένα elevated σάντουιτς με αστακό που έρχεται σε δύο εκδοχές: το Lobster Roll Maine με μαγιονέζα, λάιμ και chives και το Lobster Roll Nosh με hollandaise και σχοινόπρασο. Το μπριός ψωμάκι, μια βουτυράτη απόλαυση από μόνο του, αγκαλιάζει τέλεια τις ντελικάτες γεύσεις των φρέσκων υλικών. Στον κατάλογο θα βρεις κι άλλες επιλογές σε σάντουιτς όπως το Shrimp Roll με γαρίδα, μαγιονέζα και chorizo ή το Pulled Beef και το Tuna Melt. Στα συνοδευτικά, τα corn ribs ή τα arancini με μπισκ αστακού παίζουν τον δικό τους ρόλο, που κάθε άλλο παρά δευτερεύων είναι. Μάλιστα, όπως λέει ο δημιουργός Λίνος Ιερίδης, κάθε τόσο θα συμβαίνουν διάφορες γευστικές εκπλήξεις για να δίνουν στο Nosh μια ζωντανή ταυτότητα. Για αρχή, κάθε Παρασκευή και Σάββατο θα βρίσκεις στο μενού φρέσκα στρείδια, ενώ καθημερινά από τις 10 μέχρι τις 2 το μεσημέρι το Nosh θα σερβίρει eggs benedict με prosciutto cotto ή in house μαριναρισμένο σολομό, παρουσιάζοντας τη δική του οπτική πάνω στο brunch. Να προσθέσεις οπωσδήποτε χαβιάρι Imperia στο roll σου για να γευτείς την απόλυτη γαστρονομική νοστιμιά σε περιτύλιγμα street food. Το Nosh συνδέει τις υψηλές γεύσεις με την απόλαυση τού να τρως με τα χέρια και αυτό είναι άκρως cool!

Καψάλη 5, Κολωνάκι 210 7228281 Instagram: nosh_lobster_and_ brioche

Ψυχιατρείο

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

BURGER

Η «τρέλα» πάει στο street food spot της Ηλιούπολης.

54

LiFO

ένας χώρος που συνδυάζει την τολμηρή θεματική ενός «mental institute» με τη χαλαρή διάθεση του street food και τη γεύση της καλής παρέας. Από την πρώτη στιγμή που θα περάσει κανείς την πόρτα μπαίνει σε ένα σκηνικό διαφορετικό, που παίζει με την αίσθηση του απρόβλεπτου και της ανατροπής. Στο Ψυχιατρείο θα απολαύσεις φαγητό χωρίς κανόνες, εμπνευσμένο από διεθνείς τάσεις αλλά με ντόπια υλικά. Το μενού έχει επιμεληθεί ο σεφ Κλεό Ιμπραχίμι, γνωστός από το φετινό «MasterChef», φέρνοντας τη δημιουργικότητα και το πάθος του στην κουζίνα του Ψυχιατρείου. Στον κατάλογο θα βρεις comfort επιλογές με απρόσμενες πινελιές, street snacks με twist, δροσερές craft μπίρες που συνοδεύουν ιδανικά κάθε πιάτο, καθώς και γλυκές προτάσεις που ολοκληρώνουν την εμπειρία. Κάθε γεύση είναι μια μικρή «θεραπεία» από την καθημερινότητα, ένας τρόπος να ξεφύγεις από τα συνηθισμένα και να μπεις σε έναν κόσμο όπου το χιούμορ συναντά τη δημιουργία. Το brand χτίστηκε γύρω από την ιδέα του «θεματικού street food» και ο χώρος, οι λεπτομέρειες της διακόσμησης, ακόμα και τα social media posts, υπηρετούν το ίδιο αφήγημα. Με χιούμορ, φρεσκάδα και δημιουργικότητα, το Ψυχιατρείο δημιουργεί μια κοινότητα ανθρώπων που μοιράζονται την ίδια διάθεση για κάτι το διαφορετικό. Δεν είναι τυχαίο ότι καθημερινά γίνεται σημείο συνάντησης για νέους, οικογένειες, αλλά και όσους αναζητούν μια εμπειρία που να συνδυάζει γεύση, προσιτές τιμές και ατμόσφαιρα. Το προσωπικό φροντίζει κάθε λεπτομέρεια, ενώ το μενού ανανεώνεται συχνά, ώστε να κρατά πάντα ζωντανό το ενδιαφέρον. Ένα σκηνικό όπου η φαντασία, η γεύση και η διάθεση για χιούμορ γίνονται η καλύτερη συνταγή για να ξεφύγεις από την καθημερινότητα. Θα απολαύσεις το φαγητό σου στον χώρο ή θα το πάρεις μαζί σου, αλλά, όπως κι αν το ζήσεις, το σίγουρο είναι ότι θα γευτείς την πιο απολαυστική «τρέλα» της πόλης!

Αγίου Κωνσταντίνου 16, Ηλιούπολη 210 9700053 Social: psixiatreio

02.10.25

Το μπέργκερ-φαινόμενο που κάνει την Αθήνα να μιλάει τη γλώσσα του street.

