Τεύχος 864

ΟΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ!

864

«Υπάρχει πολύς φόβος, δυστυχώς. Και νομίζω πως πολλοί άνθρωποι, αντί να σκέφτονται “πώς θα πω αυτό που πρέπει να ειπωθεί, πώς θα είμαι ριζοσπαστικός;”, σκέφτονται μόνο την επιβίωση, κι αυτό είναι πραγματικά δύσκολο».

ΔΩΡΕΑΝ ΟΔΗΓΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

10.07.2025 FREE PRESS

ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΚΑΘΕ ΠΕΜΠΤΗ

OCEAN VUONG

ΈΝΑΣ ΑΠΌ ΤΟΥΣ ΠΙΟ ΤΑΛΑΝΤΟΎΧΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΊΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΆΣ ΤΟΥ ΜΙΛΆΕΙ ΓΙΑ ΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΊΑ, ΤΟΥΣ ΉΡΩΈΣ ΤΟΥ, ΤΗΝ QUEER ΤΑΥΤΌΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΌΠΩΣ ΔΙΑΜΟΡΦΏΝΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΉ ΤΟΥ ΤΡΑΜΠ, ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΣΥΝΈΝΤΕΥΞΗ-ΠΟΤΑΜΌ. ΣΕΛ. 16

2

LiFO

10.07.25

8 ΣΤΗΛΕΣ

index864

βασιλική σιουτη

16

πολιτικο επταημερο γιάννησ πανταζόπουλοσ

talking points

γιάννησ παντελάκησ

akροβατωντασ

χάρησ καλαϊτζίδησ

ιλεκτρισιτυ

Ocean Vuong

13

112 ΛΕΠΤΑ ΜΕ ΤOΝ ΔΗΜΉΤΡΗ ΝΑΝΌΠΟΥΛΟ

22

Ο FOTIS BENARDO ΕΙΝΑΙ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΥΓΕΙΑ Κ Α Λ Ο Κ Α ΙΡ Ι 20 25

στο εξωφύλλο: Φωτογραφία του Oliver Abraham.

34 ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΜΕΣΣΗΝΙΑΚΑΛΑΜΑΤΑ

54 25

www.lifo.gr ΔΥΟ ΔΕΚΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. ΒOΥΛΗΣ 22, 105 63 ΑΘΗΝΑ T 210 3254 290 F 210 3249 785 info@lifo.gr

εκδοτης/διευθυντησ

Στάθης Τσαγκαρουσιάνος chief executive officer Μιχάλης Μιχαήλ chief operating officer/commercial director Θανάσης Χαραμής σύμβουλος σχεδιασμού Γιάννης Καρλόπουλος διευθυντρια συνταξησ Ζωή Παρασίδη διευθυντής εντυπησ εκδοσησ Τάσος Μπρεκουλάκης διευθυντής mikropragmata.lifo.gr Άρης Δημοκίδης υπευθυνη πολιτικου ρεπορταζ - ερευνασ Βασιλική Σιούτη αρχισυνταξία Γιάννης Πανταζόπουλος αρχισυνταξία podcasts Μερόπη Κοκκίνη συντονισμοσ υλησ Νινέττα Γιακιντζή –––––– εμπορικο τμημα advertising director Ξένια Στασινοπούλου direct sales director Κώστας Μαντάς head of digital advertising Άννα Λαπαρδάγια direct sales Γιώργος Λυκουργιώτης advertising manager Πωλίνα Κουτσοβίλη (pkoutsovili@lifo.gr) advertising coordinator Κατερίνα Κουρμούζη (kkourmouzi@lifo.gr) head of creative Βασίλης Καψάσκης branded content managers Φιλιώ Ράγκου, Ιωάννα Παναγοπούλου digital campaign manager Γιώργος Γιαννή advertising executive Χριστίνα Καλλή –––––– ψηφιακή ανάπτυξη/προγραμματισμός lifo.gr Άγγελος Παπαστεργίου –––––– συντακτικη ομαδα Θοδωρής Αντωνόπουλος, Λουίζα Αρκουμανέα, Γιάννης Βασιλείου, Ίωνaς Καλλιμάνης, Ντίνα Καράτζιου, Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος, Λασκαρίνα Λιακάκου, Τίνα Μανδηλαρά, Αργυρώ Μποζώνη, Μαρία Παππά, Χρήστος Παρίδης, Δημήτρης Πολιτάκης, Γιώργος Τσαγκόζης συνεργατεσ Τζούλη Αγοράκη, Έφη Ανέστη, Αλέξανδρος Βουρλάκος, Ειρήνη Γιαννάκη, Λίνα Ιντζεγιάννη, Χάρης Καλαϊτζίδης, Μίνα Καλογερά, Ερωφίλη Κόκκαλη, Υρώ Κολιακουδάκη, Δημήτρης Κυριαζής, Χρυσέλλα Λαγαρία, Στέλλα Λιζάρδη, Νίκος Γ. Μαστροπαύλος, Νίκη Μηταρέα, Αγιάτη Μπενάρδου, Παναγιώτης Ορφανίδης, Γιάννης Παντελάκης, Σταυρούλα Παπασπύρου, Νικόλας Σεβαστάκης, Δέσποινα Τριβόλη, Φώντας Τρούσας, Θοδωρής Τσάτσος, Φώφη Τσεσμελή, Νίκος Τσέφλιος, Κορίνα Φαρμακόρη αρχισυνταξία ειδησεων Σωτήρης Βαλάρης, Χρύσα Γρίβα, Μίλτος Τσεκούρας newsroom Αγάπη Βαρούνη, Μιχάλης Γιαννακίδης, Πέτρος Κράνιας, Πέννυ Μαστοράκου, Μαρία Μπαρλή, Ελένη Ποσνακίδου, Λία Φασόλη social media Τατιάνα Τζινιώλη –––––– podcasts/vidcasts καμερα-μονταζ LiFO Videos ηχοληψια Φαίδωνας Κτενάς, Αλέξανδρος Αντωνίου –––––– ατελιέ αrt director Βανέσσα Φερλέ, Μαργαρίτα Καμαριώτη φωτογράφοι Σπύρος Στάβερης, Πάρις Ταβιτιάν, Freddie F., Γιώργος Ξανθινάκης, Νίκος Κατσαρός διαμόρφωση ψηφιακής εκδοσης Μαρούσα Θωμά, Ελπισία Σπαθάρη επιμελεια κειμένων Μαρία Δρουκοπούλου, Μυρτώ Αθανασοπούλου –––––– λογιστηριο οικονομική διεύθυνση Δημήτρης Τασιόπουλος λογιστήριο Βασίλης Κοτρωνάκης, Άκης Ιωάννου, Έφη Ηλιοπούλου γραμματεία Βιβίκα Ανδριανάτου –––––– κωδικος εντυπου 7639 –––––– μετοχος/νομιμοσ εκπροσωποσ Ευστάθιος Τσαγκαρουσιάνος ––––––

MET 230578

παρακαλουμε

ανακυκλωστε

LiFO 10.07.25

3

Feedback

Ακούγεσαι, Λυδία, ίσαμε το στάδιο ακούγεσαι Η Λυδία Κονιόρδου στην Επίδαυρο. 15 αξέχαστοι ρόλοι.

Ρ Ε Π Ο Ρ ΤΑ Ζ

ΤΗΣ ΛΑΣΚΑΡΙΝΑΣ ΛΙΑΚΑΚΟΥ

Βρίσκομαι στο νησί για να μάθω για το Αμοργόραμα, μια μοναδική στην Ελλάδα πρωτοβουλία των Αμοργιανών ψαράδων. Αναφέρθηκε σ’ αυτό ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στην ομιλία του στο Παγκόσμιο Συνέδριο των Ωκεανών που πραγματοποιήθηκε στη Νίκαια της Γαλλίας. «Λαμβάνουμε στοχευμένα μέτρα για την αποκατάσταση, την ανάκτηση και την ανθεκτικότητα των θαλάσσιων ειδών και της βιοποικιλότητάς μας με στόχο να κηρύξουμε το 10% των χωρικών μας υδάτων ζώνες απαγόρευσης της αλιείας. Στο πλαίσιο αυτό, υποστηρίζουμε πρωτοβουλίες τοπικών αλιευτικών κοινοτήτων, όπως αυτή στο νησί της Αμοργού, το Αμοργόραμα, βάσει του οποίου θα θεσπιστούν συγκεκριμένες ζώνες απαγόρευσης αλιείας γύρω από το νησί, που θα είναι ασφαλή καταφύγια για τη θαλάσσια ζωή».

4

LiFO

ti δ ι α β α σ α με αυ τη την εβ δομ α δ α σ το

Οι ψαράδες της Αμοργού πέτυχαν κάτι που δεν έχει ξαναγίνει στην Ελλάδα

LiFO.gr

Κάθε καλοκαίρι, όταν από τη στροφή βλέπω απέναντι το Άβατο, σκέφτομαι «τα καταφέραμε και φέτος, φτάσαμε πάλι». Και σε αυτόν τον δρόμο, όπως οδηγούμε για να φτάσουμε στο θέατρο, περνάνε για λίγα λεπτά, σαν σε όνειρο, σαν σε παρέλαση, τα πρόσωπα που έχω κοιτάξει με δίψα, φωνές που δεν θα λησμονήσω ποτέ, ηθοποιοί που ξημερώματα έπαιρναν αυτόν τον δρόμο, από τη διασταύρωση, κατακαλόκαιρο, με κασκόλ ώστε να φυλάξουν τη φωνή τους, για να φτάσουν στο θέατρο και να κάνουν μόνοι τους πρόβα. Σε αυτούς τους ηθοποιούς, τους δημιουργούς, τους καλλιτέχνες, ανήκει η Λυδία Κονιόρδου. Η φωνή της αντηχεί στ’ αυτιά μου, υψώνεται σαν κύμα και με χαϊδεύει σαν ψίθυρος, η κίνηση των χεριών της, μια επίκληση σε θεούς και δαίμονες του θεάτρου να μας ανυψώσουν στο θαύμα, σε αυτό που μας κάνει να φτάνουμε σε αυτόν τον χώρο ξανά και ξανά. Η Λυδία Κονιόρδου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την Επίδαυρο, ανήκει στη μεγάλη παράδοση των ερμηνευτριών του αρχαίου δράματος – μια ηθοποιός μοντέρνα με αρχές παλιάς κοπής, κάτι που όλο και περισσότερο σπανίζει. Είναι ένα εμβληματικό πρόσωπο του ελληνικού θεάτρου που η παρουσία του φωτίζει τη σύγχρονη θεατρική πραγματικότητα. Αυτό το καλοκαίρι που το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου συμπληρώνει 70 χρόνια, την προσκαλέσαμε να μας αφηγηθεί τους σταθμούς της καριέρας της στο θέατρο της Επιδαύρου, θέλοντας να τιμήσουμε μια ακούραστη, αφοσιωμένη με πάθος σε έργα και ρόλους καλλιτέχνιδα, της οποίας οι ερμηνείες σφράγισαν ανεξίτηλα, αξέχαστα τα καλοκαίρια μας στην Επίδαυρο. Στο κείμενο που ακολουθεί, η Λυδία Κονιόρδου ανατρέχει σε δεκαπέντε σταθμούς της καλλιτεχνικής της ζωής στην Επίδαυρο και αφηγείται προσωπικές ιστορίες, επιτυχίες και ματαιώσεις, εξαιρετικές συναντήσεις και συνεργασίες, σε μια πορεία που αγγίζει τις πέντε δεκαετίες. « Όταν ξεκίνησα το θέατρο, το 1977, ανεβαίναμε στην Επίδαυρο από τον παλιό δρόμο, δεν είχε γίνει ακόμα ο καινούργιος. Με το που έπαιρνα τη στροφή από τα πεύκα με το μικρό μου το Φιατάκι και άρχιζα να παίρνω την ανηφόρα που σε έβγαζε από την άλλη μεριά του Λυγουριού, ένιωθα στο στομάχι μου ανατριχίλα, ένα ευχάριστο άγχος μαζί με δέος, σαν να έκανα ένα είδος προσκυνήματος, και αισθανόμουν ότι πάω σε ένα μέρος που δεν μπορώ να περιγράψω με λόγια, το ένιωθα στο σώμα μου. Έπαιξα εκεί τις πρώτες παραστάσεις αμέσως μόλις τέλειωσα τη σχολή του Εθνικού. Κάναμε στην Επίδαυρο πρόβες για πολύ περισσότερο καιρό και εκεί πια έμπαινες στο κλίμα αυτού του αρχαιολογικού χώρου, όχι μόνο του θεάτρου. Ήταν ένα είδος μύησης για μένα που ήμουν νέα ηθοποιός. Έβλεπα τις παλιότερες ηθοποιούς, τον τρόπο που το προσέγγιζαν, αντιλαμβανόμουν το πώς αντιμετώπιζαν το θέατρό τους οι κάτοικοι της περιοχής, πώς οι φύλακες του θεάτρου συμμετείχαν με τον τρόπο τους στις πρόβες. Αυτό για μένα ήταν μια μικρή τελετουργία. Αισθάνομαι ευγνώμων σε αυτούς τους ανθρώπους».

ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ Φύση, άνεμος, πισίνα Μέσα στην αυστηρή τοπογραφία του ανεμοδαρμένου παραδοσιακού οικισμού, βλέπει με απόγνωση ο τακτικός επισκέπτης να λαμπυρίζει, σαν δυσοίωνος αντικατοπτρισμός, το τιρκουάζ φως μιας νεόκτιστης πισίνας, της πρώτης στο «χωριό». ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΟΛΙΤΑΚΗ

«Τω καιρώ εκείνω»… Κάπως έτσι μοιάζουν να ξεκινούν οι μονότονες και μοιρολατρικές αφηγήσεις των παλιότερων για τις διακοπές στα νησιά πριν από την ασύδοτη υπερτίμηση και την ακατάσχετη ανάπτυξη του πιο πολύτιμου ελληνικού αγαθού και τη μετάλλαξή του σε υπερπολυτελές προϊόν. Τότε που όλα ήταν αλλιώς: τα μέρη, οι μεταβάσεις, οι προσβάσεις, οι διαμονές, οι υπηρεσίες, η ίδια η ψυχογεωγραφία των διακοπών. Νοσταλγικές ανταποκρίσεις από μια άλλη ζωή, ένα άλλο καλοκαιρινό σύμπαν. Είναι αλήθεια ότι όταν νοσταλγούμε τα παλιά καλοκαίρια, αυτό που νοσταλγούμε κυρίως είναι τα νιάτα μας, συγκρίνοντας μεγέθη μη συγκρίσιμα, καθώς αποθεώνουμε το παλιό και κατακρίνουμε το νέο. Οφείλει κανείς να συμβιβάζεται με τις αλλαγές των καιρών, ακόμα κι αν δεν τις αποδέχεται, αλλιώς θα βουλιάξει στη ματαιότητα και στην πικρία. Άλλωστε, έχουμε όλοι αρκούντως εκπαιδευτεί στον κυνισμό και στη συγκατάβαση. Υπάρχουν όμως κάποιες κόκκινες γραμμές, διαφορετικές ίσως για τον καθένα – κάποια πράγματα που ξεπερνάνε τα, συμβολικά έστω, όρια.

pageviews

ΤΗΣ ΝΤΙΝΑΣ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ

ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ

podcasts που αξίζει να ακούσετε

ΤΗΣ ΑΡΓΥΡΩΣ ΜΠΟΖΩΝΗ

Χίος: Θα ακυρωθεί η εξόρυξη αντιμονίου μετά τις πυρκαγιές; Ένας χρόνος έχει περάσει από την πρώτη κυβερνητική εξαγγελία για την εξόρυξη αντιμονίου στη Χίο. Μετά τις πρόσφατες πυρκαγιές στα τέλη Ιουνίου, κάτοικοι και πολίτες από όλη την Ελλάδα επαναφέρουν με ένταση το αίτημα για αναστολή και ακύρωση του διαγωνισμού. Όταν ακόμη η Χίος καιγόταν, ο Πάνος Λαζαράτος, καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου ο οποίος έχει καταθέσει την πρώτη αίτηση ακύρωσης του διαγωνισμού για την έρευνα και την εκμετάλλευση αντιμονίου στη Χίο, δημοσιοποίησε μέσω της σελίδας του στα social media ένα αίτημα για την αναστολή του διαγωνισμού.

5

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Ακολουθήστε τα podcasts της LiFO στην Apple, στο Spotify ή στο LiFO.gr

1

Η σκληρή αλήθεια για τη Νατάσα Γερασιμίδου «ΜΙΚΡΟΠΡΑΓΜΑΤΑ» ΜΕ ΤΟΝ ΑΡΗ ΔΗΜΟΚΙΔΗ

2

Γιατί μας γοητεύει ακόμα ο «Καβγατζής της Βρέστης»; «REVIEW» ΜΕ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΟ ΠΑΡΙΔΗ

3

Νίκος Χριστοδουλάκης: «Ένα οργανωμένο δίκτυο αφαιμάζει κοινοτικούς πόρους με πολιτική κάλυψη» «LIFO POLITICS» ΜΕ ΤΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ

4

«Η Αθήνα έχει κολλήσει σε μια κλιματική παγίδα» «RADIO LIFO» ΜΕ ΤΗΝ ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ

5

Retreat Culture: Η νέα τάση είναι να φεύγεις για να βρεις τον εαυτό σου «ΨΥΧΗ ΚΑΙ ΣΩΜΑ» ΜΕ ΤΗ ΜΕΡΟΠΗ ΚΟΚΚΙΝΗ

10.07.25

LiFO 10.07.25

5

ΔΕΗ ένα #μετονΠολιτισμό Η ΔΕΗ παραμένει σταθερά #μετονΠολιτισμό, δίνοντας ενέργεια σε ό,τι διαμορφώνει ένα καλύτερο μέλλον.

ο πολιτισμός αποτελεί έναν από τους πιο σταθερούς και διαχρονικούς άξονες της στρατηγικής της ΔΕΗ. Από την εποχή του εξηλεκτρισμού της χώρας μέχρι σήμερα, στον μετασχηματισμό της ΔΕΗ στον μεγαλύτερο Powertech Όμιλο στη νοτιοανατολική Ευρώπη, η στήριξη στον πολιτισμό είναι αδιάλειπτη, ουσιαστική και πολυδιάστατη. Η ΔΕΗ στέκεται διαχρονικά στο πλευρό της πολιτιστικής δημιουργίας και κληρονομιάς, με σταθερή παρουσία σε εμβληματικά φεστιβάλ, ιστορικούς πολιτιστικούς θεσμούς, πρωτοποριακές δράσεις και καινοτόμες παραγωγές. Η τέχνη, η μουσική, το θέατρο, ο κινηματογράφος και κάθε μορφή πολιτιστικής δημιουργίας συναντούν την ενέργεια που κινεί τον κόσμο μπροστά. Με σταθερή προσήλωση στις αξίες που ενώνουν τους ανθρώπους, η ΔΕΗ στέκεται δίπλα σε ό,τι εμπνέει, ενδυναμώνει και εξελίσσει την κοινωνία. Η στήριξη στον πολιτισμό δεν είναι

6

LiFO

απλώς μια πράξη ευθύνης, αλλά επιλογή με διαχρονικό χαρακτήρα, που αναδεικνύει την αλληλεπίδραση μεταξύ ενέργειας και δημιουργικότητας. Η στρατηγική της ΔΕΗ για τον πολιτισμό ενσωματώνει την κοινωνική διάσταση της ενέργειας και ενισχύει την πρόσβαση όλων στην καλλιτεχνική έκφραση. Η ΔΕΗ δηλώνει την παρουσία της δίπλα σε πρωτοβουλίες που προάγουν την πολιτιστική ζωή και ενισχύουν τον κοινωνικό ιστό. Από τη θεατρική σκηνή και τον κινηματογράφο μέχρι τα έργα τέχνης σε δημόσιους χώρους και τις εκθέσεις μουσείων, ενισχύει πρωτοβουλίες που εμπνέουν, καλλιεργούν και συνδέουν τους ανθρώπους. Με πίστη στη δύναμη της τέχνης να δημιουργεί κοινωνική συνοχή και εξέλιξη, η ΔΕΗ παραμένει σταθερά #μετονΠολιτισμό, δίνοντας ενέργεια σε ό,τι διαμορφώνει ένα καλύτερο μέλλον.

10.07.25

ΣΤΗΡΙΞΗ ΣΕ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΟΥΣ ΘΕΣΜΟΥΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ Για 3η συνεχόμενη χρονιά, η ΔΕΗ είναι μεγάλος χορηγός του Εθνικού Θεάτρου. Στηρίζει παραγωγές του πρώτου θεάτρου της χώρας, που παρουσιάζονται σε ιστορικά σημεία πολιτιστικής αναφοράς, όπως το κτίριο Τσίλερ, το θέατρο REX, η Δραματική Σχολή Αθηνών-Ειρήνη Παππά, το Ωδείο Ηρώδου Αττικού και το Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Μέσα από αυτήν τη συνεργασία αναδεικνύονται νέες φωνές του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου και ενισχύεται η πρόσβαση του κοινού σε κλασικές και πιο εναλλακτικές παραγωγές.

ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΣΕ ΚΟΡΥΦΑΙΑ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΚΑΙ ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΑΘΗΝΩΝ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ Για 2η χρονιά, η ΔΕΗ είναι μεγάλος χορηγός ενός από τους σπουδαιότερους πολιτιστικούς θεσμούς της χώρας. Παραστάσεις θεάτρου, χορού, μουσικής, περφόρμανς και διαλόγου με τη σύγχρονη τέχνη φιλοξενούνται στο Ηρώδειο, στα αρχαία θέατρα Επιδαύρου και στην Πειραιώς 260. Η ΔΕΗ υποστηρίζει το φεστιβάλ στον διαρκή του στόχο να συνδέσει το παρελθόν με το παρόν και να προτείνει σύγχρονες αφηγήσεις σε ιστορικά τοπόσημα.

ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΡΙΚΗ ΣΚΗΝΗ Για 3η χρονιά, η ΔΕΗ είναι μεγάλος χορηγός της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, καθώς και της Εναλλακτικής Σκηνής, συμβάλλοντας στην παραγωγή και παρουσίαση έργων υψηλής αισθητικής και καλλιτεχνικής αξίας. Φέτος, η συνεργασία απέκτησε μια ιδιαίτερη διάσταση με το διαδικτυακό φεστιβάλ «Κύματα φωτός» σε καλλιτεχνική επιμέλεια του Γιώργου Κουμεντάκη. Ιστορικοί ατμοηλεκτρικοί σταθμοί της ΔΕΗ στο Αλιβέρι, στη Μεγαλόπολη, στον Λάδωνα και στο Λαύριο μεταμορφώθηκαν σε σκηνικά δράσης για ισάριθμες site-specific βιντεοπαραστάσεις, ειδικά σχεδιασμένες για την ψηφιακή πλατφόρμα της ΕΛΣ. Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία απέδειξε πως οι βιομηχανικοί χώροι μπορούν να αναδειχθούν σε πηγή έμπνευσης και πολιτιστικής κληρονομιάς, φωτίζοντας την ιστορία και τους ανθρώπους που τους έζησαν, συνδυάζοντας παράλληλα μουσική και αφήγηση μοναδικά προσαρμοσμένα σε κάθε τοποθεσία.

Η ΔΕΗ είναι στρατηγικός συνεργάτης του φεστιβάλ για 2η συνεχή χρονιά, στηρίζοντας τις διοργανώσεις του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου. Υποστηρίζοντας την καλλιτεχνική έκφραση των δημιουργών, οι οποίοι δίνουν ζωή σε κάθε πλάνο και κάθε σκηνή μέσα από το έργο τους, καθώς και την πόλη που τόσα χρόνια έχει συνδεθεί με τον πολιτισμό και την 7η τέχνη, η ΔΕΗ στηρίζει τις δραστηριότητες του οργανισμού που πραγματοποιούνται κάθε χρόνο, όπως το Φεστιβάλ Κινηματογράφου, το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ, το Evia Film Project, το «Σινεμά με Θέα», καθώς και καθημερινές προβολές σε εμβληματικούς χώρους της Θεσσαλονίκης.

ATHENS OPEN AIR FILM FESTIVAL Για 2η χρονιά, η ΔΕΗ στηρίζει το Athens Open Air Film Festival, τον αγαπημένο θερινό κινηματογραφικό θεσμό της Αθήνας, προσφέροντας αξέχαστες εμπειρίες κάτω από τον αττικό ουρανό. Προβολές σε ιστορικά και αστικά σημεία της πόλης καθιστούν την κινηματογραφική τέχνη προσιτή σε όλους και ενισχύουν τη ζωντάνια του δημόσιου χώρου.

ΚΡΑΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ Για 2η συνεχόμενη χρονιά, η ΔΕΗ βρίσκεται στο πλευρό του ΚΘΒΕ ως μεγάλος χορηγός, στηρίζοντας έμπρακτα έναν από τους σημαντικότερους πολιτιστικούς οργανισμούς της χώρας. Η συνεργασία περιλαμβάνει την ενίσχυση παραστάσεων που φιλοξενούνται στο Βασιλικό Θέατρο, στην Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, στο Θέατρο ΕΜΣ και σε υπαίθριους χώρους όπως το Θέατρο Γης και το Θέατρο Δάσους, εντός του 10ου Φεστιβάλ Δάσους. Η ΔΕΗ στηρίζει το ΚΘΒΕ όχι μόνο λόγω της καλλιτεχνικής του προσφοράς, αλλά και γιατί αναγνωρίζει τον ρόλο του ως φορέα εξωστρέφειας, εκπαίδευσης και κοινωνικής συνοχής στη Βόρεια Ελλάδα. Μέσα από ποιοτικές παραγωγές, έργα κλασικού και σύγχρονου ρεπερτορίου αλλά και εκπαιδευτικές δράσεις, το ΚΘΒΕ συμβάλλει στη διάδοση του θεάτρου και την ενίσχυση της πολιτιστικής συμμετοχής. Η στήριξη της ΔΕΗ αποτυπώνει τη διαχρονική της δέσμευση στον πολιτισμό ως μοχλό προόδου, παιδείας και δημιουργικής έκφρασης σε κάθε γωνιά της χώρας.

ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ Για 4η συνεχή χρονιά, η ΔΕΗ είναι Στρατηγικός Εταίρος του Μουσείου Μπενάκη, στηρίζοντας εκθέσεις και δράσεις που αναδεικνύουν τη συνέχεια της ελληνικής πολιτιστικής ταυτότητας, από την αρχαιότητα μέχρι τη σύγχρονη δημιουργία. Η συνεργασία περιλαμβάνει εμβληματικές παραγωγές και εκπαιδευτικά προγράμματα που φιλοξενούνται στα κτίρια της οδού Πειραιώς και της οδού Κουμπάρη, φέρνοντας το κοινό σε επαφή με τη συλλογική μνήμη, την τέχνη και τη γνώση. Η ΔΕΗ στηρίζει σταθερά το Μουσείο Μπενάκη, αναγνωρίζοντας τον ρόλο του ως πολιτιστικού σημείου αναφοράς με προσβάσιμο και εκπαιδευτικό χαρακτήρα, συμβάλλοντας στη διατήρηση και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς με σύγχρονους όρους.

ΔΙΕΘΝΕΣ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΚΑΣΤΕΛΛΟΡΙΖΟΥ «BEYOND BORDERS» Για 3η χρονιά, η ΔΕΗ είναι στρατηγικός εταίρος του φεστιβάλ, καθώς το Καστελλόριζο, με την ξεχωριστή του γεωγραφική θέση και την πλούσια πολιτιστική κληρονομιά, αποτελεί έναν τόπο συνάντησης για τις κινηματογραφικές αφηγήσεις με την ιστορία και τον διαπολιτισμικό διάλογο. Το «Beyond Borders» είναι ένα ισχυρό παράδειγμα του πώς ο πολιτισμός μπορεί να γεφυρώσει κουλτούρες και εμπειρίες, δημιουργώντας γέφυρες επικοινωνίας που ενώνουν ανθρώπους από όλο τον κόσμο και ενισχύουν τη σημασία του διαπολιτισμικού διαλόγου. Η ΔΕΗ στηρίζει τον πολιτισμό σε όλες τις μορφές του. Από τη θεατρική σκηνή και τον κινηματογράφο μέχρι τα έργα τέχνης σε δημόσιους χώρους και τις εκθέσεις μουσείων, ενισχύει πρωτοβουλίες που εμπνέουν, καλλιεργούν και συνδέουν τους ανθρώπους. Με πίστη στη δύναμη της τέχνης να δημιουργεί κοινωνική συνοχή και εξέλιξη, η ΔΕΗ παραμένει σταθερά #μετονΠολιτισμό, δίνοντας ενέργεια σε ό,τι διαμορφώνει ένα καλύτερο μέλλον.

LiFO 10.07.25

7

talkofthetown 10—16 ΙΟΥΛΙΟΥ 2025 Νο 864

Η ομοφοβία δεν είναι ιδεολογική τοποθέτηση αλλά μια μορφή βίας p Η δημοσιογραφία των εκβιασμών p Η κοινοτοπία του κακού και το κακό της κοινοτοπίας p

8

LiFO

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

Ο ΟΠΕΚΕΠΕ κοστίζει στην κυβέρνηση εικονογραφηση: ulrike ferle

Στο Μέγαρο Μαξίμου υποδέχθηκαν με χαρά την αναβίωση του debate του 2015 για το δημοψήφισμα και τα μνημόνια.

απ ό τh βασιλ ικη σιουτη

Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ κοστίζει στην κυβέρνηση και οι δημοσκοπήσεις που έγιναν αυτές τις μέρες κατέδειξαν ότι αυτό επιτείνει τη φθορά της. Πρόσφατη έρευνα της Opinion Poll κατέγραψε ότι το 93% των πολιτών θεωρεί ότι η κυβέρνηση έχει πολιτικές ευθύνες για το σκάνδαλο, ενώ η πλειοψηφία της κοινής γνώμης εμφανίζεται να μην είναι ικανοποιημένη με τα μέτρα που εξαγγέλθηκαν για την αντιμετώπισή του. Αυτό αποτυπώνεται στην πρόθεση αλλά και στην εκτίμηση ψήφου, με την καταγραφή μιας τάσης υποχώρησης για τη ΝΔ, την οποία όμως στο Μέγαρο Μαξίμου θεωρούν μικρή και διαχειρίσιμη, παρότι η υπόθεση αυτή δεν έχει κλείσει ακόμα. Υποχώρηση καταγράφουν και τα ποσοστά του Κυριάκου Μητσοτάκη στην καταλληλότητά του ως πρωθυπουργού. Πρώτος στο σχετικό ερώτημα είναι ο «κανένας» με 31%, ακολουθεί ο Κ. Μητσοτάκης με 27,4%, η Ζωή Κωνσταντοπούλου με 9,6%, ο Νίκος Ανδρουλάκης με 7,1%, ο Κυριάκος Βελόπουλος με 6,1% και όλοι οι υπόλοιποι πολιτικοί αρχηγοί με ποσοστά από 3% και κάτω. Το κυβερνητικό αφήγημα περί διαχρονικών παθογενειών δεν περνάει, καθώς οι πολίτες ναι μεν αναγνωρίζουν ότι υπήρχαν και στο παρελθόν απάτες με τις αγροτικές επιδοτήσεις, αλλά το συγκεκριμένο σκάνδαλο το χρεώνουν στη σημερινή κυβέρνηση, η οποία εξελέγη υποσχόμενη ότι θα τελείωνε το πελατειακό κράτος και θα εκσυγχρόνιζε τη διοίκηση. Σοβαρό πρόβλημα υπάρχει και με το θέμα του Μάκη Βορίδη, για του οποίου την εμπλοκή η Ευρωπαία εισαγγελέας έχει καταθέσει στοιχεία στη Βουλή, ενώ εκείνος εμφανίζεται σχεδόν βέβαιος ότι η κοινοβουλευτική πλειοψηφία της ΝΔ δεν θα ψηφίσει προανακριτική σε βάρος του. Στο Μέγαρο Μαξίμου, όμως, αντιλαμβάνονται ότι αυτό θα προκαλούσε νέες αρνητικές συνέπειες στην κοινή γνώμη καθώς και νέες κατηγορίες για συγκάλυψη.

ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΛΛΑΓΗΣ ΑΤΖΕΝΤΑΣ Η κυβέρνηση προσπαθούσε εναγωνίως το προηγούμενο διάστημα να αλλάξει την ατζέντα της επικαιρότητας, στην οποία κυριαρχούσαν οι ειδήσεις για το κύκλωμα που έστηνε τις απάτες για τις αγροτικές επιδοτήσεις, χωρίς να τα καταφέρνει. Την πολιτική επικαιρότητα μονοπωλούσαν οι προανακριτικές για τους υπουργούς της και οι αποκαλύψεις για τον ΟΠΕΚΕΠΕ που έμοιαζαν να μην έχουν τέλος. Γι’ αυτό και τους ξάφνιασε θετικά η επανεμφάνιση του Αλέξη Τσίπρα, ο οποίος άνοιξε μόνος του το θέμα του δημοψηφίσματος και των πρακτικών της σύσκεψης των πολιτικών αρχηγών πριν από δέκα χρόνια, τότε που το «όχι» του δημοψηφίσματος στο 3ο μνημόνιο έγινε «ναι». Στην πραγματικότητα, η ΝΔ είχε προσπαθήσει να κάνει το ίδιο με αφορμή τη σχετική επέτειο, προκειμένου να προβάλει το αφήγημά της και να αλλάξει θέμα, αλλά χωρίς επιτυχία. Το κατάφερε όμως ο Αλέξης Τσίπρας αυτό, φέρνοντας το θέμα στην επικαιρότητα μαζί με τις παλιές έριδες, σε μια προσπάθειά του να επανέλθει, σβήνοντας τις γκρίζες σελίδες του πολιτικού του βίου.

10.07.25

LiFO 10.07.25

9

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

TALKING POINTS

ΓΙΑΤΙ ΕΠΑΝΕΦΕΡΕ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ 2015 Ο ΤΣΙΠΡΑΣ

α πό τh βα σι λι κη σ ιου τη

Ο πρώην πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ πιστεύει ότι η αριστερά ως πολιτική πρωταγωνίστρια στη διεκδίκηση της εξουσίας έχει τελειώσει στην Ελλάδα για τα επόμενα χρόνια. Γι’ αυτό προσπαθεί να χτίσει ένα πολιτικό προφίλ πιο κεντρώο, καθώς τον ενδιαφέρει ο κεντροαριστερός χώρος και όχι η αριστερά, η οποία θεωρεί ότι δεν μπορεί να τον ξαναφέρει στην εξουσία και τη βλέπει μόνο ως συμπλήρωμα. Σύμφωνα με δημοσκοπήσεις που έχει υπ’ όψιν του, οι πολίτες θεωρούν πως το πιο μελανό σημείο απ’ όλα τα αρνητικά της διακυβέρνησής του ήταν το δημοψήφισμα και η διαχείρισή του. Γι’ αυτό και ο Τσίπρας θεωρεί ότι είναι το πρώτο που πρέπει να διορθώσει, επιχειρώντας να πλασάρει ένα νέο αφήγημα, χωρίς ωστόσο να μπορεί να αρνηθεί τα πραγματικά γεγονότα. Η απόπειρα αυτή μοιάζει περισσότερο με απολογία στους υποστηρικτές του «ναι», παρά ως δικαιολογία σε εκείνους που τότε ψήφισαν «όχι». Το αφήγημα που προωθεί είναι ότι ποτέ δεν έθεσε σε κίνδυνο την ένταξη της χώρας στην Ε.Ε. και ότι το «όχι» δεν ήταν όχι σε ένα τρίτο μνημόνιο αλλά στο συγκεκριμένο τρίτο μνημόνιο και όχι σε αυτό που τελικά ψηφίστηκε και ήταν μια παραλλαγή του. Σύμφωνα με αυτήν τη λογική, ο Τσίπρας προσπαθεί να πείσει ότι ποτέ δεν έκανε κωλοτούμπα γιατί όλα αυτά έγιναν επειδή ήθελε ένα καλύτερο μνημόνιο, το οποίο δεν αποκαλούσε καν έτσι τότε, για να φαίνεται ότι ήταν κάτι άλλο. Αγνοούν, ωστόσο, όσοι κάνουν αυτές τις αναλύσεις ότι η κοινή γνώμη βλέπει αρνητικά εκείνη την περίοδο για διαφορετικούς λόγους, ανάλογα με το σε ποια πλευρά ήταν τότε. Όσοι υποστήριζαν το «ναι», θεωρούν ότι έβαλε τη χώρα σε μια μεγάλη και αχρείαστη περιπέτεια, ενώ πολλοί από τους υποστηρικτές του «όχι» θεωρούν ότι ακύρωσε αντιδημοκρατικά το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, αφού έφερε τελικά ένα τρίτο μνημόνιο, αψηφώντας την εντολή της κάλπης. Δεν είναι τυχαίο ότι η δημοσκοπική κάθοδος (που δεν σταμάτησε ποτέ έκτοτε) για τον ΣΥΡΙΖΑ και τον Αλέξη Τσίπρα ξεκίνησε αμέσως μετά την ψήφιση του τρίτου μνημονίου, το οποίο πέρασε με τη βοήθεια της ΝΔ, του ΠΑΣΟΚ και του Ποταμιού, καθώς πολλοί βουλευτές του αρνήθηκαν να το ψηφίσουν και δεν διέθετε την πλειοψηφία γι’ αυτό. Ούτε και τη λαϊκή νομιμοποίηση διέθετε, σύμφωνα με όσους βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ αποχώρησαν, επειδή είχαν εκλεγεί με άλλο πρόγραμμα. Στις δεύτερες εκλογές του 2015 βγήκε ξανά πρώτος ο ΣΥΡΙΖΑ, αλλά ήταν μια πύρρειος νίκη, με τεράστιες απώλειες εκατοντάδων χιλιάδων ψηφοφόρων που τον εγκατέλειψαν, σηματοδοτώντας την αρχή του τέλους. Η αναβίωση της περιόδου αυτής ήταν ένα ανέλπιστο επικοινωνιακό δώρο για τη ΝΔ που πάλευε να σπάσει τη μονοθεματική επικαιρότητα γύρω από τα σκάνδαλα και τις προανακριτικές και μια ευκαιρία για να συσπειρώσει ξανά τη βάση των ψηφοφόρων της, με την οποία έχει αρκετά προβλήματα και δυσκολίες τελευταία.

talkofthetown

ΘΑ ΚΑΝΕΙ, ΤΕΛΙΚΑ, ΚΟΜΜΑ Ο ΤΣΙΠΡΑΣ;

10

LiFO

Ο Αλέξης Τσίπρας είναι γνωστό ότι ασχολείται μόνο με την επιδιόρθωση του δικού του πολιτικού προφίλ και όχι με την υποστήριξη του ΣΥΡΙΖΑ που καταρρέει εδώ και αρκετό καιρό. Παρότι παραμένει βουλευτής του, δεν έχει σχεδόν καμία ιδιαίτερη δραστηριότητα στη Βουλή ούτε έχει τοποθετηθεί ουσιαστικά πάνω στα μεγάλα ζητήματα, όπως είναι η υπόθεση των Τεμπών (όπου ελέγχεται και η δική του διακυβέρνηση από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία) ή τώρα με την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ. Συνομιλητές του αναφέρουν ότι θέλει να επιστρέψει, όχι όμως για να ξαναχάσει από τη ΝΔ, ούτε αν δεν έχουν προηγουμένως υποχωρήσει οι αρνητικές γνώμες για το δημοψήφισμα και το τρίτο μνημόνιο. Για να επιστρέψει, θέτει ως προϋπόθεση να τον καλέσουν κάποιοι από τα κόμματα της πολυδιασπασμένης αριστεράς και το ΠΑΣΟΚ, για να ηγηθεί ενός «μετώπου». Για την ώρα, όμως, διαπιστώνει ότι κάτι τέτοιο δεν είναι εύκολο, γιατί το ΠΑΣΟΚ (πέρα από κάποιους λίγους με τους οποίους είναι σε επαφή) εξακολουθεί να μη συζητά καν τέτοια σενάρια, ενώ και οι δημοσκοπήσεις που έχει υπ’ όψιν του δεν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικές. Η φθορά της κυβέρνησης, ωστόσο, είναι μια αντικειμενικά θετική συγκυρία, όπως και οι αντιπαλότητες που έχουν προκύψει με επιχειρηματίες, οι οποίοι δεν επιθυμούν τη διατήρηση της παντοκρατορίας του Κυριάκου Μητσοτάκη και ενθαρρύνουν όποιον θα μπορούσε να την πολιορκήσει. Η κινητικότητα στο πολιτικό παρασκήνιο παραμένει έντονη, αλλά δεν υπάρχουν πολλοί κατάλληλοι και πρόθυμοι για να αναλάβουν πρωτοβουλίες, ενώ παρατηρείται και μια μεγάλη διστακτικότητα, όταν τα σενάρια που κυκλοφορούν αναζητούν τους πρωταγωνιστές τους.

ΣΑΒΒΑΣ ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ «Η ομοφοβία δεν είναι ιδεολογική τοποθέτηση αλλά μια μορφή βίας» α π ό τ ο ν γ ι ά ν ν η π α ν τα ζ ό π ουλο

Το κυβερνητικό αφήγημα περί διαχρονικών παθογενειών δεν περνάει, καθώς οι πολίτες ναι μεν αναγνωρίζουν ότι υπήρχαν και στο παρελθόν απάτες με τις αγροτικές επιδοτήσεις, αλλά το συγκεκριμένο σκάνδαλο το χρεώνουν στη σημερινή κυβέρνηση, η οποία εξελέγη υποσχόμενη ότι θα τελείωνε το πελατειακό κράτος και θα εκσυγχρόνιζε τη διοίκηση.

Ένα 13χρονο παιδί δεν άντεξε την ομοφοβία και έδωσε τέλος στη ζωή του. Ο ψυχίατρος-ψυχαναλυτής Σάββας Σαββόπουλος εξηγεί πώς μπορούν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί να εντοπίσουν έγκαιρα τα σημάδια της αυτοκτονικής διάθεσης. Σύμφωνα με συμμαθητές του, ο 13χρονος που αυτοκτόνησε στη Φυλή δεχόταν ομοφοβικό εκφοβισμό. Τι σκέψεις σάς δημιουργεί αυτή η ιστορία; Είναι μια τραγωδία για τον έφηβο, για την οικογένειά του, για τους φίλους του, για όσους τον αγάπησαν. Όμως είναι μια αποτυχία για όλους εμάς που δεν τον προστατεύσαμε από τη βαρβαρότητα η οποία στοχοποιεί ανθρώπους για τη διαφορετικότητά τους. Ο ομοφοβικός εκφοβισμός συνήθως απευθύνεται από συμπλεγματικά άτομα σε παιδιά ή εφήβους, τα οποία θεωρούν «μαλθακά», γι’ αυτό τα χλευάζουν, τα προπηλακίζουν, τα εξοστρακίζουν. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι αυτοί που εκδηλώνουν ομοφοβία, ιδιαίτερα αυτοί που ασκούν ομοφοβικό εκφοβισμό, συνήθως προβάλλουν τις αμφιβολίες, τον φόβο ή την ενοχή τους για τη σεξουαλικότητά τους σε ανθρώπους της κοινότητας ΛΟΑΤΚΙ+. Αποτέλεσμα της αντικοινωνικής δράσης των ομοφοβικών είναι ότι χιλιάδες παιδιά αρχίζουν να ντρέπονται για τον εαυτό τους ή προσπαθούν να τον «διορθώσουν» για να χωρέσει στα καλούπια που τους ετοιμάζουν βίαιοι άνθρωποι. Όμως, εάν μπουν στα καλούπια άλλων, θυσιάζουν τμήματα του εαυτού τους. Επιπλέον, ενσωματώνουν το μίσος και την απόρριψη των άλλων για τον εαυτό τους, με αποτέλεσμα να εκδηλώσουν κατάθλιψη και αυτοκαταστροφικότητα, και να έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση. Η ομοφοβία δεν είναι ιδεολογική τοποθέτηση αλλά μια μορφή βίας. Το απορριπτικό βλέμμα των ομοφοβικών ατόμων ή θεσμών πάνω στο παιδί ή στον έφηβο εγγράφεται τραυματικά στον ψυχισμό του και προκαλεί ντροπή για την ύπαρξη και ιδέες αναξιότητας που μπορεί να τροφοδοτήσουν την αυτοκαταστροφικότητα. Η οικογένεια, το σχολείο, η κοινότητα οφείλουν να είναι ασφαλή περιβάλλοντα, πρόσφορα για την ανάπτυξη της προσωπικότητας των παιδιών και των εφήβων, την απόκτηση μιας ταυτότητας –και έμφυλης– που να τους επιτρέπει να ζουν καλά και να απολαμβάνουν. Πώς μπορούν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί να εντοπίσουν έγκαιρα τα σημάδια σοβαρής ψυχικής επιβάρυνσης ή αυτοκτονικής διάθεσης σε ένα παιδί; Η έγκαιρη ανίχνευση κάποιας ψυχικής διαταραχής από τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς και η άμεση θεραπευτική αντιμετώπισή της είναι επιβεβλημένες. Γονείς και εκπαιδευτικοί θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι στις αλλαγές στη συμπεριφορά, στο συναίσθημα ή στη σκέψη του παιδιού. Μπορεί π.χ. να αποσυρθεί από τους φίλους, την οικογένεια και να σταματήσει κοινωνικές ή καλλιτεχνικές δραστηριότητες στις οποίες παλιά επένδυε και τον ικανοποιούσαν. Επίσης, θα πρέπει να ανησυχήσει το περιβάλλον του εάν εμφανίσει εναλλαγές στη διάθεση, άγχος ή ευερεθιστότητα, η οποία συχνά αποτελεί πρόδρομο σύμπτωμα κατάθλιψης, όπως και οι διαταραχές ύπνου (αϋπνία ή υπερυπνία) ή οι διατροφικές διαταραχές (απώλεια ή αύξηση βάρους). Η πτώση στις σχολικές επιδόσεις, οι απουσίες από το σχολείο ή από άλλες υποχρεώσεις ή τα υποχονδριακά συμπτώματα είναι επίσης ανησυχητικά σημεία. Την εγκατάσταση κατάθλιψης υποδηλώνουν η βαθιά θλίψη, το αίσθημα κενού, η ενοχή, η αναξιότητα ή η ντροπή. Εάν το παιδί/έφηβος εκφράσει αυτοκαταστροφικές ιδέες ή τις υπονοήσει (με μουσικές ή λογοτεχνικές αναφορές π.χ.) αυτό πάντα θα πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη.

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

10.07.25

AKΡΟΒΑΤΩΝΤΑΣ

Η δημοσιογραφία των εκβιασμών

α πό τον γ ι άν ν η πα ν τελάκη

Το συγκεκριμένο συμβάν, ανεξάρτητα από την πορεία που θα έχει, αναδεικνύει μια δυσώδη πλευρά της δημοσιογραφίας, η οποία είναι τόσο παλιά όσο και η ιστορία της, όχι μόνο στη χώρα μας αλλά και διεθνώς.

