Τεύχος 860

ΙΑ

SBARI • ΠΑ

Ν ΛΛ

ΑΔ

• Σ ΤΟΙ ΧΕ

CU

Ε

FO

ΑΓ

Ν

ΎΠ

ΩΝ

2025

ΙΚΑ • ΑΝ

Νο

860

FREE PRESS 12.06.2025

ΟΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ! ΔΩΡΕΑΝ ΟΔΗΓΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΚΑΘΕ ΠΕΜΠΤΗ

Ω

ΣΙ

Η ΜΌΤ ΤΕΣ Ε

Ν

Τ

Το Pride δεν είναι απλώς ένα πάρτι

2

LiFO

12.06.25

6 ΣΤΗΛΕΣ

index860

βασιλική σιουτη

22

πολιτικο επταημερο γιάννησ πανταζόπουλοσ

talking points

γιάννησ παντελάκησ

akροβατωντασ

νικολασ σεβαστακησ

ασκησεισ αναπνοησ χάρησ καλαϊτζίδησ

ιλεκτρισιτυ

Το Pride δεν είναι απλώς ένα πάρτι ΛΟΑΤΚΙ+ ΤΡΑΜΠ = 10 BHMATA ΠΙΣΩ

28

32

Η ΜΑΡΊΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΆΡΟΥ ΕΙΝΑΙ Η ΑΘΗΝΑΙΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

42 ΛΕΠΤΑ ΜΕ ΤΗΝ

14 ΕΎΑ ΜΠΑΛΤΑΖΆΡ 35

www.lifo.gr ΔΥΟ ΔΕΚΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. ΒOΥΛΗΣ 22, 105 63 ΑΘΗΝΑ T 210 3254 290 F 210 3249 785 info@lifo.gr

εκδοτης/διευθυντησ

Στάθης Τσαγκαρουσιάνος chief executive officer Μιχάλης Μιχαήλ chief operating officer/commercial director Θανάσης Χαραμής σύμβουλος σχεδιασμού Γιάννης Καρλόπουλος διευθυντρια συνταξησ Ζωή Παρασίδη διευθυντής εντυπησ εκδοσησ Τάσος Μπρεκουλάκης διευθυντής mikropragmata.lifo.gr Άρης Δημοκίδης υπευθυνη πολιτικου ρεπορταζ - ερευνασ Βασιλική Σιούτη αρχισυνταξία Γιάννης Πανταζόπουλος αρχισυνταξία podcasts Μερόπη Κοκκίνη συντονισμοσ υλησ Νινέττα Γιακιντζή –––––– εμπορικο τμημα advertising director Ξένια Στασινοπούλου direct sales director Κώστας Μαντάς head of digital advertising Άννα Λαπαρδάγια direct sales Γιώργος Λυκουργιώτης advertising manager Πωλίνα Κουτσοβίλη (pkoutsovili@lifo.gr) advertising coordinator Κατερίνα Κουρμούζη (kkourmouzi@lifo.gr) head of creative Βασίλης Καψάσκης branded content managers Φιλιώ Ράγκου, Ιωάννα Παναγοπούλου digital campaign manager Γιώργος Γιαννή advertising executive Χριστίνα Καλλή –––––– ψηφιακή ανάπτυξη/προγραμματισμός lifo.gr Άγγελος Παπαστεργίου –––––– συντακτικη ομαδα Θοδωρής Αντωνόπουλος, Λουίζα Αρκουμανέα, Γιάννης Βασιλείου, Ίωνaς Καλλιμάνης, Ντίνα Καράτζιου, Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος, Λασκαρίνα Λιακάκου, Τίνα Μανδηλαρά, Αργυρώ Μποζώνη, Μαρία Παππά, Χρήστος Παρίδης, Δημήτρης Πολιτάκης, Γιώργος Τσαγκόζης συνεργατεσ Τζούλη Αγοράκη, Έφη Ανέστη, Αλέξανδρος Βουρλάκος, Ειρήνη Γιαννάκη, Λίνα Ιντζεγιάννη, Χάρης Καλαϊτζίδης, Μίνα Καλογερά, Ερωφίλη Κόκκαλη, Υρώ Κολιακουδάκη, Δημήτρης Κυριαζής, Χρυσέλλα Λαγαρία, Στέλλα Λιζάρδη, Νίκος Γ. Μαστροπαύλος, Νίκη Μηταρέα, Αγιάτη Μπενάρδου, Παναγιώτης Ορφανίδης, Γιάννης Παντελάκης, Σταυρούλα Παπασπύρου, Νικόλας Σεβαστάκης, Δέσποινα Τριβόλη, Φώντας Τρούσας, Θοδωρής Τσάτσος, Φώφη Τσεσμελή, Νίκος Τσέφλιος, Κορίνα Φαρμακόρη αρχισυνταξία ειδησεων Σωτήρης Βαλάρης, Χρύσα Γρίβα, Μίλτος Τσεκούρας newsroom Αγάπη Βαρούνη, Μιχάλης Γιαννακίδης, Πέτρος Κράνιας, Πέννυ Μαστοράκου, Μαρία Μπαρλή, Ελένη Ποσνακίδου, Λία Φασόλη social media Τατιάνα Τζινιώλη –––––– podcasts/vidcasts καμερα-μονταζ LiFO Videos ηχοληψια Φαίδωνας Κτενάς, Αλέξανδρος Αντωνίου –––––– ατελιέ αrt director Βανέσσα Φερλέ, Μαργαρίτα Καμαριώτη φωτογράφοι Σπύρος Στάβερης, Πάρις Ταβιτιάν, Freddie F., Γιώργος Ξανθινάκης, Νίκος Κατσαρός διαμόρφωση ψηφιακής εκδοσης Μαρούσα Θωμά, Ελπισία Σπαθάρη επιμελεια κειμένων Μαρία Δρουκοπούλου, Μυρτώ Αθανασοπούλου –––––– λογιστηριο οικονομική διεύθυνση Δημήτρης Τασιόπουλος λογιστήριο Βασίλης Κοτρωνάκης, Άκης Ιωάννου, Έφη Ηλιοπούλου γραμματεία Βιβίκα Ανδριανάτου –––––– κωδικος εντυπου 7639 –––––– μετοχος/νομιμοσ εκπροσωποσ Ευστάθιος Τσαγκαρουσιάνος ––––––

MET 230578

παρακαλουμε

ανακυκλωστε

LiFO 12.06.25

3

Feedback

Οι αίθουσες του Μεγάρου Δουκίσσης Πλακεντίας στο φως

ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ

Mε την πρόσφατη παραχώρησή του από την ΕΤΑΔ στον δήμο Πεντέλης, το θρυλικό Καστέλο της Ροδοδάφνης παύει να είναι κτίριο-φάντασμα και μετατρέπεται σε πολυχώρο πολιτισμού, σηματοδοτώντας μια νέα εποχή.

Τους ζηλεύω τους GenZers ΤΗΣ ΛΙΝΑΣ ΙΝΤΖΕΓΙΑΝΝΗ

Edmund White (19402025): Αρχή και τέλος όταν δεν υπάρχει τέλος ΤΟΥ ΒΡΑΣΙΔΑ ΚΑΡΑΛΗ

Το έργο του Edmund White χαρτογραφεί το τέλος μιας ολόκληρης εποχής, όπως άρχισε στην κλειστοφοβική κοινωνία της μεταπολεμικής Αμερικής και μετασχηματίστηκε στις πλουραλιστικές και πολυεστιακές κοινότητες της σημερινής παγκοσμιοποιημένης πραγματικότητας. Κανείς δεν θα περίμενε πως ένα επαρχιωτόπουλο από το Σινσινάτι, παιδί μιας διαλυμένης οικογένειας, θα έχτιζε σιγά σιγά και με μεγάλες ανατροπές στην ίδια του τη ζωή μια διεθνή καριέρα με λογοτεχνική και κοινωνική επίδραση σε όλο τον δυτικό κόσμο. Τον συνάντησα μια φορά στο Σίδνεϊ, όταν κατήλθε στους Aντίποδες να παρουσιάσει τη βιογραφία του Jean Genet, αν θυμάμαι καλά, το 1994. Δεν περπατούσε στην αίθουσα του βιβλιοπωλείου. Σχεδόν πετούσε και έρρεε σαν χορευτής, τρέχοντας με χάρη και τσαχπινιά ανάμεσα στο πλήθος, φλερτάροντας με τους ωραίους νεαρούς και κάνοντας αστεία με εμάς τους μεγαλύτερους που αποτολμούσαμε να του κάνουμε ερωτήσεις.

4

LiFO

pageviews

LiFO.gr

ΑΠΩΛΕΙΕΣ

podcasts που αξίζει να ακούσετε

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΥ

ti δ ι α β α σ α με αυ τη την εβ δομ α δ α σ το

Έχω βρεθεί πολλές φορές σε συζητήσεις που αφορούν την GenZ. Δεν είναι και δύσκολο να πέσεις σε αυτό το θεματάκι που έχει γίνει αγαπημένο, ενώνοντας πολλές και διαφορετικές γενιές – συνήθως μεγαλύτερες–, που ξεχνούν όσα τις χωρίζουν και αγκαλιάζονται σφιχτά, λιθοβολώντας τους νέους που γεννήθηκαν από τα τέλη του ’90 μέχρι τις αρχές του 2010. Τότε δηλαδή που οι baby boomers, οι millennials ή ακόμα και εμείς οι ξεχασμένοι της Generation X ψαχνόμασταν να μάθουμε πώς λειτουργούν τα smartphones και ζούσαμε με τα φαντάσματα μιας εποχής που έφυγε για πάντα.

5

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Στο βόρειο άκρο της Αττικής, εκεί όπου το αστικό τοπίο αρχίζει να υποχωρεί μπροστά στη φύση, δεσπόζει ένα κτίριο που μοιάζει να αψηφά τον χρόνο. Το Μέγαρο της Δούκισσας της Πλακεντίας ξεπροβάλλει επιβλητικό καθώς ανηφορίζεις τον λόφο Κουφού στον δήμο Πεντέλης. Πρόκειται για ένα εμβληματικό ανάκτορο, γνωστό και ως Καστέλο της Ροδοδάφνης, που στέκει ως σύμβολο μιας άλλης εποχής. Η ανέγερση του Μεγάρου ξεκίνησε γύρω στο 1840, βασισμένη στα σχέδια του Σταμάτη Κλεάνθη, ενός από τους σημαντικότερους αρχιτέκτονες της εποχής. Ωστόσο, η ζωή δεν επέτρεψε ποτέ στη δούκισσα της Πλακεντίας να δει ολοκληρωμένο το αρχιτεκτονικό της όραμα. Το 1854 άφησε την τελευταία της πνοή, και το Καστέλο της Ροδοδάφνης έμεινε ημιτελές. Για μεγάλο διάστημα, μέχρι και τα μέσα του 20ού αιώνα, παρέμεινε στη σκιά της Ιστορίας, σχεδόν ξεχασμένο. Μια σύντομη παρένθεση ήρθε την περίοδο 1961-1964, όταν χρησιμοποιήθηκε ως θερινή κατοικία του τότε διαδόχου του θρόνου, Κωνσταντίνου Β΄. Έκτοτε, το κτίριο πέρασε στην κυριότητα του ελληνικού Δημοσίου. Ακολούθησαν δεκαετίες σιωπής, με το Μέγαρο να επιστρέφει στη μυστηριακή του μοναξιά. Μοναδική ανάσα ζωής οι πολιτιστικές εκδηλώσεις που φιλοξενούνται τα καλοκαίρια στον προαύλιο χώρο, κρατώντας ζωντανή τη μνήμη του παρελθόντος μέσα από την τέχνη. Σε μια ιστορική εξέλιξη για τον δήμο Πεντέλης, η Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου Α.Ε. (ΕΤΑΔ) προχώρησε πριν από λίγες εβδομάδες στην υπογραφή της παραχώρησης του ακινήτου «Ροδοδάφνη Πεντέλης» στη δημοτική αρχή. Η παραχώρηση, με χρονικό ορίζοντα 20 ετών, ανοίγει τον δρόμο για την υλοποίηση μελετών, αδειοδοτήσεων και έργων αποκατάστασης του ιστορικού μνημείου και του περιβάλλοντος χώρου με σκοπό τη μετατροπή του σε κέντρο πολιτιστικών και πνευματικών δράσεων. Η απόφαση αυτή έρχεται να ικανοποιήσει ένα χρόνιο αίτημα της τοπικής κοινωνίας. Κομβικό ρόλο στην υλοποίησή του, τόσο ως υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών όσο και ως βουλευτής της συγκεκριμένης περιφέρειας, έπαιξε ο κ. Κωστής Χατζηδάκης. Έτσι, το εμβληματικό τοπόσημο της Αττικής απέκτησε νέα ζωή και ρόλο στην πολιτιστική ανάπτυξη της περιοχής.

ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ Ο κόσμος καιγόταν κι εμείς κάναμε πλάκα με τη «μικρή» Γκρέτα Ακόμα και όσοι την ανέχονταν ως το ενοχλητικό, αλλά αναπόφευκτο πρόσωπο ενός «πράσινου» και απολίτικου ακτιβισμού, τώρα δεν της συγχωρούν ότι βούτηξε στα βαθιά. ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΟΛΙΤΑΚΗ

Έληξε το ταξίδι του «σέλφι γιοτ» των «celebrities», «η παράσταση τελείωσε»… Με τέτοιου είδους φρασεολογία υποδέχτηκαν οι επίσημοι λογαριασμοί της ισραηλινής κυβέρνησης στα social media την «κατάληψη» του «Madleen», λειτουργώντας με τις σαρκαστικές αναρτήσεις τους ως τρολ περιωπής. Το μεγαλύτερο «τρολάρισμα» όμως ήταν η δημοσίευση –και η αστραπιαία διάδοση– της φωτογραφίας της Γκρέτα Τούνμπεργκ να χαμογελά (μ’ αυτό το χαμόγελο που τόσο ενοχλεί κάποιους) την ώρα που οι «Αμυντικές Δυνάμεις του Ισραήλ» της προσφέρουν γενναιόδωρα ένα σάντουιτς. Η εικόνα έχει κάνει τον γύρο του κόσμου, σπέρνοντας στο διάβα της ριπές χλευασμού προς τη νεαρή «αυτιστική και διπολική ακτιβίστρια του δικαίου», όπως η ίδια αυτοπροσδιορίζεται στις δικές της επίσημες σελίδες. Λες και αυτή η φωτογραφία την εκθέτει με κάποιο βαθύ και ανεπανόρθωτο τρόπο. Αντίθετα από τη γνωστή «φωτογραφία» που την έδειχνε με Aperol στο κατάστρωμα του σκάφους να απολαμβάνει την κρουαζιέρα προς τη μαρτυρική Γάζα, η εικόνα με το σάντουιτς είναι αληθινή. Λίγη σημασία έχει τελικά όμως. Οι άνθρωποι που έχουν αποφασίσει (και φαίνονται δυστυχώς να είναι πάρα πολλοί) ότι μέσα σε όλα αυτά που συμβαίνουν το Κακό είναι η Γκρέτα, δεν ενδιαφέρονται για τα γεγονότα.

Ακολουθήστε τα podcasts της LiFO στην Apple, στο Spotify ή στο LiFO.gr

1

Η σκληρή αλήθεια για την Ντίνα Κώνστα «ΜΙΚΡΟΠΡΑΓΜΑΤΑ» ΜΕ ΤΟΝ ΑΡΗ ΔΗΜΟΚΙΔΗ

2

Παιδικά πάρτι, αυτή η μάστιγα! «ΨΥΧΗ ΚΑΙ ΣΩΜΑ» ΜΕ ΤΗΝ ΤΖΟΥΛΗ ΑΓΟΡΑΚΗ

3

Σκότωσε πατέρα, μητριά και αδελφό, γιατί ένιωθε «σαν αποπαίδι» «ΑΛΗΘΙΝΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ» ΜΕ ΤΟΝ ΝΙΚΟ ΤΣΕΦΛΙΟ

4

Είναι το AI ο νέος σομελιέ; «ΤΟ ΚΡΑΣΙ ΜΕ ΑΠΛΑ ΛΟΓΙΑ» ΜΕ ΤΗΝ ΥΡΩ ΚΟΛΙΑΚΟΥΔΑΚΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΟΡΦΑΝΙΔΗ

5

Sonny boy: Ο Αλ Πατσίνο με τα δικά του λόγια «PULP FICTION» ΜΕ ΤΟΝ ΘΟΔΩΡΗ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟ

12.06.25

LiFO 12.06.25

5

talkofthetown

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

Η επιστροφή του Τσίπρα ως προϊόν πολιτικού μάρκετινγκ Με ρητορική πατριωτισμού και ένα όραμα που δεν μπόρεσε να περιγράψει εμφανίστηκε ο Τσίπρας στην τελευταία ομιλία του.

12—18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2025 Νο 860 απ ό τh βασιλ ικη σιουτη

Ο Τραμπ οραματίζεται μια βασιλεία του είδους του Λουδοβίκου 14ου p Περιμένοντας τον Τσίπρα… p Για την ψυχολογία του νέου μικροφασισμού p Περιβάλλον εχθρικό προς τη ζωή p

6

LiFO

Με τη νέα εμφάνισή του σε εκδήλωση του ινστιτούτου του ο Αλέξης Τσίπρας επιχείρησε να παρουσιάσει μια ανανεωμένη εικόνα ενός πιο ώριμου πολιτικού, την οποία προσπαθεί να χτίσει στο πλαίσιο της στρατηγικής του πολιτικού μάρκετινγκ που ακολουθεί, βάσει και των συμβουλών που δέχθηκε από διεθνείς εταιρείες επικοινωνίας μετά την αποχώρησή του από την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ και τη συντριπτική ήττα των εκλογών του 2023. Περιμένοντας την κατάλληλη χρονική στιγμή και προσδοκώντας άλλη μία πολιτική ευκαιρία, ο Αλέξης Τσίπρας εργάζεται, εδώ και έναν χρόνο σχεδόν, για να αποστασιοποιηθεί από το αρνητικό παρελθόν και να διευρύνει την απήχησή του, αναδιαμορφώνοντας το δημόσιο προφίλ του.Τους τελευταίους μήνες επιχειρεί να δημιουργήσει μια εικόνα ενός πολιτικού πιο μετριοπαθούς, πιο ώριμου, πιο διαβασμένου και πιο σοσιαλδημοκράτη. Με την τελευταία ομιλία του επιχείρησε να πλασάρει ένα πατριωτικό προφίλ, πιθανόν λαμβάνοντας υπόψη του τις δημοσκοπήσεις και τις πολιτικές τάσεις. Αυτή την περίοδο υπάρχουν αρκετοί συστημικοί παράγοντες που θα έβλεπαν θετικά μια επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα για πολλούς και διαφορετικούς λόγους. Πρώτα απ’ όλα, στο ίδιο το κυβερνητικό στρατόπεδο υπάρχουν αρκετοί (όχι όλοι) που θεωρούν ότι η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα είναι η μόνη λύση για να συσπειρωθεί ξανά η ΝΔ και να επιστρέψουν μερικοί από τους χαμένους ψηφοφόρους, τουλάχιστον αυτό το 5% που κυνηγάει για τις επόμενες εκλογές. Από την άλλη, η ξαφνική και μεγάλη άνοδος της δημοτικότητας της Ζωής Κωνσταντοπούλου τρόμαξε αρκετούς πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες, που φοβήθηκαν μήπως καλύψει εκείνη το υπαρκτό κενό στην αντιπολίτευση. Γι’ αυτό και το τελευταίο διάστημα προωθείται από συγκεκριμένους συστημικούς παίκτες, όχι τυχαία, το «μήπως να ξαναδοκιμάζαμε με τον Τσίπρα», τον οποίο θεωρούν συνεννοήσιμο. Και, φυσικά, στον ΣΥΡΙΖΑ και στη Νέα Αριστερά, πολλοί που βλέπουν καθαρά πλέον τον κίνδυνο να μην ξαναβρεθούν στα έδρανα της Βουλής υποστηρίζουν μια επιστροφή Τσίπρα προκειμένου να επιτευχθεί κάποια συσπείρωση δυνάμεων που έχουν διασκορπιστεί και η οποία ίσως εξασφαλίσει την πολιτική επιβίωσή τους.

12.06.25

Ένα νέο Mini Park στον Δήμο Κηφισιάς με την ενέργεια της ΔΕΗ

Τα «πάρκα τσέπης» είναι δημόσιοι χώροι πρασίνου και αναψυχής που μειώνουν την ατμοσφαιρική ρύπανση, τη θερμοκρασία και βελτιώνουν την ποιότητα ζωής των κατοίκων. ουργούνται σε μικρές ελεύθερες επιφάνειες μεταξύ κτιρίων ή σε αχρησιμοποίητα σημεία του αστικού ιστού. Η περιβαλλοντική συνεισφορά των πάρκων τσέπης είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς συμβάλλουν στη δημιουργία δροσερού μικροκλίματος, μειώνοντας τη θερμοκρασία τοπικά. Παράλληλα, αναβαθμίζουν τη φυσιογνωμία των πόλεων και συμβάλλουν στην προσαρμογή τους στην κλιματική αλλαγή, απορροφώντας διοξείδιο του άνθρακα και περιορίζοντας την ατμοσφαιρική ρύπανση.

ΔΕΗ: ΠΡΑΣΙΝΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΟΥΔΕΤΕΡΟΤΗΤΑ

Ε

να νέο ΔΕΗ Mini Park παρέδωσε στους κατοίκους του Δήμου Κηφισιάς - Νέας Ερυθραίας η ΔΕΗ με στόχο την ενίσχυση της αστικής βιωσιμότητας και τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος. Το ΔΕΗ Mini Park, που βρίσκεται στη συμβολή των οδών Τατοΐου και Ν. Καζαντζάκη, αποτελεί τo τρίτο από μία σειρά ΔΕΗ Mini Parks που δημιουργεί η ΔΕΗ με στόχο τη μείωση της θερμοκρασίας τοπικά, τον περιορισμό της ατμοσφαιρικής ρύπανσης καθώς και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων. Δώδεκα ΔΕΗ Mini Parks έχουν ήδη ολοκληρωθεί και παραδοθεί σε δήμους της Αττικής σε Πέραμα, Παλλήνη, Άλιμο, Χαλάνδρι, Πειραιά, Μαρούσι, Κορυδαλλό, Πετρούπολη, Ηλιούπολη και Αγία Παρασκευή. Η ΔΕΗ έχει αναλάβει τη μελέτη, κατασκευή και συντήρηση συνολικά 25 ΔΕΗ Mini Parks σε όλη την επικράτεια, τα οποία υποδεικνύονται σε συνεργασία με τους κατά τόπους δήμους. Με μέσο όρο επιφάνειας τα 300 τ.μ., τα νέα αυτά σημεία αστικού πρασίνου σχεδιάζονται με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής και εντάσσονται αρμονικά στον ιστό της πόλης.

Η ΔΕΗ συνεχίζει να πρωτοστατεί στην προσπάθεια επίτευξης κλιματικής ουδετερότητας, θέτοντας ως χρονικό ορίζοντα το 2040. Συνεχίζοντας την πορεία του προς μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα, ο Όμιλος ΔΕΗ σημείωσε σημαντική πρόοδο το 2024, μειώνοντας τη συμμετοχή της λιγνιτικής παραγωγής στο ενεργειακό μείγμα του στο 15% και έχοντας αυξήσει τη συμμετοχή της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στο 29%. Παράλληλα, οι συνεχείς επενδύσεις σε καινοτόμες τεχνολογίες, όπως η ηλεκτροκίνηση, η αποθήκευση ενέργειας καθώς και ο εκσυγχρονισμός του δικτύου, ενισχύουν τη στρατηγική μετάβασης σε ένα πιο βιώσιμο και ευέλικτο ενεργειακό σύστημα. Λειτουργώντας με υπευθυνότητα απέναντι στο περιβάλλον και στη χρήση των φυσικών πόρων, η ΔΕΗ δεσμεύεται να υλοποιεί δράσεις με θετικό αποτύπωμα για το περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες.

ΠΑΡΚΑ ΤΣΕΠΗΣ: ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΤΙΚΗΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ Τα πάρκα τσέπης αποτελούν μια καινοτόμα λύση για την αντιμετώπιση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής στις πόλεις. Πρόκειται για μικρής κλίμακας δημόσιους χώρους πρασίνου που συνήθως δεν ξεπερνούν τα 500 τ.μ. και δημι-

LiFO 12.06.25

7

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

talkofthetown

α πό τh βα σι λι κη σ ιου τη

8

LiFO

TALKING POINTS

Ήταν όμως ένας αλλαγμένος και πιο ώριμος Τσίπρας αυτός που είδαμε στην τελευταία ομιλία του; Είχε κάτι καινούργιο να προτείνει; Πέρα από κάποιες ευχές και γενικόλογες προτάσεις, η ομιλία του ήταν αρκετά ξύλινη και γεμάτη κοινοτοπίες, μιλώντας έτσι γενικά για «ένα νέο κοινωνικό και πολιτικό κύμα που θα συνενώσει αποτελεσματικά τα πολύχρωμα κινήματα αντίστασης και με πυξίδα τις ανάγκες της πατρίδας θα δώσει κίνητρο, έμπνευση, εναλλακτική στους κουρασμένους πολίτες» και για έναν «νέο πατριωτισμό στην Ελλάδα που θα συναντηθεί με αντίστοιχα κινήματα στην Ευρώπη, τις ΗΠΑ και τον κόσμο, γιατί θα συγκροτείται στη βάση της δημοκρατίας, της δικαιοσύνης, της αλληλεγγύης και του ουμανισμού». Φράσεις που ουσιαστικά δεν λένε τίποτα και θα μπορούσε να τις πει κάθε συστημικός πολιτικός, χωρίς να διαφωνεί κανένας. Είναι προφανές ότι ο Αλέξης Τσίπρας δεν έχει καμία διαφορετική πολιτική πρόταση να παρουσιάσει, πέρα απ’ όσες υπάρχουν ήδη και κυκλοφορούν. Μιλάει για ένα «όραμα» που αδυνατεί να περιγράψει και περιορίζεται για άλλη μια φορά απλώς στο «να φύγουν οι άλλοι για να (ξανά)έρθουμε εμείς». Και φυσικά δεν υπάρχει όχι απλώς καμία εγγύηση αλλά ούτε καν ένδειξη ότι αυτήν τη φορά θα μπορούσε να είναι αλλιώς ή ότι έχει διδαχθεί από τα λάθη του.

Π

ώς μπορεί να πείσει όμως ότι δεν θα επαναλάβει τα ίδια λάθη, όταν ακόμα και τώρα αρνείται να τα παραδεχθεί; Τα μόνα ίσως που εμμέσως έχει παραδεχτεί είναι οι χειρισμοί του στην υπόθεση της Novartis και των τηλεοπτικών αδειών, αλλά κι αυτό έμοιαζε περισσότερο με διαπιστευτήρια σε ένα σύστημα του οποίου θέλει να κερδίσει την εμπιστοσύνη, παρά με απολογία στον κόσμο που ένιωσε προδομένος από τις πολιτικές που ακολούθησε όταν είχε την εξουσία. Η ομιλία του Αλέξη Τσίπρα έγινε λίγες μόλις ημέρες μετά την απόφαση του εφετείου για το Μάτι, για το οποίο δεν ζήτησε ποτέ μια πραγματική συγγνώμη. Μίλησε για συγκάλυψη στα Τέμπη, ενώ και στο Μάτι αποδεδειγμένα επιχειρήθηκε συγκάλυψη και πολλοί απ’ όσους είχαν ευθύνη δεν λογοδότησαν ποτέ. Επιμένει να παρουσιάζει τη Συμφωνία των Πρεσπών ως δική του πρωτοβουλία ειρήνης, όταν όλοι γνωρίζουν ότι ήταν απαίτηση του ΝΑΤΟ και δεχόταν πιέσεις από τις ΗΠΑ και τη Γερμανία. Επιμένει να αποκαλεί ακροδεξιούς εθνικιστές όσους διαφωνούσαν με τη συμφωνία αυτή και ταυτόχρονα προσπαθεί να εμφανιστεί ως νέος Ανδρέας Παπανδρέου, αν και τις θέσεις του στα εθνικά και ειδικά στο θέμα της Μακεδονίας τις θεωρεί επίσης εθνικιστικές. Το μόνο καινούργιο στοιχείο στην τελευταία εμφάνισή του ήταν, παρ’ όλα αυτά, η έντονη ρητορική περί πατριωτισμού, παρότι ο Τσίπρας ήταν ο μόνος «μνημονιακός» πρωθυπουργός που υποχώρησε στις πιέσεις των δανειστών για τη δημιουργία του Υπερταμείου και την υποθήκευση της δημόσιας περιουσίας για 99 χρόνια. Το Υπερταμείο το είχαν αρνηθεί και ο Γιώργος Παπανδρέου και ο Αντώνης Σαμαράς και ο Λουκάς Παπαδήμος. Ο Αλέξης Τσίπρας εξακολουθεί να κατηγορεί με ευκολία ως ακροδεξιούς πολλούς πολιτικούς ακόμα και με πιο μετριοπαθείς θέσεις από εκείνους που επέλεξε το 2015 ως κυβερνητικούς εταίρους και αυτή δεν είναι η μόνη αντίφασή του. Επίσης, έχει καταγγείλει πολλές φορές την κυβέρνηση Μητσοτάκη για pushback, ενώ πριν από λίγο καιρό το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων καταδίκασε τη χώρα μας για πρώτη φορά και η καταδίκη αφορούσε pushback που έγινε την περίοδο που ήταν εκείνος πρωθυπουργός. Αλλά για την υπόθεση αυτή δεν βρήκε να πει ούτε μία κουβέντα, παρότι πρόκειται για την πρώτη επίσημη καταδίκη. Ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να επιστρέψει ως προϊόν πολιτικού μάρκετινγκ, μιλώντας για ένα όραμα που δεν έχει και δεν μπορεί καν να περιγράψει. Παρουσιάζεται ως μεταμελημένος, χωρίς να παραδέχεται τα λάθη του και χωρίς να έχει μία συγγνώμη προς εκείνους που τους την οφείλει. «Παραμέρισε» πριν από δύο χρόνια, μετά την οδυνηρή τρίτη ήττα του από τον Κυριάκο Μητσοτάκη, όταν κατάλαβε ότι η καθοδική πορεία του ΣΥΡΙΖΑ δεν ήταν αναστρέψιμη. Άφησε τους υπόλοιπους να διαχειριστούν έναν σχεδόν διαλυμένο ΣΥΡΙΖΑ, αφού πρώτα ναρκοθέτησε τη διαδικασία της διαδοχής του, συμβάλλοντας στην επιτάχυνση της πορείας προς το 5%, αλλά μένοντας έξω από το κάδρο της απόδοσης ευθυνών. Εντός του ΣΥΡΙΖΑ υπάρχει δυσαρέσκεια και κριτική, αλλά αυτή δεν βγαίνει προς τα έξω, καθώς όσοι έχουν απομείνει θέλουν να επιβιώσουν πολιτικά και ελπίζουν ότι αυτό τουλάχιστον ο Τσίπρας ίσως μπορεί ακόμα να τους το προσφέρει. Η επιστροφή του ως ενός άλλου πολιτικού με πιο διευρυμένη απήχηση από αυτή που είχε δεν στηρίζεται σε καμία ρεαλιστική εκτίμηση. Στην Ελλάδα, άλλωστε, η μεγάλη πλειοψηφία των ψηφοφόρων είναι άνω των 50 ετών, άρα θυμούνται καλά πώς κυβέρνησε το διάστημα 2015-2019 και, σύμφωνα με όλες τις δημοσκοπήσεις, δεν φαίνεται να νοσταλγούν την περίοδο αυτή.

ΝΕΝΗ ΠΑΝΟΥΡΓΙΑ «Ο Τραμπ οραματίζεται μια βασιλεία του είδους του Λουδοβίκου 14ου» α π ό τ ο ν γ ι ά ν ν η π α ν τα ζ ό π ουλο

Κινδυνεύουν οι ΗΠΑ από έναν εμφύλιο πόλεμο; Μιλά στη LiFO η Νένη Πανουργιά, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια.