good LiFO

Μιχαλακοπούλου 66, 210 7794939

THE

αν θέλεις να φας ένα μπέργκερ, οι επιλογές που σου προσφέρει πλέον η Αθήνα είναι αμέτρητες. Αν όμως θέλεις να συμμετάσχεις σε μια «φάση» που φέρνει ένα νέο attitude στο street food, τότε καλωσήρθες στο Smashtag, το όνομα που ήρθε από την Ιταλία και έφερε μαζί του έναν ολόκληρο τρόπο ζωής, απλό, δυναμικό, viral και σίγουρα γεμάτο γεύση. Δύο φίλοι, ο Riccardo και ο Giorgio, ταξίδεψαν στην Αμερική, είδαν πώς το smash burger γίνεται λατρεία και αποφάσισαν να το φέρουν στην Ευρώπη. Από τη Ρώμη στη Μύκονο, στη Μάλτα και τελικά στην Αθήνα, το Smashtag έστησε το δικό του street σενάριο στη Μιχαλακοπούλου και από τότε δεν σταμάτησε να γράφει τη δική του ιστορία. Η λογική είναι ξεκάθαρη: όσο πιο λιτό, τόσο πιο αληθινό. Μπιφτέκι smash που ψήνεται όπως πρέπει για να σε τρελάνει με την τραγανή κρούστα του, μπριός που κρατάει ψηλά την αφράτη ταυτότητά του, σος που δεν παίζουν απλώς συνοδευτικό ρόλο αλλά δίνουν μια ξεχωριστή προσωπικότητα. Όλα αυτά σε ένα σκηνικό εντελώς urban, με ρυθμούς που θυμίζουν αμερικανικό sidewalk και με τη σταθερή υπόσχεση ότι θα φας αυθεντικό, νόστιμο, χορταστικό street food. Κι αν τα smash burgers του Smashtag ήταν αυτά που μας έκαναν να στηθούμε στην ουρά, το τελευταίο τρίμηνο όλοι μιλάνε για το νέο Smashbox, ένα κουτί γεμάτο από τα απόλυτα συστατικά της αμερικανικής κουζίνας: τηγανητό, παναρισμένο κοτόπουλο, βουτυρένιο New York toast, κυματιστές πατάτες που φτιάχνονται ειδικά σε αυτή την εκδοχή για να κρατούν πάνω τους περισσότερη σάλτσα και, φυσικά, τη σος που διαλέγεις. Κυκλοφορεί σε large version με 5 κομμάτια για sharing ή σε μικρό με 3 για πιο προσωπικό binge. Είναι το box που έγινε Instagram story και όλοι θέλουν να δοκιμάσουν. Εδώ όμως το viral δεν είναι κενό ουσίας, αφού πίσω από αυτό που βλέπεις υπάρχει πάντα η πρώτη ύλη, η οποία είναι προσεκτικά διαλεγμένη, τεχνική που ξέρει τι κάνει και μια street φιλοσοφία που δεν χρειάζεται εξηγήσεις. Σε λίγο καιρό το Smashtag ετοιμάζεται να κατηφορίσει στη Γλυφάδα για να φέρει τη δική του εκδοχή street food και στα νότια προάστια, καλώντας τους fans του είδους με μια απλή, αλλά αληθινή φράση: let’s burger!

ΑΦΙΕΡΩΜΑ BURGER

Smashtag

LiFO 02.10.25

55

Καπνιστά κρέατα και American vibe που αλλάζουν όσα ήξερες για το μπέργκερ.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

BURGER

THE

good LiFO

Po’ Boys

56

LiFO

το po’ boys είναι ένα αυθεντικό barbecue joint, βγαλμένο κατευθείαν από τον αμερικανικό Νότο. Τα καπνιστά κρέατα μπαίνουν στο custom offset smoker και σιγοψήνονται μέχρι να γίνουν «λουκούμι», αποδεικνύοντας ότι η υπομονή είναι μεγάλη αρετή – ειδικά όταν συνδυάζεται με την τέχνη του BBQ. Τα τελευταία χρόνια το Po’ Boys έχει δημιουργήσει τη δική του φανατική κοινότητα ανάμεσα στους burger lovers στην Αθήνα, αλλά πλέον και στη Θεσσαλονίκη. Στο μενού θα βρεις μερικά από τα πιο iconic burgers της πόλης: το Brisket Burger, το Tipsy Texan και το φημισμένο B.M.F., όλα με σιγοκαπνιστά κρέατα και χειροποίητα toppings που δεν θα βρεις αλλού όσο κι αν ψάξεις. Φυσικά το Buttermilk Fried Chicken −με τραγανή κρούστα από 10 διαφορετικά μυρωδικά και μπαχαρικά– παραμένει το Νο1 αγαπημένο και μαζί του είναι σταθερό classic το Double Smashed Cheeseburger, με διπλό μοσχαρίσιο μπιφτέκι και αμερικανικό τυρί. Οι πιο old-school ήδη λατρεύουν τη σειρά Sliders με αφράτο τετράγωνο πατατόψωμο, σε πέντε εκδοχές: Cheese, Pastrami, Egg & Bacon, Chipotle, Bacon Avocado. Αν όμως θέλεις να αναφωνήσεις πραγματικά «Holy Cow!», τότε το ομώνυμο signature burger είναι μονόδρομος. Μπιφτέκι καπνισμένο για τέσσερις ώρες στο smoker, cheddar, φοντί τυριών, καραμελωμένα κρεμμύδια και η διάσημη Alabama White BBQ sauce είναι ένας συνδυασμός που σε κάνει να κλείνεις τα μάτια και να μασάς αργά και απολαυστικά κάθε μπουκιά. Μαζί με όλα αυτά, βάλε στο πλάνο σου το Po’ Boys Sampler (μια πιατέλα με όλα τα καπνιστά κρέατα για να τη μοιραστούν δύο) και οπωσδήποτε ένα Mac ’n’ Cheese που θα σε κάνει να λιώσεις από λαχτάρα. Με το παρεΐστικο vibe και τις μπίρες από μικροζυθοποιίες που δένουν τέλεια με κάθε πιάτο, το Po’ Boys γίνεται εκείνο το σποτ που αλλάζει τα δεδομένα στη street food απόλαυση.

Αθήνα: Αγαθάρχου 12, Ψυρρή / Θεσσαλονίκη: Ίωνος Δραγούμη 17 & Αγίου Μηνά 7, Άνω Λαδάδικα

02.10.25

Street food σημαίνει κοτόπουλο στη σούβλα και πατάτα τηγανητή.

