Τεύχος 844

844

FREE PRESS

13.02.2025

ΟΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ! ΔΩΡΕΑΝ ΟΔΗΓΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΚΑΘΕ ΠΕΜΠΤΗ

ΠΩΣ ΓΥΡΙΣΤΗΚΕ Ο ΚΥΝΟΔΟΝΤΑΣ

2

LiFO

13.02.25

8 ΣΤΗΛΕΣ

index844

βασιλική σιουτη

πολιτικο επταημερο γιάννησ πανταζόπουλοσ

talking points ερωφιλη κοκκαλη

πο(ρ)νογραφια γιάννησ παντελάκησ

akροβατωντασ

δεσποινα τριβολη

footnotes

ΠΩΣ ΓΥΡΙΣΤΗΚΕ Ο ΚΥΝΟΔΟΝΤΑΣ

20 THEODOROS

στο εξωφύλλο: Η Αγγελική Παπούλια σε σκηνή από την ταινία «Κυνόδοντας» (2009) του Γιώργου Λάνθιμου.

16

28

Ο ΓΙΆΝΝΗΣ ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΌΠΟΥΛΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

14

45 ΛΕΠΤΑ ΣΤΟ ΚΟΜΜΩΤΗΡΙΟ QUEEREIO ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΠΑΛΑΙΟ ΦΑΛΗΡΟΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ

40 31

www.lifo.gr ΔΥΟ ΔΕΚΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. ΒOΥΛΗΣ 22, 105 63 ΑΘΗΝΑ T 210 3254 290 F 210 3249 785 info@lifo.gr

εκδοτης/διευθυντησ

Στάθης Τσαγκαρουσιάνος chief executive officer/editor in chief Μιχάλης Μιχαήλ chief operating officer/commercial director Θανάσης Χαραμής σύμβουλος σχεδιασμού Γιάννης Καρλόπουλος διευθυντής εντυπησ εκδοσησ Τάσος Μπρεκουλάκης διευθυντής mikropragmata.lifo.gr Άρης Δημοκίδης υπευθυνη πολιτικου ρεπορταζ - ερευνασ Βασιλική Σιούτη αρχισυνταξία Ζωή Παρασίδη, Γιάννης Πανταζόπουλος αρχισυνταξία podcasts Μερόπη Κοκκίνη συντονισμοσ υλησ Νινέττα Γιακιντζή –––––– εμπορικο τμημα advertising director Ξένια Στασινοπούλου direct sales director Κώστας Μαντάς head of digital advertising Άννα Λαπαρδάγια direct sales Γιώργος Λυκουργιώτης advertising manager Πωλίνα Κουτσοβίλη (pkoutsovili@lifo.gr) advertising coordinator Κατερίνα Κουρμούζη (kkourmouzi@lifo.gr) head of creative Βασίλης Καψάσκης branded content managers Φιλιώ Ράγκου, Ιωάννα Παναγοπούλου digital campaign manager Γιώργος Γιαννή advertising executive Χριστίνα Καλλή –––––– ψηφιακή ανάπτυξη/προγραμματισμός lifo.gr Άγγελος Παπαστεργίου –––––– συντακτικη ομαδα Θοδωρής Αντωνόπουλος, Λουίζα Αρκουμανέα, Γιάννης Βασιλείου, Ίωνaς Καλλιμάνης, Ντίνα Καράτζιου, Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος, Λασκαρίνα Λιακάκου, Τίνα Μανδηλαρά, Αργυρώ Μποζώνη, Μαρία Παππά, Χρήστος Παρίδης, Δημήτρης Πολιτάκης, Γιώργος Τσαγκόζης συνεργατεσ Τζούλη Αγοράκη, Έφη Ανέστη, Αλέξανδρος Βουρλάκος, Ειρήνη Γιαννάκη, Λίνα Ιντζεγιάννη, Χάρης Καλαϊτζίδης, Μίνα Καλογερά, Ερωφίλη Κόκκαλη, Υρώ Κολιακουδάκη, Δημήτρης Κυριαζής, Χρυσέλλα Λαγαρία, Στέλλα Λιζάρδη, Νίκος Γ. Μαστροπαύλος, Νίκη Μηταρέα, Αγιάτη Μπενάρδου, Παναγιώτης Ορφανίδης, Γιάννης Παντελάκης, Σταυρούλα Παπασπύρου, Νικόλας Σεβαστάκης, Δέσποινα Τριβόλη, Φώντας Τρούσας, Θοδωρής Τσάτσος, Φώφη Τσεσμελή, Νίκος Τσέφλιος, Κορίνα Φαρμακόρη αρχισυνταξία ειδησεων Σωτήρης Βαλάρης, Χρύσα Γρίβα, Μίλτος Τσεκούρας newsroom Αγάπη Βαρούνη, Μιχάλης Γιαννακίδης, Πέτρος Κράνιας, Πέννυ Μαστοράκου, Μαρία Μπαρλή, Λία Φασόλη social media Τατιάνα Τζινιώλη –––––– podcasts/vidcasts καμερα-μονταζ Ιωάννα Σπανού ηχοληψια Φαίδωνας Κτενάς, Τζίνα Ρογδάκη –––––– ατελιέ αrt director Βανέσσα Φερλέ, Μαργαρίτα Καμαριώτη αssistant art director Μπιάνκα Σαμαρά φωτογράφοι Σπύρος Στάβερης, Πάρις Ταβιτιάν, Freddie F., Γιώργος Ξανθινάκης, Νίκος Κατσαρός διαμόρφωση ψηφιακής εκδοσης Μαρούσα Θωμά, Ελπισία Σπαθάρη επιμελεια κειμένων Μαρία Δρουκοπούλου, Μυρτώ Αθανασοπούλου –––––– λογιστηριο οικονομική διεύθυνση Δημήτρης Τασιόπουλος λογιστήριο Βασίλης Κοτρωνάκης, Άκης Ιωάννου, Έφη Ηλιοπούλου γραμματεία Βιβίκα Ανδριανάτου –––––– κωδικος εντυπου 7639 –––––– μετοχος/νομιμοσ εκπροσωποσ Ευστάθιος Τσαγκαρουσιάνος ––––––