Ο Αλέξης Τσίπρας εξακολουθεί να κατηγορεί με ευκολία ως ακροδεξιούς πολλούς πολιτικούς ακόμα και με πιο μετριοπαθείς θέσεις από εκείνους που επέλεξε το 2015 ως κυβερνητικούς εταίρους και αυτή δεν είναι η μόνη αντίφασή του.

Απειλούνται με εμφύλιο οι ΗΠΑ; Δεν νομίζω, τουλάχιστον όχι όπως καταλαβαίνουμε τον εμφύλιο κι έτσι όπως έχουμε δει (και βλέπουμε) εμφυλίους να εξελίσσονται. Αυτήν τη στιγμή στην Αμερική υπάρχουν δύο μέτωπα, φαινομενικά αρραγή και τα δύο. Το ένα, το αντι-Τραμπ, αποτελείται από συνιστώσες που, έστω και με διαφορές, συγκλίνουν σε μια γενική αντίληψη περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ισονομίας, αυτοδιάθεσης και μιας γενικής αντίληψης για το κοινό καλό. Αλλά αυτό που στηρίζει τον Τραμπ αποτελείται από πολλές και διαφορετικές συνιστώσες που συγκλίνουν μόνο στο σημείο που βλέπουν τον Τραμπ να εξυπηρετεί τα συμφέροντά τους. Όπως είδαμε, όμως, με την αντιδικία με τον Μασκ –κάτι που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη κι έχει πολύ δρόμο ακόμη μπροστά του– υπάρχουν βαθιές διαχωριστικές γραμμές στο στρατόπεδο Τραμπ, πολύ βαθύτερες από την περίοδο της προηγούμενης προεδρίας του. Τι δείχνει το πρώτο διάστημα της κυβέρνησης του Τραμπ; Έχουν περάσει 141 και ημέρες από την ορκωμοσία Τραμπ και τα πράγματα τρέχουν με ιλιγγιώδη ρυθμό χωρίς σταματημό. Κάθε μέρα κάτι συμβαίνει που από μόνο του θα αποτελούσε αντικείμενο συζήτησης και θα προκαλούσε αντίδραση. Αλλά δεν έχουμε δει στις ΗΠΑ ποτέ άλλοτε τέτοιου είδους και σε τέτοιο βάθος αναστάτωση σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα. Αυτό που βλέπουμε είναι αυτό που είχε προοιωνιστεί ο Στιβ Μπάνον το 2016, την πλήρη διάλυση του κράτους. Όχι του αστικού κράτους ή του φιλελεύθερου κράτους αλλά του κράτους ως μορφής κοινωνικής διακυβέρνησης. Και όχι υπέρ μιας αυτονομίας και ισότητας αλλά υπέρ μιας απολυταρχίας. Όταν λέει ο Τραμπ ότι θα είναι βασιλιάς εννοεί μια βασιλεία του είδους του Λουδοβίκου 14ου, «l’État c’est moi», (έτσι όπως το ανακοίνωσε και πριν από μερικές εβδομάδες σε σχέση με τον νόμο), όχι βασιλεία του είδους της Αγγλίας μετά την Επανάσταση του Κρόμγουελ, όπου η μοναρχία ελέγχεται από το Κοινοβούλιο. Κι επειδή βλέπει τον κοινοβουλευτισμό ως αδυναμία της εξουσίας και τους μηχανισμούς ελέγχου της ως ενοχλητική αλογόμυγα, έχει υπογράψει εκατοντάδες προεδρικά διατάγματα, τα περισσότερα εκ των οποίων θα εκδικαστούν στο Ανώτατο Δικαστήριο. Αυτό που γίνεται τώρα, έργο σύλληψης Μπάνον και εκτέλεσης Τραμπ, είναι η κατάλυση αυτού που στην Ελλάδα βρίσκεται ακόμη στο επίπεδο της φαντασίας, δηλαδή βασικών λειτουργικών αρχών: υποταγή της παιδείας στη διάθεση του μονάρχη, απόσυρση των μηχανισμών ελέγχου ποιότητας των προϊόντων, απόδοση δημοσίων γαιών σε ιδιωτική εκμετάλλευση, ιδιωτικοποίηση και πολιτικοποίηση των δυνάμεων αστυνόμευσης, μετατροπή των δυνάμεων αστυνόμευσης σε δυνάμεις καταστολής, ανάκληση βασικών νομοθετημάτων και ακύρωση βασικών άρθρων του Συντάγματος: του άρθρου περί ελευθερίας του λόγου, περί διεξαγωγής εκλογών, περί ισονομίας των ιστορικών μειονοτήτων και ευάλωτων ομάδων, του άρθρου που ορίζει ότι ο στρατός δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί εναντίον των πολιτών, ότι η ισονομία είναι δικαίωμα όλων των κατοίκων της χώρας, όχι μόνο των πολιτών. Επίσης, μιλάμε και για τη διάλυση του κοινωνικού κράτους και τη μετατροπή του σε ιδιωτικό – για παράδειγμα, η κατάργηση των ερευνητικών κέντρων της NASA, μεταξύ τους και η ομάδα του Κολούμπια, που στόχος της είναι να μεταφερθούν οι δομές της NASA στην εταιρεία του Μασκ.

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

12.06.25

LiFO 12.06.25

9

α πό τον γ ι ά νν η πα ν τελά κη

talkofthetown

Ταξίδια στο εξωτερικό, ομιλίες σε πανεπιστήμια, ομώνυμο ίδρυμα που διοργανώνει εκδηλώσεις και παρεμβάσεις, κάποιες σποραδικές δηλώσεις σε κάποια ζητήματα της επικαιρότητας, όλα αυτά δείχνουν ότι ο Αλ. Τσίπρας θέλει να επιστρέψει.

10

LiFO

AKΡΟΒΑΤΩΝΤΑΣ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ

Περιμένοντας τον Τσίπρα…

Για την ψυχολογία του νέου μικρο-φασισμού

Ζωτικός χώρος υπάρχει, αλλά δεν είναι σίγουρο ότι είναι πολλοί αυτοί που θεωρούν τον Αλέξη Τσίπρα ως τον πλέον κατάλληλο για να ηγηθεί ενός φορέα που θα τον καλύψει.

Ό

σοι συζητάνε μαζί του, λένε πως ο Αλέξης Τσίπρας προετοιμάζει σταθερά και με συγκεκριμένο πρόγραμμα την επάνοδό του στην ενεργό πολιτική και ότι αυτό θα γίνει σχετικά σύντομα. Κάποιοι προσδιορίζουν το φθινόπωρο ή τις αρχές του χειμώνα ως χρόνο εκδήλωσης των προθέσεών του. Και η αλήθεια είναι πως ακόμα και αν δεν μιλάει κάποιος κατ’ ιδίαν με τον πρώην πρωθυπουργό, είναι φανερό πως ο Αλ. Τσίπρας όχι απλώς δεν έχει σκοπό να βγει σε σύνταξη αλλά διακαής του πόθος είναι η επιστροφή σε έναν ρόλο ο οποίος θα ξεπερνάει κατά πολύ αυτόν του απλού, έστω ανενεργού βουλευτή τον οποίο έχει σήμερα. Όλες οι πολιτικές κινήσεις που ακολούθησαν την αναγκαστική αποχώρησή του από την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ μετά την εκλογική ήττα δείχνουν πως προσπαθεί με κάθε τρόπο να μην τον ξεχάσουμε. Ταξίδια στο εξωτερικό, ομιλίες σε πανεπιστήμια, ομώνυμο ίδρυμα που διοργανώνει εκδηλώσεις και παρεμβάσεις, κάποιες σποραδικές δηλώσεις σε κάποια ζητήματα της επικαιρότητας, όλα αυτά δείχνουν ότι ο Αλ. Τσίπρας θέλει να επιστρέψει, αλλά οι φιλοδοξίες του ξεπερνούν αυτές ενός πρώην προέδρου κόμματος που θέλει να πάρει τη ρεβάνς (από τους εσωκομματικούς αντιπάλους) και να επιστρέψει στο ίδιο κόμμα· θέλει πολύ περισσότερα. Για τον στόχο του δεν θα γράψουμε κάτι που αποτελεί κάποια πρωτοτυπία, άλλωστε έχουν γραφτεί και έχουν ειπωθεί χιλιάδες λέξεις για τις φιλοδοξίες και τα σχέδιά του. Θέλει να δημιουργήσει έναν πολιτικό φορέα ο οποίος θα κινείται στον κεντροαριστερό χώρο και αφενός θα στεγάσει ένα μεγάλο μέρος των κομματικών υπολειμμάτων που έχει αφήσει ο άλλοτε κραταιός ΣΥΡΙΖΑ, αφετέρου να προσελκύσει στελέχη και ψηφοφόρους από τον σοσιαλιστικό χώρο οι οποίοι δεν βρίσκουν την εκπροσώπηση που θέλουν στο σημερινό ΠΑΣΟΚ και τον πρόεδρό του. Αν ένας τέτοιος νέος φορέας καταφέρει να προσεγγίσει και καθαρά κεντρώους ψηφοφόρους (από τον μεσαίο χώρο, όπως έχει χαρακτηριστεί) ή ακόμα και δυσαρεστημένους από την κυβέρνηση δεξιούς (ένα μέρος των οποίων είχε ψηφίσει ΣΥΡΙΖΑ και το μακρινό 2015), ακόμα καλύτερα. Με άλλα λόγια, η προσδοκία του Τσίπρα είναι να ηγηθεί ενός σχηματισμού που θα έχει το δικό του όνομα (και όχι αυτό του πολιτικά φθαρμένου ΣΥΡΙΖΑ) και τη δική του ξεχωριστή παρουσία, η οποία θα αποτελεί την εναλλακτική πρόταση εξουσίας απέναντι σε αυτήν της ΝΔ και του Κ. Μητσοτάκη. Είναι αναμφισβήτητο ότι ζωτικός χώρος για κάτι τέτοιο υπάρχει, το κενό είναι μεγάλο και όλα δείχνουν πως δεν είναι πολλές οι πιθανότητες –το αντίθετο, μάλιστα– να καλυφθεί από ένα από τα υπάρχοντα κόμματα της κεντροαριστεράς. Το ΠΑΣΟΚ φαίνεται ότι έχει ένα ταβάνι στις δυνατότητές του και μοιάζει εντυπωσιακά δύσκολο να πλησιάσει ποσοστά κόμματος εξουσίας, ο ΣΥΡΙΖΑ που έχει απομείνει παιδεύεται χωρίς επιτυχία να πείσει πως έχει τις προϋποθέσεις να ανακτήσει την παλιά μεγάλη επιρροή του στην κοινωνία και, από κει και πέρα, τα ποσοστά που συγκεντρώνει στις δημοσκοπήσεις το κόμμα της κ. Κωνσταντοπούλου, το οποίο φαίνεται να παγιώνεται στη δεύτερη θέση, επιβεβαιώνει όσους νιώθουν απελπισία βλέποντας ότι ένα προσωποπαγές κόμμα χωρίς πρόγραμμα και θέσεις αλλά με συναισθηματικές προσεγγίσεις της πολιτικής και μεγάλες δόσεις λαϊκισμού είναι ικανό να συγκινήσει και σήμερα πολιτικά μεγάλο τμήμα της κοινωνίας. Ζωτικός χώρος υπάρχει, αλλά δεν είναι σίγουρο ότι είναι πολλοί αυτοί που θεωρούν τον Αλ. Τσίπρα ως τον πλέον κατάλληλο για να ηγηθεί ενός φορέα που θα τον καλύψει. Μια πολύ πρόσφατη δημοσκόπηση (Alco, 6 Ιουνίου) δείχνει ότι μόνο το 27% των πολιτών βλέπει θετικά το ενδεχόμενο επανενεργοποίησης του Αλ. Τσίπρα, ενώ το 64% έχει αντίθετη άποψη (το 9% δεν ξέρει ή δεν απαντά). Οι πιο δεκτικοί σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο είναι, φυσικά, οι ψηφοφόροι του ΣΥΡΙΖΑ (66%), ενώ ψηφοφόροι κομμάτων τα οποία θα φιλοδοξεί να εκπροσωπήσει το κόμμα Τσίπρα δεν δείχνουν τόσο θετικοί (υπέρ 28% ΠΑΣΟΚ, 12% ΜέΡΑ25). Σε μεγάλο βαθμό η σχετικά μικρή αποδοχή του ενδεχόμενου επανενεργοποίησης του πρώην πρωθυπουργού συνδέεται όχι μόνο με την περίοδο διακυβέρνησης 2015-2019 αλλά κυρίως με την έλλειψη διάθεσης του ίδιου αλλά και συνολικά της ηγεσίας του ΣΥΡΙΖΑ να κάνει αυτοκριτική και να αναφέρει ένα στοιχειώδες mea culpa. Φυσικά, στην πολιτική είναι όλα ρευστά και το ενδεχόμενο ενός κόμματος από τον Αλ. Τσίπρα ίσως δημιουργούσε μια δυναμική η οποία δεν μπορεί να καταγραφεί στις δημοσκοπήσεις. Ίσως αυτό το κόμμα να μπορούσε ακόμα και να ψηφιστεί από ανθρώπους οι οποίοι θα το έβλεπαν ως αναγκαστική επιλογή για να μην επανεκλεγεί η ΝΔ.

Το μίσος προς οτιδήποτε «αριστερό».

απ ό τ ο ν ν ι κόλ α σεβαστάκη

Τι αντιλαμβάνονται όμως ως «αριστερό»; Καθέναν ή καθεμία που μιλούν για κοινωνικές μειονότητες, για πάρκα και πράσινο, για την ανάγκη συνδικάτων ή ευρύτερα κοινωνικών οργανώσεων ή για το ότι είναι καλό πράγμα η πολιτικοποίηση των νεότερων ανθρώπων.

Τ

η μακρινή δεκαετία του ’30 οι διανοούμενοι προσπαθούσαν να εξηγήσουν την ψυχολογία του φασισμού δοκιμάζοντας να περιγράψουν ένα φάσμα διαφορετικών στάσεων: από την παθητική αποδοχή του μοιραίου ως τον εκστατικό ενθουσιασμό και τον μικροϋπαλληλικό καιροσκοπισμό. Σήμερα, διαβάζοντας τα σχόλια κοροϊδίας και περιφρόνησης κάτω από ρεπορτάζ ή αναρτήσεις για το πλοίο «Madleen» και την κατάσταση στη Γάζα (ακόμα όμως και για τις διαδηλώσεις στο Λος Άντζελες με την εθνοφρουρά και τους… πεζοναύτες), καταλαβαίνει κανείς πως αυτή η παλιά συζήτηση για την ψυχολογία του φασισμού δεν έχει κλείσει καθόλου. Αντιθέτως. Δεν μπορεί κανείς να ξέρει, στο αινιγματικά γλιστερό τοπίο των σχολίων, αλλά νομίζω πως είναι μεγάλο το ποσοστό των πολιτών που φαίνεται να δείχνουν την πιο ακραία περιφρόνηση προς οτιδήποτε και οποιονδήποτε κινητοποιείται για έναν σκοπό χειραφέτησης, μια πρόταση αντίστασης, ένα αίτημα διαμαρτυρίας. Αν εξαιρέσουμε κάποιους σκοπούς στενά «εθνικούς» (με την παραμορφωτική σημασία που έχει πάρει κατά καιρούς αυτός ο προσδιορισμός), όλα τα υπόλοιπα θέματα είτε δεν τους ενδιαφέρουν καθόλου είτε τους βλέπουμε να υιοθετούν τις πλέον αδιάλλακτες θέσεις των κυβερνώντων. Η κουβέντα που ακούστηκε να λέει ο αστυνομικός των ΜΑΤ για το πλοίο «Madleen» («δεν το βούλιαζαν το πλοίο οι Ισραηλινοί να ησυχάζαμε κι εμείς…») είναι ακριβώς ό,τι σκέφτονται και προτείνουν μειδιώντας πολλοί/-ες περισσότεροι/-ες. Και εδώ δεν πρέπει να αποφεύγουμε την πικρή αλήθεια, ούτε να πιστεύουμε πως αυτή η οπτική ανήκει μόνο σε ένα ακροδεξιό εκλογικό σώμα. Αν μείνει κανείς και αντέξει αυτά τα σχόλια, βρίσκει κυρίως ένα μίσος προς οτιδήποτε «αριστερό». Προσοχή όμως, αυτό δεν είναι μια πολιτική αντίθεση σε συγκεκριμένα κόμματα ή σε πρόσωπα που ανήκουν στη μια ή την άλλη πλευρά της ελληνικής και διεθνούς αριστεράς. Αυτό θα ήταν μέρος μιας χρήσιμης συζήτησης και αντιπαράθεσης. Με αφορμή όμως τη συμπαράσταση και τις κινητοποιήσεις για την Παλαιστίνη, διακρίνει κανείς μια πρωτόγονη ορμή ταύτισης με τον ισχυρό σε όλα σχεδόν τα επίπεδα: ο κόσμος που συντάσσεται με την ένθερμη υπεράσπιση του ισραηλινού κρατικού και κυβερνητικού πλέγματος με τον ίδιο περίπου τρόπο αισθάνεται και την ανάγκη να υπερασπιστεί την αμερικανική αστυνομία απέναντι στον «όχλο», να κάνει τον συνήγορο των πλουσίων απέναντι στους λαϊκιστές, να δικαιολογήσει τα τουριστικά μεγα-πρότζεκτ στα νησιά, να υπερθεματίσει στις εξορύξεις στο Αιγαίο και οπουδήποτε αλλού, να χειροκροτήσει τη διευκόλυνση των απολύσεων στο Δημόσιο, να χαρεί προκαταβολικά στην ιδέα για αντικατάσταση δασκάλων και καθηγητών με bots και «έξυπνους» βοηθούς. Θα έλεγε κανείς πως μια αλυσίδα συναισθημάτων υπέρ των κυρίαρχων και ισχυρών πόλων της ζωής συγκινεί το ακροατήριο αυτό, έτσι ώστε να μην ανέχεται οτιδήποτε φέρνει μια αντίρρηση κάνοντας λίγο περισσότερο θόρυβο. Με άλλα λόγια, έχει δημιουργηθεί μια παράταξη της αντι-χειραφέτησης. Προφανώς και με ευθύνη των αντιπάλων της ή όσων είχαν και έχουν διαφορετικές θέσεις (αυτό όμως είναι άλλη συζήτηση και εγώ την έχω δοκιμάσει συχνά). Μια ολόκληρη φέτα κοινής γνώμης δεν θέλει πλέον να ακούσει το παραμικρό για αλλαγή της υπάρχουσας κατάστασης, εκτός αν είναι με τους όρους των επίσημων «μεταρρυθμίσεων». Τι δεν συγχωρείται πάνω από όλα; Το γεγονός πως ένας πλούσιος (ή εικαζόμενος τέτοιος) μπορεί κάποια στιγμή να μην προασπίζεται τα προβλέψιμα συμφέροντα και τον τρόπο ζωής της κοινωνικής του «σειράς». Ότι μπορεί να παρεκκλίνει από εκεί που τον έταξε η θέση του. Έτσι θα μπει ιδιαίτερα στο στόχαστρο ο αφυπνισμένος αστός, εκείνος, για την ακρίβεια, ο τύπος πολίτη που κινητοποιείται ακόμα με ορισμένους «ιδεαλιστικούς» όρους. Αν δεν θεωρείται ευθέως διαταραγμένη προσωπικότητα, είναι βέβαιο πως θα είναι υποκριτής και ιδιοτελής, γιατί σε αυτόν τον κόσμο το ρεαλιστικό είναι να επιδιώκουν όλοι απλώς να αυγατίσουν την περιουσία τους – ή, έστω, τους οπαδούς τους. Στην πιο σοφτ εκδοχή, η στάση αφύπνισης στιγματίζεται ως καθήλωση στην παιδικότητα και απουσία ωρίμανσης, θέμα που συνιστά βέβαια ένα από τα πιο παλαιά μοτίβα του πολιτικού συντηρητισμού. Καθόλου τυχαία, στα χρόνια της δικτατορίας κάπως έτσι προσέγγιζαν οι εφημερίδες όποιους ξένους είχαν βοηθήσει τις ελληνικές αντιστασιακές οργανώσεις, όπως η νεαρή Γερμανίδα δικηγόρος Αναλόρε Ρουνφτ (που βασανίστηκε στην Ασφάλεια) ή η Ιταλίδα βαρόνη που είχε κάποια συμμετοχή στην οργάνωση του Παναγούλη. Η λοιδορία και τα υποτιμητικά σχόλια του τότε θυμίζουν πολύ τα όσα ειπώθηκαν τώρα για την Γκρέτα Τούνμπεργκ και αντίστοιχα πρόσωπα του σήμερα. Είναι, τέλος, φανερή η διαμόρφωση ενός τραμπικού στρώματος, δίχως φυσικά την αισθητική ή κάποιες υπερβολικές όψεις του αμερικανικού ειδώλου, που παραμένει μοναδικό. Το ενδιαφέρον είναι ότι στο ελληνικό σύστημα δημόσιας γνώμης αυτό το στρώμα διχάζεται σε δυο στρατόπεδα: μια φιλοδυτική, φιλο-ατλαντική, φιλο-ισραηλινή και έξαλλα «αντιρωσική» στρατιά. Και μια άλλη στρατιά, αντιδυτική και ανοιχτά φιλο-πουτινική, η οποία ωστόσο και κατά περίπτωση μπορεί να είναι είτε με τον Νετανιάχου είτε και με τους Παλαιστίνιους (εδώ θα βρει κανείς και άλλες υποδιαιρέσεις, όπου εμπλέκονται οι γεωπολιτικές αλχημείες και η εκλαΐκευση στρατηγικών και ενεργειακών θεμάτων). Έξω από αυτή την τραμπική σφαίρα, μια πολύ ευρύτερη συντηρητική περιφέρεια φιλοξενεί ανθρώπους που ενοχλούνται σφόδρα από οτιδήποτε «αριστερό». Τι αντιλαμβάνονται όμως ως «αριστερό»; Καθέναν ή καθεμία που μιλούν για κοινωνικές μειονότητες, για πάρκα και πράσινο, για την ανάγκη συνδικάτων ή ευρύτερα κοινωνικών οργανώσεων ή για το ότι είναι καλό πράγμα η πολιτικοποίηση των νεότερων ανθρώπων (και όχι απλώς η επαγγελματική, αθλητική ή lifestyle εικόνα «φυσιολογικότητας»). Συχνά, αυτή η στάση αλλεργικής αντίδρασης σε καθετί «αριστερό» δικαιολογείται ως κόπωση από κάποια αριστερή/ προοδευτική ρητορική, είτε από το επιχείρημα ότι οι συμμαχίες της Ελλάδας απαιτούν «να μην παίζει πλέον κανείς». Εδώ δηλαδή η σοβαρότητα εξισώνεται με την αποδοχή τετελεσμένων αποφάσεων για την οργάνωση του κόσμου μας και με την ιδέα ότι μόνο κάποιες οικογενειακές και προσωπικές στιγμές απομένουν για μας, αφού όλα στις μεγάλες πολιτικές ιδεολογίες έχουν αποδειχτεί ψέματα, λάθη ή απάτες. Κάπως έτσι φτάσαμε λοιπόν να θεωρείται αχώνευτος ο «αφυπνισμένος» αστός με την παλιά, κλασική σημασία (και όχι με το επινόημα του woke): του πολίτη, δηλαδή, που κερδίζει την υπόληψή του όχι σε ταύτιση και συμπόρευση με τους ισχυρούς και κυρίαρχους αλλά αναλαμβάνοντας κάποιες ευθύνες για όσους συνθλίβονται και καταπατούνται. Δεν είναι τελικά παρά ένα πράγμα: να μη χαίρεσαι το τσάκισμα των τσακισμένων, να μη γυαλίζεις από ευτυχία νιώθοντας πως είσαι επιτέλους με τον νικητή.

12.06.25

ΙΛΕΚΤΡΙΣΙΤΥ

Περιβάλλον εχθρικό προς τη ζωή

Ακόμα και μετά το τέλος του κορωνοϊού, συνεχίζουμε να ζούμε «το καλύτερο “Black Mirror” επεισόδιο».

α πό τον χ άρ η κ α λ αϊ τζί δη

Δεδομένης αυτής της ασφυκτικής κατάστασης, οι καλοκαιρινές διακοπές μοιάζουν με ένα τελευταίο απάγκιο, μια βουτιά απελπισίας πριν αρχίσει ο Σεπτέμβρης. Όμως, ακόμα κι αυτές αργοπεθαίνουν.

Χ

ρόνια μετά, θα μάθουμε πως η ζέστη δεν ήταν όπλο ούτε φαινόμενο αλλά ο μηχανισμός ο οποίος αποκαλύπτει μια ευρύτερη συνθήκη: οι πόλεις είναι εναντίον μας. Τα βράδια, το μπετόν κρατάει τη θερμότητα. Αν βάλεις τ’ αυτί σου πάνω του, θ’ ακούσεις που κοχλάζει. Και όλα πάνε πιο αργά –ακόμα κι αν τρέχουν οι δουλειές, οι προθεσμίες, ο ιδρώτας–, νιώθεις σαν να διασχίζεις μια άγονη πεδιάδα γεμάτη διάφανο ζελέ. Ύστερα, είναι η ακρίβεια, το ρεύμα και τα νοίκια, με το σουβλάκι στα 4 και τα ημιυπόγεια στα 400 ευρώ, με τον δημόσιο χώρο να χάνεται σπιθαμή σπιθαμή, κι ύστερα η ασφάλεια, ο έλεγχος των πάντων. Νέες κάμερες τοποθετούνται καθημερινά στον δρόμο. Εκατόν τριάντα μυστικοί αστυνομικοί ταξιδεύουν στα λεωφορεία της Δυτικής Αττικής και υπάρχουν ελάχιστες στιγμές που είμαστε όντως μόνοι. Αφού, αν δεν μας βλέπουν οι κάμερες, μας βλέπουν οι διαφημίσεις – στο μετρό, στις οθόνες μας, σε στάσεις λεωφορείου ή πάνω απ’ την Ακρόπολη. Ο Όργουελ έγραφε το ’48: «Αν θες μια εικόνα του μέλλοντος, φαντάσου μια μπότα να πατάει το πρόσωπο ενός ανθρώπου» – και πού να φανταζότανε ένα τεράστιο αθλητικό πάνω στους οφθαλμούς μας. Όλα τα παραπάνω (η ακρίβεια, ο έλεγχος, οι διαφημίσεις με drones), όλα επαναλαμβάνουν πως η πόλη δεν είναι μια ουδέτερη ζώνη, ένα πεδίο συναντήσεων ή μια άδεια αρένα συγκρούσεων αλλά ένα περιβάλλον που στέκεται εναντίον μας. Φαίνεται πως η φάση το πάει για Λονδίνο, όπου ο κόσμος τρέχει ασθμαίνοντας στους σταθμούς του μετρό, ενώ, μες στο βαγόνι, αφίσες σού υπενθυμίζουν να πιεις νερό (για να μη σβήσεις) ή σε ενημερώνουν πως ένας στους τέσσερις Βρετανούς πάσχει από προβλήματα ψυχικής υγείας, όσο η ευγενική φωνή ενός κύριου σε παρακαλεί να ρουφιανέψεις τους γύρω σου: «If you see anything suspicious, report it to a member of staff or text British transport police, and we’ll get it sorted. See it. Say it. Sorted». Από την άλλη, η κατάσταση θυμίζει τη Βενετία, όπου οι τιμές αυξάνονται σε τέτοιο βαθμό, ώστε οι μη εισοδηματίες κάτοικοι εκτοπίζονται προς την ενδοχώρα. Η πόλη αντικαθίσταται από ένα πάρκο αναψυχής για πλούσιους τουρίστες και οι ντόπιοι γίνονται κομπάρσοι στις περιπέτειες των πρωταγωνιστών. Δεδομένης αυτής της ασφυκτικής κατάστασης, οι καλοκαιρινές διακοπές μοιάζουν με ένα τελευταίο απάγκιο, μια βουτιά απελπισίας πριν αρχίσει ο Σεπτέμβρης. Όμως, ακόμα κι αυτές αργοπεθαίνουν. Πέρυσι, ήταν η χρονιά του staycation. Μόνο ένας στους δύο καταναλωτές στην Ελλάδα πήγε διακοπές λόγω ακρίβειας σε εισιτήρια, διαμονή και βενζίνη.1 Όσο η ακρίβεια αυξάνεται, η παραμονή στην πόλη καθίσταται αναγκαία – για να μην αναφερθούμε καν στα νησιά των Κυκλάδων, που φαίνεται, όλο και πιο συχνά, να είναι ρεζερβέ. Φυσικά, η δυστοπία είναι εγγενής στην αστική συνθήκη, γεννιέται μ’ αυτήν και εξελίσσεται μαζί της, επιδεινώνεται εκθετικά, παρέα με την πρόοδο. Έτσι, ο Καρούζος μπορούσε να γράφει το ’71: Στο μίσος μετέχω μπαίνοντας οπουδήποτε – στα πλοία στ’ αεροπλάνα στα καταστήματα. Στο μίσος μετέχω μπαίνοντας πριν απ’ όλα στα λεωφορεία. Φεύγετε να φεύγουμε φεύγετε ν’ αχρηστέψουμε τις πόλεις.2 για να συμπληρώσουν οι Λάμδα, 50 χρόνια μετά: Θεός λευκός και αρτιμελής κι οι πόλεις μας θηρία Ορμούν σ’ όσους περιφρονούν την ομοιομορφία Και έχω δυο πόδια ασάλευτα να κρέμονται απ’ τη ράχη να σφίγγουν του φιλάνθρωπου το ασθενικό στομάχι.3 Κάτι άλλαξε ουσιαστικά το 2020. Ακόμα και μετά το τέλος του κορωνοϊού, συνεχίζουμε να ζούμε «το καλύτερο “Black Mirror” επεισόδιο».4 Πια, δεν διαβάζουμε δυστοπική λογοτεχνία ψάχνοντας προειδοποιήσεις για εποχές που ενδέχεται να έρθουν, μα βρίσκοντας πρακτικές συμβουλές για το πώς μπορεί κανείς να ζει μες στο υπάρχον.

1 Πόσοι Έλληνες δεν θα κάνουν διακοπές φέτος. (2024, 11 Ιουλίου). «Το Βήμα». https://www.tovima.gr/2024/07/11/finance/posoi-ellines-den-tha-kanoundiakopes-fetos/ 2 Νίκος Καρούζος. (1971). «Ένα ξόρκι που λέγεται δυνατά», στο Λευκοπλάστης για μικρές και μεγάλες αντινομίες (Τα Ποιήματα Α’, 1961-1978). Εκδόσεις Ίκαρος, σ. 281.

3 Λάμδα. (2022). «Πόλεις-θηρία», στο ΤΡΙΑ. https://www.youtube.com/ watch?v=HNDnU4u3iO8&t=2s 4 ΛΕΞ. (2021). Varane. https://www.youtube.com/watch?v=tFgjAhaj4rE

LiFO 12.06.25

11

Σπουδές µε βλέµµα στο µέλλον Ένα µεταπτυχιακό που µιλά τη γλώσσα της ψηφιακής εποχής

H Eurobank και το Οικονοµικό Πανεπιστήµιο Αθηνών επενδύουν στους νέους µε ένα πρόγραµµα που συνδέει την τεχνολογία µε την αγορά εργασίας. από την ιωάννα παναγοπούλου

ΕΝΑ ΠΟΛΥ ΣΥΧΝΟ ΕΡΩΤΗΜΑ που προκύπτει για τους φοιτητές που έχουν μόλις ολοκληρώσει τις σπουδές τους αφορά το επόμενο βήμα: «Τι κάνω τώρα; Ποια κατεύθυνση πρέπει να ακολουθήσω;». Το ίδιο ερώτημα, όμως, μπορεί να έχουν και ήδη καταρτισμένοι επαγγελματίες που βλέπουν την ταχύτατη ανάπτυξη της τεχνολογίας να αλλάζει τα δεδομένα στην εργασία τους. Σε ένα περιβάλλον που εξελίσσεται διαρκώς, η Eurobank, αναγνωρίζοντας την ανάγκη η εκπαίδευση να συνδυάζεται με εξειδίκευση –ιδιαίτερα σε τομείς που αφορούν τη μετάβαση στον ψηφιακό κόσμο– συνεργάστηκε με το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΟΠΑ), αναλαμβάνοντας την κάλυψη των λειτουργικών δαπανών του Επαγγελματικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών MSc in Digital Transformation.