good LiFO

Σολωμού 27, ΜπουρνάζιΠεριστέρι 210 5735010 Instagram: kotopoula.sklavos

THE

ο σκλάβος είναι η πιο τρανή απόδειξη ότι οι καλύτερες ιδέες είναι αυτές που βασίζονται στα απλά πράγματα. Μερικές φορές ξεχνάμε –και αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τη γαστρονομική σκηνή– ότι τα basics είναι εκείνα που δύσκολα βρίσκουμε, σε έναν κόσμο που γίνεται όλο και πιο περίπλοκος. Αυτό το μαγαζί κατάφερε να αφουγκραστεί την ανάγκη να θυμηθούμε τις ρίζες της γεύσης μας αλλά και την αυθεντικότητα στον τρόπο που απολαμβάνουμε ένα αληθινά νόστιμο φαγητό. Πιο ξεκάθαρα δεν γίνεται να το πούμε: κοτόπουλο στη σούβλα και πατάτα τηγανητή κομμένη στο χέρι. Χρειάζεσαι κάτι άλλο; Οι σούβλες του Σκλάβου φιλοξενούν καθημερινά περίπου 150 κοτόπουλα στο σύνολο, όλα από τον συνεταιρισμό Άρτας, που καταφθάνουν κάθε πρωί και εξαντλούνται μέχρι το βράδυ. Χωρίς περίεργες μαρινάδες και τεχνάσματα (μόνο ρίγανη, αλάτι και λεμόνι στην κοιλιά), αυτά τα ζουμερά κοτόπουλα γυρίζουν ολημερίς πάνω από αναμμένα κάρβουνα και ξύλα οξιάς για να πάρουν τη μοναδική νοστιμιά τους και σε προσκαλούν από τη βιτρίνα των κλειστών φούρνων να διαλέξεις το δικό σου. Εδώ θα βρεις το μοναδικό μπέργκερ που φτιάχνεται με σουβλιστό στήθος κοτόπουλο μέσα σε ένα αφράτο πατατόψωμο και παίρνει έξτρα νοστιμιά από τις χειροποίητες σος – από mayo, bbq και pickle sauce μέχρι sweet chilli. Στα hightlights του Σκλάβου είναι και το Shake eat box. Μέσα σε ένα κουτάκι μπαίνει ξεψαχνισμένο κοτόπουλο, πατατούλες και η σος της επιλογής σου, το κουνάς για να ανακατευτούν και voilà, η πιο γκουρμέ απόλαυση street food, made in Greece! Αν θέλεις, μπορείς να αράξεις στα ψηλά βαρέλια-τραπέζια και να απολαύσεις επιτόπου αυτήν τη γευστική μαγεία, αφού ο χώρος έχει και parking. Κι επειδή ο Σκλάβος θέλει να σου προσφέρει πάντα ό,τι επιθυμείς στην ποσότητα που το επιθυμείς, εδώ μπορείς να αγοράσεις το κοτόπουλο αλλά και τις τηγανητές πατάτες με το κιλό, για να χορταίνεις –εσύ και όλη η οικογένεια– στην πιο value for money γευστική επιλογή.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ BURGER

Σκλάβος

LiFO 02.10.25

57

T HE

g ood LiF O

ΧΡΏΜΑ, ΣΧΗΜΑ, FUN: ΑΥΤΑ ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ BRANDS ΞΕΡΟΥΝ ΑΠΟ PATTERNS Σχέδια που εκτείνονται στο άπειρο, μίνιμαλ, μάξιμαλ, abstract, όλα τους υπέροχα και βγαλμένα από άγρια όνειρα, εντάσεις, φάσεις και εκκεντρικότητες, αρμονία και αναρχία. ΤΗ

ΜΙΝΑ

ΚΑΛΟΓΕΡΑ

ADELIE

PENGU

ΑΠΟ

58

LiFO

ΈΧΕΙΣ ΓΟΎΣΤΟ

02.10.25

869

Η

συζήτηση για το pattern στην Ελλάδα ξεκινά αναπόφευκτα από τον Γιάννη Τσεκλένη, τον σχεδιαστή που σφράγισε τη δεκαετία του ’60 και του ’70 με τα εμβληματικά του prints, που ήταν εμπνευσμένα από την ελληνική αρχαιότητα, τη φύση, τη λαϊκή τέχνη και την αρχιτεκτονική. Τα μοτίβα του δεν ήταν ποτέ τυχαία: είχαν αφήγηση, μετάγγιζαν πολιτισμική μνήμη στο ύφασμα και μετέτρεπαν το ρούχο σε φορέα πολιτισμού. Σήμερα, όσον αφορά το σύγχρονο ελληνικό pattern, τη σκυτάλη παίρνουν ξεκάθαρα τα Karavan (Σκούφου 10). Μέσα στα χρόνια έχουν καταφέρει να αναπτύξουν μια οπτική γλώσσα που αναγνωρίζεται από μακριά· κορίτσια στο μετρό κοιτάζονται και χαμογελούν γιατί ξέρουν πως μοιράζονται την ίδια αισθητική, την ίδια χαρά, το ίδιο χρώμα. Το κοινό των Karavan το λες και φανατικό. Στον λογαριασμό του brand στο Instagram θα βρείτε το highlight «laundry + closets», ολόκληρες μπουγάδες απλωμένες μόνο με ρούχα Karavan. (karavanclothing.com)

Φωτορεαλιστικά μοτίβα και Αθήνα παντού Σε αυτόν τον διάλογο μπαίνει και το Anamnesi της Αγγελικής Τσίρου (Cherry) που χρησιμοποιεί φωτογραφικά patterns για να αποτυπώσει την Αθήνα ως ζωντανό κολάζ. Φωτογραφίες της ίδιας και συνεργατών της ενώνονται σε υφάσματα που γίνονται ρούχα και είναι μονίμως sold out: παντελόνια, φούστες, πουκάμισα που είναι σαν ψηφιακά ημερολόγια της πόλης. (anamnesi.gr) Παραμένουμε στον φωτορεαλισμό και προχωράμε στα καλειδοσκοπικά μοτίβα με φωτογραφίες πάλι από την Αθήνα. Αυτήν τη φορά μιλάμε με τη Μαριλένα Σταθοπούλου. Στα πατρόν της θα χαζέψεις ηλιοβασιλέματα από τη Συγγρού, τα φώτα της κίνησης, μια κονσόλα σε πάρτι, σκηνές από την Πλάκα, τον βράχο της Ακρόπολης ή μια ρωμαϊκή εκκλησία. Μοτίβα παράδοξα, χαοτικά, ψυχεδελικά – κι όμως σε απόλυτη αρμονία. Η ίδια εξηγεί: «Χρησιμοποιώ υφάσματα με ψηφιακή εκτύπωση και δίνω έμφαση σε φυσικής προέλευσης πρώτες ύλες με απαλή υφή, όπως η βισκόζη, το βαμβάκι και το tencel. Φτιάχνω όλα τα ρούχα συνθέτοντάς τα ένα ένα, σαν παζλ, με τα κομμάτια του πατρόν, γι’ αυτό και κάθε τελικό ρούχο είναι διαφορετικό, παρόλο που έχει το ίδιο pattern». Η φιλοσοφία της συνδέεται με το slow fashion, το limited waste και το upcycling, και δείχνει σεβασμό τόσο στους δημιουργούς όσο και στους ανθρώπους που θα φορέσουν τα ρούχα.