Η Μπορεί ακόμα να συμβεί το εξής: ένας δημοσιογράφος να φύγει από τη ζωή και να εκπλαγούμε από το μέγεθος της περιουσίας που είχε αποκτήσει κάνοντας αυτήν τη δουλειά, αλλά να είναι σχεδόν αδύνατον να αποδείξουμε ότι αυτό οφείλεται σε εκβιασμούς που έκανε. Κι ας το θεωρούμε δεδομένο.

βουλευτής και πρώην υφυπουργός Ζέττα Μακρή κατήγγειλε ότι ένας δημοσιογράφος και ιδιοκτήτης Μέσων την εκβίαζε προκειμένου να μη γράφει/αναφέρει επικριτικά σχόλια εναντίον της από τα μέσα ενημέρωσης στα οποία εργάζεται ή έχει στην ιδιοκτησία του. Η κ. Μακρή ανέφερε τον εκβιασμό στην αστυνομία, η αστυνομία προσημείωσε 5.000 ευρώ τα οποία έδωσε η βουλευτής στον δημοσιογράφο, και λίγο μετά την παράδοση των χρημάτων εκείνος συνελήφθη. Αρχικά, όπως κατήγγειλε η κ. Μακρή, της είχε ζητήσει 15.000 ευρώ, τελικά δέχθηκε 10.000 ευρώ και σε δόσεις. Ο δημοσιογράφος οδηγήθηκε στη Δικαιοσύνη και σίγουρα έχει μεγάλο δικαστικό δρόμο μπροστά του. Μια αξιοσημείωτη λεπτομέρεια: ο δημοσιογράφος είναι ένας από τους βραβευμένους του χώρου, τον περασμένο Απρίλιο τιμήθηκε από την υπηρεσία Silver Alert της οργάνωσης Γραμμή Ζωής για «την αφοσίωσή του στους κανόνες δημοσιογραφικής δεοντολογίας και το ήθος του»! Σίγουρα ο σουρεαλισμός περισσεύει στη χώρα. Δεν γνωρίζω αν είναι αθώος ή ένοχος, θα αποδειχτεί αυτό δικαστικά, αυτό που γνωρίζω είναι ότι όσοι δημοσιογράφοι κινούνται στη σχετικά μικρή κοινωνία του Βόλου –από όπου και η καταγωγή του συγκεκριμένου δημοσιογράφου− δεν εντυπωσιάστηκαν από αυτή την ιστορία, γνώριζαν και, από ό,τι έλεγαν, δεν τους προκάλεσε καμία έκπληξη η εξέλιξή της. Η αλήθεια είναι ότι σχεδόν κανένας στοιχειωδώς υποψιασμένος δημοσιογράφος σε όλη τη χώρα δεν έπεσε από τα σύννεφα, για να επικαλεστούμε τη γνωστή φράση-κλισέ. Σχεδόν όλοι γνωρίζουν, για την ακρίβεια όλοι γνωρίζουμε, ότι υπάρχουν δημοσιογράφοι οι οποίοι επιδιώκουν τον παράνομο πλουτισμό με διαφόρου τύπου εκβιασμούς. Είναι ένα «κοινό μυστικό», το οποίο παραμένει μυστικό για τους παροικούντες τη δημοσιογραφική Ιερουσαλήμ εκτός των άλλων και επειδή είναι δύσκολο να αποδειχτεί. Κανένας εκβιαστής δεν αφήνει εύκολα ίχνη, αποδείξεις και ντοκουμέντα, εκτός και αν κάνει ένα μοιραίο λάθος. Το συγκεκριμένο συμβάν, ανεξάρτητα από την πορεία που θα έχει, αναδεικνύει μια δυσώδη πλευρά της δημοσιογραφίας, η οποία είναι τόσο παλιά όσο και η ιστορία της, όχι μόνο στη χώρα μας αλλά και διεθνώς. Στο βιβλίο Χρήμα ο Εμίλ Ζολά περιγράφει κάποιες ιστορίες με δημοσιογράφους της εποχής οι οποίοι συναλλάσσονται οικονομικά με τραπεζίτες, χρηματιστές και πολιτικούς, από τους οποίους ζητάνε χρήματα για να μην αποκαλύψουν στοιχεία εναντίον τους ή για να προωθήσουν τα συμφέροντά τους. Όλα αυτά συμβαίνουν το ιδιαίτερα μακρινό 1891! Τέτοιου είδους φαινόμενα δεν θα μπορούσαν να απουσιάζουν από τη δική μας χώρα, παρότι είναι ελάχιστες οι περιπτώσεις που αποκαλύπτονται οι δημοσιογράφοι οι οποίοι λειτουργούν με αυτό τον τρόπο. Πώς, άλλωστε, να αποδειχτεί ότι ένας πρωτοσέλιδος τίτλος που απειλεί συγκεκριμένο πρόσωπο με αποκαλύψεις αποτελεί μέσο εκβιασμού και απειλή προς αυτόν στον οποίο απευθύνεται; Πώς να καταλάβεις ότι ένα υμνητικό σχόλιο για έναν πολιτικό ή έναν επιχειρηματία κρύβει σκοπιμότητες τέτοιου είδους; Όταν μάλιστα ο εκβιαζόμενος υποκύπτει και οι σχετικές απειλές εξαφανίζονται και δεν έχουν καμία συνέχεια οι όποιες αποκαλύψεις; Μπορεί ακόμα να συμβεί το εξής: ένας δημοσιογράφος να φύγει από τη ζωή και να εκπλαγούμε από το μέγεθος της περιουσίας που είχε αποκτήσει κάνοντας αυτήν τη δουλειά, αλλά να είναι σχεδόν αδύνατον να αποδείξουμε ότι αυτό οφείλεται σε εκβιασμούς που έκανε. Κι ας το θεωρούμε δεδομένο. Υπάρχουν δημοσιογράφοι-εκβιαστές που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «ψιλικατζήδες», με την έννοια ότι τα προϊόντα των εκβιασμών τους είναι μικρά σχετικά ποσά, αλλά υπάρχουν και αυτοί που έχουν πολύ μεγαλύτερες οικονομικές φιλοδοξίες και συνήθως τα καταφέρνουν, αποκτώντας τεράστιες περιουσίες. Μία από τις ελάχιστες περιπτώσεις εκβιαστών δημοσιογράφων που αποκαλύφθηκαν και καταδικάστηκαν αμετάκλητα είναι αυτή του Γρηγόρη Μιχαλόπουλου, ιδιοκτήτη εφημερίδων και τηλεοπτικού σταθμού, ο οποίος εκβίαζε οικονομικά ισχυρούς παράγοντες της χώρας. Το 2016 σχηματίστηκε μια μεγάλη δικογραφία με ονόματα δημοσιογράφων που κατείχαν ειδησεογραφικές ιστοσελίδες οι οποίοι, σύμφωνα με το κατηγορητήριο, εκβίαζαν πολιτικούς −και όχι μόνο− για να τους καλύπτουν, να παίρνουν κρατική διαφήμιση κ.ο.κ. Δεν μάθαμε ποτέ ποια ήταν η δικαστική τύχη τους, όπως συμβαίνει συνήθως. Αν το πρόβλημα είχε λύση, αυτή θα έπρεπε να αναζητηθεί στον ίδιο τον κλάδο των δημοσιογράφων. Οι ίδιοι οφείλουν να καταγγέλλουν και να αποκαλύπτουν τέτοια φαινόμενα, οι ίδιες οι δημοσιογραφικές ενώσεις να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες προς αυτή την κατεύθυνση, για την προστασία του ίδιου του επαγγέλματος. Σε μια ανακοίνωσή της η Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Θεσσαλίας, Στερεάς Ελλάδας και Εύβοιας διευκρίνισε ότι ο καταγγελλόμενος για εκβιασμό δεν είναι μέλος της· ενδιαφέρον, αλλά δεν έχει ιδιαίτερο νόημα. Θα μπορούσε να είναι και μέλος της. Προτάσεις και πρωτοβουλίες για περιορισμό του φαινομένου χρειάζονται…

LiFO 10.07.25

11

ΙΛΕΚΤΡΙΣΙΤΥ

Η κοινοτοπία του κακού και το κακό της κοινοτοπίας

Εμείς, που δεν μιλάμε για την Παλαιστίνη ώστε να μη μας πουν ναζί, που επαναλαμβάνουμε μηχανικά τις ασθενικές εκκλήσεις του ΟΗΕ για «ειρήνη».

α πό τον χ άρη κ α λ α ϊ τζί δ η

Σ

τις 28 Μαΐου, ο Shay Hazkani, καθηγητής Ιστορίας και Εβραϊκών Σπουδών στο University of Maryland, και ο Tamir Sorek, καθηγητής Ιστορίας στο Pennsylvania State University, δημοσίευσαν τα αποτελέσματα μιας δημοσκόπησης που διεξήγαγε το ισραηλινό Geocartography Knowledge Group για λογαριασμό του Penn State.1 Σύμφωνα με την έρευνα, το 82% των Εβραίων Ισραηλινών υποστηρίζει τον αναγκαστικό εκτοπισμό των Παλαιστινίων από τη Γάζα, το 56% επιθυμεί την απέλαση των Αράβων πολιτών του Ισραήλ, ενώ το 47% θεωρεί πως «όταν κατακτά μια πόλη του εχθρού, το IDF θα πρέπει να δρα όπως έδρασαν οι Ισραηλίτες στην Ιεριχώ […] – σκοτώνοντας όλους τους κατοίκους της». Ακόμα, το 65% των Εβραίων Ισραηλινών πιστεύει ότι υπάρχει «μια σύγχρονη ενσάρκωση του Αμαλήκ», του βιβλικού εχθρού των Ισραηλιτών, ενώ, εξ αυτών, το 93% θεωρεί ότι η βιβλική εντολή «να εξαλειφθεί» ο Αμαλήκ και να «διαγραφεί η μνήμη του» παραμένει επίκαιρη σήμερα.2 Αυτά τα ποσοστά βρίσκουν την αντανάκλασή τους στην υποστήριξη του «σχεδίου Τραμπ» για τη Γάζα από τα κόμματα του «φιλελεύθερου κέντρου» στο Ισραήλ, όπως το Yesh Atid του Yair Lapid και το Blue and White του Benny Gantz. Ούτε θα έπρεπε να θεωρήσουμε ότι η «από τα κάτω» υποστήριξη της εθνοκάθαρσης είναι το αποτέλεσμα της 7ης Οκτωβρίου· σύμφωνα με τους Hazkani και Sorek, «η σφαγή απλώς απελευθέρωσε δαιμόνια που καλλιεργούνται εδώ και δεκαετίες από τα ΜΜΕ, το νομικό και το εκπαιδευτικό σύστημα του Ισραήλ. Ο σιωνισμός, πέρα από εθνικό κίνημα, είναι επίσης ένα κίνημα εποίκων που επιδιώκουν να εκτοπίσουν τον τοπικό πληθυσμό». Ακόμα και σήμερα, οι κοσμικοί Εβραίοι Ισραηλινοί «δεν έχουν καταφέρει να διατυπώσουν ένα εναλλακτικό όραμα που απορρίπτει τον μεσσιανικό σιωνισμό και βασίζεται στα ίσα δικαιώματα»· έτσι, το 69% των μη θρησκευόμενων ερωτηθέντων υποστηρίζει την εθνοκάθαρση της Γάζας, ενώ το 31% θεωρεί ότι η εξόντωση των κατοίκων της Ιεριχούς είναι ένα προηγούμενο που θα έπρεπε να ακολουθήσει το IDF.3 Τον τελευταίο ενάμιση χρόνο γενοκτονίας, η κριτική που ασκείται έχει επικεντρωθεί στην κυβέρνηση του Ισραήλ, προσπαθώντας να διακρίνει ανάμεσα στους ακροδεξιούς πολιτικούς ηγέτες και την πλειοψηφία του πληθυσμού. Φαίνεται πως μια τέτοια προσέγγιση δεν είναι βάσιμη πια.4 Όταν πολυάριθμες έρευνες δείχνουν λαϊκή αποδοχή της εθνοκάθαρσης και, σε μικρότερα ποσοστά, της γενοκτονίας, πρέπει να αναμετρηθούμε με μια διαφορετική πραγματικότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, μου φαίνεται χρήσιμο να επιστρέψουμε σήμερα –77 χρόνια μετά τη Νάκμπα και εν μέσω ενός τεχνητού λιμού που επιβάλλει ο ισραηλινός στρατός ενώ πυροβολεί αμάχους σε σημεία διανομής ανθρωπιστικής βο-

ήθειας– στην έννοια της κοινοτοπίας (ή πεζότητας ή ρηχότητας) του κακού. Η Χάνα Άρεντ χρησιμοποίησε αυτή την έννοια, έχοντας παρακολουθήσει τη δίκη του ναζί Άντολφ Άιχμαν το 1961, για να αναφερθεί όχι μόνο στον ίδιο τον Άιχμαν (για τον οποίο ενδέχεται να έκανε λάθος) αλλά επίσης, και κυρίως, στους εκατομμύρια «καλούς Γερμανούς» οι οποίοι υποστήριξαν το Τρίτο Ράιχ, χωρίς να είναι οι πρωτεργάτες του, οι πιο παθιασμένοι πρωταγωνιστές και προπαγανδιστές του. Δέσμιοι ενός ηγεμονικού εθνικισμού, ρατσισμού και αντισημιτισμού, αυτοί οι Γερμανοί έκαναν το «πατριωτικό τους καθήκον», στηρίζοντας το καθεστώς με τρόπους που δεν τους φαίνονταν καθόλου εξαιρετικοί, παρά εντάσσονταν στο πλαίσιο μιας γραφειοκρατικής, ιδεολογικής και επαγγελματικής «κανονικότητας». Σε μια τέτοια κοινωνία, υποστηρίζει η Άρεντ, ένας «άνθρωπος της μάζας» (όπως παρουσιάστηκε ο Άιχμαν) μπορεί εύκολα να διαπράξει ή να υποστηρίξει φρικαλεότητες, ακριβώς επειδή εξωθείται σε μια «απουσία σκέψης»· όχι μια γενική αδυναμία να συλλογιστεί ή να υπολογίσει, αλλά μια αδυναμία να σκεφτεί «από τη σκοπιά» του Άλλου και να αντιληφθεί τα «λόγια και την παρουσία» του ως πραγματικά.5 Βεβαίως, αν πούμε ότι η πλειοψηφία των Ισραηλινών που υποστηρίζει την εθνοκάθαρση εκφράζει την «κοινοτοπία του κακού», πρέπει, εξίσου, να αναρωτηθούμε τι εκφράζει η δική μας στάση σήμερα. Ποια είναι η δράση και ποια η ευθύνη της πλειοψηφίας στις δυτικές κοινωνίες ως προς τη γενοκτονία; Σε αυτό το σημείο, αξίζει να θυμηθούμε την αντιστροφή της φράσης της Άρεντ από τον Αντόρνο: «[Η Άρεντ] έχει αναμφίβολα δίκιο όταν ταυτίζει το κακό με την κοινοτοπία. Όμως εγώ θα το έθετα με τον αντίστροφο τρόπο: δεν θα έλεγα ότι το κακό είναι κοινότοπο, αλλά ότι η κοινοτοπία είναι κάτι κακό – η κοινοτοπία ως η μορφή συνείδησης που προσαρμόζεται στον κόσμο όπως είναι, που ακολουθεί την αρχή της αδράνειας. Η αρχή της αδράνειας είναι πράγματι το ριζικό κακό».6 Κατ’ αυτόν τον τρόπο, αν μπορούμε να μιλήσουμε για την κοινοτοπία του κακού στο σύγχρονο Ισραήλ, πρέπει ταυτόχρονα να εξετάσουμε το κακό της κοινοτοπίας στις δυτικές κοινωνίες – το «δικό μας» κακό, εκείνο που υφαίνουμε στις αδρανείς ζωές μας, στα ιδιωτικά οράματα και τα αυτάρεσκα πλάνα, εμείς, που δεν μιλάμε για την Παλαιστίνη ώστε να μη μας πουν ναζί, που δεν αγωνιζόμαστε γι’ αυτή γιατί προτιμάμε την ασφάλεια των καθημερινών τιμωριών κι επιβραβεύσεών μας, που επαναλαμβάνουμε μηχανικά τις ασθενικές εκκλήσεις του ΟΗΕ για «ειρήνη» ή επικροτούμε τα κράτη μας όταν καταδικάζουν μισόψυχα το Ισραήλ, χωρίς να σταματούν ούτε στιγμή να το υποστηρίζουν. Η κοινοτοπία του κακού και το κακό της κοινοτοπίας είναι δύο πλευρές της ίδιας γενοκτονίας.

Aν πούμε ότι η πλειοψηφία των Ισραηλινών που υποστηρίζει την εθνοκάθαρση εκφράζει την «κοινοτοπία του κακού», πρέπει, εξίσου, να αναρωτηθούμε τι εκφράζει η δική μας στάση σήμερα. Ποια είναι η δράση και ποια η ευθύνη της πλειοψηφίας στις δυτικές κοινωνίες ως προς τη γενοκτονία;

1 https://www.haaretz.com/israel-news/2025-05-28/ty-article-magazine/.premium/yes-to-transfer-82-of-jewish-israelis-back-expellinggazans/00000197-12a4-df22-a9d7-9ef6af930000 2 Οι καθηγητές Lior Sheffer, Alon Yakter και Yael Shomer έχουν ασκήσει κριτική σε αυτά τα αποτελέσματα, υποστηρίζοντας ότι τα πραγματικά ποσοστά υποστήριξης της εθνοκάθαρσης είναι χαμηλότερα, αφού, σύμφωνα με την έρευνα του aChord Center, το 60% των Εβραίων Ισραηλινών συμφωνεί με τον αναγκαστικό εκτοπισμό των κατοίκων της Γάζας. Όμως, όπως επισημαίνει η ερευνήτρια Dahlia Scheindlin, η διαφορά ανάμεσα στα δύο ποσοστά (82% και 60%), προκύπτει από το γεγονός ότι η έρευνα του Penn State θέτει τις ερωτήσεις με τη μορφή διπόλων (forced choice), ενώ η έρευνα του aChord δίνει την επιλογή ν’ απαντήσει κανείς «δεν ξέρω / δεν είμαι σίγουρος». Έτσι, ενώ πράγματι ένα 60% των Εβραίων Ισραηλινών απάντησε πως συμφωνεί με την εθνοκάθαρση της Γάζας, ένα 26% απάντησε ουδέτερα, δηλώνοντας πως δεν είναι σίγουρο ή πως δεν είναι ούτε κατά ούτε υπέρ – ένα εξίσου ανατριχιαστικό ποσοστό. Παράλληλα, η Scheindlin επισημαίνει ότι άλλες έρευνες (όπως αυτές των Channel 13 και Channel 12) έχουν βρει ποσοστά κοντά στο 82% υπέρ του «εκτοπισμού» ή της «εξορίας» των Παλαιστινίων. Δείτε: https://www.haaretz.com/opinion/2025-06-04/ty-article-opinion/.premium/do-82-of-israelis-really-back-expulsionof-gazans-the-data-tells-a-different-story/00000197-39da-da41-a9f7-3dde468d0000 και https://www.haaretz.com/israel-news/2025-06-03/ty-article/. premium/a-grim-poll-shows-most-jewish-israelis-support-expelling-gazans-its-brutal-and-true/00000197-3640-d9f1-abb7-7e742b300000 3 https://www.haaretz.com/israel-news/2025-05-28/ty-article-magazine/.premium/yes-to-transfer-82-of-jewish-israelis-back-expellinggazans/00000197-12a4-df22-a9d7-9ef6af930000 4 Mάλλον, μια τέτοια προσέγγιση δεν ήταν ποτέ βάσιμη, όχι μόνο όσον αφορά το Ισραήλ, αλλά για οποιαδήποτε δολοφονική κρατική δράση. Μπορούμε να θέσουμε, για παράδειγμα, το πολύ πιο άμεσο και δύσκολο ερώτημα: η δράση του ελληνικού λιμενικού, του στρατού και της συνοριοφυλακής, η στενή συνεργασία με τη Frontex, οι αναρίθμητες δολοφονίες μεταναστ(ρι)ών στο Αιγαίο και τον Έβρο, πόση απόσταση έχει από το ρατσιστικό, ισλαμοφοβικό και εθνικιστικό υπόβαθρο της ελληνικής κοινωνίας; 5 H. Arendt. 2009 [1963]. Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ (μτφρ. Β. Τομανάς). Εκδόσεις Νησίδες, σ. 40.

6 T. Adorno. 2001 [1965]. Metaphysics: Concepts and Problems (μτφρ. E. Jephcott). Standford University Press, σ. 115. http://www.edarcipelago.com/ classici/AdornoTheodor/Adorno,%20T%20-%20Metaphysics%20(Stanford,%202000).pdf

12

LiFO

10.07.25

TAL K OF THE TOWN

112' με τoν

Δημήτρη Νανόπουλο σ υ ν εν τ ευξη: γιά ννης πα ντα ζό π ουλος φω τ ογ ραφ ι εσ : πα ρισ τα βιτια ν

«Ζούμε το τέλος του ανθρώπου και τη γέννηση ενός νέου τύπου ύπαρξης». Ο διακεκριμένος ακαδημαϊκός και θεωρητικός φυσικός μιλά για την προέλευση της συνείδησης, τoν εγκέφαλο ως κβαντική μηχανή και το μέλλον του ανθρώπου ως υβριδίου τεχνολογίας και βιολογίας.

LiFO 10.07.25

13

TAL K OF THE TOWN 112 λεπτά με τον Δημήτρη Νανόπουλο θα γίνει η αθανασία το επόμενο μεγάλο επιστημονικό στοίχημα; Γιατί βαδίζουμε ήδη προς την κατάκτηση της μακροζωίας; Τι είναι η συνείδηση; Θα υπάρχει, άραγε, στο μέλλον μια «νέα φυσική» που θα αλλάξει τα δεδομένα; Είναι η ανθρώπινη ύπαρξη απλώς ένα βιολογικό φαινόμενο ή μια κβαντική αφήγηση που ξετυλίγεται στο σύμπαν; Ο Δημήτρης Νανόπουλος δεν διστάζει να θίξει τα μεγάλα ερωτήματα: πώς ο νους μπορεί να λειτουργεί με κβαντική λογική, τι σημαίνει πραγματικά η επίγνωση, πού τελειώνει ο άνθρωπος και πού αρχίζει ο μετα-άνθρωπος. Με αφορμή την πρόσφατη δημοσίευσή του στην οποία εξηγεί γιατί ο εγκέφαλος είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή βιολογική μηχανή, τον αναζήτησα για μια συνέντευξη. Πρώτη μου απορία: πώς γεννήθηκε η σκέψη; «Σήμερα γνωρίζουμε ότι οι σκέψεις προέρχονται από μια σύνθετη αλληλεπίδραση των νευρώνων, δηλαδή των κυττάρων του εγκεφάλου όπου ηλεκτρικά και χημικά σήματα συνεχώς πυροδοτούν, επεξεργάζονται και μεταβιβάζουν πληροφορίες. Αυτές οι νευρωνικές διαδικασίες, οι οποίες επηρεάζονται από εσωτερικά και εξωτερικά ερεθίσματα, δημιουργούν τη φυσική βάση για τις σκέψεις μας, τις ιδέες μας, τα αισθήματά μας, τη μνήμη μας και τις πράξεις μας. Θα μπορούσαμε να παρομοιάσουμε τη σκέψη με ένα λογισμικό που “τρέχει” πάνω στο νευροβιολογικό υλικό. Αποτελεί την εξελικτική λύση στο πρόβλημα της προσαρμογής σε πολύπλοκα, μεταβαλλόμενα περιβάλλοντα. Πρόκειται για μια συνδυαστική ικανότητα επεξεργασίας ερεθισμάτων, εμπειρίας και πρόβλεψης που εξελίχθηκε από στοιχειώδεις απαντήσεις των νεύρων σε ανώτερες μορφές συνείδησης», εξηγεί. Επομένως, αν δεχτούμε ότι ο εγκέφαλος είναι μια μορφή κβαντικής μηχανής, τι θα σήμαινε αυτό για την τεχνητή νοημοσύνη; Θα μπορούσαμε ποτέ να φτιάξουμε μηχανές με πραγματική συνείδηση: «Αν υποθέσουμε ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι πράγματι μια κβαντική μηχανή, ότι δηλαδή η συνείδηση, η σκέψη ή η αντίληψη προϋποθέτουν φαινόμενα όπως η υπέρθεση, η διεμπλοκή και η κβαντική κατάρρευση, αυτό θα είχε βαθιές και ριζικές συνέπειες για την τεχνητή νοημοσύνη, τη φιλοσοφία του νου και το μέλλον της υπολογιστικής. Η ιδέα ότι ο εγκέφαλος λειτουργεί, τουλάχιστον εν μέρει, ως ένα είδος κβαντικού υπολογιστή μοιάζει με τον καιρό ολοένα λιγότερο παράτολμη. Στην περίπτωση των μικροσωληνίσκων, μου είναι δύσκολο να πιστέψω ότι, ύστερα από δισεκατομμύρια χρόνια εξέλιξης, φτάνουμε, έστω προσωρινά, αφού η εξέλιξη συνεχίζεται, στον Homo sapiens, όπου ένα βασικό συστατικό των νευρώνων, τα MTs, αποτελείται από τουμπουλίνες που εναλλάσσονται μεταξύ των μορφών α και β. Αυτή η δυαδική συμπεριφορά, ουσιαστικά ένα κβαντικό σύστημα δύο καταστάσεων, δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί απλώς ένα καπρίτσιο της φύσης που θέλει να μας “μπερδέψει”. Θυμηθείτε και τη ρήση του θείου Άλμπερτ: “Η φύση είναι λεπτοφυής, αλλά όχι κακόβουλη”. Το κβαντικό υπολογιστικό μοντέλο είναι ήδη εδώ. Τα πάντα γύρω μας αλλάζουν με εκπληκτική ταχύτητα (έστω πάντα μικρότερη ή ίση με αυτή του φωτός…), επομένως και η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να μείνει ανεπηρέαστη. Σύντομα ίσως μετεξελιχθεί σε αυτό που αποκαλώ Quantum Artificial Intelligence. Θεωρώ μεν δύσκολο αυτό να μας οδηγήσει τελικά σε μηχανές με “πραγματική” συνείδηση, μαζί με νέα ηθικά και φιλοσοφικά διλήμματα, αλλά ποτέ μη λες ποτέ», υποστηρίζει. Η πρόοδος στη νευροεπιστήμη και η αναδυόμενη σύνδεση της κβαντικής φυσικής με τις εγκεφαλικές λειτουργίες ανοίγουν νέους δρόμους για την κατανόηση αυτών των φαινομένων. «Αν αποδειχθεί ότι ο εγκέφαλος λειτουργεί ως κβαντικός υπολογιστής, οι συνέπειες για την κατανόηση της ανθρώπινης σκέψης και της ελεύθερης βούλησης θα είναι βαθιές, ίσως ακόμη και επαναστατικές. Η ίδια η έννοια του “σκέφτομαι” ή “επιλέγω” θα αποκτήσει νέο, πολύ πιο σύνθετο και πιθανώς λιγότερο μηχανιστικό περιεχόμενο. Όπως ανέφερα και παραπάνω, οι μικροσωληνίσκοι (MTs) φαίνεται να ενσωματώνουν όλα τα βασικά στοιχεία ενός κβαντικού υπολογιστή, άρα και τη δυνατότητα για υπολογισμούς εξαιρετικά ταχύτερους από αυτούς των κλασικών συστημάτων. Το γεγονός ότι η κβαντική φυσική θεμελιώνεται πάνω στην έννοια της πιθανότητας και της αβεβαιότητας αφήνει ανοιχτό χώρο για την ύπαρξη της ελεύθερης βούλησης, μιας εσωτερικής επιλογής που δεν υπαγορεύεται αυστηρά από ντετερμινιστικά γρανάζια. Δεν είμαστε clockwork oranges, όπως κάποιοι θα ήθελαν να πιστέψουμε. Ο Ηράκλειτος είχε δίκιο όταν έλεγε: “ἦθος ἀνθρώπῳ δαίμων” – ο χαρακτήρας του ανθρώπου είναι η μοίρα του». Πριν από πολλά χρόνια χρησιμοποίησε το όρο «μετα-άνθρωπος». Σήμερα, δεδομένων των εξελίξεων, ο «μετα-άνθρωπος» δεν είναι πια ένα μελλοντικό ενδεχόμενο, είναι ήδη εδώ. Ύστερα από εκατοντάδες χιλιάδες

χρόνια φυσικής εξέλιξης, και ενώ για μεγάλο διάστημα αυτή η εξέλιξη επιβραδύνθηκε από την κυριαρχία του νου, ο άνθρωπος φαίνεται πως βρίσκεται πια στο κατώφλι μιας ριζικής μετάλλαξης. Η επόμενη φάση φαίνεται να είναι ένα υβρίδιο βιοτεχνολογίας: εμφυτεύματα, νευρωνικά chips, ενίσχυση των γνωστικών λειτουργιών, ακόμα και προγραμματισμός της βιολογίας μας. Δεν πρόκειται απλώς για βελτίωση αλλά για έναν εντελώς νέο τύπο ύπαρξης. Το κρίσιμο ζήτημα, όμως, δεν είναι αν μπορούμε να γίνουμε μετα-άνθρωποι – αυτό ήδη συμβαίνει. Το ζήτημα είναι αν μπορούμε να απαλλαγούμε από τις σταθερές μας ιδέες ώστε να το συνειδητοποιήσουμε, να το κατανοήσουμε και να το κατευθύνουμε με ηθική επίγνωση», λέει. Βέβαια, το ερώτημα που κερδίζει συνεχώς έδαφος είναι το αν μπορεί η ανθρώπινη ζωή να παραταθεί επ’ αόριστον, και πλέον η συζήτηση γύρω από την αθανασία έχει μεταφερθεί για τα καλά στο τραπέζι των ερευνητών, των γενετιστών και των φυσικών. «Δεν υπάρχει κάποια απαγορευτική αρχή που να αποκλείει την αθανασία. Ο μετα-άνθρωπος, ένα υβρίδιο βιοτεχνολογίας, φαίνεται πως ήδη βαδίζει προς την κατάκτηση της μακροζωίας. Μιλάμε για ένα σταδιακό άλμα: στην αρχή περισσότερα χρόνια ζωής, έπειτα ακόμη περισσότερα και, τελικά, η τάση προς την αθανασία γίνεται όλο και πιο ορατή. Το πιο εντυπωσιακό, όμως, δεν είναι μόνο η παράταση της ζωής. Είναι η ποιότητά της: υγεία, πνευματική διαύγεια, ευεξία και διάθεση για ζωή. Δεν πρόκειται απλώς για επιβίωση, μιλάμε για μια μορφή “ευ-α-θανασίας”, μια ύπαρξη γεμάτη ακμή και πληρότητα». Πιστεύει ότι οι μικροσωληνίσκοι των νευρώνων θα μπορούσαν όντως να φιλοξενούν κβαντικές διεργασίες. «Οι μικροσωληνίσκοι, πρωτεϊνικές δομές μέσα στα νευρικά κύτταρα, αποτελούν βασικό συστατικό του νευρωνικού κυτταροσκελετού και έχουν κανονική κρυσταλλική δομή. Αποτελούνται από ετεροδιμερή κτισμένα από δύο σφαιρικές πρωτεΐνες, οι οποίες εμφανίζονται σε δύο διαμορφώσεις, α και β, που εξαρτώνται από τη θέση ενός μη συζευγμένου ηλεκτρικού φορτίου 18e το οποίο δημιουργεί με τη μετακίνησή του ένα σημαντικό ηλεκτρικό δίπολο. Μιλάμε για μια textbook case ενός κβαντικού συστήματος δύο καταστάσεων που περνάει από τη μία στην άλλη μέσω του καθαρά κβαντικού φαινομένου σήραγγος (quantum tunneling). Αυτή η εναλλαγή μεταξύ των α και β τουμπουλινών, ουσιαστικά ένα κβαντικό σύστημα δύο καταστάσεων, μπορεί να θεωρηθεί το θεμελιώδες qubit ενός κβαντικού υπολογιστή. Από το 1995, μαζί με τον Νίκο Μαυρόματο και τον τότε φοιτητή μου Ανδρέα Mershin, προτείναμε ότι οι μικροσωληνίσκοι –οι οποίοι είχαν αρχικά προταθεί από τους Roger Penrose και Stuart Hameroff– ενδέχεται να υποστηρίζουν καταστάσεις κβαντικής συνοχής, που με τη σειρά τους οδηγούν σε κβαντική διεμπλοκή, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για εφαρμογές Κβαντικής Υπολογιστικής. Τον Μάιο του 2025, η ίδια ομάδα (ΜΜΝ) πρότεινε ένα συγκεκριμένο μοντέλο στο οποίο οι μικροσωληνίσκοι λειτουργούν ως βασικά δομικά στοιχεία για την Κβαντική Υπολογιστική στον εγκέφαλο, καθώς και τρόπους με τους οποίους αυτές οι δομές μπορούν να αναπαραχθούν και να μελετηθούν στο εργαστήριο, επιτρέποντας ένα είδος “upscaling” των φαινομένων αυτών. Επίσης, ο τρόπος που έχουν “πακεταριστεί” οι τουμπουλίνες για να φτιάξουν τους μικροσωληνίσκους αντιστοιχεί σε έναν error-connecting code K1. Οι μικροσωληνίσκοι, προϊόντα δισεκατομμυρίων χρόνων εξέλιξης, φαίνεται να παίζουν ουσιαστικό ρόλο στα ευκαρυωτικά κύτταρα όπως οι νευρώνες, και θα ήταν περίεργο όλες οι παραπάνω κβαντικές ιδιότητες να παραμένουν ανενεργές. Με άλλα λόγια, μιλάμε για έναν Κβαντικό Δαρβινισμό». Με βάση την εμπειρία του, βλέπει στο μέλλον να προκύπτει μια «νέα φυσική» που να μπορεί να εξηγήσει τόσο τη συνείδηση όσο και τα υπόλοιπα ανεξήγητα φαινόμενα του σύμπαντος. «Διαβλέπω ότι στο μέλλον θα αναδυθεί μια νέα φυσική, μια θεωρητική δομή ικανή να ερμηνεύσει τη συνείδηση και άλλα, θεμελιωδώς ανεξήγητα φαινόμενα του σύμπαντος. Όσο παράξενο κι αν ακούγεται, τα τελευταία χρόνια αρχίζουμε να εξοικειωνόμαστε με την ιδέα πως ο χωροχρόνος μπορεί να είναι ένα αναδυόμενο φαινόμενο που προκύπτει από την κβαντική πληροφορία, πιθανώς με ολογραφικό χαρακτήρα. Ιδέες που γεννήθηκαν στο πλαίσιο της θεωρίας των υπερχορδών μάς επιτρέπουν να περιγράψουμε θεωρίες βαρύτητας ως κβαντικά συστήματα πολλών σωμάτων». Αναμφίβολα, μια συνομιλία με τον Δημήτρη Νανόπουλο φωτίζει πάντοτε τα μεγάλα ερωτήματα που απασχολούν την ανθρωπότητα σήμερα: από την επιδίωξη της αθανασίας και τη φύση της συνείδησης, μέχρι την αναζήτηση μιας νέας φυσικής που θα αναδιαμορφώσει την αντίληψή μας για την ύπαρξη.

«Δεν υπάρχει κάποια απαγορευτική αρχή που να αποκλείει την αθανασία. Ο μετα-άνθρωπος, ένα υβρίδιο βιοτεχνολογίας, φαίνεται πως ήδη βαδίζει προς την κατάκτηση της μακροζωίας. Μιλάμε για ένα σταδιακό άλμα: πρώτα περισσότερα χρόνια ζωής, έπειτα ακόμη περισσότερα και, τελικά, η τάση προς την αθανασία γίνεται όλο και πιο ορατή».

digitalhealth-hub.com

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

14

LiFO

10.07.25

LiFO 10.07.25

15

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

(( Η αμερικανική τέχνη ήταν πάντα συναρπαστική γιατί πάντα ήταν υπό απειλή )).

CEAN

Ocean Vuong

16

LiFO

Οι Αμερικανοί συγγραφείς του 21ου αιώνα γράφουν φράσεις φοβισμένες.

10.07.25

Ocean Vuong

είναι από τους πιο ταλαντούχους και πολυσυζητημένους ποιητές και πεζογράφους της γενιάς των millennials. Κάτοχος του περίφημου βραβείου MacArthur (γνωστού και ως «βραβείο ιδιοφυΐας») και καθηγητής στο τμήμα Δημιουργικής Γραφής στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, ξεχώρισε με τις δυο ποιητικές του συλλογές (ο Νυχτερινός ουρανός με τραύματα εξόδου έχει τιμηθεί με το σημαντικό βραβείο T.S. Eliot) και κυρίως με το πρώτο του μυθιστόρημα Στη γη είμαστε πρόσκαιρα υπέροχοι, που έγινε παγκόσμιο best seller και τον έκανε σούπερ σταρ της αμερικανικής λογοτεχνίας. Μπορεί να είναι πλέον ακριβοθώρητος, αλλά παραμένει ένα παιδί που δεν ξεχνάει τις ρίζες του και τις δυσκολίες που πέρασε μέχρι να γίνει ένας καταξιωμένος δημιουργός που χρησιμοποιεί τη γραφή του για να κλείσει τραύματα, έχοντας ξεκινήσει από έναν ορυζώνα στο Βιετνάμ. Αυτό ακριβώς κάνει στο πολυσέλιδο και εξαιρετικό νέο του μυθιστόρημα Ο Αυτοκράτορας της Χαράς, το οποίο για τον ίδιο είναι μια καθαρτική εμπειρία. Διαδραματίζεται στα περίχωρα του Χάρτφορντ του Κονέκτικατ, σε μια σκληροτράχηλη πόλη όπου η ομορφιά συνυπάρχει με την ερήμωση και οι σχέσεις των ταπεινών ανθρώπων δεν είναι απλά σχέσεις ανάγκης αλλά βασίζονται στην αγάπη, την τρυφερότητα και την καλοσύνη. Αυτές οι σχέσεις αλληλεγγύης γίνονται ο καμβάς στον οποίο ξεδιπλώνεται ένα μεγάλο από κάθε άποψη μυθιστόρημα με επίκεντρο το σπίτι μιας σοφής Λιθουανής με άνοια, της Γκραζίνα, και το HomeMarket, ένα φαστφουντάδικο όπου τα «σπιτικά» φαγητά είναι προμαγειρεμένα. Ο 19χρονος Χάι, ο κεντρικός ήρωας, απελπισμένος, προσπαθεί να αυτοκτονήσει, η Γκραζίνα τον σώζει, τον παίρνει σπίτι της και βοηθούν ο ένας τον άλλον – μια σχέση συμπόνιας και αλληλεξάρτησης τούς δένει. Η Γκραζίνα του προσφέρει στέγη, ο Χάι πιάνει δουλειά στο φαστφουντάδικο για να συνεισφέρει στο νοικοκυριό τους και φροντίζει να παίρνει τα φάρμακά της. Στις 582 σελίδες του Αυτοκράτορα της Χαράς περιγράφονται οι σχέσεις των ανθρώπων, τα πρόσωπα, τα μέρη και οι καταστάσεις με αξιοθαύμαστη λεπτομέρεια. Ο Ocean Vuong δημιουργεί εικόνες μέσα από λέξεις που ξεδιπλώνονται με ακρίβεια και ρυθμό, φανερώνοντας την εμπειρία του από την ποίηση και την ευχέρειά του με τη γλώσσα, που είναι το μεγαλύτερο κατόρθωμά του σε αυτό το βιβλίο. Δεν είναι τόσο η πλοκή όσο οι λέξεις που κάνουν τον Αυτοκράτορα της Χαράς υψηλή λογοτεχνία, ένα βαθιά συγκινητικό μυθιστόρημα για όσα μας στοιχειώνουν, για τη ζωή στο περιθώριο, για τους ανθρώπους που επιλέγουμε να γίνουν η οικογένειά μας και για το πώς πείθουμε τον εαυτό μας για μια δεύτερη ευκαιρία. Είναι 11 το πρωί στο Νορθάμπτον της Μασαχουσέτης, έχει μόλις ξυπνήσει και δεν θέλει να δείξει το πρόσωπό του στο Zoom, αλλά, όπως φάνηκε, είχε μεγάλη όρεξη να μιλήσει.

Ο «ΑΥΤΟΚΡΆΤΟΡΑΣ ΤΗΣ ΧΑΡΆΣ» ΕΊΝΑΙ ΈΝΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΌ ΕΠΊΤΕΥΓΜΑ. ΈΝΑ ΜΕΓΆΛΟ ΜΥΘΙΣΤΌΡΗΜΑ ΜΕ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΑΠΛΏΝ ΑΝΘΡΏΠΩΝ ΠΟΥ ΤΙΣ ΣΧΈΣΕΙΣ ΤΟΥΣ ΟΡΊΖΟΥΝ Η ΚΑΛΟΣΎΝΗ ΚΑΙ Η ΑΛΛΗΛΕΓΓΎΗ. ΜΕ ΑΦΟΡΜΉ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΊΑ ΤΟΥ, ΈΝΑΣ ΑΠΌ ΤΟΥΣ ΠΙΟ ΤΑΛΑΝΤΟΎΧΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΊΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΆΣ ΤΟΥ ΜΙΛΆΕΙ ΓΙΑ ΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΊΑ, ΤΟΥΣ ΉΡΩΈΣ ΤΟΥ, ΤΗΝ QUEER ΤΑΥΤΌΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΌΠΩΣ ΔΙΑΜΟΡΦΏΝΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΉ ΤΟΥ ΤΡΑΜΠ, ΣΕ ΜΙΑ ΣΥΝΈΝΤΕΥΞΗΠΟΤΑΜΌ. ΑΠΟ ΤΟΝ M. HULOT

LiFO 10.07.25

17

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Στα βιβλία που διαβάζεις αναζητάς περισσότερο αφήγηση και ρυθμό ή σε συνεπαίρνουν η γλώσσα, η ατμόσφαιρα και η δομή;

Νομίζω όλα μαζί. Ο ρυθμός είναι μια σχολή ανάμεσα σε πολλές. Υπάρχουν βιβλία, ειδικά στην ιαπωνική παράδοση, όπου ο ρυθμός είναι εσωτερικός, δηλαδή η κίνηση, η δυναμική, προκύπτουν από μέσα. Για μένα η έννοια της δυναμικής παραμένει ανοιχτή σε ερμηνείες, αλλά πάντα επιστρέφω στη δομή, είμαι nerd με τη δομή. Το πρώτο μου βιβλίο δανείζεται από την ιαπωνική μορφή Kishotenketsu, που χρησιμοποιεί πολύ και ο Μιγιαζάκι στις ταινίες του, όπως και ο Ταρκόφσκι στον Καθρέφτη. Η φόρμα, με αυτή την έννοια, είναι κάτι που οφείλουμε να αμφισβητούμε και να ανακαλύπτουμε ξανά από την αρχή. Σε αυτό το βιβλίο ακολούθησα μια κάπως πιο παραδοσιακή, γραμμική αφήγηση, κάτι που με ενδιέφερε, παρ’ όλα αυτά υπάρχει πολλή σιωπή, πολλή ακινησία. Στη Δύση, και ειδικά στην Αμερική, εκτιμούμε τις ιστορίες που έχουν ορμητικότητα και λέω χαριτολογώντας ότι το τέλειο παράδειγμα της αμερικανικής αφηγηματικής λογικής είναι το σόου με τα πυροτεχνήματα: ξεκινάει με εκρήξεις και τελειώνει με προσομοίωση πολέμου. Υπάρχει ελάχιστος χώρος για παύση. Στην Ιαπωνία όμως, και ειδικά στο έργο του Μιγιαζάκι, υπάρχει ένας όρος που λέγεται Ma – πρόκειται για μια αφηγηματική τεχνική σύμφωνα με την οποία στη μέση της ιστορίας γίνεται η απόλυτη παύση, βλέπεις τους χαρακτήρες να μεταβολίζουν όσα έχουν προηγηθεί. Το βλέπεις αυτό στο Ο γείτονάς μου ο Τότορο, και στη σκηνή με τη στάση του λεωφορείου στο Ταξίδι στη Χώρα των Θαυμάτων. Στη Δύση, πολλές από αυτές τις σκηνές θα κόβονταν γιατί θα θεωρούνταν περιττές – υπάρχει η απαίτηση για διαρκή δράση. Όμως στην πραγματικότητα είναι φορτισμένες στιγμές και για μένα απολύτως ουσιώδεις στο πλαίσιο της αφήγησης. Βασίζομαι πολύ σε αυτές.

Το κάνεις αυτό επειδή είναι κομμάτι της ασιατικής σου κληρονομιάς ή το επέλεξες συνειδητά; Νιώθεις περισσότερο Αμερικανός ή αισθάνεσαι την Ανατολή βαθιά μέσα σου;

ζήτηση. Έμεινα άναυδος όταν άρχισα να διαβάζω συγγραφείς από άλλες χώρες, Νιγηριανούς, όπως ο Ατσέμπε, ή Ρώσους. Ο Ντοστογιέφσκι, για παράδειγμα, διαφέρει εντελώς από την παραδοσιακή αμερικανική αφήγηση, είναι γεμάτος παράπλευρα ηθικά και υπαρξιακά αδιέξοδα· και Οι αδελφοί Καραμάζοφ είναι γεμάτοι μακροσκελείς, εσωτερικούς, «παρακαμπτήριους» μονολόγους. Σε όλα τα αμερικανικά εργαστήρια δημιουργικής γραφής σού λένε να κόβεις αυτά τα κομμάτια, είτε γράφεις μυθιστόρημα, είτε σενάριο για ταινία. Οπότε, υπάρχει κάτι πραγματικά ενδιαφέρον σε αυτή την ιδιόμορφη σύνδεση Ανατολής και Δύσης που βλέπουμε στη ρωσική λογοτεχνία. Ο Ισαάκ Μπάμπελ, ο Μπουλγκάκοφ, δεν θυμίζουν τους δυτικοευρωπαίους αφηγητές· η γραφή τους έχει έντονα ανατολικά στοιχεία. Ο Σεργκέι Αϊζενστάιν, για παράδειγμα, ο Σοβιετικός σκηνοθέτης της Απεργίας, που κάποτε ήταν και πρεσβευτής του κινηματογράφου στην Ιαπωνία, εμπνεύστηκε από το ιαπωνικό χαϊκού. Για μένα, λοιπόν, δεν έχει να κάνει ούτε με την κουλτούρα μου ούτε με το DNA μου αλλά με την απογοήτευση που μου προκαλεί ο περιορισμένος ορίζοντας της αμερικανικής αφήγησης.