12

LiFO

Η πρωτοβουλία αυτή, που υλοποιείται από το Τμήμα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας, εντάσσεται στο πρόγραμμα Μπροστά για την Παιδεία, μία από τις μακροβιότερες δράσεις εταιρικής κοινωνικής ευθύνης της στη χώρα. Ξεκίνησε το 2003 με τη βράβευση των αριστούχων αποφοίτων Λυκείων και, από πέρυσι, εμπλουτίστηκε με δράσεις που ενισχύουν την επιστημονική εξειδίκευση καθώς και τη σύνδεση της ακαδημαϊκής γνώσης με τον επαγγελματικό χώρο. Οι φοιτητές του μεταπτυχιακού θα εξειδικευτούν σε σύγχρονες μεθόδους και τεχνικές για τη σχεδίαση, υλοποίηση και διαχείριση έργων ψηφιακού μετασχηματισμού σε επιχειρήσεις και οργανισμούς, ενώ η Eurobank καλύπτει σημαντικό μέρος από τα δίδακτρα των συμμετεχόντων στο πρόγραμμα. Ουσιαστικά δεν σπου-

12.06.25

δάζεις απλώς – επενδύουν σε σένα. Το πρόγραμμα διεξάγεται στην αγγλική γλώσσα, με ετήσιο όριο 35 συμμετεχόντων, προσφέροντας μια ιδανική γέφυρα μεταξύ ακαδημαϊκής γνώσης και πραγματικού επιχειρηματικού κόσμου, ενώ οι 10 απόφοιτοι με την υψηλότερη απόδοση έχουν τη δυνατότητα πρόσληψης από την Τράπεζα. Ο καθηγητής στο τμήμα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας και διευθυντής του μεταπτυχιακού Γεώργιος Λεκάκος εξηγεί αναλυτικά τα δεδομένα, τις ευκαιρίες και τις προοπτικές που προσφέρει το πρόγραμμα «Ψηφιακός Μετασχηματισμός» σε νέους επαγγελματίες που επιθυμούν τη μετάβαση σε έναν ψηφιακό κόσμο.

ΛΕΚΑΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ

Καθηγητής στο Τμήμα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Δ/ντής Επαγγελματικού ΠΜΣ στον Ψηφιακό Μετασχηματισμό, Δ/ντής ΠΜΣ στη Διοικητική Επιστήμη και Τεχνολογία

— Πείτε μας λίγα λόγια για το μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Digital Transformation / Ψηφιακός Μετασχηματισμός». Πώς διαμορφώσατε το περιεχόμενο και τη θεματολογία του με βάση τις ανάγκες της αγοράς και της εποχής; Ο ψηφιακός μετασχηματισμός είναι κάτι παραπάνω από σημαντικός για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων. Η αποτυχία υιοθέτησης του ψηφιακού μετασχηματισμού επιδρά άμεσα στη βιωσιμότητά τους. Συνεπώς, η ανάγκη για στελέχη ικανά να κατανοούν σε βάθος την τεχνολογία και ταυτόχρονα τις έννοιες της καινοτομίας, του επιχειρείν, της στρατηγικής και της διοίκησης έργων ψηφιακού μετασχηματισμού είναι σήμερα πιο έντονη από ποτέ. Το μεταπτυχιακό στον Ψηφιακό Μετασχηματισμό προετοιμάζει στελέχη με αυτές ακριβώς τις γνώσεις, αλλά –κι αυτό είναι ακόμα πιο σημαντικό– και με δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων, αναλυτική σκέψη, ομαδικό πνεύμα και εξωστρέφεια, ώστε να μπορούν σε πραγματικό εργασιακό περιβάλλον να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες των επιχειρήσεων για σχεδιασμό και υλοποίηση έργων ψηφιακού μετασχηματισμού. Το πρόγραμμα δέχεται έως 35 φοιτητές ετησίως. Απευθύνεται κυρίως σε αποφοίτους θετικών επιστημών, μηχανικούς, πτυχιούχους πληροφορικής ή άλλων τεχνολογικών αλλά και οικονομικών κατευθύνσεων. Είναι σημαντικό οι υποψήφιοι να διαθέτουν ικανοποιητικές γνώσεις μαθηματικών και εξοικείωση με την πληροφορική. Ωστόσο, προσπαθούμε τόσο από το βιογραφικό όσο και –κυρίως– από τις συνεντεύξεις να αναγνωρίσουμε δεξιότητες και στοιχεία προσωπικότητας που παίζουν ίσως πιο σημαντικό ρόλο από τις προπτυχιακές γνώσεις. Αναζητούμε ταλέντα με ενθουσιασμό και όρεξη να μάθουν ή να εξελίξουν σημαντικά τις γνώσεις τους στην τεχνολογία και στις επιχειρήσεις, ανθρώπους που είναι έτοιμοι να επενδύσουν σε προσπάθεια και χρόνο για να προοδεύσουν οι ίδιοι αλλά και να συνεισφέρουν στις επιχειρήσεις και στην κοινωνία, φοιτητές και φοιτήτριες που θέλουν να ηγηθούν του ψηφιακού μετασχηματισμού της χώρας. Αναζητούμε μελλοντικά στελέχη που παίρνουν πρωτοβουλίες και διαθέτουν καινοτόμα σκέψη ώστε να ηγηθούν του ψηφιακού μετασχηματισμού των επιχειρήσεων. Με δυο λόγια, θέλουμε να δημιουργήσουμε τους ηγέτες του ψηφιακού μετασχηματισμού του αύριο!

— Πόσο σημαντικό θεωρείτε το ότι η Eurobank χρηματοδοτεί ένα τέτοιο πρόγραμμα σπουδών; Τι προοπτικές θεωρείτε ότι ανοίγει στους νέους απόφοιτους; Αναμφίβολα, η πρωτοβουλία της Eurobank συνιστά πρό-

τυπο κοινωνικής ευθύνης. Εξασφαλίζει ίσες ευκαιρίες σε άτομα με υψηλές δυνατότητες, αλλά ίσως περιορισμένους πόρους, καθώς διασφαλίζει ελάχιστο κόστος συμμετοχής στο πρόγραμμα για όλες τις φοιτήτριες και τους φοιτητές, ενώ παρέχει δυνατότητα πρόσληψης για τους δέκα αποφοίτους με την υψηλότερη επίδοση. Οι απόφοιτοι του προγράμματος δεν αποκτούν μόνο θεωρητικές γνώσεις αλλά και πρακτικές δεξιότητες ώστε να μπορούν άμεσα μετά την αποφοίτησή τους να στελεχώσουν δράσεις ψηφιακού μετασχηματισμού είτε στον άμεσο συνεργάτη του προγράμματος (Eurobank) είτε σε άλλες επιχειρήσεις. Επιπλέον, η απόκτηση εφαρμοσμένων γνώσεων και δεξιοτήτων υποστηρίζεται αποτελεσματικά και από την οργανική συνεισφορά της Eurobank μέσω διερεύνησης πραγματικών μελετών περίπτωσης της Τράπεζας (ως εργασίες σε μαθήματα), mentoring από στελέχη της Τράπεζας, προσκεκλημένων ομιλιών και επισκέψεων κ.ά. Η σταθερή αυτή σχέση με κορυφαία ελληνική τράπεζα παροτρύνει κι άλλες ελληνικές επιχειρήσεις να συνεργαστούν με το μεταπτυχιακό. Πράγματι, σε 11 μαθήματα αναλύθηκαν πραγματικά δεδομένα εταιρειών όπως οι efood, Intersport, AB, Κωτσόβολος κ.λπ, ενώ διεξήχθησαν 14 προσκεκλημένες διαλέξεις κορυφαίων στελεχών επιχειρήσεων (πλέον της Eurobank), όπως οι Unisystems, Fourlis, Grant Thornton, Accenture, KPMG, TEKA, DEMO, doValue κ.ά.

— Ποιες είναι οι εντυπώσεις σας από τον πρώτο χρόνο του μεταπτυχιακού προγράμματος; Ποια ήταν η ανταπόκριση των φοιτητών που το παρακολούθησαν; Την πρώτη χρονιά λειτουργίας του προγράμματος προσπαθήσαμε να εφαρμόσουμε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό πρόγραμμα σπουδών με πλήθος πρακτικών εργασιών για τις φοιτήτριες και τους φοιτητές μας (πάνω από 25 ομαδικές ή ατομικές εργασίες ανατέθηκαν στα μαθήματα), να συντονίσουμε περισσότερες από 14 ομιλίες και παρουσιάσεις από στελέχη επιχειρήσεων και γενικότερα να παρέχουμε εκπαιδευτικές υπηρεσίες υψηλού επιπέδου στους φοιτητές μας. Η αξιολόγηση που λάβαμε από τους φοιτητές για το πρόγραμμα σπουδών, την ποιότητα της διδασκαλίας, τις πρακτικές εφαρμογές και τις δράσεις προσωπικής ανάπτυξης ήταν ιδιαίτερα θετική και συνοψίζεται στη φράση που ακούστηκε αρκετές φορές: «Το πρόγραμμα αξίζει τον κόπο και την προσπάθεια! Μάθαμε πολλά και αναπτύξαμε νέο τρόπο σκέψης». Όλοι οι συμμετέχοντες αναγνώρισαν τις υψηλές απαιτήσεις του προγράμματος και ήταν σαφές ότι η επιτυχής ολοκλήρωσή του προϋποθέτει σημαντική προσπάθεια και προσήλωση σε αυτόν τον στόχο. Οι γνώσεις και οι δεξιότητες που αποκτώνται, όμως, αναγνωρίζονται από τις φοιτήτριες και τους φοιτητές ως καθοριστικής σημασίας για την επαγγελματική τους εξέλιξη.

Είδος Προγράμματος

Πλήρους Φοίτησης Τρόπος Διδασκαλίας

Διά ζώσης Ωράριο Μαθημάτων

3ωρες διαλέξεις μεταξύ 9:00-18:00 Διάρκεια

3 εξάμηνα (2 εξάμηνα μαθημάτων και διπλωματική εργασία/πρακτική άσκηση) Έναρξη

Σεπτέμβριος 2025 Προθεσμία Υποβολής Αιτήσεων

Β' Κύκλος 27/6/2025

LiFO 12.06.25

13

TAL K OF THE TOWN

42' με τhν

Εύα Μπαλταζάρ σ υ ν εν τ ευξη: γι άνν η ς π αντα ζόπουλος φω τ ογ ραφ ι ε σ : παρι σ ταβι τια ν

Η Καταλανή συγγραφέας, που έχει εξελιχθεί σε σημείο αναφοράς της σύγχρονης queer λογοτεχνίας, με τα βιβλία της να μεταφράζονται σε όλο τον κόσμο και τον Πέδρο Αλμοδόβαρ να είναι ανάμεσα στους θαυμαστές της, μιλά για το τι σημαίνει να ζεις χωρίς δεσμά και εξηγεί γιατί χαρακτηρίζει «λυπηρή, άδικη και επικίνδυνη» την οπισθοδρόμηση στα ανθρώπινα δικαιώματα μετά την εκλογή Τραμπ.

14

LiFO

12.06.25

η εύα μπαλταζάρ είναι μια λογοτεχνική φωνή που μέσα από τα βιβλία της αναδεικνύει τις ζωές, τα διλήμματα και τις επιθυμίες αντισυμβατικών γυναικών. Γεννημένη το 1978 στη Βαρκελώνη, έχει εκδώσει έντεκα ποιητικές συλλογές, οι οποίες έχουν αποσπάσει σημαντικές διακρίσεις για έργα γραμμένα στα καταλανικά. To πρώτο της μυθιστόρημα με τίτλο Πέρμαφροστ (μτφρ. Ευρυβιάδης Σοφός, εκδ. Πατάκη, 2023) κυκλοφόρησε το 2018 και ακολούθησε το Μπόουλντερ, η γυναίκα του βράχου το 2020, που έκτοτε έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από δέκα γλώσσες. Βραβεύτηκε με το βραβείο Òmnium για το καλύτερο μυθιστόρημα γραμμένο στην καταλανική γλώσσα το 2020, ενώ η αγγλική έκδοση ήταν υποψήφια για το International Booker (2023). Το 2022 εκδόθηκε το τρίτο της μυθιστόρημα με τίτλο Mamut. Έχει καταφέρει να εδραιωθεί διεθνώς ως μία από τις πιο αιχμηρές φωνές του σύγχρονου queer και φεμινιστικού λόγου. Το συγγραφικό της έργο εμβαθύνει σε θέματα ταυτότητας, οικειότητας και γυναικείας φύσης. Το Μπόουλντερ είναι ήδη δημοφιλές και έχει λάβει πολλές βραβεύσεις παγκοσμίως. Αποτελεί ένα σύγχρονο queer λογοτεχνικό έργο για τις σχέσεις, την επιθυμία και τις συμβάσεις που συχνά ακολουθούν την αγάπη. Άλλωστε, δεν είναι τυχαίο ότι ο σκηνοθέτης Πέδρο Αλμοδόβαρ δήλωσε: «Η Μπαλταζάρ διαθέτει μια πανίσχυρη και πρωτότυπη λογοτεχνική φωνή. Θα ήθελα να μεταφέρω το βιβλίο αυτό στη μεγάλη οθόνη». Με αφορμή την κυκλοφορία του από τις εκδόσεις Πατάκη στα ελληνικά, ταξίδεψε στην Ελλάδα, έτσι είχαμε την ευκαιρία να τη συναντήσουμε και να μιλήσουμε μαζί της για το μυθιστόρημά της, για το πώς γεννήθηκε, για τις θεματικές που την απασχολούν και για τη θέση της στη σημερινή λογοτεχνική σκηνή. Με μια γραφή λιτή και πυκνή, συνθέτει μια ιστορία που ισορροπεί με μαεστρία μεταξύ της ανάγκης για ελευθερία και της δέσμευσης της αγάπης. Μέσα από τη μοναχική πορεία μιας γυναίκας που βρίσκει καταφύγιο στην απεραντοσύνη της θάλασσας και στις εφήμερες συναντήσεις στα λιμάνια, εξερευνά τα όρια της συνύπαρξης, της μητρότητας, του σεξ και της προσωπικής ελευθερίας. Όπως λέει η ίδια μέσω της πρωταγωνίστριάς της: « Έπρεπε να αντιμετωπίσω το κενό, το είχα ονειρευτεί μέχρι που το μετέτρεψα σε κατάρτι, κέντρο ισορροπίας απ’ όπου θα κρατιόμουν όταν η ζωή θα γινόταν συντρίμμια γύρω μου. Ορμώμενη από το τίποτα, πικραμένη, απέβλεπα σε ανεμοδαρμένους τόπους». Με αυτό το βαθιά συναισθηματικό βιβλίο βλέπει από μια διαφορετική οπτική τις παραδοσιακές αντιλήψεις περί μητρικού ενστίκτου και επαναπροσδιορίζει τη γονεϊκότητα σε ένα λεσβιακό πλαίσιο. Η ηρωίδα της βρίσκει δουλειά ως µαγείρισσα σε εμπορικό πλοίο. Η ρουτίνα της, όμως, διαταράσσεται όταν γνωρίζει τη Σάμσα, μια γεωλόγο που γίνεται η σύντροφός της και της δίνει το παρατσούκλι Μπόουλντερ – θυμίζει εκείνους τους απομονωμένους βράχους που στέκουν αγέρωχοι και τους χτυπούν με μανία τα κύματα. Σε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα του βιβλίου αναφέρει: «Μου αρέσει πολύ αυτό το μέρος, τα στενά μαύρα μάτια που ούτε με θέλουν ούτε με απορρίπτουν, αυτή η υπέροχη ελευθερία. Αυτό ήρθα να βρω εδώ, το αρχέγονο μηδέν. Κουρασμένη να εφευρίσκω βιογραφικά, να λέω και να πράττω θαρρείς και η ζωή είναι ένα σύντομο διήγημα, θαρρείς και μέσα μου έχω καρφωμένο ένα σύρμα που με κρατάει όρθια και σταθερή. Η ρότα σκοτώνει το ταξίδι, κι αν η ζωή πρέπει να είναι ιστορία, τότε δεν μπορεί παρά να είναι μια άσχημη ιστορία». Ύστερα από δέκα χρόνια ανέφελης, πλην συμβατικής συμβίωσης, η Σάµσα αποφασίζει να αποκτήσουν παιδί µε τη μέθοδο της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Η Μπόουλντερ συναινεί απρόθυμα και βιώνει δύσκολα την εμπειρία της μητρότητας, που επιπλέον την αποξενώνει ερωτικά από τη γυναίκα που αγάπησε. Τι συμβαίνει, λοιπόν, όταν η αγάπη της για τη Σάμσα και η λαχτάρα της για ελευθερία –μια ήδη επισφαλής ισορροπία για την ίδια– συγκρούονται; Για την Μπαλταζάρ η συγγραφή αποτελεί ένα ταξίδι στο υποσυνείδητο και στις σκοτεινές πτυχές του εαυτού, έναν ιδανικό τρόπο να πετύχει την αυτογνωσία, που της επιτρέπει να ανακαλύπτει συνεχώς νέες πλευρές της. Συγκεκριμένα, έχει μετατραπεί σε μια ανεξάντλητη πηγή συντροφιάς και δημιουργικής έκφρασης. «Η ευχαρίστηση του να διαβάζω και να γράφω με οδήγησε στη συγγραφή» θα μου πει απ’ την αρχή της συνομιλίας μας. Η Μπόουλντερ είναι μια ηρωίδα που αρνείται πεισματικά τις συμβάσεις, γι’ αυτό τη ρωτώ με ποιους τρόπους αντιστέκεται στους ρόλους που μας επιβάλλονται. «Δεν τους αντιστέκομαι, απλώς τους αγνοώ», απαντά. Η γραφή της έχει σιωπή και ένταση. Ποια είναι η σχέση της με την ιδέα της μοναξιάς; Την αναζητά ή την υπομένει; Εξηγεί: «Με έλκει η

ιδέα της μοναξιάς. Δίχως να την αναζητώ, όταν την έχω, κάνω πράγματα: κάνω ερωτήσεις στον εαυτό μου, κοιτάζω τον κόσμο, κοιτάζω προς τα μέσα. Βασικά, μου δίνει ευχαρίστηση να βρίσκομαι μέσα στη μοναξιά». Μιλά για την αγάπη ως κάτι σχεδόν φυσικό, άγριο, αλλά και ως κάτι που μας παγιδεύει. Πιστεύει, άραγε, ότι η συντροφικότητα είναι συμβατή με την ελευθερία; «Η ελευθερία έχει να κάνει με το να ζει κανείς χωρίς να προσκολλάται σε πράγματα εγκόσμια, σε άλλους ανθρώπους, σε αντικείμενα, σε ιδέες, σε πεποιθήσεις, στον ίδιο του τον εαυτό. Είναι δυνατό να έχουμε έναν ερωτικό σύντροφο χωρίς να είμαστε προσκολλημένοι σε αυτό το άτομο ή στη σχέση; Φυσικά και είναι», επισημαίνει χωρίς περιστροφές. Το έργο της έχει μια καθαρά φεμινιστική διάσταση, αλλά ποτέ δεν κραυγάζει. Πώς βλέπει τη σχέση μεταξύ λογοτεχνίας και ακτιβισμού; «Εγώ γράφω βιβλία. Ένα βιβλίο γράφεται και διαβάζεται. Μπορεί να γραφτεί από ακτιβιστική σκοπιά, μπορεί και όχι. Εγώ δεν γράφω έτσι. Αλλά ένα βιβλίο μπορεί επίσης να προκαλέσει συζητήσεις στην κοινή γνώμη. Μεγάλο μέρος του ακτιβισμού που σχετίζεται με τη λογοτεχνία περιορίζεται σε αυτήν τη σφαίρα, που εμένα δεν με ενδιαφέρει». Αναπόφευκτα, η συζήτηση οδηγείται στην εκλογή Τραμπ και στο ότι παρατηρούμε διεθνώς μια αναδίπλωση σε ό,τι έχει να κάνει με τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα ΛΟΑΤΚΙ+ ζητήματα. Ωστόσο, νιώθει η ίδια ότι είναι queer συγγραφέας; «Δεν θεωρώ τον εαυτό μου queer συγγραφέα, οπότε δεν βιώνω αυτό που συμβαίνει από αυτή την οπτική. Αυτό που παρατηρούμε σε παγκόσμιο επίπεδο συμβαδίζει με τη σύγχρονη εποχή. Είναι λυπηρό, είναι θλιβερό, άδικο και επικίνδυνο, αλλά δεν είναι και κάτι ιδιαίτερα παράξενο αν κάτσουμε να αναλύσουμε την ιστορία της ανθρωπότητας». Ο Τραμπ, θυμίζω, καλλιέργησε, μεταξύ άλλων, ένα τοξικό αφήγημα όσον αφορά τις μειονότητες. Πιστεύει ότι η σύγχρονη λογοτεχνία έχει τη δύναμη να αντιδράσει σε τέτοιου είδους εξουσιαστικό λόγο; «Νομίζω πως ναι. Η λογοτεχνία, όχι μόνο η σύγχρονη, έχει αυτήν τη δύναμη, και πολλές άλλες», αναφέρει. Η ερωτική επιθυμία στα έργα της δεν υπακούει σε κανόνες, δεν οριοθετείται. Πώς αντιλαμβάνεται τη σεξουαλικότητα σε μια εποχή που προσπαθεί να την κωδικοποιήσει ξανά; «Θα έλεγα ότι σε μεγάλο βαθμό αγνοώ τι συμβαίνει στην εποχή μου. Υποθέτω ότι αυτό οφείλεται στο ότι δεν χρησιμοποιώ τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ούτε παρακολουθώ τα μέσα ενημέρωσης. Καταβάλλονται προσπάθειες να κωδικοποιηθεί εκ νέου η σεξουαλικότητα; Αυτή η φράση δεν μου λέει και πολλά. Για μένα, η σεξουαλικότητα είναι κάτι που συμβαίνει πριν από κάθε λόγο, κάτι πολύ προσωπικό και μυστηριώδες που μπορεί να έχει αναπτυχθεί με έναν τρόπο ατίθασο ή συγκρατημένο, ανάλογα με το κάθε άτομο. Με ενδιαφέρει να εισχωρήσω, στη ζωή, στη συγγραφή, σε αυτό το ατίθασο πεδίο», υποστηρίζει. Η Σάμσα, η άλλη ηρωίδα του βιβλίου της, αποφασίζει να γίνει μητέρα, παρασέρνοντας σε αυτή την απόφαση και την ερωμένη της. «Ποιος έχει το δικαίωμα να επιβάλει τη βούλησή του στον άλλον; Κανείς. Αν το μαζί φαίνεται άνισο, έτσι το βλέπει κάποιος τρίτος, και αυτός έχει ακόμα μικρότερο δικαίωμα από οποιονδήποτε άλλον να πει ή να αποφασίσει το οτιδήποτε. Όσοι και όσες είναι μαζί έχουν το δικαίωμα να χωρίσουν, να διαπραγματευτούν ή να αποδεχτούν κάποια πράγματα. Το ότι έχουν το δικαίωμα, βέβαια, δεν σημαίνει ότι ξέρουν, ή ότι μπορούν, ή ότι είναι σε θέση να το ασκήσουν, και αυτό είναι σημαντικό». Πώς εξηγεί το γεγονός ότι υπάρχουν άνθρωποι σήμερα που δυσκολεύονται να αγαπήσουν τη ζωή ή τους άλλους; «Αγαπάμε αυτό στο οποίο δίνουμε αξία. Η ζωή έχει χάσει την ιερότητά της. Πώς μπορούμε να την αγαπήσουμε αν έχει χάσει την αξία της;» υπογραμμίζει. Φτάνοντας προς το τέλος, δεν μπορώ παρά να της θέσω το δίλημμα που αντιμετωπίζει η ηρωίδα της. Τι έχει, λοιπόν, μεγαλύτερη αξία για κείνη: η λαχτάρα για ελευθερία ή μια αγάπη που σε φυλακίζει στις συμβάσεις της οικογενειακής ζωής; «Θα έδινα μεγαλύτερη αξία στην επίγνωση του ότι είμαστε ελεύθεροι. Λαχταράμε να είμαστε ελεύθεροι, χωρίς να γνωρίζουμε ότι όντως είμαστε. Αν πρέπει να υπάρχω σε αυτόν τον κόσμο, για μένα είναι πρωταρχικό το να το κάνω από μια θέση αγάπης. Αλλά μια αγάπη που φυλακίζει δεν είναι αγάπη», επιμένει. Προτού την αποχαιρετήσω, τη ρωτώ τι της δίνει ελπίδα σήμερα. «Η βεβαιότητα ότι αυτός ο κόσμος είναι ένα όνειρο». Είναι αλήθεια ότι πρόκειται για μια συγκροτημένη προσωπικότητα που με την κοφτή, περιεκτική και υπόγεια εκρηκτική γραφή της ισορροπεί μεταξύ συναισθηματισμού και αποστασιοποίησης, χαρτογραφώντας με σπάνια ακρίβεια τοπία μοναξιάς, ηθικών διλημμάτων και σωματικής επιθυμίας, κι αυτό την καθιστά μια εξέχουσα συγγραφέα της εποχής μας.

«Θα έδινα μεγαλύτερη αξία στην επίγνωση του ότι είμαστε ελεύθεροι. Λαχταράμε να είμαστε ελεύθεροι, χωρίς να γνωρίζουμε ότι όντως είμαστε. Αν πρέπει να υπάρχω σε αυτόν τον κόσμο, για μένα είναι πρωταρχικό το να το κάνω από μια θέση αγάπης. Αλλά μια αγάπη που φυλακίζει δεν είναι αγάπη».

Ευχαριστούμε θερμά τη μεταφράστρια Αλίκη Μανωλά για την πραγματοποίηση αυτής της συνέντευξης. Η Εύα Μπαλταζάρ ήρθε στην Ελλάδα ως καλεσμένη των εκδόσεων Πατάκη και του Φεστιβάλ ΛΕΑ (Λογοτεχνία εν Αθήναις).

LiFO 12.06.25

15

ΘΕΑΤΡΟ

Ο Γιάννος Περλέγκας ανεβάζει το 16

LiFO

12.06.25

Π

οιος είναι ο Κατσούρμπος, και τι έργο είναι αυτό, που περισσότερο το έχουμε ακούσει και λιγότερο το έχουμε δει ρωτώ τον Γιάννο Περλέγκα που τον σκηνοθετεί στο πλαίσιο του Κύκλου Ρίζες του Φεστιβάλ Αθηνών που θα ανέβει από τις 19 έως τις 22 Ιουνίου 2025. Μιλάμε για την πρώτη σωσμένη κωμωδία της κρητικής λογοτεχνίας, για το πλούσιο και αναπάντητο, παρά τις πολλές μελέτες που έχουν γίνει, φαινόμενο του κρητικού θεάτρου. Ήταν μια ιστορία λογίων αυτό το θέατρο, που ήθελαν να μαθαίνουν τι γίνεται στη Βενετία και έβλεπαν τις αντιγραφές της λογοτεχνικής παραγωγής να αποδίδει καρπούς. Όμως ποιο είναι το περιβάλλον της εποχής κατά την οποία γράφεται αυτό το έργο; «Περίπου μετά από 3 αιώνες Ενετοκρατίας, Κρητικοί και Βενετοί έχουν γίνει ένα. Δεν υπάρχουν πια εξεγέρσεις, υπάρχει ο συγκρητισμός, ωστόσο έχει ήδη συμβεί η άλωση της Κύπρου, η οχύρωση της Κρήτης, υπάρχει το άγχος της οθωμανικής εισβολής. Εκείνη την περίοδο είχε ατονήσει και το στοιχείο του καθολικισμού των Βενετών, με πολλούς να γίνονται ορθόδοξοι. Υπάρχει μια συνύπαρξη πολύ περίεργη και ξένη που δεν μπορούμε να καταλάβουμε, ενώ οι Κρητικοί αρχίζουν και αναπτύσσονται ως αστική τάξη και ανοίγονται σε επιρροές. Ο Χορτάτσης, απ’ όσο ξέρουμε, όπως και άλλοι, ταξίδευε στην Ιταλία, ήξερε τα έργα της εποχής και άρχισε να τα μιμείται. Ταυτόχρονα, ξεκίνησαν να ιδρύονται οι λεγόμενες ακαδημίες λογίων», λέει ο Γιάννος. Ο Χορτάτσης είναι ένας υπέροχος ποιητής με καταπληκτική τεχνική. Ο Κατσούρμπος, γραμμένος σε έναν περίτεχνο δεκαπεντασύλλαβο που δεν είναι εύκολος –ακόμα και ο Ερωτόκριτος έχει έναν δεκαπεντασύλλαβο πολύ πιο εύκολο από το συγκεκριμένο έργο–, έχει μια ραφιναρισμένη γλώσσα. «Τα κρητικά του Χορτάτση είναι ένα εντελώς ιδιαίτερο γλωσσικό υβρίδιο μεταξύ βενετσιάνικων, κρητικών, λόγιας ελληνικής και ταυτοχρόνως λαϊκής γλώσσας. Ένα γλωσσικό κατασκεύασμα υπέροχο, αλλά καθόλου μουσειακό, πραγματικός θησαυρός άσκησης για τον Έλληνα ηθοποιό. Δεν μας δίνεται συχνά η ευκαιρία να το κάνουμε και εδώ πρόκειται για μια υπέροχη και πολύ απελευθερωτική εμπειρία. Ειδολογικά, ο Κατσούρμπος θεωρείται κωμωδία χαρακτήρων, είναι η φυσική συνέχεια των έργων του Μενάνδρου, του Πλαύτου και του Τερέντιου, καθώς και σύγχρονών του ιταλικών έργων της Αναγέννησης, του Αριόστο και του Τάσο, που σίγουρα ο Χορτάτσης είχε παρακολουθήσει στα ταξίδια του στην Ιταλία. Είναι ένα υπέροχο δείγμα της λεγόμενης commedia erudita, της λόγιας κωμωδίας, που ανθούσε τότε στην Ιταλία, παράλληλα με την αυτοσχέδια commedia dell’ arte. Διαθέτει, δε, όλους τους κλασικούς τύπους της commedia, προσαρμοσμένους στα κρητικά δεδομένα της εποχής: τους ερωτευμένους, τους τετραπέρατους και λαίμαργους δούλους, τον γέρο τσιγκούνη και ερωτευμένο, τις “ρουφιάνες/προξενήτρες” της ρωμαϊκής κωμωδίας, τον σχολαστικό δάσκαλο των λατινικών, τον δειλό ψευτοπαλικαρά κ.ο.κ. Ένα θεατρικό περιβάλλον που σήμερα φαίνεται ταυτόχρονα οικείο και πολύ μακρινό», λέει. Η υπόθεση του έργου είναι εξαιρετικά υποτυπώδης και στηρίζεται στο κλασικό μοτίβο των έργων εκείνης της εποχής: την ανεύρεση ενός χαμένου παιδιού από τους γονείς του. Σε χοντρές γραμμές, θέμα του

ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΑΘΗΝΩΝ, ΜΕ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ ΩΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΥ. ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ:ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ ΦΩΤΟ: ΠΑΡΙΣ ΤΑΒΙΤΙΑΝ

ο ν «Κατσούρμπο» του Χορτάτση

LiFO 12.06.25

17

ΘΕΑΤΡΟ

«Κατσούρμπος» του Γεωργίου Χορτάτση Πειραιώς 260 (Δ) 19/6-22/6, 21:00 Σκηνοθεσία: Γιάννος Περλέγκας Παίζουν: Δημήτρης «Χαΐνης» Αποστολάκης, Ανθή Ευστρατιάδου, Κατερίνα Λυπηρίδου, Γιάννος Περλέγκας, Χρήστος Σαπουντζής, Χριστίνα Σουγιουλτζή, Μιχάλης Τιτόπουλος