MET 230578

παρακαλουμε

ανακυκλωστε

LiFO 13.02.25

3

Feedback

Τα πεζοδρόμια της Αθήνας δεν θα μπορούσαν να είναι χειρότερα

ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ

Το 70% δεν τηρεί τις απαιτούμενες προδιαγραφές πλάτους. Κάποια κρύβουν παγίδες, συνήθως τρύπες ή πλάκες που έχουν αποκολληθεί. Άλλα είναι στενά και γεμάτα εμπόδια. Ποια είναι η κατάσταση των πεζοδρομίων της πόλης και τι κάνει ο δήμος για να προστατεύσει το δικαίωμα της ασφαλούς μετακίνησης των πεζών στην Αθήνα;

Πού θα πάει, τέλος πάντων, η βαλίτσα με το «Severance»; ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΟΛΙΤΑΚΗ

Τι ξέχασε να πει ο Τσίπρας – και ξέχασε πολλά ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΣΙΟΥΤΗ

Καμία πολιτική θέση για το κράτος δικαίου και τις μεταρρυθμίσεις που χρειάζεται η ελληνική Δικαιοσύνη δεν ακούστηκε από τον Αλέξη Τσίπρα στην ομιλία του για το θέμα της πρόσφατης ημερίδας του ινστιτούτου του που έφερε τον τίτλο «Κράτος Δικαίου, Δημοκρατία και Δικαιοσύνη». Γιατί να διοργανώσει κάποιος μια ημερίδα για το κράτος δικαίου εάν δεν έχει να πει τίποτα γι’ αυτό; Ίσως επειδή η ημερίδα ήταν άλλο ένα τσεκ στα κουτάκια της to do list για το rebranding που προσπαθεί να κάνει, το οποίο έχουν αναλάβει μεγάλες διεθνείς και ελληνικές εταιρείες. Την ώρα που η αριστερά στην Ελλάδα βουλιάζει εξαιτίας και της κυβερνητικής εμπειρίας του ΣΥΡΙΖΑ και της βλάβης που αυτή προκάλεσε, ο Αλέξης Τσίπρας ασχολείται με το προσωπικό του μέλλον, χωρίς να έχει να προτείνει τίποτα καινούργιο για το μέλλον της αριστεράς και της χώρας.

4

LiFO

pageviews

LiFO.gr

ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ

podcasts που αξίζει να ακούσετε

ΤΗΣ ΝΤΙΝΑΣ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ

ti δ ι α β α σ α με αυ τη την εβ δομ α δ α σ το

Σχεδόν τρία χρόνια μεσολάβησαν από τον πρώτο μέχρι τον δεύτερο κύκλο του «Severance» που προβάλλεται αυτόν τον καιρό από το Apple TV, συγκεντρώνοντας την προσοχή ενός όλο και μεγαλύτερου κοινού, γεγονός που νομίζω ότι έχει να κάνει τόσο με την απέριττη ρετροφουτουριστική αισθητική και την αινιγματική ατμόσφαιρα της σειράς όσο και με τη σχετική ένδεια που παρατηρείται τον τελευταίο καιρό στο τοπίο της υψηλού κύρους τηλεοπτικής μυθοπλασίας. Ακόμα και όσοι είχαν παρακολουθήσει τον πρώτο κύκλο που κυκλοφόρησε στα τελειώματα της πανδημίας και έμοιαζε απολύτως ταιριαστός με εκείνη την αλλόκοτη χρονική στιγμή, έπρεπε να κάνουν ένα μικρό έστω φρεσκάρισμα στα τεκταινόμενα που είχαν προηγηθεί και έμοιαζαν με μακρινό, απόκοσμο όνειρο.