Ως συγγραφέας, τι θεωρείς πιο ουσιώδες, την πλοκή μιας ιστορίας ή την ακρίβεια με την οποία αποδίδεται ο κόσμος της;

Και τα δύο είναι σημαντικά, αλλά πιστεύω πως η ακρίβεια στην απόδοση είναι αυτή που μένει περισσότερο. Δύο συγγραφείς μπορούν να περιγράψουν την ίδια πλοκή με τελείως διαφορετικό τρόπο, ωστόσο σήμερα επαναλαμβάνουμε συνεχώς παρόμοιες πλοκές. Αυτό όμως που κάνει το Lonesome Dove του Larry McMurtry να διαφέρει από τον Αιματοβαμμένο Μεσημβρινό του ΜακΚάρθι, δυο βιβλία που μιλούν για τη Δύση, για καουμπόηδες, είναι οι προτάσεις. Όποια σελίδα κι αν ανοίξεις, δεν θα τα μπέρδευες ποτέ. Η ανάγνωση των προτάσεων καθορίζει το ήθος (ethos) του βιβλίου. Για μένα, λοιπόν, και τα δύο στοιχεία είναι σημαντικά, αλλά το «συντακτικό» έρχεται πάντα πρώτο.

Είσαι θαυμαστής του ΜακΚάρθι;

Ναι, ιδιαίτερα του Suttree, που είναι ίσως το αγαπημένο μου. Είναι με έναν τρόπο το βιβλίο πίσω από τoν Αυτοκράτορα της Χαράς. Μια μικρή προσωπική μου απόλαυση. Δεν ξέρω τι συμβαίνει στην Ελλάδα, αλλά στην Αμερική η έννοια της προσωπικής απόλαυσης έχει αρνητική χροιά. Εμένα όμως μου αρέσει πραγματικά ένας συγγραφέας να βυθίζεται εντελώς στα ενδιαφέροντά του. Και στο Suttree καταλαβαίνεις ακριβώς γιατί γράφει όπως γράφει ο ΜακΚάρθι. Βλέπει την πρόταση σαν εργαστήριο, αντλεί από τη Βίβλο, επαναφέρει πράγματα που ο 20ός αιώνας τού έλεγε να εγκαταλείψει: τη ρομαντική πρόταση του 19ου αιώνα, τη λεπτομερή περιγραφή των εικόνων, τον βαθύ λυρισμό, τις φιλοσοφικές μεταφορές. Το μυθιστόρημα μιλάει για μια πόλη από

Είμαι απολύτως Αμερικανός, ο κόσμος της Αμερικής είναι ο μόνος που γνωρίζω, ήρθα εδώ όταν ήμουν μόλις ενός έτους. Παρ’ όλα αυτά, ως ποιητή, με απογοήτευε το πόσο περιοριστική είναι η αμερικανική αφήγηση, αν και αυτή έχει σχεδόν κυριαρχήσει στη διεθνή συ-

18

LiFO

Όλοι έχουμε πέσει στην παγίδα του «βιβλίου της χρονιάς», το οποίο διαβάζεις και μετά λες «πρέπει να πάω στη βιβλιοθήκη και να διαβάσω παλιά βιβλία, γιατί νιώθω πως με κοροϊδεύει το μάρκετινγκ».

την οποία κανείς δεν καταφέρνει να φύγει, το Νόξβιλ του Τενεσί. Ξεκινά με μια αυτοκτονία σε μια γέφυρα, περιγράφοντας την ανάσυρση ενός πτώματος από το ποτάμι. Για μένα, αυτό είναι σχεδόν στο ίδιο επίπεδο με το αμερικανικό ήθος του Μαρκ Τουέιν, αλλά σε νεότερη εκδοχή. Σκέφτηκα ότι κάθε γενιά χρειάζεται τον δικό της Χάκλμπερι Φιν, και πιστεύω ότι αυτή ήταν η εκδοχή του ΜακΚάρθι. Εγώ ήθελα να δοκιμάσω τη δική μου στο Ίστ Γκλάντνες του Κονέκτικατ, όπου μεγάλωσα.

Κάπου είδα να χαρακτηρίζουν τον «Αυτοκράτορα της Χαράς» ως το σημερινό «Χάκλμπερι Φιν»…

Η υπέροχη μουσικός Μπιορκ το είπε αυτό. Δεν μπορώ να πάρω τα εύσημα για το ευφυές μυαλό της. Είναι εξαιρετική αναγνώστρια, πολύ διορατική.

Διέκρινα κι εγώ ομοιότητες με τον ΜακΚάρθι στο πώς δομείς τις προτάσεις σου – είναι κάτι που πραγματικά εντυπωσιάζει. Πρέπει να ομολογήσω ότι όταν πήρα το βιβλίο στα χέρια μου περίμενα να διαβάσω έναν «χίπστερ» συγγραφέα, κάτι έξυπνο και διασκεδαστικό, αλλά ο «Αυτοκράτορας της Χαράς» είναι υψηλή λογοτεχνία. Και το να εμβαθύνεις στη λογοτεχνία σε τόσο νεαρή ηλικία είναι εκπληκτικό.

Σ’ ευχαριστώ πολύ για τα καλά σου λόγια. Δεν σε κατηγορώ καθόλου για τις επιφυλάξεις που είχες. Όλοι την έχουμε πατήσει. Όλοι έχουμε πέσει στην παγίδα του «βιβλίου της χρονιάς», το οποίο διαβάζεις και μετά λες «πρέπει να πάω στη βιβλιοθήκη και να διαβάσω παλιά βιβλία, γιατί νιώθω πως με κοροϊδεύει το μάρκετινγκ». Και αν πρόκειται να εκφράσω άποψη –κάτι που σπάνια κάνω– θα έλεγα ότι πολλοί Αμερικανοί συγγραφείς του 21ου αιώνα που βγαίνουν από τα προγράμματα MFA (Master of Fine Arts) γράφουν φράσεις που είναι «φοβισμένες». Δεν έχω παρακολουθήσει ποτέ εργαστήριο μυθοπλασίας –εκπαιδεύτηκα ως ποιητής, οπότε δεν ξέρω τι συμβαίνει σε εκείνη την πλευρά–, αλλά παρατηρώ ότι πολλές από τις προτάσεις είναι δειλές, λες και οι συγγραφείς δεν βλέπουν την πρόταση ως πεδίο εξερεύνησης. Διστάζουν πολύ, είναι επιφυλακτικοί, φοβούνται μήπως εκτεθούν, μήπως γελοιοποιηθούν. Αυτό που αγαπώ στο έργο του ΜακΚάρθι είναι ότι δεν υπάρχει αυτή η ντροπή. Είναι σαν να μην υπάρχει τίποτε άλλο, μόνο οι ιδέες και οι χαρακτήρες. Κατά τη γνώμη μου, κάποιες φορές οι προτάσεις του δεν λειτουργούν, αλλά ακόμα κι έτσι τις προτιμώ, γιατί βλέπω ότι προσπαθεί να τις χρησιμοποιήσει σαν φτυάρι για να κατανοήσει τον κόσμο. Βλέπει την πρόταση σαν πεδίο έρευνας, και αυτό μου αρέσει. Σε άλλους συγγραφείς οι προτάσεις είναι τόσο επίπεδες, τόσο επιφανειακές, που νιώθεις ότι οι ιδέες έχουν ήδη αποφασιστεί εκ των προτέρων – έχεις την αίσθηση ότι ο συγγραφέας δεν ανακαλύπτει κάτι μαζί σου. Οι προσωπικοί μου ήρωες είναι ο Ντοστογιέφσκι, ο ΜακΚάρθι, ο Μπόλντουιν και η Μόρισον. Οι προτάσεις τους είναι εύπλαστες, ανοιχτές. Αντίθετα, η πρόταση του νέου Αμερικανού συγγραφέα του 21ου αιώνα είναι συχνά δειλή. Δείχνει «cool», έχει αυτήν τη «χιπστεριά». Αλλά πίσω από αυτήν τη βιτρίνα νομίζω πως κρύβεται φόβος και διστακτικότητα.

10.07.25

Τι ήταν αυτό που σου έδωσε το αρχικό έναυσμα για να γράψεις τον «Αυτοκράτορα της Χαράς»; Πότε ένιωσες ότι έπρεπε να γράψεις αυτό το βιβλίο;

Στα μυθιστορήματα που μου δίδασκαν –ή στα μυθιστορήματα που με μάθαιναν να εκτιμώ– δεν έβλεπα την εργασία να είναι κεντρικός άξονας, τον μόχθο. Διάβαζα βιβλία και αναρωτιόμουν: «Όλοι σουλατσάρουν και πάνε σε δείπνα, σε πάρτι… Καλά, πότε δουλεύουν αυτοί οι άνθρωποι;» Νομίζω πως μεγάλο μέρος της εκδοτικής βιομηχανίας του 20ού αιώνα εστίασε σε μια ανώτερη μεσαία τάξη· λατρεύω αυτά τα βιβλία, τον Τζον Τσίβερ, τον Άπνταϊκ, είναι όλοι υπέροχοι, αλλά δεν έχουν τη μυώδη πραγματικότητα του μόχθου. Και όμως, μεγάλο μέρος του κόσμου, όχι μόνο στην Αμερική, ασχολείται με την εργασία. Το ίδιο συμβαίνει και με το πρώτο μεγάλο αμερικανικό μυθιστόρημα, το Μόμπι Ντικ. Είναι ένα βιβλίο για μια πολυφυλετική εργατική τάξη που δουλεύει και αυτοκαταστρέφεται κυνηγώντας την πρόοδο, τον πλούτο, την εξουσία. Ο καπετάνιος Άχαμπ είναι, κατά κάποιον τρόπο, ένας δικτάτορας, ένας τραμπικού τύπου Αμερικανός που οδεύει προς την αυτοκαταστροφή. Είναι ένα προφητικό έργο, αλλά δεν είδαμε παρόμοια βιβλία στη συνέχεια. Όλα μιλούν για ανθρώπους που ζουν στα προάστια και κάνουν «βαθιές σκέψεις» – λατρεύω αυτές τις ιστορίες. Π.χ. το Crossing to Safety του Wallace Stegner είναι ένα όμορφο, υπέροχο βιβλίο. Αλλά ποτέ δεν είδα να χρησιμοποιείται σε βιβλίο η εργασία ως βάση και όχι απλά ως ένα στοιχείο που θα οδηγήσει την πλοκή κάπου αλλού.

Τι σημαίνει για σένα η λέξη «gladness» στον τίτλο του βιβλίου; Είναι χαρά, επιβίωση, πρόκληση ή κάτι άλλο;

Το «gladness» είναι κάπως αρχαϊκός όρος. Η επιγραφή στην αρχή του Άμλετ παραπέμπει σ’ αυτό. Δεν χρησιμοποιούμε πια τη λέξη «gladness» στα αγγλικά γιατί είναι ποτισμένη με την έννοια της θρησκείας, του χριστιανισμού, την ιδέα του να είσαι χαρούμενος και ευχαριστημένος. Είναι πιο κοντά στην ηρεμία ή στην αποδοχή παρά στη χαρά. Το λέω και στο βιβλίο: νομίζω ότι το να είσαι «εντάξει» είναι στην πραγματικότητα πιο εφικτό από τη χαρά και την ευτυχία. Αλλά είναι κι ένας παιχνιδιάρικος τίτλος, γιατί καταλαβαίνεις από το πρώτο κεφάλαιο ότι το «Gladness» (σ.σ. η πόλη) δεν υπάρχει πια – η πόλη παλιά λεγόταν Gladness, αλλά τώρα ονομάζεται Milthap, από το όνομα ενός βετεράνου. Οπότε, το να είσαι ο Αυτοκράτορας του Gladness σημαίνει ότι είσαι ο Αυτοκράτορας του Τίποτα. Επίσης, συνειδητοποιείς ότι ο όρος «αυτοκράτορας» δεν είναι καθόλου θριαμβευτικός στο βιβλίο, είναι απλώς το όνομα που δίνεται στα γουρούνια που ταΐζουν τον αυτοκράτορα. Στο τέλος του βιβλίου καταλαβαίνεις ότι αυτό που μοιάζει με θρίαμβο είναι ένας καταστροφικός, παραπλανητικός όρος. Το να είσαι Αυτοκράτορας της Χαράς σημαίνει ότι είσαι ο Αυτοκράτορας του Τίποτα, και ο κόσμος θα σε κατασπαράξει ούτως ή άλλως.

Είσαι ο Χάι; Εννοώ, αν είσαι ο χαρακτήρας Χάι, όχι αν είσαι «φτιαγμένος»…

Είμαι πάντα «φτιαγμένος», η ζωή με «φτιάχνει» (γέλια). Για να απαντήσω στην ερώτησή σου, και ναι και όχι. Ο Χάι είναι πολύ καλύτερός μου, γιατί έχει δώδεκα πλάνα για το τι θα κάνει. Εγώ έχω μόνο ένα πλάνο στη ζωή μου και συνήθως τα κάνω μαντάρα. Με ενδιαφέρει η αμερικανική παράδοση της αυτοβιογραφικής μυθοπλασίας, ας πούμε, το πρώτο βιβλίο

του Μπόλντουιν, το Φώναξέ το στα βουνά. Ξέρεις, πολλοί δεν γνωρίζουν ότι ο Μέλβιλ έζησε αυτά που περιγράφει στο Μόμπι Ντικ, ότι είναι σχεδόν απόλυτα αυτοβιογραφικό. Το ίδιο ισχύει και για τον Σάλιντζερ, την Πλαθ και τον Γυάλινο Κώδωνα. Με ενδιαφέρει αυτό, ιδιαίτερα στα συμφραζόμενα του πολέμου, επειδή οι χαρακτήρες του βιβλίου είναι όλοι, με έναν τρόπο, ιστορικοί, φέρουν τον απόηχο του πολέμου. Ίσως αυτό να είναι το τελευταίο μου αυτοβιογραφικό βιβλίο, μάλλον από δω και πέρα θα στραφώ στο παρελθόν πολύ πιο βαθιά, στην Ιστορία. Ο λόγος που με ελκύει η αυτοβιογραφική φόρμα είναι γιατί ενέχει μεγαλύτερο ρίσκο. Πρέπει να βάλω τους χαρακτήρες να σκεφτούν όσα πρέπει να σκεφτώ εγώ ο ίδιος. Μου αρέσει να θέτω στους χαρακτήρες τις προκλήσεις που αντιμετωπίζω κι εγώ στη δική μου ζωή.

Πώς διαχειρίζεσαι την οικειότητα της προσωπικής μνήμης όταν γράφεις για ένα ευρύτερο κοινό;

Δεν σκέφτομαι πραγματικά το κοινό όταν γράφω. Είναι μάταιο, σχεδόν ανόητο, να υποθέτεις ότι υπάρχει ένα «ιδανικό» κοινό. Ειδικά τώρα που μιλάω σε ένα ελληνικό περιοδικό, σε Έλληνα δημοσιογράφο, στο ελληνικό κοινό. Δεν έχω έρθει ποτέ στην Ελλάδα, πώς να ξέρω τι θέλουν οι Έλληνες αναγνώστες, ή οι αναγνώστες στο Βέλγιο ή στο Ναϊρόμπι; Οπότε για μένα το ζητούμενο είναι οι ερωτήσεις. Σκέφτομαι «ας ρωτήσω όσα έχουν σημασία για μένα». Και πάλι επιστρέφω στο γιατί οι Αδελφοί Καραμάζοφ υπάρχουν σ’ αυτό το βιβλίο, επειδή στον Ντοστογιέφσκι οι ερωτήσεις είναι πιο σημαντικές απ’ τους ίδιους τους αναγνώστες – κι αυτό είναι που αγαπώ σε αυτόν τον συγγραφέα. Γι’ αυτό εμπιστεύεσαι το έργο του, γιατί θέτει τα πιο μεγάλα ερωτήματα. Δεν ντρέπεται να πει: «πώς είναι η ρωσική ψυχή μέσα από το πρίσμα της διαφθοράς;». Στην Αμερική, αν πας σε ένα πάνελ και πεις «ήρθα εδώ για να κατανοήσω την αμερικανική ψυχή», θα γελάσουν μαζί σου. Αυτό που με εμπνέει πραγματικά, λοιπόν, είναι η ειλικρίνεια, η σοβαρότητα με την οποία διατυπώνεις ένα ερώτημα. Και καμιά φορά, για να μπορέσεις να το απαντήσεις, πρέπει κάπως να ξεχάσεις το κοινό, να το εμπιστευτείς πως θα δει ότι πραγματικά προσπαθείς, ότι σκάβεις. Κι αν σκάψεις αρκετά βαθιά, τότε κάθε κοινό, ανεξαρτήτως χώρας προέλευσης, θα βρει αξία σ’ αυτό που κάνεις.

Είπες ότι το επόμενο βιβλίο σου ίσως σε πάει πιο πίσω στον χρόνο. Στο τωρινό όμως λες ότι «δολοφονούμε τον εαυτό μας μέσω της μνήμης». Άρα, η μνήμη είναι σαν πυροβολισμός;

Είναι ακριβή. Όταν κάθεσαι και θυμάσαι, χάνεις το παρόν. Αντικαθιστάς τη ζωή σου και πρέπει να το σκεφτείς πολύ σοβαρά. Με έναν τρόπο, το μυθιστόρημα είναι μνήμη, αλλά είναι και κάτι σαν παράλληλο σύμπαν. Υπάρχουν μέρες που δουλεύω μια σκηνή, την οποία ίσως δεν έζησα ποτέ, δεν βασίζεται καν σε ανάμνηση, είναι καθαρή επινόηση. Και ξαφνικά σηκώνω το βλέμμα μου και λέω: «Θεέ μου, νύχτωσε»: όταν άρχισα να δουλεύω είχε ακόμη φως, τώρα έχει σκοτεινιάσει. Και τότε συνειδητοποιώ ότι χάθηκα, έχασα τον εαυτό μου, τη ζωή μου. Και νομίζω ότι αυτή είναι η πιο αληθινή εμπειρία της μνήμης, αλλά και της δημιουργίας. Μπαίνουμε σε αυτούς τους κόσμους και χάνουμε τον δικό μας. Κι αυτό έχει κόστος για την ψυχή. Είναι σκληρό για τις οικογένειες. Δεν παραπονιέμαι, δεν είμαι και ανθρακωρύχος. Αλλά, και πάλι… κλείνεσαι στο δωμάτιό σου και για να φτιάξεις αυτό το έργο χάνεις τη ζωή σου, στερείσαι την οικογένεια, τους φίλους, τον προσωπικό σου χρόνο. Και αυτή είναι η ζωή που διάλεξες. Δεν παραπονιέμαι, αλλά θέλω να αναγνωρίσω το υψηλό τίμημα της μνήμης και της φαντασίας.

Έχεις ζήσει εμπειρίες σαν του Χάι, της Γκραζίνα, του Σόνι, του Μπι Τζέι;

Ναι. Φρόντιζα μια γυναίκα που τη λέγανε Γκραζίνα, γι’ αυτό αφιερώνω το βιβλίο στην «πραγματική Γκραζίνα». Έτσι κατάφερα να τελειώσω το πανεπιστήμιο. Είχα χάσει το σπίτι μου. Δεν προέρχομαι από προνομιούχα οικογένεια, δεν είχαμε λεφτά, η μητέρα μου ζούσε σε εργατικές κατοικίες. Όταν ήμουν προπτυχιακός φοιτητής, έχασα το σπίτι μου, θα έχανα και ό,τι είχα κάνει ως τότε με τις σπουδές μου, θα επέστρεφα σπίτι με άδεια χέρια, χωρίς πτυχίο. Ένας φίλος μου τότε μου είπε: «Η γιαγιά μου μένει μόνη της». Ήταν 84 χρονών –στο βιβλίο η Γκραζίνα είναι 82– και είχε άνοια. «Αν μείνεις μαζί της και φροντίζεις να παίρνει τα χάπια της, θα έχεις ένα δωμάτιο». Μίλησε με τη μητέρα του, τα κανόνισαν, κι έτσι κατάφερα να συνεχίσω το πανεπιστήμιο. Δεν ήξερα τι να κάνω, ήμουν δεκαεννιά χρονών. Δεν ήξερα καν τι είναι η άνοια, έπρεπε να το ψάξω. Εκ των υστέρων καταλαβαίνω ότι ήταν σκληρή δουλειά, αλλά τότε δεν το ένιωσα έτσι. Ήταν ευλογία για μένα – είχα στέγη και μπορούσα να συνεχίσω τις σπουδές μου. Τελικά, αποδείχθηκε θεμελιώδης εμπειρία, έμαθα πάρα πολλά μέσα σε αυτά τα δυόμισι χρόνια. Νιώθω τυχερός, γιατί ανήκω σε μια ομάδα ανθρώπων που έχουμε φροντίσει κάποιον με άνοια ή Αλτσχάιμερ, και ήθελα πραγματικά να τιμήσω αυτή την κατάσταση. Ήθελα να αποδώσω σωστά τα φάρμακα, να μιλήσω για το «sundowning», την απορρύθμιση στο σούρουπο. Υπάρχουν λεπτές αποχρώσεις που τις καταλαβαίνουν μόνο όσοι έχουν ζήσει αυτές τις καταστάσεις. Ήταν σημαντικό για μένα να αποτυπώσω

LiFO 10.07.25

19

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ λεπτομέρειες, π.χ. την αλλαγή στο βλέμμα, την πρώτη ένδειξη ότι κάτι δεν πάει καλά. Είναι σημαντικό να σεβόμαστε αυτό που βλέπουν οι ασθενείς, δεν έχει νόημα να τους λες «κάνεις λάθος, εγώ έχω δίκιο». Δεν έχουν τη δυνατότητα να μπουν στη δική σου πραγματικότητα, εσύ έχεις τη δυνατότητα να μπεις στη δική τους. Οπότε, με έναν τρόπο, το πρόσωπο που έχει Αλτσχάιμερ ή άνοια είναι εκείνο που καθοδηγεί, κι εσύ πρέπει απλώς να είσαι παρών, δίπλα του. Είναι μια πράξη χάρης και ομορφιάς κι αυτό το έμαθα πολύ γρήγορα.

Ένα μεγάλο μέρος του έργου σου ασχολείται με την queer ταυτότητα, το τραύμα του πολέμου και τη μνήμη που περνά από γενιά σε γενιά. Πώς εξελίσσονται αυτά τα νήματα στον «Αυτοκράτορα της Χαράς»;

Το πρώτο μου μυθιστόρημα ήταν ουσιαστικά μια καλλιτεχνική δήλωση για τον απόηχο του πολέμου του Βιετνάμ στην queer ταυτότητα. Πάντα πίστευα πως δεν μπορείς να γράψεις το ίδιο βιβλίο δύο φορές. Αν έχεις σκοπό να το κάνεις, ίσως δεν θα έπρεπε να ασχοληθείς καν. Οπότε σκέφτηκα πώς θα μπορούσα να επεκτείνω αυτά τα θέματα. Και άρχισα να συνειδητοποιώ ότι πολύ μεγάλο μέρος της αμερικανικής ζωής περιστρέφεται γύρω από τον πόλεμο. Πας να αγοράσεις ένα σπίτι ή να νοικιάσεις διαμέρισμα και ξαφνικά ακούς τη γλώσσα του πολέμου: «αναπαλαιωμένη προπολεμική κατοικία», «μεταπολεμική κατασκευή». Ο πόλεμος διατρέχει την αμερικανική ζωή. Μετράμε τις ζωές μας με βάση τον πόλεμο. Λέμε «μετά το Βιετνάμ», «μετά τον Β’ Παγκόσμιο», «πριν από την 11η Σεπτεμβρίου» – η τραγωδία και ο πόλεμος είναι οι τρόποι με τους οποίους μετράμε τον χρόνο εδώ, και αυτό είναι πραγματικά εντυπωσιακό. Στο νέο βιβλίο μου αναφέρονται τέσσερις πόλεμοι: ο Β’ Παγκόσμιος, ο Εμφύλιος, το Βιετνάμ και οι πόλεμοι σε Ιράκ - Αφγανιστάν στις αρχές του αιώνα. Πλαισιώνουν το μυθιστόρημα, αλλά δεν είναι ένα βιβλίο για τον πόλεμο. Το ίδιο και με την queer ταυτότητα: υπάρχουν queer χαρακτήρες, αλλά δεν πρόκειται για ένα βιβλίο περί queerness. Αυτό ήταν σημαντικό για μένα. Δεν ήθελα να μοιάζει σαν διαφήμιση για την queer ζωή. Το είχα κάνει ήδη, ως έναν βαθμό. Εδώ ήθελα το queerness να είναι απλώς μέρος του ευρύτερου ήθους του βιβλίου. Και με έναν τρόπο, αυτό είναι πολύ πιο αληθινό και αξιοπρεπές απ’ το να το εργαλειοποιείς ξανά. Δεν ήθελα να είναι σαν μερικά βιβλία όπου νιώθεις ότι όλοι οι χαρακτήρες κουβαλούν μια σημαία. Ήθελα η σεξουαλικότητα όλων να είναι απλώς ένα κομμάτι της ζωής τους. Και στην περίπτωση του Μπι Τζέι, αυτό δεν αποκαλύπτεται καν μέχρι τη σελίδα 300 – και αυτό είναι σκόπιμο.

Τι σημαίνει να επιβιώνεις χωρίς να γίνεσαι σκληρός;

Είναι ένα από τα βασικά ζητήματα, ειδικά για όσους ανήκουν στην εργατική τάξη. Στη μεσαία τάξη, συνήθως, υπάρχει μια διαδρομή που ακολουθείς για να πετύχεις: παίρνεις δάνειο, πας στο πανεπιστήμιο, αποκτάς ένα πτυχίο, ελπίζεις ότι θα τα καταφέρεις να το ξεπληρώσεις, να κάνεις οικογένεια. Τώρα πια, αν υποθέσουμε ότι υπάρχει ακόμα μεσαία τάξη στην Αμερική, ούτε αυτό είναι σαφές. Για την εργατική τάξη, όμως, δεν υπάρχει μια τέτοια διαδρομή, δεν υπάρχει διέξοδος. Πώς ξεφεύγεις; Τι μπορείς να κάνεις; Δεν μπορείς να εξοικονομήσεις αρκετά χρήματα για να κάνεις κάτι, δεν μπορείς να αποταμιεύσεις ή να πάρεις δάνειο στο όνομά σου. Αυτό, για μένα, ως μυθιστοριογράφο, ήταν ένα πολύ φορτισμένο πεδίο που μου έδινε έδαφος προς διερεύνηση: πώς λες μια ιστορία για ανθρώπους που δεν μπορούν να ξεφύγουν; Οι περισσότερες ιστορίες που γνωρίζουμε είναι για ανθρώπους που τα κατάφεραν, που ανέτρεψαν κυβερνήσεις, που πολέμησαν την εξουσία, που ξεκίνησαν νέες ιδέες και κράτη. Ωστόσο, είναι και πολλά τα ιστορικά βιβλία που αφορούν ανθρώπους που έμειναν κολλημένοι σε χάλια δουλειές, σε γάμους από τους οποίους δεν ξέρουν πώς να φύγουν, σε πολέμους που δεν ήθελαν ποτέ να πολεμήσουν, σε ανθρακωρυχεία, σε εργοστάσια. Ενώ η πλειοψηφία είναι άνθρωποι κολλημένοι κάπου, οι σχετικές ιστορίες είναι σπάνιες· σχεδόν πάντα αφορούν φανταστικές αποδράσεις. Κι εγώ ήθελα να μείνω σταθερός, συνεπής στην ιδέα του να είσαι κολλημένος, παγιδευμένος, αλλά όχι καταδικασμένος. Αυτό ήταν σημαντικό για μένα.

– είναι σαν να βλέπεις τον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών. Και σκέφτηκα: «Αυτό δεν είναι διαφήμιση, είναι προπαγάνδα. Πότε θα ζήσει κάτι τέτοιο ένας πεζοναύτης; Πότε θα πολεμήσει έναν δράκο;». Συνειδητοποίησα ότι η Αμερική σε μεγάλο βαθμό βασίζεται σε ψευδαισθήσεις, και αυτό ξεπερνά το «αμερικανικό όνειρο». Σχεδόν κάθε πτυχή του συστήματος είναι μια ψευδαίσθηση. Και κάποια στιγμή αντιλαμβάνεσαι ότι όλα είναι κατασκευασμένα έτσι ώστε να σε πείσουν να ψηφίσεις με έναν τρόπο, να αγοράσεις με έναν τρόπο, να ζήσεις με έναν τρόπο, να πολεμήσεις έναν πόλεμο που δεν θα σε ωφελήσει ποτέ και πουθενά. Ωφελεί μόνο τους λίγους, την ελίτ, αυτούς που έχουν τα λεφτά και την πολεμική βιομηχανία. Η πρώτη μου «πολιτική αφύπνιση» ήρθε με την πρώτη θητεία του Ομπάμα. Όπως πολλοί νέοι τότε, ήμουν γεμάτος ελπίδα. Και μετά είδα πάλι τα ίδια: έναν ακόμη Αμερικανό Πρόεδρο που διέταζε επιθέσεις με drones εναντίον παιδιών, που πολεμούσε χωρίς να έχει κηρύξει καν πόλεμο – π.χ. στη Λιβύη. Και, φυσικά, έσωσε τις μεγάλες εταιρείες που ήταν «πολύ μεγάλες για να αποτύχουν». Αυτή ήταν η πιο σoβαρή και νηφάλια αφύπνιση που είχα ως ενήλικος.

Ο «χαμαιλεοντισμός» που περιγράφεις στο μυθιστόρημα μοιάζει με τακτική επιβίωσης αλλά και με πράξη διαγραφής. Τον βλέπεις ως κάτι που διαμορφώνει την ταυτότητα μακροπρόθεσμα; Το ένιωσες κι εσύ όταν μεγάλωνες, να προσαρμόζεσαι ανάλογα με το περιβάλλον;

Απολύτως. Και για μένα η ταυτότητα δεν είναι κάτι σταθερό ή πεπερασμένο, κάτι που απλώς μεταφράζεται ή εξηγείται. Νομίζω πως είναι κάτι που συνεχώς εξελίσσεται. Είναι σχεδόν σαν τον καταρράκτη που μοιάζει σταθερός, αλλά στην πραγματικότητα είναι σε διαρκή κίνηση. Έτσι βλέπω κι εγώ την ταυτότητα: από μακριά μοιάζει σταθερή, αλλά αν την πλησιάσεις, αν τη δεις πιο διεξοδικά, ρέει

και αλλάζει διαρκώς, μετασχηματίζεται, «χαμαιλεοντίζει». Αγαπώ τον ποιητή και θεωρητικό Édouard Glissant από τη Μαρτινίκα, ο οποίος λέει ότι η ταυτότητα είναι στην ουσία ένα φαινόμενο πολυφυλετικής ώσμωσης (creolization). Δεν υπάρχει κάποιο «πρωτότυπο», δεν υπάρχει αυθεντική εμπειρία. Όλα είναι αποτέλεσμα ενός μείγματος, μιας σύνθεσης, ενός υβριδίου. Αυτή η ώσμωση είναι, για εκείνον και για μένα, η πιο αληθινή εκδοχή της ύπαρξης και όχι η αναζήτηση κάποιας «καθαρής», αρχέγονης ταυτότητας, κάτι που η Αμερική εξακολουθεί να λατρεύει. Λατρεύει μια μορφή ουσιοκρατίας. Ακόμα δεν έχουμε καταφέρει να ορίσουμε τι σημαίνει «Αμερικανο-ασιάτης» γιατί μόλις μπεις στη διαδικασία, αρχίζουν τα προβλήματα. Τι αφορά; Το χρώμα του δέρματος; Υπάρχουν τόσες αποχρώσεις! Τι γίνεται με τους Νοτιοασιάτες; Θα τους καταλαβαίνουμε από το σχήμα των ματιών; Η ουσιοκρατία είναι ένας τεράστιος περιορισμός και νομίζω πως ο Glissant το καταλαβαίνει πολύ σωστά: σημασία έχει τι συμβαίνει αυτήν τη στιγμή, πώς είναι τα πράγματα τώρα. Θα δανειζόμουν ακόμη και την ιδέα του Βίτγκενσταϊν για τη γλώσσα για να μιλήσω για την ταυτότητα: «Το νόημα μιας λέξης είναι η χρήση της». Όχι ό,τι λέει το λεξικό, αλλά ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται από μια κοινότητα, τώρα. Έτσι είναι η γλώσσα: διαρκώς σε κίνηση, όπως ένα ποτάμι, ένας καταρράκτης. Τα λεξικά ενημερώνονται όσον αφορά τη χρήση των λέξεων, δεν κολλάνε σε μια ερμηνεία.

Τι θα έκανες αν δεν έγραφες; Ο τρόπος που γράφεις είναι σαν να τραβάς φωτογραφίες, σαν να αιχμαλωτίζεις στιγμιότυπα.

Χαίρομαι που το πρόσεξες. Λατρεύω τον φωτογράφο Μπρεσόν, είναι τεράστιος, από την άποψη του decisive moment (αποφασιστική στιγμή) αλλά και της φωτογραφίας δρόμου που, πραγματικά, την επαναπροσδιόρισε. Από μια πιο στατική, τοπιογραφική προσέγ-

Το βιβλίο σου φαίνεται να ασχολείται έντονα με διάφορα «συστήματα»: την οικογένεια, το κράτος, τη γλώσσα, την αρρενωπότητα. Υπήρχε κάποιο συγκεκριμένο σύστημα που σε ενδιέφερε περισσότερο να διερευνήσεις μέσα από τους χαρακτήρες σου;

Πολύ ωραία ερώτηση. Νομίζω πως το σύστημα ή μάλλον το ήθος της εξαπάτησης είναι μια βαθιά αμερικανική ιδέα. Και το fast food εστιατόριο είναι η απόλυτη αμερικανική επινόηση, γιατί βασίζεται ακριβώς σ’ αυτό: στην εξαπάτηση. Και είναι παντού. Στο fast food δεν μαγειρεύεις – απλώς ξαναζεσταίνεις. Παρουσιάζεις κάτι σαν «μαγείρεμα», ένα «εστιατόριο», ενώ στην ουσία πρόκειται για έναν τεράστιο φούρνο μικροκυμάτων. Αυτό για μένα έγινε η μεταφορά για το ευρύτερο αμερικανικό σύστημα: τη διαφήμιση, την ψευτιά, την προπαγάνδα. Θυμάμαι μια διαφήμιση των πεζοναυτών φτιαγμένη με CGI: ένας πεζοναύτης, ντυμένος επίσημα, κρατώντας σπαθί, πολεμά έναν δράκο

20

LiFO

10.07.25

γιση που ήταν την έκανε μυώδη, με κίνηση, την έβαλε σε πιο στενούς χώρους. Είμαι κι εγώ φωτογράφος, και ο Μπρεσόν ήταν σημαντική επιρροή για μένα, όπως ο Eggleston αλλά και ο Ουίλιαμ Κρίστενμπερι. Είμαι φίλος και με τον Τόμι Kα, που είναι προστατευόμενος του Κρίστενμπερι. H φωτογραφία μού έμαθε ότι ο τόπος είναι πληροφορία. Ο χώρος είναι ιστορία. Κι αυτό εξηγεί γιατί το μυθιστόρημα ανοίγει με επτά σελίδες περιγραφής τόπου. Είναι σαν φωτογραφικό άλμπουμ. Μόνο τοπία. Μόνο «establishing shots», για να χρησιμοποιήσω κινηματογραφική γλώσσα.

Αυτό ήθελα να σε ρωτήσω. Ποια ήταν η μέθοδός σου; Φανταζόσουν τις σκηνές; Έβλεπες μια εικόνα και κρατούσες σημειώσεις; Διαβάζοντάς το, σκεφτόμουν: σίγουρα τράβηξε φωτογραφία και μετά περιέγραψε αυτό που έβλεπε.

Για μένα η φωτογραφία πάει σχεδόν παράλληλα με τη συγγραφή. Τραβάω φωτογραφίες για να διατηρώ μνήμες, λεπτομέρειες. Μερικές φορές ξεχνάς και θέλεις να δεις το punctum (σ.σ. στοιχείο μιας φωτογραφίας που σε «τρυπά», που σε διαπερνά) που δεν είδες πριν. Ήθελα, λοιπόν, να αποτίσω φόρο τιμής σε αυτήν τη μέθοδο. Οι περισσότεροι συγγραφείς που εμπνέονται από φωτογραφίες εστιάζουν στο θέμα: βλέπουν μια φωτογραφία της Νταϊάν Άρμπους και αναρωτιούνται τι θα έλεγε αυτός ο χαρακτήρας. Αλλά εγώ ήθελα να ακολουθήσω τη μέθοδο της φωτογραφίας σε αυτό το βιβλίο, γι’ αυτό πολλά κεφάλαια ξεκινούν με «εισαγωγικά» πλάνα, σαν να είναι φωτογραφικό άλμπουμ ή κινηματογράφος. Πολλά είναι εμπνευσμένα από τον Ταρκόφσκι, από τον Κουροσάβα και τους Επτά Σαμουράι – στην ουσία, στο βιβλίο υπάρχουν επτά βασικοί χαρακτήρες, σαν τους επτά σαμουράι. Οπότε, αυτή η πολυμεσική, εικονοπλαστική δουλειά είναι πάντα βαθιά εμπνευσμένη από το έργο μου. Για μένα, ο Γκόρντον Παρκς είναι ένας ήρωας. Αυτήν τη στιγμή δουλεύω την πρώτη μου φωτογραφική μονογραφία και ο εκδοτικός οίκος Mack Books θέλει να την κυκλοφορήσει. Δεν είμαι ακόμα έτοιμος, θέλω δύο-τρία χρόνια ακόμα, αλλά με ενδιαφέρει πάρα πολύ.

Ο «Αυτοκράτορας της Χαράς» του Ocean Vuong θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Gutenberg σε μετάφραση του Δημήτρη Μαύρου στις 16 Ιουλίου.

Πώς βλέπεις τον ρόλο των queer και τρανς συγγραφέων στην Αμερική σήμερα; Πιστεύεις ότι αυτήν τη στιγμή υπάρχει κάποια ιδιαίτερη ευθύνη ή ίσως κάποιος ιδιαίτερος κίνδυνος όταν μιλάει κανείς ανοιχτά;

Δυστυχώς, ναι. Νομίζω ότι δεν ξέρουμε πλέον ποιος μας παρακολουθεί. Τα πράγματα γίνονται πραγματικά τρομακτικά, με τρόπους που δεν μπορούμε να κατανοήσουμε πλήρως. Όλα εξελίσσονται πολύ γρήγορα. Έχω αρχίσει να αναρωτιέμαι αν με έχουν φακελωμένο κάπου. Από κει που ήμασταν συνηθισμένοι στην ελευθερία του λόγου, ξαφνικά βρεθήκαμε αντιμέτωποι με ένα εντελώς διαφορετικό σύστημα. Και είναι δύσκολο να καταλάβεις πόσο κοντά στον μακαρθισμό έχουμε φτάσει, δεν το συνειδητοποιείς παρά μόνο όταν κάποιος χτυπήσει την πόρτα σου, κάτι που ήδη συμβαίνει σε ορισμένες περιπτώσεις. Υπάρχει πολύς φόβος, δυστυχώς. Και νομίζω πως πολλοί άνθρωποι κάνουν πίσω, αναθεωρούν και αντί να σκέφτονται «πώς θα πω αυτό που πρέπει να ειπωθεί, πώς θα είμαι ριζοσπαστικός;», σκέφτονται μόνο την επιβίωση, τη μακροπρόθεσμη προοπτική, κι αυτό είναι πραγματικά δύσκολο. Όσο ήμουν στο Όστιν του Τέξας για μια ανάγνωση, μια ομάδα μαθητών όλων των φυλών, των φύλων και των σεξουαλικοτήτων,

Από κει που ήμασταν συνηθισμένοι στην ελευθερία του λόγου, ξαφνικά βρεθήκαμε αντιμέτωποι με ένα εντελώς διαφορετικό σύστημα. Και είναι δύσκολο να καταλάβεις πόσο κοντά στον μακαρθισμό έχουμε φτάσει, δεν το συνειδητοποιείς παρά μόνο όταν κάποιος χτυπήσει την πόρτα σου, κάτι που ήδη συμβαίνει σε ορισμένες περιπτώσεις. γύρω στα 17-19, αντί να είναι στο σινεμά ή να ζουν τη ζωή τους σαν παιδιά που είναι, ήταν έξω από το γραφείο του Τεντ Κρουζ, διεκδικώντας το δικαίωμά τους να διαβάζουν λογοτεχνία. Και σκέφτηκα: «Είμαι μετανάστης σ’ αυτήν τη χώρα, ποτέ δεν περίμενα κάτι τέτοιο». Όλη μου η ζωή είναι οι λέξεις, αυτό το αόρατο πράγμα που γίνεται ορατό μέσα από το βιβλίο. Δεν είναι τίποτα χειροπιαστό. Είναι μόνο ιδέες. Και να που τώρα ζω σε μια εποχή που το δικαίωμα στην ανάγνωση απειλείται τόσο πολύ, ώστε τα παιδιά αγωνίζονται για το δικαίωμα στην ανάγνωση, στη φαντασία τους. Δεν πίστευα στα μάτια μου. Οι οικογένειές μας έφυγαν από ένα κομμουνιστικό καθεστώς, έγιναν πρόσφυγες και ήρθαν σ’ αυτήν τη χώρα ελπίζοντας σε μια καλύτερη ζωή, και τώρα βλέπω λευκά Αμερικανόπουλα να παλεύουν για την ελευθερία της λογοτεχνίας. Μου είναι πραγματικά αδιανόητο.

Στο έργο σου τα σώματα είναι ταυτόχρονα τόποι ομορφιάς και ευαλωτότητας. Πώς διαμορφώνει η πολιτική βία που ασκείται στα τρανς και μη δυαδικά σώματα τον τρόπο που σκέφτεσαι τη γλώσσα; Σε κάποιο σημείο περιγράφεις το σώμα σαν να είναι ναός και σε ένα άλλο σαν κλουβί.

Νομίζω ότι όσο περισσότερο ζω σ’ αυτήν τη χώρα, τόσο πιο πολύ συνειδητοποιώ πως το να είσαι Αμερικανός σημαίνει να είσαι παγιδευμένος σε μια ελεύθερη χώρα. Είμαστε αναγκασμένοι να διαλέγουμε το μικρότερο κακό κάθε τέσσερα χρόνια, οι φόροι μας καταλήγουν σε εταιρείες που φτιάχνουν βόμβες –χωρίς τη συγκατάθεσή μας–, σε φαρμακοβιομηχανίες, κι εμείς δεν έχουμε πραγματικά λόγο σε αυτό. Οι αντιπρόσωποί μας είναι όλοι αιχμάλωτοι του συστήματος, διεφθαρμένοι. Βλέπουν την πολιτική ως ένα μέσο για να κρατήσουν τη θέση τους. Και μετά έχουμε ανθρώπους που μετά από 20-30 χρόνια στην πολιτική, ξαφνικά εμφανίζουν επαύλεις, γίνονται κτηματομεσίτες. Και αναρωτιέσαι πως στο καλό έγινε αυτό. Τι απέγινε η αμερικανική υπόσχεση της εκπροσώπησης; Είναι πολύ σκοτεινή η κατάσταση, πολύ δύσκολο να την καταλάβεις. Από την άλλη, νομίζω ότι οι queer άνθρωποι συνειδητοποιούν ότι πάντα έτσι ήταν. Σκέψου τι έζησαν οι ακτιβιστές που ασχολήθηκαν με το AIDS, άνθρωποι σαν τη Nαν Γκόλντιν, τον Peter Hujar, τον David Wojnarowicz, τι πέρασαν την εποχή του Ρέιγκαν, πόσο αγωνίστηκαν για τα δικαιώματά τους. Η αμερικανική τέχνη ήταν πάντα συναρπαστική γιατί πάντα ήταν υπό απειλή. Πάντα αντιμετώπιζε αυτή την αυτοκαταστροφική δύναμη και νομίζω ότι έτσι οδηγηθήκαμε σε ανθρώπους όπως ο Μπόλντουιν, η Mόρισον, ο Άλεν Γκίνσμπεργκ και στους συγγραφείς της γενιάς των Μπιτ. Όλοι αυτοί είναι αντιδραστικοί. Η πιο δυνατή τέχνη είναι η τέχνη της αντίστασης. Όλη αυτή η δημιουργία είναι ενάντια στην εξουσία. Οπότε, για μένα, όλο αυτό είναι ταυτόχρονα κάτι νέο ως προς τον τρόμο που εμπεριέχει, αλλά και απολύτως γνώριμο, έτσι ήταν τα πράγματα από την αρχή σε αυτήν τη χώρα.

Το να είσαι μετανάστης συχνά σημαίνει να βλέπεις τον κόσμο και ως το «σπίτι» σου και ως κάτι ξένο. Πώς έχει διαμορφώσει αυτό την κατανόησή σου για το ανήκειν;

Νομίζω ότι είναι πολύ σημαντικό, γιατί δεν δεσμεύομαι από την προπαγάνδα και τα δόγματα αυτής της χώρας. Αν έχεις γεννηθεί και μεγαλώσει εδώ ή αν προέρχεσαι από γενεές προνομιούχων, είναι πολύ δύσκολο να αμφισβητήσεις αυτούς τους θεσμούς και την εξουσία τους. Σκέφτομαι την ιδέα της Χάνα Έριν για τη διαφορά μεταξύ εξουσίας και αυθεντίας. Λέει, λοιπόν, ότι η εξουσία είναι κινητή και παροδική. Μια επαναστατική ομάδα μπορεί να πάρει την εξουσία από το κράτος, αλλά η αυθεντία δεν μεταβιβάζεται, γιατί εξαρτάται από την Ιστορία και τα αρχεία. Για παράδειγμα, έχω βρεθεί σε μέρη σαν το Γέιλ, και οι καθηγητές τους δεν είναι όλοι κάτι ιδιαίτερο. Υπάρχουν καθηγητές σε κοινοτικά κολέγια που θα μπορούσαν να τους βάλουν κάτω με τις γνώσεις τους. Έτσι, η εξουσία στο Γέιλ χάνει τη δύναμή της. Οπότε για

μένα, το πλεονέκτημα του να είσαι από άλλο μέρος, ή να έχεις άλλη κουλτούρα είναι ότι δεν δεσμεύεσαι να βλέπεις τα πάντα σπουδαία. Έχεις μια άλλη οπτική και το προνόμιο να αμφισβητήσεις, κάτι που δεν μπορείς να κάνεις αν λατρεύεις τους θεσμούς. Σε αυτή την περίπτωση δεν έχεις πραγματική εκπαίδευση, αλλά δογματική διδασκαλία.