18

LiFO

έργου είναι ο έρωτας δυο νέων, του Νικολού και της Κασσάντρας. Η Κασσάντρα όμως είναι ψυχοκόρη της «ρουφιάνας» Πουλισένας, η οποία θέλει να την εκμεταλλευτεί και να την κάνει ερωμένη ενός ευκατάστατου, παντρεμένου γέρου, του Αρμένη, που είναι ερωτευμένος μαζί της – στόχος της Πουλισένας είναι να του αποσπάσει ρούχα και χρήματα. Μετά από χίλιες περιπέτειες, άσχετες με τη βασική πλοκή του έργου, η Κασσάντρα αποδεικνύεται η χαμένη κόρη του Αρμένη, οι δύο νέοι παντρεύονται και όλα μπαίνουν στη θέση τους σε ένα αμφίσημο και ειρωνικό happy end. Ο Κατσούρμπος, που δίνει το όνομά του στο έργο, έχει τον μικρότερο σε έκταση ρόλο, είναι ένας δούλος. Αν πούμε ότι το θέμα του έργου είναι ο έρωτας, τότε ποιος έρωτας είναι αυτός; Στην Ερωφίλη του Χορτάτση είναι ο έρωτας που εξυμνείται και φτάνει στα τραγικά οριά του, στην Πανώρια, την ποιμενική του κωμωδία, επίσης εμφανίζεται ο ρόλος του έρωτα, ο οποίος είναι ρομαντικός, ειδυλλιακός. «Στον Κατσούρμπο δεν είναι έτσι. Ο έρωτας αποτελεί αντικείμενο κοινωνικού σχολιασμού και ειρωνείας, κατά κάποιον τρόπο κοροϊδίας. Βλέπουμε μια γελοιοποίηση της ερωτολογίας που υπάρχει προφανώς και στην ιταλική παράδοση. Κατά κάποιον τρόπο, είναι μια κριτική στον πετραρχισμό, στη φετιχοποίηση και στην ιδανίκευση της όψης του έρωτα που έχει η Αναγέννηση. Είναι μια κομέδια ρεδικολόζα, μια γελοιοποίηση της ερωτοτροπίας, όπως τη νιώθουν και την αναπαράγουν οι αστοί αυτής της περιόδου», εξηγεί ο Γιάννος. «Μιλώντας για τον έρωτα, ο Χορτάτσης λέει στην αρχή του έργου “αυτοί πλανεύονται από μια θωριά, το αίμα τους τρελαίνεται μόνο από ένα βλέμμα”, οπότε καταλαβαίνουμε ότι οι δυο ήρωες του έργου, οι ερωτευμένοι, έχουν ερωτευθεί μια κούκλα, μια εικόνα που έχουν δει από ένα παράθυρο. Από την άλλη, ο Κατσάραπος, που είναι κι αυτός δούλος, όταν τον ακούει να λέει “κάθε μέρα μού τοξεύει την καρδιά το βέλος της Αφροδίτης”, απαντά ότι τη δική του καρδιά την τοξεύουν τα ρίφια, τα ρύζια και η λαδομαγεριά. Έρχεται το ζήτημα της ανάγκης, της “βρομιάς”, της κοιλιάς, να αναδειχθεί σε αξία απέναντι στην ερωτολογία, και αυτό είναι πολύ ωραίο στο έργο». Το έργο σχολιάζει την αστική τάξη που είναι οι περίφημοι τσιταδίνοι, έμποροί ή άλλοι που έχουν κληρονομήσει από τύχη κάποια χρήματα, δεν έχουν κανενός είδους παιδεία, και θέλουν να μορφωθούν τα παιδιά τους. Αστός είναι και ο Αρμένης που ερωτεύεται την κόρη

του – το άλλο απίθανο που έχει το έργο, δηλαδή πως για να βρεις το παιδί σου θα περάσεις μέσα από τον δρόμο της ανηθικότητας. Γύρω τους υπάρχουν οι «πολιτικές», οι δούλοι, ο δάσκαλος, που δεν είναι σημαντικός, είναι ταξικό απόβλητο, και ενώ θέλει να δείξει την ευρυμάθειά του, είναι απόλυτα εξαρτημένος από τον αστό, ένας άλλου είδους δούλος που απλώς έχει έπαρση και κομπορρημοσύνη, θέλει να δείξει ότι είναι μορφωμένος. «Οι δούλοι φαίνεται να είναι τα πιο υγιή στοιχεία του έργου», λέει ο Γιάννος που πιστεύει ότι έχουμε απομακρυνθεί πολύ από τη φύση και όλα αυτά μπορεί να μας φαίνονται πολύ γραφικά. «Λίγο ανοιχτοί αν είμαστε, το έργο, μέσα στην απλότητά του, έχει να μας διδάξει πολλά. Αυτοί οι άνθρωποι, και πονηροί όταν γίνονται, δεν έχουν τη δική μας πονηριά, επειδή υπάρχουν πολύ λιγότερες διαμεσολαβήσεις μεταξύ της φύσης και του ανθρώπου. Έχουν έτοιμο το “ω!” για να απευθυνθούν στον ουρανό, στον έρωτα έχουν έτοιμο τον θαυμασμό, υπάρχει μια υπερτροφία της εκφραστικότητας, μια αθωότητα», λέει. Χωρίς να θέλει να είναι σεμνότυφος, σημειώνει ότι η παράσταση είναι μάλλον μια ομαδική συνδημιουργία παρά μια δική του σκηνοθεσία. Είναι προϊόν της δημιουργικής συνύπαρξης με την ομάδα χορευτών και ακροβατών «κι όμΩς κινείται», με τη Χριστίνα Σουγιουλτζή, με την οποία συνεχίζουν τη συνεργασία τους μετά και από τη Δύναμη της συνήθειας του Μπέρνχαρντ, καθώς και με τον Δημήτρη «Χαΐνη» Αποστολάκη που λόγω της δεδομένης καλλιτεχνικής αξίας του αλλά και της κρητικής καταγωγής του αποτελούσε άλλη μια εγγύηση για τη σωστή στόχευση στο εκπληκτικό αυτό κρητικό έργο του 16ου αιώνα. Ο Κατσούρμπος, κάτι μεταξύ commedia και Καραγκιόζη, τον πηγαίνει πολύ πίσω, όταν ο πατέρας του τού έφτιαχνε φιγούρες για να παίζουν. «Αργότερα, το 2010, είχα την τύχη να κάνω με τον Σίμο Κακάλα μια εκδοχή της Ερωφίλης και τρελάθηκα. Του χρωστάω πολλά που έμαθα για τη χρήση του ρυθμού, του δεκαπεντασύλλαβου, των τονισμών, όλης της τεχνικής. Μου αρέσουν αυτά τα έργα, αυτή η λαϊκότητα και η αθωότητα μού χρειάζονταν αυτήν τη στιγμή», λέει. Στη συζήτησή μας σχετικά με τον Κατσούρμπο ο Γιάννος δεν θα μπορούσε να μην αναφερθεί σε δυο πρόσωπα που άσκησαν επιρροή στην καριέρα του από το ξεκίνημά της μέχρι σήμερα, και επηρέασαν τη ζωή και τον τρόπο που κάνει θέατρο. «Μοιραία η προετοιμασία του Κατσούρμπου, ήδη από τον περασμένο Νοέμβρη, πριν ακόμα αρχίσουν οι πρόβες, σφραγίστηκε από την αρρώστια και την παρατεταμένη νοσηλεία του αγαπημένου μας Βασίλη Παπαβασιλείου αλλά και από την ελπίδα ότι τελικά θα τα κατάφερνε· ήθελε πάρα πολύ να ζήσει και τον χρειαζόμασταν κι εμείς στον υπερθετικό βαθμό. Η επιλογή του Κατσούρμπου (που είχε χαροποιήσει τον Βασίλη όταν του ανακοίνωσα ότι θα γινόταν) δεν είναι καθόλου άσχετη με την επιρροή που άσκησε πάνω μου ο Παπαβασιλείου όλα αυτά τα χρόνια που είχα την απερίγραπτη τύχη να τον συναναστρέφομαι και να δουλέψουμε μαζί. Όπως συνήθιζε να λέει: “ Ένας κωμικός θεός έφτιαξε τον κόσμο”. Μιλούσε συχνά για τους λαϊκούς ηθοποιούς, για τον Καραγκιόζη, για τη βουτιά στη γελοιότητα που είναι η άλλη όψη του κατάφωρα σοβαρού. Ο ίδιος, παρά τη λόγια σκευή του, επεδίωκε τη λαϊκότητα με την πιο ευγενή έννοια. Ο Κατσούρμπος μας, όσο επιτρέπεται να κάνει κανείς εξαγγελίες χωρίς να κινδυνεύσει να γίνει ο ίδιος γελοίος, είναι μια απόπειρα για περισσότερη λαϊκότητα, μια απόπειρα να μπορέσουμε να γίνουμε πιο αθώοι. Και υπ’ αυτή την έννοια η παράσταση είναι αφιερωμένη στην ακριβή μνήμη του Βασίλη Παπαβασιλείου που απεχθανόταν την αισθηματολογία και επιζητούσε, πρώτα από τον εαυτό του κι έπειτα από εμάς τους ηθοποιούς, το βάφτισμα στην ιερή πηγή της φαιδρότητας», λέει ο Γιάννος. Ήταν παιδί όταν είδε την παράσταση του Λευτέρη Βογιατζή και θυμάται ακόμα τα χρώματα, το σκηνικό του Νίκου Αλεξίου, τον Στάθη Λιβαθινό που έκανε τον δάσκαλο. Δεν μπορώ να αποφύγω την ερώτηση αν φοβάται μια σύγκριση με εκείνη την παράσταση. «Εμείς δεν έχουμε τον χρόνο και τη διαθεσιμότητα να κάνουμε τη δουλειά στον λόγο που έκανε ο Λευτέρης, που από αυτόν ξεκίνησα και από αυτόν πέρασα. Θα απαντήσω, γιατί το σκεφτόμουν πολύ, και ναι και όχι. Γιατί το έργο έχει πολύ μεγάλες δυσκολίες, έχει όλα τα στοιχεία της commedia dell’ arte και θέλει προσοχή για να μην κυλήσει σε κάτι απλοϊκό, γραφικό ή παλιό. Αυτή είναι η μεγάλη πρόκληση και αυτό με φοβίζει περισσότερο από τη σύγκριση. Δουλεύοντας στο κομμάτι της αισθητικής με τον Άγγελο Μέντη, που έχω ξετρελαθεί με το ταλέντο, την ικανότητα, την αγωνία και την έγνοια του, με το πόσο πολύ αφοσιωμένος στη δουλειά είναι, σε ένα έργο που χρειάζεται αυτό το χειροτεχνικό που είχε και η παράσταση του Βογιατζή έντονα και υπέροχα χάρη στη δουλειά του Αλεξίου, βρεθήκαμε να χρειαζόμαστε το ίδιο μέσο αφήγησης, τις σκιές, και άλλα πράγματα που είχαμε στον νου μας έντονα. Νομίζω, προσπεράσαμε κάποια ζητήματα και, στο κάτω κάτω, ευτυχώς υπάρχουν οι αναφορές, για να μάχεσαι, γιατί εκεί θέλεις να φτάσεις, και κάθε έργο να μιλά στην εποχή που ανεβαίνει».

Ο «Κατσούρμπος» μας, όσο επιτρέπεται να κάνει κανείς εξαγγελίες χωρίς να κινδυνεύσει να γίνει ο ίδιος γελοίος, είναι μια απόπειρα για περισσότερη λαϊκότητα, μια απόπειρα να μπορέσουμε να γίνουμε πιο αθώοι.

12.06.25

LiFO 12.06.25

19

20

LiFO

12.06.25

LiFO 12.06.25

21

Το Pride δεν είναι απλώς ένα πάρτι

LGBTQI+

Πενήντα τόσα χρόνια από την εξέγερση του Stonewall και τα πρώτα Pride, το παγκόσμιο ΛΟΑΤΚΙ+ κίνημα βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή καθώς ακόμα και οι δυνατότεροι «άνεμοι της αλλαγής» καμιά φορά πισωγυρίζουν – στο χέρι μας είναι, όμως, να επιστρέψουν ακόμα πιο σαρωτικοί, όπως εκτιμούν και οι συνομιλητές μου.

AΠΟ ΤΟΝ ΘΟΔΩΡΗ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟ

22

LiFO

12.06.25

Π

αρότι η ομοφυλοφιλία έπαψε και επίσημα, ήδη από τη δεκαετία του ’70, να θεωρείται ασθένεια ή «διαστροφή», παρότι στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες έχουν πλέον κατοχυρωθεί ο γάμος, η τεκνοθεσία και μια σειρά άλλα θεσμικά δικαιώματα, παρότι η αντι-ΛΟΑΤΚΙ+ ρητορική μίσους είναι καταδικαστέα και ποινικά κολάσιμη, παρότι σήμερα λέγεται πως υπάρχει μεγαλύτερη ορατότητα και αποδοχή από ποτέ, πυκνώνουν στον ορίζοντα τα απειλητικά σύννεφα που υπενθυμίζουν ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο, ότι χρειάζεται ετοιμότητα γιατί οι άνεμοι της αλλαγής γυρίζουν ανάποδα καμιά φορά, ακριβώς όπως είχε συμβεί στο Βερολίνο του 1933. Η επανεκλογή Τραμπ πέρσι στην προεδρία των ΗΠΑ, που επισφράγισε την ιδεολογική κυριαρχία της alt-right, συνοδεύτηκε από μια χωρίς προηγούμενο επίθεση στα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα και ιδιαίτερα σε αυτά που αφορούν τα τρανς και μη δυαδικά άτομα, διακηρύσσοντας ότι «υπάρχουν μόνο δύο φύλα» και δίνοντας πράσινο φως στην κατάθεση εκατοντάδων νομοσχεδίων ενάντια στα τρανς άτομα, ακόμα και σε προσφυγές φανατικών θρησκόληπτων και ακροδεξιών κατά του ομόφυλου γάμου ή υπέρ της επαναφοράς των νόμων περί «σοδομίας». Ταυτόχρονα, και σχεδόν αντανακλαστικά, είδαμε μια σειρά από όχι πάντα ηθικά άμεμπτες μεγάλες εταιρείες, από εκείνες που τα τελευταία χρόνια «ξεσυνερίζονταν» ποια θα φανεί πιο «LGBTQ+ friendly», να αποσύρουν όχι μόνο τις συμπεριληπτικές τους πολιτικές (DEI) αλλά και τις χορηγίες σε Pride και άλλες ΛΟΑΤΚΙ+ εκδηλώσεις όχι μόνο στις ΗΠΑ αλλά και διεθνώς. Και αυτό από μόνο του αρκεί για να διαλύσει αρκετές ψευδαισθήσεις που είχαν καλλιεργηθεί τις τελευταίες δύο ειδικά δεκαετίες. Όλα αυτά προκάλεσαν μια αλυσιδωτή αντίδραση, με λέξεις όπως gay και trangender να διαγράφονται από επίσημα έγγραφα, ιστοσελίδες, εξοβελισμό των τρανς από τον επαγγελματικό στρατό και τα προγράμματα φροντίδας φύλου, αναστολή στη χρηματοδότηση της έρευνας για το AIDS και προγραμμάτων ανάπτυξης εμβολίων αλλά και κατά της «ΛΟΑΤΚΙ+ προπαγάνδας» στα σχολεία, όπως στη Ρωσία του Πούτιν, μια άλλη μεγάλη χώρα όπου τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα είναι υπό διωγμό – μάλιστα, ο στενός του σύμμαχος Πατριάρχης Μόσχας είχε δηλώσει ότι οι Pride παρελάσεις στην Ουκρανία ήταν μία από τις αιτίες της ρωσικής εισβολής! Επιθέσεις όχι μόνο ενάντια στα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα αλλά και στους ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπους, λεκτικές ή/και σωματικές, έχουμε σε πολλές αφρικανικές και ασιατικές χώρες, βεβαίως όπου κυριαρχεί το φονταμενταλιστικό Ισλάμ αλλά ακόμα και στην Ευρώπη. Στα βρετανικά ΜΜΕ θεριεύει η αντι-τρανς ρητορική, το Βρετανικό Ανώτατο Δικαστήριο αποφάσισε ότι οι όροι «γυναίκα» και «φύλο» ορίζονται μόνο βιολογικά, στην Ουγγαρία η κυβέρνηση Όρμπαν απαγόρευσε φέτος το Pride της Βουδαπέστης. Στο Ισραήλ, πάλι, η ακροδεξιά κυβέρνηση Νετανιάχου χρησιμοποιεί ως «ξέπλυμα» τις ΛΟΑΤΚΙ+ ελευθερίες διοργανώνοντας φέτος συγκεκριμένα, εν μέσω του συνεχιζόμενου μακελειού στη Γάζα, επίσημη αποστολή ακτιβιστών και δημοσιογράφων από διάφορες χώρες στο Pride του Τελ Αβίβ (μεταξύ των προσκεκλημένων ήταν και ο υποφαινόμενος, που ευνόητα αρνήθηκε να συμμετέχει, όπως και το μέσο στο οποίο εργάζεται). Οι καιροί αλλάζουν, όπως συμβαίνει συνήθως, οι χθεσινές βεβαιότητες αμφισβητούνται, νέες προκλήσεις εμφανίζονται, νέα δεδομένα πέφτουν στο τραπέζι, καινούργια ερωτήματα και προβληματισμοί προκύπτουν. Αυξάνουν διαρκώς οι φωνές ότι το ΛΟΑΤΚΙ+ κίνημα οφείλει να επιστρέψει –και σε έναν βαθμό ήδη το κάνει– στις «ρίζες» του, στις ρηξικέλευθες, ριζοσπαστικές αξίες που ευαγγελιζόταν στα πρώτα του βήματα, και να προετοιμαστεί για τα χειρότερα δυνατά σενάρια, διατρανώνοντας την πίστη του στην αξιοπρέπεια, στην ενότητα, στην αλληλεγγύη, στη συστημική αμφισβήτηση και στην αντίθεση σε κάθε ιδιοτελή προσπάθεια «εξαγοράς», στη συστράτευση με κινήματα όπως το φεμινιστικό, το αντιπολεμικό, το εργατικό, τα κινήματα των μεταναστών, των μαύρων και των άλλων διωκόμενων μειονοτήτων, υπερασπιζόμενο κάθε ανθρώπινο δικαίωμα χωρίς εκπτώσεις, καθιστώντας σαφές ότι τα Pride δεν είναι μόνο γιορτή και πάρτι αλλά επίσης διαμαρτυρία και διεκδίκηση για όλα αυτά που σκοτεινιάζουν τις μέρες μας. Ήδη στο Pride του Λος Άντζελες η Alaska, σούπερ σταρ του «RuPaul’s Drag Race», εκφώνησε επί σκηνής μια ομιλία που έγινε viral και στην οποία διακήρυσσε σθεναρά ότι «κανένα ανθρώπινο ον δεν είναι παράνομο», αναφερόμενη στις μαζικές συλλήψεις μεταναστών (ανάμεσά τους και ΛΟΑΤΚΙ+) από την ομοσπονδιακή υπηρεσία ICE που πυροδότησε τη μεγαλύτερη εξέγερση στην πόλη εδώ και πολλά χρόνια. Ήταν σαν να έπαιρνε τη σκυτάλη από τη Sylvia Rivera, «μητέρα» (μαζί με τη Marsha P. Johnson) όλων των Pride και παρούσα, όπως και ο πρόσφατα χαμένος συγγραφέας Έντμουντ Γουάιτ, στην εξέγερση του Stonewall Inn, η οποία, μετά τη βράβευσή της στο Brooklyn Black Pride του 2001, είχε πει σε συνέντευξη ότι η πολυδιαφημισμένη συμπερίληψη «συχνά δεν είναι παρά ένα προπέτασμα καπνού», ότι το ΛΟΑΤΚΙ+ κίνημα «έχει γίνει ένα καπιταλιστικό “straight gay” κίνημα που πιστεύει μόνο στο δολάριο» και ότι «δεν έχουμε καμιά υποχρέωση να “συμμορφωνόμαστε” με τις αξίες εκείνων των straight που ποτέ δεν μας συμπάθησαν πραγματικά ώστε να γίνουμε πιο κοινωνικά αποδεκτοί, ούτε να τους κάνουμε πλούσιους με τα λεφτά μας… τους “χάρισα” (σ.σ. στη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα) το Pride, αλλά δεν μου έδωσαν πίσω τη δική μου περηφάνια». Ας δούμε, όμως, τι λένε για όλα αυτά κάποια ΛΟΑΤΚΙ+ πρόσωπα από τον χώρο της λογοτεχνίας και του ακτιβισμού που κλήθηκαν να απαντήσουν στην παρακάτω ερώτηση: «Σε μια εποχή που οι αξίες της ισότητας, της ορατότητας και της συμπερίληψης δέχονται ευθεία επίθεση από πολιτικές εξουσίες ακόμα και ισχυρών χωρών που ανήκουν στο ακραία συντηρητικό φάσμα, με πρώτο στόχο τα τρανς και μη δυαδικά άτομα, με αποτέλεσμα φιλικές στα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα πολιτικές να αναιρούνται και μεγάλες εταιρείες να παραμερίζουν τις “rainbow ευαισθησίες” τους, πώς θα πρέπει, πιστεύετε, να αντιδράσουν ατομικά και συλλογικά η ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα και οι σύμμαχοί της;»

LiFO 12.06.25

23

LGBTQI+ →Peter Tatchell: Μαζί είμαστε δυνατότεροι ΒΡΕΤΑΝΟΣ ΑΚΤΙΒΙΣΤΗΣ

«Η ενότητα, η αλληλεγγύη, οι συμμαχίες και οι οργανωμένες δράσεις είναι το κλειδί για να αντισταθούμε στην προσπάθεια της δεξιάς παγκοσμίως να περιορίσει τα ΛΟΑΤΚΙ+ και μια σειρά από άλλα ανθρώπινα δικαιώματα. Οφείλουμε να παραμερίσουμε τις διαφορές μας και να αποφύγουμε τις απαιτήσεις για ιδεολογική “καθαρότητα” ώστε να ενώσουμε τους πολλούς για να νικήσουμε τους λίγους. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να οικοδομήσουμε συμμαχίες με τα κινήματα των γυναικών, των μαύρων, των προσφύγων, της αφύπνισης ενάντια στην κλιματική αλλαγή και των εργατικών συνδικάτων. Μαζί, είμαστε δυνατότεροι. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, επείγει να αναβιώσουμε τις επιτυχημένες διαμαρτυρίες μη βίαιης άμεσης δράσης του Gay Liberation Front και του OutRage! Οι πορείες Υπερηφάνειας δεν έχουν την πολυτέλεια να είναι απλώς ένα πάρτι. Είναι επιτακτική η ανάγκη να βάλουμε τα αιτήματά μας για πλήρη ανθρώπινα δικαιώματα στο επίκεντρο των Pride. Υπάρξτε! Επιμείνετε! Αντισταθείτε!». Ο Peter Tatchell είχε μιλήσει στη LiFO με αφορμή το ντοκιμαντέρ του Christopher Amos, «Hating Peter Tatchell», στο Netflix

↙Carolin Emcke: Χρειάζεται να επαναδιατυπώσουμε και να αναδιαμορφώσουμε το τι σημαίνει να ενεργούμε συλλογικά

Γερμανίδα συγγραφέας, δημοσιογράφος και ακτιβίστρια «Τα νεο-φιλελευθερο-φασιστικά καθεστώτα προσπαθούν να καταλύσουν τα δικαιώματά μας, την ελευθερία μας, τους χώρους μας, την ορατότητά μας αλλά και την αίσθηση του ανήκειν. Το αποτέλεσμα της εχθρότητας και του μίσους τους είναι να αισθανόμαστε μόνοι, απομονωμένοι, αβοήθητοι. Χρειάζεται να επαναδιατυπώσουμε και να αναδιαμορφώσουμε τι σημαίνει να ενεργούμε συλλογικά. Η πανδημία συνέβαλε σε αυτή την απώλεια της κοινωνικής υφής, της επαφής, της οικειότητας, της εμπιστοσύνης. Η αντίστασή μας πρέπει, επομένως, να ξεκινήσει από εκεί: πρέπει να αναδημιουργήσουμε τους κοινωνικούς χώρους όπου συναντιόμαστε, μιλάμε, οργανωνόμαστε· πρέπει να αναδιαμορφώσουμε συλλογικότητες που προσφέρουν μια αίσθηση του εαυτού μας, με βάση το σώμα μας, τις επιθυμίες μας, την πολιτική της φροντίδας μας. Είναι ανάγκη να ξεπεράσουμε τη δυσπιστία και τις διαφορές μας. Οι καιροί είναι κρίσιμοι. Δεν έχουμε χρόνο για χάσιμο. Είναι ανάγκη να προετοιμαστούμε νομικά και πολιτικά για τα χειρότερα σενάρια, ώστε να δημιουργήσουμε και να χρηματοδοτήσουμε νομικές ομάδες υποστήριξης για να βοηθήσουμε όσους χρειάζεται να εγκαταλείψουν τις χώρες τους. Αυτό σημαίνει ότι θα θυμηθούμε παλιότερους αγώνες, θα επανασυνδεθούμε με την παράδοση των αγώνων για αξιοπρέπεια, ορατότητα και ισότητα, με τους αγώνες της Act Up, την περήφανη κληρονομιά μιας πολιτικής φροντιστικής και αλληλέγγυας. Είναι όλα εκεί. Τα έχουμε στην ιστορία μας. Πρέπει να ξαναβρούμε αυτό το πάθος, αυτή την επιθυμία και, για να μην ξεχνιόμαστε, τη χαρά της ζωής». Τα βιβλία της Carolin Emcke «Ο δικός μας πόθος» και «Εναντίον του μίσους» κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Πόλις

→Andrew Sean Greer: Κανείς δεν μπορεί να πολεμάει για πάντα ενάντια στη χαρά» Αμερικανός συγγραφέας

«Έχουμε αντιμετωπίσει ξανά τέτοιες επιθέσεις και η στρατηγική μας ήταν πάντα να είμαστε ο εαυτός μας όσο πιο δυνατά, χαρούμενα, πολύχρωμα, χιουμοριστικά και ολοκληρωμένα γίνεται. Αυτές οι επιθέσεις ενάντια στην ποικιλία της ανθρώπινης ύπαρξης –βρίσκοντας έναν εχθρό σε κάθε είδους “ξένο”, συμπεριλαμβανομένων των μεταναστών και των εξαθλιωμένων– αποσκοπούν στο να κυριαρχήσουν και να μας επιβληθούν, αλλά αυτό είναι αδύνατο αν διακηρύξουμε σθεναρά την ποικιλότητά μας, ειδικά αν αρνηθούμε να εγκαταλείψουμε το μεγαλύτερο εφόδιό μας, τη χαρά μας! Κανείς δεν θέλει να βρίσκεται στην πλευρά της κατήφειας. Και κανείς δεν μπορεί να πολεμάει για πάντα ενάντια στη χαρά. Επαναλαμβάνω: έχουμε ξαναβρεθεί εδώ. Υποστηρίξτε τους φίλους και τους συμμάχους σας, ακόμα και αυτούς που δεν σας μοιάζουν καθόλου. Αγαπήστε τους πάντες. Ξέρω ότι αυτό είναι πιο δύσκολο απ’ ό,τι ακούγεται – πρέπει να θυσιάσεις τη ματαιοδοξία, το κύρος και τον εγωισμό σου. Αξίζει, όμως. Η εποχή δεν προσφέρεται για εσωτερικές διαμάχες και ανούσιες αντιπαραθέσεις. Σταθείτε ενωμένοι με γνώμονα αυτή την αγάπη και κανείς δεν θα μπορέσει να σας διασπάσει ή να σας σταματήσει! Τα τελευταία βιβλία του Andrew Sean Greer «Πλην» και «Η πλάνη του Πλην» κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Δώμα

24

LiFO

12.06.25

←Juliet Jacques: Ας συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε αδιαπραγμάτευτα για ένα καλύτερο μέλλον ΒΡΕΤΑΝΗ ΤΡΑΝΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ, ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ, ΣΚΗΝΟΘΕΤΙΣ ΚΑΙ ΑΚΤΙΒΙΣΤΡΙΑ

«Σε ατομικό επίπεδο, νομίζω ότι είναι θετικό για τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα να δημιουργούν τέχνη και πολιτισμό – είναι η καλύτερη απάντηση στα πολιτικά κόμματα και στις εταιρείες που παραμερίζουν τη διακηρυγμένη αλληλεγγύη τους σ’ εμάς για λόγους σκοπιμότητας. Είναι, επίσης, καλύτερο από το να ακούμε διαρκώς τα ίδια κουραστικά, κακόπιστα επιχειρήματα εναντίον μας σε εχθρικά μέσα ενημέρωσης, είναι πιο ικανοποιητικό, πιο διασκεδαστικό και θα αφήσει μια πολύ καλύτερη κληρονομιά στις μελλοντικές γενιές. Συλλογικά, οφείλουμε σίγουρα να διατηρήσουμε την αλληλεγγύη μας απέναντι στις προσπάθειες της Δεξιάς να μας διχάσει, να μετατρέψουμε το Pride ξανά σε διαμαρτυρία και να ενθαρρυνθούμε από το γεγονός ότι οι νεότεροι άνθρωποι είναι στο πλευρό μας. Και, βέβαια, οφείλουμε να συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε αδιαπραγμάτευτα για ένα καλύτερο μέλλον μαζί με όσους άλλους ανθρώπους είναι αρκετά γενναίοι για να μας ακολουθήσουν». Η Juliet Jacques ήταν guest editor του πρώτου τεύχους του διαδικτυακού περιοδικού του ΕΜΣΤ «Χταπόδι» (octopus.emst.gr)

↑Leslie Absher: Κάθε πορεία Υπερηφάνειας είναι ένας ιερός αγώνας ενάντια στη διαγραφή των υπάρξεών μας ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΔΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

«Ζούμε σε καιρούς που οφείλουμε να ενωθούμε και να αντισταθούμε περισσότερο από ποτέ. Όταν τα δικαιώματα των τρανς ανθρώπων δέχονται επίθεση, δέχονται επίθεση και τα δικά μου δικαιώματα. Όταν φυλακίζονται queer άτομα στην Ουγκάντα ή την Ουγγαρία, φυλακίζομαι κι εγώ. Τα δικαιώματά σας είναι και δικά μου δικαιώματα. Αυτή είναι η προσωπική μου στάση ζωής. Χρειάζεται να φανούμε άξιοι των περιστάσεων, να εκδώσουμε τα βιβλία μας και να μοιραστούμε τις ζωές μας. Γεννηθήκαμε έτσι. Κανένα προεδρικό διάταγμα δεν μπορεί να μας το στερήσει αυτό. Και όταν αντιδρούμε, αυτό έχει αποτέλεσμα. Να συνεχίσουμε να πιέζουμε τους εκλεγμένους αξιωματούχους να αγωνιστούν ενάντια στους αντι-τρανς νόμους, κάτι που έχει λειτουργήσει σε πολλά μέρη στις ΗΠΑ, με συνέπεια ένα μόλις κλάσμα τους να έχει τεθεί σε ισχύ. Επιβάλλεται φυσικά να ακυρωθούν όλοι, αλλά το να μιλάμε και να μοιραζόμαστε το ποιοι είμαστε φαίνεται να λειτουργεί. Κάθε πορεία Υπερηφάνειας είναι ένας ιερός αγώνας ενάντια στη διαγραφή των υπάρξεών μας. Ας ανεμίσουμε περήφανα τις μεγάλες, όμορφες, queer σημαίες μας!» Το βιβλίο της Leslie Absher «Στο σπίτι με τα μυστικά: Κόρη κατασκόπου, Queer κορίτσι» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Οξύ

LiFO 12.06.25

25

LGBTQI+

→Θεόδωρος Γρηγοριάδης : Η πάλη για τα δικαιώματα και την αποδοχή των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων καθίσταται μια αναγκαιότητα για την ίδια την ανθρώπινη αξιοπρέπεια ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