(Marilenastathopoulou.com)

Κι αφού μιλάμε για δημιουργίες με βάση τη φωτογραφία, αξίζει μια μικρή αναφορά στη συλλογή που κυκλοφορεί αποκλειστικά στο Hyper Hypo (Βορέου 10). Εμπνευσμένη από τον γεμάτο χρώμα κόσμο του Martin Parr, η Motherland Productions παρουσιάζει μια περιορισμένης έκδοσης σειρά καλοκαιρινών αντικειμένων, τσάντες θαλάσσης, μπλουζάκια και πετσέτες παραλίας, όλα φτιαγμένα στην Ελλάδα, όλα κομμάτια ενός επικού φωτογραφικού σύμπαντος. (hyperhypo.gr, Βορέου 10)

Το art to wear και το μοτίβο ως αφήγηση Μπροστά μας έχουμε το Aenao, μια σουρεαλιστική ιστορία του «είναι». Στα ντεσέν τους ξετυλίγονται μικρές παράξενες ιστορίες τυπωμένες σε μετάξι. Όλα παράγονται αποκλειστικά στη Βόρεια Ελλάδα, στο Σουφλί, έναν τόπο με βαθιά παράδοση στην εκτροφή μεταξοσκώληκα και στη μεταξουργία. Εκεί, το μετάξι καλλιεργείται φυσικά, οι εκτυπώσεις γίνονται ψηφιακά με υψηλή ποιότητα και καθετί ράβεται παραδοσιακά στο χέρι. Εδώ, το pattern δεν είναι διακοσμητικό στοιχείο αλλά κομμάτι μιας προσωπικής ιστορίας. Κάθε σχέδιο ξεκινά από ένα συναίσθημα: κάτι διαφορετικό, μια ανθρώπινη σχέση, μια αδικία, μια καθημερινή στιγμή. Οι φιγούρες δεν έχουν φύλο ή χρώμα· έχουν ψυχή, βλέμμα, αλήθεια. Έτσι, κάθε σχέδιο γίνεται ένα σχόλιο για την αποδοχή, τη μοναδικότητα και τη βαθύτερη ανθρώπινη επαφή. (aenaodesign.com)

LiFO 02.10.25

59

ΜΥΚΟΝΟΣ

(Δημ. Μαλαγαρδή 50, Κορυδαλλός, kleliaandrali.com)

ERGON

DESIGN

ΑΠΟ

ΤΗ

ΜΙΝΑ

ΚΑΛΟΓΕΡΑ

THE

Φλερτάροντας με το abstract Μεγάλα, γεμάτα χρώματα και φαντασία: αυτά είναι τα σχέδια της Μυρτώς, της σχεδιάστριας και founder των Adelie Pengu. «Μεγάλωσα στην Αθήνα και δουλεύω στον χώρο της μόδας έντεκα χρόνια, τα πέντε από αυτά με το δικό μου brand. Η δημιουργία για μένα ξεκινάει από τη χρωματική παλέτα, αυτή καθορίζει κάθε συλλογή και στη συνέχεια διαμορφώνεται η θεματική που εμπνέει τα μοτίβα. Τα prints μου είναι μεγάλα, abstract, αλλά με fun διάθεση, ώστε να φοριούνται εύκολα από διαφορετικές ηλικίες και στυλ. Αν έπρεπε να τα περιγράψω με λίγες λέξεις, θα έλεγα fun, quirky και κομψά. Εμπνέομαι από την καθημερινότητα, την αλληλεπίδραση με τον κόσμο και προσωπικούς προβληματισμούς – η συλλογή «Plants are the new pets.

Pets are the new kids» ήταν σχεδόν βιογραφική. Οι άνθρωποι που αγαπούν τα Adelie Pengu συχνά είναι δημιουργικοί, με πάθος για χρώμα και patterns. Πιστεύω πολύ στο mix ‘n’ match και στο layering με μονοχρωμίες». Ευφρονίου 10-12 (adeliepengu.com) Ζωντανά, επαναστατικά, ποιητικά, ατμοσφαιρικά: αυτά είναι τα μοτίβα του SOMF, του brand που ίδρυσε η Μαριαφλώρα Λεέκ στην Αθήνα πριν από περίπου δεκατρία χρόνια. Όπως λέει η ίδια: «Σπούδασα womenswear design στο Central Saint Martins, σε μια εποχή που το Λονδίνο είχε απίστευτη δημιουργική ενέργεια που ακόμα με τροφοδοτεί. Το 2012 δημιούργησα τα SOMF, μια εναλλακτική πρόταση ρούχων για ανήσυχα πνεύματα σαν εμένα και τα άτομα που είναι φίλοι μου». Η δημιουργική της διαδικασία ξεκινά από σκιτσάκια στο χαρτί, που στη συνέχεια φωτογραφίζει και επεξεργάζεται στο iPad, ώστε να τα μετατρέψει σε vector components για επαναλαμβανόμενα ντεσέν. Αυτή η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει έως και δέκα μέρες, μέχρι το pattern να βγει άψογο, με χρώματα πεντακάθαρα και vibe πιστό στην αρχική έμπνευση που δεν είναι άλλη από την Αθήνα, με την αλητεία και την ενέργειά της. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, το ντεσέν The SOMF/Athens Times, μια εφημερίδα δικής της σύλληψης που μοιάζει σαν ωδή στο

60

LiFO

MARILENA STATHOPOULOU

Πολύχρωμα, φαντασμαγορικά art prints και εκρήξεις χρωμάτων σε ρούχα που κάνουν pop out στο πλήθος. Η Κλέλια Ανδράλη δημιουργεί ρούχα που συνδυάζουν έντονα χρώματα, καλλιτεχνικά prints και τολμηρές γραμμές με στόχο να εκφράσει μέσα από το ρούχο την προσωπικότητα και την ελευθερία. Η ίδια λέει: «Σπούδασα στο Glasgow School of Art, όπου ανέπτυξα τη σχέση μου με το σχέδιο και την τέχνη, κάτι που εξακολουθεί να επηρεάζει βαθιά τη δουλειά μου. Μέσα από το brand μου επιδιώκω να ενώσω την τέχνη με τη μόδα, δημιουργώντας συλλογές με ισχυρή ταυτότητα και καλλιτεχνική ματιά για ανθρώπους που τολμούν να ξεχωρίζουν». Φτιάχνει σχέδια που λένε ιστορίες χωρίς λόγια, έχουν στοιχεία από την Αθήνα, έντονο ρυθμό, αντιθέσεις, φως και σκιά, ήχο και χρώμα, χάος αλλά και στιγμές αρμονίας. «Όλα αυτά απορροφώνται, συχνά υποσυνείδητα, και περνούν μέσα στα σχέδιά μου. Ειδικά τώρα που είμαι μαμά, βλέπω τον κόσμο και με τη ματιά των παιδιών, που παρατηρούν μικρές λεπτομέρειες, χρώματα, στιγμές που εμείς τείνουμε να προσπερνάμε». Η αθωότητα αυτής της παρατήρησης τής θυμίζει γιατί ξεκίνησε να δημιουργεί. Η Κλέλια πιστεύει ότι όσοι φοράνε τα μοτίβα της συνδέονται με έναν ιδιαίτερο τρόπο μεταξύ τους. Ακόμη κι αν δεν το συνειδητοποιούν, μοιράζονται μια κοινή ανάγκη για έκφραση, για χρώμα και για να δείξουν ποιοι είναι μέσα από την εμφάνισή τους. Όπως εξηγεί, οι άνθρωποι που επιλέγουν τα ρούχα του brand της δεν φοβούνται να ξεχωρίσουν κι έτσι δημιουργούν μια σιωπηλή κοινότητα που βλέπει τον κόσμο πιο δημιουργικά και πιο χαρούμενα. «Αυτό που θα έλεγα σε κάποιον που φοβάται να συνδυάσει διαφορετικά μοτίβα είναι το εξής: “Το πιο σημαντικό είναι να το κάνεις παιχνίδι. Αν τα prints μοιράζονται ένα κοινό χρώμα, αποκτούν αμέσως συνοχή – σαν να “μιλάνε” μεταξύ τους. Δεν χρειάζεται να ταιριάζουν απόλυτα· το ένστικτο, το προσωπικό γούστο, το πώς αισθάνεσαι φορώντας το, είναι αυτά που καθορίζουν αν κάτι είναι stylish ή όχι».