Υπάρχει κάποια εμπειρία από τα χρόνια σου στις ΗΠΑ που εύχεσαι να μην είχες ζήσει;

Πολλές. Νομίζω ότι το πιο επώδυνο είναι να μαθαίνεις ότι ένας φίλος σου πέθανε από υπερβολική δόση. Τώρα είναι κάτι πολύ συνηθισμένο, αλλά τότε, γύρω στο 2003-2004, δεν ήταν καθόλου. Τότε στο Κονέκτικατ η επιδημία με το όπιο ήταν εκτεταμένη, αλλά κανείς δεν την ονομάτιζε. Οι πολιτικοί τα «έπαιρναν», ο κόσμος δεν μιλούσε γι’ αυτό, δεν υπήρχαν ούτε ρεπορτάζ ούτε ειδήσεις. Και ήταν πολύ οδυνηρό, γιατί έχασα φίλους μου που δεν έχουμε ούτε μία φωτογραφία μαζί. Υπάρχουν μόνο μέσα στο μυαλό μου. Γι’ αυτό αναρωτιέμαι: « Ήταν αληθινοί; Έζησαν στ’ αλήθεια; Ή ήταν στη φαντασία μου, απλώς ένας εφιάλτης;». Δεν μπορώ να τους βρω πουθενά, δεν υπάρχει σχεδόν κανένα ίχνος τους. Είναι τρομερό το πόσο εύκολα μπορεί κάποιος να εξαφανιστεί τελείως, χωρίς να αφήσει κανένα ίχνος. Τώρα, με τα social media, είναι διαφορετικά. Οπότε υπάρχει πολύς πόνος και πολλά φαντάσματα στο έργο μου και κάποιες φορές προσπαθώ να τους φέρω πίσω για να τους δω.

Γίνονται ολοένα περισσότερες συζητήσεις γύρω από την ιδέα ότι η queer λογοτεχνία θα πρέπει να μεταφράζεται μόνο από queer μεταφραστές. Συμφωνείς με αυτή την άποψη;

Καθόλου. Είμαι κατηγορηματικός στο ότι η γλώσσα πρέπει να έρχεται πρώτη, αλλά να χρησιμοποιείται από όλους, queer ή μη. Πρέπει να επιλέγεται ο καλύτερος μεταφραστής, βάσει των ικανοτήτων του. Δεν νομίζω ότι ο ουσιοκρατικός τρόπος σκέψης είναι χρήσιμος, γιατί, ναι, μπορεί ένα queer άτομο να δει άλλες προεκτάσεις σε ένα queer κείμενο, αλλά το κριτήριο πρέπει να είναι πάντα η γλώσσα. Ιδιαίτερα όταν δουλεύεις με άλλη γλώσσα, η κατανόηση του ρυθμού της πρέπει να είναι πάντα προτεραιότητα. Θα ήταν μεγάλη απώλεια αν περιορίζαμε το έργο της μετάφρασης σε όρους ταυτότητας.

LiFO 10.07.25

21

τότε, τραγουδίστρια, Ανίτα Βενάρδου. Ο θείος μου και αδελφός της μάνας μου ήταν ο Θεόδωρος Βενάρδος, ο γνωστός «ληστής με τις γλαδιόλες», και αυτός είναι ο λόγος που χρησιμοποιώ το Φώτης Βενάρδος (Fotis Benardo) –το κανονικό μου επώνυμο είναι Γιαννακόπουλος–, τιμήν ένεκεν για τον θείο που δεν γνώρισα, γιατί μου άρεσε ο ρομαντισμός του. Είχε μεγάλη ιστορία, την πρώτη ληστεία την έκανε μία ημέρα πριν από την εξέγερση του Πολυτεχνείου, στις 16 Νοεμβρίου 1973, και επειδή το αυτοκίνητο που είχε χρησιμοποιήσει ήταν της μητέρας μου, φυλακίστηκε κι εκείνη για έξι μήνες ως συνεργός, παρότι αυτό είχε γίνει εν αγνοία της. Ο θείος λέγεται ότι αυτοκτόνησε, απαγχονίστηκε, αλλά, κατά τη μητέρα μου και τη γιαγιά μου, είχε αρκετά χτυπήματα στο κεφάλι.

q Δημοτικό πήγα στη Θεσσαλονίκη. Ήμουν ένα πολύ άτακτο παιδί, ωστόσο ξεκίνησα από πολύ μικρός αθλητισμό: έκανα κολύμβηση από τριών χρονών και πολεμικές τέχνες, έπαιζα μπάσκετ και βόλεϊ. Πήγα σε πολύ καλά σχολεία γιατί η οικογένειά μου ήταν αρκετά ευκατάστατη. Οι γονείς μου όμως δεν τα πήγαιναν καλά και κάποια στιγμή χώρισαν, οπότε βρεθήκαμε με τον αδελφό μου μόνοι μας στο Πανόραμα Θεσσαλονίκης, στον Νόμο 751. Ήμουν δέκα χρονών εγώ και δεκατριών ο Σταύρος, η μητέρα μου είχε έρθει στην Αθήνα για να δουλέψει και ο πατέρας δεν ήταν παρών, παρότι έμενε στη Θεσσαλονίκη, γιατί τον είχε απορροφήσει ο τζόγος – ρίσκαρε κα έχασε πολλά. Έμαθα να μαγειρεύω από τα δέκα, και να είμαι αυτόνομος από πολύ μικρός. Θα μπορούσα να είχα πάρει κακό δρόμο, αλλά όλη η ενέργειά μου πήγαινε στον αθλητισμό και στη μουσική.

q Στην Αθήνα, στο Παγκράτι, ήρθαμε με τον αδελφό μου για να πάω γυμνάσιο. Από κει που ήμασταν σε μια βίλα, βρεθήκαμε σε ένα διαμέρισμα που έπρεπε να κάνεις ησυχία για να μην ξυπνήσεις τους αποπάνω και τους αποκάτω. Ο πατέρας μου μού είχε πάρει ήδη πλήκτρα, αλλά ζητούσα απεγνωσμένα μια κιθάρα, οπότε η μητέρα μου με πήγε στο ωδείο και με έγραψε σε μαθήματα κιθάρας, αρχικά κλασικής και μετά ηλεκτρικής. Λίγο πριν από το 1996 ο αδελφός μου έφυγε για φαντάρος, κι έτσι έμεινα εντελώς μόνος. Η μητέρα μου έμενε με τον σύντροφό της αλλού, οπότε αυτονομήθηκα εντελώς και όλο αυτό με έκανε να αφοσιωθώ στη μουσική: να παίζω, να συνθέτω, να γράφω τραγούδια και να φτιάχνω μπάντες. Από τα δεκατέσσερα ξεκίνησα να έχω τις πρώτες μου μπάντες, να κάνω πρόβες, να παίζω κιθάρα και να τραγουδάω, και επειδή ήμουν μόνος στο σπίτι, ό,τι χρήματα έπεφταν στα χέρια μου τα χρησιμοποιούσα για να αγοράσω τύμπανα και ηχητικό εξοπλισμό. Έτσι έφτιαξα τη δική μου μπάντα και μπορούσαμε να παίζουμε στο σπίτι μου, χωρίς να μας μαλώνει κανείς. Η πρώτη που ξεκίνησα ως κιθαρίστας λεγόταν Geyser –σημαίνει θερμοπίδακας–, και τα έκανα όλα εγώ: έγραφα κομμάτια, τραγουδούσα, έπαιζα κιθάρα, ενίοτε και πλήκτρα. Παίζαμε τότε στη Μαρίνου Αντύπα, στο Rainbow, σε πλατείες, σε σχολικές εκδηλώσεις· στις αρχές των ’90s ήμασταν τα «μεταλάκια» της γειτονιάς.

q Ένιωθα ότι η μουσική είναι η διέξοδός μου, ο τρόπος να βγάλω όλη μου την ενέργεια, οπότε έπεσα στα τύμπανα με τα μούτρα και μελετούσα ώρες ατελείωτες, χωρίς να έχω αίσθηση του χρόνου. Γράφτηκα στο ωδείο για να μάθω τύμπανα –ήθελα να μάθω να διαβάζω μουσική και να φτάσω όσο πιο μακριά μπορούσα– και παράλληλα δούλευα με το μηχανάκι σε ένα μαγαζί με ανταλλακτικά αυτοκινήτων. Η μουσική απορροφούσε όλη μου την ενέργεια, δεν μου προκαλούσε ενδιαφέρον τίποτε άλλο, δηλαδή δεν ήθελα ούτε να πιω ούτε να κάνω καταχρήσεις – είμαι 45 χρονών και δεν έχω καπνίσει ποτέ στη ζωή μου. Το μόνο που με ένοιαζε ήταν το να δημιουργώ και να γίνομαι καλύτερος σε αυτό που κάνω. Στο τέλος της εφηβείας ήμουν ο μεταλάς του σχολείου, αυτός που έφερνε τα συγκροτήματα, προσπαθούσα να κάνω συναυλίες, οπότε παίζαμε στα γκαράζ, στις πλατείες, στο θέατρο Βράχων, σε οποιοδήποτε φεστιβάλ γινόταν με μαθητικά συγκροτήματα. Δεν υπήρχε κάποιος άνθρωπος να με συμβουλέψει τι να κάνω, η ίδια η μουσική με καθόρισε. Αυτός που ήταν πάντα δίπλα μου ήταν ο αδελφός μου, γιατί μεγαλώσαμε μαζί και ο ένας επηρεαζόταν από τον άλλο. Είχαμε καλές βάσεις και μας ένοιαζε να είμαστε σωστοί μεταξύ μας και με τους φίλους μας.

Μουσικός, ντράμερ, παραγωγός. Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, ζει στους Αμπελόκηπους.

FOTIS BENARDO

q Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη, στις 4 Μαΐου 1980. Ο πατέρας μου ήταν χρυσοχόος και η μητέρα μου ήταν η γνωστή,

q Πάντα, όταν καθόμουν στα ντραμς, μου ήταν εύκολο να παίξω γιατί έκανα air drumming: έβλεπα πολλές μπάντες, τους Iron Maiden, τους Metallica πώς παίζουν, και μιμούμουν ακριβώς τις κινήσεις των ντράμερ τους. Και επειδή είχα αυτή την ευχέρεια επικεντρώθηκα στα ντραμς. Θυμάμαι ότι ο αδελφός μου δούλευε σε φούρνο και ξυπνούσε πολύ αργά το βράδυ για να πάει να φτιάξει ψωμί και με έβλεπε να παίζω ακόμα. Μια φορά μου είχε πει «σταμάτα να παίζεις και κοιμήσου, έχει πάει δυόμισι η ώρα», κι εγώ του είπα «στις τρεις ξεκινά η ώρα κοινής ησυχίας» γιατί νόμιζα ότι ήταν μεσημέρι. «Είναι δυόμισι το βράδυ, ρε τούβλο», μου είπε αυτός. Δεν καταλάβαινα πώς περνούσαν οι ώρες, έμπαινα στο δωμάτιό μου και προσπαθούσα να βγάλω τα κομμάτια που άκουγα, που ήταν δύσκολα και αρκετά απαιτητικά, μια πρόκληση, και όλο αυτό με συνέπαιρνε.

ΟΙAΘΗΝΑΊΟΙ

q Μπαίνοντας όλο και πιο βαθιά στον κόσμο των ντραμς, προσπάθησα να βάλω στη μουσική μου κι άλλα στυλ

22

LiFO

και άρχισα να μελετώ διάφορους ρυθμούς. Σε αυτό με βοήθησε ένας δάσκαλος ο οποίος δεν ήταν στο ωδείο, αλλά τον βρήκα εκτός σχολής, ο Γιώργος Μανιάτης. Ήταν τζαζίστας και έπαιζε πολλούς διαφορετικούς ρυθμούς, afrocuban, mozambique, cascara, afrobeat, που δεν τους χρησιμοποιούσαμε τότε πολύ. Ήθελα να μου δείξει πολλά τρικ και ρυθμούς λάτιν, ώστε να μπορέσω να πάρω στοιχεία και να τα βάλω στο δικό μου στυλ που ήταν η ακραία μουσική, το ροκ, το μέταλ. Μέσα σε αυτήν τη μελέτη που έκανα για τα λάτιν ανακάλυψα κάτι που λέγεται son clave, το οποίο παίζεται συνήθως με κουδούνα, κι αυτό προσπάθησα να το χρησιμοποιήσω στο δικό μου στυλ, σε δικά μου beats του ακραίου ήχου, όπως είναι το blast beat. Έτσι το έβαλα με το αριστερό μου πόδι σε ένα ταμπούρο να στέκεται όρθιο και το ονόμασα hellblast. Ένας φίλος μου, ο Αλέξανδρος Φιλιππίδης, με βοήθησε να το κατοχυρώσω ως παγκόσμια πατέντα, να το κάνω δικό μου, οπότε επίσημα πια λέγεται Fotis Benardo’s hellblast. Μπορεί να ήμουν μικρός και αφελής, αλλά αργότερα είδα να το χρησιμοποιούν μεγάλοι ντράμερ και να με αναφέρουν, και ήταν πολύ τιμητικό.

q Από μικρός είχα όνειρο να παίξω σε μια μεγάλη μπάντα. Έβλεπα να παίζουν στα live που πηγαίναμε με τον αδελφό μου και του έλεγα «μπορώ να παίξω κι εγώ τέτοιο στυλ», οπότε όταν μου τηλεφώνησαν οι Septic Flesh, μια πολύ γνωστή ελληνική μπάντα, για να περάσω από οντισιόν, δεν το πίστευα. Μου έδωσαν κάποια κομμάτια –μόλις είχαν γυρίσει από έναν δίσκο που είχαν ηχογραφήσει στη Σουηδία, στο Fredman Studio, λίγο έξω από το Γκέτεμποργκ – και μου είπαν «αν μπορείς να παίξεις αυτά, σε θέλουμε». Τα έβγαλα πολύ γρήγορα, γιατί έπαιζα αυτό το στυλ τότε, έτσι έγινα ο ντράμερ της μπάντας. Στις αρχές του 2002 μπήκα στους Septicflesh (τότε Septic Flesh) και ξεκίνησε ένα άλλο μουσικό ταξίδι με συναυλίες, περιοδείες ευρωπαϊκές και παγκόσμιες, με λίγα λόγια άρχισα να ασχολούμαι επαγγελματικά με τη μουσική.

q Ήταν ζόρικα χρόνια, δεν πήγαμε πολύ καλά στις αρχές, οπότε το 2003 κάναμε μια συναυλία στον Βόλο, σε ένα θέατρο το οποίο το γεμίσαμε με 500 άτομα, αλλά είπαμε ότι θα σταματούσαμε γιατί δεν μπορούσαμε να πάμε παραπέρα – μπορεί να πηγαίναμε καλά στην Ελλάδα, αλλά δεν είχαμε καταφέρει να βγούμε από τα σύνορα. Ο κιθαρίστας της μπάντας έφυγε για δουλειά στην Αγγλία και μείναμε στην Αθήνα ο Σπύρος ο Αντωνίου, ο τραγουδιστής κι εγώ. Έτσι φτιάξαμε μια μπάντα που λεγόταν TheDevilWorx, με πιο μοντέρνο ήχο, ένα πιο εκμοντερνισμένο προφίλ των Septicflesh και το 2005, τον Μάιο, παίξαμε support στους Slipknot στον Λυκαβηττό. Φτιάξαμε ντέμο για τους DevilWorx, τα στείλαμε σε διάφορες εταιρείες και μία από αυτές ήταν και η Season of Mist, μια γαλλική εταιρεία, η οποία μας έστειλε μια πολύ καλή προσφορά για να ηχογραφήσουμε όπως θέλαμε το άλμπουμ σε ένα πολύ καλό στούντιο. Λίγο πριν υπογράψουμε,

απο τον m.hulot φωτογραφιeσ: freddie f.

10.07.25

ελπιδα Μου δίνει ελπίδα το ότι βλέπω ορισμένες νέες μπάντες, νέους μουσικούς στους οποίους μπορώ να πιστέψω, όπως είναι ο Yungblud που τον είδα να ανοίγει τους Black Sabbath, ένας ατόφιος μουσικός που σέβομαι πολύ αυτό που κάνει. Υπάρχουν καλλιτέχνες που μέσα σε αυτόν τον χαμό, σε αυτήν τη χαοτική εποχή που ζούμε, κοιτάνε πρώτα να δημιουργήσουν, να βγάλουν συναισθήματα και όχι να εντυπωσιάσουν μόνο με τεχνικές ή άρτια παιξίματα.

LiFO 10.07.25

23

q Τον Δεκέμβριο του 2008 έφυγα για περιοδεία και γύρισα τέσσερις μήνες μετά. Θυμάμαι ότι μπήκαμε στο αεροπλάνο και σε connecting flight μας ρωτούσαν οι ξένοι «τι γίνεται στη χώρα σας;». Δεν είχαμε ιδέα, μας έδειξαν σε βίντεο ότι είχαν σκοτώσει τον Γρηγορόπουλο και καιγόταν όλη η Ελλάδα. Είχαμε πάθει σοκ. Είχαμε φύγει για περιοδεία με τους Cradle of Filth, τους Gorgoroth, τους Moonspell και τους Asrai, ένα μεγάλο σόου σε ευρωπαϊκές πόλεις με 3.000 άτομα κάθε μέρα. Ήταν αδιανόητο για μας γιατί εκεί που δεν το περιμέναμε όλο αυτό είχε εξελιχθεί σε κάτι πολύ μεγάλο. Μετά φύγαμε για δύο μήνες σε Αμερική και Καναδά, πάλι με τους Cradle of Filth αλλά και με τους Satyricon, και μετά αυτό άνθιζε συνεχώς. Μεγάλης σημασίας σε όλα αυτά ήταν και η βοήθεια από κάποιον που μας πίστευε, τον Michael Berberian, ιδιοκτήτη της Season of Mist, ο οποίος βοηθούσε την μπάντα, κάνοντάς μας tour support, καλύπτοντας όλα τα έξοδα. Ρίσκαρε, αλλά το κέρδισε το στοίχημα γιατί η μπάντα γινόταν όλο και πιο γνωστή.

q Μεγαλώνοντας η μπάντα, μεγάλωνε και το όνομά μας ως ατομικών μουσικών. Είχα προτάσεις από τεράστιες εταιρείες όπως η Vater για να συνεργαστώ μαζί τους και να βγάλουμε signature αντικείμενα, όπως μπαγκέτες. Έγινα εξώφυλλο στο Sicκ Drummer magazine, ένα από τα πιο μεγάλα έντυπα του κόσμου για τους ντράμερ. Μετά βγάλαμε το «Great Mass» και αρχίσαμε πάλι να περιοδεύουμε με τους Amon Amarth, τους AsILayDying, και ήρθαν κι άλλες προτάσεις για signature models. Εκεί που ήμουν ένα παιδί που ερχόταν από το πουθενά, μοιραζόμουν τη σκηνή με τους Black Sabbath, τους Iron Maiden και τους Kiss. Θυμάμαι να παίζουμε σε ένα από τα πρώτα Hellfest που έγιναν το καλοκαίρι του 2008, να μοιραζόμαστε τη σκηνή με τους Motorhead και να είμαστε backstage με τον «θεό» τον Lemmy και τον ντράμερ του που ήταν Έλληνας, και να μιλάμε. Όλα αυτά είναι πράγματα που σου δίνουν ακόμα πιο ισχυρό κίνητρο να προχωρήσεις και να κάνεις πιο μεγάλα βήματα. Φτάσαμε να παίζουμε στο 7000Tons of Metal, ένα πενθήμερο φεστιβάλ που γίνεται σε ένα κρουαζιερόπλοιο: ξεκινάει από το Μαϊάμι, πηγαίνει μέχρι τις Μπαχάμες και επιστρέφει εκεί απ’ όπου ξεκίνησε, παίζεις δύο φορές σε όλο το ταξίδι. Βρέθηκα σε διάφορα μέρη του κόσμου, γύρισα με περιοδεία ολόκληρη την Ιαπωνία, έχω ταξιδέψει σχεδόν σε ολόκληρο τον κόσμο χωρίς να το πάρω χαμπάρι. Από 20 χρονών περιοδεύω ασταμάτητα, βρίσκομαι στο εξωτερικό με ανθρώπους που αγαπάω και με τους οποίους ανταλλάσσω απόψεις, έχω χτίσει φιλίες με φαν, κι αυτό είναι κάτι παραπάνω από απλός θαυμασμός. Αυτό είναι και το πιο μεγάλο μου όφελος από τη μουσική, ότι με έχει φέρει σε επαφή με ανθρώπους που έχω πια στη ζωή μου, είναι αδέλφια μου. Ένα μεγάλο κεφάλαιο στη ζωή μου είναι ο Σάκης Τόλης, ο τραγουδιστής των Rotting Christ, με τον οποίο έχουμε κάνει άπειρες συνεργασίες και λόγω του στούντιο ηχογραφήσεων που έχω, του Deva Sounds: έχουμε μοιραστεί τη σκηνή, έχω παίξει ως γκεστ ντράμερ σε σόου των Rotting Christ, έχω φτιάξει τα προσωπικά του άλμπουμ και ως ντράμερ και ως παραγωγός. Είμαστε και όλη την ώρα στον δρόμο, περιοδεύουμε μαζί και μοιραζόμαστε το ίδιο όραμα, που είναι η μουσική.

ΟΙ ΑΘΗΝΑΙΟΙ Fotis Benardo

μας έκανε μια αντιπρόταση, μας είπε «θα σας δώσω πολύ περισσότερα χρήματα αν ενώσετε ξανά τους Septicflesh, παίζοντας τα κομμάτια των DevilWorx, και θα σας βοηθήσω να ηχογραφήσετε όπως θέλετε, με live ορχήστρα και χορωδία». Πράγματι, αυτό έγινε, κάναμε upgrade του συμβολαίου και ηχογραφήσαμε το άλμπουμ στα Fredman Studios με τη βοήθεια της Season of Mist. Τα περισσότερα κομμάτια τα είχαμε γράψει εγώ και ο Σπύρος, κι εκεί είδα τις ικανότητές μου και ως παραγωγού, είχα πολύ καλές ιδέες για το πώς να κορυφωθεί ένα τραγούδι. Στο «Anubis» πρότεινα κάποιες αλλαγές στην αρμονία και ένα ρεφρέν με μελωδικά φωνητικά, κάτι παράτολμο που πέτυχε, γιατί ήταν από τα πιο δημοφιλή κομμάτια μας. Ήταν μια νέα εποχή γιατί ήταν πολύ στα πάνω του το nu metal, οι Korn, οι Slipknot, και μπορέσαμε να βάλουμε στα κομμάτια αυτά τα στοιχεία συνδυάζοντάς τα με death metal και black metal. Ταυτόχρονα, ο Χρήστος πήρε τις μελωδίες μας και τις έκανε arrangement για ορχήστρα στην Τσεχία. To «Communion» είναι ένα άλμπουμ-ορόσημο για την μπάντα και συνεχίζει ακόμα και σήμερα να πουλάει. Αυτό το άλμπουμ ήταν το εναρκτήριο λάκτισμα για να βγει η μπάντα στο εξωτερικό, να έχει πολλές προτάσεις για συναυλίες, να φύγουμε περιοδείες.

q Ένα σημαντικό κεφάλαιο στη ζωή μου είναι οι Nightfall, η μπάντα με τους οποίους παίζω αυτήν τη στιγμή και περιοδεύω ασταμάτητα. Με τη Season of Mist βγάλαμε το 2021, μέσα στην καραντίνα, ένα άλμπουμ που λέγεται «At night we prey», και μόλις βγήκε το νέο μας άλμπουμ, «Children of Eve». Παίξαμε πέρσι στο Setembro Negro Festival στη Βραζιλία, ένα τεράστιο φεστιβάλ – μας είδαν και ξετρελάθηκαν και μας κάλεσαν να κάνουμε μια μεγάλη περιοδεία, γυρίσαμε όλη τη Βραζιλία με tour bus.

q Η νέα γενιά έχει κάτι πάρα πολύ καλό: καταρτισμένους μουσικούς, εκπληκτικούς παίκτες. Το κακό όμως είναι ότι υπάρχουν δεξιοτέχνες και όχι καλλιτέχνες. Είναι πολύ καλό που γνωρίζουν να παίζουν καλά ένα μουσικό όργανο, αλλά είναι πολύ κακό που δεν στηρίζονται πρώτα στην ψυχούλα τους· να κάτσουν, να πάρουν μια κιθάρα να γράψουν ένα κομμάτι. Η πρώτη ύλη στα παλιά, μεγάλα συγκροτήματα είναι κάτι αυθεντικό, η φωνή ακολουθεί ακριβώς ό,τι βγαίνει από την ψυχή και αυτό που μου λείπει σήμερα στις περισσότερες περιπτώσεις είναι ότι οι πάντες στηρίζονται πάρα πολύ στην τεχνολογία, στο πώς θα φανούν, στο πώς θα ακουστεί η παραγωγή, και όχι στο song writing. Αυτό είναι το μόνο που με ανησυχεί.

q Πολλοί μουσικοί φοβούνται το ΑΙ, εγώ όχι. Πιστεύω πολύ στον ανθρώπινο παράγοντα και ότι ο άνθρωπος θέλει άνθρωπο. Θέλεις να δεις έναν καλλιτέχνη να τσαλακώνεται. Μου άρεσε που είδα τον Ozzy να μην μπορεί να είναι σωστός στον τόνο, μου άρεσαν τα λάθη του ντράμερ, γιατί έτσι όπως μεγάλωσε η μουσική τους μεγάλωσαν κι αυτοί. Το εξέλαβα ως κάτι πολύ ωραίο, με έκαναν να καταλάβω τη σημασία της μουσικής και να αναθεωρήσω πολλά πράγματα για τα οποία ενδεχομένως στο παρελθόν να είχα άλλη άποψη. Κανένα ΑΙ δεν μπορεί να εκφράσει αυτά που μπορώ να εκφράσω εγώ που έχω μεγαλώσει πραγματικά μόνος, ούτε αυτά που έχω περάσει, και ξέρω για ποιον λόγο είμαι εδώ αυτήν τη στιγμή. Από πιτσιρικάς, από δώδεκα χρονών είμαι στις συναυλίες, και το ότι μεγάλωσα μόνος ήταν για μένα ευλογία τελικά, γιατί ήμουν με τον αδελφό μου, έκανα ό,τι ήθελα, αγάπησα τη μουσική όπως ήθελα, δεν είχα κανέναν να μου πει τι να κάνω. Καταλάβαινα τι ήταν σωστό χωρίς να με λογοκρίνει κανένας. Όλα αυτά έγιναν όπλα στη φαρέτρα μου και τα χρησιμοποιώ στη μουσική μου.

Είναι τέλειο που η Ελλάδα είναι πλέον στο route όλων των συγκροτημάτων, απλώς οι μισθοί και η οικονομική κατάσταση των Ελλήνων δεν τους επιτρέπουν να πάνε σε όσα live θα ήθελαν, και να τα υποστηρίξουν.

q Με ενοχλεί όταν λογοκρίνεται η τέχνη, με ενοχλεί που υπάρχουν όρια στην έκφραση –δεν εννοώ το να είσαι προσβλητι-

ΙNFO

Το «Children of Eve» των Nightfall κυκλοφορεί από τη Season of Mist.

Instagram: fotisbenardo

24

LiFO

κός–, βρίσκω απαραίτητη τη σάτιρα, το μαύρο χιούμορ, τον αυτοσαρκασμό. Δεν χρειάζεται να παίρνουμε τα πράγματα πάντα υπερβολικά σοβαρά, ούτε να είμαστε τόσο αυστηροί και να βάζουμε σε κουτάκια κάποια πράγματα. Θα ήθελα περισσότερη ελευθερία, την περιορίζουν τα δεσμά που έχουν βάλει το κράτος και οι οικονομικές συνθήκες, ως πολίτες δεν έχουμε την οικονομική βοήθεια που έχουν σε άλλες χώρες, για να μη μιλήσω για τη βοήθεια στους καλλιτέχνες. Ακόμα και το πώς εξάγουμε πολιτισμό έχει περιορισμούς. Αυτήν τη στιγμή ετοιμάζομαι για μια τεράστια περιοδεία στην Ασία με arena shows, συνοδεύοντας δύο μεγάλα ξένα ονόματα, και τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο θα φύγω με τους Nightfall για ευρωπαϊκή περιοδεία με μεγάλα ονόματα του δικού μας χώρου. Θα έπρεπε αυτή η χώρα να στηρίζει παραπάνω τους καλλιτέχνες που εξάγουν πολιτισμό. Εδώ δεν μας το αναγνωρίζουν, αλλά όταν βγαίνουμε έξω το εισπράττουμε. Υπάρχουν Έλληνες που είναι καταξιωμένοι έξω, που εκπροσωπούν την Ελλάδα, επιστρέφουν σε αυτήν και φορολογούνται, αλλά δεν υπάρχουν καν γι’ αυτήν. Από την άλλη, αν δεν σε εκτιμήσουν οι ξένοι, δεν σε εκτιμάει κανείς στην Ελλάδα, δεν θα σε θεωρήσει ποτέ από τους καλύτερους. Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

10.07.25

kneecap

864

26

THE WEEK Όσα ξεκινάνε αυτή την εβδομάδα

28

ΣΙΝΕΜΑ Οι νέες ταινίες της εβδομάδας

30

BIBΛΙΟ Τα κλασικά αναγνώσματα σώζουν το καλοκαίρι

32

ΘΕΑΤΡΟ Η νύφη και το «Καληνύχτα, Σταχτοπούτα»

ΜΟΥΣΙΚΗ

Rockwave Festival 2025 - Cypress Hill, Kneecap Οι θρυλικοί Cypress Hill επιστρέφουν για να σπείρουν πανικό, ενώ οι ανατρεπτικοί Kneecap έρχονται για πρώτη φορά στη χώρα μας μετά από μια περιοδεία που έχει ανάψει φωτιές. Στο πλευρό τους τέσσερις ηχηρές παρουσίες της εγχώριας σκηνής: Jaul & Stolen Mic σε ένα κοινό σετ με τον DJ Unwound στα decks και ο πάντα independent Lobo.

13/7, 18:00, Terravibe, 37o χλμ. εθνικής οδού Αθηνών-Λαμίας, Μαλακάσα, είσοδος: από 46 ευρώ

LiFO 10.07.25

25

EKΔΗΛΩΣΕΙΣ

the week

νιάζει το μουσικό καλοκαίρι της «Ελπίδας» με διαχρονικές επιτυχίες, αγάπη και προσφορά. Support Act: Έλενα Παπαρίζου.

16/7, 20:00, Παναθηναϊκό Στάδιο

6 ΠΑΡΤΙ Bicep present Chroma

Μετά την κοσμογονική τους εμφάνιση στο ΟΑΚΑ τον Απρίλιο του ’23, οι BICEP επιστρέφουν με ένα event που θα περιλαμβάνει ένα πρωτόγνωρο laser LED show, δύο stages και απίθανο line-up που συμπληρώνουν, μεταξύ πολλών άλλων, οι Modeselektor, Fatima Yamaha, Haai, Holy Priest, Sofia Kourtesis και Speedy J. Δύο stages και ο πιο εντυπωσιακός και σύγχρονος οπτικοακουστικός εξοπλισμός παγκοσμίως, 7 καλλιτέχνες και πολλοί άλλοι από το ευρύ φάσμα της σύγχρονης ηλεκτρονικής μουσικής, 12 ώρες non-stop μουσικής κάτω από τον αθηναϊκό ουρανό με επίκεντρο τον ήχο και τον ρυθμό για μια αξέχαστη εμπειρία!

STOEP TH S PR ES

ΦΕΣΤΙΒΑΛ 8ο Θερινό Βιβλιοστάσιο

1 0- 1 6 ιου λιου 20 25

1 ΜΟΥΣΙΚΗ Release Athens 2025 / London Grammar + Aurora + Klangphonics To βρετανικό τρίο, ίσως το κορυφαίο και πιο επιτυχημένο indie/dream pop σχήμα της γενιάς του, επιστρέφει στην Αθήνα έχοντας στις αποσκευές του τον πιο περιπετειώδη δίσκο τής μέχρι τώρα καριέρας του. Μαζί τους, η super star της art-pop, Aurora, και το ταχύτατα ανερχόμενο τρίο από τη Γερμανία, οι Klangphonics.

Η πορεία της Εκάβης μέσα από ένα λοξό, απρόσμενο κοίταγμα που ζωντανεύει μοναδικά η Φιλαρέτη Κομνηνού.

13-16/7, 21:00, Πειραιώς 260, Ταύρος (στάση ΗΣΑΠ Καλλιθέα), είσοδος: από 5 ευρώ

4 ΘΕΑΤΡΟ ζ - η - θ, Ο ξένος

11/7, 18:00, πλατεία Νερού, Φάληρο - Φάληρο, Αττική, είσοδος: από 58 ευρώ

2 ΜΟΥΣΙΚΗ Rockwave 2025: Alice Cooper / Floor Jansen / Zeal & Ardor - Terra Vibe Ένας από τους εμβληματικούς και πιο επιδραστικούς καλλιτέχνες στην ιστορία όλης της μουσικής, ο Alice Cooper, έρχεται για μια ανεπανάληπτη βραδιά γεμάτη μουσική, θέατρο, σοκ και δέος!

11/7, 18:00, Terravibe, 37o χλμ. Εθν. οδού Αθηνών-Λαμίας, Μαλακάσα, είσοδος: από 50 ευρώ

απο τη μαρια παππα

26

LiFO

Μετά τη Νέκυια με το ιαπωνικό θέατρο Νο το 2015 και τους Ιχνευτές του Σοφοκλή το 2021, ο Μιχαήλ Μαρμαρινός επανέρχεται στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου με μία ακόμα αναπάντεχη δραματουργική πρόταση, μια επιστροφή στις πηγές. Μέσα από τρεις ραψωδίες του έπους αποκαλύπτει πώς αυτό το ατελεύτητο μυστήριο της προφορικής αφήγησης (το βαθύ μυστήριο του θεάτρου) έχει τη δυνατότητα να μας εξακοντίζει συναρπαστικά «εκεί που η ιστορία ακόμα συμβαίνει».

3 ΘΕΑΤΡΟ Ιφιγένεια / Βορά - Εγώ, μια δούλα

11-12/7, 21:00, Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου - Επίδαυρος, Αργολίδα, είσοδος: από 5 ευρώ

Ένας κωμικός μονόλογος με ηρωίδα όχι τη βασίλισσα της Τροίας αλλά μια έμπιστη δούλα της. Η Εκάβη, το απόλυτο σύμβολο θρήνου και απόγνωσης, απομυθοποιείται μέσα από την οπτική ενός προσώπου που την έζησε από κοντά και αντιλήφθηκε πράγματα που δεν αποτυπώθηκαν ποτέ στα έργα των μεγάλων ποιητών.

5 ΜΟΥΣΙΚΗ Diana Ross Μία από τις εμβληματικές προσωπικότητες της παγκόσμιας μουσικής σκηνής έρχεται στην Αθήνα για μία μοναδική συναυλία στο Καλλιμάρμαρο και εγκαι-

Μια γιορτή βιβλίου που οργανώνει η Σύμπραξη Εκδοτικών Εγχειρημάτων, ένας τόπος συνάντησης και επικοινωνίας, ένας χώρος όπου οι ιδέες θα κυκλοφορούν ελεύθερες και ανενόχλητες, αποτελώντας αντικείμενο συζήτησης και διαλόγου, διευρύνοντας τις ρωγμές μιας αλλόκοτης πραγματικότητας.

11-13/7, 11:00, Δημοτική Αγορά Κυψέλης, Φωκίωνος Νέγρη 42

11/10, 18:00, Playground 260, Σπύρου Πολυκράτη 6, Αγ. Ιωάννης Ρέντης, είσοδος: από 37 ευρώ

7 ΜΟΥΣΙΚΗ Release Athens 2025 / Morrissey + Supergrass + The Damned Το Release Athens 2025 υποδέχεται τον Morrissey, έναν από τους πιο επιδραστικούς μουσικούς όλων των εποχών και ίσως τον κορυφαίο στιχουργό της γενιάς του, που επιστρέφει στην Αθήνα μετά από πολλά χρόνια για να μας υπενθυμίσει πως είναι και ένας αξεπέραστος performer. Μαζί του, ένα από τα πιο επιτυχημένα συγκροτήματα των ’90s, οι Supergrass, αλλά και η μπάντα που άναψε το πρώτο φιτίλι στην έκρηξη του punk, οι Damned.

16/7, 18:00, πλατεία Νερού, Φάληρο, Αττική, είσοδος: από 63 ευρώ

8 ΜΟΥΣΙΚΗ Youssou N'Dour & Le Super Étoile de Dakar

Κορυφαίος Αφρικανός καλλιτέχνης, ο Youssou N’Dour αποτελεί εδώ και δεκαετίες εμβληματική μορφή του μουσικού στερεώματος. Πολυβραβευμένος, με σπουδαίες διεθνείς συνεργασίες, ο καλλιτέχνης με καταγωγή από τη Σενεγάλη είναι από τους βασικότερους εκφραστές του αφρικανικού ήχου και θρυλική μορφή της world music. Στη συναυλία του στην Αθήνα θα πλαισιώνεται από τους αειθαλείς Le Super Étoile de Dakar, το σχήμα που τον συνοδεύει σταθερά από τις αρχές της δεκαετίας του 1980.

11/7, 21:00, Ηρώδειο, Διονυσίου Αρεοπαγίτου (στάση μετρό Ακρόπολη)

10.07.25

Liystor

Η νέα πρόταση γεύσης που φέρνει την υψηλή αισθητική της στο κέντρο.

ΜΕΤΑΞΥ ΤΗΣ ΠΟΛΥΒΟΥΗΣ ΕΡΜΟΥ και των στενών του Ψυρρή, εκεί όπου η Αθήνα ακροβατεί ανάμεσα στο χθες και στο αύριο, ήρθε ένας νέος χώρος να αφηγηθεί τη δική του ιστορία γεύσης και είναι από τις πιο ενδιαφέρουσες που έχουμε ακούσει τον τελευταίο καιρό. Το Liystor δεν είναι ένα τυχαίο εστιατόριο και δεν έχει ένα τυχαίο όνομα. Στεγάζεται στο σπίτι του Κυριακού Πιττάκη, ενός από τους πρώτους αρχαιολόγους της πόλης, ο οποίος έφερε στο φως την έως τότε κρυμμένη «Κλεψύδρα της Ακρόπολης». Από αυτήν τη σπουδαία ανακάλυψη (ληστής του ύδατος) παίρνει το όνομά του το Liystor και αναλαμβάνει να συνεχίσει με έναν τρόπο την αποστολή του σπουδαίου Πιττάκη, να επανασυστήσει την ελληνική ταυτότητα, αυτήν τη φορά μέσα από τη γεύση. Απλωμένο σε τέσσερις διαφορετικούς χώρους, το new entry του κέντρου αποπνέει όλη την αριστοκρατία και τη ζεστασιά της παλιάς Αθήνας και ανοίγει τις πόρτες του από το πρωί μέχρι το βράδυ για να φιλοξενήσει από ρομαντικά ραντεβού μέχρι παρεΐστικες συναντήσεις κάθε στιγμή της μέρας. Η ήρεμη αυλή είναι μια αστική όαση, η εντυπωσιακή βεράντα έχει θέα στην Ακρόπολη και στον Ναό του Ηφαίστου και το κελάρι με ετικέτες από τον ελληνικό και διεθνή αμπελώνα στο υπόγειο φιλοξενεί tasting events και wine pairing εμπειρίες που αξίζει να ζήσεις. Ο σεφ Νίκος Αποστολάκης αναλαμβάνει να μας μαγέψει με το μενού –και τα καταφέρνει περίφημα–, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στο θαλασσινό στοιχείο και παρουσιάζοντας την τέχνη της ωρίμανσης του ψαριού που τόσο καλά γνωρίζει. Το αποτέλεσμα είναι μια σειρά από προτάσεις που συνδυάζουν τεχνική, φαντασία και κυρίως σεβασμό στην πρώτη ύλη: λουκάνικο ψαριού, μπέικον τόνου, crudo σε εκδοχές που ισορροπούν μεταξύ ιαπωνικού μινιμαλισμού και μεσογειακής νοστιμιάς. Το brunch του Liystor είναι επίσης μια ιδιαίτερη υπόθεση, με highlights όπως το Sausage Sando, το Sourdough Toast και το Pancake Dubai που ήδη έχει γίνει talk of the town. Όσο περνά η μέρα, το μενού εξελίσσεται σε μια casual λίστα με πιάτα για κάθε στιγμή όπως το Fish & Chips, το Carpaccio Tonato, τα αρνίσια παϊδάκια αλλά και vegetarian επιλογές, όλα με κοινό παρονομαστή την άψογη ποιότητα. Τα signature cocktails έρχονται να συνοδεύσουν τις στιγμές μας μέχρι αργά μέσα σε μια ατμόσφαιρα που δύσκολα αποχωρίζεσαι. Αυτός ο χώρος είναι από μόνος του μια δήλωση υψηλής αισθητικής και δεν γίνεται να σε αφήσει ασυγκίνητο. Ερμού 92-94 & Πιττάκη 1, 210 224 1113, Instagram: liystor_athens

LiFO 10.07.25

27

Σινεμά

απο toν θοδωρη κουτσογιαννοπουλο

Η καρδιά ενός τζογαδόρου Ένα μελαγχολικό queer δράμα για την αγάπη και τη λαχτάρα. ΣΥΝΟΨΗ: Οι νεόνυμφοι Mίριελ και Λι ξεκινούν μια

λαμπερή νέα ζωή, όταν εκείνος επιστρέφει από τον πόλεμο της Κορέας. Αυτή η σταθερότητα ανατρέπεται με τον ερχομό του χαρισματικού μικρότερου αδερφού του Λι, του Τζούλιους, ενός παράξενου τζογαδόρου με ένα μυστικό.