«Σε μια εποχή όπου οι άνεμοι του συντηρητισμού και της ακροδεξιάς ενισχύονται απειλητικά σε Ευρώπη και Αμερική, η πάλη για τα δικαιώματα και την αποδοχή των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων καθίσταται όχι απλώς ένας αγώνας για την ισότητα αλλά μια αναγκαιότητα για την ίδια την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Τα αντιορθολογιστικά πνεύματα, συχνά φορείς παλαιών προκαταλήψεων, απειλούν να ανατρέψουν κεκτημένα δικαιώματα και να ωθήσουν εκ νέου στην περιθωριοποίηση όσους διαφέρουν. Σε αυτό το ζοφερό τοπίο χρειάζεται συνεχόμενη διαφώτιση με τη βοήθεια της επιστήμης αλλά και την προβολή της μαρτυρίας και των προσωπικών βιωμάτων με δράσεις, εκδηλώσεις, πολιτιστικές προτάσεις. Χρειάζεται νομική θωράκιση και πολιτική διεκδίκηση: κάθε νόμος που προστατεύει, κάθε φωνή που υψώνεται ενάντια στην αδικία, αναχαιτίζει την οπισθοδρόμηση. Πάνω απ’ όλα, είναι αναγκαία η κοινωνική συσπείρωση. Δεν αρκεί η ενότητα εντός της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας – είναι ζωτικής σημασίας η ουσιαστική σύμπραξη με τους μη-ΛΟΑΤΚΙ+ συμμάχους, εκείνους τους πολίτες που, ανεξαρτήτως σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου, πιστεύουν στα ανθρώπινα δικαιώματα και στην ισότητα. Αυτή η ευρεία συμμαχία, που γεφυρώνει τις διαφορές και υπερβαίνει τις διαχωριστικές γραμμές, θα μπορούσε να αναχαιτίσει τον διχασμό, το μίσος, την τυφλότητα. Η ενδυνάμωση της αλληλεγγύης αποβαίνει το αναγκαίο στήριγμα απέναντι στην ολοένα πιο εχθρική ατμόσφαιρα. Η καθημερινή αντίσταση στις μικροεπιθέσεις και η ορατότητα να γίνουν πράξεις βαθιάς πολιτικής σημασίας, θυμίζοντας πως η ανθρώπινη ύπαρξη δεν χωρά σε καλούπια». Το πρόσφατο μυθιστόρημα του Θεόδωρου Γρηγοριάδη «Ελσίνκι» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη

←María López Villalba: Ούτε βήμα πίσω

ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΜΑΛΑΓΑ, ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΡΙΑ «Θα ήθελα να εστιάσω την απάντησή μου στη λέξη “αντίδραση”. Πράγματι, οι αντιδραστικές πολιτικές θεσπίζουν συγκεκριμένους νόμους και διατυπώνουν πολιτικές αποφάσεις που οδηγούν εκ των πραγμάτων σε μια επικίνδυνη απώλεια δικαιωμάτων και ελευθεριών ατομικά και συλλογικά, όχι μόνο για τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα. Στην πολιτική και ιδεολογική ισχύ πρέπει να προσθέσουμε και την οικονομική και τεχνολογική υπερδύναμη, που κινούνται από τα ίδια συμφέροντα ενάντια στην ίδια την ιδέα της δημοκρατίας. Τι μπορούμε να κάνουμε εμείς; Κατά τη γνώμη μου, πρέπει να αντιδράσουμε προς μία κατεύθυνση, τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων μας. Κι αυτό θα το πετύχουμε κάνοντας ό,τι κάνουμε καλύτερα, με φαντασία, πεποίθηση και οργή, στον μικροσκοπικό, αλλά χρωματιστό μας κόσμο: στη δουλειά μας, στην οικογένειά μας, στον φιλικό κύκλο μας, στην κοινότητα των γειτόνων μας, στον ελεύθερο χρόνο μας. Χωρίς να μας παραλύσει ο φόβος. Χωρίς να κάνουμε ούτε ένα βήμα πίσω». Η queer ποιητική ανθολογία «Poesía queer traducida: Griego» (εκδ. Letraversal Poesía), σε ανθολόγηση και μετάφραση στα ισπανικά της María López Villalba, διατίθεται στην Αθήνα στο βιβλιοπωλείο Polyglot

→George Le Nonce: Στοὺς δρόμους, ἀδελφές μου! ΠΟΙΗΤΗΣ

«Ὁ στόχος τῆς παρουσιαζόμενης ὡς φιλικῆς πρὸς τὴ ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα στάσης Εὐρωαμερικανικῶν, κυρίως, θεσμῶν τὰ τελευταῖα χρόνια ἦταν διττός: νὰ ξεπλυθοῦν οἱ φονικὲς πολιτικές τους, ἀλλὰ καὶ νὰ (ὁμο)κανονικοποιηθεῖ (δηλαδὴ νὰ ἐξουδετερωθεῖ) ἡ ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα. Φαίνεται πὼς ὁ στόχος αὐτὸς ἐπετεύχθη: πολλὰ queer ἄτομα χαίρονται ὅτι ἐξασφαλίζει χορηγίες τὸ Pride ἀπὸ πρεσβεῖες καὶ πολυεθνικὲς ἑταιρεῖες, ἐνθουσιάζονται ὅτι ὁ Μητσοτάκης ὑποστηρίζει τοὺς gay γάμους καί, βεβαίως, ἐξακολουθοῦν νὰ θεωροῦν τὸ Ἰσραὴλ queer friendly ἀκόμη καὶ κατὰ τὴ διάρκεια τῆς γενοκτονίας. Ἐφόσον, ἑπομένως, ὁ στόχος ἐπετεύχθη καὶ πολλὰ ΛΟΑΤΚΙ+ ἄτομα κανονικοποιήθηκαν, δὲν συντρέχει πιὰ λόγος νὰ συνεχισθεῖ ἡ ἵδια πολιτική. Ἀπὸ τὸ καρότο περνᾶμε στὸ μαστίγιο, ὥστε νὰ ἐξουδετερωθεῖ διὰ τῆς βίας πλέον ὅποια ἐναπομείνασα ἀντίσταση στὴν κανονικοποίηση, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπανασυνταχθεῖ ὁ νεοαποικιοκρατικὸς καπιταλισμὸς ἐγκαταλείποντας ἀκροκεντρῶες ἐπιτελέσεις καὶ ἐπιστρέφοντας στὴν ἀπροκάλυπτα κατασταλτική, δολοφονικὴ φύση του. Καιρός, λοιπόν, ἔστω καὶ ἀργά, ἡ ἐφησυχασμένη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα νὰ ἀντιληφθεῖ πῶς ἐργαλειοποιήθηκε καὶ νὰ ξαναγίνει queer: ἀλληλέγγυα, μαχητικὰ μὴ κανονική, ἐπίμονα μὴ κανονικοποιημένη, σὲ διαρκὴ ἐξέγερση, μὲ ὅλα τὰ μέσα. Στοὺς δρόμους, ἀδελφές μου!» Το νέο ποιητικό βιβλίο του George Le Nonce «Μαντείο» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άγρα

26

LiFO

12.06.25

LiFO 12.06.25

27

LGBTQI+

Με την επάνοδο του Τραμπ στην προεδρία ξεκίνησαν σοβαρές υπαναχωρήσεις από την εφαρμογή των δικαιωμάτων και ελευθεριών.

H Αμερικανική Ένωση Πολιτικών Ελευθεριών (American Civil Liberties Union-ACLU) έχει καταγράψει 593 ομοτρανσφοβικούς νόμους εντός του 2025 στις ΗΠΑ. Η δυστοπία έχει επιπτώσεις και στον ευρωπαϊκό χώρο, φυσικά και στην Ελλάδα.

Oι μεταβολές που διαβρώνουν τις ελευθερίες σαν επικίνδυνη υγρασία μέχρι στιγμής δεν κλονίζουν τους θεσμούς της Ε.Ε., που βάζουν σαφείς κόκκινες γραμμές για την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Η Ελλάδα τοποθετείται στην 7η θέση κατοχύρωσης δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων από την οργάνωση ILGA-Europe. Ωστόσο, οι τραμπικές σειρήνες παρασύρουν ορισμένους πολιτικούς μας, ακόμη και σε κορυφαίες θέσεις, κι αυτό είναι εξαιρετικά επικίνδυνο. Αυτοί είναι 11 λόγοι που προκαλούν ανησυχία για το μέλλον της κοινότητας. ΑΠΟ ΤΟΝ ΒΑΣΙΛΗ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟ

28

LiFO

12.06.25

ΛΟΑΤΚΙ+ ΤΡΑΜΠ = 10 BHMATA ΠΙΣΩ

LiFO 12.06.25

29

LGBTQI+

Μόνο δύο φύλα. Ένα από τα πρώτα διατάγματα του Τραμπ ήταν η επιβολή του ότι «υπάρχουν μόνο δύο φύλα» και ότι απαγορεύεται η «ιδεολογία της ταυτότητας φύλου». Αυτή η τρανσφοβική πολιτική ενθουσίασε και Έλληνες πολιτικούς που έσπευσαν να συνταχθούν, παραπέμποντας «στη βιολογία». Η Γενετική, βέβαια, έχει διαφορετικά συμπεράσματα, έχοντας αποκαθηλώσει τη μονοκρατορία των ΧΥ - ΧΧ χρωμοσωμάτων εδώ και δεκαετίες. Ο ν.4958/2022 ποινικοποιεί ιατρικές επεμβάσεις σε ίντερσεξ παιδιά για «κανονικοποίηση» του φύλου τους, εκτός εάν συντρέχουν σοβαροί λόγοι επιβίωσης. Η ταυτότητα φύλου δεν είναι «ιδεολογία» αλλά πτυχή της προσωπικότητας που προστατεύεται από τον ν.4491/2017.

Κομμένες επιχορηγήσεις. Η διακυβέρνηση Τραμπ ξεκίνησε με σοβαρές περικοπές σε επιχορηγήσεις οργανώσεων για τα δικαιώματα που είχαν σκοπό να συγκρατούν ακόμη και προσφυγικές ροές σε συνθήκες ασφαλείας. Oι περικοπές που αφορούν τα ΛΟΑΤΚΙ+ θέματα υπολογίζονται στα 2,67 δισεκατομμύρια δολάρια. Η χρηματοδότηση από τη USAID αλλά και κατευθείαν από το αμερικανικό κράτος σε υπηρεσίες όπως η Ύπατη Αρμοστεία για τους Πρόσφυγες, που η λειτουργία της βασίζεται σε τέτοια κονδύλια, σημαίνει ένα τεράστιο πλήγμα. Αυτές οι περικοπές αποτελούν ευθεία επίθεση των ΗΠΑ στις ζωές των ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπων, όπως δηλώνουν οι σχετικές οργανώσεις.

30

LiFO

Αποκλεισμοί για τρανς άτομα. Ο Τραμπ απαγόρευσε στα τρανς άτομα να θητεύουν επαγγελματικά στον στρατό. Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ απέρριψε προσωρινά μέτρα κατά του διατάγματος. Το κυνήγι μαγισσών για τα τρανς άτομα πέρασε και στην Ευρώπη, με το βρετανικό Ανώτατο Δικαστήριο να κρίνει ότι «γυναίκα είναι μόνο η βιολογική γυναίκα», αποκλείοντας έτσι τρανς γυναίκες από κοινωνικά επιδόματα. Στην Ελλάδα εξακολουθεί να απαγορεύεται η πρόσληψη τρανς ατόμων στις ένοπλες δυνάμεις, καθώς ισχύει το προεδρικό διάταγμα που τα αποκλείει λόγω «διαταραχής ταυτότητας φύλου». Ωστόσο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) από το 2018 έχει διαγράψει την ταυτότητα φύλου από τις «διαταραχές». Ίσως και γι’ αυτό μία από τις πρώτες αποφάσεις Τραμπ ήταν η απόσυρση των ΗΠΑ από τον ΠΟΥ.

Στιγματισμός οργανισμών. Ένα νέο κύμα μακαρθισμού σαρώνει τον «ελεύθερο κόσμο» με δράστη το ρεπουμπλικανικό κόμμα. Η έκθεση που στοχοποιεί οργανισμούς οι οποίοι «προωθούν τη woke ατζέντα» αναφέρεται και σε δώδεκα φορείς που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα. Ανάμεσα σε αυτά η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, το Αμερικανικό Κολλέγιο, το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και η Dianeosis. Η «αιτιολόγηση» είναι πραγματικά γελοία, του στυλ «κάνουν σταθερές δημοσκοπήσεις ώστε να δικαιολογηθεί η woke ατζέντα».

Απαγορευμένες σημαίες και παρελάσεις. Από το 2019 ο Τραμπ είχε απαγορεύσει τις σημαίες ουράνιου τόξου στις πρεσβείες των ΗΠΑ. Το 2025 εφάρμοσε την «πολιτική της μιας σημαίας», ώστε στα δημόσια κτίρια των ΗΠΑ να επιτρέπεται μόνο η αμερικανική σημαία. Στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού, κάποια ολοκληρωτικά καθεστώτα όπως αυτά του Όρμπαν, του Πούτιν και του Ερντογάν έχουν πάει ακόμη πιο μακριά, απαγορεύοντας τις παρελάσεις υπερηφάνειας, όπως είναι τα Pride, με τη δικαιολογία της προστασίας των παιδιών. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει ήδη καταδικάσει χώρες για τέτοιες απαγορεύσεις, κρίνοντας ότι τα παιδιά ωφελούνται από τη συμπερίληψη και δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος γι’ αυτά εάν ενημερωθούν για την ποικιλότητα των σεξουαλικών προσανατολισμών και των ταυτοτήτων φύλου.

Λιγότεροι γκέι στην εκπαίδευση! Στο στόχαστρο Τραμπ βρέθηκε εξαρχής το ομοσπονδιακό υπουργείο Παιδείας των ΗΠΑ. Ο λόγος είναι και πάλι αντι-ΛΟΑΤΚΙ. «Θέλουμε λιγότερους ΛΟΑΤΚΙ+ αποφοίτους από το Χάρβαρντ», δήλωσε η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Κάρολαϊν Λέβιτ, στο Fox News. Μετά την άρνηση του πανεπιστημίου να συμμορφωθεί με τις εντολές Τραμπ για κατάργηση των πολιτικών για την ποικιλότητα, ισότητα και συμπερίληψη (DEI), έχουν παγώσει οι ομοσπονδιακές χρηματοδοτήσεις προς το Χάρβαρντ. Σε όλες τις ΗΠΑ υπάρχουν επίσης πολιτειακές νομοθεσίες που αίρουν την προστασία κατά των διακρίσεων στην εκπαίδευση. Τέτοια μηνύματα όμως ενθαρρύνουν τη βία κατά ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων, μια συνθήκη που δυστυχώς έχει καταγραφεί και στην Ελλάδα με δράστες, πολύ συχνά, άτομα εφηβικής ηλικίας. Μια τέτοια περίπτωση ήταν η ομοφοβική επίθεση όχλου στην πλατεία Αριστοτέλους στη Θεσσαλονίκη τον Μάρτιο του 2025, κατά την οποία συνελήφθησαν 11 ανήλικοι!

Ομοτρανσφοβικός λόγος στο διαδίκτυο. Κατευθείαν με την εκλογή Τραμπ άρχισαν σοβαρά πισωγυρίσματα στους κανόνες λειτουργίας που ακολουθούσαν μεγάλες πλατφόρμες όπως το Facebook και το «X» για τον ομοφοβικό λόγο. Τυπικά, μπορεί ακόμη κάποιος να καταγγείλει μια ανάρτηση για παραβίαση όρων λειτουργίας, στην πράξη όμως έχει γίνει αντιληπτό ότι ελάχιστα τηρούνται πλέον αυτοί οι κανόνες. Μεγαλοϊδιοκτήτες τέτοιων εφαρμογών έχουν σπεύσει να εκφράσουν με τον γλοιώδη αυτόν τρόπο την υποταγή τους στο νέο αμερικανικό καθεστώς. Αυτό έχει οδηγήσει, δυστυχώς, σε μια «κανονικοποίηση» του μισαλλόδοξου λόγου, τα απόνερα του οποίου φτάνουν και στην Ελλάδα. Πρόσφατα, πάντως, είχαμε πρωτόδικη καταδίκη ιδιοκτήτριας ιστοσελίδας για δημοσίευμα που παρακινούσε σε βία κατά των ομοφυλόφιλων δικαστών, χάρη σε μηνυτήρια αναφορά που υπέβαλε το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι.

Τερματισμός έρευνας για εμβόλιο HIV/AIDS. Ακολουθώντας τη θλιβερή ρεπουμπλικανική παράδοση απανθρωπισμού που χάραξε ο Ρόναλντ Ρίγκαν με τη λυσσαλέα άρνησή του τη δεκαετία του 1980, ο Τραμπ κατάργησε πρόγραμμα για την έρευνα εμβολίου κατά του AIDS – επρόκειτο για πρόγραμμα 258 εκατ. δολαρίων που ήταν καθοριστικό για το εμβόλιο κατά του HIV. Είναι μέρος των γενικότερων περικοπών που έχουν στο στόχαστρο τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα. Οι επιπτώσεις, ωστόσο, έχουν φτάσει μέχρι την Αφρική, όπου αναφέρονται σοβαρές διακοπές στην αντιμετώπιση της πανδημίας. Το εμβόλιο είναι απαραίτητο για να τερματιστεί η εξάπλωση του ιού.

12.06.25

Το ανεπιθύμητο αίμα. To 2020, κατά την προηγούμενη κυβέρνηση Τραμπ, οι ΗΠΑ ήραν τις απαγορεύσεις που ίσχυαν από τη δεκαετία του 1980 για την αιμοδοσία από ΛΟΑΤΚΙ+ δότες. Όταν ρωτήθηκε ο Τραμπ, έσπευσε να δηλώσει ότι ο ίδιος δεν είχε καμία σχέση με αυτό, το οποίο ήταν απόφαση της ανεξάρτητης αρχής. Μέχρι στιγμής στις ΗΠΑ δεν έχει αλλάξει κάτι. Στην Ελλάδα, όμως, με την απόφαση 540/2025 του Συμβουλίου της Επικρατείας ακυρώθηκαν υπουργικές αποφάσεις που επέτρεπαν την αιμοδοσία σε άτομα που είχαν ομόφυλη σεξουαλική συμπεριφορά. Η ακύρωση έγινε λόγω ελλιπούς αιτιολογίας, πράγμα που σημαίνει ότι αναμένεται επανεξέταση της υπόθεσης από το υπουργείο Υγείας.

Όχι στην παρένθετη κύηση.

Tην πρώτη μέρα της προεδρίας του ο Τραμπ υπέγραψε ένα διάταγμα ώστε όποιος γεννιέται στις ΗΠΑ να μη λαμβάνει την αμερικανική ιθαγένεια, εάν οι γονείς του δεν είναι Αμερικανοί πολίτες. Η πράξη αυτή θεωρήθηκε μια επίθεση στα ζευγάρια που επισκέπτονται τις ΗΠΑ για να αποκτήσουν τέκνα μέσω παρένθετης κύησης. Ωστόσο, ακόμη και στις πιο συντηρητικές Πολιτείες, όπως το Τέξας, η παρένθετη κύηση αποτελεί κοινωνικά αποδεκτή μέθοδο απόκτησης παιδιών. Στην Ελλάδα, πάλι, όχι για τα ομόφυλα ζευγάρια. Ο νόμος για την «ισότητα στον γάμο» περιλαμβάνει διάταξη που αναγνωρίζει ως γονείς τα άτομα που έχουν αποκτήσει παιδιά με οποιονδήποτε τρόπο στο εξωτερικό. Άρα, η Ελλάδα αναγνωρίζει την παρένθετη κύηση που οδηγεί σε τεκνογονία στο εξωτερικό. Όχι όμως για ΛΟΑΤΚΙ+ ζευγάρια στο εσωτερικό! Ο ν.5197/2025 ορίζει ρητά ότι «δεν συνιστά ιατρική αδυναμία κυοφορίας κατά την έννοια του παρόντος η αδυναμία κυοφορίας λόγω φύλου», ώστε να «περιχαρακωθεί» η δυνατότητα παρένθετης κύησης μόνο σε ετερόφυλα ζευγάρια.

Μέσα σε αυτήν τη μαυρίλα είχαμε ένα θετικό μήνυμα: η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας επιβεβαίωσε ότι ο γάμος ομόφυλων ζευγαριών δεν αντίκειται στο Σύνταγμα. Αυτό όμως είναι απλώς μια επιβεβαίωση, την οποία μάλιστα θα ήταν πολύ πιο χρήσιμο τα ανώτατα δικαστήρια να την είχαν διατυπώσει όταν δίκασαν τους «γάμους της Τήλου» το έτος 2017. Ένα μικρό, αλλά πραγματικά θετικό βήμα για τα δικαιώματα (και όχι μόνο των ΛΟΑΤΚΙ+) είναι ότι τον Μάιο του 2025 ξεκίνησε να υλοποιείται στην Ελλάδα, σε 24 νοσοκομεία του ΕΣΥ, το πρόγραμμα δωρεάν διάθεσης προληπτικής αγωγής PreP για την προφύλαξη από τον HIV/ AIDS, μια εξαγγελία που περιμέναμε τρία χρόνια να υλοποιηθεί, καθώς είχε θεσμοθετηθεί με τον ν.4975/2022.

* Ο Βασίλης Σωτηρόπουλος θα παρουσιάσει το βιβλίο του «ΛΟΑΤΚΙ+ Δικαιώματα & Ελευθερίες» (εκδόσεις Σάκκουλα) την Τετάρτη 18/6 στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Tεχνών ΑΠΘ στη Θεσσαλονίκη, στις 18:00, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων του Thessaloniki Pride.

LiFO 12.06.25

31

q Γεννήθηκα στην Πτολεμαΐδα το 1933, γιατί ο πατέρας μου ήταν ειρηνοδίκης και βρέθηκε εκεί με μετάθεση. Ήμουν βρέφος όταν χώρισε με τη μάνα μου και με πήρε, σαράντα ημερών, κατεβήκαμε με τον σιδηρόδρομο στην Αθήνα, στις αδελφές του, και έφυγε πάλι με μετάθεση, στη Σκιάθο αυτήν τη φορά. Ο πατέρας μου ήταν 52 χρονών, η μάνα μου 18 όταν γεννήθηκα, δεν ταίριαξαν. Προφανώς ήταν μια ατυχής συνεύρεση, έμεινε η μάνα μου έγκυος κι εκείνος ήταν δικαστής, έπρεπε να την αποκαταστήσει. Με τη μητέρα μου δεν είχαμε σχέσεις ποτέ, δεν συνδεθήκαμε, δεν τη γνώρισα.

q Μεγάλωσα με τις τέσσερις αδελφές του πατέρα μου, με τέτοια αγάπη που δεν έχει πάρει άλλος άνθρωπος. Άρχισα να λέω «μαμά» τη μεγάλη αδελφή του, τη Βαρβάρα – σκεφθείτε, έφτασα επτά-οκτώ χρονών και δεν είχα καταλάβει ότι αυτή δεν ήταν η μητέρα μου. Ούτε τον πατέρα μου θυμάμαι εκείνα τα πρώτα χρόνια της ζωής μου, έλειπε συνεχώς. Χτύπησε μια μέρα το κουδούνι, βγήκα να δω από το μπαλκόνι και φώναξα «είναι ένας κύριος με βαλίτσες». Ήταν ο πατέρας μου που δεν τον αναγνώριζα.

Hθοποιός. Γεννήθηκε στην Πτολεμαΐδα, ζει στην Κηφισιά.

q Μέναμε στην οδό Παλαιολόγου Μπενιζέλου 4, στη Μητρόπολη, και οι δυο πρώτες αδελφές του πατέρα μου, η Βαρβάρα και η Ελένη, ήταν οι μεγαλύτερες ράφτρες της εποχής, είχαν τον Οίκο Κωνσταντοπούλου. Είχαν υφάσματα, κορσέδες, εσώρουχα και έραβαν τα ανάκτορα, τη δούκισσα του Κεντ, την πριγκίπισσα Ελένη, όλη την τότε αριστοκρατία και τον καλό κόσμο. Δεν ήταν ιδιαίτερα μορφωμένες με την έννοια την ακαδημαϊκή, αλλά είχαν μια φοβερή πνευματικότητα – τον Ντοστογιέφσκι τον άκουσα από τη Βαρβάρα όταν ήμουν δέκα ετών. Η θεία μου η Αντιγόνη είχε βγει από το Αρσάκειο δασκάλα στα δεκάξι και δούλευε σε σχολείο στην Κηφισιά και η θεία μου η Ελπινίκη, που ήταν με το πιάνο και το τραγούδι, αμέσως πήρε τον ρόλο της νταντάς μου. Με πήγαινε από το πρωί που ξυπνούσα στον Βασιλικό Κήπο –ξέρω κάθε γωνιά και κάθε τρύπα που υπάρχει εκεί– και γυρνούσαμε το βράδυ.

q Οι γυναίκες αυτές ήταν όλες ανύπαντρες και ανεξάρτητες και έκαναν τα πάντα για τη μόρφωσή μου. Για ένα διάστημα πήγαινα στο γερμανικό κίντεργκαρντεν στον Άγιο Νικόλαο. Όταν κηρύχτηκε ο πόλεμος πήγα στη Γερμανική Σχολή. Ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός ήταν οικογενειακός φίλος μας και ζήτησε από τον Άλφρεντ Ρομαίν, που ήταν διευθυντής της Γερμανικής Σχολής και γνωρίζονταν πριν από τον πόλεμο και την Κατοχή, να φοιτήσω εκεί για να εξασφαλίσει το συσσίτιό μου.

q Έτσι δεν κατάλαβα την Κατοχή, ούτε την πείνα· τα καλοκαίρια της Κατοχής τα πέρασα στο σπίτι της θείας μου της Αντιγόνης, στην οδό Δεληγιάννη, στην Κηφισιά. Ο Δαμασκηνός, που ο δικτάτορας Μεταξάς τον είχε περιορίσει φρουρούμενο από το 1938 στη Σαλαμίνα, είχε στείλει στο σπίτι της Κηφισιάς μια κατσικούλα θηλυκιά και τέσσερις κότες για να εξασφαλίσει το γάλα μου και τα αυγά μου. Αυτά τα καλοκαίρια τα θυμάμαι με πολύ παιχνίδι μέσα στη βίλα Ρωμάνου, μια τεράστια έκταση όπου νοίκιαζαν οι αθηναϊκές οικογένειες, του Λυκουρέζου, του Σερπιέρη κ.ά., δωμάτια για να περνούν τα καλοκαίρια.

q Γυμνάσιο πήγα στη Σχολή Χιλλ που ήταν παρθεναγωγείο. Ήμουν άνετα μαθήτρια του 16, χωρίς να σκοτώνομαι στο διάβασμα, και ήμουν πάρα πολύ άτακτη, αλλά επειδή οι αταξίες μου δεν ήταν προς αποβολή, παρακάλεσαν τη θεία μου να μη με ξαναπάει στο σχολείο αν δεν ζητήσω συγγνώμη. Δεν ζήτησα, αλλά με ξαναπήραν. Επειδή η Χιλλ δεν είχε ογδόη, πήγαμε την τελευταία χρονιά στη Σχολή Αηδονοπούλου και είχαμε την τύχη να έχουμε γυμνασιάρχη την Κακριδή, τη σύζυγο του Γιάννη Κακριδή, μια σπουδαία γυναίκα που μας άνοιξε πολλούς ορίζοντες.

q Με πήγαιναν οι δικοί μου να δω θεατρικές παραστάσεις. Έχω δει τη Λαμπέτη στο Μουσούρη να παίζει στο Κουρέλι, έχω δει το Παιχνίδι του έρωτα και της τύχης με τον Χορν, την Αλκαίου. Πηγαίναμε και στη Λυρική Σκηνή, είχα δει την οπερέτα του Σούμπερτ, το Σπίτι των τριών κοριτσιών, όπου έπαιζε ένα κορίτσι που υποδυόταν το αγόρι και ήθελα να είμαι αυτό. Με πήγαν από πολύ μικρή στη Ζουρούδη για χορό και μετά στη Μαίρη Βρυάκου που οι μαθήτριες που προετοίμαζε πήγαιναν στο Covent Garden, έκανα και πιάνο – από μικρή μπήκα σε ένα κλίμα καλλιτεχνικό. Ήθελα να γίνω ηθοποιός, αλλά ο πατέρας μου, που ήταν ένας μορφωμένος άνθρωπος χωρίς καμία πνευματικότητα και δεν τον αισθάνθηκα ποτέ κοντά μου, συνεχώς έβαζε απαγορεύσεις: τα καλά κορίτσια δεν μιλούν από τα μπαλκόνια με αγόρια, δεν παίζουν πιάνο, τέτοια πράγματα. Όταν έμεινε μαζί μας στη Μητρόπολη, με τη συνταξιοδότησή του, κάθε απόγευμα μού έκανε αρχαία και αυτό του το χρωστάω, αγάπησα τη γλώσσα.

q Όταν είπα πως θέλω να γίνω ηθοποιός, ο πατέρας μου είπε «θα σε σφάξω» κι εγώ απάντησα «ή καλόγρια θα γίνω ή ηθοποιός». Οι θείες μου με έκρυβαν και με κάλυπταν, έτσι έδωσα στο Εθνικό. Δεν πέρασα εκεί, αλλά πέρασα πανηγυρικά στη σχολή του Θεάτρου Τέχνης. Η επιτροπή ήταν ο Κουν, ο Βολανάκης και ο Διαμαντόπουλος, που ενθουσιάστηκε με τον αυτοσχεδιασμό μου. Ο Κουν αναγνώρισε αμέσως το τι είμαι και ποτέ δεν είχα κανένα πρόβλημα μαζί του πάνω στη δουλειά. Ποτέ δεν με πίεσε, μου έδινε ένα στίγμα κι εγώ προχωρούσα. Ο Κουν θύμωνε όταν είχε κάποιος απόψεις και δεν ήξερε τίποτα, δεν είχε βγει από το αυγό. Και μία από αυτές τις βραδιές έφυγε το τραπεζάκι το τσίγκινο με τα νερά και τα τσιγάρα – θύμωνε με αυτά. Αυτά που έλεγε ο Κουν για μένα «αν μπορούσα να δουλεύω με τη Μαρία, θα δούλευα μόνο με αυτή» μου έκαναν κακό. Γιατί αυτά δεν άρεσαν, υπήρχε φθόνος μεγάλος εκεί μέσα, και από άντρες και από γυναίκες. Όταν έπαιξα τη Ντουνιάσα στον Βυσσινόκηπο, ο Καραγάτσης μού έγραψε έναν ύμνο. Και γενικά στην καριέρα μου πήρα εξαιρετικές κριτικές, με τίμησαν. Ο Κουν ήταν μια προσωπικότητα, όταν σε εμπιστευόταν και έκανες κάτι αλλιώτικο στην πρόβα, το κοίταζε, το πάλευε στο μυαλό του, είχε την έγνοια, δεν εγκατέλειπε αυτό που τον απασχολούσε και στο τέλος, αν το είχες κάνει καλά, το άλλαζε.

q Όταν τέλειωσα το Τέχνης, έμεινα εκεί για τρία χρόνια, ένιωθα ευτυχισμένη κι ας μην είχα παρέες εκεί. Δεν με αγαπούσαν ούτε οι γυναίκες ούτε οι άντρες, μόνο η Νέλλη Αγγελίδου, που ήταν μεγάλη κυρία, με συμπαθούσε πολύ και με είχε πάρει κάπως υπό την προστασία της. Μου έλεγε «μην ανοίγεις το στόμα σου, μη μιλάς» για να επιβιώσω. Όταν τέλειωσα το Τέχνης, παντρεύτηκα έναν τρίτο ξάδελφό μου για να ξεφύγω από την εξουσία του πατέρα μου, που ακόμα και όταν ήμουν ηθοποιός προσποιούνταν ότι δεν ήξερε τίποτα, το αγνοούσε. Ο Σούλης –έτσι τον έλεγαν–, που ήταν στρατιωτικός, με αγάπησε πολύ. Ήξερε ότι δεν ήμουν ερωτευμένη μαζί του και μου είπε «Μαρία, σε παντρεύομαι για να εκπληρώσεις τα όνειρά σου». Ζήσαμε πολλά χρόνια μαζί και χώρισα γιατί παραήταν τέλειος άνθρωπος, είχα ενοχές, δεν του άξιζε να ζει με μια γυναίκα που δεν τον αγαπούσε. Ερωτεύτηκα άλλους άντρες, ή έτσι νόμιζα, μέχρι να ερωτευτώ αληθινά στα 58 μου χρόνια. Αλλά γι’ αυτή την ιστορία αγάπης δεν θα μιλήσω ποτέ, είναι από τα ιερά δικά μου πράγματα.

q Από τον Κουν έφυγα γιατί δεν μου έδινε ποτέ να παίξω πρώτο ρόλο. Επειδή σε κάθε ρόλο μεταμορφωνόμουν, αλλιώς κινούμουν, αλλιώς μιλούσα, με ήθελε για να βουλώνω τις τρύπες. Έφυγα, λοιπόν –γράφτηκε και στις εφημερίδες, στη στήλη του Μαμάκη στο « Έθνος»–, και ο Κουν έστειλε τον Λαζάνη για να γυρίσω πίσω. Του λέω «να σε ρωτήσω κάτι; Υπάρχει περίπτωση να παίξω εγώ την Γκρούσα στον Κύκλο με την κιμωλία; Θα παίξω εγώ πρώτο ρόλο;» και απαντάει «είναι πολύ οδυνηρό να σου πω γιατί δεν θα παίξεις, γιατί δεν είσαι όμορφη». Κι έφυγα. Καλλονή δεν ήμουν, αλλά, όπως έλεγε ο Τσαρούχης: «Η Κωνσταντάρου επιβάλλεται με τον σκελετό της».

q Με τον Τσαρούχη συνδέθηκα πολύ αργότερα. Όταν ήμουν στη σχολή, κάποιος Αντρέας Μητσάκης που έφυγε για το Παρίσι μετά και ανήκε στον κύκλο του Τσαρούχη με πήρε και πήγαμε μια μέρα στο σπίτι του Τσαρούχη πάνω

32

LiFO

απο την αργυρω μποζωνη φωτογραφιeσ: παρισ ταβιτιαν

12.06.25

σιnema Ο κόσμος με αναγνωρίζει από τον κινηματογράφο, νομίζουν ότι έχω παίξει πολύ, αλλά έχω κάνει μόνο δύο ταινίες, και τις δυο με την Αλίκη. Η μια είναι το Αχ! Αυτή η γυναίκα μου που παίζαμε πριν στο θέατρο REX, όπου μας βρήκε η χούντα, η άλλη είναι η Μαρία της Σιωπής και τίποτε άλλο.