5

ΤΟ ΡΕΠΟΡΤΑΖ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Δεν είναι δύσκολο να φτιάξεις ένα top 10 με τα χειρότερα πεζοδρόμια της Αθήνας. Υπάρχουν πολλά. Το 70% των πεζοδρομίων της πόλης δεν πληρoί τις προδιαγραφές που θέτει ο νόμος. Αυτό, όμως, δεν είναι το μοναδικό πρόβλημα. Με τη βοήθεια ευαίσθητων παρατηρητών του δημόσιου χώρου, ειδικών και δυναμικών συλλογικοτήτων, αναζητήσαμε την απάντηση στο ερώτημα γιατί το δικαίωμα της πεζής μετακίνησης παραμένει ζητούμενο. Ποια είναι η κατάσταση των πεζοδρομίων της πόλης και τι κάνει ο δήμος για να προστατεύσει το δικαίωμα της ασφαλούς μετακίνησης των πεζών στην Αθήνα; Ο κατάλογος με τα πεζοδρόμια της Αθήνας που είναι ακατάλληλα για τους βασικούς τους χρήστες, τους πεζούς, είναι μακρύς. Το 70% δεν τηρεί τις απαιτούμενες προδιαγραφές πλάτους. Κάποια κρύβουν παγίδες, συνήθως τρύπες ή πλάκες που έχουν αποκολληθεί. Άλλα είναι στενά και γεμάτα εμπόδια, αναγκάζοντας τους πεζούς να κατεβαίνουν στο οδόστρωμα, μετατρέποντας έτσι την κίνησή τους στην πόλη σε επικίνδυνη αποστολή. Το καταμαρτυρούν άλλωστε και οι αριθμοί. Το 65,2% των τροχαίων δυστυχημάτων συμβαίνει σε κατοικημένες περιοχές και το συντριπτικό ποσοστό τους αφορά ευάλωτους χρήστες: πεζούς, ποδηλάτες, ΑμεΑ. Στον δήμο Αθηναίων υπάρχουν, βέβαια, και πεζοδρόμια που πληρούν τις προδιαγραφές για να εξυπηρετήσουν το δικαίωμα της ασφαλούς μετακίνησης. Ακόμη κι αυτά, όμως, δεν αναβαθμίζουν λειτουργικά και αισθητικά την πόλη, γιατί συνήθως «υφαρπάζονται» από την αντικοινωνική στάθμευση και τα τραπεζοκαθίσματα που καταλαμβάνουν τον δημόσιο χώρο των πεζοδρομίων, πολλές φορές παράνομα. Ας δούμε ποια είναι η πραγματικότητα των πεζοδρομίων της Αθήνας ως βίωμα των ανθρώπων που κινούνται σ’ αυτή αλλά και ως επιστημονική καταγραφή και έρευνα. Βάσει των προδιαγραφών που θέτει η νομοθεσία, το ελάχιστο πλάτος των πεζοδρομίων θα έπρεπε να είναι 2,1 μέτρα. Το 70% των πεζοδρομίων, όμως, είναι εκτός αυτών των προδιαγραφών. Το συντριπτικό ποσοστό, δηλαδή το 39% (780 χιλιόμετρα), έχει πλάτος μικρότερο του ενός μέτρου.

Ακολουθήστε τα podcasts της LiFO στην Apple, στο Spotify ή στο LiFO.gr

1

Τάσος Σακελλαρόπουλος: «Ο στρατός και ο θρόνος ήταν οι ρίζες του κακού της Δικτατορίας» «ΑΚΟΥ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ» ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟ

2

Φαγητό μετά τις 8 το βράδυ: Παχαίνει ή όχι; «ΨΥΧΗ ΚΑΙ ΣΩΜΑ» ΜΕ ΤΗ ΜΕΡΟΠΗ ΚΟΚΚΙΝΗ

3

«Τα πρωτόκολλα και οι διαδικασίες είναι ανέκδοτο στον ελληνικό σιδηρόδρομο»

Το πλάτος του 31% των πεζοδρομίων της πόλης (620 χιλιόμετρα) είναι από ένα έως δύο μέτρα. Μόλις το 25% των πεζοδρομίων (500 χιλιόμετρα) έχει πλάτος μεγαλύτερο των δύο μέτρων, ενώ το 5% των δρόμων της Αθήνας δεν έχει πεζοδρόμια. Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από το ερευνητικό έργο «Walkable Athens - Πρότυπο Γεωχωρικό Παρατηρητήριο Βαδισιμότητας Δήμου Αθηναίων». Αποτελεί τη συστηματικότερη καταγραφή που έχει γίνει μέχρι σήμερα και θέτει στο επίκεντρο το περπάτημα στην πόλη, το οποίο όλοι γνωρίζουμε ότι στην Αθήνα δεν είναι αυτονόητο.