Ν

Αριστούργημα Πολύ Καλό Καλό Ικανοποιητικό Μέτριο Κακό

28

LiFO

τυμένος με τη ναυτική στολή εξόδου, αποστρατευμένος άρον άρον από τον πόλεμο της Κορέας, ο Τζούλιους του Τζέικομ Ελόρντι περπατά στο χιονισμένο τοπίο του Κάνσας αργά και λίγο σκυφτά, με εκείνη την αξέχαστη περπατησιά του Μοντγκόμερι Κλιφτ και το ίδιο θλιμμένο βλέμμα, κάνοντας οτοστόπ μέχρι να βρει τον αδελφό του, Λι, που μένει στο σπίτι της αρραβωνιαστικιάς του, Μίριελ. Μέχρι να του ανοίξουν, ξαποσταίνει στο παρμπρίζ του αυτοκινήτου, έχοντας γυμνώσει το στήθος του παρά το κρύο, ζητώντας ένα τσιγάρο από την έκθαμβη μέλλουσα νύφη του. Αν σκεφτούμε πως ο καλός της είναι ο Γουίλ Πάουλτερ, ο geek παρθένος από την Οικογένεια Μίλερ, το crush για την Ντέιζι Έντγκαρ Τζόουνς είναι μονόδρομος, αλλά η κατάσταση δεν είναι τόσο απλή, και μονομερώς τριγωνική, στη μεταφορά του μελοδραματικού μυθιστορήματος On swift horses στη μεγάλη οθόνη από τον Ντάνιελ Μίναχαν. O Τζούλιους δεν στεριώνει πουθενά και το πρώτο πράγμα που μαθαίνει στη Μίριελ, εξηγώντας μερικές βασικές κινήσεις στο πόκερ, είναι να συγκεντρώνει όσo περισσότερες πληροφορίες μπορεί πριν από την επόμενη κίνησή της. Ακολουθώντας τις οδηγίες του, η Μίριελ μετακομίζει στην Καλιφόρνια, εκπληρώνοντας το όνειρο του Λι για μια καινούργια ευκαιρία κι ένα δικό τους σπίτι, κρυφακούει τις κουβέντες θαμώνων στο καφέ όπου δουλεύει, παίζει χωρίς να το πει σε κανέναν, κερδίζοντας γενναία ποσά στον ιππόδρομο, και στο μεταξύ ο Τζούλιους έχει ως συνήθως εξαφανιστεί, για να βρεθεί στο Λας Βέγκας και στο κρεβάτι του Χένρι, συνάδελφού του στο καζίνο (ο Ντιέγκο Κάλβα του

Babylon), ενός Μεξικανού που κινείται μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας και κυνηγά το μεγάλο break αποφασιστικά και βίαια, κλέβοντας και ρισκάροντας αν χρειαστεί. Η Μίριελ σχεδόν περιμένει τον Τζούλιους, ανήσυχη για τις δικές τις αποφάσεις ζωής, χωρίς να αντιλαμβάνεται πως μοιράζονται ένα συγγενικό, άλλου είδους μυστικό, ακόμη και όταν δρασκελίζει την πόρτα της ομοφυλόφιλης γειτόνισσάς της (Σάσα Κάγιε) σε μια ερωτική περιπέτεια που θεωρεί ως πρόσκαιρη και παρενθετική. Queer ρομάντσο και δράμα λαχτάρας και ενοχής που παραπέμπει σε μια ελαφριά εκδοχή της ατμόσφαιρας ενός Τζον Φάντε, η Καρδιά ενός τζογαδόρου ξεδιπλώνεται σχεδόν στοχαστικά και αρκετά ελλειπτικά, ποντάροντας στον ασφυκτικό μαγνητισμό του πρωταγωνιστή της. Πίσω από τον αινιγματικό άνδρα που αενάως δραπετεύει, βυθίζεται στις σκέψεις του και, όποτε τεντώνεται, αιχμαλωτίζει τα βλέμματα, κρύβεται ένας ακόμη προβληματισμένος αντιήρωας στη φλέβα των πολύπλοκων, moody χαρακτήρων που επιδιώκει να ενσαρκώνει ο Αυστραλός ηθοποιός, σεξουαλικά ρευστών και ηθικά μεταβλητών. Ο Ελόρντι ξεκίνησε με ρόλους που δεν εκτίμησε πραγματικά, ομολογώντας πως άρπαξε όποια ευκαιρία τού δόθηκε, στο τοπικής εμβέλειας Swinging Safari και το Kissing Booth του Netflix, πριν από τον κακό εκβιαστή στο τηλεοπτικό «Euphoria» δίπλα στην Ζεντέγια, τη σειρά που προκάλεσε ένα who the fuck is αυτός ο πανύψηλος μελαχρινός με τα αρμονικά χαρακτηριστικά και το επικίνδυνο σεξαπίλ. Και επειδή η τυποποίηση στο συγκεκριμένο στυλ είναι εξίσου επικίνδυνη για μια σοβαρή καριέρα, ο Ελόρντι, φανατικός θαυμαστής των στενόχωρης γενιάς Μπράντο και Ντιν του μεταπολεμικού Χόλιγουντ, που ειδωλοποίησε τον Λέτζερ και μελέτησε τη μέθοδο των Ολίβιε και Ντέι Λιούις, ρίχτηκε στην αρένα της δύσκολης λείας, δηλαδή της κατάρριψης της δεδομένης ομορφιάς του. Ήταν ο καταδικασμένος εραστής στο Deep Water του Άντριαν Λιν, ο serial killer στο He went that

INFO ON SWIFT HORSES ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ:

Ντάνιελ Μίναχαν ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟYΝ:

Τζέικομπ Ελόρντι, Ντέιζι Έντγκαρ Τζόουνς, Ντιέγκο Κάλβα

way και ο μοιραίος αριστοκράτης στο Saltburn, βορά στις άδηλες ορέξεις του ριπλεϊκού Μπάρι Κιόγκαν. Ο Πολ Σρέιντερ έψαξε πολύ για να βρει ποιος θα μπορούσε να υποδυθεί τη νεότερη εκδοχή του Ρίτσαρντ Γκιρ στο Oh Canada και, παρά τη διαφορά ύψους, κατέληξε στον Ελόρντι, τον οποίο ομολόγησε πως θα είχε προσλάβει χωρίς δεύτερη σκέψη στο American Gigolo αν το γύριζε σήμερα. Ξεπερνώντας το τρακ του μπροστά στη Σοφία Κόπολα και τον ψιθυριστό, σαν την ίδια, φακό της, κατάφερε να συλλάβει κάτι (εφηβικό και ανερμάτιστο) από την αθέατη ψυχή του showman Έλβις στην Πρισίλα, διατηρώντας αβίαστα την έλξη που ο βασιλιάς ασκούσε στα κορίτσια, αν και ιδωμένος υπό το πρίσμα της μοναδικής γυναίκας που θαύμασε τον θρύλο, αγάπησε το αγόρι, υπέστη τον κακομαθημένο άνδρα και παράτησε την ψευδαίσθηση για να σωθεί, τουλάχιστον εκείνη. Η καλύτερη και πληρέστερή του ερμηνεία ήρθε στο πρόσφατο «The narrow road to the deep North» που είδαμε στο Φεστιβάλ Βερολίνου, τηλεοπτική σειρά πέντε επεισοδίων με τον Ελόρντι στον ρόλο του νέου Ντορίγκο Έβανς (ο Κίραν Χάιντς σε μεγαλύτερη ηλικία), ενός φοιτητή Ιατρικής που κάνει πρόταση γάμου στη φίλη του, αλλά έλκεται αμετάκλητα από τη σύζυγο του θείου του, προτού σαλπάρει για τον πόλεμο και καταλήξει αιχμάλωτος των Ιαπώνων στη Βιρμανία. Οι σκηνές του στο καθημερινό κολαστήριο της υγρής ζούγκλας κουβαλούν το άχθος μιας αβάσταχτης ματαιότητας και στάζουν συμπόνια για τους συνοδοιπόρους που μπορεί να χάσει ανά πάσα στιγμή και το μέλλον που κανείς δεν γνωρίζει, πέρα από τα τεχνάσματα της επιβίωσης σε σκληρούς καιρούς. Εκεί, όπως και στην Καρδιά ενός τζογαδόρου, ο Ελόρντι φανέρωσε την ευαλωτότητα που επιδίωξε στους προηγούμενους ρόλους του, καθώς και τη γενναιοδωρία του ως εραστή, όπως με τον Κάλβα ή την Οντέσα Γιανγκ, ανεξάρτητα από το αν καλείται να υπηρετήσει στρέιτ ή γκέι κατάσταση. Στην εποχή της TikTok ταχυφαγίας (το πολύ) μονόλεπτων κινούμενων εικόνων, το poster boy του τρέχοντος ερωτισμού προσκαλεί τα κορίτσια σε κομπλικέ ψυχολογικά πορτρέτα που απαιτούν χρόνο και προσήλωση, εραστής ενός αλλοτινού σινεμά, θιασώτης ενός ύφους υποκριτικής που προκύπτει από μόχθο και ζόρι έναντι της στιγμιαίας απόλαυσης, χαμηλού προφίλ και, παρά τις εντυπωσιακές φωτογραφίσεις του, ταπεινής στάσης – δεν προβλέπεται να δηλώσει σύντομα, όπως ο Τίμοθι Σαλαμέ, πως επιθυμεί να συγκαταλέγεται ανάμεσα στους κορυφαίους και να κάνει σπουδαία πράγματα, όσο κι αν τα ονειρεύεται προφανώς. Και όπως αναμενόταν, δυσκολεύεται να αρνηθεί μια δελεαστική, κουραστική πρόταση από έναν ή μια σκηνοθέτη/-ιδα που εκτιμά πολύ. Μετά από ένα σερί ασταμάτητης δουλειάς στα πλατό, και έχοντας γυρίσει τον Φρανκενστάιν του Γκιγιέρμο ντελ Τόρο (παίζει το Τέρας), δεν γινόταν να γυρίσει την πλάτη στον Χίθκλιφ της Έμεραλντ Φενέλ, στη δική της εκδοχή του Ανεμοδαρμένα Ύψη, αναβάλλοντας έτσι τις διακοπές που είχε ανάγκη, όπως έχει δηλώσει σε συνεντεύξεις του. Και επειδή χρειάζεται κάτι μεγάλο, όχι απαραίτητα υπερηρωικό, και αναγκαστικά «πολυέξοδο» για να μπει στον χάρτη της μαζικότερης αναγνωρισιμότητας με τον τρόπο που έχει επιλέξει επιστημονικά ο Λεονάρντο ντι Κάπριο στην επιμελημένη καριέρα του, του χρόνου θα τον δούμε στη sci-fi κινηματογραφική μεταφορά του Dog Stars με την υπογραφή του Ρίντλεϊ Σκοτ. Η επιλογή του Τομ Χόλαντ

10.07.25

ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΒΟΛΗ να μεταμορφωθεί σε Πάρκερ/SpiderMan δεν έχει γυρίσει μπούμερανγκ: η πιθανότητα να υποδυθεί τον Φρεντ Αστέρ είναι γερό στοίχημα, τσέκαρε το περίοπτο «κουτάκι» που λέγεται Κρίστοφερ Νόλαν με τον Τηλέμαχο στην επικείμενη Οδύσσεια, χώρια που η Ζεντέγια προσθέτει δημόσιους πόντους στο δέμας του, αν και στον τομέα του charm είναι απλά αδύνατο να συγκριθεί με τον Ελόρντι. Στην Καρδιά ενός τζογαδόρου, όπως και στη σειρά του Κερζέλ, απωθεί με χάρη βαθιά τραύματα αντικαθιστώντας το ανείπωτο με νοσταλγικά, παρατεταμένα βλέμματα που εγγυώνται μια υπόσχεση κάθαρσης, κάπου, κάποτε, στους θεατές που τον παρακολουθούν. Ωστόσο, το δράμα του Μίναχαν, ο οποίος έχει μεγάλη πείρα στο ποιοτικό τηλεοπτικό φορμάτ («Six feet under») μοιάζει αποσπασματικό, σαν καλά επιμελημένη συρραφή επεισοδίων μεγαλύτερης διάρκειας. ΕΛΛΗΝΙΣ CINEMAX ΘΕΡΙΝΟ - ΚΟΡΑΛΙ CINEMAX ΘΕΡΙΝΟ - ABANA ΘΕΡΙΝΟ - ΔΕΞΑΜΕΝΗ ΘΕΡΙΝΟ - ΛΙΛΑ ΘΕΡΙΝΟ - ΦΙΛΙΠ ΘΕΡΙΝΟ - ΦΙΛΟΘΕΗ ΘΕΡΙΝΟ - ΑΚΤΗ ΘΕΡΙΝΟ - ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΘΕΡΙΝΟ - ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ ΘΕΡΙΝΟ - ΧΛΟΗ ΘΕΡΙΝΟ

Νύχτα αγωνίας (1945) SPELLBOUND

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Άλφρεντ Χίτσκοκ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Ίνγκριντ Μπέργκμαν, Γκρέ-

γκορι Πεκ, Λίο Τζ. Κάρολ ΣΥΝΟΨΗ: Ο μεγαλοπαραγωγός Ντέιβιντ Ο. Σέλζνικ

επιθυμούσε ένα trendy δράμα για την ψυχανάλυση, ενώ ο Άλφρεντ Χίτσκοκ γύρισε άλλο ένα θρίλερ για το σεξ, την ερωτική επιθυμία και τον ρόλο μιας δυναμικής γιατρού, απροστάτευτης σε έναν σεξιστικό ανδροκρατούμενο μικρόκοσμο. Ο παραγωγός Ντέιβιντ Σέλζνικ, βραβευμένος με δύο συναπτά Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας για το Όσα παίρνει ο άνεμος και τη Ρεβέκκα, είχε αναπτύξει εμμονή με την ψυχανάλυση, που ήταν πολύ της μόδας τη δεκαετία του ’40, και επιθυμούσε διακαώς να ηγηθεί μιας ταινίας επί του θέματος. Με τον Χίτσκοκ είχε ανοιχτούς λογαριασμούς, αν και σε γενικές γραμμές δεν τα έβρισκαν αρμονικά, γι’ αυτό και ο Βρετανός έκανε συχνά τάκλιν στο αποκλειστικό τους συμβόλαιο, δραπετεύοντας δημιουργικά, με τον δανεισμό ως βολικό παραθυράκι, σε γειτονικά στούντιο. Πρότεινε στον διαβόητο για την παρεμβατικότητά του Σέλζνικ να αγοράσει τα δικαιώματα του παλιότερου μυθιστορήματος The House of Dr. Edwardes των Σόντερς και Πάλμερ και, ως συνήθως, έβαλε τη σύζυγό του, την Άλμα, να επιμεληθεί το σεναριακό προσχέδιο. Μετά από αλλαγές στους αρχικούς υπολογισμούς του κάστινγκ, ο ρόλος του αμνησιακού που φέρεται πως σκότωσε τον δόκτορα Έντουαρντς και πήρε τη θέση του σε περίοπτη ψυχιατρική κλινική κατέληξε στον Γκρέγκορι Πεκ, ενώ εκείνος της γιατρού που τον ερωτεύεται, αλλά πρέπει ταυτόχρονα να τον κουράρει, γιατί κατά κάποιον τρόπο τον πιστεύει, ενώ όλοι τους καταδιώκουν, πήγε στην Ίνγκριντ Μπέργκμαν. Το τελικό σενάριο υπέγραψε ο έμπειρος Μπεν Χεκτ, ενώ ο Σέλζνικ έφερε την προσωπική του αναλύτρια, τη δόκτορα Μέι Ρομ,

ειδική στον φετιχισμό και στην επιδειξιομανία, αν αυτό λέει κάτι, ως σύμβουλο της ταινίας Spellbound, επιμένοντας σε αυτήν την πλευρά, όπως είχε οραματιστεί εξαρχής. Κάτω από τη μύτη του αφεντικού του, ωστόσο, ο Χίτσκοκ είχε στο μυαλό του –τι άλλο;– μία ακόμη ταινία για το σεξ με σασπένς γύρω από την ερωτική επιθυμία που γεννιέται κεραυνοβόλα ανάμεσα σε δυο όμορφους ανθρώπους, διακόπτοντας συνεχώς το σαρκικό μοιραίο με διάχυτες υποψίες, υποβολιμαίες ενοχές και ακραίες συνθήκες εγκλήματος και τιμωρίας. Ο Γκρέγκορι Πεκ θαμπώνει με την εύθραυστη, καθαρογραμμένη ομορφιά του, νεοφερμένος στο σινεμά και αφοπλιστικά ακατέργαστος έτσι όπως εμφανίζεται ανήμπορος σε έναν χώρο που υποτίθεται πως όχι μόνο δεν γνωρίζει αλλά λειτουργεί σαν παγίδα που στήνει στον εαυτό του, και η Μπέργκμαν, ένα τέλειο άγαλμα που ζωντανεύει και σπινθηρίζει, πείθει απόλυτα στην αποστολή μιας αφοσιωμένης επιστήμονα που σαστίζει μπροστά στην ακύρωση της ιδιότητάς της εξαιτίας του πόθου που συνεχώς αναβάλλεται. Η Νύχτα Αγωνίας, παραδόξως, είναι περισσότερο ταινία του Σέλζνικ, και ίσως της Άλμα Ρέβιλ, αν υποθέσουμε πως εκείνη σχημάτισε περισσότερο το πλαίσιο της ανδροκρατούμενης κλινικής που διαρρηγνύεται θριαμβευτικά από το πείσμα της μοναδικής γυναίκας στην ευρύτερη κινηματογραφική εικόνα, μιας σοβαρής και εργατικής γιατρού που συχνότατα γίνεται αντικείμενο σεξιστικών και υποτιμητικών σχολίων, αντιμετωπίζεται χειριστικά και χλευάζεται για το «λάθος» της να ερωτευθεί έναν άγνωστο και ύποπτο, ακόμη και από τον αγαπημένο της καθηγητή, στον οποίο καταφεύγει για βοήθεια – στον ρόλο ο Μάικλ Τσέχοφ, ανιψιός του διάσημου Άντον, υποψήφιος για Όσκαρ β’ ρόλου στην ταινία, μέγας νατουραλιστής, εκλεκτός του Στανισλάφσκι, συγγραφέας ενός πολύ επιδραστικού τόμου για την υποκριτική και δάσκαλος δεκάδων σπουδαίων ηθοποιών, ανάμεσα στους οποίους και ο Κλιντ Ίστγουντ. Ο Χίτσκοκ φαίνεται να σνομπάρει τα φροϊδικά διαλογικά ιντερλούδια ή απλώς να τα ανέχτηκε, ενσωματώνοντάς τα στο ερωτικό crime thriller που είχε στο μυαλό του, με τον ίδιο τρόπο που, χωρίς δυνατότητα επιλογής, υπέστη, όπως υποστηρίζει ο συνθέτης, την υπερ-ρομαντική, και πρωτοποριακή λόγω της χρήσης του υπνωτιστικού οργάνου θέρεμιν, μουσική επένδυση του Μίκλος Ρόζα, τον οποίο και δεν συνεχάρη ποτέ για το Όσκαρ που κέρδισε, προφανώς προτιμώντας τον αγαπημένο του Μπέρναρντ Χέρμαν. Ακόμη κι έτσι, το τέμπο και το ύφος, από τις λεπτομέρειες και την ατμόσφαιρα ως τις χυμώδεις ερμηνείες και τις αξέχαστες πόρτες που ανοίγουν η μία μετά την άλλη και την κατ’ εξαίρεσιν αυτοκτονία, κόντρα στα κινηματογραφικά ήθη της εποχής, ανήκουν στον μετρ και εμείς οι υπόλοιποι ακόμη θρηνούμε τα κομμένα και χαμένα δεκαοκτώ από τα είκοσι λεπτά της σεκάνς του ονείρου που σχεδίασε κατά παραγγελία ο Σαλβαντόρ Νταλί, επιμελήθηκε ο κορυφαίος σκηνογράφος Γουίλιαμ Κάμερον Μένζις (ο Χιτς δεν συμμετείχε καθόλου στις κατασκευές και το concept) και ψαλίδισε ο Σέλζνικ: ακόμη κι αυτό το δίλεπτο έργο μέσα στο έργο αποζημιώνει και ως καλλιτεχνικό αξιοπερίεργο αλλά και ως ευφάνταστη απεικόνιση της συνολικής πλοκής, ένα σουρεαλιστικό best of μιας καθ’ όλα ακαδημαϊκής αφήγησης.

Η κρουαζιέρα μετατρέπεται στην πιο βιώσιμη μορφή τουρισμού

Η Μύκονος, κορυφαίος προορισμός στη Μεσόγειο.

ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Η ΚΡΟΥΑΖΙΕΡΑ ΠΑΙΡΝΕΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ τη θέση που της αξίζει, αφού μιλάμε για μια χώρα της οποία τα νησιά παραμένουν εμβληματικοί προορισμοί διακοπών. Ανάμεσά τους η Μύκονος, αυτό το ονειρεμένο μέρος στην καρδιά των Κυκλάδων, συγκεντρώνει κάθε χρόνο πλήθος επισκεπτών που θέλουν να απολαύσουν τις ηλιόλουστες παραλίες της, να θαυμάσουν την αρχιτεκτονική της και να γίνουν μέρος της νυχτερινής ζωής. Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, έχει αναδειχθεί σε έναν από τους πιο δημοφιλείς προορισμούς κρουαζιερόπλοιων στη Μεσόγειο. Κάθε καλοκαίρι, εκατομμύρια ταξιδιώτες αποβιβάζονται στο λιμάνι της, ένα πολύχρωμο διεθνές πλήθος που θέλει να γνωρίσει το μοναδικό μείγμα παράδοσης, πολυτέλειας και φυσικής ομορφιάς, μένοντας μόλις λίγες μόνο ώρες στη στεριά. Όπως λέει ο δημοσιογράφος και επιχειρηματίας Γιώργος Παπαδημητρακόπουλος: «Μία από τις πιο καθοριστικές εξελίξεις για την κρουαζιέρα στην Ελλάδα είναι η αύξηση των λιμενικών τελών, η οποία, αν και προκαλεί νέες προκλήσεις, ενδέχεται να δημιουργήσει και ευκαιρίες για τη βελτίωση της υποδομής και των υπηρεσιών. Οι αυξήσεις στα λιμενικά τέλη, που φτάνουν τα 20 ευρώ ανά επιβάτη για προορισμούς υψηλής επισκεψιμότητας όπως η Μύκονος και η Σαντορίνη, και παραμένουν στα 5 ευρώ για τα υπόλοιπα λιμάνια, αναμένεται να αποφέρουν έσοδα άνω των 40 εκατομμυρίων ευρώ που μπορούν επενδυθούν στην αναβάθμιση των υποδομών και στη βελτίωση των υπηρεσιών εξυπηρέτησης των επιβατών». Πλέον η κρουαζιέρα παίζει σημαντικό ρόλο στην τουριστική οικονομία της Μυκόνου και συμβάλλει στην τοπική ανάπτυξη. Εξάλλου, μιλάμε για ένα νησί-στολίδι του Αιγαίου που ακόμα και μέσα σε λίγες ώρες μπορεί να σου προσφέρει μια αξέχαστη εμπειρία, καθώς περιπλανιέσαι στα ασβεστωμένα σοΓιώργος Παπαδημητρακόπουλος κάκια, κάνεις βουτιά στα γαλανά νερά ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΆΦΟΣ – ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΊΑΣ της ή απλώς χαζεύεις το ηλιοβασίλεμα.

ΑΝΟΙΞΙΣ ΘΕΡΙΝΟ - ΘΗΣΕΙΟΝ ΘΕΡΙΝΟ - ΡΙΒΙΕΡΑ ΘΕΡΙΝΟ ΑΜΙΚΟ ΘΕΡΙΝΟ

LiFO 10.07.25

29

Βιβλίο

φιόντορ ντοστογέφσκι

βιρτζίνια γουλφ

βλαντίμιρ ναμπόκοφ

Μτφρ.: Ελένη Μπακοπούλου, εκδόσεις Άγρα

Μτφρ.: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδόσεις Δώμα

Μτφρ.: Σοφία Αυγερινού, εκδόσεις Μάγμα

Η πολυαναμενόμενη νέα μετάφραση του πολυσυζητημένου και κορυφαίου έργου του Ντοστογέφσκι Σημειώσεις από το Υπόγειο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Άγρα για να αποκαλύψει τις σκέψεις ενός ανθρώπου καταδικασμένου να ζει στην παρακμή, φυσική και ηθική, κλεισμένος σε ένα υπόγειο και αποκομμένος από τον κόσμο. Μάλιστα, στο σημείωμα που περιλαμβάνεται στην ελληνική έκδοση ο ίδιος ο Ντοστογέφσκι τονίζει πως, παρότι τα πρόσωπα, όπως ο συγγραφέας των σημειώσεων, είναι επινοημένα, «όχι μόνο μπορούν αλλά και οφείλουν να υπάρχουν στην κοινωνία μας, αν λάβουμε υπ’ όψιν μας τις συνθήκες κάτω από τις οποίες διαμορφώθηκε η κοινωνία μας». Από την άκρως κατατοπιστική εισαγωγή μαθαίνουμε επίσης ότι το εμβληματικό αυτό έργο, εκτός από το ότι καταδεικνύει τη βαθιά ικανότητα του Ντοστογέφσκι να ανατέμνει σε βάθος την ανθρώπινη ψυχή, βρίσκεται ουσιαστικά στους αντίποδες ενός μυθιστορήματος του Ν.Γ. Τσερνισέφσκι που είχε επηρεάσει πολύ την επαναστατική νεολαία με τον τίτλο Τι να κάνουμε. Νιώθοντας ότι ο κόσμος γρήγορα θα καταλάβαινε τα βάθη στα οποία αναφερόταν, ωστόσο, ο συγγραφέας επέμενε ότι ήταν αποφασισμένος να μην ταχθεί με την πλευρά της κοινωνικής υποκρισίας. Όσο και αν ενοχλούν, επομένως, πολλές από τις σημειώσεις του πρέπει να καταγραφούν σε σχέση με τη γενικότερη αντιπαράθεση της εποχής και να λειτουργήσουν ως ένα αδιανόητα και αδυσώπητα ακριβές ψυχογράφημα του ανθρώπου της εποχής του.

Όταν όλοι οι Βρετανοί επιμένουν ότι οι πιο σημαντικές συζητήσεις ξεκινούν από τον καιρό, θα μπορούσαν να έχουν στο μυαλό τους τις πρώτες σελίδες του Φάρου, όπου με αφορμή μια αφηρημένη κουβέντα για τον καιρό ξεκινά το εσωτερικό ταξίδι της Βιρτζίνια Γουλφ στην άγνωστη χώρα που ενώνει τον έξω κόσμο με την terra incognita που λέγεται ψυχή. Δεν πρόκειται, ωστόσο, για μια αφηρημένη θεωρητική ενατένιση αλλά για εμπειρικές διαπιστώσεις που αφορμώνται από πραγματικά οικογενειακά περιστατικά, από τα δύσκολα χρόνια που η συγγραφέας συμβίωνε με την πολυπληθή οικογένειά της. Στο επίκεντρο, βέβαια, βρίσκεται το αγαπημένο θέμα της Γουλφ, που είναι η εν πολλοίς ανέφικτη τότε αυτενέργεια των γυναικών. Αυτό έρχεται στον νου όταν διαβάζει κανείς, για παράδειγμα, τα λόγια του Τσαρλς Τάνζλι στο βιβλίο, ο οποίος, αναφερόμενος στο ζωγραφικό έργο της Λίλιαν Μπρίσκοου, λέει πως οι γυναίκες δεν θα έπρεπε ούτε να ζωγραφίζουν ούτε να γράφουν. Πολεμώντας διαρκώς αυτές τις αντιλήψεις, η Γουλφ όχι μόνο έγραφε αλλά ενσάρκωνε όλα τα μοντέρνα ρεύματα της εποχής της, αποτελώντας ένα επάξιο μέλος της ομήγυρης του Μπλούμπσμπερι. Tο μυθιστόρημά της Στο Φάρο αποτελεί το δεύτερο της χρυσής τριάδας, μαζί με την Κυρία Ντάλογουεϊ και τα Κύματα. Τύχη αγαθή να κυκλοφορεί το κορυφαίο αυτό έργο στα ελληνικά σε δυο εξαιρετικές μεταφράσεις που αποδίδουν τα εύσημα στη γραφή της Γουλφ, αρχικά από τον Άρη Μπερλή και, εν προκειμένω, από τη Μαργαρίτα Ζαχαριάδου.

Από τα πιο παραγνωρισμένα έργα του Ναμπόκοφ αλλά και τα πιο ουσιαστικά, με τα ανίερα, κρυφά κοινωνικά μηνύματα, όπως όλα σχεδόν τα έργα του, αλλά με μια πλοκή που παραπέμπει άμεσα στη Δίκη του Κάφκα. Για τον ρωσικής καταγωγής συγγραφέα που αντιμετώπισε τον αμερικανικό συντηρητισμό ξεσηκώνοντας αντιδράσεις με τη Λολίτα του, οι κοινωνικές αντιφάσεις, η ανελευθερία και ο καταγγελτικός λόγος ήταν αυτά που κατέστρεφαν όχι μόνο το ελεύθερο πνεύμα της λογοτεχνίας αλλά και τον ίδιο τον στοχασμό. Όπως στη Λολίτα, έτσι και εδώ ο αφηγητής περιγράφει με λεπτομέρεια το κοινωνικό τοπίο, αλλά με φιλοσοφικές προεκτάσεις που ανακαλούν θέματα καρτεσιανού προβληματισμού, με τον πρωταγωνιστή Κιγκινάτο τελικώς να θυσιάζεται στον βωμό μιας προαποφασισμένης καταδίκης. Μέχρι τότε, όμως, ο Ναμπόκοφ έχει πολλές αφορμές για να περιγράψει τον συνολικό παραλογισμό που δεν μπορεί να ξεχωρίσει εύκολα τα θύματα από τους θύτες, ίσως γιατί ποτέ δεν ήταν αυτό το ερώτημα και κυρίως γιατί το τσεκούρι θα πέσει αναπόφευκτα πάνω μας ως απόδειξη της ίδιας της θνητότητάς μας.

Σημειώσεις από το Υπόγειο

Στο Φάρο

Τα κλασικά αναγνώσματα σώζουν το καλοκαίρι Το αντιστάθμισμα σε μια ταραχώδη περίοδο είναι τα κλασικά έργα που πρωταγωνιστούν στην πρόσφατη εκδοτική παραγωγή και παραμένουν πάντοτε επίκαιρα.

Πρόσκληση σε έναν αποκεφαλισμό

malcolm lowry Ουλτραμαρίν

Μτφρ.: Κατερίνα Σχινά, εκδόσεις Μεταίχμιο

Αντιφατικό, πολύπλοκο και συμπληρωματικό του σπουδαίου Κάτω από το ηφαίστειο, το Ουλτραμαρίν έχει ως αφορμή τις αναμνήσεις του Λόουρι από το ταξίδι με πλοίο που πραγματοποίησε σε νεανική ηλικία για έναν χρόνο, διακόπτοντας τις σπουδές του. Αυτή η ναυτική εμπειρία τον οδήγησε σε μια σειρά από σημειώσεις που κατέληξαν στο Ουλτραμαρίν, δηλαδή στο παρθενικό ταξίδι του Ντέινα Χίλιοτ, ο οποίος, στην ίδια ηλικία με τον Λόουρι, μπαρκάρει με το «Οιδίπους Τύραννος» για μακρινά λιμάνια όπως η Βομβάη. Μπορεί να πρόκειται για πρωτόλειο έργο, που ο ίδιος σκέφτηκε πολύ αν θα το εξέδιδε, αλλά είναι αποκαλυπτικό της ουσιαστικής, στοχαστικής και μεστής γραφής του. Εξαιρετική η συγκυρία να έχουμε τα δύσκολα αυτά έργα του Λόουρι σε νέες, άρτιες μεταφράσεις από την Κατερίνα Σχινά.

μάριο βάργκας λιόσα

Σας αφιερώνω τη σιωπή μου Μτφρ.: Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, εκδόσεις Καστανιώτη

απο την τινα μανδηλαρα

30

LiFO

«Τελείωσα το βιβλίο και τώρα θα ήθελα να γράψω ένα δοκίμιο για τον Σαρτρ, που ήταν ο δάσκαλός μου στα νιάτα μου. Θα είναι το τελευταίο έργο που θα γράψω», ήταν τα προφητικά λόγια του προσφάτως αποδημήσαντα Μάριο Βάργκας Λιόσα για το τελευταίο μυθιστόρημά του, το εικοστό στη συναρπαστική λογοτεχνική του πορεία. Αφιερωμένο στη λαϊκή παράδοση του Περού και συνολικά στην αγαπημένη του πατρίδα, το βιβλίο αποτίει φόρο τιμής στους μουσικούς του δρόμου αλλά και στον απίστευτο πολιτιστικό πλούτο της χώρας. Όχι τυχαία ο πρωταγωνιστής του ονειρεύεται μια χώρα ενωμένη μέσα από τη

10.07.25

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ μουσική και προφανώς με αυτόν τον τρόπο ο Λιόσα επαναφέρει ένα ζήτημα που τον απασχολούσε τα μάλα στο τέλος της ζωής του: την επιδίωξη και δικαίωση της ουτοπίας, την υπέρβαση των αντιθέσεων. Αυτός είναι και ο σκοπός του Τόνιο Ασπιλκουέτα, ο οποίος, μέσα από την περουβιανή μουσική, ονειρεύεται να ξεπεράσει τις αντιθέσεις και να φτιάξει έναν κόσμο φιλικό και ανοιχτό σε όλους.

έρμαν έσσε

Νάρκισσος και Χρυσόστομος Μτφρ.: Μαρία Αγγελίδου-Άγγελος Αγγελίδης, εκδόσεις Διόπτρα

Μυθιστόρημα της όψιμης ωριμότητας του Έρμαν Έσσε, είναι από τα έργα του που επηρεάστηκαν περισσότερο από τη μεθοδολογία του Καρλ Γιουνγκ παρά από την ανατολική φιλοσοφία, την οποία ο Γερμανός συγγραφέας κατάφερε να μετατρέψει σε τρόπο επαναπροσέγγισης ενός υπό κατάρρευση κόσμου. Απόδειξη της επίδρασης του Γιουνγκ είναι τα διαρκή δίπολα και οι αντιθέσεις που αποκαλύπτονται σε ένα βιβλίο που δεν παύει να γοητεύει τις νέες γενιές και να καθίσταται ένα από τα πιο πετυχημένα στο πέρασμα των χρόνων. Ο νομπελίστας συγγραφέας, για μία ακόμα φορά, αποτυπώνει τη δύναμη που έχει η πίστη στους ανθρώπους και η φιλία, η μόνη ικανή να συμφιλιώσει τις αντιθέσεις σε έναν πολυτάραχο κόσμο, δίνοντας ένα μήνυμα ελπίδας.

αλέξανδρος δουμάς

πίσω της, όπως αντικατοπτρίζονται στις διάφορες προσωπικές ιστορίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο πρωταγωνιστής του βιβλίου, ο Τζεντ, ο οποίος καταφέρνει, παρά τις δυσκολίες, παρότι γεννιέται στο τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και έχοντας πολεμήσει στο πλευρό των Ιταλών παρτιζάνων, να διαγράψει μια εντυπωσιακή πανεπιστημιακή καριέρα στους τομείς της Κλασικής και Μεσαιωνικής Φιλολογίας. Εκεί φαίνεται να διαπρέπει, σε αντίθεση με την προσωπική του ζωή που σημαδεύεται από την απώλεια και το δράμα σε μια Αμερική που δεν έπαψε ποτέ, όπως οι ήρωες των μεσαιωνικών μυθιστορημάτων που διδάσκει ο πρωταγωνιστής, να αναζητεί το Άγιο Δισκοπότηρο της ανέφικτης ευτυχίας.

william faulkner Φως τον Αύγουστο

Μτφρ.: Παναγιώτης Κεχαγιάς, εκδόσεις Gutenberg

Φυλετικές αντιθέσεις, ποτοαπαγόρευση, οικογενειακά μυστικά, θρησκευτικές αντιθέσεις, όλα τα κυριολεκτικά και μεταφορικά συντρίμμια του Νότου επανέρχονται στις συντριπτικά γοητευτικές σελίδες του κορυφαίου νομπελίστα που κατάφερε να συνδέσει με τρόπο μοναδικό την παράδοση με τη λογοτεχνική πρωτοπορία. Πολλά τα εύσημα για τη μετάφραση του Κεχαγιά που κατάφερε να απαλλαγεί από κάποιες εμμονές της προηγούμενης μετάφρασης του Εξάντα με την κυριολεξία (όπως η απόδοση του Τζο Χριστούγεννα ως Τζο Κρίστμας), καθιστώντας τη πιο εύληπτη και λειτουργική.

Η χλωμή κυρία

Μτφρ.: Γιώργος Θάνος, εκδόσεις Ροές

Λίγοι γνωρίζουν ότι ο διάσημος συγγραφέας του Κόμη Μοντεχρίστο και των Τριών σωματοφυλάκων έγραφε περίτεχνες ιστορίες για βρικόλακες και φαντάσματα, τις οποίες είχε συμπεριλάβει σε μια συλλογή με τον τίτλο Χίλια και ένα φαντάσματα, η οποία κυκλοφόρησε στα μέσα του 19ου αιώνα. Μεταφέροντας τον τόπο δράσης από τη Γαλλία στα μακρινά Καρπάθια, η πανέμορφη αυτή, όσον αφορά τη σύλληψη και την περιγραφή, ιστορία αφηγείται τις περιπέτειες της Χλωμής Κυρίας, σε μια πρωτότυπη επαναφορά του βαμπιρικού μύθου. Η συναρπαστική αφήγηση γίνεται σε πρώτο πρόσωπο από μια χλωμή, Πολωνή κυρία, γεννημένη στο Σαντόμιες, «έναν τόπο όπου οι θρύλοι γίνονται δόγμα, όπου πιστεύουμε στις οικογενειακές μας παραδόσεις όσο στο Ευαγγέλιο, ίσως και περισσότερο.

robert penn warren

Ένας τόπος για να επιστρέφεις Μτφρ.: Αθηνά Δημητριάδου, εκδόσεις Πόλις

Ίσως από τους πιο πολυαναμενόμενος τίτλους της χρονιάς, ειδικά μετά την έκδοση του μνημειώδους Όλοι οι άνθρωποι του βασιλιά, ενός από τα πιο σπουδαία έργα του 20ού αιώνα. Εφάμιλλης αξίας έργο, το Ένας τόπος για να επιστρέφεις δεν ήταν μόνο το τελευταίο βιβλίο του Γουόρεν αλλά ένα από τα τρία κορυφαία του, σύμφωνα με τον ίδιο. Ως φόντο έχει πάντα τον αμερικανικό Νότο σε μια περίοδο που η ήπειρος αφήνει πίσω της τις πολεμικές συγκρούσεις για να εισέλθει σε μια εποχή παράξενης ιστορικής στασιμότητας, ικανής όμως να ξεδιπλώσει τις αντιθέσεις που άφησε

σταντάλ

Το κόκκινο και το μαύρο Μτφρ.: Σωτήρης Παρασχάς, Κώστας Σπαθαράκης, εκδόσεις Αντίποδες

Αρκούν λίγες μόλις σελίδες ανάγνωσης από το Κόκκινο και το μαύρο για να διαπιστώσει κανείς όχι μόνο τη διαχρονική αξία του αλλά την επικαιρότητά του: οι ακραίες φιλοδοξίες του πρωταγωνιστή Ζιλιέν Σορέλ, ενός γιου ξυλουργού, που έρχεται από την επαρχιακή πόλη Βεριέρ στο Παρίσι με στόχο την επιτυχία, ο γοητευτικός χαρακτήρας του, ο κυνισμός, η κατάρρευση των ιδεολογιών και η κοινωνική υποκρισία μοιάζουν να περιγράφουν αντίστοιχες στιγμές του σημερινού παρηκμασμένου κόσμου των ταξικών, και όχι μόνο, αντιθέσεων. Η εξαίσια ειρωνεία του Σταντάλ και η μεγάλη του ικανότητα να διεισδύει στο βάθος των χαρακτήρων τον κατέστησαν έναν από τους μεγαλύτερους ανατόμους της ανθρώπινης ψυχής αλλά και έναν από τους σπουδαιότερους εκφραστές του κριτικού ρεαλισμού, σύμφωνα με τον καίριο χαρακτηρισμό του Λούκατς. Μπορεί τα χρώματα κόκκινο και μαύρο να αντιστοιχούν, εν πρώτοις, στα χρώματα των στρατευμάτων του Ναπολέοντα και της Εκκλησίας, ουσιαστικά όμως παραπέμπουν στο επαναστατικό, φλογερό κόκκινο της επανάστασης και στο ακόλουθο μαύρο της ανθρώπινης τραγωδίας. Σοφή, επομένως, η απόφαση των Αντιπόδων να εκδώσουν το αριστούργημα αυτό του 19ου αιώνα σε νέα μετάφραση από τον Κώστα Σπαθαράκη και τον Σωτήρη Παρασχά, ο οποίος υπογράφει και το επίμετρο.

Gösta Hellner, Η χρησιμότητα του άχρηστου Αναδρομική έκθεση του καλλιτέχνη που δημιουργεί με ευτελή υλικά.

Η ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΠΟΛΥΣΧΙΔΟΥΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ Gösta Hellner φιλοξενείται αυτό το καλοκαίρι στο Κέντρο Τεχνών του Δήμου Αθηναίων, δίνοντάς μας μια σπάνια ευκαιρία να παρακολουθήσουμε έξι δεκαετίες αδιάκοπης δημιουργίας. Η έκθεση έχει τον τίτλο «Η χρησιμότητα του άχρηστου», μια φράση που συνοψίζει εύστοχα τη φιλοσοφία του Hellner, ο οποίος από τη δεκαετία του ’90 πειραματίζεται με ευτελή υλικά και μετατρέπει το «ασήμαντο» σε εικαστικό σχόλιο. Σουβέρ, αποκόμματα εφημερίδων, ξυλαράκια και χαρτιά αποκτούν μορφή, χρώμα και αφήγηση, γίνονται στήλες, νότες, γιρλάντες, λουλούδια, μικρές καθημερινές ποιητικές κατασκευές. Ο Gösta Hellner γεννήθηκε στο Münster/Westfalen της Γερμανίας. Τη δεκαετία του 1960 σπούδασε φωτογραφία και γραφικές τέχνες στο Μόναχο, στη Bayerische Staatslehranstalt für Photographie. Ως διακεκριμένος φοιτητής, ανέλαβε τη θέση του φωτογράφου στο Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο της Αθήνας και άλλαξε τον τρόπο φωτογράφισης των αρχαιοτήτων. Από τη δεκαετία του ’80 αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στην τέχνη, δημιουργώντας έργα μεγάλων διαστάσεων για τον βιομορφισμό, εμπνευσμένα από τα κινήματα της pop και op art. Εμπνεόμενος από το τοπίο της Άνδρου, ζωγράφισε σειρά έργων με θέμα τα στήματα του νησιού (αυτούς τους μεγάλους σχιστόλιθους που χαρακτηρίζουν τη νησιωτική αρχιτεκτονική) και κατασκευάζει μύλους ως αναπαράσταση των ακινητοποιημένων μύλων στο νησί των ανέμων. Ο Hellner δεν σταμάτησε ποτέ να δημιουργεί. Η έκθεση παρουσιάζει μόνο ένα δείγμα από το τεράστιο έργο του μέσα από την επιμέλεια της Άννας Πετροπούλου και της Μυρτιάς Hellner. Κέντρο Τεχνών Δήμου Αθηναίων, Βασ. Σοφίας, πάρκο Ελευθερίας (στάση μετρό Μέγαρο Μουσικής). Από 25/6 έως 23/7. Ημέρες & ώρες λειτουργίας: Τρ.-Παρ. 11:0019:00, Σάβ.-Κυρ. 10:00-15:00. Είσοδος ελεύθερη

LiFO 10.07.25

31

φωτο: christophe raynaud

Θέατρο

Η νύφη και το «Καληνύχτα, Σταχτοπούτα» Μια παράσταση-περφόρμανς που μέσα από έναν εξαιρετικά πυκνό και γοητευτικό λόγο, ένα κολάζ από εικόνες, αναφορές, εξομολογήσεις, όνειρα και εφιάλτες μάς κάνει κοινωνούς μιας ακραίας εμπειρίας, χωρίς να σοκάρει.

Π

απο τη λουιζα αρκουμανεα

32

LiFO

ώς να μιλήσεις γι’ αυτό που δεν θυμάσαι; Πώς να μιλήσεις γι’ αυτό που γδέρνει νυχθημερόν τα τοιχώματα, αλλά δεν βρίσκει τρόπο να βγει; Να ξέρεις, να διαισθάνεσαι, πως σου συνέβη το ολέθριο, αλλά να μην μπορείς να το ονοματίσεις, να μην μπορείς να του δώσεις σχήμα, μορφή, ήχο. Να υποψιάζεσαι πως είχε την πιο απαίσια όψη, την πιο απωθητική μυρωδιά, πως σου συνέβη χωρίς να το επιδιώξεις, πως σφηνώθηκε στο σώμα σου σαν κεραυνός, πως έκαψε τα εντόσθιά σου, σε παραμόρφωσε, σε διέλυσε, για λίγα λεπτά, για μια αιωνιότητα, για όσο χρειάστηκε ώστε, χρόνια μετά, να πασχίζεις ακόμα, αναζητώντας μια αναλαμπή, ένα ξέφωτο, έναν τρόπο να συναντηθείς με το αδιανόητο, να αναμετρηθείς με το πιο βεβηλωμένο, το πιο εύθραυστο, το πιο πολύτιμο κομμάτι του εαυτού σου, αυτό που παραμένει ερμητικά αφανέρωτο, πεισματικά αδιαφανές και αδιαπέραστο, αντιστεκόμενο σε κάθε εκούσια προσπάθεια ψηλάφησης και εξημέρωσης, κατανόησης ή εκλογίκευσης. Θυμός, τρόμος, απόγνωση. «Κάνω ό,τι είναι δυνατό για να μπορέσω να θυμηθώ. Τι συνέβη;» ρωτάει η Καρολίνα Μπιάνκι, αναφερόμενη στη νύχτα που έπεσε θύμα βιασμού, ενώ βρισκόταν υπό την επήρεια του χαπιού γνωστού στην πατρίδα της, τη Βραζιλία, ως «Καληνύχτα, Σταχτοπούτα». Το εν λόγω ναρκωτικό προκαλεί προσωρινή παράλυση και, στη συνέχεια, αμνησία. Ως αποτέλεσμα, το θύμα, ακόμη κι όταν ανακτήσει τις αισθήσεις του, αδυνατεί να ανακαλέσει τη σεξουαλική κακοποίηση που υπέστη πριν από λίγη ώρα. «Τι συνέβη;...» ρωτά ξανά και ξανά η Μπιάνκι. Η συνείδηση καταβάλλει διαρκώς προσπάθεια «που καταλήγει σε μια μαύρη τρύπα», μας εξηγεί. Σκάβοντας μανιωδώς στο τούνελ της ατομικής και συλλογικής μνήμης, η καλλιτέχνις και συγγραφέας δεν βρήκε ποτέ απάντηση. Η διαδικασία, όμως, την οδήγησε σε μια σειρά ζωογόνων ανακαλύψεων, ένα πλήθος ευεργετικών επαφών που τη συντρόφεψαν ανακουφιστικά

κατά την κάθοδό της στην Κόλαση. Και είναι αυτό το σύμπαν των «φαντασμάτων», όπως τις αποκαλεί, των κακοποιημένων γυναικών που μπόρεσαν ή δεν μπόρεσαν να βρουν τη φωνή τους ανά τους αιώνες, στο οποίο επιχειρεί τώρα εκείνη να μας εισάγει στέκοντας ενώπιόν μας στη σκηνή, με το ολόλευκο κοστούμι της. «Μες στα μισά του δρόμου της ζωής μας / σε μαύρο δάσος βρέθηκα χαμένος / απ’ την ορθή οδό λοξοδρομώντας./ Αχ, πόσο δύσκολο είναι να μιλήσω / για το άγριο αυτό, τραχύ, δύσβατο δάσος, που η μνήμη του και μόνο με τρομάζει»,1 αρχίζει την αφήγησή του ο Δάντης στη Θεία Κωμωδία και με αυτούς τους διάσημους, μελαγχολικούς στίχους ξεκινάει η Μπιάνκι την περιήγηση στο δικό της μαύρο δάσος. Εκεί όπου περιπλανώμενη συνάντησε μια γυμνή πανικόβλητη γυναίκα να σφαγιάζεται από τον μανιασμένο διώκτη της, στις «Σκηνές από την ιστορία του Ναστάζιο ντέλι Ονέστι» του Μποτιτσέλι, «μία από τις πιο βίαιες απεικονίσεις βασανιστηρίων γυναικών στην κλασική ζωγραφική»2 · τη Γαλλίδα εικαστικό Ζίνα Πανέ (1939-1990) που χάραζε το σώμα της με ξυράφι, μετατρέποντάς το σε τόπο τελετουργικού μαρτυρίου· την Αγία Ούρσουλα και τις παρθένες ακολούθους της που συνελήφθησαν στην Κολωνία και βρήκαν φρικτό τέλος, διά βελών ή δι’ απαγχονισμού, στα χέρια των Ούνων· την Αγία Αικατερίνη που αποκεφαλίστηκε από τον Αυτοκράτορα Μαξέντιο· την Κουβανoαμερικανή Άνα Μεντιέτα και το έργο της Άτιτλο (Σκηνή Βιασμού) (1973), μία από τις πρώτες φεμινιστικές περφόρμανς της περιόδου, που γεννήθηκε «ως αντίδραση ενάντια στην ιδέα της βίας κατά των γυναικών»3· τη Βραζιλιάνα Ελίζα Σίλβα Σαμούδιο που στραγγαλίστηκε, διαμελίστηκε και δόθηκε βορά στα σκυλιά του ποδοσφαιριστή συντρόφου της, κατ’ εντολή του ιδίου, το 2010. Και, φυσικά, την Πίπα Μπάκα, την Ιταλίδα δημιουργό περφόρμανς και δεσπόζουσα μορφή σε αυτή την ταπισερί οδύνης που ξεδιπλώνει η Μπιάνκι ενώπιόν μας κατά τη διάρκεια

του πρώτου –κυρίως– μέρους της παράστασης, ονόματι «Νύφη». Η ιστορία της νεαρής γυναίκας που βιάσθηκε και δολοφονήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 2008, ενώ επιχειρούσε, μαζί με μια φίλη της, να διασχίσουν τα Βαλκάνια και να φτάσουν στην Ιερουσαλήμ κάνοντας οτοστόπ ντυμένες νύφες (το πρότζεκτ ονομαζόταν «Brides on Tour») υπήρξε το έναυσμα της δικής της προσωπικής και καλλιτεχνικής αφύπνισης, εξηγεί η Μπιάνκι, καθώς εκκινεί, γεμάτη αμφιθυμία, τον σπαρακτικό διάλογό της με τη νεκρή. Από τη μία οργίζεται μαζί της, με την αφέλειά της, την εμπιστοσύνη της στην καλοσύνη των ξένων, των άγνωστων οδηγών που την έπαιρναν στο αυτοκίνητό τους, τη ρομαντική αντίληψή της ότι μπορεί ένα ταξίδι-μήνυμα ειρήνης, όπως αυτό που εκτελούσε με τη φίλη της, να γεφυρώσει τις πολιτισμικές διαφορές και να αποδείξει ότι ο «γάμος μεταξύ διαφορετικών λαών και εθνών» είναι εφικτός. «Μου προκαλεί αηδία το νυφικό σου φόρεμα», λέει η Μπιάνκι απευθυνόμενη στην εικόνα της Μπάκα που προβάλλεται στην οθόνη πίσω της. «Η “καλή” γυναίκα, η “τίμια”, η οικοφεμινίστρια με κάνουν να θέλω να σκοτώσω». Την επόμενη στιγμή, ο θαυμασμός και η τρυφερότητα υπερνικούν τον θυμό και η Μπιάνκι επιδίδεται σε έναν λυρικό εξομολογητικό μονόλογο: «Άρχισα να την ονειρεύομαι... Κι εγώ στα λευκά, η πιο ανόητη νύφη. Μπερδεμένη σε κυνηγάω στις ανοιχτές θάλασσες, Μόμπι Ντικ μου [σ.σ. η περίφημη λευκή φάλαινα του Μέλβιλ]. Άσε με να ’ρθω μαζί σου. Εδώ δεν υπάρχει τίποτα πια. Εκεί, καταμεσής του δρόμου, νιώθω να σ’ αγαπώ». Εκφέροντας αυτές τις φράσεις, η περφόρμερ παραπατάει. Τα λόγια της ελαφρώς μπερδεύονται. Φαίνεται πως το ναρκωτικό που ανακάτεψε στο ποτήρι της πριν από μισή ώρα έχει αρχίσει να επενεργεί. «Αν με πιάσει, θα περιμένετε μέχρι να ξυπνήσω. Αν δεν με πιάσει, θα μείνουμε εδώ για πάντα», είχε πει χαρακτηριστικά προτού καταπιεί το επικίνδυνο ποτό, ξορκίζοντας με μαύρο χιούμορ την αμηχανία μας.