LiFO 12.06.25

33

από τον Ελευθερουδάκη, στο Σύνταγμα, σε μια σοφίτα. Ανέβαινες εσύ, κατέβαιναν οι αρουραίοι, είχε όμως πολύ φως και το θυμάμαι ακόμα που ήταν πολύ ακατάστατο. Μια μέρα έπιασα και το συμμάζεψα, εκτός από την κρεβατοκάμαρα, όπου δεν επέτρεπε να μπει κανένας.

q Στο Τέχνης ο Τσαρούχης έκανε τα σκηνικά για τη Δωδέκατη Νύχτα όπου υπήρχε μια βεράντα με κολονάκια, και έπρεπε να βάλει δυο στρογγυλές μπάλες. Λεφτά για τόρνους δεν υπήρχαν, οπότε πήρε δυο μπάλες απ’ αυτές που παίζουν τα παιδιά, τις κάρφωσε, τις έβαψε και τέλος. Χρειαζόταν διαδήματα; Πήγαινε στο Μοναστηράκι, έπαιρνε τρία-τέσσερα κιλά αλυσίδες από αυτές που είχαν τα παλιά καζανάκια, τις έβαφε και έκανε κοσμήματα καταπληκτικά. Τα μαλλιά μου τότε ήταν κοντά, αλλά είχα μια κοτσίδα ψεύτικη από την προηγούμενη παράσταση, και είπα «ας τη βάλω να του τη δείξω». Όταν με είδε, αναφώνησε «Α, το πρώτο κορίτσι που δεν κρέμασε μπούκλες».

q Ο Τσαρούχης με αγάπησε μετά τις Τρωάδες, που όταν ήταν να τις ανεβάσει τον πήρα τηλέφωνο και μου είπε «άργησες, έχουν κλείσει οι ρόλοι, έχει μείνει μόνο η Αθηνά». Εγώ ήθελα να παίξω σε αυτή την παράσταση, ο ρόλος δεν με ενδιέφερε, και πήγα. Για την Ελένη είχε πάρει την Καίτη Πάνου, που ήταν φίλη της Σμάρως Στεφανίδου, αλλά εκείνη βρήκε τον ρόλο μικρό κι έφυγε. Έτσι μου έδωσε κι έπαιξα την Ελένη. Κάναμε πρόβες στο σπίτι του αδελφού του, στη Μαυρομματαίων. Τον λατρεύαμε όλοι τον Τσαρούχη. Ήμασταν όλοι με ποσοστά και χωρίς εκείνος να το ζητήσει, τον βάλαμε κι εκείνον μέσα – είναι τα περισσότερα λεφτά που έχω βγάλει στο θέατρο. Ήταν τέτοια η κοσμοσυρροή που ερχόταν η αστυνομία να βάλει τάξη στο μικρό στενό της Καπλανών. Ο Τσαρούχης είχε πει στον Αρβανίτη, που έκανε τα φώτα, «θέλω τα φώτα σκληρά, δεν θέλω φωτοσκιάσεις». Μπαίνει μια μέρα για την πρόβα, βλέπει να μην έχουν γίνει όπως ζήτησε και θυμώνει πολύ – μία φορά τον έχω δει θυμωμένο και ήταν αυτή. Παίρνει το καπέλο του και φεύγει, κατηφορίζει τη Μασσαλίας. Βγαίνει η κοπέλα που έπαιζε την Αθηνά με την περικεφαλαία και την ασπίδα και αρχίζει να τον κυνηγάει στον δρόμο να τον φέρει πίσω, φωνάζοντας «κύριε Γιάννη». Ήταν η μόνη που σκέφτηκε να τον φέρει πίσω, ενώ ο κόσμος κοίταζε άλαλος το θέαμα, γιατί δεν ήξεραν ότι υπήρχε εκεί γύρω θέατρο.

q Βγήκα στο ελεύθερο θέατρο μετά το Τέχνης. Έπαιξα στο Άλσος με τον Χατζίσκο και τη Νικηφοράκη, μετά έμαθα ότι ο Μουσούρης ανέβαζε τις Τρεις αδελφές, του έστειλα ένα γράμμα –ήμουν άρρωστη, είχα πάθει ηπατίτιδα–, του ζήτησα να παίξω τη Νατάσσα και με πήρε αμέσως. Ο Μουσούρης ήταν κύριος, ευφυής θεατρικά. Ασχολούνταν με την παραμικρή λεπτομέρεια, πρόσεχε τα κοστούμια κι αυτό ήταν ένα σπουδαίο θέατρο. Μετά πήγα στον Μυράτ, με τον Μποστ στην Όμορφη Πόλη, δούλευα συνέχεια. Δεν ξέρω να περιγράψω τη θεατρική κατάσταση στην Αθήνα όπως θα έκανε ένας ιστορικός του θεάτρου, αλλά υπήρχαν κριτικοί. Υπήρχε ο Πλωρίτης, ο Τερζάκης, ο Δρομάζος, υπήρχαν άνθρωποι που η γνώμη τους μέτραγε. Μια κακή κριτική πείραζε πάντα, τη συζητούσαν, αλλά όχι και ιδιαίτερα. Ο κόσμος, δε, που έφτανε στο θέατρο φορούσε τα καλά του, σήμερα δεν το βλέπεις αυτό.

q Μετά δούλεψα με τον Ποταμίτη, ο οποίος τόλμησε να κάνει ένα θέατρο έξω από το κέντρο, που ήταν πάντα γεμάτο. Πολλοί, όταν μιλούν για το θέατρο, τον ξεχνούν, αλλά ο Ποταμίτης ήταν ένας διανοούμενος, καλύτερος σκηνοθέτης από ηθοποιός, έκανε τολμηρές επιλογές, ωραία πράγματα, με πάθος. Για παράδειγμα, πριν κάνουμε τον Άνθρωπο Ελέφαντα με πήρε και πήγαμε να δούμε την παράσταση στο Λονδίνο. Στον Ποταμίτη γνώρισα και έναν ποιητή και κριτικό με μεγάλη αξία, τον Γιάννη Βαρβέρη. Σπουδαίος άνθρωπος ήταν και ο Καμπανέλλης που, αν δεν ήταν συγγραφέας, θα ήταν μεγάλος σκηνοθέτης. Είχαμε γνωριστεί στην Αυλή των Θαυμάτων και είπε ο Κουν τότε γι’ αυτό το έργο «μην το σνομπάρετε επειδή είναι ελληνικό, θα το παίξετε σαν Τσέχοφ». Υπήρχε διαφορά ποιότητας αυτών των ανθρώπων σε σχέση με άλλους και θα σας εξηγήσω τι εννοώ. Όταν έπαιξα στο Αστέρια στον πρωινό ουρανό στη Φρυνίχου, πήρα το Βραβείο Κουν. Τότε έκανα πρόβες με τον Κουγιουμτζή στο Φιντανάκι, στο Υπόγειο. Μπήκα στην πρόβα την επομένη και δεν γύρισε ένας άνθρωπος να πει μια κουβέντα, σαν να μη συνέβη τίποτα, σαν να μην υπήρχα. Έτσι ήταν οι άνθρωποι εκεί, καμένοι, και δεν φταίει ο Κουν γι’ αυτό. Πήραν όλα τα κακά του Κουν: δεν τους άρεσε ούτε το γέλιο ούτε το χιούμορ, ήταν σκυθρωποί για να φαίνονται τάχα σοβαροί. Μόνο ένας ηθοποιός, κάνοντας πλάκα, είπε σε μια παρατήρηση που μου έκανε ο Μίμης: «Παίξε καλά, Μαρία, μη σου πάρουν το βραβείο πίσω».

q Ο κόσμος με αναγνωρίζει από τον κινηματογράφο, νομίζουν ότι έχω παίξει πολύ, αλλά έχω κάνει μόνο δύο ταινίες, και τις δυο με την Αλίκη. Η μια είναι το Αχ! Αυτή η γυναίκα μου που παίζαμε πριν στο θέατρο REX, όπου μας βρήκε η χούντα, η άλλη είναι η Μαρία της Σιωπής και τίποτε άλλο. Όλες αυτές οι θιασαρχίνες, η Καρέζη, η Καλογεροπούλου, η Αρβανίτη και πόσες άλλες δεν με πήραν να παίξω ποτέ. Δεύτερο ρόλο θα έκανα, δεν θα τους έτρωγα το πρωταγωνιστιλίκι. Η μόνη που είχε αξία και με πήρε και δεν φοβόταν ποτέ αν η διπλανή της ήταν καλή ηθοποιός ήταν η Αλίκη. Έπαιξα μαζί της και πέρασα πολύ καλά. Η Αλίκη, όταν έπαιζε άλλος ηθοποιός, δεν κουνιόταν, δεν ήθελε να χαλάσει τη σκηνή του άλλου, σε αντίθεση με τον Παπαμιχαήλ. Μια φορά με ρώτησε «γιατί εμείς δεν είμαστε φίλες;», της απάντησα «γιατί δεν έχεις χρόνο» και ήταν αλήθεια· ξεκινούσε να δουλεύει από το πρωί, πήγαινε στο στούντιο για γυρίσματα και τέλειωνε τη νύχτα, στο θέατρο. Έχω παίξει στην ταινία του Παπατάκη Οι βοσκοί της συμφοράς και έχω κάνει και κάτι ταινίες πριν από είκοσι χρόνια στη Warner Bros. Όταν παίχτηκαν οι Βοσκοί ήταν χούντα. Με πήρε τηλέφωνο ο παραγωγός της ταινίας από το Παρίσι να τον βρω εκεί και να πάμε μαζί στο Φεστιβάλ των Καννών, αλλά η χούντα δεν μου επέτρεψε να φύγω στο εξωτερικό. Ο άντρας μου ήταν στρατιωτικός και δημοκρατικός και τον ταλαιπώρησαν πολύ. Δεν μας κυνήγησαν αλλά παρακολουθούσαν μέχρι και τα τηλέφωνά μας, δεν υπήρχε περίπτωση να βγω από τη χώρα.

q Αντίθετα με τον κινηματογράφο, τηλεόραση έκανα πάρα πολλή, από τον «Παράξενο Ταξιδιώτη», που ήταν από τις πρώτες σειρές, μέχρι την τελευταία, το «Δεληγιάννειον Παρθεναγωγείον», που ήταν καταπληκτική. Από την τηλεόραση έγινα αναγνωρίσιμη, αλλά δεν κατάφερα ποτέ να αυξήσω το κασέ μου, γιατί δεν ήξερα να πουλήσω τον εαυτό μου. Δεν έπαιρνα ψίχουλα και δεν διαμαρτύρομαι, αλλά θα μπορούσα να βγάζω περισσότερα. Κάποιες φορές αισθανόμουν ότι δεν με άφηναν να κάνω πράγματα γιατί ξεπερνούσα το μέτρο.

q Διαβάζω και αγαπώ το διάβασμα, που ήταν πάντα ένα καταφύγιο, όπως λάτρευα και το σχολείο γιατί ήμουν μαζί με άλλα παιδιά, γιατί ήμουνα μοναχοπαίδι.

Από την τηλεόραση έγινα αναγνωρίσιμη, αλλά δεν κατάφερα ποτέ να αυξήσω το κασέ μου, γιατί δεν ήξερα να πουλήσω τον εαυτό μου. Δεν έπαιρνα ψίχουλα και δεν διαμαρτύρομαι, αλλά θα μπορούσα να βγάζω περισσότερα. Κάποιες φορές αισθανόμουν ότι δεν με άφηναν να κάνω πράγματα γιατί ξεπερνούσα το μέτρο.

q Στο σπίτι μου το πατρικό είχαμε μια βιβλιοθήκη που ήταν κλειδωμένη κι έπαιρνα ένα μαχαιράκι και την άνοιγα, έτσι έχω διαβάσει τα πάντα. Λατρεύω την ελληνική γλώσσα και απολαμβάνω κάθε λέξη και έννοια. Μάλιστα, όταν ήμουν μικρή, διάβαζα σε άπταιστη καθαρεύουσα βιβλία πολύ δύσκολα. Διαβάζω κλασικούς συγγραφείς, ο Ντοστογιέφσκι είναι ο αγαπημένος μου συγγραφέας, οι ήρωές του είναι τα πρώτα μου ξαδέρφια. Τέτοια οικειότητα έχω με αυτούς από τότε που διάβασα μικρή το Ταπεινοί και Καταφρονεμένοι – είναι μεγαλοφυής συγγραφέας, με έναν κόσμο που δεν υπάρχουν λόγια να τον περιγράψουμε. Τα καινούργια βιβλία δεν μου λένε τίποτα. Τα σημεία αναφοράς μου είναι τα κλασικά έργα. Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

34

LiFO

12.06.25

860

ΧΟΡΟΣ

Η στιγμή της καρδιάς / Heart moment Διακεκριμένη για την ποιητικότητα του έργου της, η γεννημένη στη Βρετανία και μεγαλωμένη στην Κύπρο χορογράφος Αλεξάνδρα Βάιερσταλ επανέρχεται μετά την αισθησιακή παράσταση ANNNA³.

The Worlds of Infinite Shifts του 2021, που άφησε εξαιρετικές εντυπώσεις, με το Heart Moment που δημιουργήθηκε για να παρουσιαστεί σε μια σειρά από πόλεις που έχουν ιδιαίτερη σημασία για την ίδια. Κάθε παρουσίασή του αποτελεί μια ξεχωριστή «έκδοση», φτιαγμένη για τον εκάστοτε χώρο.

12-13/6, 21:00, Πειραιώς 260, Ταύρος (στάση ΗΣΑΠ Καλλιθέα), είσοδος: από 5 ευρώ

36

THE WEEK Όσα ξεκινάνε αυτή την εβδομάδα

38

ΣΙΝΕΜΑ Οι νέες ταινίες της εβδομάδας

40

ΜΟΥΣΙΚΗ

aef2025: heart moment ©christian herrmann

Γιατί έχουν τόση απήχηση οι Idles και οι Fontaines D.C. στην Ελλάδα;

42

BIBΛΙΟ Γιατί ο Πέρσιβαλ Έβερετ πήρε το Πούλιτζερ με το «James»

LiFO 12.06.25

35

the week

5 ΜΟΥΣΙΚΗ Rockwave 2025: Διονύσης Σαββόπουλος O Διονύσης Σαββόπουλος έρχεται στο Rockwave Festival «για να σμίξει παλιές κι αναμμένες τροχιές με το ροκ του μέλλοντός μας»! Μια τιμητική και συγκινητική βραδιά-ύμνος στη μουσική και την τέχνη του που θα μείνει χαραγμένη στη μνήμη.

14,21/6, 20:00, Terra Vibe Park, Μαλακάσα, Αττική, είσοδος: 19-24 ευρώ

6 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Francis Picabia – «Γυναίκες: Έργα σε χαρτί 1921-1946»

STOEP TH S PR ES

ΜΟΥΣΙΚΗ

Ο Picabia ζωγράφιζε και σχεδίαζε προσωπογραφίες ερωμένων του, διάσημων ηθοποιών και ανώνυμων καλλονών που εμφανίζονταν σε δημοφιλή περιοδικά, όπως το «Paris Magazine» και το «Mon Paris». Οι γυναίκες στα έργα της έκθεσης έχουν σκούρα μάτια, δραματικούς φωτισμούς και έντονες, γωνιώδεις πόζες, χαρακτηριστικά των φωτογραφιών της εποχής και των χολιγουντιανών κινηματογραφικών πορτρέτων.

Black Flag 1 2- 1 8 ιου ν ιου 20 25

1 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ In a Bright Green Field Το Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ και το New Museum της Νέας Υόρκης, σε συνεργασία με το Μουσείο Μπενάκη, παρουσιάζουν την τρίτη κατά σειρά σύμπραξη των τριών ιδρυμάτων με έμφαση στο έργο σύγχρονων Ελλήνων και Κυπρίων καλλιτεχνών. Η έκθεση περιλαμβάνει έργα είκοσι επτά δημιουργών κάτω των 40 ετών που διερευνούν πιθανές εκδοχές του μέλλοντος από τις οποίες θα μπορούσαν να αναδυθούν ανανεωμένες σχέσεις με τον φυσικό κόσμο και ανοιχτές προσεγγίσεις της κοινότητας. Εξετάζει, επίσης, μερικές από τις πιο συναρπαστικές αναδυόμενες καλλιτεχνικές πρακτικές σε Αθήνα, Λευκωσία και Ευρώπη.

γεμάτες θεατρικότητα εμφανίσεις του έρχεται να μας μυήσει σε μια αρχέγονα διονυσιακή βραδιά. Αποστολή του είναι να αναδείξει τη διαχρονική ύλη της μουσικής μας κληρονομιάς, με την οποία μπορούν όλοι οι άνθρωποι να συνδεθούν, ανεξαρτήτως καταγωγής.

18/6, 21:00, θέατρο Πέτρας, Πετρούπολη, είσοδος: 12-18 ευρώ

4 ΘΕΑΤΡΟ El Conde de Torrefiel - Το φως μιας λίμνης

12/6-13/9, Μουσείο Μπενάκη, Πειραιώς 138, Πέμ., Κυρ. 10:00-18:00, Παρ.-Σάβ. 10:00-22:00

2 ΘΕΑΤΡΟ Κρυφό νερό Σε μια Αθήνα άνυδρη, στη συμβολή ενός κακοποιημένου ποταμού με ένα λησμονημένο υπόγειο κανάλι, στο σημείο όπου διασταυρώνονται ο Κηφισός με το Αδριάνειο Υδραγωγείο, ένας περιπλανητής συναντά ανθρώπους που συνδέθηκαν στενά, και ο καθένας ξεχωριστά, με το υδραγωγείο στη διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας του.

14-18/6, 18:00, οδός Κρεστένων, Κηφισιά

3 ΜΟΥΣΙΚΗ Pagan απο τη μαρια παππα

36

LiFO

Mετά από απανωτές sold out εμφανίσεις το συγκρότημα που ξεχώρισε με τον μοναδικό του ήχο και τις

Με έδρα τη Βαρκελώνη, η Tanya Beyeler (Ελβετία) και ο Pablo Gisbert (Ισπανία) είναι η ψυχή των El Conde de Torrefiel. Το νέο τους έργο βυθίζει τους θεατές στο φαντασιακό μιας ιδιότυπης ταινίας που συνενώνει θραύσματα από τη ζωή ανθρώπων σε ξεχωριστούς τόπους και διαφορετικές χρονικές στιγμές. Οι ιστορίες εμφανίζονται και εξαφανίζονται η μία μέσα στην άλλη σε έναν καλειδοσκοπικό αντικατοπτρισμό στα βαθιά νερά του χρόνου.

12-14/6, 21:00, Πειραιώς 260, Πειραιώς 260, Ταύρος (στάση ΗΣΑΠ Καλλιθέα), είσοδος: από 5 ευρώ

Η ιστορία της punk rock γράφεται ξανά στην Αθήνα! Οι Black Flag, ένα όνομα που δεν χρειάζεται πολλές συστάσεις, καθώς με τη μουσική και τη στάση ζωής τους συνέβαλαν θεμελιωδώς στη διαμόρφωση του είδους όπως το γνωρίζουμε σήμερα, έρχονται για πρώτη φορά στην Ελλάδα για μια ανεπανάληπτη συναυλία. Επικεφαλής ο ιδρυτής και κιθαρίστας Greg Ginn και ο θρυλικός Mike Vallely στα φωνητικά.

12/6, 21:00, Arch Club, Ελασιδών 6, είσοδος: 32 ευρώ

14/6-30/9, Michael Werner Gallery, Βασ. Γεωργίου B 10, Τρ.-Παρ. 11:00-19:00, Σάβ. 11:0015:00

7 ΘΕΑΤΡΟ Μητροφάγος Η παράσταση είναι μια αλληγορία για την ανθρωπότητα σήμερα, μια σάτιρα της τοξικής αρρενωπότητας με λυρικές παρεκβάσεις. Μέσα από την ιστορία μιας ομάδας τρομερά γελοίων, αναπάντεχα επικίνδυνων αλλά και μέτριων επιστημόνων, επιχειρεί την ανατομία της απάθειας. Ανάμεσα σε αποκεφαλισμούς, φορεία, στύσεις, τσιγάρα, ψηφοφορίες και ανδρικές φαντασιώσεις, κάποιο θεμελιώδες εξάρτημα της ανθρώπινης φύσης καταστρέφεται ολοσχερώς.

13-16/6, 21:00, Πειραιώς 260, Ταύρος (στάση ΗΣΑΠ Καλλιθέα), είσοδος: από 5 ευρώ

12.06.25

8 ΜΟΥΣΙΚΗ Rudu Fest Athens

ΠΑΡΤΙ

KAS:ST Ο KAS:ST, έχοντας κατακτήσει την κορυφή της παγκόσμιας μουσικής σκηνής μαγεύοντας το κοινό σε όλο τον κόσμο, επιστρέφει στην Αθήνα. Με αβανγκάρντ αισθητική, μελωδικό, βαθύ ήχο γεμάτο μυστήριο και έντονα Afterlife vibes, απογειώνει την techno σκηνή. Μαζί του οι Steve Sai και Steph.

Μια διήμερη γιορτή που φέρνει έναν αέρα νησιού, ελευθερίας, μουσικής και αυθεντικότητας για πρώτη φορά κάτω από τον καλοκαιρινό ουρανό της Αθήνας σε δύο stages. Μικρός Κλέφτης, Usurum, Katohos, Sophie Lies, Το Σφάλμα, Mi55t w/ Crashoverride, Σταύρος Άλλος, Κωστής, Σταύρος Τσαντές και AEON σε ένα πολυσυλλεκτικό line-up που συνδυάζει τον λυρισμό, την ευαισθησία και τη νέα ελληνική μουσική με τον δυναμικό urban ήχο και τη hip hop κουλτούρα.

the week

EKΔΗΛΩΣΕΙΣ

13-14/6, 19:30, ΠΛΥΦΑ, Κορυτσάς 39

9 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ This way the traces never die

14/6, 21:00, Bolivar Beach Bar, λεωφ. Ποσειδώνος, Ακτή του Ήλιου Άλιμος, είσοδος: από 18 ευρώ

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Διαδραστικές Διαδρομές Μέσα από μια σειρά έργων που λειτουργούν ως μάρτυρες ή υβριδικά απομεινάρια η Αθηνά Κουμπαρούλη συγκροτεί μια αφήγηση με ανοιχτά ερωτήματα γύρω από το τοπίο και την απώλειά του σε μια περίοδο κλιματικής κρίσης. Η ύλη αναδεικνύεται σε φορέα μνήμης και δοχείο απόθεσης ιστοριών, σε μια χρονοκάψουλα που μπορεί να μας δώσει πληροφορίες για παρελθοντικές χρήσεις τοπίου που προκαλούν στην απώλειά του.

12/6-18/7, Α.Antonopoulou.Art, Αριστοφάνους 20, Ψυρρή, Τετ.-Παρ. 14:00-20:00, Σάβ.

12:00-16:00 εκτός Ιουλίου

10 ΧΟΡΟΣ Ποιος θα της το πει;

Η Ελένη Παρχαρίδου υφαίνει στα έργα της ιστορίες ανθρώπων, ταξιδεύοντας από την παιδική ηλικία έως την ενήλικη ζωή και από το συνειδητό έως το υποσυνείδητο. Όπως αναφέρει και η ίδια για τα έργα της: «Η τέχνη έχει τη δυνατότητα να γίνει συνάντηση, με τρόπο ενσώματο και βιωματικό. Η δημιουργία ξεκινά από ένα υπαρξιακό αίσθημα που αναζητά μορφή για να κατοικηθεί κι έτσι τελικά η ζωγραφική εν προκειμένω να αντιμετωπιστεί ως σχέση. Μια σχέση υπαρξιακή, που συγκροτείται ανάμεσα στο σώμα, τη μνήμη και τον χρόνο».

12/6-4/7, Τεχνοχώρος, Λεμπέση 4 & Μακρυγιάννη (μετρό Ακρόπολη), Τρ., Πέμ.-Παρ. 12:0020:00, Τετ., Σάβ.

10:00-18:00

Aντλώντας έμπνευση από τη μορφή της Χιονάτης, το έργο προσεγγίζει το διαχρονικό παραμύθι με σύγχρονο και αφαιρετικό τρόπο. Αντί να το αφηγείται, εστιάζει στα σύμβολα που καθόρισαν τη μυθολογία του: το μήλο, τον καθρέφτη, το φιλί και τον αριθμό επτά. Η χορογραφία του Αλέξανδρου Σταυρόπουλου συνδυάζει την ενέργεια και την εξωστρέφεια της ποπ κουλτούρας με τη διαχρονική γοητεία των αρχετύπων, προσκαλώντας τους θεατές να ανακαλύψουν νέες ερμηνείες.

14-16/6, 21:30, Πειραιώς 260, Ταύρος (στάση ΗΣΑΠ Καλλιθέα), είσοδος: από 5 ευρώ

LiFO 12.06.25

37

Σινεμά

CINEMAX ΘΕΡΙΝΟ - ΑΝΕΣΙΣ ΘΕΡΙΝΟ - ΑΤΤΙΚΟΝ ΑΛΣΟΣ ΘΕΡΙΝΟ - ΛΑΪΣ ΘΕΡΙΝΟ - ΛΑΟΥΡΑ ΘΕΡΙΝΟ - ΡΙΒΙΕΡΑ ΘΕΡΙΝΟ - ΣΙΝΕ ΠΑΡΙ ΘΕΡΙΝΟ - ΣΙΝΕ ΦΛΟΙΣΒΟΣ ΘΕΡΙΝΟ - ΣΠΟΡΤΙΓΚ 3 ΘΕΡΙΝΗ - ΦΛΕΡΥ ΘΕΡΙΝΟ - ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΘΕΡΙΝΟ

Θανάσιμη πτήση FIGHT OR FLIGHT

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Τζέιμς Μάντιγκαν ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Τζος Χάρτνετ, Κέιτι Σάκχοφ,

Τζούλιαν Κόστοφ ΣΥΝΟΨΗ: Ένας πρώην μυστικός πράκτορας αναλαμ-

βάνει να εντοπίσει έναν διεθνούς σημασίας στόχο μέσα σε ένα αεροπλάνο, αλλά καλείται να τον προστατεύσει όταν βρίσκονται περικυκλωμένοι από άτομα που θέλουν να σκοτώσουν και τους δύο.

απο toν θοδωρη κουτσογιαννοπουλο

Οι άγριες μέρες μας Η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του Βασίλη Κεκάτου είναι ένα ημερολόγιο εκρηκτικών αισθημάτων και απωθημένων. ΣΥΝΟΨΗ: Όταν η Χλόη μένει άστεγη, αποφασίζει να

εγκαταλείψει την Αθήνα και να ζήσει με τη μεγαλύτερη αδελφή της. Καθ’ οδόν, συναντάει μια ομάδα νέων ανθρώπων που γυρίζουν την Ελλάδα με ένα τροχόσπιτο και βοηθούν ανθρώπους που ζουν στα όρια της φτώχειας. Η Χλόη γοητεύεται αμέσως από τα ιδανικά και τον αντισυμβατικό τρόπο ζωής της ομάδας και γίνεται μέλος της.