«LIFO POLITICS» ΜΕ ΤΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ

ΘΕΑΤΡΟ

Η σκληρή αλήθεια για τον Δημήτρη Παπανικολάου

4

Γαλήνη Χατζηπασχάλη: «Δεν μιλάμε για τα σεξουαλικά βοηθήματα, κι ας πουλιούνται εκατομμύρια δονητές»

«ΜΙΚΡΟΠΡΑΓΜΑΤΑ» ΜΕ ΤΟΝ ΑΡΗ ΔΗΜΟΚΙΔΗ

ΤΗΣ ΑΡΓΥΡΩΣ ΜΠΟΖΩΝΗ

— Παίζεις σε ένα έργο που μιλάει για τη γυναικεία σεξουαλικότητα. Η συζήτηση για το σεξ και τη σεξουαλικότητα μιας γυναίκας γύρω στα σαράντα που είναι και μητέρα και ζει σε μια κοινωνία που έχει πολλά στερεότυπα και προσδοκίες από αυτή μπορεί να είναι πολύ περίπλοκη, οπότε ας μιλήσουμε αρχικά για το έργο, που αφορά τη γνωριμία με τον δονητή. Ακόμα και σήμερα το να μιλάς ανοιχτά για το σεξ είναι ταμπού, δεν το συζητώ. Βεβαίως, έχει ένα γούστο όλο αυτό για μένα, γιατί δεν έχω μεγάλη έχθρα με τα ταμπού, αφού με βοηθάνε στην τέχνη μου. Η τέχνη ασχολείται με τα ταμπού και κάπως μου αρέσει που υπάρχουν, αλλιώς δεν θα υπήρχε τόση τέχνη. Πάντως, αν μπορούσα να διαλέξω, θα μιλούσα περισσότερο για τη σεξουαλικότητα παρά για το σεξ. Επίσης, δεν μιλάμε για σεξουαλικά βοηθήματα –κι αυτό είναι ταμπού–, κι ας πουλιούνται εκατομμύρια δονητές. Αντιθέτως, μιλάμε πολύ για το σεξ, ίσως περισσότερο απ’ όσο κάνουμε.

5

Ακρωτήρι: Μια κοσμοπολίτικη, προϊστορική πόλη στη Σαντορίνη «ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΙΑΣ ΠΟΛΗΣ» ΜΕ ΤΗΝ ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ

13.02.25

LiFO 13.02.25

5

Η ΔΕΗ «φωτίζει» τα άγνωστα χρόνια της Μαρίας Κάλλας Το 2023, η ΔΕΗ, ως περήφανος χορηγός του Έτους Κάλλας, στήριξε σημαντικές δράσεις και παραστάσεις της Εθνικής Λυρικής Σκηνής για να τιμήσει την επέτειο των 100 χρόνων από τη γέννηση της κορυφαίας σοπράνο.

6

LiFO

13.02.25

πρεμιέρα στις ελληνικές αίθουσες κάνει το ντοκιμαντέρ Μαίρη, Μαριάννα, Μαρία: Τα άγνωστα ελληνικά χρόνια της Κάλλας, η παραγωγή του οποίου είναι μια χορηγία της ΔΕΗ. Έχοντας συγκεντρώσει διθυραμβικές κριτικές από τον εγχώριο και διεθνή Τύπο, το ντοκιμαντέρ προσφέρει στο κινηματογραφικό κοινό μια μοναδική ευκαιρία να γνωρίσει τα πρώτα, λιγότερο γνωστά χρόνια της εμβληματικής Μαρίας Κάλλας. Η ΔΕΗ, αναγνωρίζοντας τη σημασία της τέχνης και του πολιτισμού ως αναπόσπαστων στοιχείων της εθνικής ταυτότητας, συμβάλλει στη διατήρηση και περαιτέρω ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας. Μέσα από σπάνιο αρχειακό υλικό, ανέκδοτες ηχογραφήσεις και συνεντεύξεις, το φιλμ Μαίρη, Μαριάννα, Μαρία: Tα άγνωστα ελληνικά χρόνια της Κάλλας αναδεικνύει την προσωπική και καλλιτεχνική ενηλικίωση της Κάλλας στην Αθήνα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου καθώς και την επιστροφή της στην Ελλάδα το 1975 ως διεθνούς σταρ της όπερας. Το ντοκιμαντέρ, του οποίου η παγκόσμια πρεμιέρα πραγματοποιήθηκε στην Εθνική Λυρική Σκηνή στις 2 Δεκεμβρίου 2023, ημερομηνία που σηματοδότησε τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννηση της Κάλλας, έχει προσελκύσει ήδη το διεθνές ενδιαφέρον και έχει προβληθεί σε διεθνή τηλεοπτικά μέσα, όπως το France TV 5. Το 2023, η ΔΕΗ, ως περήφανος χορηγός του Έτους Κάλλας, στήριξε σημαντικές δράσεις και παραστάσεις της Εθνικής Λυρικής Σκηνής για να τιμήσει την επέτειο των 100 χρόνων από τη γέννηση της Μαρίας Κάλλας, συμβάλλοντας στη διάδοση του πολιτιστικού αποτυπώματος της κορυφαίας σοπράνο. Η Γενική Διευθύντρια Εταιρικών Σχέσεων και Επικοινωνίας Ομίλου ΔΕΗ, κ. Σοφία Δήμτσα, δήλωσε σχετικά: «Η Μαρία Κάλλας, με τη μοναδική της φωνή, άφησε ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ιστορία της όπερας, καθιερώνοντας τον εαυτό της ως ένα από τα μεγαλύτερα μουσικά φαινόμενα του 20ού αιώνα. Ως ΔΕΗ επιδιώκουμε όχι μόνο να τιμήσουμε τη μνήμη μιας μεγάλης καλλιτέχνιδας και Ελληνίδας αλλά και να συμβάλουμε στη διατήρηση και προώθηση του πολιτιστικού πλούτου που μας κληροδότησε». Στο πλαίσιο της στρατηγικής της δέσμευσης για τη στήριξη της πολιτιστικής και καλλιτεχνικής δημιουργίας, η ΔΕΗ, μέσα από τη σταθερή συνεργασία με την Εθνική Λυρική Σκηνή, υποστηρίζει σημαντικές παραγωγές και δράσεις που ενισχύουν τον πολιτιστικό διάλογο και προάγουν την καλλιτεχνική έκφραση. Η ΔΕΗ, ως πρωτοπόρος στον χώρο της ενέργειας, συνεχίζει να στηρίζει ενεργά τον πολιτισμό και την τέχνη, ενισχύοντας δράσεις που προάγουν την εθνική πολιτιστική κληρονομιά και εμπνέουν τις νέες γενιές. Το ντοκιμαντέρ Μαίρη, Μαριάννα, Μαρία: Tα άγνωστα ελληνικά χρό-