newsprint του Galliano και περιέχει «συμβουλές» για αθηναϊκές μαζώξεις, τελετές ομορφιάς και τρόπους manifesting στην πόλη. Η χρωματική της παλέτα αλλάζει με τις εποχές, αλλά σταθερά στοιχεία είναι το μπεζ nude με μαύρες αντιθέσεις, το ηλεκτρικό μπλε σε όλους τους τόνους και ο συνδυασμός ροζ-κόκκινο. Πάνω απ’ όλα, οι άνθρωποι που φορούν SOMF μοιάζουν να συνδέονται σαν μια μυστική αδελφότητα, δημιουργώντας συχνά φιλίες σε λαϊβάκια, σαν να αναγνωρίζουν ο ένας τον άλλο μέσα από τα μοτίβα. «Η συμβουλή μου για να δείχνει κάποιος stylish με τα μοτίβα μου; Να φοράει ό,τι κάνει την ψυχή του να αγαλλιάζει· να νιώθει hot χωρίς να κοιτάει τι φοράνε οι άλλοι· και να μην ξεχνάει τη δυναμική μιας μαύρης μπότας ή ενός κόκκινου κραγιόν». (somfclothing.com)

Βγαλμένα από τη φύση Ένας abstract κόσμος βγαλμένος από τη φύση – αυτό που με μαγνητίζει στη δουλειά της Ελένης είναι ο τρόπος που μετατρέπει αόρατους κόσμους σε αντικείμενα που μπορείς να αγγίξεις. Η Ελένη συνδύασε την τέχνη και την επιστήμη. Σπούδασε αρχικά το ύφασμα στο Πανεπιστήμιο του Μπράιτον και στη συνέχεια το μέταλλο στο Royal College of Art του Λονδίνου. Από νωρίς έμαθε να αναγνωρίζει και να επεξεργάζεται τις πρώτες ύλες, να τις μετασχηματίζει σε κάτι καλαίσθητο, σε αντικείμενα που έχουν διάρκεια και χαρακτήρα. Αυτό το υβρίδιο ύφους και τεχνικής είναι το θεμέλιο του brand της. Ως γνωστόν, το μυστήριο έχει μεγάλη γοητεία και αυτό ακριβώς αποτελεί αφετηρία για τα μοτίβα της. Κοιτώντας μέσα από το μικροσκόπιο, ανακαλύπτει κόσμους που συνήθως μένουν αόρατοι: την υφή ενός άνθους, τις λεπτομέρειες ενός εντόμου, τα χρώματα μιας χημικής ένωσης. Με προσεκτική παρατήρηση και πειραματισμό, όλα αυτά μεταμορφώνονται σε digital σχέδια που τυπώνονται σε φουλάρια, τσάντες ή αξεσουάρ μόδας. Η διαδικασία έχει πάντα μια δόση απρόβλεπτου· δεν ξέρεις ποτέ τι θα σου αποκαλύψει το μικροσκόπιο, ούτε ποια χρώματα θα εμφανιστούν στον φακό. Αυτή η τυχαία ομορφιά είναι που κάνει κάθε pattern μοναδικό. Σε συνδυασμό με τις αρχές του slow fashion –υλικά ανθεκτικά, παραγωγή σε μικρές ποσότητες, σεβασμός στο περιβάλλον– το τελικό αποτέλεσμα είναι κομμάτια που κουβαλούν μέσα τους κάτι ανεξερεύνητο, μινιμαλιστικό και αρμονικό.

LOVE-AND-ALICIA

good LiFO

ΜΟΔΑ

Η διαδικασία έχει πάντα μια δόση απρόβλεπτου· δεν ξέρεις ποτέ τι θα σου αποκαλύψει το μικροσκόπιο, ούτε ποια χρώματα θα εμφανιστούν στον φακό. Αυτή η τυχαία ομορφιά είναι που κάνει κάθε pattern μοναδικό.

Η Έλια Τσερκέζου σπούδασε Fashion Design και Styling στην Αθήνα και τη Φλωρεντία. Εργάστηκε σε μερικές από τις σημαντικότερες εταιρείες μόδας, σε τομείς όπως το product design, το development και το buying. Έπειτα, παρέα με τον Μίλτο, ίδρυσαν το brand Love+Alicia. Το Love+Alicia ειδικεύεται σε κοκτέιλ/βραδινά ρούχα καθώς και σε ρούχα για ειδικές περιστάσεις – κυρίως φορέματα. «Πριν από κάθε συλλογή, η δημιουργική διαδικασία ξεκινά με ένα μεγάλο moodboard: εκεί συγκεντρώνουμε, μαζί με την ομάδα μου, φωτογραφίες που μας εμπνέουν, χρώματα που συνδέονται με τις τάσεις της εποχής αλλά και προσωπικά σκίτσα και σημειώσεις. Μέσα από συζήτηση και ανταλλαγή ιδεών οραματιζόμαστε πώς θα θέλαμε να εξελιχθεί η συλλογή, δίνοντας στα prints τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Τα σχέδια του Love+Alicia είναι ρομαντικά και εκλεπτυσμένα, συνδυάζοντας μια λεπτή θηλυκότητα και τη φαντασία. Είναι αφαιρετικά αλλά εκφραστικά, κάθε μοτίβο κρύβει βάθος και προσωπικότητα. Τα prints έχουν σοφιστικέ χαρακτήρα και η επανάληψή τους δημιουργεί ένα pattern κι αυτό με τη σειρά του μια διακριτική, προσωπική σύνδεση με τη γυναίκα που το φοράει». (Αριστοτέλους 10, Ελληνικό, loveandalicia.com)