Τ

Αριστούργημα Πολύ Καλό Καλό Ικανοποιητικό Μέτριο Κακό

38

LiFO

α χαμένα παιδιά στη Χώρα του Ποτέ όπως την αποτυπώνει ο Βασίλης Κεκάτος είναι παραβατικά λυκάκια που διασχίζουν με τροχόσπιτο την ελληνική επαρχία, μια παρέα σκαστών αγοριών και κοριτσιών που πλένουν και απλώνουν τα ρούχα των άλλων με ειλικρινή συμπάθεια (αν και το κάνουν ως βιτρίνα) και ληστεύουν ενεχυροδανειστήρια με πολλαπλά ανταποδοτικά οφέλη, αλλά και δυσκολίες στην εκτέλεση – παίζει και να μην καταδικαστούν για ιδεαλισμό, λόγω αμφιβολιών. Εκτός από εναλλακτικοί ιεραπόστολοι/Ρομπέν των Δασών και των δρόμων θα μπορούσαν να είναι μοναχικά φαντασματάκια που τα κάλεσαν σε παιχνίδι πνευμάτων χωρίς να τους εξηγήσουν τους κανόνες, όπως θέλει να πιστεύει η Χλόη, η όψιμη προσθήκη στην ομάδα, voyou και μαγκάκι, «αρπαγμένη» και φοβισμένη ταυτόχρονα, όπως όλα τα μέλη του γκρουπ με τον τρόπο τους, δραπέτισσα από μια τιμωρητική οικογένεια με απέχθεια στον αδελφό και αδυναμία στη μητέρα της. Η Δάφνη Πατακιά, κοφτή, επιθετικά αλλεργική στους περιδεείς και τους ψεύτες, φωτεινή σαν τον ήλιο όταν η τρυφερότητα τής προκύπτει σαν ηλεκτροσόκ, είναι το αγρίμι που επιτέλους εξημερώνεται από την εμπιστοσύνη των άλλων, με μια αισθαντικότητα που δεν συναντάς συχνά. Με το συχνά έκθαμβο, πάντα καθαρό βλέμμα της ο Βασίλης Κεκάτος, ένας ρομαντικός με οικονομία στον κινηματογραφικό του λόγο και πολιτική ματιά κάτω από την ανθρώπινη

παρατήρηση, επισκέπτεται την άλλη πλευρά της Ελλάδας (δεν φοβάται τη λιακάδα, δεν κολλάει στις συννεφιές) σε ένα road movie για τη γενιά που έχει κάθε δικαίωμα να μιλάει πολύ, αλλά όχι πάντα το προνόμιο να ακούγεται όπως επιθυμεί – σαν άτυπη συνέχεια του τηλεοπτικού του «Milky Way». Η ταινία του, ένα ημερολόγιο εκρηκτικών αισθημάτων και απωθημένων, είναι ένα φιλόδοξο μικρό θηρίο που λειτουργεί καλύτερα στις ανάσες απ’ ό,τι στις προκηρύξεις του. Οι Άγριες μέρες μας, μια μορφή συλλογικής αντίστασης περισσότερο παρά μια συγκρουσιακή επανάσταση, πιο κοντά σε ένα νεοχίπικο πνεύμα, ανθρωποκεντρικά συγχυτικό παρά μαντρωμένες σε αριστερό δογματισμό, δεν είναι τόσο αγριεμένες όσο υπονοεί ο τίτλος· περισσότερο συμβαίνουν στο μυαλό και στις καρδιές των παιδιών της παρέας, στη ζύμωση και στην οργανική δυναμική τους, στις μικρές μαγικές στιγμές που ξεφυτρώνουν όταν πέφτουν οι άμυνες και η lingo πόζα. Έχουν πλάκα στην περιπλανώμενη καθημερινότητά τους, και ερωτισμό (πολύ αισθησιακή η σκηνή στα… ρηχά), και μια πλοκή που οριακά αδυνατίζει τον στόχο της ταινίας – μερικές φορές διστάζει σε μια ρευστή αφηγηματικότητα ή μια ουτοπική ατμόσφαιρα που ίσως λειτουργεί καλύτερα στη φαρέτρα του Κεκάτου. Το σινεμά του έχει αυθάδεια και απαλότητα, command στον θίασο των ηθοποιών που έφτιαξε, παρά την τροχονόμηση μεγάλου επιτελείου (ανάμεσά τους και ο Λεξ σε σύντομη εμφάνιση-έκπληξη), καλό «αυτί» στη μουσική επιλογή, ενώ η υπόσχεση του Χρυσού Φοίνικα για τη μικρού μήκους Η απόσταση ανάμεσα στον ουρανό κι εμάς παραμένει ατόφια με το ντεμπούτο του στη μυθοπλασία μεγάλου μήκους με τις Άγριες μέρες μας, που έκαναν παγκόσμια πρεμιέρα στην 75η Berlinale στο τμήμα Generation 14plus. ΝΑΝΑ CINEMAX 2 - ΑΕΛΛΩ CINEMAX ΘΕΡΙΝΟ - ΚΟΡΑΛΙ

INFO ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ:

Βασίλης Κεκάτος ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟYΝ:

Δάφνη Πατακιά, Νικολάκης Ζεγκίνογλου, Σταύρος Τσουμάνης, Ναταλία Σουίφτ, Τόνια Σωτηροπούλου

Η περίπτωση ενός b-movie χωρίς απολογητική διάθεση, ως βατήρας επαναφοράς ενός πάλαι ποτέ υποσχόμενου σταρ, μοιάζει με σωστή επιλογή, τίμια και διασκεδαστική. Ο Τζος Χάρτνετ εξαφανίστηκε νωρίς από το προσκήνιο για λόγους που κανείς δεν μπορεί να ξέρει ακριβώς – στο μεταξύ έχει κάνει οικογένεια, μια καλή δικαιολογία για μια συνάδελφό του, ασυνήθιστο και ίσως αδόκιμο για ομορφόπαιδα του Χόλιγουντ, εκεί όπου κόπτονται πολύ για τις gender ανισότητες. Πρώτα σε μικρότερους, αλλά χαρακτηριστικούς ρόλους στο Trap του Σιάμαλαν και στο πολυοσκαρικό Οπενχάιμερ του Νόλαν, και τώρα σε πρωταγωνιστικό, βαρύ φορτίο ασταμάτητης δράσης στη Θανάσιμη Πτήση, ο Χάρτνετ των Αυτόχειρων Παρθένων, του Περλ Χάρμπορ και του Black Hawk Down, 46 ετών πλέον και με φιζίκ που θυμίζει σε πολλά τη νεανική του εικόνα, είναι ο Λούκας, ένας εκπεσών πράκτορας που φυτοζωεί στην Μπανγκόκ, ώσπου δέχεται ένα ξαφνικό τηλεφώνημα από το παλιό του αφεντικό στο FBI, την Κάθριν Μπραντ, που ακούγεται σωτήριο για τη μίζερη κατάσταση στην οποία έχει περιπέσει, αλλά τον εξοργίζει, γιατί του θυμίζει ότι τον πέταξε σα στυμμένη λεμονόκουπα στην ασιατική εξορία, χωρίς ταυτότητα και μέσα επιβίωσης, μόνο και μόνο επειδή έπραξε το σωστό σε μια κρίση ανθρώπινης συνείδησης έναντι μιας κατάφωρης αδικίας που εξελισσόταν μπροστά του. Τώρα η σκιώδης υπηρεσία τον χρειάζεται απελπισμένα γιατί ένας άγνωστος με το ψευδώνυμο «Φάντασμα» έχει χακάρει ανελέητα ευαίσθητες πληροφορίες για τις μυστικές υπηρεσίες και δεν υπάρχει άλλος να επιβιβαστεί σε μια πτήση από την Μπανγκόκ με προορισμό το Σαν Φρανσίσκο, μέσα στην οποία στρογγυλοκάθονται σε διακεκριμένη και οικονομική θέση, ως διά μαγείας, περνώντας αέρα απ’ όλους τους ελέγχους, εκπαιδευμένοι δολοφόνοι του υποκόσμου, ικανοί να κονιορτοποιήσουν οποιονδήποτε επικηρυγμένο στόχο. Παράγωγη του Bullet Train και του Deadpool ανάμεσα σε πολλές άλλες μικρές και μεγάλες περιπέτειες δράσης, η Θανάσιμη Πτήση δεν χάνει ποτέ το χιούμορ της και κυρίως τη δοσολογία ειρωνείας και χορογραφημένης περιπέτειας σε περιορισμένο σκηνικό, χωρίς να παίρνει τον εαυτό της στα σοβαρά. Είναι πολύ αποτελεσματικότερη από τα συγκρίσιμα προϊόντα στην αγορά, σωστή στην κλίμακα και στις φιλοδοξίες της, και ο Τζος Χάρτνετ βάζει υπο-

12.06.25

ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΒΟΛΗ ψηφιότητα για την αποδοτική θέση του κουρασμένου παλικαριού που τρώει πολύ ξύλο, αλλά πάντα καταφέρνει να δίνει αρκούντως περισσότερο.

VILLAGE RENTI 10,16 - VILLAGE MALL 1 - ΝΑΝΑ CINEMAX 3 - ΑΕΛΛΩ CINEMAX 3 - OPTIONS ILION 6 - OPTIONS GLYFADA 4 - ΜΠΟΜΠΟΝΙΕΡΑ ΘΕΡΙΝΟ - ΣΙΣΣΥ ΘΕΡΙΝΟ

Ιεροτελεστία RITUAL

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Ντέιβιντ Μιντέλ Π Ρ Ω ΤΑ Γ Ω Ν Ι Σ Τ ΟΥ Ν : Αλ Πατσίνο, Νταν Στίβενς,

Άσλεϊ Γκριν ΣΥΝΟΨΗ: Δυο ιερείς, ο ένας με κλονισμένη πίστη και

ο άλλος αντιμέτωπος με το παρελθόν του, πρέπει να αφήσουν στην άκρη τις διαφορές τους για να σώσουν μια δαιμονισμένη γυναίκα μέσα από μια σειρά δύσκολων και επικίνδυνων εξορκισμών. Το 1912, ένας καπουτσίνος μοναχός, ο γερμανικής καταγωγής Αμερικανός Θεόφιλος Ρίζινγκερ, εκτέλεσε τον πρώτο εξορκισμό σε μια 14χρονη, την Έμα Σμιντ ή Άνα Έκλουντ σύμφωνα με άλλες πηγές· ο πατέρας της την κακοποιούσε και τη βίαζε και η θεία της, η Μίνα, η ερωμένη του, είχε κατηγορηθεί ως παιδοκτόνος και μάγισσα – μην ξεχνάμε πως βρισκόμαστε ακόμα στο πνεύμα των προκαταλήψεων και της δεισιδαιμονίας του 19ου αιώνα. Το 1928 ξανασυναντιούνται για την ολοκλήρωση της «θεραπείας» της, αφού η πρώτη συνεδρία αποδείχθηκε αποτυχημένη, αυτήν τη φορά σε μια εκκλησία της Άιοβα με τη συνδρομή του ιερέα Τζόζεφ Στάιγκερ, ενός κληρικού με κλονισμένη πίστη μετά την αυτοκτονία του αδελφού του. Το χρονικό των επικίνδυνων εξορκισμών, που ήταν και οι τελευταίοι που επικυρώθηκαν επίσημα, καταγράφηκε σε ένα φυλλάδιο της καθολικής εκκλησίας κυκλοφορίας 1935 με τον τίτλο « Ύπαγε Σατανά» – μάλιστα, το περιοδικό «Time» φιλοτέχνησε το πορτρέτο του Ρίζινγκερ την αμέσως επόμενη χρονιά με λεζάντα, «ο μοναχός που πάλεψε με τους δαίμονες της Άιοβα». Μαζί με τις σημειώσεις του Στάιγκερ, το « Ύπαγε Σατανά» έπεσε στα χέρια του Γουίλιαμ Πίτερ Μπλάτι, ο οποίος το μελέτησε λεπτομερώς και από εκεί εμπνεύστηκε τον διαβόητο Εξορκιστή του, προτού τον μεταφέρει στο σινεμά ο Γουίλιαμ Φρίντκιν – η βασική ιστορία των δύο ιερέων/εξορκιστών που παραμερίζουν τις αμφιβολίες τους για να σώσουν ένα νεαρό δαιμονισμένο πλάσμα παραμένει ο κορμός, παρά τις προσθήκες. Στην Ιεροτελεστία ο σκηνοθέτης Ντέιβιντ Μιντέλ σέβεται την πηγή και διατηρεί μια αυστηρή, κυριολεκτική, σχεδόν μοναστική προσέγγιση στην κινηματογράφησή του με τη νευρώδη κάμερα και τη ζοφερή ατμόσφαιρα, χωρίς να ξεφεύγει σε εξωπραγματικά εφέ και σύγχρονες μεθόδους σοκ, εκτός ίσως από τον υπερτονισμένο ηχητικό σχεδιασμό και την ταραγμένη κλιμάκωση που μπορείτε να φανταστείτε αν έχετε δει τα βασικά του ακόμη δημοφιλούς κινηματογραφικού είδους. Ο Στάιγκερ απεικονίζεται ως απόηχος του Father Carras, ένας ιερωμένος με προσωπικά θέματα που πρώτα οφείλει να απορρίψει την ψυχική ασθένεια στην περίπτωση του κοριτσιού (που κανονικά ήταν 40 ετών όταν

δέχθηκε τους απανωτούς εξορκισμούς), ενώ ο Ρίζινγκερ παρουσιάζεται πεπεισμένος πως η Σμιντ είναι the real deal, ένας αγωγός του κακού, μέσα στην οποία κατοικοεδρεύουν με βέβηλη αυθάδεια ο Βελζεβούλης, ο Εωσφόρος, ο Ιούδας Ισκαριώτης και, βέβαια, ο πατέρας και η θεία της! Με την ηρεμία ενός ακλόνητου ζηλωτή, ο Αλ Πατσίνο δοκιμάζει βαριά προφορά και μετρημένους τρόπους για έναν Εξορκιστή πιο κοντά στον Μαξ φον Σίντοου παρά στον πρόσφατο του Ράσελ Κρόου και τους κωμικούς ακκισμούς του. Παρά τη διφορούμενη επεξηγηματική κάρτα στους τίτλους τέλους, η Ιεροτελεστία πατάει σε ένα θρησκευτικό ντοκουμέντο αλλοτινών καιρών για να το αναπαραγάγει χωρίς καμία φαντασία, ανιαρά και διαδικαστικά, με την πρόφαση «αφού το κατέγραψαν ως τέτοιο, ορίστε και εικονογραφημένο».

VILLAGE RENTI 5,9,12,18 - VILLAGE MALL 9,10 - VILLAGE PAGRATI 2 - VILLAGE AG.DIMITRIOS 3 - NANA CINEMAX 4 - ΑΕΛΛΩ CINEMAX 2 - OPTIONS ILION 3, 8 ΘΕΡΙΝΗ OPTIONS GLYFADA 1 - ΤΡΙΑ ΑΣΤΕΡΙΑ ΘΕΡΙΝΟ - ΑΡΤΕΜΙΣ ΘΕΡΙΝΟ - ΒΑΡΚΙΖΑ 2 - ΝΕΑ ΜΑΣΚΩΤ ΘΕΡΙΝΟ - ΜΑΡΙΕΛ ΘΕΡΙΝΟ - ΣΙΝΕ ΠΕΡΑΜΑ

Ο Μοϊκανός LE MOHICAN

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Φρεντερίκ Φαρούτσι Π Ρ Ω ΤΑ Γ Ω Ν Ι Σ Τ ΟΥ Ν : Αλέξις Μανεντί, Μάρα Τα-

κουέν ΣΥΝΟΨΗ: Ο Ζοζέφ, ένας από τους τελευταίους κτη-

νοτρόφους με κατσίκες στην Κορσική, δέχεται επίσκεψη από τη μαφία. Θέλουν να του πάρουν τη γη για να την εκμεταλλευτούν τουριστικά. Παρά τις πιέσεις τους, εκείνος αρνείται πεισματικά. Η ζωή του απειλείται και τη στιγμή της διένεξης σκοτώνει, χωρίς να το θέλει, τον άνδρα που τον απειλεί. Έτσι, μετατρέπεται σε φυγά στο νησί του. Από τους λίγους εναπομείναντες γιδοβοσκούς σε μια υπέροχη περιοχή της Κορσικής, αγρίως διεκδικούμενη από τη μαφία του υπερτουρισμού, ο Ζοζέφ (Αλέξις Μανεντί, ιδανικά φυσικός ερμηνευτής) λέει ψύχραιμα, επίμονα και, όπως εξελίσσονται τα πράγματα, εμφατικά όχι στο «απόσπασμα» που έχει ξαμοληθεί να τον βρει και να τον πείσει με οποιοδήποτε κόστος να ενδώσει και να πουλήσει τη γη του για κακό σκοπό. Εκών άκων, γίνεται ο Μοϊκανός, ένας από τους τελευταίους σε μια πράξη αντίστασης που ο σκηνοθέτης Φρεντερίκ Φαρουτσί δεν ταυτίζει με ηρωισμό αλλά προτιμά να την αναπτύξει με τον χαλαρό κινηματογραφικό σκελετό του νεο-γουέστερν στη σταδιακή προσπάθεια μεταμόρφωσης ενός φιλήσυχου ανθρώπου που αισθάνεται πως απειλείται η ύπαρξη και η μοναδική κληρονομιά του σε αγρίμι που οπλίζεται από την αίσθηση δικαίου και τη δύναμη που του δίνει ο δικός του τόπος, ακόμη κι αν τονίζεται το μικρό του δέμας στην κλίμακα του φυσικού σκηνικού. Η ταινία έκανε την παγκόσμια πρεμιέρα της στο 81ο Φεστιβάλ Βενετίας, στο τμήμα Orizzonti, και στη συνέχεια πρωτοπροβλήθηκε στην Ελλάδα στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. ΒΟΞ ΘΕΡΙΝΟ - ΔΑΝΑΟΣ 2 - ΔΙΑΝΑ - ΔΙΟΝΥΣΙΑ ΘΕΡΙΝΟ ΚΑΡΜΕΝ ΘΕΡΙΝΟ - ΛΑΪΣ ΘΕΡΙΝΟ - ΣΠΟΡΤΙΓΚ 3 ΘΕΡΙΝΗ - ΣΙΝΕ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΙΣ ΘΕΡΙΝΟ - ΑΘΗΝΑ ΘΕΡΙΝΟ - ΣΙΝΕ ΒΟΤΣΑΛΑΚΙΑ ΘΕΡΙΝΟ

LiFO 12.06.25

39

Idles

Μουσική

Γιατί έχουν τόση απήχηση οι Idles και οι Fontaines D.C. στην Ελλάδα; Τα δύο δημοφιλή post-punk συγκροτήματα έρχονται στην Αθήνα και στο Release Festival, σε ένα ιδιαίτερο double bill που αναμένεται να κάνει αίσθηση.

απο τη μαρια παππα

Δ

ύο από τα σημαντικότερα ροκ ή πανκ συγκροτήματα των τελευταίων ετών έρχονται στην Αθήνα ως headliners του φετινού Release Festival. Οι Idles ανοίγουν το φεστιβάλ στις 18 Ιουνίου μαζί με τους Αυστραλούς Glass Beams και τους Ιρλανδούς Sprints, ενώ ακολουθούν, μερικές ημέρες μετά, στις 27 Ιουνίου, οι Fontaines D.C. μαζί με τους Boy Harsher και τους Shame. Οι φαν και των δυο συγκροτημάτων θα μπορέσουν να προμηθευτούν ένα εισιτήριο και για τις δύο συναυλίες, παρότι θα γίνουν σε διαφορετικές ημερομηνίες. Είναι η πρώτη φορά που το Release ποντάρει σε τόσο νέα ονόματα ως headliners, αν και αυτό είναι σχετικό στην περίπτωση των Idles, που είναι ενεργοί για περίπου μια δεκαπενταετία και έχουν πέντε άλμπουμ στο ενεργητικό τους. Αν δεν κυκλοφορούσαν το ντεμπούτο άλμπουμ τους, «Brutalism», με αρκετή καθυστέρηση, το 2017, θα τους έλεγες άνετα και βετεράνους στη σύγχρονη post-punk σκηνή. Μέχρι τότε ήταν το κοινό συναυλιακό μυστικό της Βρετανίας. Αντιθέτως, οι Fontaines D.C. από το Δουβλίνο είναι ένα πραγματικά φρέσκο όνομα που στην Ελλάδα έτυχε να μάθουμε απ’ όταν ήταν στα σπάργανα. Το πρώτο τους άλμπουμ

40

LiFO

με τίτλο «Dogrel» βγήκε το 2019, αλλά πριν ακόμη βγει είχαν έρθει στην Ελλάδα το 2018 για την παρθενική τους εμφάνιση. Έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον, επομένως, αν τα δυο αυτά γκρουπ είναι άξιοι απόγονοι των ροκ ονομάτων που έγραψαν ιστορία στο συναυλιακό τοπίο της Ελλάδας. Θα κάνουν τον ίδιο χαμό στο Release φέτος όπως συνέβαινε παλιότερα με τα μεγάλα ροκ ονόματα; Και γιατί έχουν τόση απήχηση στο ελληνικό κοινό;

ΖΗΤΉΣΑΜΕ ΤΗ ΓΝΏΜΗ ΤΡΙΏΝ ΕΙΔΙΚΏΝ ΚΑΙ ΦΑΝ ΤΩΝ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΆΤΩΝ: ΜΙΧΆΛΗΣ ΚΑΜΑΚΆΣ

(ραδιοφωνικός παραγωγός, Kosmos 93,6) «Με μια Ελλάδα τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια να είναι ένα διαρκές roller coaster κρίσεων, ανασφάλειας και θυμού, το ακροατήριο έχει γίνει εξαιρετικά δεκτικό σε μουσικές που βράζουν από πολιτική ή υπαρξιακή ένταση. Οι Idles, με την πανκ αύρα τους να σπάει κόκαλα και στίχους που παίζουν με τον φεμινισμό, την τοξική αρρενωπότητα και την ταξική πάλη, σε παροτρύνουν να φωνάξεις, να ιδρώσεις και να

υπάρξεις ελεύθερα μέσα σε μια κοινότητα. Από την άλλη, οι Fontaines D.C., πιο υπόγειοι, πιο ποιητικοί, με την αδιόρατη αστική μελαγχολία τους, δημιουργούν ένα κράμα πανκ ενέργειας με ψυχική εξάντληση και φιλοσοφική αγωνία, το οποίο μοιάζει να συντονίζεται απόλυτα με μια γενιά που παλεύει με την αβεβαιότητα, την ταυτότητά της και τον ανήσυχο αστικό παλμό. Να ξεκινήσω από τους… παλιούς γνώριμους, τους Fontaines D.C. Η μπάντα από το Δουβλίνο επιστρέφει σε λίγες μέρες για τέταρτη φορά σε ελληνικό έδαφος. Και, ναι, με κίνδυνο να φανώ γραφικός, δεν γίνεται να μη γυρίσω στο 2018, στην πρώτη τους εμφάνιση στην Death Disco, μπροστά σε διψήφιο αριθμό κοινού. Εκείνο το live επτά χρόνια μετά μοιάζει με προφητεία. Οι Fontaines D.C. είναι πλέον “η νέα Μέκκα” του κιθαριστικού ήχου, διανύοντας μια διαδρομή για την οποία συνήθως απαιτούνται δεκαετίες – ή που απλά δεν συμβαίνει ποτέ. Όσο για τους Idles, οι αναμνήσεις από την εμφάνισή τους στο Θέατρο Βράχων είναι ακόμη νωπές. Δυο νύχτες γεμάτες ιδρώτα, ηλεκτρισμό και φως. Κάτω από τους επιβλητικούς βράχους του Βύρωνα, τα σώματά τους έριχναν σκιές γιγάντων πάνω στο πέτρινο σκηνικό. Ο σπαραγμός, η πολιτική

12.06.25

ΧΆΡΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΊΔΗΣ

(μουσικοκριτικός, συγγραφέας) «Αν δύο μπάντες με εύκολη πρόσβαση στην κορυφή των τσαρτ της σύγχρονης Βρετανίας δεν κάνουν χαμό στο λαοφιλέστερο καλοκαιρινό φεστιβάλ της χώρας μας, τότε ποιος θα κάνει; Ωστόσο, η δική μου θέση είναι πιο επιφυλακτική. Ασφαλώς, ένα φεστιβάλ με τη θέση και το βεληνεκές του Release Athens οφείλει να βρει ποιοι θα είναι οι “επόμενοι headliners”, γιατί διανύουμε την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, οπότε φτάνουμε πια σε έναν αναπόφευκτο ορίζοντα για τους “θεούς” του δαφνοστεφανωμένου ποπ/ροκ παρελθόντος.

Mε φεστιβαλικούς όρους, λοιπόν, ενδέχεται οι Idles και οι Fontaines D.C. να μαζέψουν αρκετό κόσμο, αλλά να μη φτάσουν εκείνη την κρίσιμη διαγενεακή προσέλευση που άνετα επιτυγχάνουν παλιότεροι headliners του χώρου τους, όπως, π.χ., ο Nick Cave ή οι Cure. Καλώς ή κακώς, όταν μιλάμε σε τέτοιο πλαίσιο, ο “χαμός” μεταφράζεται πρωτίστως σε νούμερα, δεν έχει να κάνει με το όνομα και την όποια καλλιτεχνική χάρη. Το πρώτο ερώτημα, πάλι, απαντιέται πιο εύκολα, γιατί τόσο οι Fontaines D.C. όσο και οι Idles πρεσβεύουν έναν κιθαριστικό ήχο με σπουδαίο παρελθόν, που δεν έχει πάψει να γοητεύει, άρα και να βρίσκει φίλους. Ο “χώρος” τους, μάλιστα, κατεξοχήν στελέχωνε –και στελεχώνει– τον μουσικό Τύπο (και διεθνώς και στην Ελλάδα), οπότε τα φώτα των δημοσιογραφικών προβολέων είναι εξασφαλισμένα. Εξασφαλισμένες, βέβαια, είναι και οι υπερβολές που πάντα συνοδεύουν όσους ψάχνουν με αγωνία να βρουν καινούργιους ήρωες, ωθούμενοι πολλές φορές να τους ανακαλύπτουν εκεί όπου δεν υπάρχουν. Για μένα, δηλαδή, υπάρχει μια έλλειψη ορθής κλίμακας και προοπτικής στην όλη φασαρία, γιατί θεωρώ ότι οι Idles δεν είναι Fontaines D.C. και ότι οι Fontaines D.C., παρά την εξέλιξη που επέδειξαν με τον περσινό δίσκο, δεν θα λογίζονταν παρά ως χρυσή εφεδρεία στα διαμαντένια alternative χρόνια. Ίσως, βέβαια, να φταίνε δικοί μου παράγοντες που δεν “νιώθω”, ίσως όμως και όχι· αυτό θα το κρίνει η ιστορία. Γεγονός είναι, πάντως, ότι πρόκειται για δύο μπάντες που τουλάχιστον μπορούν να επικαλεστούν σε κάποιον βαθμό τα alternative ιερά και όσια. Πράγμα που φτάνει και περισσεύει για το κοινό».

ΆΓΓΕΛΟΣ ΚΛΕΊΤΣΙΚΑΣ

(μουσικοκριτικός, Αvopolis.gr) «Ποιος να το έλεγε πριν από μερικά χρόνια ότι δύο μπάντες που μεσουρανούσαν κυρίως στα εναλλακτικά ακροατήρια του post-punk ήχου θα έπαιζαν ως headliners σε ένα εγχώριο φεστιβάλ που το κοινό του έχει μάθει ως πρωταγωνιστές θρύλους της ροκ ιστορίας όπως ο Iggy Pop, ο Nick Cave και η PJ Harvey, μεταξύ άλλων. Πέρα από τα εύσημα στο Release, που επενδύει στη γενεαλογική μεταβίβαση της σκυτάλης, η συγκεκριμένη επιλογή μαρτυρά πολλά για το γκελ που έχουν σε ένα ετερόκλητο κοινό στη χώρα μας οι Idles και οι Fontaines D.C. Τι συνέβη; Ό,τι συμβαίνει πάντα: ένας δυσανάλογος συνδυασμός τύχης, άστρου, οράματος, ικανότητας και, κυρίως, επένδυσης αδρού budget από τα labels που εκπροσωπούν τις δύο μπάντες. Και αν το σκαρφάλωμα των Idles στην κορυφή μοιάζει κάπως πιο οργανικό –όχι ότι αυτοί δεν έχουν πουσαριστεί με κάθε απίθανο τρόπο–, δεν μπορώ να πω το ίδιο και για την μπάντα του Grian Chatten: η καμπάνια μάρκετινγκ και image making γύρω από την τελευταία τους κυκλοφορία, “Romance”, πριν από έναν χρόνο είναι μία από τις πιο ακριβές και σχολαστικά μελετημένες που έχουν εφαρ-

Πρόκειται για δύο μπάντες που τουλάχιστον μπορούν να επικαλεστούν σε κάποιον βαθμό τα alternative ιερά και όσια. Πράγμα που φτάνει και περισσεύει για το κοινό.

μοστεί ποτέ στη μετα-ψηφιακή εποχή της μουσικής βιομηχανίας. Η επιμέλεια εικόνας που έχουν λάβει και τα δύο συγκροτήματα μοιάζει να έχει προέλθει από briefs σε αίθουσες συνεδριάσεων. Και αν τα παραπάνω εξηγούν το μαζικό άνοιγμα σε διεθνές και εγχώριο κοινό, το στοιχείο που συσπειρώνει τις πιο βαθιές τάξεις πιστών είναι η έντονη κοινωνικοπολιτική στάση που έχουν υιοθετήσει μέσα στα χρόνια, όχι μόνο στο ακανθώδες ζήτημα της Παλαιστίνης. Στο σύνολο της δισκογραφίας τους έχουν θίξει, άλλοτε με ποιητικό και άλλοτε με χιουμοριστικό τρόπο, ζητήματα ταξικών ανισοτήτων, έμφυλης και φυλετικής βίας, τοξικής αρρενωπότητας κ.ά., γεγονός που θα λειτουργεί πάντα ως συγκολλητικό υλικό ανάμεσα στα διάφορα στρώματα των fans τους. Φτάσαμε λοιπόν στο 2025 για να έχουμε headliners δύο ονόματα που εκπροσωπούν στον απόλυτο βαθμό το εδώ και τώρα του εναλλακτικού ροκ ήχου παγκοσμίως. Συντονιστήκαμε επιτέλους με τη συχνότητα του υπόλοιπου πλανήτη; Είναι κάτι που θα κρατήσει ή αυτό είναι το τελευταίο peak πριν από την πτώση; Όσο η μουσική βιομηχανία ψάχνει και επιλέγει τους ήρωές της, σίγουρα θα υπάρχει κοινό εκεί έξω να τους αγκαλιάσει και να τους τιμήσει, γιατί έτσι γινόταν πάντα».

Fontaines D.C.

τους οργή, η σωματικότητα της μουσικής τους, η τρυφερότητα που ξεπετάγεται εκεί που δεν την περιμένεις, όλα αυτά αναμετρήθηκαν με το τοπίο και νίκησαν. Ήταν δύο βραδιές που όρισαν τη σχέση τους με το ελληνικό κοινό. Και τα δύο γκρουπ ανεβαίνουν φέτος ως headliners στη σκηνή του Release Athens, κουβαλώντας στις αποσκευές τους δύο από τα πιο πολυσυζητημένα άλμπουμ της περασμένης χρονιάς. Και κάτι τελευταίο – μα ίσως και το ουσιωδέστερο. Και τα δύο συγκροτήματα, σε κάθε τους εμφάνιση (πιο πρόσφατα στο Primavera), δεν διστάζουν να διατρανώσουν το αίτημα για τον τερματισμό της σφαγής στην Παλαιστίνη. Και αυτό, σε εποχές σύγχυσης και κυνισμού, ίσως είναι και το σημαντικότερο».

Μουσική

ΦΕΣΤΙΒΑ Λ

INFO Οι Idles εμφανίζονται στο πλαίσιο του Release Festival στην πλατεία Νερού στις 18/6. Οι Fontaines D.C. εμφανίζονται στις 27/6. Το εισιτήριο και για τις δύο βραδιές κοστίζει 75 ευρώ.

LiFO 12.06.25

41

Βιβλίο

Γιατί ο Πέρσιβαλ Έβερετ πήρε το Πούλιτζερ με το «James» Ο Πέρσιβαλ Έβερετ έγραψε ένα άκρως επίκαιρο, δεδομένων των τελευταίων ημερών, βιβλίο, που ταυτόχρονα φιλοδοξεί να καταστεί κλασικό, για τον ρατσισμό και τη χαμένη ανθρωπιά, και κέρδισε το Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας των ΗΠΑ και το Πούλιτζερ.