νια της Κάλλας, σε έρευνα, σενάριο Βασίλη Λούρα, σκηνοθεσία Μιχάλη Ασθενίδη - Βασίλη Λούρα και παραγωγή Στέλλας Αγγελέτου, θα κυκλοφορήσει στις ελληνικές αίθουσες από τις 13 Φεβρουαρίου σε διανομή της Cinobo, δίνοντας στο κοινό την ευκαιρία να ανακαλύψει την άγνωστη πλευρά της μεγάλης ντίβας και να βιώσει τη μαγεία της μουσικής της. Το φιλμ δημιουργήθηκε για το Έτος Κάλλας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο πλαίσιο του επετειακού έτους UNESCO Μαρία Κάλλας 2023 του υπουργείου Πολιτισμού και υλοποιήθηκε με τη συνδρομή της δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) στην ΕΛΣ. Την καλλιτεχνική επιμέλεια του Έτους Κάλλας της ΕΛΣ είχε ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Γιώργος Κουμεντάκης.

LiFO 13.02.25

7

talkofthetown 13—19 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2025 Νο 844

Δεν μπορώ να δεχθώ ότι 25% των ευρωπαϊκών λαών έγιναν φασίστες και ναζιστές p Δεν σε πουλάω αγάπη μου, σε χαρίζω p Λύση δεν είναι η υιοθέτηση της ακροδεξιάς ατζέντας p Διαβάζοντας Καζαμία το 2025 8 LiFO p

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

Η εκλογή του Προέδρου και οι συμβολισμοί των υποψηφιοτήτων Η εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας συσπείρωσε τη ΝΔ, που θυσίασε τη συναίνεση, αλλά πυροδότησε εντάσεις στο εσωτερικό των κομμάτων της αντιπολίτευσης.