02.10.25

ΕΧΕΙΣ ΓΟΥΣΤΟ Δημήτρης Βαγενάς G R A P H I C D E S I G N ER & DJ

Ποιος είσαι και με τι ασχολείσαι; Είμαι ο Δημήτρης, είμαι από την Καβάλα και τα τελευταία τρία χρόνια μένω στη Θεσσαλονίκη. Έχω σπουδάσει γραφιστική, πλέον εργάζομαι ως freelance graphic designer και η πιο πρόσφατη big δουλειά μου ήταν για το άλμπουμ της Λίλας Τριάντη, το «APOTIPOMA», στο οποίο ανέλαβα όλο το γραφιστικό κομμάτι. Επίσης έχω κάνει σεμινάριο DJing και μουσικής παραγωγής. Η μητέρα μου ήταν εκείνη που μου πέρασε την αγάπη για το στυλ και τη μόδα. Πώς διαλέγεις τα ρούχα σου; Διαλέγω outfits ανάλογα με τη διάθεση και το μέρος που πάω, πάντα όμως διαλέγω κάτι που να ξεχωρίζει.

Aν μπορούσες να αλλάξεις τη δική σου ντουλάπα με κάποιου άλλου, ποιο πρόσωπο θα διάλεγες; Εννοείται πως θα πω όλα τα κοστούμια από το Renaissance World Tour της Beyoncé! Τι φοράς και πόσο κοστίζει; Η ζακέτα είναι Hackney (€90). Το t-shirt είναι από το νέο μου collab TOWOIT X VAYENAS, και είμαι πολύ χαρούμενος για το αποτέλεσμα. Θα το βρείτε στο Instagram. Το baggy jean από H&M (€30). Η τσάντα είναι Diesel, τα κοσμήματα δώρα από τη μαμά μου και τα παπούτσια είναι Bershka στα €20-30, κάπου εκεί. Πού πας τώρα; Πάω με τους φίλους μου σε ένα queer party και μετά θα δουλέψω ένα νέο remix που έχω προγραμματίσει με Έφη Θωδη x The Weeknd. Πόσο πιο iconic να γίνει; @dimitrisvayenas @theonlywayoutisthrough_

ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ ΦΩΤΟ: ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΔΟΜΕΝΙΚΟΣ

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

LiFO 02.10.25

61

ΥΔΡΟΧΟΟΣ [20.1/19.2] Από τις 6/10, η

ΔΙΔΥΜΟΣ [21.5/21.6] Η δραστηριότητα του

τα θα σας απασχολήσουν καθ’ όλη τη διάρκεια του μήνα, καθώς στις 6/10 εισέρχεται ο Ερμής στον Σκορπιό, όπου θα παραμείνει έως τις 28/10. Τώρα είναι η εποχή που πρέπει να κάνετε τους υπολογισμούς σας και να δώσετε έμφαση σε διαπραγματεύσεις. Η Πανσέληνος στις 7/10 τέμνει τον άξονα Κριού/Ζυγού του ζωδιακού κύκλου, αναδεικνύοντας τον προσωπικό άξονα του ωροσκοπίου σας. Αυτή θα μπορούσε να είναι μια καθοριστική στιγμή για τις προσωπικές σας σχέσεις. Το φως της Σελήνης είναι στο πιο έντονο σημείο του κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης και επιτρέπει συχνά να βλέπετε την κατάστασή σας με σαφήνεια. Είναι υπέροχη στιγμή για να γιορτάσετε και να διασκεδάσετε. Στις 8/10 προμηνύεται ένας έρωτας με πρόσωπο εξουσίας, ενώ στις 11/10 μπορεί να απογοητευτείτε με μια μυστική επαγγελματική επαφή.

προσοχή σας στρέφεται στην καριέρα σας, καθώς ο Ερμής θα διέρχεται από τον Σκορπιό έως τις 28/10. Εξαιρετική εποχή για να προωθήσετε τα έργα σας και να συνδεθείτε με τις επαφές σας για να φωτίσετε ευκαιρίες. Ωστόσο, στις 11/10 η αντίθεση της Αφροδίτης με τον Κρόνο στο πεδίο των οικονομικών σας μπορεί να πυροδοτήσει την απαισιοδοξία σας όσον αφορά τα χρήματα. Μια προσεκτική εξέταση των καταναλωτικών σας συνηθειών μπορεί να βοηθήσει. Η Πανσέληνος στον Κριό στο νοητικό σας πεδίο στις 7/10 θα ενισχύσει την ευφυΐα και την αυτοέκφρασή σας καθ’ όλη τη διάρκεια της εβδομάδας. Είναι μια καλή στιγμή για να πάρετε μια μεγάλη απόφαση. Στις 8/10 το εξάγωνο Αφροδίτης - Δία φέρνει έναν νέο έρωτα με άτομο από τον χώρο της εργασίας.

Σκορπιού είναι έντονη, με την είσοδο του Ερμή στις 6/10 στον τομέα της εργασίας, και έως τις 28/10 θα είναι εξαιρετική εποχή για να στείλετε βιογραφικά, να δώσετε συνεντεύξεις και να προωθήσετε τις δεξιότητές σας. Επίσης, μπορεί να ξεκινήσετε διατροφή σε συνδυασμό με άσκηση και να χρειαστείτε τις συμβουλές ενός ειδικού. Η Πανσέληνος στις 7/10 στον Κριό ενεργοποιεί τον τομέα της κοινωνικής σας ζωής και θα είναι εορταστική για εσάς. Τα συναισθήματα θα είναι έντονα και μπορεί να είναι μια παθιασμένη περίοδος, ιδανική για ρομαντισμό. Εναλλακτικά, μπορεί να γιορτάζετε την επιτυχία ενός παιδιού ή να απολαμβάνετε χρόνο με τους φίλους σας. Αξιοποιήστε στο έπακρο αυτήν την Πανσέληνο για να είστε κοντά στους ανθρώπους που αγαπάτε. Τα οικονομικά σας βελτιώνονται στις 8/10 με το εξάγωνο Δία - Αφροδίτης.

starfax

ΖΥΓΟΣ [23.9/22.10] Τα οικονομικά ζητήμα-

ΣΚΟΡΠΙΟΣ [23.10/22.11] Η διέλευση του Ερμή στο ζώδιό σας από τις 6 έως τις 28/10 θα σας βοηθήσει ενισχύοντας τη διαύγεια και τη νοητική σας δύναμη και θα είναι μια καλή εποχή για να γράψετε, να πείτε την αλήθεια σας και να αναλύσετε κάτι στο οποίο εστιάζετε. Ωστόσο, στις 11/10 η κοινωνικοποίηση μπορεί να σας δυσκολέψει, καθώς η Αφροδίτη κάνει αντίθεση με τον Κρόνο στους τομείς της φιλίας και του ρομαντισμού σας. Ξεχάστε τα πάρτι και επιλέξτε να περάσετε χρόνο με έναν σοφό φίλο που σας αγαπά με όλα τα ελαττώματά σας. Η Πανσέληνος στον Κριό στις 7/10 είναι μια καλή στιγμή για να επαναπροσδιορίσετε την πορεία σας. Σκεφτείτε αν χρειάζεται να επαναφέρετε την ισορροπία σας και να ασχοληθείτε με τη φροντίδα του εαυτού σας.