Α

απο την τινα μανδηλαρα

42

LiFO

ν η αμερικανική λογοτεχνία, σύμφωνα με τη γνωστή ρήση του Έρνεστ Χέμινγουεϊ, προέρχεται από τις Περιπέτειες του Χάκλμπερι Φιν, τότε σίγουρα θέλει μεγάλη αποφασιστικότητα και ικανότητα για να σταθείς στο ύψος του κλασικού έργου του Μαρκ Τουέιν. Τα περίφημα κατορθώματα του έφηβου Χακ –το γνωστό μοτίβο με τους έφηβους πρωταγωνιστές επανέρχεται διαρκώς στην αμερικανική λογοτεχνία, από τον Τουέιν έως τον Σάλιντζερ– έχουν στοιχειώσει τους Αμερικανούς που μέσα από την περιπλάνηση στον ενήλικο κόσμο της αδικίας ανέπτυξαν τις δικές τους δυνάμεις αντίστασης. Κατεργάρης, αλήτης, πρώην αθώος, ο νεαρός περιπλανώμενος και διάσημος φίλος του Τομ Σόγιερ έχει επιβληθεί με τον δικό του τρόπο στον αμερικανικό κανόνα – αλλά ποιος τόλμησε ποτέ να αναμετρηθεί μαζί του; Σε μια συμβολική κίνηση που αποκαλύπτει πολλά για τη θέση που έχει πλέον στην αμερικανική λογοτεχνία, ο Πέρσιβαλ Έβερετ το τολμά και βγαίνει κερδισμένος. Έχοντας ως σημείο αναφοράς το διάσημο έργο του Μαρκ Τουέιν παίρνει τους προβολείς από τον πρωταγωνιστή του, Χακ Φιν, και τους μεταφέρει στον συνοδοιπόρο του, Τζιμ. Μόνο που η μετατόπιση δεν γίνεται στα χνάρια του Χακ αλλά σε δημιουργικό διάλογο με αυτόν: με τα απωθημένα μιας Αμερικής που δεν ξεπέρασε ποτέ τις ρατσιστικές εμμονές και τη βία, με το αφηγηματικό στυλ της εφηβικής αυθορμησίας, το οποίο διατηρείται αυτούσιο, παρά τα πρωτότυπα λεκτικά παιχνίδια, και με τη βαθιά πεποίθηση πως κανένα αφηγηματικό παιχνίδι δεν γίνεται χωρίς βαθιά κατανόηση των όρων του παρελθόντος και του μεγάλου κανόνα. Εξού και ότι ο Έβερετ επικαλείται κάθε σημείο αναφοράς του λογοτεχνικού κανόνα,

από τη σαιξπηρική ειρωνεία μέχρι τον εσωτερικό διάλογο με κλασικά κείμενα όπως ο Μόμπι Ντικ, για να φτιάξει ένα δικό του δημιούργημα. Δεν εστιάζει μόνο στον ήρωά του, Τζέιμς, αλλά πρωτοτυπεί σε κάθε του βήμα. Αντλεί έμπνευση από κάθε απτή λεπτομέρεια των δευτερευόντων χαρακτήρων, εξετάζοντας όλα τα κοινωνικά δεδομένα, καταγράφει κάθε στοιχείο του ποταμού σαν να είναι ζωντανό πρόσωπο, ξεπερνά ακόμα και τα επιτρεπτά όρια της φαντασίας, δίνοντας ζωή στους ήρωες του Διαφωτισμού, όπως ο Τζον Λοκ, ζητώντας τους έτσι τον λόγο για τις ανεφάρμοστες υψηλές τους ιδέες. Σε έναν κόσμο που βασανίζεται για τα καλά από τον ρατσισμό και τη βία δεν είναι καθόλου εύκολο να χαράζεις λογοτεχνικούς κόσμους χωρίς να εκθέτεις τις φαινομενικά υψηλές αρχές που έθρεψαν τον πολιτισμό για χρόνια. Οι φιλόσοφοι και οι αγαθοί ήρωες δεν «ανακρίνονται» επί ματαίω, αφού οι υψηλές αξίες που διακήρυτταν κατ’ ουσίαν επικάλυπταν βαθιές αμαρτίες. Το παράλογο, άλλωστε, προέρχεται ακριβώς από την επιβολή μιας πραγματικότητας που επικαλείται τον ορθολογισμό, αλλά δέχεται να πωλούνται οι άνθρωποι σαν αντικείμενα. «Ποτέ δεν μου είχε φανεί μια κατάσταση τόσο παράλογα εξωπραγματική και γελοία. Και είχα περάσει τη ζωή μου ως σκλάβος», λέει ο Τζέιμς που έχει μεταμφιεστεί σε λευκό και αναγκάζεται, ως μεταμφιεσμένος λευκός, κάποια στιγμή να προσποιηθεί τον «νέγρο» για να τραγουδήσει ένα τραγούδι του Ντάνιελ Έμετ, ενός χαρακτήρα που θα παίξει καίριο ρόλο, με τους στίχους του να δεσπόζουν στην αρχή του βιβλίου. Πρόκειται για πραγματικό πρόσωπο, για τον ιδρυτή του πρώτου blackface περιοδεύοντος θιάσου, τα μέλη του οποίου περιφέρονταν βάφοντας μαύρα τα πρόσωπά

percival everett James

Μτφρ.: Μυρσίνη Γκανά Σελ.: 352 Εκδόσεις Ψυχογιός

τους, σαν καρικατούρες. Όπως και σε άλλα βιβλία του, έτσι κι εδώ, μέσα από αυτό το ενσταντανέ ο Έβερετ στοχεύει στη σκωπτική προβολή της πιο ανήκουστης, κωμικοτραγικής πραγματικότητας, κάτι που έχουμε δει να υιοθετεί στα πλέον «σκληρά» βιβλία του, τα Δέντρα (εκδόσεις Gutenberg) και το Σβήσιμο (Πόλις), το οποίο μεταφέρθηκε στο κινηματογράφο το 2023 με τίτλο American Fiction, κερδίζοντας Όσκαρ. Επομένως η διαμόρφωση της οριστικής ταυτότητας του Τζιμ, όπως τον αποκαλούσαν οι άλλοι, και η μετεξέλιξή του σε Τζέιμς, δηλαδή σε δομικά οργανωμένο χαρακτήρα, δεν είναι καθόλου μονοσήμαντη: ξεκινάει από την επίγνωση της θέσης του ως ενός σκλάβου οικογενειάρχη που θέλει να ξεφύγει από τη μοίρα του και την οργάνωση του σχεδίου της απόδρασης, και φτάνει στην εκδίκηση, την οποία οι κυρίαρχες θρησκείες και οι λευκοί κρατούσαν δικαιωματικά μόνο για τους ίδιους. Όλα ξεκινούν από την αιματοβαμμένη περιοχή του Νότου που είναι άμεσα συνδεδεμένη με τα πιο ρατσιστικά εγκλήματα, τα οποία ο γεννημένος στη Νότια Καρολίνα –απ’ όπου ξεκίνησε ο Αμερικανικός Εμφύλιος– Πέρσιβαλ Έβερετ γνωρίζει καλά. Σε αντίθεση, όμως, με τον Μαρκ Τουέιν, από τον οποίο δανείζεται τα χωροχρονικά δεδομένα, δεν προσπερνά όλα όσα συμβαίνουν στο κοινωνικό πεδίο: καταγράφει με λεπτομέρειες τα εγκλήματα των λευκών, τα κρεμασμένα σώματα στα δέντρα όπως στο τραγούδι «Strange Fruit», τις πιο ανήκουστες ρατσιστικές πρακτικές που ήταν κανόνας καθημερινά. Όλα αυτά, ωστόσο, δεν αναπαρίστανται στο πλαίσιο μιας ρεαλιστικής απεικόνισης αλλά μιας πολύχρωμης περιπέτειας, αφού στον δρόμο τους οι δυο πρωταγωνιστές έρχονται αντιμέτωποι με διάφορα

12.06.25

κωμικοτραγικά συμβάντα και παράξενους τύπους, όπως ο Δούκας και ο Βασιλιάς, που τους συναντάμε και στον Μαρκ Τουέιν – όχι πάντα χωρίς βαρύ τίμημα. Σε αυτό το σημείο τελειώνουν τα κοινά στοιχεία που μοιράζονται ο Έβερετ με τον αγαπημένο του συγγραφέα, από τον οποίο δανείζεται την αφηγηματική ενάργεια και τον σαρκασμό, και αρχίζει η δική του λογοτεχνική μαεστρία που του χάρισε δικαίως το Πούλιτζερ. Εκτός από την κατάθεση ενός κειμένου που φιλοδοξεί να καταστεί με τη σειρά του κλασικό, είναι εντυπωσιακά αριστοτεχνικό το παιχνίδι που κάνει ο Αμερικανός συγγραφέας και πανεπιστημιακός με τη γλώσσα· εύλογα οι διάλογοι που αναπτύσσουν οι «νέγροι» μεταξύ τους –επαναλαμβάνει επίτηδες διαρκώς τη λέξη «νέγρος», όπως και ο Τουέιν στο βιβλίο, για να δείξει ότι η μνήμη της γλώσσας πρέπει να διατηρείται ακόμα και αν φαντάζει σοκαριστική– είναι κωδικοποιημένοι μέσα από μια ιδιότυπη αργκό που δύσκολα γίνεται κατανοητή από τους λευκούς. Και αυτό δεν συμβαίνει, όπως τονίζει ο ήρωας του Έβερετ, επειδή οι σκλάβοι ανήκουν σε μια λιγότερο αναπτυγμένη γλωσσικά κοινότητα αλλά γιατί αυτή η διαφορετική γλώσσα τούς βοηθάει να κρύβονται και να επιβιώσουν. Άλλωστε, ποτέ κανείς δεν προσπάθησε, ούτε και στα κλασικά κείμενα, όπως οι Περιπέτειες του Χάκλμπερι Φιν, να δει τι κρύβεται πραγματικά στο κεφάλι των σκλάβων, ποιες ήταν οι φαντασιώσεις ή οι επιθυμίες τους. Εν προκειμένω, ο Τζέιμς,

προτού καταστεί εκδικητής στην πράξη, προσφεύγει στα μοναδικά όπλα που κατάφερε να αποκτήσει στη ζωή του, που είναι η γραφή, η ανάγνωση και η γλώσσα. «Αν μπορούσα να κοιτάζω τις λέξεις, κανείς δεν μπορούσε να ελέγξει εκείνες ή το τι έπαιρνα εγώ απ’ αυτές. Δεν μπορούσε κανείς να ξέρει ούτε καν αν απλώς τις κοιτούσα ή τις διάβαζα, αν μπορούσα να τις προφέρω ή αν τις καταλάβαινα. Ήταν μια εντελώς προσωπική υπόθεση και εντελώς ελεύθερη και, κατά συνέπεια, εντελώς ανατρεπτική», γράφει σε πρώτο πρόσωπο ο Έβερετ διά του πρωταγωνιστή του, για τον οποίο το ουσιαστικό λάθε βιώσας δεν σήμαινε ότι κρυβόταν στις άγριες πλευρές του ποταμού αλλά ότι έκρυβε, μιλώντας μια κανονικοποιημένη από τους λευκούς γλώσσα ως γλώσσα των νέγρων, τα μύχια του. Τι πιο επαναστατικό από αυτό, από το να μπορεί να διαμορφώνει ο σκλάβος Τζιμ κατά βούληση τη δική του γλώσσα, αυτή που μοιράζεται με τα παιδιά των δικών του ανθρώπων, τα οποία μαθαίνει ότι μόνο έτσι μπορούν να κρύβονται από τα σκληρά αφεντικά τους; Αυτή, τελικά, είναι η μεγαλύτερη ελευθερία, όπως σήμερα οι ανθρωπιστικές επιστήμες είναι η μοναδική απάντηση στον διαπιστωμένο κυνισμό. «Δεν υπάρχει τίποτα πιο τρομακτικό από τους ανθρώπινους ήχους» σκέφτεται κάποια στιγμή προς το τέλος του βιβλίου ο Τζέιμς, διακηρύσσοντας τη δική του απόφαση να απομακρυνθεί από τους ανθρώπους, ακριβώς επειδή επιδιώκει να αναδείξει με άλλους όρους την ανθρωπιά. «Il faut cultiver notre jardin»

Πολλά εύσημα για τη μετάφραση της Μυρσίνης Γκανά, η οποία κατάφερε να αποδώσει την αργκό στα ελληνικά, σε αντίθεση με άλλες μεταφράσεις που την αποδίδουν με την αναχρονιστική γλώσσα της Ελλάδας του ’50.

γράφει στο βιβλίο παραπέμποντας άμεσα στο Καντίντ του Βολτέρου, εννοώντας πως ακόμα κι αν ζούμε στον ελάχιστα καλύτερο κόσμο, ας προσπαθήσουμε για το καλύτερο, ο καθείς όσο μπορεί. Ίσως αυτό να είναι το πιο επιτακτικό αίτημα σήμερα και μπορεί τελικά να αναδείξει μόνο η λογοτεχνία, αλλά και μια στάση ζωής και έκφρασης που χάρισε δικαίως στον Έβερετ και στο άκρως φιλόδοξο εγχείρημά του το Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας των ΗΠΑ και το Πούλιτζερ για το βιβλίο μυθοπλασίας, ενώ ήταν στις βραχείες λίστες για το Μπούκερ. Μοναδική ένστασή μας όσον αφορά το James είναι η αμήχανη αποκάλυψη στο τέλος του βιβλίου για τους ουσιαστικούς δεσμούς μεταξύ του Τζέιμς και του Φιν που παραείναι ρεαλιστική για μια λογοτεχνία που θέλει να αφήνει ανοιχτά κάποια ενδεχόμενα στον αναγνώστη. Πολλά εύσημα για τη μετάφραση της Μυρσίνης Γκανά, η οποία κατάφερε να αποδώσει την αργκό στα ελληνικά, σε αντίθεση με άλλες μεταφράσεις που την αποδίδουν με την αναχρονιστική γλώσσα της Ελλάδας του ’50 – αν και, τελικά, έχοντας ακούσει πρώτα το audiobook από έναν ηθοποιό που μιλά με επάρκεια τη γλώσσα των μαύρων του Νότου, καταλαβαίνει κανείς ότι δύσκολα μπορεί να μεταφερθεί στη γλώσσα μας, ακριβώς γιατί δεν υπάρχει καμία αναλογία. Και είναι ο μόνος λόγος που βιβλία σαν το James, σε αρκετά σημεία, μοιάζει να είναι λιγότερο αντιληπτά από ένα ευρωπαϊκό κοινό και σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, παρ' όλες τις αρετές τους.

Βιβλίο

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

LiFO 12.06.25

43

ô

ò

Converse

Xiaomi

Δερμάτινα sneakers Weapon με ’90s στυλ.

Ακουστικά Earbuds Redmi Buds 6 Play.

converse.gr

Kotsovolos.gr

THE

good LiFO

PERS O N A L S H OP P E R

õ

Ikea Πολυθρόνα από ρατάν Salno.

Ikea.gr

ñ

DKNY Γαλάζια μίνι φούστα με πιέτες.

Golden Hal

ò

ñ

Adidas

Hydro Flask

Κάλτσες με χρωματιστές ρίγες.

Κούπα-θερμός από ανοξείδωτο ατσάλι.

adidas.gr

Public.gr

ö

BILLABONG Πετσέτα θαλάσσης Lie Down σε μοβ χρώμα.

î

Fjallraven Σακίδιο πλάτης High Coast Foldsack. fjallravengreece.com.gr

ΑΠΟ

ΤΗ

LIFO

TEAM

bloobox.gr

44

LiFO

12.06.25

ΕΧΕΙΣ ΓΟΥΣΤΟ Diogo Rodrigues TATTOO ARTIST

Ποιος είσαι και με τι ασχολείσαι; Με λένε Diogo και είμαι tattoo artist και εικονογράφος με βάση το Λονδίνο. Πώς επιλέγεις τα ρούχα σου; Σίγουρα μείγμα άνεσης και στυλ (δηλαδή ό,τι μου αρέσει). Είναι πολύ σημαντικό για μένα να νιώθω άνετα με τα ρούχα μου, ειδικά σε ζεστό καιρό. Μου αρέσουν τα φυσικά υλικά που αναπνέουν και συνήθως φοράω ένα νούμερο μεγαλύτερο για έξτρα άνεση. Σε τι διάθεση σε βάζει αυτό που φοράς τώρα; Είμαι σε καλοκαιρινό, ανάλαφρο mood. Έτοιμος να περπατήσω και να εξερευνήσω την πόλη, αλλά και αρκετά σίγουρος ώστε να πάω για ένα ωραίο ποτό το βράδυ χωρίς να χρειαστεί να αλλάξω. Αν μπορούσες να ανταλλάξεις την ντουλάπα σου με κάποιου άλλου, ποιον θα διάλεγες; Δεν είμαι σίγουρος πώς να απαντήσω σε αυτό. Δεν νομίζω ότι έχω κάποιο συγκεκριμένο άτομο ως style icon. Η κοπέλα μου μόλις λάνσαρε το δικό της brand (unui), οπότε η ντουλάπα της είναι πραγματικά εντυπωσιακή. Τι έχεις στις τσέπες σου; Κινητό, κλειδιά, μίνι πορτοφόλι και αναπτήρα – δεν μου αρέσει να κουβαλάω πολλά πράγματα. Τι φοράς και πόσο κοστίζει; Τo τοπ μου είναι Issey Miyake Homme Plissé (€200, το έχω εδώ και 7 χρόνια), το παντελόνι Zara που το έκοψα και το έκανα σορτς (€40) και τα παπούτσια μου είναι σαμπό Oakley Factory Team (€150). Πού πηγαίνεις τώρα; Θα πάω στο ΕΜΣΤ και μετά θα συναντήσω κάποιους φίλους για μπίρα.

ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ ΦΩΤΟ: ΠΑΡΙΣ ΤΑΒΙΤΙΑΝ

@xyz_xyz

LiFO 12.06.25

45

ΖΥΓΟΣ [23.9/22.10] Ο πλανήτης της δρά-

ΥΔΡΟΧΟΟΣ [20.1/19.2] Ο πλανήτης της

γειά σας θα διοχετεύονται σε θέματα της οικιακής σας ζωής από τις 17/6 έως τις 7/8, με την είσοδο του Άρη στην Παρθένο, και θα διευθετήσετε πολλές εκκρεμότητες. Ιδανική εποχή για ζητήματα που σχετίζονται με ακίνητα. Μπορεί να είστε πολύ απασχολημένοι μέσα σε αυτό το διάστημα, αλλά θα αυξήσετε το εισόδημά σας. Προσέξτε τις υπερβολές με τα έξοδα για ψυχαγωγία στις 17/6. Το τετράγωνο Δία - Κρόνου δείχνει ότι θα βγείτε εκτός προϋπολογισμού. Στις 21/6, την ημέρα του Ηλιοστασίου, ο Ήλιος ενώνεται με τον Ερμή και τον Δία στον Καρκίνο και στον προσωπικό σας χρηματοοικονομικό τομέα. Αυτή είναι μια ακόμη ένδειξη ότι είναι η ιδανική στιγμή να αναπροσαρμόσετε το βλέμμα σας προς τα οικονομικά. Ιδανική στιγμή για διαπραγματεύσεις ακινήτων είναι στις 22/6.

σης, ο Άρης, εισέρχεται στην Παρθένο στις 17/6, όπου θα παραμείνει στον τομέα του ψυχισμού σας έως τις 7/8 και θα είναι μια περίοδος για ξεκούραση και απομόνωση. Ιδανική εποχή για να δουλέψετε παρασκηνιακά ετοιμάζοντας ένα σημαντικό εγχείρημα, ωστόσο μπορεί να νιώθετε κάποια ανησυχία, επειδή οδεύετε προς το άγνωστο. Αν αγχώνεστε υπερβολικά, αναζητήστε τρόπους να χαλαρώνετε και να ηρεμείτε. Στις 19/6 με το τετράγωνο Δία Κρόνου δεν θα είναι καλή στιγμή για προώθηση επιτευγμάτων. Υπάρχει μια άλλη μετατόπιση στις 21/6, την ημέρα του Ηλιοστασίου, όταν ο Ήλιος μετακινείται στον Καρκίνο, φέρνοντας διορατικότητα και φώτιση. Μέχρι τις 22/8 ο τομέας της καριέρας παίρνει σημαντική ώθηση και θα σας δοθεί η ευκαιρία να αυξήσετε τη φήμη σας. Εξαιρετική στιγμή για μυστικές επαφές με εργοδότες ή πρόσωπα με εξουσία είναι στις 22/6 που πραγματοποιείται το εξάγωνο Άρη - Δία.

δράσης, Άρης, εισέρχεται στην Παρθένο στις 17/6, όπου παραμένει μέχρι τις 7/8. Η Παρθένος κυβερνά έναν από τους πιο πολύπλοκους τομείς του ωροσκοπίου σας. Αφενός, πρόκειται για οικονομικές συναλλαγές και κοινούς πόρους, αφετέρου, αντιπροσωπεύει όλα όσα είναι κρυμμένα, συμπεριλαμβανομένου του φόβου και των ζητημάτων ταμπού. Επειδή κυβερνάται από τον Ερμή, προσέξτε να μην επιτρέψετε στο μυαλό σας να κυριαρχήσει. Αν περνάτε μια δύσκολη περίοδο, αναλάβετε τον έλεγχο και κάντε ό,τι μπορείτε για να αποκαταστήσετε την τάξη. Φτιάξτε μια λίστα με τα πράγματα που πρέπει να κάνετε αν νιώθετε πιεσμένοι. Ο Ήλιος εισέρχεται στον Καρκίνο στις 21/6, την ημέρα του Ηλιοστασίου, επομένως αυτός ο μήνας είναι η κατάλληλη στιγμή για να επιστρέψετε στη ροή σας και να κάνετε ό,τι χρειάζεται για να διασφαλίσετε ότι η ρουτίνα σας θα είναι ομαλή. Δώστε προτεραιότητα στην εργασία σας, στον τρόπο ζωής σας και στην υγεία σας.

starfax

ΔΙΔΥΜΟΣ [21.5/21.6] Η προσοχή και η ενέρ-

ΚΑΡΚΙΝΟΣ [22.6/22.7] Ο πλανήτης της δράσης, ο Άρης, εισέρχεται στην Παρθένο στις 17/6, όπου παραμένει μέχρι τις 7/8 και ενεργοποιεί τον τομέα της επικοινωνίας και τις καθημερινές σας μετακινήσεις, επομένως είναι μια καλή εποχή για να οργανωθείτε. Μπορείτε να ξεκινήσετε ένα νέο μάθημα ή να αναλάβετε ρόλο δασκάλου και να μεταλαμπαδεύσετε τις γνώσεις σας. Επειδή θα είστε δυνατοί στις διαπραγματεύσεις, θα κλείσετε μια σημαντική εμπορική συμφωνία. Στις 19/6 που πραγματοποιείται το τετράγωνο Δία - Κρόνου δεν θα είναι κατάλληλη στιγμή για να ζητήσετε αύξηση. Ένα άλλο κρίσιμο σημείο είναι στις 21/6, την ημέρα του Ηλιοστασίου, όταν ο Ήλιος εισέρχεται στο ζώδιό σας σηματοδοτώντας την αρχή του μήνα των γενεθλίων σας και την επίσημη έναρξη του καλοκαιριού. Θέστε νέους στόχους στη ζωή σας και ξεκινήστε τα σχέδιά σας άμεσα. Στις 22/6 θα έχετε κάποια καλά νέα.

16- 22 ιου ν ιου 20 25

ΛΕΩΝ [23.7/23.8] Τα οικονομικά σας βρίσκονται στο προσκήνιο με την είσοδο του Άρη στην Παρθένο στις 17/6, όπου θα παραμείνει μέχρι τις 7/8, και θα είναι μια καλή εποχή να σκεφτείτε αν αμείβεστε σύμφωνα με την αξία σας, να διαπραγματευτείτε ή να επενδύσετε. Αν σκοπεύετε να δημιουργήσετε τη δική σας επιχείρηση, οι συνθήκες θα είναι με το μέρος σας. Στις 19/7 με το τετράγωνο Δία – Κρόνου ενδεχομένως να συναντήσετε εμπόδια σε ταξίδια ή νομικές υποθέσεις. Την ημέρα του Ηλιοστασίου, στις 21/6, ο Ήλιος εισέρχεται στον Καρκίνο και στο ζώδιο που προηγείται του δικού σας. Αυτό είναι ένα ακόμη κοσμικό σύνθημα για να επιβραδύνετε τον ρυθμό και να είστε ευγενικοί με τον εαυτό σας και τους άλλους. Αφήστε πίσω σας ό,τι δεν λειτουργεί και σκεφτείτε αν χρειάζεστε περισσότερη ξεκούραση ή χαλάρωση. Στις 22/6 το εξάγωνο Άρη – Δία φέρνει αύξηση εσόδων.

ΠΑΡΘΕΝΟΣ [24.8/22.9] Αυξάνονται οι ρυθμοί σας από τις 17/6 που εισέρχεται ο Άρης στο ζώδιό σας, όπου θα παραμείνει έως τις 7/8. Αυτό σημαίνει ότι θα είστε έτοιμοι να ασχοληθείτε με δραστηριότητες που σας ικανοποιούν σε προσωπικό επίπεδο, να βελτιώσετε τη φυσική σας κατάσταση και να είστε δραστήριοι. Οι φιλοδοξίες σας θα είναι υψηλές και θα έχετε τη δυναμική για να κατακτήσετε τους στόχους σας. Στις 21/6, την ημέρα του Ηλιοστασίου, ο Ήλιος εισέρχεται στον Καρκίνο και ξεκινά επίσημα το καλοκαίρι. Αυτή είναι μια υπενθύμιση να δώσετε προτεραιότητα στην κοινωνική σας ζωή, ειδικά αν τους τελευταίους μήνες έχετε ασχοληθεί με επαγγελματικούς στόχους ή κάποιο προσωπικό σας πρόβλημα. Είναι συνετό να βρείτε μια υγιή ισορροπία στη ζωή και να εκτονώνετε την ένταση μέσω κάποιας άσκησης. από τη μα ρ ιβ ίκυ καλλέ ρ γ η (s tar f ax@ li f o. g r )

46

LiFO

ΣΚΟΡΠΙΟΣ [23.10/22.11] Ο κυβερνήτης

ΙΧΘΥΣ [20.2/20.3] Ο Άρης εισέρχεται στην

πλανήτης σας, Άρης, εισέρχεται στην Παρθένο στις 17/6, όπου παραμένει μέχρι τις 7/8. Η Παρθένος κυβερνά τους φίλους σας και τις ομαδικές σας δραστηριότητες, τις κοινωνικές, πολιτικές και ανθρωπιστικές σας συμμαχίες. Αν θέλετε να βελτιώσετε την κοινωνική σας ζωή, είναι μια καλή εποχή να ξεκινήσετε νέες δραστηριότητες. Επικοινωνήστε με άλλους, επανασυνδεθείτε και ανανεώστε τις φιλίες σας. Στις 19/6 που πραγματοποιείται το τετράγωνο Δία - Κρόνου μπορεί να χρειαστεί να αλλάξετε τα σχέδιά σας. Επιπλέον, μόλις ο Ήλιος εισέλθει στον Καρκίνο στις 21/6, ανήμερα του Ηλιοστασίου, ενεργοποιείται ακόμα περισσότερο ο τομέας της πνευματικής σας ανάπτυξης και θα είστε έτοιμοι να ανοίξετε τα φτερά σας προς νέες κατευθύνσεις. Στις 22/6 το εξάγωνο Άρη - Δία φέρνει ένα ταξίδι και νέα πρόσωπα μπαίνουν δυναμικά στη ζωή σας.

Παρθένο στις 17/6, όπου παραμένει μέχρι τις 7/8. Αυτό σημαίνει ότι έχετε τον πλανήτη του πάθους στον τομέα των σχέσεών σας, ενώ υπάρχει έντονη πλανητική δραστηριότητα στον Καρκίνο και στον τομέα του ρομαντισμού. Προσπαθήστε να πατάτε σταθερά στη γη, να είστε ρεαλιστές και να δίνετε προσοχή στις λεπτομέρειες αν πρόκειται να ξεκινήσει μια νέα συνεργασία. Ο Ήλιος εισέρχεται στον Καρκίνο, στις 21/6, την ημέρα του Ηλιοστασίου, όπου ενώνεται με τον πλανήτη Ερμή και τον πλανήτη της τύχης, Δία. Με τον Ήλιο εδώ, είναι η ιδανική εποχή για να κάνετε περισσότερα από αυτά που αγαπάτε, να δώσετε προτεραιότητα στο παιχνίδι και να ακολουθήσετε τη ροή. Αυτός ο συνδυασμός θα μπορούσε να συμπίπτει με μια ερωτική σχέση ή ένα χαρμόσυνο γεγονός που σχετίζεται με ένα παιδί ή μια εγκυμοσύνη.

ΤΟΞΟΤΗΣ [23.11/21.12] Μια σημαντική εποχή ξεκινάει για εσάς από τις 17/6 που εισέρχεται ο Άρης στην Παρθένο, τονίζοντας τον τομέα της καριέρας και της φήμης σας, έως τις 7/8. Αυτό είναι σημαντικό για εσάς, επειδή αντιπροσωπεύει τη μελλοντική σας πορεία, οπότε αναλάβετε τον έλεγχο της δουλειάς σας, των έργων σας και των μελλοντικών σας σχεδίων. Είναι πολύ σημαντικό να διαβάζετε τα ψιλά γράμματα αν εμπλέκεστε σε μια μεγάλη υπόθεση ή προαγωγή και να μην αναλαμβάνετε πάρα πολλές και διαφορετικές υποχρεώσεις. Η είσοδος του Ήλιου στον Καρκίνο στις 21/6, την ημέρα του Ηλιοστασίου, στρέφει την προσοχή σας στα χρήματα. Καθώς ο Καρκίνος είναι ζώδιο του νερού, το χρήμα θα ρέει άφθονο, αλλά μπορεί και να το ξοδεύετε σε άχρηστες αγορές.

ΚΡΙΟΣ [21.3/20.4] Ο Άρης, ο κυβερνήτης πλανήτης σας, εισέρχεται στην Παρθένο στις 17/6, όπου θα παραμείνει μέχρι τις 6/8, τονίζοντας τον τομέα της εργασίας και της υγείας, και θα είναι εξαιρετική εποχή για να τροποποιήσετε τη ρουτίνα σας, να προσθέσετε υγιεινές συνήθειες στον τρόπο ζωής σας και να επικεντρωθείτε στην ολοκλήρωση εκκρεμοτήτων. Στις 19/6 με το τετράγωνο Δία - Ποσειδώνα αποφύγετε τη λήψη αποφάσεων. Στις 21/6, την ημέρα του Ηλιοστασίου, ο Ήλιος εισέρχεται στον Καρκίνο και ξεκινά επίσημα το καλοκαίρι. Μέχρι τις 22/7 θα έχετε την απαραίτητη ενέργεια να ασχοληθείτε με το σπίτι και τις ανάγκες της οικογένειας. Στις 22/6 το τετράγωνο του Ήλιου με τον Κρόνο στο ζώδιό σας αφορά τους γεννημένους το 1ο δεκαήμερο και δείχνει κάποιες δυσκολίες στον τομέα της οικιακής σας ζωής. Ωστόσο, το εξάγωνο Άρη - Δία φέρνει χαρμόσυνα γεγονότα και επίλυση προβλημάτων.

ΑΙΓΟΚΕΡΩΣ [22.12/19.1] Οι μακροπρόθεσμοι στόχοι σας βρίσκονται στο προσκήνιο από τις 17/6, με την είσοδο του Άρη στην Παρθένο και στον τομέα που κυβερνά τα ταξίδια, τις σπουδές και τη σταδιοδρομία σας. Έως τις 7/8 θα είναι μια καλή εποχή να ξεκινήσετε τις διακοπές σας ή να σχεδιάσετε ένα μακρινό ταξίδι. Οι προσπάθειές σας ανταμείβονται και ήρθε η στιγμή να απολαύσετε τους καρπούς των κόπων σας. Στις 19/7 που πραγματοποιείται το τετράγωνο Δία – Κρόνου προσέξτε για πιθανές συγκρούσεις στην οικογένεια. Τις 21/6, την ημέρα του Ηλιοστασίου, ο Ήλιος εισέρχεται στο αντίθετο ζώδιό σας, τον Καρκίνο, και ξεκινά επίσημα το καλοκαίρι. Ο Καρκίνος είναι ο τομέας των σχέσεών σας, επομένως υπάρχει ισχυρή επιρροή καθ’ όλη τη διάρκεια του μήνα στην προσωπική σας ζωή, στις σχέσεις σας και τις συνεργασίες σας. Στις 22/6 το εξάγωνο Άρη - Δία φέρνει μια νέα συνεργασία στο εξωτερικό.

ΤΑΥΡΟΣ [21.4/20.5] Ο τομέας του έρωτα και

Sudoku No 860 1 9 8 2 7

5

7 8 5

2 8 4 5

6 3 9 1 2 6 8 5 7

9 6 2

6

Η λύση του προηγούμενου 7 6 9 1 3 8 5 4 2

4 1 8 5 6 2 7 9 3

3 5 2 7 4 9 8 6 1

5 3 1 9 8 6 4 2 7

2 8 4 3 7 1 6 5 9

9 7 6 4 2 5 1 2 8

6 4 7 8 9 3 2 1 5

1 2 3 6 5 7 9 8 4

8 9 5 2 1 4 3 7 6

της δημιουργικότητας πυροδοτείται με την είσοδο του Άρη στην Παρθένο από τις 17/6 Ιουνίου έως τις 7/8 και είναι κάτι που έρχεται μόνο κάθε δύο χρόνια. Η γοητεία σας θα είναι στα ύψη και η διάθεση για πολυτέλειες αυξημένη. Αν είστε ελεύθεροι, φροντίστε να δείχνετε όσο το δυνατόν καλύτεροι και να κυκλοφορείτε. Αν είστε δεσμευμένοι, σχεδιάστε κάτι ξεχωριστό που θα το απολαύσετε μαζί με το ταίρι σας. Ιδιαίτερη προσοχή στις 19/6. Το τετράγωνο Δία - Ποσειδώνα θα σας κάνει επιρρεπείς σε εξαπατήσεις. Στις 21/6, την ημέρα του Ηλιοστασίου, ο Ήλιος εισέρχεται στον Καρκίνο και ξεκινά επίσημα το καλοκαίρι. Η επικοινωνία με οικείους θα είναι πιο συχνή, θα πηγαίνετε εκδρομές και θα γνωρίσετε ενδιαφέροντα άτομα. Στις 22/6 μπορεί να συναντήσετε καθυστερήσεις στις μετακινήσεις σας, αλλά θα είναι ιδανική μέρα για φλερτ.

12.06.25

Κ ΑΘΕ Σ Α Β ΒΑΤΟ ΣΤΟ Li FO.g r

K HPE A HOEIE Α ΠΟ ΤΟΝ

Α ΡΗ ΔΗ ΜΟΚ ΙΔΗ LiFO 12.06.25

47