απ ό τh βασιλ ικη σιουτη

Με την τέταρτη ψηφοφορία, για την οποία απαιτούνταν μόλις 151 ψήφοι, εξελέγη, όπως αναμενόταν, νέος Πρόεδρος της Δημοκρατίας ο Κωνσταντίνος Τασούλας, συγκεντρώνοντας 160 ψήφους. Ο αριθμός αυτός επετεύχθη καθώς τον κ. Τασούλα ψήφισαν επίσης οι δύο διαγραφέντες από τη ΝΔ, Αντώνης Σαμαράς και Μάριος Σαλμάς, και δύο ανεξάρτητοι, ο προερχόμενος από την Ελληνική Λύση, Παύλος Σαράκης, ο οποίος ήταν παλιά στη ΝΔ, και ο προερχόμενος από τους Σπαρτιάτες, Χαράλαμπος Κατσιβαρδάς, ο οποίος ήταν κάποτε μέλος της ΟΝΝΕΔ και στη δημοτική παράταξη του Νικήτα Κακλαμάνη. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να μην έχει ουσιαστικό πολιτικό ρόλο, η επιλογή της κυβέρνησης όμως είχε έναν συγκεκριμένο συμβολισμό, όπως και οι επιλογές και η στάση των υπόλοιπων κομμάτων. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέλεξε μια κομματική προσωπικότητα που συσπειρώνει την κομματική βάση της ΝΔ και δεν ενοχλεί τους συντηρητικούς ψηφοφόρους του. Μια ασφαλής, «αμυντική» επιλογή, η οποία δεν καλλιεργεί υψηλές προσδοκίες, αλλά δεν έχει ρίσκο, καθώς προεξοφλείται ότι δεν θα του δημιουργήσει προβλήματα. Η επιλογή του Κωνσταντίνου Τασούλα δεν εξασφάλισε μια ευρύτερη πολιτική συναίνεση, αλλά για τον Κυριάκο Μητσοτάκη δεν ήταν αυτό το ζητούμενο. Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ, Σωκράτης Φάμελλος, αφού υποστήριξε ότι «η εκλογή του κ. Τασούλα έρχεται σε αντίθεση με την απαίτηση της κοινωνίας για δικαιοσύνη και διαφάνεια για το έγκλημα των Τεμπών», κατηγόρησε το ΠΑΣΟΚ και τα κόμματα της αριστεράς επειδή δεν στήριξαν την πρότασή του για τη Λούκα Κατσέλη και «δεν ανταποκρίθηκαν στην απαίτηση της κοινωνίας για κοινή έκφραση της αντίθεσης απέναντι στις επιλογές του κ. Μητσοτάκη». Η επιλογή του ΣΥΡΙΖΑ έχει κι αυτή τον συμβολισμό της. Ούτε αυτός επέλεξε κάποια υπερκομματική υποψηφιότητα αλλά πρότεινε μια προσωπικότητα απολύτως ταυτισμένη με την πορεία του κόμματος τα τελευταία χρόνια, προερχόμενη όμως από το ΠΑΣΟΚ και όχι από την αριστερά. Αρκετοί δεν ξεχνούν πως η Λούκα Κατσέλη ήταν υπέρ της εμπλοκής του ΔΝΤ στην αρχή της κρίσης, όταν συμβούλευε τον Γιώργο Παπανδρέου, όπως δεν ξεχνούν και στο ΠΑΣΟΚ την αποχώρησή της στην κρίση, για να πάει στον ΣΥΡΙΖΑ ως «αντιμνημονιακή», όταν αυτός όδευε προς την εξουσία, για να φέρει τελικά άλλο ένα μνημόνιο. Πολλοί στο ΠΑΣΟΚ θεωρούν άξιο απορίας σήμερα για ποιον λόγο ο Σωκράτης Φάμελλος προσδοκούσε να έχει την υποστήριξή τους από τη στιγμή που δεν υπήρξε και καμία συννενόηση.

13.02.25

LiFO 13.02.25

9

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

TALKING POINTS

Η απόφαση των βουλευτών της Νέας Αριστεράς για αποχή στην τελευταία ψηφοφορία, ενώ αρχικά είχαν ψηφίσει τη Λούκα Κατσέλη, ενόχλησε πολύ την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ και προκάλεσε αρκετές εντάσεις, οι οποίες συνεχίζονται. Ο ΣΥΡΙΖΑ, παρότι αυτό δεν είχε κάποια σημασία, πόνταρε στις παραπάνω ψήφους από την υποψηφιότητα του ΠΑΣΟΚ που θα έπαιρνε η δική του, κάτι που του διασφάλιζε η Νέα Αριστερά όσο τον ακολουθούσε. Η απόφασή της να διαφοροποιηθεί την τελευταία στιγμή στέρησε από τον ΣΥΡΙΖΑ το ελάχιστο που μπορούσε να επιδείξει επικοινωνιακά, ότι μπορεί να πάρει ξανά πίσω τη δεύτερη θέση.