Τ

1. Μτφρ. Δημήτρης Μαυρίκιος 2. Πρόκειται για τον δεύτερο πίνακα του εν λόγω τετράπτυχου. Ο χαρακτηρισμός ανήκει στον εικαστικό επιμελητή Gabriel Montua.

3. Φράση της ίδιας της Μεντιέτα.

ην παρακολουθούμε να ξαπλώνει πάνω στο στενό τραπέζι που φιλοξενούσε τις σημειώσεις της. Κλείνει τα μάτια και μένει ακίνητη. Σιωπή. Όλα γίνονται μοβ, το σκηνικό αλλάζει αστραπιαία. Ο θίασος εισέρχεται δυναμικά και καλύπτει το πάτωμα με ένα μαύρο πλαστικό κάλυμμα, σαν σκουπιδοσακούλα. Ένα αυτοκίνητο με πινακίδα «Fuck Catharsis» αποκαλύπτεται στο βάθος της σκηνής. Οι ηθοποιοί ντύνουν την Μπιάνκι μ’ ένα λευκό κομπινεζόν, την τοποθετούν σ’ ένα στρώμα και την εναποθέτουν απαλά ανάμεσα στις «σωρούς» γυναικών, από τις οποίες έχουν απομείνει μονάχα κόκαλα και μαλλιά. Το δεύτερο αυτό μέρος, που φέρει τον τίτλο «Καληνύχτα Σταχτοπούτα», κινείται σε μια αλλόκοτη περιοχή, σχεδόν απόκοσμη: η καλλιτέχνις είναι παρούσα, αλλά ταυτόχρονα απούσα. Ζωντανή, αλλά ταυτόχρονα χωρίς συνείδηση. Γύρω της ο θίασος εκτελεί χορευτικές κινήσεις, λούζεται με μποτίλιες αλκοόλ, λέει ιστορίες και σεξιστικά ανέκδοτα, μπαινοβγαίνει στο αυτοκίνητο, επιδίδεται σε θωπείες, αναπλάθει, χωρίς φυσικά να αναπαριστά, την ατμόσφαιρα της μοιραίας νύχτας του βιασμού. Οι σκέψεις της Μπιάνκι, μαγνητοφωνημένες τώρα πια, γεμίζουν τον χώρο με την

10.07.25

ΚΡΙΤΙΚΉ ένταση, τη θλίψη και την αγωνιώδη ειλικρίνειά τους. «Δεν μπορώ να βρω ησυχία», λέει η φωνή... «ένα τραύμα γαμάει εντελώς την αίσθηση του χρόνου». Μας μιλάει για την κουλτούρα του βιασμού στην πατριαρχική κοινωνία της Βραζιλίας, για τον αηδιαστικό τρόπο με τον οποίο ο δολοφόνος ποδοσφαιριστής ηρωοποιήθηκε μετά την έξοδό του από τη φυλακή, για τις τέσσερις χιλιάδες γυναίκες που εντοπίστηκαν πεταμένες σε σκουπιδότοπους στο Χουάρες του Μεξικού χωρίς να βρουν ουδέποτε δικαίωση παρά μόνον μέσα από το συμπονετικό βλέμμα του Ρομπέρτο Μπολάνιο στο 2066. Ξανά και ξανά, μέσα από τα σχόλια, τα παραδείγματα και τα ποιήματα που παραθέτει, η Μπιάνκι επαναφέρει το φλέγον, το μείζον, το βασανιστικό ερώτημα: «Τι συνέβη;». Ο ασώματος μονόλογος που πλημμυρίζει την αίθουσα μοιάζει με πυρετώδη προσπάθεια να αναπληρωθεί το κενό μνήμης που κατοικεί τα τελευταία χρόνια στον ψυχισμό της, επηρεάζοντας κάθε πτυχή της ύπαρξής της. Από τον τρόπο που κάνει σεξ («μιμούμενη τον βιασμό») μέχρι τον τρόπο που ξυπνά κάθε πρωί, βυθισμένη στη θλίψη, όπως τότε που επανήλθε στη συνειδητότητα μετά τη λήξη της επίδρασης του ναρκωτικού. «Πώς τολμάνε να λένε ότι “η επιβίωση είναι εκδίκηση”; Δεν υπάρχει κάθαρση γι’ αυτήν τη ζημιά. Δεν υπάρχει γλώσσα», ξεσπαθώνει. Ο θίασος τη μετακινεί στο μέσον της σκηνής. Της ανοίγουν τα πόδια, αφαιρούν το εσώρουχο και χώνουν στο σώμα της μια μικροκάμερα: στην οθόνη βλέπουμε τα τοιχώματα κάποιων οργάνων. Οι αντοχές μας δοκιμάζονται: χωρίς να το έχουμε επιδιώξει, βρισκόμαστε να παραβιάζουμε τα όρια ενός ακινητοποιημένου σώματος (μετά από λίγο θα συνέλθει και η παράσταση θα ολοκληρωθεί). Όσο κι αν γνωρίζουμε ότι όλα αυτά συμβαίνουν οικεία βουλήσει, το ερώτημα της αυτοπροκαλούμενης βίας που συντελείται ενώπιόν μας, καθιστώντας μας «συνενόχους», εγείρεται αναπόφευκτα. Φυσικά, η Μπιάνκι δεν καινοτομεί ως προς αυτό: αντιθέτως, προσχωρεί με λαχτάρα στη μακρά παράδοση γυναικών καλλιτεχνών που θέτουν εαυτόν σε κίνδυνο, κακοποιώντας οι ίδιες το σώμα τους (είτε καλώντας τους θεατές να το κάνουν, όπως η Αμπράμοβιτς) με σκοπό πότε την αναβίωση της τελετουργικής ιερότητας της τέχνης (ως αρχαίοι «φαρμακοί», που αναλάμβαναν τις αμαρτίες μιας κοινότητας και θυσιάζονταν προκειμένου αυτή να εξαγνιστεί), πότε τη διαμαρτυρία ενάντια στη βιοεξουσία της πατριαρχικής/καπιταλιστικής κοινωνίας, πότε τη δημιουργία αιμάτινων αλληγοριών για τη γυναικεία κατάσταση και σεξουαλικότητα, τους κύκλους της ζωής και του θανάτου κ.ο.κ. Σε αυτού του είδους τις περφόρμανς, ο θεατής, όπως ακριβώς και η καλλιτέχνις, καλείται πάντοτε να μοιραστεί μια «αληθινή» εμπειρία που πραγματοποιείται στο «εδώ» και στο «τώρα», μια εμπειρία για την οποία δεν υπάρχει προδιαγεγραμμένη εξέλιξη (το χειρότερο είναι πιθανό) ούτε εγχειρίδιο «σωστής» συμπεριφοράς: πώς, άραγε, πρέπει να αντιδράσει κανείς όταν βλέπει μια γυναίκα να κόβεται και να

αιμορραγεί ενώπιόν του, ακόμη κι όταν αυτό συμβαίνει στο προστατευμένο «κουκούλι» μιας γκαλερί ή ενός άλλου ασφαλούς χώρου; Κινούμενη στα όρια θεάτρου και περφόρμανς, η Μπιάνκι συνθέτει μια ημι-πραγματική συνθήκη που εγκυμονεί αξιοσημείωτο ρίσκο για όλους τους εμπλεκόμενους και προπαντός για την ίδια. Κάποιοι θα μιλήσουν για προσπάθεια εντυπωσιασμού, για συναισθηματικό εκβιασμό, ενώ άλλοι θα αναρωτηθούν κατά πόσο τίθεται ζήτημα εθισμού σε μια ναρκωτική ουσία που λαμβάνεται κατ’ επανάληψη στο όνομα της «τέχνης» και τι είδους «ηθικό μήνυμα» στέλνει αυτό. Προσωπικά, ουδόλως αισθάνθηκα να ενεργοποιείται εδώ «η πρόκληση για την πρόκληση», όσο κι αν προβληματίστηκα για την ακρότητα των επιλογών. Ανακαλώντας και αναβιώνοντας το τραυματικό γεγονός σε καθεστώς αυτενέργειας, σε σκηνοθετημένο περιβάλλον, όπου επικρατεί ο δικός της λόγος, η δική της φωνή, το δικό της ταξίδι, η καλλιτέχνις ανακτά τον έλεγχο της ιστορίας της και διεκδικεί τη δυνατότητα επεξεργασίας και νοηματοδότησης του τραύματός της εν μέσω μιας συλλογικότητας φιλικά διακείμενων συνομιλητών-συνοδοιπόρων, όπως εμείς. Αυτό το μοίρασμα είναι ο στόχος της και όχι το σοκ. Η Μπιάνκι φιλοδοξεί να συγκινήσει και να αφυπνίσει τον θεατή, κι αν επιλέγει να ναρκωθεί ενώπιόν μας, το κάνει επειδή θεωρεί πως αυτό προσδίδει ένταση και πειθώ στο εγχείρημά της, όχι για να μας «εντυπωσιάσει». Γνωρίζει καλά πως μας φέρνει σε δύσκολη θέση, είναι, όμως, κι αυτό μέρος μιας απαιτητικής, εποικοδομητικής διαδικασίας, όπως η συγκεκριμένη: συγχέοντας τις νόρμες της τέχνης και της ζωής, τοποθετώντας μας στην αμφίσημη ζώνη μεταξύ αισθητικών και ηθικών κριτηρίων δράσης, η καλλιτέχνις μάς αναγκάζει να αναλογιστούμε τη δική μας θέση, τη δική μας πολιτική ευθύνη απέναντι σε ένα σαρωτικό φαινόμενο που θερίζει καθημερινά τις γυναίκες δίπλα μας, ενώ εμείς στεκόμαστε παρατηρητές. Εν τέλει, όπως κάθε έργο τέχνης, έτσι κι αυτό δεν θα κριθεί για το αληθινό γεγονός που κρύβεται πίσω του ούτε για το «αληθινό» χάπι που χρησιμοποιεί η δημιουργός του αλλά για το γεγονός που παράγει επί σκηνής, για τον τρόπο δηλαδή που το αυθεντικό τραύμα ενσαρκώνεται με θεατρικούς όρους μέσα από τη συναρμογή σωμάτων, εικόνων, λόγου, ήχων, όλων των υλικών και άυλων συστατικών της σκηνικής πράξης. Αν η παράσταση εξαντλούνταν σε ένα επικίνδυνο «ταχυδακτυλουργικό», αν όλη της η αξία εξαρτιόταν από το εφέ της νάρκωσης, τότε σίγουρα θα ήταν απογοητευτική. Αλλά σε καμία περίπτωση δεν συμβαίνει αυτό. Η Μπιάνκι θεατρικοποιεί την εμπειρία της επιστρατεύοντας έναν εξαιρετικά πυκνό και γοητευτικό λόγο, πλάθει ένα κολάζ από εικόνες, αναφορές, εξομολογήσεις, όνειρα και εφιάλτες που μαρτυρούν όχι μόνο τον μόχθο και την αγωνία της αλλά και την ικανότητά της, ως καλλιτέχνιδας πλέον, να συνθέτει ατμόσφαιρες, αισθήσεις, κόσμους ολόκληρους – ακόμη κι αν αυτοί κατοικούνται από νεκρές ψυχές και φαντάσματα.

Η Μπιάνκι ανακτά τον έλεγχο της ιστορίας της και διεκδικεί τη δυνατότητα επεξεργασίας και νοηματοδότησης του τραύματός της.

Stack

Το νέο στριτάδικο της Αθήνας που φέρνει τα μπέργκερ στον δρόμο όπως πρέπει.

SMASH BURGERS ΜΕ ΜΠΡΙΟΣ ΠΟΥ ΛΙΩΝΕΙ, μυρωδιές που ξεχειλίζουν από τη Θηβών και γεύση που κολλάει στο μυαλό. Το Stack δεν παίζει, ήρθε για να το βάλεις στις συνήθειές σου. Το Stack εμφανίστηκε στην καρδιά του Ιλίου, στη Θηβών 438, κολλητά στο Περιστέρι, και από την πρώτη κιόλας εβδομάδα κατάφερε να γεμίσει πεζοδρόμια, stories και στομάχια. Είναι το είδος του στριτάδικου που δεν χρειάζεται φανφάρες – αρκεί να περάσεις από μπροστά και θα σε τραβήξει η μυρωδιά του καψαλισμένου μπριός και του μοσχαριού που ψήνεται μπροστά σου. Τα ψωμάκια είναι μπριός, όχι τα κλασικά potato rolls, αφράτα, βουτυράτα, και σωστά ατμισμένα για να λιώνουν μαζί με το τυρί και το μπιφτέκι. Η προσέγγιση είναι αμερικανική με ελληνική ψυχή, κάτι που φαίνεται και στο μενού.

Στον κατάλογο του Stack θα βρεις: BURGER ΠΡΟΒΑΤΙΝΑ

Το απόλυτο ελληνικό smash. Προβατίνα με έντονη γεύση, ψημένη λεπτά, με σπιτική σος γιαουρτιού, κρεμμύδι και μυρωδικά που ξυπνάνε μνήμες από Κυριακή στο χωριό.

BACON BURGER

Διπλό μπιφτέκι, λιωμένο τυρί, τραγανό μπέικον και πικάντικη

μαρμελάδα μπέικον που φτιάχνεται στο μαγαζί.

Old school εμφάνιση, μοντέρνα εκτέλεση.

WAGYU BURGER

Για όσους ξέρουν και ζητάνε το κάτι παραπάνω. Μπιφτέκι από αυθεντικό wagyu, ζουμερό και βουτυρένιο, που λιώνει στην πρώτη μπουκιά.

CHICKEN BURGER

Τραγανό φιλέτο κοτόπουλου, μαριναρισμένο με μπαχαρικά και τηγανισμένο στην εντέλεια. Φρέσκο λάχανο, cocktail mayo και μπριός που τα δένει όλα μαζί.

TIP:

Μην ξεχάσεις να δοκιμάσεις τις τηγανητές πατάτες με τρούφα και παρμεζάνα.

Η ομάδα του Stack έχει βάλει στόχο να μεταφέρει την αίσθηση του αυθεντικού street burger σε κάθε πελάτη, είτε έρχεται για ένα γρήγορο απογευματινό γεύμα, είτε μετά από ποτό, είτε απλώς γιατί ξέρει πού τρώγεται το καλό μπέργκερ. Θηβών 438, Ίλιον, 216 808 9998 Instagram: stack_athens. Ημέρες & ώρες λειτουργίας: Τέτ., Πέμ., Κυρ., Δευτ.

19:00-02:00 / Παρ.-Σάβ. 19:00-03:00

LiFO 10.07.25

33

34

LiFO

10.07.25

ΑΦΙΈΡΩΜΑ

ΥΓΕΙΑ

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

2025

photo: ai generated

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΥΓΕΙΑ Κ Α ΛΟΚ ΑΙΡΙ

LiF O

864

2025

Summer Guide Η ΔΙΑΔΡΟΜΉ ΤΟΥ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΟΎ ΕΊΝΑΙ ΓΕΜΆΤΗ ΑΠΌ ΠΑΤΗΜΑΣΙΈΣ ΣΤΗΝ ΆΜΜΟ ΠΟΥ ΟΔΗΓΟΎΝ ΣΕ ΜΙΑ ΠΑΡΑΛΊΑ, ΣΕ ΈΝΑ ΒΟΥΝΌ, ΣΤΟ ΕΞΟΧΙΚΌ, ΣΕ ΈΝΑ ΞΕΝΟΔΟΧΕΊΟ, ΣΤΟ ΣΠΊΤΙ ΤΟΥ ΚΟΛΛΗΤΟΎ ΜΑΣ ΣΤΟ ΝΗΣΊ, ΣΕ ΈΝΑ ΕΝΟΙΚΙΑΖΌΜΕΝΟ ΔΩΜΆΤΙΟ ΠΆΝΩ ΣΤΟ ΚΎΜΑ… Οι διακοπές δεν μπαίνουν σε καλούπια. Δεν έχει σημασία πού θα πας, ούτε για πόσο. Είναι ένα πολύτιμο δώρο που μας φέρνει σε επαφή με τη φύση, ώστε να βρούμε τον εαυτό μας, να νιώσουμε καλύτερα, να περάσουμε ποιοτικό χρόνο με τα παιδιά μας, το έτερον ήμισυ, τον σκύλο ή τη γάτα μας, να βυθιστούμε σε ένα βιβλίο, να μετρήσουμε τα αστέρια, να μας πάρει ο ύπνος στη βεράντα, ακούγοντας μόνο τα τζιτζίκια. Η βαλίτσα των φετινών διακοπών θα είναι ελαφριά, θα περιλαμβάνει μόνο τα απαραίτητα. Θα απολαύσουμε ένα παγωτό χωνάκι, θα φάμε παγωμένο καρπούζι, θα χορέψουμε, θα κολυμπήσουμε, θα περπατήσουμε, θα ανακαλύψουμε νέους τόπους. Θα εστιάσουμε σε ό,τι πολυτιμότερο έχουμε, την υγεία μας, θα τη βάλουμε χωρίς εγωισμούς σε πρώτο πλάνο και θα κάνουμε ό,τι περνά από το χέρι μας για να τη βελτιώσουμε, για να ανακαλύψουμε την πιο υγιή, την πιο δυνατή, την πιο γοητευτική πλευρά του εαυτού μας. Και αυτή θα είναι η καλύτερη επένδυσή μας, στη ζωή και στο μέλλον.

ΚΕIΜΕΝΑ:

ΑΛEΞΙΑ ΣΒΩΛΟΥ ΔΙΟΡΘΩΣΗ-ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΜΑΡΙΑ ΔΡΟΥΚΟΠΟΥΛΟΥ, ΜΥΡΤΩ ΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΥ

LiFO 10.07.25

35

2025 ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΘΑΛΑΣΣΑ MENU ΚΑΙ ΒΙΤΑΜΊΝΕΣ ΓΙΑ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΉ ΕΥΕΞΊΑ ΚΑΙ D-STRESS Το καλοκαίρι χρειαζόμαστε λιγότερες θερμίδες και περισσότερο δροσιστικά τρόφιμα, πλούσια σε βιταμίνες και μικροστοιχεία που χαρίζουν ενέργεια και ευεξία. Αποφεύγουμε τα βαριά και λιπαρά γεύματα, τρώμε περισσότερα φρούτα, λαχανικά και σνακ που χαρίζουν απόλαυση, δροσιά και ενέργεια χωρίς να μας επιβαρύνουν με περιττά συστατικά. Περιορίζουμε το αλάτι και τα καυτερά, κόβουμε «μαχαίρι» το ψωμί και τα αρτοσκευάσματα και τρώμε περισσότερο ψάρι και κηπευτικά από το μποστάνι. Προτιμάμε μικρά, συχνά και εύπεπτα γεύματα. Ένα γιαούρτι με μια χούφτα ανάλατους ξηρούς καρπούς, δύο κριτσίνια με ένα κομμάτι τυρί, μία κρύα σούπα, μία σαλάτα με στραγγισμένα όσπρια ή πένες ολικής άλεσης αποτελούν ένα ιδανικό σνακ ή κανονικό γεύμα, ανάλογα με την ποσότητα. Όταν κάνει πολλή ζέστη και νιώθουμε ατονία ή πέφτει η αρτηριακή πίεση μπορούμε να προσθέσουμε στο μενού chips, κράκερ ή ένα κομμάτι πιο αλμυρό τυρί όπως η παρμεζάνα, η κεφαλογραβιέρα και η φέτα. Σε περιόδους ζέστης, χρειαζόμαστε περισσότερα υγρά που μπορούμε να πάρουμε π.χ. από smoothies και φυσικούς χυμούς φρούτων, εκτός από νερό, αλλά και από τα τρόφιμα, όπως υπογραμμίζει η κλινική διαιτολόγος-διατροφολόγος Σοφία Ελευθερίου.

Multivitamins: Πότε και γιατί Το καλοκαίρι είναι μια απαιτητική περίοδος, που η δουλειά αντικαθίσταται με φυσική δραστηριότητα και σπορ. Οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β, η βιταμίνη Α, Ε και C, καθώς και ιχνοστοιχεία όπως το μαγνήσιο, το κάλιο, το ασβέστιο, το μαγγάνιο, το χρώμιο και ο ψευδάργυρος είναι απαραίτητα, καθώς αποτελούν συστατικά των ενζύμων και των συνενζύμων του οργανισμού μας. Γι’ αυτό χρειαζόμαστε πολυβιταμίνες που χαρίζουν ευεξία και ενέργεια, συμπληρώνουν την αντιφλεγμονώδη δράση του ήλιου και της θάλασσας, βοηθούν στον καλύτερο και ποιοτικότερο ύπνο και στην εκτόνωση του στρες. Επιπλέον, υπάρχουν ειδικές πολυβιταμίνες για νύχια, επιδερμίδα και μαλλιά που δυναμώνουν, θωρακίζουν και προστατεύουν την κερατίνη και το κολλαγόνο από τις εξωγενείς επιθέσεις. Μπορούμε να τις παίρνουμε οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας, όχι το βράδυ, όμως, εφόσον περιέχουν τονωτικά συστατικά – τότε παίρνουμε τις πολυβιταμίνες για τον ύπνο, που περιέχουν μελατονίνη. Καλό είναι να παίρνουμε όλες τις πολυβιταμίνες με άδειο στομάχι, γιατί έτσι απορροφώνται καλύτερα.

Στην κατηγορία των συμπληρωμάτων διατροφής ανήκουν και τα σκευάσματα για ταχεία ενυδάτωση του οργανισμού σε περιπτώσεις αφυδάτωσης και καύσωνα, τροφικής δηλητηρίασης ή γαστρεντερίτιδας, οι ηλεκτρολύτες σε μορφή αναβράζουσας κάψουλας ή σκόνης που διαλύεται στο νερό, που καλό είναι να έχουμε στο φαρμακείο των διακοπών μας.

ΠΡΟΣΟΧΉ ΣΤΙΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΈΣ ΑΛΛΕΡΓΊΕΣ, ΣΤΙΣ ΔΥΣΑΝΕΞΊΕΣ ΚΑΙ ΣΤΑ ΈΝΤΟΜΑ Το καλοκαίρι τρώμε συχνά έξω και είναι πιθανό κάτι να μας πειράξει. Αν έχουμε διατροφικές αλλεργίες ή δυσανεξίες, ενημερώνουμε πάντα το προσωπικό στο εστιατόριο ή στην ταβέρνα και με το πρώτο σύμπτωμα επικοινωνούμε με γιατρό. Αποφεύγουμε τις περίεργες σος και τις πολύπλοκες σαλάτες που μπορεί να έχουν κρυμμένα συστατικά (π.χ. ξηρούς καρπούς) και προτιμούμε πιο απλά πιάτα. Επίσης, είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί και έχουμε πάντα μαζί μας το κατάλληλο φάρμακο αν είμαστε αλλεργικοί σε τσιμπήματα εντόνων (μέλισσα, σφήκα, κουνούπια, σκνίπες κ.λπ.). Προσέχουμε να μην αφήνουμε στον ήλιο αναψυκτικά και ποτά, από πορτοκαλάδες και μπίρες μέχρι κοκτέιλ, γιατί οτιδήποτε περιέχει ζάχαρη έλκει τα έντομα, ακόμα και τα μυρμήγκια, που μπορεί να προκαλέσουν γαστρεντερίτιδα. Τέλος, αν είμαστε σε περιοχές που έχουν έντονο πρόβλημα με κουνούπια, απλώνουμε στο σώμα, στον λαιμό και στα αυτιά αντικουνουπικό σπρέι καθημερινά, καλύπτουμε τα χέρια και τα πόδια με ανάλαφρα υφάσματα και χρησιμοποιούμε σήτες στα παράθυρα. Οι αλλεργίες έχουν κατά κανόνα κληρονομικό υπόβαθρο (σε ποσοστό 80% και άνω), οπότε, αν οι γονείς μας έχουν αλλεργίες, το πιθανότερο είναι να έχουμε κι εμείς. Γενικά, το αλλεργικό υπόβαθρο μάς κάνει επιρρεπείς σε τροφικές και δερματικές αλλεργίες αλλά και σε αλλεργικές αντιδράσεις. Οι αλλεργίες συνήθως εκδηλώνονται στην παιδική ηλικία και καθώς μεγαλώνουμε υποχωρούν, αλλά υπάρχουν πάντοτε εξαιρέσεις στον κανόνα – μπορεί να εμφανιστούν ακόμα και για πρώτη φορά στην 3η ηλικία. Δεν είναι συχνό το φαινόμενο, αλλά πλέον, με την κλιματική αλλαγή, όλα μπορούν να συμβούν. Γενικά, η επαφή με τη φύση βοηθά, μας κάνει λιγότερο ευαίσθητους, αλλά είναι πολύ σημαντικό να ακούμε το σώμα μας, να καταλαβαίνουμε αν κάτι μας ενοχλεί και να το βγάζουμε από τη ρουτίνα μας. Το ίδιο συνιστούν οι δερματολόγοι για την ενήλικη και εφηβική ακμή και οι νευρολόγοι για τις ημικρανίες: όταν τρώμε ή πίνουμε κάτι και μετά βλέπουμε τα σπυράκια να «φουντώνουν» ή μας πιάνει πονοκέφαλος, καλό είναι να το αποφεύγουμε.

ΑΦΙΈΡΩΜΑ

ΥΓΕΙΑ

Το μεγαλύτερο μέρος των διακοπών το περνάμε στην παραλία, γι’ αυτό είναι σημαντικό να γνωρίζουμε πώς να προλαμβάνουμε τα θαλάσσια ατυχήματα, αλλά και τους κανόνες της υγιεινής διατροφής.

36

LiFO

Θρεπτική διατροφή και ασφάλεια στη θάλασσα για ξέγνοιαστες διακοπές

10.07.25

Το 81% των πνιγμών στη θάλασσα αφορά άτομα άνω των 60 ετών που υπερεκτιμούν τις δυνάμεις τους ή δεν λαμβάνουν σωστά υπόψη τα υποκείμενα νοσήματά τους. Οι περισσότεροι πνιγμοί συνέβησαν τον Ιούλιο, μεταξύ 12:00 και 13:00, σε παραλίες χωρίς ναυαγοσώστη, ενώ αρκετοί πνιγμοί το καλοκαίρι συμβαίνουν τις πρωινές ώρες (7:00-10:00), προτού ξεκινήσει η βάρδια του ναυαγοσώστη, καθώς εκείνες τις ώρες πολλοί ηλικιωμένοι επιλέγουν να πάνε για μπάνιο για να αποφύγουν την πολυκοσμία και τον πολύ δυνατό ήλιο. Αντίστοιχα, στα εσωτερικά ύδατα, το 56% των θανάτων από πνιγμό σημειώθηκε σε πισίνες ξενοδοχείων. Αυτό υπογραμμίζει την ανάγκη για αυξημένη προσοχή και επιβολή μέτρων ασφαλείας σε αυτές τις περιοχές. Είναι σημαντικό οι πισίνες των ξενοδοχείων, των κατασκηνώσεων και των χώρων ψυχαγωγίας να έχουν ναυαγοσώστη τις ώρες που λειτουργούν και ασφαλή περίφραξη τις ώρες που δεν λειτουργούν.

Αναφορικά με τα μικρά παιδιά που δεν ξέρουν κολύμβηση, δεν πρέπει να τα αφήνουμε ποτέ χωρίς επίβλεψη, ακόμα και αν φοράνε σωσίβιο. Τα τουβλάκια που δένονται στη μέση είναι προτιμότερα από τα μπρατσάκια που μπορεί να γλιστρήσουν και να βγουν.

2025

Θα πρέπει να θυμόμαστε ότι ο πνιγμός είναι σιωπηλός και πως όλες αυτές οι εικόνες που έχουμε από ανθρώπους που φωνάζουν βοήθεια στη θάλασσα, δυστυχώς, είναι μόνο κινηματογραφικές!

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

Ο καρδιολόγος Δημήτρης Ρίχτερ, διευθυντής της καρδιολογικής κλινικής της Ευρωκλινικής Αθηνών, υπενθυμίζει ότι στις μεγαλύτερες ηλικίες ο βασικότερος κίνδυνος αφορά την υπερεκτίμηση των δυνάμεων, τα χρόνια νοσήματα από τα οποία ενδέχεται να πάσχουν οι λουόμενοι (συχνά είναι περισσότερα του ενός) και η μοναχική κολύμβηση, που αποτελεί μέγιστο λάθος. Στη θάλασσα πρέπει να κολυμπάμε πάντοτε με παρέα ώστε, αν κάτι συμβεί, κάποιος να ειδοποιήσει για βοήθεια, παράλληλα με την ακτογραμμή και, φυσικά, δεν πέφτουμε ποτέ στη θάλασσα με γεμάτο στομάχι ή έχοντας καταναλώσει αλκοόλ. Ακόμα και ένα σάντουιτς ή ένα μπολ γιαούρτι με φρούτα λογίζεται γεύμα και πρέπει να περιμένουμε 2,5-3 ώρες για να μπούμε στη θάλασσα – ειδικά τις ημέρες του παρατεταμένου καύσωνα τα γεύματα πρέπει να είναι μικρά και ελαφρά (όχι με λιπαρά ή καυτερά καρυκεύματα). Το αλκοόλ, από την άλλη, απαγορεύεται στην παραλία επειδή ζαλίζει, προκαλεί μέθη, σύγχυση και μείωση των αντανακλαστικών. Επιπλέον είναι διουρητικό, δηλαδή προκαλεί αφυδάτωση ταχύτερα.

ΥΓΕΙΑ

Για θαλασσινή χώρα, δεν τα πάμε καθόλου καλά με τους πνιγμούς. Τον τελευταίο χρόνο στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΟΔΥ και του οργανισμού Safe Water Sports, καταγράφηκαν 395 θάνατοι από πνιγμό κυρίως στη θάλασσα. Ο αριθμός αυτός αποτελεί θλιβερό ρεκόρ που υπερβαίνει το έως πρόσφατα ισχύον δεδομένο, βάσει του οποίου είχαμε στην πατρίδα μας περίπου έναν πνιγμό την ημέρα.

ΑΦΙΈΡΩΜΑ

ΤΟ ΘΛΙΒΕΡΌ ΡΕΚΌΡ ΠΝΙΓΜΏΝ ΤΟΥ ΤΕΛΕΥΤΑΊΟΥ ΧΡΌΝΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΆΔΑ ΠΡΈΠΕΙ ΝΑ ΜΑΣ ΑΦΥΠΝΊΣΕΙ

LiFO 10.07.25

37

2025

Τ

ο καλοκαίρι είναι βάλσαμο για την ψυχή, αλλά βάσανο για τα μάτια, ειδικά όταν έχει μελτέμια και φυσάει σκόνη και άμμο. Τα μάτια ερεθίζονται επίσης από το θαλασσινό νερό αλλά και από το χλώριο που έχουν οι πισίνες. Επιπλέον, αν ανήκετε στο 50% των ανθρώπων που υποφέρουν από ξηροφθαλμία και νιώθετε συχνά το χαρακτηριστικό αίσθημα τσιμπήματος ή καψίματος, ξέρετε εκ πείρας ότι τους καλοκαιρινούς μήνες η κατάσταση επιδεινώνεται. Βέβαια, και ξηροφθαλμία να μην έχετε, κάποιο ποσοστό ψηφιακής οφθαλμικής κόπωσης θα σας ταλαιπωρεί, αφού η καθημερινή ζωή είναι συνυφασμένη με τις οθόνες και περνάτε αρκετές ώρες μπροστά τους. Για να προστατέψετε τα μάτια σας από τις επιβλαβείς ακτίνες UV και την κουραστική έκθεση στο έντονο φως πρέπει να φοράτε πάντα γυαλιά ηλίου με σκουρόχρωμους απορροφητικούς ή ανακλαστικούς φακούς και καπέλο. Τα γυαλιά ηλίου είναι πολύτιμα και όταν κάνετε ποδήλατο, παίζετε ρακέτες ή beach volley (επιλέξτε αθλητικά γυαλιά ηλίου για τα σπορ) ή περπατάτε στην παραλία, καθώς προστατεύουν επίσης από τα έντομα, τη μεταφερόμενη σκόνη και την επαφή/σύγκρουση με κάποιο φυτό που μπορεί να τραυματίσει το μάτι. Επίσης, καλό είναι να φοράτε γυαλιά κολύμβησης στην πισίνα και στη θάλασσα για προστασία από το αλάτι, το χλώριο, αλλά και από ξένα σώματα (έντομα, σκόνη κ.λπ.). Αποφεύγετε να ανοίγετε τα μάτια σας μέσα στο νερό χωρίς αυτά, καθώς έτσι ενδέχεται να επιδεινωθούν τα συμπτώματα της ξηροφθαλμίας. Φροντίστε να βγάζετε τους φακούς επαφής προτού κολυμπήσετε, γιατί, εάν δεν συντηρούνται σωστά, μπορεί να αναπαραχθούν επιβλαβή βακτήρια. Παράλληλα, πίνετε άφθονα υγρά ώστε να παράγεται επαρκής ποσότητα δακρύων, το «λιπαντικό» των ματιών. Στη σωστή παραγωγή δακρύων συμβάλλει και η σωστή διατροφή, συγκεκριμένα τα ω-3 λιπαρά οξέα.

ΣΤΑΓΌΝΕΣ ΑΝΑΚΟΎΦΙΣΗΣ Το καλοκαίρι είναι πολύ χρήσιμα τα τεχνητά δάκρυα που περιέχουν υαλουρονικό νάτριο ως «ενυδατικό» και εκχύλισμα από χαμομήλι. Οι χρήστες φακών επαφής καλό είναι να ενσταλάζουν ανά τακτά χρονικά διαστήματα δάκρυα πάνω από τους φακούς τους. Καθώς οι διακοπές είναι εποχή ξεκούρασης, ξεκουράστε και τα μάτια σας: κάντε αποτοξίνωση από τις online εργασίες, περιορίστε τη χρήση οθονών και εστιάστε το βλέμμα σας μακριά, δίνοντάς τους την ευκαιρία να ανακτήσουν μέρος της λίπανσής τους και να αντιστρέψουν τις βλάβες και την κούραση που προκαλεί η εργασία σε κομπιούτερ, τάμπλετ, κινητό τηλέφωνο και η έλλειψη βλεφαρίσματος. Αν πρέπει να χρησιμοποιήσετε οθόνη σε εξωτερικό χώρο, ρυθμίστε σωστά τη φωτεινότητα για να περιορίσετε την κόπωση των ματιών. Τέλος, μην ξεχνάτε ότι και τα μάτια χρειάζονται πλύσιμο, όπως το πρόσωπο και το σώμα. Πριν τα αγγίξετε, είναι σημαντικό να πλένετε πάντα τα χέρια σας. Εάν κάτι μπει ή αρχίσετε να τα αισθάνεστε ερεθισμένα, ρίξτε άφθονο νερό για να τα ξεπλύνετε και αποφύγετε να τα τρίβετε γιατί μπορεί να προκαλέσετε ζημιά στον κερατοειδή. Πολλές έρευνες δείχνουν ότι το τρίψιμο των ματιών, πέρα από επιδείνωση του ερεθισμού και μικρές πληγές στον κερατοειδή, μπορεί να προκαλέσει και μια ανωμαλία που λέγεται κερατόκωνος, η οποία, αν δεν αντιμετωπιστεί εγκαίρως, μπορεί να χρειαστεί μέχρι και μεταμόσχευση κερατοειδούς για να αντιμετωπιστεί και να μη χαθεί η όραση. Ένας λόγος παραπάνω να προσέχετε τα μάτια σας το καλοκαίρι και να έχετε πάντα μαζί σας ένα μικρό «φαρμακείο» διακοπών είναι πως πολλές φορές μπορεί να κάνετε διακοπές σε μέρη όπου δεν υπάρχει εύκολη πρόσβαση σε γιατρό και οργανωμένη δομή υγείας. Είναι καλύτερο να είστε προετοιμασμένοι για καθετί, ώστε τίποτα να μη διαταράξει τη γαλήνη των διακοπών.

ΑΦΙΈΡΩΜΑ

ΥΓΕΙΑ

photo: ai generated

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

Μ ΑΤΙΑ

Εκτυφλωτικός ήλιος, θαλασσινό νερό, νερό με χλώριο, άμμος, αέρας, σκόνη! Το καλοκαιρινό «κοκτέιλ» που κάνει τα μάτια να κοκκινίζουν, να τσούζουν και να δακρύζουν αντιμετωπίζεται με κολλύρια τεχνητών δακρύων και άλλα OTC φαρμακευτικά σκευάσματα σε σταγόνες που ανακουφίζουν το πονεμένο βλέμμα.

38

LiFO

Στη θάλασσα, στην πισίνα και στο camping προσέξτε τα μάτια σας, σαν τα μάτια σας!

10.07.25

LiFO 10.07.25

39

‒ Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του δέρματος; Είναι ο πιο συχνός καρκίνος. Ένας στους τρεις καρκίνους που ανιχνεύονται κάθε χρόνο είναι καρκίνος του δέρματος, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Οι δύο μορφές καρκίνου του δέρματος που σπάνια δίνουν μετάσταση, το ακανθοκυτταρικό και το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα, είναι τόσο συχνές που δεν συμπεριλαμβάνονται στις στατιστικές του καρκίνου. Δηλαδή δεν μετράμε αυτά τα περιστατικά, που αντιμετωπίζονται με την αφαίρεση του καρκινώματος. Η πιο επιθετική μορφή είναι το μελάνωμα και στη χώρα μας καταγράφονται ετησίως 1.300 περιστατικά μελανώματος. Εκτιμάται ότι παγκοσμίως 13,4 εκατ. περιστατικά διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο και ότι ο αριθμός των νέων περιστατικών μελανώματος αυξάνεται κατά 3-8% ετησίως.

Ο πρόεδρος της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας, Ευάγγελος Φιλόπουλος, απαντά σε ερωτήσεις για τον ήλιο, το δέρμα και τον καρκίνο, στο παρά πέντε των διακοπών. photo: ai generated

2025 ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

Δ ΕΡΜΑ

‒ Πότε ένας δερματικός καρκίνος είναι επικίνδυνος; Το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα δεν δίνει μεταστάσεις, ενώ το ακανθοκυτταρικό δίνει σπάνια. Η τρίτη μορφή δερματικού καρκίνου, το κακόηθες μελάνωμα, δίνει μεταστάσεις και, αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, έχει κακή έκβαση. Από τότε που αναπτύχθηκαν οι νέες ανοσοθεραπείες είδαμε ασθενείς όχι απλώς να παρατείνουν την επιβίωσή τους αλλά να ζουν ολόκληρες δεκαετίες μετά τη διάγνωση και τη θεραπεία!

‒ Κινδυνεύουμε όλοι το ίδιο από μελάνωμα;

Ευάγγελος Φιλόπουλος, ΠΡΌΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΉΣ ΑΝΤΙΚΑΡΚΙΝΙΚΉΣ ΕΤΑΙΡΕΊΑΣ

Όχι. Το κακόηθες μελάνωμα δεν αφορά τους ανθρώπους που εργάζονται στην ύπαιθρο και εκτίθενται στη UV ακτινοβολία του ήλιου όλο τον χρόνο. Αφορά τους κατοίκους της πόλης που εργάζονται σε γραφεία και στις διακοπές εκτίθενται απότομα ατελείωτες ώρες στον ήλιο. Επίσης, όσο πιο ανοιχτόχρωμη η επιδερμίδα (τα μάτια και το φυσικό χρώμα των μαλλιών), τόσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος, γι’ αυτό λοιπόν χρειαζόμαστε προστασία από τον ήλιο με αντηλιακό.

‒ Υψηλότερος δείκτης SPF σημαίνει υψηλότερη προστασία; Όχι ακριβώς. Χρειαζόμαστε ένα αντηλιακό με δείκτη προστασίας SPF 15 τουλάχιστον. Οι μεγαλύτεροι δείκτες δεν προσφέρουν μεγάλη διαφορά στην προστασία, καθώς η καμπύλη της προστασίας είναι εκθετική. Επιπλέον, τα αντηλιακά με πολύ υψηλούς δείκτες προστασίας περιέχουν περισσότερα χημικά συστατικά, τα οποία μπορούν να προκαλέσουν αλλεργικές αντιδράσεις, όπως οι φωτοδερματίτιδες.

‒ Ποια είναι τα μυστικά για τη σωστή χρήση του αντηλιακού; Το αντηλιακό χρειάζεται λίγη ώρα για να παρέχει προστασία, άρα το απλώνουμε πριν βγούμε στην παραλία και πρέπει να ανανεώνεται κάθε δύο ώρες. Βάζουμε αντηλιακό σε στεγνή επιδερμίδα και δεν χρησιμοποιούμε την περσινή συσκευασία που έχουμε ξεχάσει στο αυτοκίνητο, η οποία έχει βράσει στους 50°C!

‒ Μήπως έτσι προκληθεί έλλειψη βιταμίνης D; Τη βιταμίνη D τη συνθέτει το δέρμα μας, καθώς κάνουμε μια βόλτα έξω το πρωί ή το απόγευμα με λεπτό ρουχισμό και τα μπράτσα ακάλυπτα. Δεν χρειάζεται να «ψηθούμε» στην παραλία για να συνθέσουμε βιταμίνη D.

‒ Το solarium βλάπτει περισσότερο από τον ήλιο;

ΑΦΙΈΡΩΜΑ

ΥΓΕΙΑ

Είναι εξαιρετικά βλαβερό και καρκινογόνο. Οι καμπίνες solarium θα έπρεπε να συνοδεύονται από τις ίδιες προειδοποιήσεις που αναγράφονται στα πακέτα των τσιγάρων.

40

LiFO

λημμένα ηλιακά εγκαύματα της παιδικής και της εφηβικής ηλικίας είναι ιδιαίτερα επιβλαβή γιατί προκαλούν αθροιστικές βλάβες στο DNA, με συνέπεια να υπάρχει αυξημένος κίνδυνος εμφάνισης μελανώματος μεγαλώνοντας.

‒ Μόνο το δέρμα κινδυνεύει από τον ήλιο; Κινδυνεύουν και τα μάτια. Αν και συμβαίνει σπάνια, η ηλιακή ακτινοβολία μπορεί να προκαλέσει μελανώματα στους οφθαλμούς και τα βλέφαρα, και γι’ αυτό, εκτός από αντηλιακό, χρειαζόμαστε και γυαλιά ηλίου. Φυσικά όχι γυαλιά-«μαϊμούδες» από τα περίπτερα, αλλά από καταστήματα οπτικών ειδών, με πιστοποιημένους φακούς, που αντανακλούν ή απορροφούν τη UV ακτινοβολία. Πρέπει να φοράμε γυαλιά για πολλούς λόγους, καθώς ο ήλιος μπορεί να προκαλέσει και πρώιμο καταρράκτη σε ηλικίες ακόμα και κάτω των 40 ετών και επιπλέον γερνάει την επιδερμίδα γύρω από τα μάτια, που είναι πιο ευαίσθητη.

‒ Πώς θα προστατέψουμε τα παιδιά από τον ήλιο;

‒ Οι χρόνιες δερματοπάθειες και προβλήματα όπως η ακμή βελτιώνονται το καλοκαίρι;

Τα βρέφη και τα πολύ μικρά παιδιά δεν πρέπει να εκτίθενται καθόλου στον ήλιο, γιατί δεν έχουν ώριμα μελανοκύτταρα. Για τα μεγαλύτερα παιδιά επιβάλλεται το αντηλιακό, ενώ βοηθούν και τα ολόσωμα μαγιό και τα μαγιό-μπλουζάκια, με ειδική ύφανση που προστατεύει το δέρμα. Τα επανει-

Ο ήλιος έχει αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες και σε συνδυασμό με τη σύσταση της θάλασσας, το ιώδιο και το αλάτι του θαλασσινού νερού, έχει στυπτική και καθαριστική δράση στο δέρμα. Όμως χρειάζεται μέτρο στην έκθεση και αντηλιακό, για να αποφύγουμε τα εγκαύματα, τους ερεθισμούς και τον κίνδυνο του δερματικού καρκίνου.

Facts για τον ήλιο, τον καρκίνο του δέρματος και τις δερματοπάθειες

10.07.25

LiFO 10.07.25

41

2025 ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΥΓΕΙΑ ΑΦΙΈΡΩΜΑ 42

LiFO

ΑΝΟΙΓΕΙ ΒΗΜΑΤΙΣΜΟ Η ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ HIV – Η PREP ΕΙΝΑΙ ΠΛΕΟΝ ΔΙΑΘΕΣΙΜΗ Με όπλο την PrEP, η Ελλάδα περνά στην επόμενη φάση κατά του HIV/AIDS.

Γ

ια να επιτευχθεί ο οριστικός έλεγχος της επιδημίας του HIV/ AIDS απαραίτητη προϋπόθεση είναι ο περιορισμός των νέων μεταδόσεων, ιδίως μεταξύ ανθρώπων που ενδέχεται να μην έχουν διαγνωστεί ή να μη λαμβάνουν αντιρετροϊκή αγωγή. Στο πλαίσιο αυτό, καθοριστικής σημασίας είναι η προφύλαξη πριν από την έκθεση στον ιό HIV, γνωστή διεθνώς ως PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis). Η Ελλάδα μπαίνει επίσημα στη νέα εποχή πρόληψης του HIV με τη διάθεση της προληπτικής θεραπείας PrEP, η οποία πλέον χορηγείται με βάση την εγκύκλιο του υπουργείου Υγείας. Πρόκειται για μια σημαντική εξέλιξη στον αγώνα κατά της εξάπλωσης του HIV, καθώς η PrEP αποτελεί ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία που διαθέτει σήμερα η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα για την πρόληψη της λοίμωξης. Η κίνηση αυτή σηματοδοτεί μια πολυαναμενόμενη στροφή της ελληνικής πολιτείας προς μια πιο σύγχρονη, τεκμηριωμένη και χωρίς αποκλεισμούς στρατηγική πρόληψης. Η προφύλαξη πριν την έκθεση στον ιό HIV αφορά τη χορήγηση αντιρετροϊκής αγωγής σε άτομα που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο έκθεσης, ώστε να αποτραπεί η μετάδοση του ιού. Η μέθοδος αυτή έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική σε διεθνές επίπεδο, ενώ εδώ και σχεδόν μια δεκαετία αποτελεί κεντρική στρατηγική οργανισμών όπως το UNAIDS, ο ΠΟΥ και το Αμερικανικό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης των Λοιμωδών Ασθενειών-CDC των ΗΠΑ. Πλέον, η θεραπεία είναι διαθέσιμη και στην Ελλάδα μέσω του δημόσιου συστήματος υγείας, ένα μέτρο που αναμενόταν χρόνια από την επιστημονική και την ακτιβιστική κοινότητα. Σύμφωνα με την εγκύκλιο, η PrEP θα χορηγείται σε συγκεκριμένες δομές με ιατρική παρακολούθηση και αφορά άτομα που κρίνονται από τον θεράποντα γιατρό ως υψηλού κινδύνου για έκθεση στον HIV. Ανάλογες εθνικές πολιτικές έχουν ήδη υιοθετηθεί με επιτυχία σε χώρες όπως η Γαλλία, η Πορτογαλία και η Γερμανία, όπου η ενσωμάτωση της PrEP συνοδεύτηκε από εντυπωσιακή μείωση των νέων μολύνσεων. Η σημασία της διάθεσης της PrEP αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα αν λάβει κανείς υπόψη ότι η Ελλάδα απέχει ακόμη από τους διεθνείς στόχους «95-95-95» που έχει θέσει το UNAIDS για τον περιορισμό της επιδημίας έως το 2030: • Το 92% των ατόμων με HIV έχουν διαγνωστεί.