6-12 οκτ ω β ρ ιου 20 25

από τη μα ρ ιβ ίκυ καλλέ ρ γ η (s tar f ax@ li f o. g r )

62

LiFO

ΙΧΘΥΣ [20.2/20.3] Η Πανσέληνος στις 7/10 ενεργοποιεί τον άξονα Κριού/Ζυγού του ζωδιακού κύκλου. Αυτός είναι ο οικονομικός άξονας του ωροσκοπίου σας και είναι η στιγμή που το φως της Σελήνης είναι στο μέγιστο των δυνατοτήτων του, επομένως είναι η ιδανική στιγμή για να εμπιστευτείτε τη διαίσθησή σας σχετικά με τα χρήματα και την ασφάλεια. Τα γεγονότα κορυφώνονται στις 8/10, όταν η Αφροδίτη ευθυγραμμίζεται με τον κυβερνήτη πλανήτη σας, τον Δία, στον Καρκίνο και στον ερωτικό σας τομέα. Αυτό υποδηλώνει ότι η επιτυχία θα μπορούσε να έρθει μέσω άλλων ανθρώπων ή σε συνεργασία με άλλους. Εναλλακτικά, σημαίνει ότι ο σύντροφός σας ή το παιδί σας τα πάει καλά και υπάρχει λόγος για εορτασμό. Τα πράγματα μπορεί να πάρουν διαφορετική τροπή στις 11/10, όταν ο Κρόνος στο ζώδιό σας κάνει αντίθεση με την Αφροδίτη. Αυτός ο συνδυασμός μπορεί να συμπέσει με θλίψη, να συμβολίζει ένα τέλος ή μια ολοκλήρωση.

ΚΑΡΚΙΝΟΣ [22.6/22.7] Μια ώθηση στη δημιουργικότητά σας θα είναι το δώρο της διέλευσης του Ερμή στον Σκορπιό, στον τομέα των απολαύσεων, από τις 6/10 έως τις 28/10. Ο ρομαντισμός μπορεί να κλιμακωθεί, καθώς οι ικανότητές σας στο φλερτ βελτιώνονται. Απλώς μην περιμένετε ότι ο ρομαντισμός θα ανθίσει αυτό το Σ/Κ, καθώς η Αφροδίτη κάνει αντίθεση με τον Κρόνο στις 11/10. Η επιθυμία σας για αναγνώριση θα κλιμακωθεί με την Πανσέληνο στον Κριό και στον τομέα της καριέρας σας στις 7/10. Αν έχετε καθυστερήσει σε ένα έργο που αγαπάτε ή δυσκολεύεστε να ξεκινήσετε ένα νέο εγχείρημα, θα είναι η κατάλληλη στιγμή να κάνετε ένα άλμα προς τα εμπρός. Στις 8/10 ο Δίας στο ζώδιό σας σε εξάγωνο με την Αφροδίτη φέρνει νέες ευκαιρίες για εμπορικές συμφωνίες και μια ερωτική σχέση.

ΤΟΞΟΤΗΣ [23.11/21.12] Στις 6/10, ο Ερμής διέρχεται στον Σκορπιό, στο υποσυνείδητό σας (μέχρι τις 28/10) και θα σας εμπνεύσει να δείτε το παρελθόν σας. Αφιερώνοντας χρόνο για ενδοσκόπηση και δίνοντας προσοχή στο ένστικτό σας, θα ενδυναμώσετε τη διαίσθησή σας. Στις 11/10, πιθανότατα θα νιώσετε κάπως αντικοινωνικοί, καθώς η Αφροδίτη κάνει αντίθεση με τον στωικό Κρόνο. Η αποφυγή των κοινωνικών συγκεντρώσεων και η επιλογή μιας συζήτησης με στενούς φίλους θα ικανοποιήσει την ανάγκη σας για σύνδεση. Ο ρομαντικός ή καλλιτεχνικός σας νους θα είναι σε εγρήγορση, με την Πανσέληνο στον Κριό στις 7/10, στον πέμπτο οίκο σας, που αγαπά τη διασκέδαση. Αυτή η υψηλή ενέργεια θα σας ενθαρρύνει να προγραμματίσετε κάτι για το οποίο είστε παθιασμένοι. Η 8/10 είναι μια εξαιρετική ημερομηνία για εργασία και χρήματα, καθώς η Αφροδίτη ευθυγραμμίζεται με τον κυβερνήτη πλανήτη σας, τον Δία. Στην καλύτερη περίπτωση, αυτός ο συνδυασμός υπόσχεται επιτυχία.

θα σας απασχολήσουν μέσα στο προσεχές διάστημα, από τις 6/10 που εισέρχεται ο Ερμής στον Σκορπιό. Ο Σκορπιός κυβερνά επίσης κρυφές υποθέσεις, οπότε θα μπορούσε να αφορά εξελίξεις σχετικά με τον έρωτα, την εξουσία ή ένα κρυφό ζήτημα. Κρατήστε τα χαρτιά σας κλειστά. Επιθυμίες και προσωπικές ανάγκες φέρνει στην επιφάνεια η Πανσέληνος στο ζώδιό σας στις 7/10 και εξαιτίας αυτού το συνηθισμένο σας ειλικρινές στυλ επικοινωνίας θα είναι υπερβολικό. Επίσης θα είναι μια δυναμική περίοδος για τις προσωπικές σας σχέσεις ή συνεργασίες. Εμπιστευτείτε τη διαίσθησή σας, αποφασίστε ποιον θέλετε στη ζωή σας και παρατηρήστε ποιος είναι στο πλευρό σας. Αντίθετα, μπορεί να διστάσετε να μιλήσετε για τα συναισθήματά σας σε μια σχέση στις 11/10, καθώς η Αφροδίτη θα είναι σε αντίθεση με τον στωικό Κρόνο.