talkofthetown

α πό τh βα σι λι κη σ ιου τη

10

LiFO

Η

Νέα Αριστερά προτίμησε να ποντάρει στον κόσμο που κατέβηκε στις διαδηλώσεις για τα Τέμπη, στον οποίο στοχεύουν και άλλα κόμματα, επιλέγοντας να διαφοροποιηθεί από τον ΣΥΡΙΖΑ και το ΠΑΣΟΚ με το να μην πάρει μέρος στην τελευταία ψηφοφορία στη Βουλή για την ανάδειξη του νέου Προέδρου της Δημοκρατίας, που έχει χαρακτηρίσει ως «βασικό εκτελεστή της συγκάλυψης». Η απόφαση ελήφθη μετά από μια μαραθώνια και ταραχώδη κοινή συνεδρίαση της κοινοβουλευτικής ομάδας και του Πολιτικού Γραφείου, καθώς υπήρχαν ισχυρές ενστάσεις. Η βασική διαφωνία στη Νέα Αριστερά, η οποία δημοσκοπικά κινείται μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, είναι για το αν πρέπει να δρομολογηθεί η επιστροφή τους στο ΣΥΡΙΖΑ, με την ελπίδα να επιβιώσουν πολιτικά, ή να χαράξουν έναν δικό τους, ριζοσπαστικότερο δρόμο. Οι υποστηρικτές της επιστροφής επιθυμούσαν τη στήριξη της Κατσέλη, ενώ οι άλλοι ήταν υπέρ της αποχής και της καταγγελίας για συγκάλυψη, καθώς ως αιτία της έως τώρα αποτυχίας τους θεωρούν τη μη διαφοροποίησή τους και τη θολή πολιτική ταυτότητα. Ο κύριος λόγος για τον οποίο κατηγορούν τον Κωνσταντίνο Τασούλα για συγκάλυψη είναι επειδή ο ίδιος, ως πρόεδρος της Βουλής, δεν προώθησε τις δικογραφίες που ήρθαν στη Βουλή εναντίον μελών της κυβέρνησης (για την 717 και την αλλοίωση του χώρου του δυστυχήματος) ώστε να παραπεμφθούν. Αυτό, βέβαια, δεν ήταν προσωπική του απόφαση αλλά συνολικά της ΝΔ, η οποία έχει την πλειοψηφία στη Βουλή. Στέλεχος του ΠΑΣΟΚ, σχολιάζοντας τη στάση της Νέας Αριστεράς, οι βουλευτές της οποίας επέκριναν εντόνως την υποψηφιότητα του Τάσου Γιαννίτση, υπενθύμιζε ότι η συγκάλυψη για την οποία κατηγορούν τον Κ. Τασούλα, για τη σύμβαση 717, δεν αφορά μόνο τον Κώστα Καραμανλή αλλά και τον Χρήστο Σπίρτζη. «Δεν ακούσαμε κάποιον βουλευτή της Νέας Αριστεράς να ζητά την παραπομπή του Χρήστου Σπίρτζη, ούτε όσο ήταν μαζί στην κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝ.ΕΛ. να ρωτάνε γιατί δεν ολοκληρωνόταν η σύμβαση». Επισήμανε, επίσης, ότι ο Κ.Τασούλας έκανε ό,τι είχε κάνει και ο Νίκος Βούτσης όταν είχαν έρθει στη Βουλή οι δικογραφίες για τους Νίκο Τόσκα και Πάνο Σκουρλέτη για την πολύνεκρη πυρκαγιά στο Μάτι και τη διαχείρισή της. Η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για μια αρνητική, αλλά πάγια διακομματική πρακτική. Το ΠΑΣΟΚ, που άργησε αρκετά να μπει στο παιχνίδι για την προεδρική εκλογή, στην αρχή περίμενε με αμηχανία να ακούσει πρώτα την πρόταση της ΝΔ, καθώς διοχετεύονταν πληροφορίες ότι μπορεί ο Κυριάκος Μητσοτάκης να πρότεινε τον Ευάγγελο Βενιζέλο. Στην πραγματικότητα αυτό το σενάριο δεν είχε ποτέ σοβαρές πιθανότητες, αλλά εγκλώβισε το ΠΑΣΟΚ για αρκετό διάστημα μέχρι να διαψευστεί στην πράξη. Στο μεταξύ, ο ΣΥΡΙΖΑ έσπευσε να προλάβει το ΠΑΣΟΚ, με την προσδοκία να το αναγκάσει να τον ακολουθήσει, καθώς πίστευε πως αν διάλεγε κάποιο πρόσωπο με προέλευση από το ΠΑΣΟΚ, η Χαριλάου Τρικούπη δεν θα μπορούσε να πει όχι. Το αποτέλεσμα όμως ήταν το αντίθετο, αφού το ΠΑΣΟΚ δεν θα δεχόταν έτσι κι αλλιώς τον ρόλο του ακολούθου του ΣΥΡΙΖΑ και δεν θα στήριζε κάποιο πρόσωπο από αυτά που έχει καταγγείλει ότι εγκατέλειψαν το ΠΑΣΟΚ «για την καρέκλα». Ο Τάσος Γιαννίτσης, που προτάθηκε από το ΠΑΣΟΚ, έλαβε σε όλες τις ψηφοφορίες 34 ψήφους, από τους 31 δικούς του βουλευτές και από τον διαγραμμένο Μπαράν Μπουρχάν και τους εκλεγμένους με τον ΣΥΡΙΖΑ Ράνια Θρασκιά και Πέτρο Παππά, οι οποίοι φαίνεται να επιδιώκουν τη μεταγραφή τους εκεί. Ο Νίκος Ανδρουλάκης μπορούσε να μην προτείνει κάποιον, αφού δεν είχε καμία πιθανότητα να εκλεγεί, αποφάσισε όμως ότι ήθελε να δείξει με την πρόταση αυτή το δικό τους άλλο παράδειγμα. Η υποψηφιότητα του Τάσου Γιαννίτση, ωστόσο, δέχτηκε έντονη κριτική, ως ο άνθρωπος που ήθελε να μειώσει τις συντάξεις πριν από τα μνημόνια, από κάποια αριστερά στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, όπως ο Διονύσης Τεμπονέρας, αλλά και πολλούς βουλευτές της Νέας Αριστεράς. Για το ΠΑΣΟΚ ήταν ο άνθρωπος που, αν τον είχαν ακούσει, θα είχαν εξομαλυνθεί να προβλήματα του ασφαλιστικού που συνέβαλαν στην κρίση – δύο εντελώς διαφορετικές αναγνώσεις. Το συμπέρασμα είναι ότι όχι μόνο η ΝΔ, που έκανε μια κομματική επιλογή, αλλά όλα τα κόμματα (που έχουν κυβερνήσει) βγαίνουν τσαλακωμένα από την προεδρική εκλογή. Κι ενώ στη ΝΔ τα προβλήματα είναι εξωτερικά (στο εσωτερικό κυριαρχεί απόλυτα ο Κυριάκος Μητσοτάκης), στο ΠΑΣΟΚ, στον ΣΥΡΙΖΑ και στη Νέα Αριστερά η εκλογή ΠτΔ πυροδότησε νέες εσωτερικές εντάσεις. Για άλλη μια φορά, δηλαδή, τα κόμματα αυτά όχι μόνο δεν κατάφεραν να συνεννοηθούν μεταξύ τους αλλά αναδείχθηκαν και νέες διαφωνίες στο εσωτερικό τους, οι οποίες φαίνεται ότι θα έχουν συνέχεια.