• Μόλις το 72% από αυτούς λαμβάνουν θεραπεία.

• Από εκείνους που λαμβάνουν αγωγή, το 95% έχει επιτύχει ιολογική καταστολή. Ακόμα πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το 2023 καταγράφηκε αύξηση 20% στις νέες διαγνώσεις σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΕΟΔΥ. Η επίμονη αύξηση νέων περιστατικών αντανακλά όχι μόνο υγειονομικά κενά αλλά και κοινωνικά εμπόδια, όπως ο στιγματισμός, η έλλειψη ενημέρωσης και η περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες για ευάλωτες ομάδες. Η ενσωμάτωση της PrEP στο δημόσιο σύστημα υγείας έρχεται να καλύψει ένα σοβαρό κενό στην πρόληψη και θεωρείται κομβικής σημασίας για την ανάσχεση της διασποράς του ιού. Όπως δείχνουν τα διεθνή δεδομένα, όπου εφαρμόστηκε συντονισμένη στρατηγική πρόσβασης στην PrEP σημειώθηκε θεαματική μείωση των νέων μολύνσεων. Η PrEP έχει προληπτικό χαρακτήρα και δεν απευθύνεται σε άτομα που έχουν ήδη διαγνωστεί με HIV, τα οποία πρέπει να ξεκινήσουν αντιρετροϊκή αγωγή. Αντίθετα, προστατεύει όσους δεν έχουν μολυνθεί, αλλά διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο, μπλοκάροντας τον ιό προτού καταφέρει να εγκατασταθεί στον οργανισμό. Η σωστή εφαρμογή της προϋποθέτει πρόσβαση χωρίς εμπόδια και στιγματισμό, ενημέρωση, τακτική ιατρική παρακολούθηση και έλεγχο για τυχόν λοίμωξη. Δεν πρόκειται απλώς για ένα φάρμακο αλλά για μια ολιστική προσέγγιση δημόσιας υγείας, που απαιτεί συνεργασία κρατικών φορέων, επαγγελματιών υγείας και της κοινωνίας των πολιτών. Η ισότιμη πρόσβαση όλων δεν είναι μόνο υγειονομική αναγκαιότητα αλλά δείκτης κοινωνικής προόδου και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Επαναστατική έγκριση από τον FDA: Ενέσιμη PrEP με δύο δόσεις τον χρόνο Μία ακόμα εντυπωσιακή εξέλιξη στον τομέα της πρόληψης του HIV έρχεται από τις ΗΠΑ. Ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) έδωσε πρόσφατα το «πράσινο φως» για την πρώτη ενέσιμη PrEP θεραπεία, η οποία χορηγείται μόλις δύο φορές τον χρόνο. Η θεραπεία αυτή επιτυγχάνει ακόμη μεγαλύτερη προστασία σε σχέση με τα καθημερινά δισκία PrEP, σύμφωνα με δύο μεγάλες κλινικές μελέτες. Μάλιστα, όπως σχολιάζει ο Greg Millett από το ίδρυμα amfAR, η συγκεκριμένη ενέσιμη θεραπεία «έχει πραγματικά τη δυνατότητα να τερματίσει τη μετάδοση του HIV» σε παγκόσμια κλίμακα. Παρά το γεγονός ότι η ανάπτυξη εμβολίου για τον HIV παραμένει ακόμη ανέφικτος στόχος μετά από τέσσερις δεκαετίες, η νέα ενέσιμη θεραπεία θεωρείται το πλησιέστερο διαθέσιμο «εμβόλιο», ένα ισχυρό εργαλείο που μπορεί να ενισχύσει τη συμμόρφωση, να εξαλείψει εμπόδια πρόσβασης και να προστατεύσει εκατομμύρια ζωές.

10.07.25

LiFO 10.07.25

43

2025 ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

ΑΠΟΒΑΣΗ ΣΕ 5 ΝΗΣΙΑ ΕΚΑΝΕ Η 10η ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ «ΜΕ ΟΔΗΓΟ ΤΟΝ ΔΙΑΒΗΤΗ» Χρυσός χορηγός η Boehringer Ingelheim Ελλάς.

ΑΦΙΈΡΩΜΑ

ΥΓΕΙΑ

Η πρόεδρος της ΑΜΚΕ «Με οδηγό τον διαβήτη» κ. Αναστασία Καφούση.

44

LiFO

η αμκε «με οδηγό τον διαβήτη» ταξίδεψε με ιστιοπλοϊκό σε πέντε νησιά των Κυκλάδων, προσφέροντας δωρεάν εξετάσεις και ενημέρωση για τον σακχαρώδη διαβήτη και τις επιπλοκές του, με την Boehringer Ingelheim Ελλάς να συμμετέχει ως χρυσός χορηγός. Με απόλυτη επιτυχία ολοκληρώθηκε η 10η εκστρατεία πρόληψης «Με οδηγό τον διαβήτη», η οποία ταξίδεψε με ιστιοπλοϊκό σε πέντε νησιά των Κυκλάδων, προσφέροντας δωρεάν εξετάσεις και ενημέρωση για τον σακχαρώδη διαβήτη και τις επιπλοκές του. Η Boehringer Ingelheim Ελλάς συμμετείχε ως χρυσός χορηγός, ενισχύοντας το μήνυμα της πρόληψης και της έγκαιρης διάγνωσης στο πλαίσιο της στρατηγικής της για βιώσιμη ανάπτυξη και κοινωνική υπευθυνότητα. Η εκστρατεία πραγματοποιήθηκε από τις 24 έως τις 30 Μαΐου 2025 με σταθμούς στην Κύθνο, τη Σίφνο, τη Μήλο, την Κίμωλο και τη Σέριφο. Η συμμετοχή της Boehringer Ingelheim εντάσσεται στον πυλώνα SD4G (Sustainable Development for Generations) με στόχο τη δημιουργία ενός θετικού αποτυπώματος για τις επόμενες γενιές. Μέσα από τη συνεργασία με την ΑΜΚΕ «Με οδηγό τον διαβήτη» η εταιρεία ανέδειξε τη σημασία της πρόσβασης όλων των πολιτών, ακόμη και των πιο απομακρυσμένων περιοχών, σε ποιοτικές υπηρεσίες πρόληψης και ενημέρωσης. Ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας κ. Δημήτρης Αναγνωστάκης δήλωσε: «Η σκέψη μας είναι στους κατοίκους αυτούς που, ενάντια σε κάθε λογική, αγαπούν και παραμένουν στον τόπο τους, τα νησιά μας. Η υγεία τους, εκτός από ανεκτίμητο αγαθό, είναι ένα κλειδί που θα τους βοηθήσει να παραμένουν στον τόπο τους ακόμη και όταν οι τουρίστες φεύγουν. Όλες οι πρωτοβουλίες μας και όλη η προσπάθεια, όπως η σημερινή, έχουν στόχο την προστασία της υγείας των ανθρώπων και των κοινωνιών, τη βελτίωση των συνθηκών της ζωής τους». Κατά τη διάρκεια της εκστρατείας, δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στην ενημέρωση για το καρδιονεφρομεταβολικό σύνδρομο (Cardio-RenalMetabolic-CRM), το οποίο περιγράφει τη διασύνδεση μεταξύ σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2, καρδιαγγειακής νόσου και χρόνιας νεφρικής νόσου. Οι τρεις αυτές καταστάσεις συχνά συνυπάρχουν και επιδεινώνουν η μία την άλλη, αυξάνοντας τον κίνδυνο επιπλοκών και θνησιμότητας. Η Boehringer Ingelheim, με καινοτόμες θεραπείες και επιστημονική τεκμηρίωση, συμβάλλει ενεργά στην αντιμετώπιση αυτής της πολυσύνθετης παθολογίας, προάγοντας την ποιότητα ζωής των ασθενών και ενισχύοντας την ανάγκη για ολιστική προσέγγιση στη φροντίδα υγείας.

Ο κ. Μανώλης Μιτάκης, Head of Communications της Boehringer Ingelheim, με κάτοικο της Κύθνου.

ΤΑΞΙΔΙ ΖΩΗΣ ΜΕ ΠΥΞΙΔΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ Η εκστρατεία «Με οδηγό τον διαβήτη» απέδειξε για ακόμη μία φορά ότι η πρόληψη μπορεί να φτάσει παντού, ακόμη και στα πιο απομακρυσμένα νησιά. Με περισσότερους από 71.000 ωφελούμενους από το 2014 έως σήμερα (από τους οποίους 820 ήταν αδιάγνωστα περιστατικά διαβήτη), η πρωτοβουλία συνεχίζει να εμπνέει, να ενημερώνει και να ενώνει επιστήμονες, φορείς και πολίτες γύρω από έναν κοινό στόχο: την υγεία όλων, χωρίς αποκλεισμούς. Η πρόεδρος της ΑΜΚΕ «Με οδηγό τον διαβήτη», Αναστασία Καφούση, δήλωσε: «Η επιτυχία της 10ης εκστρατείας μάς γεμίζει αισιοδοξία και ευθύνη. Η ανταπόκριση των κατοίκων στα νησιά που επισκεφθήκαμε ήταν συγκινητική. Οι δωρεάν εξετάσεις, η ενημέρωση και η ανθρώπινη επαφή με τους επαγγελματίες υγείας είναι για πολλούς η μοναδική ευκαιρία πρόσβασης σε υπηρεσίες πρόληψης. Το καρδιονεφρομεταβολικό σύνδρομο, που αποτέλεσε φέτος βασικό άξονα ενημέρωσης, είναι μια σιωπηλή απειλή που απαιτεί συνεργασία και γνώση. Είμαστε περήφανοι που συμβάλλουμε σε αυτή την προσπάθεια».

ΚΑΡΔΙΟΝΕΦΡΟΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ Το καρδιονεφρομεταβολικό σύνδρομο αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία, καθώς επηρεάζει σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού και επιβαρύνει τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης. Χαρακτηρίζεται από τη σύνθετη αλληλεπίδραση καρδιαγγειακών νοσημάτων, μεταβολικών διαταραχών (όπως ο διαβήτης τύπου 2 και η παχυσαρκία) και της χρόνιας νεφρικής νόσου. Οι παθήσεις αυτές συνδέονται στενά, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που οδηγεί σε σοβαρές επιπλοκές, όπως νεφρική ανεπάρκεια, εγκεφαλικά επεισόδια και καρδιακή ανεπάρκεια. Τα καλά νέα, σύμφωνα με μια πρόσφατη δημοσίευση στην «Ελληνική Καρδιολογική Επιθεώρηση», είναι ότι στο οπλοστάσιο της ιατρικής έχουν προστεθεί φάρμακα με θετική επίδραση σε όλες τις συνιστώσες του συνδρόμου. Ωστόσο, τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι οι θεραπείες αυτές χρησιμοποιούνται σε ποσοστό δυσανάλογα μικρό για τα σημαντικά οφέλη που προσφέρουν. Έτσι, η ευαισθητοποίηση για την πρόληψη, την έγκαιρη αναγνώριση και τη διαχείριση αυτού του συνδρόμου είναι επιτακτική.

10.07.25

LiFO 10.07.25

45

2025 ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΥΓΕΙΑ ΑΦΙΈΡΩΜΑ 46

LiFO

ΕΠΙΧΕ Ι Ρ Ε Ι Ν

Σ

την άνοιξη της εγχώριας φαρμακοβιομηχανίας με κοσμογονία μονάδων παραγωγής και ερευνητικών κέντρων που θα καταστήσουν τη χώρα μας φαρμακευτικό κόμβο στη Νότια Ευρώπη οδηγεί την τελευταία εξαετία το επενδυτικό clawback. Ωστόσο, οι επικείμενοι δασμοί του Προέδρου των ΗΠΑ στα φαρμακευτικά προϊόντα πρόκειται να δημιουργήσουν έντονες πιέσεις στην ευρωπαϊκή (και την ελληνική) φαρμακοβιομηχανία, η οποία γι’ αυτόν τον λόγο καλείται να στρίψει έγκαιρα το καράβι, όπως τόνισε ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοβιομηχανίας (ΠΕΦ) Θοδωρής Τρύφων, μιλώντας στο 29ο Ετήσιο Συνέδριο του «Economist». Ο Άδωνις Γεωργιάδης, που εμπνεύστηκε το επενδυτικό clawback, επισήμανε πως στην Ελλάδα πραγματοποιείται το 12% της ευρωπαϊκής παραγωγής φαρμάκων και πως μέσω αυτού η κυβέρνηση έδωσε κίνητρα για επενδύσεις ύψους 1,6 δισεκατομμυρίων ευρώ. Η εγχώρια «κοσμογονία» που συντελείται σε νέες μονάδες και νέα ερευνητικά κέντρα αφορά και την περιφέρεια. Ενδεικτικά, η Elpen, η Demo, η Faran, η Vianex, η Rafarm και ο ΟΦΕΤ χτίζουν και ανακαινίζουν νέα κτίρια, δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας. Το παράδειγμα της πρώτης πολυεθνικής φαρμακοβιομηχανίας που δημιούργησε μονάδα παραγωγής στην Ελλάδα, της Boehringer Ingelheim Ελλάς, είναι χαρακτηριστικό: από ένα εργοστάσιο με εξαγωγές 200 εκατομμυρίων ευρώ, εκτοξεύθηκε στα 2 δισεκατομμύρια ευρώ, με το νέο της εργοστάσιο να είναι έτοιμο να λειτουργήσει πλήρως στις αρχές του 2026. Ο υπουργός Υγείας πρόσθεσε ότι το ενεργό/μη ενεργό ΑΜΚΑ θα αρχίσει να εφαρμόζεται από τον Αύγουστο και πως απ’ όλα τα χρήματα που δόθηκαν από το Ταμείο Ανάπτυξης (συνολικό κονδύλι ύψους 32 δισεκατομμυρίων ευρώ), το επενδυτικό clawback είχε τη μεγαλύτερη απόδοση και θα ακολουθήσει τρίτος κύκλος που θα χρηματοδοτηθεί από τον κρατικό προϋπολογισμό. Στην προσπάθεια θα προστεθεί και η εξοικονόμηση ύψους 300 εκατομμύριων ευρώ ετησίως που θα ξεκινήσει μέσα στο 2025 από την εφαρμογή φίλτρου στην ηλεκτρονική συνταγογράφηση για φάρμακα που δεν μπορούν να συγχορηγηθούν, ενώ, μαζί με το Ταμείο Καινοτομίας, ο υπουργός Υγείας ευελπιστεί ότι θα εξοικονομηθούν σημαντικοί πόροι για να δημιουργηθεί ένα βιώσιμο επενδυτικό οικοσύστημα στην Ελλάδα. Από τη μεριά του ο πρόεδρος της ΠΕΦ, Θοδωρής Τρύφων, τόνισε πως, πέρα από το επενδυτικό clawback, υπάρχουν κι άλλοι παράγοντες, όπως το κόστος της ενέργειας, το χωροταξικό, το ανθρώπινο δυναμικό και η επιμόρφωση των εργαζομένων, που πρέπει να ληφθούν υπόψη, ώστε να δημιουργηθεί το κατάλληλο επενδυτικό οικοσύστημα. Επίσης, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν τα κρίσιμα φάρμακα (το μεγάλο δίδαγμα της πανδημίας), η βιοασφάλεια και οι κυβερνοεπιθέσεις προκειμένου να διασφαλιστεί η συνεχιζόμενη αναπτυξιακή τροχιά. Μόνο από την ελληνική φαρμακοβιομηχανία έχουν απορροφηθεί από το 2019 έως σήμερα 800 εκατ. ευρώ, ενώ η απορρόφηση κονδυλίων αναμένεται να ξεπεράσει το 1 δισεκατομμύριο ευρώ, όπως σχολιάζει ο αντιπρόεδρος της ΠΕΦ, Δημήτρης Δέμος. Για πρώτη φορά η βιώσιμη ανάπτυξη επεκτείνεται στην περιφέρεια, ενώ μεγάλο είναι το αποτύπωμά της στην κοινωνία και την εργασία. Στην ευρύτερη περιοχή της Τρίπολης, που τείνει να εξελιχθεί σε φαρμακευτικό κόμβο της Ελλάδας και της Νότιας Ευρώπης, στα νέα εργοστάσια που δημιουργούνται εκεί πρόκειται να απασχοληθούν 8.000 άτομα. «Στην Τρίπολη, μια πόλη των 30.000 κατοίκων, 8.000 άτομα θα εργάζονται στη φαρμακοβιομηχανία, δηλαδή το 25% του τοπικού πληθυσμού», υπογραμμίζει ο κ. Δέμος. Αναφορικά με την αυτονομία, την αυτάρκεια και την ανταγωνιστικότητα της Γηραιάς Ηπείρου, η Ευρώπη θα πρέπει να αποφασίσει γρήγορα να

Με οχήματα το επενδυτικό clawback και την εξωστρέφεια των ελληνικών φαρμακοβιομηχανιών δημιουργείται το πλήρες επενδυτικό οικοσύστημα που θα καταστήσει την πατρίδα μας κόμβο παραγωγής φαρμάκων στη Νότια Ευρώπη.

αλλάξει ρότα, δεδομένου ότι στην αβέβαιη εποχή που διανύουμε έχει να αντιμετωπίσει δύο μεγάλες απειλές, την Κίνα και την Αμερική, όπως επισημαίνουν οι Έλληνες επιχειρηματίες. Σε όλα αυτά θα πρέπει να συνυπολογιστούν οι κλυδωνισμοί που προκάλεσε η υποχρηματοδότηση της υγείας στην Ελλάδα από το 2010 έως και το 2020, με πολλά προβλήματα να γίνονται τώρα εμφανή. Όπως εξήγησαν ο κ. Τρύφων και ο κ. Δέμος, η επικείμενη επιβολή δασμών στο φάρμακο από τον Πλανητάρχη θα δημιουργήσει πρόβλημα στην Ινδία, από την οποία προέρχεται το 90% των φαρμάκων που κυκλοφορούν στις ΗΠΑ. Η Ινδία, ως αντίμετρο, θα κάνει damping τιμών και θα στραφεί στην Ευρώπη, με συνέπεια η ευρωπαϊκή παραγωγή φαρμάκων, της οποία η Ελλάδα αποτελεί τμήμα, να δεχτεί ισχυρές πιέσεις. Πρέπει, λοιπόν, η Ελλάδα και συντεταγμένα η Ευρωπαϊκή Ένωση να πάρει γρήγορες αποφάσεις, ξεπερνώντας την ασυνεννοησία και την κωλυσιεργία. Εν κατακλείδι, ο κ. Τρύφων επισήμανε πως η εγχώρια παραγωγή, με τις νέες μονάδες που ήδη δημιουργούνται, μπορεί να καλύψει με απόλυτη επάρκεια το 70% των αναγκών του Έλληνα ασθενούς στην πρωτοβάθμια περίθαλψη και ακόμα μεγαλύτερο ποσοστό στα νοσοκομεία. Το υπολειπόμενο 30% απαιτεί αξιολόγηση και αποζημίωση και αφορά καινοτόμες, ακριβές θεραπείες, στις οποίες θα πρέπει να διασφαλιστεί η πρόσβαση των ασθενών.

Η άνοιξη της ελληνικής φαρμακοβιομηχανίας κατά το θερμό καλοκαίρι των δασμών του Tραμπ

10.07.25

ΘεόφιλοςΔιαμαντής Καρατσουράκης, MD

ΥΓΕΙΑ

Oι ρευματοπάθειες συνολικά είναι νοσήματα που μπορούν να εμφανιστούν σε οποιαδήποτε ηλικία και από τα νοσήματα που πλήττουν νεαρά άτομα, η αξονική σπονδυλαρθρίτιδα ξεκινά νωρίς, γι’ αυτό συνοδεύεται και από βαρύ ψυχολογικό φορτίο. Κι αυτός είναι ένας παραπάνω λόγος να διαγιγνώσκεται έγκαιρα και να θεραπεύεται σωστά.

ΑΦΙΈΡΩΜΑ

ΑΞΟΝΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΙΤΙΔΑ, ΕΝΑ ΡΕΥΜΑΤΙΚΟ ΝΟΣΗΜΑ ΠΟΥ ΑΡΧΙΖΕΙ ΝΩΡΙΣ

Ρευματολόγος, Senior Medical Advisor Pharmaserve-Lilly

στη συνέχεια. Σπανιότερα η πρώτη εκδήλωση τη φλεγμονής μπορεί να είναι στους οφθαλμούς και ο ασθενής να έχει επισκεφτεί και οφθαλμίατρο. Για τους παραπάνω λόγους, είναι σημαντικό οι ασθενείς να αναφέρουν σε κάθε γιατρό ολοκληρωμένα το ιστορικό τους και να υπάρχει συστηματική συνεργασία διαφορετικών ιατρικών ειδικοτήτων. Η αιτιολογία της αξονικής σπονδυλαρθρίτιδας δεν είναι γνωστή, αν και φαίνεται ότι συνυπάρχουν η γενετική προδιάθεση, οι περιβαλλοντικοί παράγοντες και η μηχανική φόρτιση ως παράγοντες που συμβάλλουν στην εκδήλωση και εξέλιξη της νόσου. Σε ένα ποσοστό των ασθενών η υπάρχουσα φλεγμονή εμφανίζεται μόνο όταν πραγματοποιηθεί μαγνητική τομογραφία –οι βλάβες στις απλές ακτινογραφίες της λεκάνης ή της σπονδυλικής στήλης μπορεί να μην είναι εμφανείς–, ενώ σε κάποιους άλλους ασθενείς αυτά τα ευρήματα εμφανίζονται εξαρχής στις απλές ακτινογραφίες. Πέρα, όμως, από τον τρόπο που τίθεται η διάγνωση, οι ασθενείς έχουν επίσης ανάγκη από θεραπευτικές λύσεις που θα ελέγξουν τα συμπτώματα και την εξέλιξη της νόσου. Συμπεραίνουμε, λοιπόν, ότι πρόκειται για νόσημα που μπορεί να επηρεάσει με διαφορετικούς τρόπους άτομα νεαρής ηλικίας, έχοντας σημαντική επίπτωση στην ποιότητα ζωής τους. Η διάγνωση βασίζεται σε σημαντικό ποσοστό στο ιστορικό (των ιδίων των ασθενών αλλά και της οικογένειάς τους) και στην κλινική εξέταση των ειδικών γιατρών, ενώ συμπληρωματικά γίνονται εργαστηριακές εξετάσεις, αιματολογικές και απεικονιστικές. Η έγκαιρη και ολοκληρωμένη διάγνωση των ασθενών με αξονική σπονδυλαρθρίτιδα είναι σημαντική γιατί σήμερα είναι διαθέσιμες αρκετές θεραπευτικές επιλογές με διαφορετικά χαρακτηριστικά, οι οποίες επιτρέπουν την εξατομικευμένη προσέγγιση για κάθε ασθενή.

2025

η αξονική σπονδυλαρθρίτιδα είναι νόσημα που χαρακτηρίζεται από χρόνια φλεγμονή τόσο στο μυοσκελετικό σύστημα όσο και στον υπόλοιπο οργανισμό ενδεχομένως, προσβάλλοντας άτομα νεαρής ηλικίας (ήδη από τη δεύτερη ή τρίτη δεκαετία της ζωής τους), και μπορεί να εκδηλώνεται με ποικίλους τρόπους όχι μόνο σε διαφορετικούς ανθρώπους αλλά και στο ίδιο άτομο στην πορεία του χρόνου. Αν και αρχικά φάνηκε ότι οι άντρες προσβάλλονται πιο συχνά, τα τελευταία χρόνια έχει διαπιστωθεί ότι το ίδιο ισχύει και για τις γυναίκες. Χαρακτηριστικό αυτής της ομάδας νοσημάτων είναι η φλεγμονή στη σπονδυλική στήλη, η οποία εκδηλώνεται κυρίως με πόνο και πρωινή δυσκαμψία. Ξεκινάει από το πίσω μέρος της λεκάνης, επεκτείνεται στους γλουτούς και σταδιακά σε ολόκληρο το μήκος της. Τα ξεχωριστά χαρακτηριστικά είναι η παρατεταμένη πρωινή δυσκαμψία, που βελτιώνεται με την κίνηση και επιδεινώνεται με την ακινησία, καθώς και η γρήγορη και σημαντική βελτίωση του πόνου με τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα. Όταν κυριαρχεί η προσβολή της σπονδυλικής στήλης, τίθεται η διάγνωση της αξονικής σπονδυλαρθρίτιδας, σε συνδυασμό με αιματολογικές και απεικονιστικές εξετάσεις.

Mπορεί το πρόβλημα να εντοπίζεται και στις αρθρώσεις των άνω και πιο συχνά των κάτω άκρων, συνήθως σε λιγότερες από 5, στους τένοντες και στις ενθέσεις. Σε ένα μικρό ποσοστό είναι πιθανή και η εμφάνιση ψωρίασης, δηλαδή περιοχές του δέρματος να εμφανίζουν κνησμό και ερυθρότητα, και να καλύπτονται από «λέπια» με χαρακτηριστικό αργυρό χρώμα. Επίσης, μπορεί να υπάρχει ή να προηγείται φλεγμονή σε συγκεκριμένες περιοχές των ματιών και σπανιότερα στο γαστρεντερολογικό σύστημα. Οι ασθενείς που εμφανίζουν οσφυαλγία μπορεί να έχουν επισκεφθεί έναν διαφορετικό γιατρό αρχικά και να εξεταστούν και από ρευματολόγο

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

Όταν κυριαρχεί η προσβολή της σπονδυλικής στήλης, τίθεται η διάγνωση της αξονικής σπονδυλαρθρίτιδας, σε συνδυασμό με αιματολογικές και απεικονιστικές εξετάσεις.

LiFO 10.07.25

47

2025 ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

Ο ΟΜΙΛΟΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΓΙΑ 7η ΣΥΝΕΧH ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ Με προσήλωση στην ποιότητα, συνεχή ανατροφοδότηση από τους ασθενείς και ασθενοκεντρική προσέγγιση, ο Όμιλος Ευρωκλινικής παραμένει σταθερά στην κορυφή της παροχής υπηρεσιών υγείας.

ΑΦΙΈΡΩΜΑ

ΥΓΕΙΑ

O Όμιλος συνεχίζει να επενδύει στην ποιότητα και την καινοτομία, διασφαλίζοντας την ικανοποίηση των ασθενών του και προσφέροντας το καλύτερο δυνατό επίπεδο φροντίδας και εξυπηρέτησης.

48

LiFO

στον όμιλο ευρωκλινικής νιώθουμε περήφανοι που, για ακόμα μία χρονιά, τα αποτελέσματα της Έρευνας Ικανοποίησης Ασθενών συνεχίζουν να είναι εντυπωσιακά, με 9 στους 10 ασθενείς να δηλώνουν απόλυτα ικανοποιημένοι από τις υπηρεσίες που τους προσφέραμε, τόσο στην εξυπηρέτηση όσο και στη φροντίδα που έλαβαν κατά την παραμονή τους στην κλινική μας. Η Έρευνα Ικανοποίησης Ασθενών πραγματοποιήθηκε από ανεξάρτητη και αξιόπιστη εταιρεία ερευνών, σε συνολικό δείγμα 15.600 ατόμων που επισκέφθηκαν τον Όμιλο Ευρωκλινικής το χρονικό διάστημα 01.01.2024 έως και 31.12.2024. Η έρευνα ξεκίνησε το 2018 και για το 2024 πραγματοποιήθηκε σε διπλάσιο αριθμό δείγματος ασθενών με σκοπό την αύξηση της αξιοπιστίας της.

ΑΡΙΘΜΟΙ ΠΟΥ «ΜΙΛΟΥΝ» Σύμφωνα με την έρευνα, το μέσο ποσοστό ικανοποίησης εξωτερικών ασθενών Ευρωκλινικής Αθηνών & Ευρωκλινικής Παίδων ανέρχεται στο 93,3%. Επίσης, το μέσο ποσοστό ικανοποίησης εσωτερικών ασθενών Ευρωκλινικής Αθηνών & Ευρωκλινικής Παίδων ανέρχεται στο 89,9%. Παράλληλα, το μέσο ποσοστό ικανοποίησης περιστατικών Πολυϊατρείου – Σημείου Δ.Υ.Ο. ανέρχεται στο 94,5%. Η έρευνα εστιάζει σε ποιοτικούς δείκτες και οι βασικότεροι παράγοντες που ξεχώρισαν και συνέβαλαν στην υψηλή αξιολόγηση των ασθενών είναι: Η συμπεριφορά και η εξυπηρέτηση του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού, η άμεση και γρήγορη εξυπηρέτηση ως προς τις διαδικασίες εισαγωγής και εξιτηρίου, καθώς και οι κτιριακές εγκαταστάσεις και οι συνθήκες καθαριότητας των δωματίων. Τα παραπάνω αποτελέσματα επιβεβαιώνουν στην πράξη την αδιάκοπη προσπάθεια του Ομίλου να προσφέρει μια ολοκληρωμένη και ποιοτική εμπειρία στους ασθενείς του.

ΣΤΟ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΜΑΣ, Ο ΑΣΘΕΝΗΣ Βασική προτεραιότητα του Ομίλου Ευρωκλινικής είναι η ασφάλεια και η φροντίδα των ασθενών μας, μικρών και μεγάλων. Η φιλοσοφία μας είναι

ασθενοκεντρική και όλες οι ενέργειές μας στοχεύουν στο να παρέχουμε ολοκληρωμένες υπηρεσίες υγείας και να ανταποκρινόμαστε πλήρως σε κάθε ανάγκη του ασθενούς. Η μέτρηση και παρακολούθηση της ικανοποίησης των ασθενών, η διαφάνεια, η συνεχής αναβάθμιση και παροχή καινοτόμων ιατρικών υπηρεσιών, καθώς και η στελέχωση των κλινικών με άρτια καταρτισμένο και εκπαιδευμένο προσωπικό, σε ένα περιβάλλον που προάγει τον σεβασμό, αποτελούν βασικούς πυλώνες της λειτουργίας μας και κινητήριες δυνάμεις για συνεχή εξέλιξη.

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΑΡΑΠΟΝΩΝ, ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΕΧΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ Στον Όμιλο Ευρωκλινικής δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στην ικανοποίηση των ασθενών. Η έγκαιρη και αποτελεσματική διαχείριση τυχόν παραπόνων, κατά τη διάρκεια παραμονής τους στους χώρους των κλινικών του Ομίλου, αποτελεί για εμάς αναπόσπαστο κομμάτι της φιλοσοφίας μας. Το 2024, η διαδικασία διαχείρισης παραπόνων ενισχύθηκε με την εφαρμογή νέας Οδηγίας, η οποία καθορίζει με σαφήνεια τα βήματα και τις ενέργειες που πρέπει να ακολουθούνται από όλες τις Διευθύνσεις για την αντιμετώπισή τους. Επιπλέον, η τήρηση αρχείου παραπόνων και στατιστικών δεδομένων συμβάλλει στην επιτυχή παρακολούθησή τους με απώτερο στόχο τη συνεχή βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών μας.

ΔΕΣΜΕΥΣΗ ΜΑΣ ΝΑ ΠΑΡΑΜΕΙΝΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ Η επιτυχία του Ομίλου Ευρωκλινικής αποδεικνύει ότι η προσήλωση στην ποιότητα, η συνεχής ανατροφοδότηση από τους ασθενείς και η ασθενοκεντρική προσέγγιση είναι τα βασικά στοιχεία που τον καθιστούν ηγέτη στην παροχή υπηρεσιών υγείας. Με τη δέσμευση να παραμείνουμε στην κορυφή, συνεχίζουμε να επενδύουμε στην ποιότητα και την καινοτομία, διασφαλίζοντας την ικανοποίηση των ασθενών και προσφέροντας το καλύτερο δυνατό επίπεδο φροντίδας και εξυπηρέτησης.

10.07.25

LiFO 10.07.25

49

TRENDS ΈΧΕΙΣ

ΜΕΣΣΗΝΙΑ-ΚΑΛΑΜΑΤΑ ΓΟΎΣΤΟ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

PERSONAL ΑΠΟ ΤΑ

SHOPPER LIDL

ΦΩΤΟ: ΒΑΣΙΑ ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑ / LABUBU (ΑΠΟ ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΠΡΟΣ ΤΑ ΔΕΞΙΑ): HAVE A SEAT (SISI), THE MONSTERS TASTY MACARONS SEA SALT (TOFFE, COCONUT).

ΤΑ ΤΈΡΑΤΑ ΠΟΥ ΣΥΛΛΈΓΟΥΝ ΜΑΝΙΩΔΏΣ ΟΙ ΕΝΉΛΙΚΕΣ

TO LABUBU ΜΟΥ 50

LiFO

10.07.25

THE

g ood LiF O

864

Μόνιμα sold-out, υπερχαριτωμένα και ελαφρώς κακιασμένα, τα Labubu δεν είναι απλώς φιγούρες, είναι η ντοπαμίνη μιας γενιάς που δεν μπορεί να επενδύσει στο μέλλον. Το πρόσωπο της καπιταλιστικής ειρωνείας είναι φτιαγμένο από πλαστικό. Α Π Ο Τ Η M Ι Ν Α ΦΩΤΟ: ΠΑΡΙΣ

ΚΑΛΟΓΕΡΑ ΤΑΒΙΤΙΑΝ

ΚΙ ΕΓΏ LiFO 10.07.25

51

THE

good LiFO

TREN D S

«Δεν είναι απλώς φιγούρες, είναι σύμβολα μιας ανάγκης για στιγμιαία χαρά».

î

Ο Yobet έχει στη συλλογή του τερατάκια που ανήκουν στη σειρά Big Into Energy. Το μπλε ονομάζεται Hope, το πράσινο Serenity και το ροζ-κίτρινο Loyalty.

Α Π Ο Τ Η M Ι Ν Α Κ Α Λ Ο Γ Ε Ρ Α ΦΩΤΟ: ΠΑΡΙΣ ΤΑΒΙΤΙΑΝ

Τ

52

LiFO

ην προηγούμενη Πέμπτη, στην Ταβέρνα των Φίλων, μια κοπέλα γύρω στα τριάντα έσκυψε να φυσήξει τα κεράκια της: με το ένα της χέρι κρατούσε τα μαλλιά της για να σβήσει την τούρτα με ασφάλεια και με το άλλο κρατούσε ένα Labubu που κρεμόταν από το σκουλαρίκι της, για να μη λαμπαδιάσει. Λένε πως η γενιά μας δεν μπορεί να επενδύσει πια σε ένα σπίτι, σε ένα μέλλον, σε μια σταθερότητα, οπότε επενδύει σε μικρές εκρήξεις ντοπαμίνης: σε κουτάκια, τυφλές εκπλήξεις, αναμονή και επιβράβευση. Αυτά τα plush toys έχουν σπάσει ταμεία και ίσως αποτελούν την τέλεια έκφραση της καπιταλιστικής ειρωνείας. Πάντως, δεν είναι απλώς φιγούρες, είναι σύμβολα μιας ανάγκης για στιγμιαία χαρά. Η ανθρωπότητα έχει γνωρίσει κι άλλες θρυλικές collectable φιγούρες, όμως καμία δεν ήρθε με τόση μανία να μας πάρει τα μυαλά και τα λεφτά. Ενήλικες που κάνουν συλλογές με υπερχαριτωμένα, fluffy λούτρινα παιχνίδια με σαρδόνιο χαμόγελο, μεγάλα μάτια και μυτερά αυτάκια, βγαλμένα από το νορβηγικό φολκλόρ, μοιάζουν να φλερτάρουν ταυτόχρονα με την αθωότητα και τον εφιάλτη. Η έκφραση των Labubu είναι κάτι μεταξύ «ήθελα να βοηθήσω» και «κατέστρεψα τα πάντα». Δημιουργία του Kasing Lung από το Χονγκ Κονγκ, ανήκουν στη σειρά «The Monsters» της Pop Mart, της κινεζικής εταιρείας που έκανε τα blind boxes εμμονή και playful πινελιά σε πανάκριβες τσάντες, καπέλα, ζώνες, ακόμα και σε σκουλαρίκια.

ΑΣ ΔΟΎΜΕ ΤΑ LABUBU ΜΕ ΑΡΙΘΜΟΎΣ:

Η Pop Mart τριπλασίασε τα κέρδη της το 2023 χάρη σε αυτά. Αυτήν τη στιγμή, ο CEO της, Wang Ning, είναι ήδη, στα 38 του, στους δέκα πιο πλούσιους ανθρώπους της Κίνας. Η μετοχή της εταιρείας ξεπέρασε τα 270 δολάρια Χονγκ Κονγκ φέτος. Μπορείς να τους κάνεις custom αλλαγές: tattoo, νύχια, ρούχα, παπούτσια, αξεσουάρ. Κάθε κουτί κρύβει και μια μικρή έκπληξη. Δεν ξέρεις ποιο τέρας θα σου τύχει. Η αγωνία και η χαρά του unboxing είναι μοναδική. Πάντα ελπίζεις να σου τύχει κάποιο κομμάτι που δεν έχεις. Και το πιο όμορφο; Όταν συναντάς στον δρόμο μια άλλη κοπέλα με Labubu, υπάρχει μια σιωπηλή συγκατάβαση, ένας κοινός ενθουσιασμός που μοιράζεστε χωρίς πολλά λόγια.

Η Λένια Παγωνάκη, visual merchandiser, art director και founder του @Soma.athens, γνώρισε τα Labubu μέσα από μια φίλη της στο TikTok. «Δεν είμαι collector, αλλά αυτό το ένα Labubu που μου έκαναν δώρο από το φυσικό κατάστημα στο Παρίσι είναι μοναδικό για μένα. Έχω αρκουδάκια και φιγούρες με περίεργες μορφές από μικρή, οπότε τώρα ήρθε κι έδεσε. Ανήκω μάλλον σ’ εκείνους που τους αρέσει να συνδυάζουν το χαριτωμένο με το παράξενο. Αν δεν μου το είχαν κάνει δώρο και κάποιος το ήθελε πολύ, ίσως του το χάριζα, αλλά δεν θα το πουλούσα ποτέ». Η Pop Mart μέχρι πρόσφατα ήταν σχετικά άγνωστη στη Δύση. Τον Μάιο αποσύρθηκε από τα φυσικά καταστήματα στο Ηνωμένο Βασίλειο λόγω υπερβολικής ζήτησης – ακόμα και μέσα στη νύχτα δημιουργούνταν ουρές. Μια πιο έμπειρη συλλέκτρια είναι η Βάσια Κοντοκώστα (@vassiakont), η οποία εξηγεί: «Το πρώτο μου Labubu το είδα να κρέμεται από την τσάντα μιας κοπέλας στο Λονδίνο. Το εντόπισα στα Hamleys, όπου επέτρεπαν μόνο ένα ανά άτομο. Έτσι άρχισαν όλα. Στην αρχή τα αγόραζα για μένα, αλλά πολύ γρήγορα με τράβηξε και ο κόσμος του reselling. Η αρχική τιμή είναι γύρω στα 18 ευρώ, αλλά σπάνια κομμάτια μπορεί να φτάσουν και τα 180. Το δεύτερο που απέκτησα, ένα secret Macaron, το έχω δει να πουλιέται τόσο. Θα στεκόμουν και σε ουρά για να πάρω ένα!».

î

Η Βάσια, από τη σειρά The Monsters Tasty Macarons Sea Salt, έχει τα Coconut και Toffee, και από τη σειρά Have a Seat τη Sisi.

î î

Ο Κωνσταντίνος Τζάχας λατρεύει αυτό με το καπέλο και τη σαλοπέτα, το οποίο λέγεται Fall in Wild. Τα άλλα δύο είναι από τη σειρά Have a Seat και λέγονται Sisi και Baba.

10.07.25

ΥΠΆΡΧΟΥΝ ΚΆΠΟΙΑ ΠΟΛΎ ΒΑΣΙΚΆ ΣΗΜΆΔΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΛΆΒΕΙΣ ΑΝ ΚΆΤΙ ΕΊΝΑΙ LABUBU Ή'LAFUFU: • Έχει 9 δόντια.

• Το άνοιγμα της συσκευασίας είναι smooth.

• Όλα τα αυθεντικά Labubu έχουν πάνω τους ετικέτα με QR code που σε στέλνει στην ιστοσελίδα της εταιρείας.

Η ροή του TikTok έχει κατακλυστεί με unboxing βίντεο των Labubu. Οι χρήστες, κυρίως γυναίκες 25-40, με δημιουργική και ψηφιακή κουλτούρα, κυνηγούν την επόμενη αλλόκοτα γλυκιά φιγούρα. Τα Labubu φοριούνται ως charms σε τσάντες, καπέλα ή μπρελόκ. Μικρά, πολύχρωμα και fun, γίνονται δίνουν μια παιχνιδιάρικη, λίγο άγρια πινελιά στο στυλ. Ο Κωνσταντίνος Τζάχας (@mrtzachas), content creator και social media manager, είναι άλλος ένας φαν: «Το πρώτο Labubu το πήρα online, αλλά μου ήρθε λάθος, ήταν Lafufu. Μετά πήγα στο Pop Mart στο Λονδίνο και πήρα κι άλλα. Τώρα έχω τέσσερα Labubu και ένα Lafufu. Είναι κάτι που μου φτιάχνει τη διάθεση, ολοκληρώνει outfits και μπαίνει εύκολα στην kid-core αισθητική μου. Το αγαπημένο μου είναι το Fall in Wild, με καπέλο και σαλοπέτα. Ήταν το πρώτο που έγινε viral και τώρα είναι sold out». «Ονομάζομαι Αλέξανδρος Μάνος (@alex_ma) και είμαι freelancer content creator. Είδα για πρώτη φορά Labubu μπροστά μου όταν μου το έκαναν δώρο: ήταν πολύ χαριτωμένο και κρατούσε ένα γυάλινο μπουκάλι Coca-Cola. Δεν είχα ιδέα ότι υπήρχαν και ότι είχαν προκαλέσει τόσο μεγάλο πανικό. Μου το έφεραν από το Παρίσι, από το φυσικό κατάστημα του Pop Mart. Δυστυχώς, δεν έχω καταφέρει ακόμα να δημιουργήσω συλλογή, γιατί είναι μονίμως όλα sold out. Θα ήθελα όμως να αποκτήσω πολλά Labubu στο μέλλον και ελπίζω να τα καταφέρω. Νομίζω ότι είναι τόσο δημοφιλή επειδή ο κόσμος έχει την ανάγκη να ξοδεύει λίγα χρήματα χωρίς να το σκέφτεται ιδιαίτερα και χωρίς τύψεις».

î

Η Λένια Παγωνάκη εξηγεί: «Έχω αρκουδάκια και φιγούρες με περίεργες μορφές από μικρή, οπότε τώρα ήρθε κι έδεσε».

î

Το Labubu του Άλεξ Μάνου ανήκει στη σειρά The Monsters Blind Box Vinyl Faces x CocaCola, και αυτό που του έτυχε είναι το Surprise Shake.

THE

«Είμαι ο Υ o b e t , store manager στο @FlowerKickz. Όταν έφτασε το πρώτο Labubu στο μαγαζί, κατάλαβα ένα πράγμα, ότι το blind box είναι εθισμός. Τα Labubu ήρθαν στο μαγαζί με τη σκανταλιάρική τους φάτσα και σιγά σιγά άρχισα να παρατηρώ τι προκαλούν γύρω τους. Ο κόσμος έρχεται να τα αγοράσει με τεράστιο ενθουσιασμό. Εδώ, στο FlowerKickz, το βλέπουμε καθημερινά αυτό. Πολλοί μπαίνουν απλώς για να χαζέψουν και καταλήγουν να φεύγουν με δύο κουτιά, και μετά γυρνάνε για τρίτο και τέταρτο. Είναι καταπληκτική η εμπειρία του ανοίγματος της συσκευασίας, αυτό το smooth κρακ που κάνει όταν ανοίγει. Αρχικά είναι η ένταση, η προσμονή, η φαντασίωση ότι θα τύχεις το secret, και μετά η αποκάλυψη. Είναι ένα μικρό roller-coaster που πακετάρεται σε ένα κουτί δέκα εκατοστών. Δεν είναι μόνο το τι θα σου τύχει, είναι το πώς σε κάνει να νιώθεις, και αυτό μου ήταν αρκετό για να του δώσω προσοχή. Δεν είμαι συλλέκτης, τουλάχιστον όχι ακόμα, αλλά μου αρέσει πολύ η σειρά Big into energy. Υπάρχει κάτι στην παιδικότητα και στον ηλεκτρισμό της που με τραβάει. Θυμάμαι, όταν άνοιξα το πρώτο μου Labubu box, ήμουν και αγχωμένος και ενθουσιασμένος. Ένιωθα σαν να γύριζα στην παιδική μου ηλικία. Δεν πέτυχα secret, αλλά με άγγιξε όλη η διαδικασία. Ήταν τόσο διασκεδαστικό».

good LiFO

• Το QR code πάνω στη συσκευασία είναι γυαλιστερό και όχι ματ.

LiFO 10.07.25

53

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

LiF O

864

ΜΕΣΣΗΝΙΑΚΑΛΑΜΑΤΑ Αν «κατεβαίνεις» στην Καλαμάτα για μια σύντομη απόδραση, σε αυτά τα μέρη θα κάνεις στάση για καλό φαγητό, κοκτέιλ και summer vibes.

KΕΙΜΕΝΑ: ΛΙΝΑ ΙΝΤΖΕΓΙΑΝΝΗ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ULRIKE FERLE

54

LiFO

10.07.25

R E S T A U R A N T & BAR Η παραλία της Κυπαρισσίας χτυπάει στους ρυθμούς της all-day διασκέδασης.