στον Σκορπιό στις 6/10 ενεργοποιείται ο τομέας της οικιακής σας ζωής, εμπνέοντας σκέψεις και συζητήσεις με αγαπημένα πρόσωπα έως τις 28/10. Ενδεχομένως να διαπραγματευτείτε μια συμφωνία για ακίνητα, να επανασυνδεθείτε με ένα μέλος της οικογένειάς σας ή να αποκαλύψετε πληροφορίες για την καταγωγή σας. Ωστόσο, μια σχέση μπορεί να αντιμετωπίσει ένα εμπόδιο στις 11/10, καθώς η Αφροδίτη αντιτίθεται στον περιοριστικό Κρόνο. Η Πανσέληνος στον Κριό στις 7/10 θα πυροδοτήσει μια έκρηξη ενέργειας στον τομέα της εξερεύνησης. Η επιθυμία να ταξιδέψετε σε ένα μακρινό μέρος, τουλάχιστον στη φαντασία σας, θα σας ανεβάσει το ηθικό, αλλά μπορεί να σας δυσκολέψει να επικεντρωθείτε σε καθημερινά πράγματα. Δώστε στον εαυτό σας χρόνο να απολαύσει κάτι που μιλάει στην ψυχή σας. Στις 8/10 το εξάγωνο Αφροδίτης - Δία θα ευνοήσει μυστικές συμφωνίες που θα αυξήσουν τα κέρδη σας.

ΑΙΓΟΚΕΡΩΣ [22.12/19.1] Ο πλανήτης της

ΤΑΥΡΟΣ [21.4/20.5] Με την είσοδο του Ερμή

ΠΑΡΘΕΝΟΣ [24.8/22.9] Το πιο σημαντι-

επικοινωνίας Ερμής εισέρχεται στον Σκορπιό από τις 6 έως τις 28/10, ευνοώντας τη διορατικότητα και την εστίαση όσον αφορά τα λόγια και την επικοινωνία. Ιδανική εποχή για ομαδική εργασία και συνεργατικές δραστηριότητες. Η ανταλλαγή ιδεών με τους φίλους σας θα είναι ιδιαίτερα ικανοποιητική. Ωστόσο, μια επιβράδυνση αυτών των αλληλεπιδράσεων είναι πιθανή στις 11/10, καθώς η Αφροδίτη αντιτίθεται στον Κρόνο στους νοητικούς σας τομείς. Η Πανσέληνος λαμβάνει χώρα στις 7/10 και αυτό μπορεί να είναι ένα σημείο καμπής. Αυτή η Πανσέληνος τέμνει τον άξονα Κριού/Ζυγού του ζωδιακού κύκλου – ο Κριός κυβερνά το σπίτι και την οικογένειά σας, ο Ζυγός κυβερνά την καριέρα και τη μελλοντική σας πορεία. Μπορεί να νιώθετε ότι σας ωθούν σε διαφορετικές κατευθύνσεις ή να πρέπει να πείτε «ναι» σε έναν νέο ρόλο, θέση ή δουλειά για να στηρίξετε την οικογένειά σας.

στον Σκορπιό στις 6/10 ενεργοποιείται ο τομέας των διαπροσωπικών σας σχέσεων, φέρνοντας συζητήσεις για μια σχέση ή συνεργασία έως τις 28/10. Θέματα που αφορούν την ενότητα ή τη δέσμευση θα βρίσκονται στο μυαλό σας. Απλώς μην αφήσετε την αντίθεση της Αφροδίτης σας και του στωικού Κρόνου στις 11/10 να μειώσει την αισιοδοξία σας όσον αφορά την ερωτική σας ζωή ή τη δημιουργικότητά σας. Από την άλλη πλευρά, ο Κρόνος μπορεί να φέρει σαφήνεια σε μια σχέση. Η Πανσέληνος στον Κριό στις 7/10 θα φωτίζει το υποσυνείδητό σας καθ’ όλη τη διάρκεια της εβδομάδας, καθιστώντας τη μια εξαιρετική στιγμή για αναπολήσεις. Η 8/10 θα μπορούσε να είναι μια ξεχωριστή ημερομηνία, καθώς πραγματοποιείται το εξάγωνο της Αφροδίτης με τον τυχερό πλανήτη Δία. Ένας έρωτας ή ένα παιδί είναι προ των πυλών.

κό για εσάς είναι ότι ο κυβερνήτης πλανήτης σας, Ερμής, εισέρχεται στον Σκορπιό και στον τομέα της επικοινωνίας σας από τις 6 έως τις 28/10. Επομένως, είναι μια καλή εποχή για να ανοίξετε τις γραμμές επικοινωνίας. Η Πανσέληνος στις 7/10 ενεργοποιεί τον άξονα Κριού/Ζυγού. Τα συναισθήματα εντείνονται και μπορεί να είναι μια περίοδος ολοκλήρωσης ή κορύφωσης. Εμπιστευτείτε τη διαίσθησή σας σχετικά με τα οικονομικά. Ιδανική στιγμή να κάνετε ένα μεγάλο άλμα και να επενδύσετε ή να ξοδέψετε τα χρήματά σας σε κάτι που αγαπάτε. Μια ημερομηνία που ξεχωρίζει είναι η 8/10, όταν η Αφροδίτη σχηματίζει εξάγωνο με τον Δία. Αυτός ο συνδυασμός συνδέει την αγάπη και τη φιλία, οπότε να είστε κοντά σε ανθρώπους που αγαπάτε. Αποφύγετε την 11η αν θέλετε να κανονίσετε κάποιο ραντεβού ή να ξεκινήσετε μια σχέση.

ΛΕΩΝ [23.7/23.8] Με την είσοδο του Ερμή

ΚΡΙΟΣ [21.3/20.4] Οικονομικά ζητήματα

Sudoku No 869 2 9

1 8 1 7 1 7 6 2 6 8 6 1 5 2 4 2 6 8 5 5 3 7 4

3

Η λύση του προηγούμενου 1 7 9 4 6 5 3 8 2

2 3 5 8 7 1 6 4 9

6 8 4 9 3 2 7 5 1

4 9 1 3 5 7 8 2 6

5 6 3 2 4 8 9 1 7

8 2 7 1 9 6 4 3 5

7 4 2 5 8 9 1 6 3

3 5 6 7 1 4 2 9 8

9 1 8 6 2 3 5 7 4

02.10.25

LiFO 02.10.25

63