Παραλιακή οδός Κυπαρισσίας 27610 23861 www. ammosrestaurantbar. gr Facebook: Ammos Restaurant Bar Instagram: ammos.restaurant. bar

στην παραλία της κυπαρισσίας το βλέμμα σου χάνεται στο Ιόνιο και θέλεις να απολαύσεις κάθε στιγμή. Αυτός ο καλοκαιρινός παράδεισος δεν θα μπορούσε να ταιριάξει με τίποτα περισσότερο από το Ammos Restaurant & Bar, ένα αληθινό καταφύγιο διακοπών, φτιαγμένο με αγάπη για τις αυθεντικές στιγμές. Από νωρίς το πρωί σε περιμένουν για να ξεκινήσεις τη μέρα ο φρεσκοκομμένος καφές και οι δροσεροί χυμοί στην ξαπλώστρα, ενώ το μενού σε προκαλεί με ολόφρεσκες ομελέτες, λαχταριστά club sandwiches και αφράτα pancakes με πραλίνα ή φρούτα. Η κουζίνα του Ammos σε συνοδεύει όλη μέρα και όσο περνάει η ώρα οι προτάσεις εξελίσσονται σε έναν χάρτη γεύσεων με πιάτα που ισορροπούν μεταξύ comfort και δημιουργικού. Αν αγαπάς τα θαλασσινά, δοκίμασε το φιλέτο σολoμού που συνοδεύεται από ρύζι και λαχανικά ή το εκπληκτικό λαβράκι σοτέ με πουρέ σελινόριζας.

Mία άλλη, πιο ιδιαίτερη επιλογή για τους λάτρεις της καλής κουζίνας είναι το λιγκουίνι καραβίδα. Για τους λάτρεις του κρέατος, η καπνιστή μοσχαρίσια μπριζόλα με ψητά λαχανικά γίνεται ανάρπαστη. Τώρα, αν απλώς θέλεις κάτι ελαφρύ με το κρασί ή το κοκτέιλ σου, οι μεσογειακές σαλάτες και οι μπρουσκέτες είναι ιδανικές επιλογές. Το μπαρ του Ammos είναι πρωταγωνιστής αυτής της εμπειρίας και αναλαμβάνει να δώσει χρώμα στα απογεύματα και στα βράδια με δροσερά spritz, tiki cocktails και all-time-classics που απολαμβάνεις ακόμα περισσότερο όταν βρίσκεσαι δίπλα στο κύμα. Όταν ο ήλιος αρχίζει να πέφτει –μη χάσεις το ηλιοβασίλεμα εδώ!– το Ammos μεταμορφώνεται σε ένα ατελείωτο «χάσιμο» στο μαγικό ηλιοβασίλεμα συνοδεία κρασιού. Τα sunset sessions θέλουν απόλαυση με φρουτώδη κοκτέιλ και γυμνά πόδια στην άμμο και όλα αυτά σε ένα σκηνικό που συνδυάζει την απλότητα με το στυλ, με λευκά ξύλα, καλαμωτές, boho λεπτομέρειες και, φυσικά, τη θάλασσα να πρωταγωνιστεί σε όλο της το μεγαλείο.

Λιοτρίβι

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΜΕΣΣΗΝΙΑ-ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Ammos

Εδώ το καλοκαίρι χορεύει στους ρυθμούς ενός ατελείωτου πάρτι.

THE

good LiFO

Παραλία Κυπαρισσίας 6943 585095 Facebook: Liotrivi club kyparissia Instagram: liotrivi_club_ kyparissia

σε μία από τις πιο όμορφες ακρογιαλιές της μεσσηνίας, το Λιοτρίβι έχει εξελιχθεί σε απόλυτο προορισμό και η φήμη του είναι ικανή να σε φέρει μέχρι τη Νότια Πελοπόννησο. Αυτό το beach bar σερβίρει πάνω απ’ όλα διασκέδαση και η παραλία της Κυπαρισσίας γίνεται το τέλειο σκηνικό για να απολαύσεις αυτή την εμπειρία όσο περισσότερο μπορείς. Εδώ η μέρα ξεκινάει νωρίς, με καφέ και μπάνιο στα διάφανα νερά, αλλά συνήθως δεν τελειώνει πριν να ξημερώσει η επόμενη. Το πρωί σε βρίσκει με παγωμένο εσπρέσο στο χέρι, ξαπλωμένο στις άνετες ξαπλώστρες, με τα κύματα να παίζουν τη δική τους μουσική. Η ομάδα που βρίσκεται πίσω από το Λιοτρίβι φροντίζει κάθε λεπτομέρεια, από τη σκιά της ομπρέλας σου μέχρι το σνακ που είναι κατάλληλο για το διάλειμμα από τις βουτιές. Καθώς η μέρα προχωράει, το σκηνικό αλλάζει με έναν τρόπο μαγικό. Από την κουζίνα πηγαινοέρχονται comfort πιάτα που χορταίνουν χωρίς να βαραίνουν και τα πρώτα κοκτέιλ αρχίζουν να δίνουν χρώμα στην ατμόσφαιρα. Άλλωστε, το μπαρ στο Λιοτρίβι έχει πρωταγωνιστικό ρόλο, και όχι άδικα: παγωμένες μείξεις, classic συνταγές και tiki προτάσεις κάνουν παιχνίδι μέχρι αργά ή, μάλλον, μέχρι νωρίς το πρωί. Γιατί μόλις οι μουσικές αρχίσουν να δυναμώνουν, ο χρόνος σταματά και το μόνο που έχει σημασία είναι να γίνεις ένα με τον κόσμο και τα vibes που έρχονται από τα decks.

To party mood στο Λιοτρίβι είναι κομμάτι του DNA του και δεν θα σε απογοητεύσει ούτε μια φορά. Με μια ομάδα που ξέρει από διασκέδαση, με DJs που παρελαύνουν στο booth και πάντα με την καλύτερη διάθεση, αυτό το μέρος είναι φτιαγμένο για να σου θυμίζει πώς είναι να περνάς καλά.

LiFO 10.07.25

55

good LiFO THE

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΜΕΣΣΗΝΙΑ-ΚΑΛΑΜΑΤΑ 56

LiFO

Το Κοχύλι

Θαλασσινά vibes, ελληνική γεύση και χαλαρή διάθεση.

το κοχύλι βρίσκεται ακριβώς εκεί όπου είναι ο φυσικός του χώρος, δηλαδή δίπλα στη θάλασσα. Τα τραπέζια στρώνονται σχεδόν πάνω στο κύμα και το φαγητό αποκτά μια άλλη γεύση, πιο νόστιμη, τη γεύση του ελληνικού καλοκαιριού. Δεν γίνεται να περνάς από αυτό το κομμάτι της Μεσσηνίας και να μη σου σφυρίξει κάποιος ότι σε αυτό το εστιατόριο θα φας τα καλύτερα ψάρια που έχεις δοκιμάσει, και μάλιστα σε μια ατμόσφαιρα που πιο αυθεντική και φιλόξενη δεν γίνεται. Μετά τη βουτιά, με το μαγιό και την αλμύρα ακόμα πάνω σου, ή το βράδυ μετά τη βόλτα σου στα στενά της Γιάλοβας, θα βρεις μια κουζίνα που αγαπάει το φρέσκο ψάρι και τις ελληνικές παραδοσιακές συνταγές. Συναγρίδα, φαγκρί, μπαρμπούνι, τσιπούρα, όλες οι ψαριές από τα πρωινά δίχτυα καταλήγουν στη βιτρίνα και σε προσκαλούν να διαλέξεις αυτό που τραβάει η όρεξή σου. Μαζί με την ψητή στα κάρβουνα θαλασσινή γεύση –που δεν συγκρίνεται με τίποτα– θα απολαύσεις φρέσκες σαλάτες, χειροποίητες αλοιφές, ορεκτικά μερακλίδικα και, φυσικά, κρασάκι, τσίπουρο ή ούζο που συνοδεύει την εμπειρία ψαροφαγίας αλά ελληνικά. Οι παραδοσιακές συνταγές με μαγειρευτά έχουν κι αυτές τη δική τους θέση στο μενού, ενώ η θαλασσινή μακαρονάδα είναι οπωσδήποτε στα hightlights! Μη διστάσεις να συνδυάσεις γεύσεις και πιάτα –ποιος είπε ότι δεν ταιριάζει ο μουσακάς με ψάρι στα κάρβουνα;– για έναν πολύ απλό λόγο: δύσκολα θα ξαναβρείς έναν κατάλογο με τόσο καλομαγειρεμένα πιάτα και τόσο νόστιμα ψάρια, οπότε εκμεταλλεύσου κάθε στιγμή από αυτήν τη γαστρονομική εμπειρία, τουλάχιστον μέχρι την επόμενη φορά που θα βρεθείς εδώ!

Γιάλοβα Μεσσηνίας 27230 23259 Facebook: Τo Κοχύλι / Kochili

Erodios CAMPING

Το camping γίνεται τρόπος ποιοτικών διακοπών.

οι διακοπές σε camping είναι πλέον άποψη, τρόπος ζωής και μαζεύουν πιστούς οπαδούς από όλες τις ηλικίες που θέλουν να περάσουν χρόνο μέσα στη φύση και να ξεχάσουν όσα συνθέτουν τη ζωή στην πόλη. Το Erodios Camping είναι ένας από τους καλύτερους προορισμούς –δεν είναι τυχαίο το ότι η κράτηση επιβάλλεται– και κάθε χρόνο συγκεντρώνει επισκέπτες με σκηνή η τροχόσπιτο που αναζητούν την ησυχία που μόνο η φύση μπορεί να σου χαρίσει. Εδώ, μετά τις 11 το βράδυ, δύσκολα θα ακούσεις φασαρία, ενώ όλη την ημέρα ο κόσμος πηγαινόερχεται στην υπέροχη παραλία Χρυσή Ακτή (Ντιβάρι), πίνει τον καφέ του στην καφετέρια ή απολαμβάνει τα μεσογειακά πιάτα του εστιατορίου. Τι άλλο μπορεί να κάνει τις διακοπές σου ονειρεμένες; Η ομάδα του Erodios Camping φροντίζει για όλα: οι εγκαταστάσεις είναι πεντακάθαρες κάθε στιγμή της μέρας ή της νύχτας, με κοινόχρηστη κουζίνα και ψυγείο για όλους. Οι θέσεις είναι άνετες και σκιαζόμενες για να μπορείς να απολαύσεις κάθε στιγμή. Το νερό φιλτράρεται για να μη χρειάζεται να κουβαλάς εμφιαλωμένο. Η γεννήτρια εξασφαλίζει ότι πάντα θα έχεις ρεύμα, ό,τι κι αν συμβεί, και μάλιστα υπάρχουν παντού παροχές για να φορτίζεις τις συσκευές σου. Το σημείο είναι ιδανικό για windsurfing και συγκεντρώνει αθλητές απ’ όλο τον κόσμο αλλά και επίδοξους μαθητές, ενώ οι υπόλοιποι λουόμενοι απολαμβάνουν το παιχνίδι στη θάλασσα και την αμμουδερή ακρογιαλιά. Η παραλία της Βοϊδοκοιλιάς είναι πολύ κοντά –θα μαγευτείς από τη διαδρομή μέχρι εκεί– και οι βόλτες με ποδήλατο στη Λιμνοθάλασσα της Γιάλοβας είναι μια αξέχαστη εμπειρία. Οι διακοπές στο Erodios συνδυάζουν την ελληνική φιλοξενία με την υψηλή ποιότητα και φυσικά με το τοπίο αυτής της γωνιάς της Πελοποννήσου που θα σε κάνει να την αγαπήσεις για πάντα.

Γιάλοβα, Πύλος 27230 23269 erodios.com Facebook: Erodios Camping Instagram: erodiosgr

10.07.25

OCEAN VIEW

Υψηλή γαστρονομία με θέα το μοναδικό ελληνικό καλοκαίρι.

Ναυαρίνου 119, Καλαμάτα 2721 025590 poseidonkalamata. com Facebook: PoseidonOceanView, Instagram: poseidonoceanview

δεν είναι μόνο το όνομα που σε προετοιμάζει για όσα σε περιμένουν αλλά και αυτή η εικόνα της θάλασσας που απλώνεται μπροστά σου, ο αέρας του Μεσσηνιακού Κόλπου, η αίσθηση υπερηφάνειας που νιώθεις για τον τόπο μας και τη γαστρονομία του. Το Poseidon Ocean View είναι ένα προσεγμένο ταξίδι φτιαγμένο με ελληνικές γεύσεις, υψηλή αισθητική και την έννοια της φροντίδας όπως τη γνωρίζουμε από παλιά, αλλά σε μια νέα, πιο σύγχρονη εκδοχή. Στο τιμόνι της κουζίνας βρίσκεται ο βραβευμένος σεφ Δημήτρης Πυλιώτης που μοιράζει τον χρόνο του ανάμεσα σε Καλάματα και Μαϊάμι, όπου βρίσκεται το πρώτο Poseidon. Ερμηνεύοντας την ελληνική γαστρονομία με τρόπο ουσιαστικό, καθαρό και δημιουργικό, ο σεφ έχει ανακηρυχθεί τρεις συνεχόμενες χρονιές Greek Gastronomy Ambassador από τον οργανισμό Greek Taste Βeyond Βorder, ενώ συνεχώς κερδίζει διακρίσεις και τίτλους όπως αυτός του «Guest Chef for selected Miami Heat NBA Games». Με τη βαθιά γνώση και το ταλέντο του καταφέρνει να δημιουργήσει μια εξαιρετική γαστρονομική εμπειρία στην ιδιαίτερη πατρίδα του, δημιουργώντας πιάτα που καθένα διηγείται μια μικρή ιστορία από τη Μεσσηνία, τη θάλασσα, το ελληνικό καλοκαίρι. Έξτρα παρθένο ελαιόλαδο Καλαμάτας, πρώτες ύλες από κάθε γωνιά της Ελλάδας και εποχικά υλικά συνδυάζονται στο μενού του Poseidon που καταφέρνει να σε μαγέψει από την πρώτη δοκιμή. Ο χώρος κουβαλά την κομψότητα της απλότητας: καθαρά, λιτά σχήματα, φυσικά υλικά, ήρεμα χρώματα. Όλα λειτουργούν για να αναδείξουν την εμπειρία της φιλοξενίας που νιώθεις από το πρώτο λεπτό σε μια ατμόσφαιρα οικεία, ενώ η ηρεμία της θάλασσας φροντίζει να απολαμβάνεις κάθε στιγμή ακόμα περισσότερο. Στο Poseidon Ocean View η ελληνική παράδοση συναντά το μέλλον της με φόντο τα πιο μαγευτικά ηλιοβασιλέματα, γράφοντας με χρυσά γράμματα τη γαστρονομική ανωτερότητα της χώρας μας.

Φλερτ!

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΜΕΣΣΗΝΙΑ-ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Poseidon

Το πιο νεο-ρομαντικό all-day spot της Καλαμάτας.

THE

good LiFO

Αμφείας 34, Καλαμάτα 2721 084914 Faceboook: flert.coffe Instagram: flirt_kalamata

μπορεί το φλερτ να έχει εξαφανιστεί από την καθημερινότητά μας, αλλά στην Καλαμάτα υπάρχει ένας χώρος που δεν το έχει ξεχάσει και το φωνάζει με θαυμαστικό. Το Φλερτ! είναι ένας all-day προορισμός στην καρδιά της πόλης που δεν φτιάχτηκε απλώς για να περάσεις καλά αλλά για να ζεις κάθε στιγμή αλά παλαιά: να μιλήσεις με φίλους, να γελάσεις και, φυσικά, να απολαύσεις γεύσεις και cocktail που σου φτιάχνουν ακόμα περισσότερο τη διάθεση. Η μέρα ξεκινά με κορυφαίο καφέ που σε ξυπνά ευχάριστα και ένα μενού πρωινού και brunch που φτιάχτηκε για να δίνει ενέργεια αλλά και τη χαρά της αυθεντικής νοστιμιάς. Από κλασικά πιάτα μέχρι πιο healthy επιλογές, ο καθένας θα βρει αυτό που του ταιριάζει για να ξεκινήσει τη μέρα του. Από το μεσημέρι παίρνει τη σκυτάλη ένα comfort μενού με δροσερές σαλάτες, πληθωρικά μπέργκερ και αγαπημένες γεύσεις πίτσας που συνοδεύουν κάθε βόλτα και όρεξη μαζί με μια κρύα μπίρα ή ένα ποτήρι κρασί. Και όταν ο ήλιος πέσει, ζωντανεύει το μπαρ του Φλερτ!, δημιουργώντας μία ακόμα αφορμή να βρεθείς εδώ. Τα κοκτέιλ με τα παιχνιδιάρικα ονόματα και τις ακόμα πιο τολμηρές γεύσεις, όπως aperitivo spritz, negroni είναι must για τις βραδινές συναντήσεις σε μια πόλη που λατρεύεις από την πρώτη στιγμή. Ανεβασμένα vibes, μουσικές και χαμόγελα είναι όσα προσφέρει το Φλερτ! και δεν τα λες και λίγα. Μια ατμόσφαιρα με vintage λεπτομέρειες και ανάλαφρη διάθεση που σου θυμίζει ότι για να περνάς καλά δεν σου χρειάζεται τίποτε άλλο παρά το αγαπημένο σου στέκι και λίγοι καλοί φίλοι.

LiFO 10.07.25

57

î

Niko June Χειροποίητο βάζο σε απαλό γαλάζιο. myran.gr

ô

Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

THE

good LiFO

PERS O N A L S H OP P E R

Κρεμαστός σταυρός με aqua marine και emeralds της Christina Soubli.

ñ

Kodak Κίτρινη αδιάβροχη κάμερα WPZ2. plaisio.gr

ò

Nef -Nef Homeware Πετσέτα θαλάσσης ζακάρ από 100% βαμβάκι. nef-nef.gr

î

Superdry Πάνινη τσάντα με logo. bloobox.gr

ñ

The North Face Unisex καπέλο «Horizon Breeze Brimmer».

õ

Gant Μαύρα slides με διπλό λουράκι. modivo.gr

î

Stefania Frangista Ολόσωμο μακρυμάνικο μαγιό. stefaniafrangista.com

ΑΠΟ

ΤΗ

LIFO

TEAM

The Mall Athens

58

LiFO

10.07.25

ΩΡΑΙΑ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΟΜΟΡΦΙΑΣ , δεν λέω, αλλά τις περισσότερες φορές έχουν κάτι ονόματα που σε κάνουν να νιώθεις ότι κάποιος σε δουλεύει κατάμουτρα. Θέλω να πω, δεν είμαστε όλες σαν τη Μόνικα Μπελούτσι ή, μάλλον, οι περισσότερες διαφέρουμε από αυτό το πρότυπο και απλώς θέλουμε κάποια στιγμή μέσα στην ημέρα, αφού τελειώσουμε με δουλειά, παιδιά, σκυλιά, house keeping και συμμάζεμα, να έχουμε κάτι παραπάνω από τρία λεπτά για να κάνουμε μπάνιο και να βάλουμε μια κρέμα. Γι’ αυτό, όταν ανακάλυψα τα Naughty Dogs, ένιωσα ότι έχω έναν σύμμαχο, κάποιον που δεν με κάνει να νιώθω ότι όλα όσα αφορούν τη φροντίδα του εαυτού έχουν φτιαχτεί για τις πριγκίπισσες του παραμυθιού. Μα body lotion «Η κλανιά της νεράιδας»; Πόσο φανταστικό! Τα προϊόντα έχουν όλα παιχνιδιάρικα ονόματα κι αυτό από μόνο του είναι τέλειο. Αγαπημένη η σειρά «Τεκνατζού» που περιλαμβάνει από αντηλιακά προσώπου και σώματος μέχρι body butter, αφρόλουτρο και after sun. Εδώ όμως μιλάμε για μια σειρά που έχει το όνομα, έχει και τη χάρη. Όλα είναι φτιαγμένα με φυσικά υλικά, είναι vegan και περιλαμβάνουν αγνά φυτικά εκχυλίσματα. Δεν θυμάμαι να έχω χρησιμοποιήσει πολλές φορές μάσκα στη ζωή μου, αλλά με τη Jojoba Face Mask είναι πολύ εύκολο να βάλεις στην εβδομαδιαία ρουτίνα αυτήν τη φροντίδα που αφήνει το δέρμα πραγματικά αναζωογονημένο και εσένα να χαζεύεις το απαλό δέρμα σου. Στο naughtydogs.gr θα βρεις τα πάντα και μάλλον θα θέλεις να τα δοκιμάσεις όλα. Καθόλου περίεργο. Πώς γίνεται να μην αποκτήσεις το Oriental Oud Body Marmalade Scrub, ένα vegan απολεπιστικό σώματος με ζάχαρη και θαλασσινό αλάτι, που απομακρύνει τα νεκρά κύτταρα, και ελαιόλαδο, που αφήνει το σώμα ενυδατωμένο; Βάλε σε όλα αυτά και το ιριδίζον glitter που κάνει το δέρμα να λάμπει και, ναι, σε κάνει να νιώθεις ελαφρώς πριγκίπισσα, ακόμα και σε μια πιο ροκ εκδοχή. Τα Naughty Dogs βγάζουν και μια σειρά από αρωματικά φτιαγμένα με φυσικό κερί σόγιας για κάθε περίσταση ή φάση (Μπακούρι, Γριά, Αυτή είμαι ή Home Sweet Home), που θα σου χαρίσουν την ατμόσφαιρα που θέλεις. Προσωπικό αγαπημένο το Φεύγα, που διώχνει τις τοξικές αύρες και κάνει ένα statement για το τι θέλεις από τον προσωπικό σου χώρο. Άλλωστε, τα Naugthy Dogs είναι από μόνα τους μια δήλωση αντίστασης σε όσα έχουμε συνηθίσει και μια μικρή προσωπική εξέγερση που κάνει τη φροντίδα του εαυτού λίγο πιο οικεία και σίγουρα πιο fun. Σαν να φτιάχτηκε ειδικά για εμάς, τις ροκ πριγκίπισσες, μια σειρά που σου λέει ότι «οι νεράιδες δεν είναι αυτό που νόμιζες». naughtydogs.gr

Naughty Dogs Μια σειρά φροντίδας και ομορφιάς για σύγχρονες νεράιδες.

LiFO 10.07.25

59

good LiFO THE

ΕΧΕΙΣ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Ληλένα Μαρίνου ΣΚΗΝΟΘΈΤΙΣ/ ΦΩΤΟΓΡΆΦΟΣ

Ποια είσαι και με τι ασχολείσαι; Με λένε Ληλένα. Είμαι σκηνοθέτις και φωτογράφος. Κάνω ταινίες, τραβάω φωτογραφίες, παίζω ποδόσφαιρο, φτιάχνω κεραμικά και γενικότερα καταπιάνομαι με οτιδήποτε δημιουργικό και χειρωνακτικό. Πώς διαλέγεις τα ρούχα σου; Κυρίως τα κλέβω από τη μαμά μου. Έχουμε φτάσει σε σημείο που πρέπει να στέλνω φωτό απ’ ό,τι της παίρνω, γιατί έχουμε χάσει την μπάλα. Ψάχνει τα πράγματά της απεγνωσμένα, ενώ στην πραγματικότητα βρίσκονται κάπου μέσα στην ντουλάπα μου. Για κάτι πιο curated στα μέτρα μου, προσπαθώ να διαλέγω sustainable brands, να αγοράζω second-hand και, φυσικά, περιμένω εκπτώσεις. Αγοράζω λίγα ρούχα πλέον. Θέλω να νιώθω πως κολακεύουν το σώμα μου, να είναι πρακτικά (μεγάλες και πολλές τσέπες, καλό ύφασμα, ενδιαφέροντα πατρόν) και σχεδόν πάντα σε πιο μεγάλα νούμερα, ώστε να νιώθω άνετη. Τι φοράς και πόσο κοστίζει; Το τζιν το βρήκα second hand και είναι Isabel Marant (€120), η μπλούζα είναι Reformation (€48), τα παπούτσια Nike Total90 (€99) και το hair clip από τα COS (€29). Πού πας τώρα; Σε ένα ρεπεράζ και μετά προπόνηση. @lilena_marinou

ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ ΦΩΤΟ: ΠΑΡΙΣ ΤΑΒΙΤΙΑΝ

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

60

LiFO

10.07.25

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΌ ΚΟΛΑΤΣΙΌ ΣΤΟ ΤΡΑΠΈΖΙ ΤΟΥ ΠΛΑΝΉΤΗ

THE

good LiFO

Αποστολή: Γη

Ο

Οδυσσέας είναι εννέα χρονών, περίεργος και γρήγορος στις ερωτήσεις αλλά και τις αποφάσεις του. Κάθε καλοκαίρι παραθερίζει στο σπίτι της γιαγιάς του, λίγο έξω από τη Χαλκίδα. Χωρίς σχολείο και πρόγραμμα, καταφθάνει συνήθως στα μέσα Ιουλίου με ανέμελο χτένισμα και ένα backpack γεμάτο πλανήτες και αστέρια. Οι μέρες γεμίζουν γρήγορα με αλάτι και φως. Κάτω από τη μεγάλη μουριά στο κέντρο της αυλής, το παλιό τραπεζομάντηλο «απλώνει» τις ιστορίες του. Κάθε απόγευμα, η γιαγιά Μαρία ετοιμάζει το κολατσιό σαν να ζωγραφίζει πίνακα σε καμβά: ψωμί, βρόμη, μέλι, φρέσκα βερίκοκα και κανένα γιαουρτάκι. Η ίδια δεν το γνωρίζει, όμως ο Οδυσσέας πάντα το παρατηρεί: κόβει τα φρούτα σε σχήματα που μοιάζουν με αστερισμούς, σαν μικρές «πλανητικές» συστάδες πάνω στο λευκό πιάτο. Αυτό το κολατσιό δεν είναι τυχαίο, ούτε και τα σχήματα που δημιουργεί. Για το πρώτο, η γιαγιά είναι πλήρως ενημερωμένη. Εδώ τίποτα δεν αφήνεται στην τύχη. Στα κοντινότερα Lidl διαλέγει πάντα τα υλικά που χρειάζεται με γνώμονα εκείνη την παλιά, αγνή νοοτροπία που θέλει τη φύση στο δούναι αλλά και το λαβείν. Στο μυαλό της γιαγιάς Μαρίας τα πάντα κινούνται σε κύκλο. Η φροντίδα για τη γη γίνεται φροντίδα για την ίδια αλλά και την οικογένειά της. Και η ποιότητα στο πιάτο είναι η δική της ισορροπημένη «τροχιά». Ντοματίνια-δορυφόροι και ένα βερίκοκο κομμένο στη μέση, σαν ένας μικρός φωτεινός ήλιος. Ο Οδυσσέας δεν το καταλαβαίνει πάντα, αλλά μέσα από κάθε μπουκιά η γιαγιά του τού ψιθυρίζει ιστορίες από άλλη εποχή. Αυτά τα απογεύματα μοιάζουν σαν ένα μικρό σχολείο, χωρίς τετράδια και αριθμούς. «Αυτό που τρως… κάνει καλό», του λέει συχνά, και εκείνος δεν απορεί, απλώς χαμογελά. Στο μυαλό του, όλα, από ένα κομμάτι αγγουράκι μέχρι τον πλανήτη Άρη, έχουν μεταξύ τους μια μυστηριώδη σύνδεση. Όλα είναι μέρος ενός αληθινά «μεγαλύτερου» σύμπαντος, και δεν έχει άδικο. Καλοκαίρι, εβδομάδα δεύτερη. Η δασκάλα του σχολείου στην Αθήνα

έχει δώσει στα παιδιά μια μικρή εργασία: «Κρατήστε κάθε εβδομάδα του καλοκαιριού σαν μικρό θησαυρό. Γράψτε κάτι, ένα περιστατικό, μια σκέψη, μια μυρωδιά. Τον Σεπτέμβρη θα το μοιραστούμε». Ο Οδυσσέας έχει πάρει μαζί του το τετράδιο με εξώφυλλο τον Κρόνο, τον αγαπημένο του πλανήτη. Η πρώτη σελίδα ξεκινά με έναν απρόσμενα δυναμικό τίτλο: «Καλοκαίρι στη Γη». Την πρώτη εβδομάδα έχει γράψει για το πώς η γιαγιά Μαρία βγάζει τις ντομάτες από τη σακούλα, μία-μία, σαν εύθραυστα αυγά. Για το πώς διαλέγει ένα καρπούζι από τον «ήχο» που κάνει αλλά και για τα φρέσκα σταφύλια που έχουν πάνω τους κάτι που μοιάζει με φεγγαρόσκονη. Τη δεύτερη εβδομάδα ξεκινά να γράφει για το απογευματινό κολατσιό, το σημαντικότερο γεύμα της ημέρας. Η γιαγιά δεν λέει ποτέ «υγιεινό», λέει απλώς «καλό». Και όταν κόβει το ροδάκινο, οι φέτες μοιάζουν με τις φάσεις της σελήνης. Μιας σελήνης με γεύση και ακόμα μεγαλύτερο ενδιαφέρον από την πραγματική. Καλοκαίρι, εβδομάδα έβδομη. Το τετράδιο του Οδυσσέα έχει σχεδόν γεμίσει. Μικρές παρατηρήσεις, απορίες, ζωγραφιές και δίπλα συνταγές της γιαγιάς με τα υλικά τους πρόχειρα γραμμένα: «ντομάτες ώριμες, φέτα καλή, ψωμί μαύρο, ελαιόλαδο λίγο, όχι πολύ». Δεν ξέρει ακόμα να το πει με λέξεις, αλλά με κάποιον τρόπο το καταλαβαίνει: η γιαγιά του δεν μαγειρεύει απλώς. Σκέφτεται, διαλέγει, σέβεται, όπως κι εκείνος όταν κοιτάζει τα αστέρια. Με προσοχή, αληθινό ενδιαφέρον και αγάπη. «Πλανητική υγιεινή διατροφή» ή αλλιώς ό,τι τρώνε όσοι αγαπούν το Διάστημα, τον πλανήτη… αλλά και τη γιαγιά τους. Την τελευταία σελίδα την κρατάει κενή. Ίσως για του χρόνου, ίσως γιατί κάποια πράγματα δεν γράφονται, απλώς τα ζεις. Όπως ένα απόγευμα κάτω από τη μουριά, που σχεδόν ολόκληρο το σύμπαν χωράει σε ένα πιάτο. Και ο Οδυσσέας, παρατηρώντας τον ουρανό λίγο πριν τον πάρει ο ύπνος, ονειρεύεται πως κι εκείνοι οι μακρινοί πλανήτες ίσως τελικά να έχουν κάτι να μάθουν από τα μικρά βήματα που κάνουμε εδώ στη Γη.

LiFO 10.07.25

61

γρήγορα τις συνομιλίες σας αν εργάζεστε πάνω σε μια συμφωνία, καθώς ο Ερμής θα είναι ανάδρομος στον Λέοντα από τις 18/7 έως τις 11/8, επομένως ενδέχεται να αντιμετωπίσετε καθυστερήσεις ή εμπόδια στις συνομιλίες. Ίσως χρειαστεί να περιμένετε λίγο πριν ξεκινήσει ένα νέο κεφάλαιο στα οικονομικά σας, εάν περιμένετε κάποια ενίσχυση οικονομική, ή ίσως χάσετε ένα οικονομικό στήριγμα. Όπως και να έχει, αποφύγετε τα ανοίγματα και διαφυλάξτε τους πόρους σας. Επειδή έχετε μια τάση να εξιδανικεύετε τις καταστάσεις σύμφωνα με τις προσδοκίες σας, μέχρι τις 11/8, που επιστρέφει ο Ερμής σε ορθή φορά, κρατήστε άμυνες με τα χρήματά σας, μην κάνετε άσκοπες δαπάνες και μην προγραμματίσετε τις διακοπές σας. Στις 18/7, επίσης, με το εξάγωνο Αφροδίτης - Ερμή θα είναι μια καλή στιγμή για οργάνωση μελλοντικών επαφών.

ΣΚΟΡΠΙΟΣ [23.10/22.11] Ξεκινάει μια εποχή που πρέπει να είστε προνοητικοί και να εκφράζετε τις προθέσεις σας όσον αφορά την εργασία, την καριέρα και τα επόμενα βήματά σας. Υπάρχει όμως μια προϋπόθεση: επειδή ο πλανήτης της επικοινωνίας, ο Ερμής, γίνεται ανάδρομος από τις 18/7 έως τις 11/8 στο πιο σημαντικό μέρος του ωροσκοπίου σας για επαγγελματική ανάπτυξη και εξέλιξη και στον τομέα της καριέρας σας, δεν είναι σοφό να υπογράψετε έγγραφα. Μερικές φορές, τα πράγματα δεν λειτουργούν καλά όταν ο Ερμής βρίσκεται σε υποχώρηση και πρέπει να επιστρατεύσετε την υπομονή σας. Ωστόσο, μην αφήσετε αυτό να σας εμποδίσει. Ίσως μια ήττα να μετατραπεί σε νίκη ή κάτι που δεν λειτουργεί καλά να ανοίξει την πόρτα για κάτι καλύτερο. Επίσης, όταν αγοράζετε ακριβά αντικείμενα ενώ ο Ερμής είναι ανάδρομος, δεν τα απολαμβάνετε όσο περιμένατε και απογοητεύεστε.

ΛΕΩΝ [23.7/23.8] Αυτός ο μήνας έχει με-

ΤΟΞΟΤΗΣ [23.11/21.12] Ο Ερμής στον

γάλη πλανητική κίνηση, ωστόσο θα είναι καλή, ακόμα και με την κάπως χαοτική πορεία του Ερμή. Έχετε αρκετές πραγματικά καλές όψεις για να σας βοηθήσουν να ξεπεράσετε κάποια εμπόδια και να είστε εντυπωσιακά παραγωγικοί. Προσέξτε, λοιπόν, και μην καθυστερείτε την ολοκλήρωση έργων και την υπογραφή εγγράφων, επειδή ο Ερμής στο ζώδιό σας θα είναι ανάδρομος από τις 18/7έως τις 11/8. Ο τρόπος για να αντιμετωπίσετε την ανάδρομη πορεία του Ερμή είναι να είστε προσεκτικοί σε όλες σας τις ενέργειες. Χαλαρώστε, μη βιάζεστε, αλλιώς μπορεί να χάσετε πράγματα πολύτιμα, όπως το smartphone, το πορτοφόλι ή η χρεωστική σας κάρτα. Η βιασύνη τείνει επίσης να μας κάνει να υπογράφουμε συμφωνίες και να δίνουμε υποσχέσεις που αργότερα μπορεί να μετανιώσουμε. Ωστόσο, με το εξάγωνο Αφροδίτης - Ερμή θα είναι εξαιρετική στιγμή για διασκέδαση με φίλους.

Λέοντα θα είναι ανάδρομος από τις 18/7 έως τις 11/8 και θα ήταν καλύτερο να περιμένετε να βγει από την ανάδρομη πορεία του για να ξεκινήσετε οποιαδήποτε νομική ενέργεια, ακόμα κι αν απλώς καταθέτετε αίτηση για δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ή εμπορικό σήμα. Επίσης, δεν είναι η κατάλληλη στιγμή για να υπογράψετε έγγραφα ή να αγοράσετε ακριβό ηλεκτρονικό εξοπλισμό για το γραφείο ή το σπίτι – αναβάλετε την αγορά ή τη μίσθωση αυτοκινήτου. Κάντε το πριν από τις 18/7 ή μετά τις 11/8. Εάν αναζητάτε μια νέα απασχόληση με τον Ερμή ανάδρομο, αναζητήστε άτομα με τα οποία συνεργαζόσασταν στο παρελθόν και ίσως θέλετε να συνεργαστείτε ξανά. Ο ανάδρομος Ερμής δεν θα σας απογοητεύσει ποτέ αν επιστρέψετε σε αυτούς που γνωρίζετε για να δείτε αν μπορείτε να ανανεώσετε μια προηγούμενη σχέση.

starfax

ΚΑΡΚΙΝΟΣ [22.6/22.7] Ολοκληρώστε

1 4- 20 ιου λιου 20 25

ΠΑΡΘΕΝΟΣ [24.8/22.9] Ξεκινήστε τα πιο σημαντικά σας σχέδια εγκαίρως, επειδή ο Ερμής, ο κυβερνήτης πλανήτης σας, θα κινείται ανάδρομα στον Λέοντα από τις 18/7 έως τις 11/8. Προτού ο Ερμής γίνει ανάδρομος, θα εργαστείτε με σκοπό να προωθήσετε τα έργα σας, να ολοκληρώσετε τις συνομιλίες και να οριστικοποιήσετε συμφωνίες το συντομότερο δυνατό – να είστε αποφασιστικοί. Αν χρειαστεί να αγοράσετε ακριβά πράγματα, κάντε το, κρατώντας όσο το δυνατό μεγαλύτερη απόσταση από τις 18/7. Αντί να δημιουργήσετε νέες σχέσεις, η τύχη σας θα είναι με άτομα που γνωρίζετε από το παρελθόν. Θυμηθείτε αυτά με τα οποία απολαύσατε μια συνεργασία, αλλά δεν έχετε δει εδώ και καιρό: δείτε αν μπορείτε να επανενεργοποιήσετε αυτήν την επαγγελματική σχέση και δείξτε εκτίμηση για τη συνεργασία. Το ίδιο ισχύει και για τις προσωπικές σας σχέσεις: επανασυνδεθείτε και απολαύστε ιδιωτικές στιγμές με το ταίρι σας.

ΖΥΓΟΣ [23.9/22.10] Ο Ερμής θα σας ακο-

από τη μα ρ ιβ ίκυ καλλέ ρ γ η (s tar f ax@ li f o. g r )

62

LiFO

λουθεί ασταμάτητα, έτοιμος να κάνει ανάδρομη πορεία στον Λέοντα από τις 18/7 έως τις 11/8, οπότε μην υπογράψτε έγγραφα, αν είναι δυνατό, και αναβάλετε νέες παραγγελίες, εφόσον μπορείτε. Με τόσο πολλά πράγματα που συμβαίνουν στο σπίτι σας, μπορεί να βιαστείτε να κάνετε αγορές χωρίς να λάβετε υπόψη τον τρόπο ζωής σας και τους ανθρώπους του περιβάλλοντός σας, οικογένεια και επισκέπτες. Το να κινείστε αργά είναι καλύτερη ιδέα, όπως και το να καταλάβετε τις ανάγκες του χώρου σας. Επειδή ο Ερμής κυβερνά τον τομέα της τεχνολογίας, καλό θα ήταν να μην αγοράζετε ηλεκτρονικά είδη κατά τη διάρκεια της ανάδρομης πορείας του. Αν και μερικές φορές φιλίες διαλύονται όταν ο Ερμής είναι ανάδρομος, αυτή μπορεί να είναι μια καλή στιγμή για να επανασυνδεθείτε με φίλους από το παρελθόν σας.

ΙΧΘΥΣ [20.2/20.3] Κάντε όσο το δυνατό περισσότερες δουλειές εγκαίρως, καθώς ο Ερμής πρόκειται να κάνει ανάδρομη πορεία στον Λέοντα από τις 18/7 έως τις 11/8. Θα ήταν καλύτερο να μην αγοράσετε τίποτα ακριβό, έπιπλα, χαλιά, αυτοκίνητο, μηχανήματα ή συσκευές. Επίσης, αποφύγετε να υπογράφετε έγγραφα όταν ο Ερμής είναι εκτός φάσης, καθώς μπορεί να βιαστείτε και να μη σκεφτείτε τις λεπτομέρειες πριν υπογράψετε. Με τον Ερμή σε ανάδρομη πορεία, πρέπει πάντα να προχωράτε αργά. Αν αναζητάτε μια νέα απασχόληση, αυτή είναι μια θετική στιγμή για να επανασυνδεθείτε με έναν παλιό εργοδότη ή με μια δουλειά που κάνατε στο παρελθόν, όχι όμως για να στείλετε βιογραφικά ή να δώσετε συνεντεύξεις. Ενδεχομένως να μην ικανοποιηθούν οι προσδοκίες σας και να απογοητευτείτε.

ΚΡΙΟΣ [21.3/20.4] Tο προσεχές διάστημα πρέπει να είστε προσεκτικοί αν πρόκειται να κάνετε σημαντικές ενέργειες, σε ό,τι λέτε και συζητάτε. Στις 18/7 ο Ερμής γυρίζει σε ανάδρομη πορεία στον Λέοντα, το ζώδιο που κυβερνά την ερωτική σας ζωή και τα δημιουργικά σας έργα. Θα διαρκέσει ως τις 11/8, οπότε κάντε μια προσωρινή παύση από μια σημαντική έναρξη. Οι ελεύθεροι μην επενδύσετε συναισθηματικά όσο ο Ερμής είναι ανάδρομος, εφόσον μια εκκολαπτόμενη σχέση μπορεί να μην εξελιχθεί όπως θα θέλατε. Οι δεσμευμένοι κάντε ένα βήμα πίσω, αν δεν μπορείτε να συνεννοηθείτε με το ταίρι σας, ώστε να μη δοκιμαστεί η σχέση σας. Ωστόσο, με την αναδρομή του Ερμή είναι εξαιρετική εποχή για να ξεκινήσετε τις διακοπές σας και να απολαύσετε στιγμές χαλάρωσης. Στις 18/7 το εξάγωνο Αφροδίτης - Ερμή ευνοεί το φλερτ.

ΤΑΥΡΟΣ [21.4/20.5] Αν βρίσκεστε στη μέση μιας συμφωνίας, δεν έχετε πολύ χρόνο να σκεφτείτε μια διαπραγμάτευση. Ο Ερμής ξεκινά την ανάδρομη πορεία του στις 18/7 στον Λέοντα, ενώνοντας τις δυνάμεις του με τον Κρόνο και τον Ποσειδώνα στην ομάδα της επιβράδυνσης. Έως τις 11/8 μπορεί να νιώθετε υπερδιέγερση ή κούραση περισσότερο από το συνηθισμένο. Επειδή ο ανάδρομος Ερμής επιδρά στον τομέα της οικιακής σας ζωής, εάν πρόκειται να αγοράσετε, να πουλήσετε ή να νοικιάσετε κάποιο ακίνητο, αφήστε ένα διάστημα ημερών και υπογράψτε νωρίτερα, όχι αργότερα. Ωστόσο, αν πιστεύετε πως δεν πρέπει να χαθεί μια καλή ευκαιρία, προσέξτε τα ψιλά γράμματα ενός συμβολαίου. Σε ό,τι αφορά τις σχέσεις με αγαπημένα πρόσωπα, ενδεχομένως να υπάρχουν κάποιες εντάσεις. Στις 18/6 επίσης, το εξάγωνο Αφροδίτης - Ερμή φέρνει καλά νέα που θα αφορούν την αύξηση εσόδων μέσω της ακίνητης περιουσίας.

ΑΙΓΟΚΕΡΩΣ [22.12/19.1] Ο Ερμής θα κάνει ανάδρομη πορεία στον οικονομικό σας τομέα από τις 18/7 έως τις 11/8, επομένως θα ήταν συνετό να ολοκληρώσετε όλες τις σημαντικές εργασίες σας πριν από τις 18/7 ή μετά τις 11/8. Αποφύγετε την αγορά ηλεκτρονικών ειδών, υπολογιστών, smartphone, tablet, τηλεόρασης ή ακόμα και αυτοκινήτου. Προσέξτε τα επικοινωνιακά λάθη στην εργασία, ώστε να αποφύγετε τις παρεξηγήσεις με συναδέλφους. Όσον αφορά τα ταξίδια, πρέπει να είστε ευέλικτοι. Ελέγξτε ξανά τις βίζες και τα διαβατήρια και δώστε στον εαυτό σας επιπλέον χρόνο αν ταξιδεύετε. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της ανάδρομης πορείας του Ερμή είναι ιδανική εποχή για να χαλαρώσετε και να αποσυρθείτε από την καθημερινότητα. Μια καλή ιδέα είναι να επιστρέψετε σε μια χώρα ή μέρος που είχατε επισκεφτεί στο παρελθόν.

ΥΔΡΟΧΟΟΣ [20.1/19.2] Αποφύγετε τις δεσμεύσεις στον έρωτα ή στη δουλειά το προσεχές διάστημα, καθώς ο Ερμής στον Λέοντα ξεκινά την ανάδρομη πορεία του στον τομέα της σχέσης/γάμου από τις 18/7 και θα τη συνεχίσει έως τις 11/8. Παραδοσιακά, δεν είναι η κατάλληλη στιγμή για να πάρετε μεγάλες αποφάσεις και υπάρχει η πιθανότητα κάποιος από το παρελθόν να επιστρέψει στη ζωή σας. Απολαύστε ποιοτικό χρόνο με τον εαυτό σας, αλλά περιμένετε μέχρι τα μέσα Αυγούστου για να πάρετε κάποια απόφαση. Τα επικοινωνιακά προβλήματα θα μπορούσαν να περιπλέξουν τις σχέσεις, όμως εάν ακούτε περισσότερο παρά μιλάτε, μπορείτε να αποφύγετε παρεξηγήσεις. Όσον αφορά τις σχέσεις με τα παιδιά, θα πρέπει να επιστρατεύετε την υπομονή σας και να διοχετεύετε την ένταση σε εποικοδομητικές δραστηριότητες. Επενδύσεις και κάθε είδους ρίσκα καλύτερα να τα αναβάλετε έως τις 11/8.

ΔΙΔΥΜΟΣ [21.5/21.6] Για εσάς, ξεκινάει μια

Sudoku No 864 7 2 2 6

5

8 7 2 3

9

4

1 3 8 2 3 1 7 2 4 4 5

5

3

Η λύση του προηγούμενου 5 3 6 1 2 7 4 7 9

2 7 8 9 4 3 6 1 5

9 4 1 8 5 6 3 2 7

3 9 5 7 1 8 2 6 4

8 2 4 3 6 5 9 7 1

6 1 7 4 9 2 5 3 8

1 5 3 2 7 9 8 4 6

4 8 9 6 3 1 7 5 2

7 6 2 5 8 4 1 9 3

εποχή κατάλληλη για σχεδιασμό, αλλά όχι για δράση. Ο Ερμής, ο κυβερνήτης σας, θα είναι ανάδρομος από τις 18/7 έως τις 11/8 στον Λέοντα και στον τομέα της επικοινωνίας. Εάν το έργο σας είναι προσανατολισμένο στην επικοινωνία, είναι καλύτερο να αποφύγετε τη δημοσιοποίηση κατά τη διάρκεια της ανάδρομης πορείας του Ερμή. Κάντε την έρευνά σας, ετοιμαστείτε να δράσετε όταν ο Ερμής στραφεί σε ορθή γραμμή, αποφύγετε τις εμπορικές συμφωνίες, τις σοβαρές αγορές. Προωθήσεις προϊόντων ή υπηρεσιών ενδεχομένως να μην έχουν τα επιθυμητά αποτελέσματα, ωστόσο μπορεί να αποδώσουν καρπούς επαφές που έγιναν το προηγούμενο διάστημα. Αξιοποιήστε την ανάδρομη πορεία του Ερμή για επανασυνδέσεις με οικείους και κοντινές εκδρομές, αλλά προσέξτε ιδιαίτερα τις μετακινήσεις. Η Αφροδίτη στο ζώδιό σας σε εξάγωνο με τον ανάδρομο Ερμή δείχνει πιθανή επανασύνδεση με έναν πρώην έρωτα.

10.07.25

Κ ΑΘΕ Σ Α Β ΒΑΤΟ ΣΤΟ Li FO.g r

K HPE A HOEIE Α ΠΟ ΤΟΝ

Α ΡΗ ΔΗ ΜΟΚ ΙΔΗ LiFO 10.07.25

63