ΜΑΡΙΑ ΓΑΒΟΥΝΕΛΗ «Δεν μπορώ να δεχθώ ότι 25% των ευρωπαϊκών λαών έγιναν φασίστες και ναζιστές» α π ό τ ο ν γ ι ά ν ν η π α ν τα ζ ό π ουλο

Γιατί είναι κρίσιμες οι γερμανικές εκλογές; Μιλά στη LiFO η καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ και γενική διευθύντριά του ΕΛΙΑΜΕΠ, Μαρία Γαβουνέλη.

Το συμπέρασμα είναι ότι όχι μόνο η ΝΔ, που έκανε μια κομματική επιλογή, αλλά όλα τα κόμματα (που έχουν κυβερνήσει) βγαίνουν τσαλακωμένα από την προεδρική εκλογή.

Σε λίγες μέρες θα διεξαχθούν οι γερμανικές εκλογές. Σας ανησυχούν τα υψηλά ποσοστά της ακροδεξιάς; Νομίζω όλους τους ανησυχούν, πολύ περισσότερο που αυτή η γερμανική ακροδεξιά φέρνει ξανά στη μνήμη όλα όσα εμείς, που τρεις γενιές τώρα μεγαλώσαμε με ειρήνη, ασφάλεια και ευημερία, κινδυνεύουμε να ξεχάσουμε. Για μένα είναι σημαντικό να δούμε γιατί μεγάλο μέρος του ευρωπαϊκού πληθυσμού είναι έτοιμο να ψηφίσει τέτοια σχήματα – γιατί δεν είμαι έτοιμη να δεχθώ ότι 25% των ευρωπαϊκών λαών έγιναν φασίστες και ναζιστές. Είναι προφανές ότι ένα σημαντικό μέρος της κοινωνίας μας αισθάνεται πως μένει πίσω όσον αφορά τις τεκτονικές αλλαγές των τελευταίων χρόνων, καθώς οι βεβαιότητες του κοινωνικού κράτους δεν υπάρχουν πλέον, ο τρόπος και οι απολαβές της εργασίας αλλάζουν άρδην εν όψει και των εφαρμογών της τεχνητής νοημοσύνης, ενώ η ταχύτητα και η πολυπλοκότητα των συνεχών μεταβολών δεν επιτρέπουν την προσαρμογή των ανθρώπων και των κοινωνιών σε αυτές. Επομένως, οι απλοϊκές λύσεις των λαϊκιστών φαντάζουν εξαιρετικά ελκυστικές, αφού επικαλούνται τις υπέροχες ημέρες ενός φαντασιακού παρελθόντος που δεν υπήρξε ποτέ. Θέλω να είμαι σαφής: δεν είναι δουλειά των πολιτών μόνο να προσαρμοστούν στη νέα πραγματικότητα, αν και πιστεύω απολύτως στην ατομική ευθύνη. Είναι κυρίως έργο και αποστολή των πολιτικών και της πολιτικής να ιεραρχήσει τα προβλήματα, να προτείνει λύσεις ή, πάντως, προσεγγίσεις και να χαράξει μια νέα πορεία στο μέλλον. Και αυτό ισχύει στη Γερμανία, στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σε τελική ανάλυση σε όλες τις χώρες της γης. Ποια είναι η σημασία των επικείμενων εκλογών; Η Γερμανία θεωρείται παραδοσιακά η οικονομική ατμομηχανή της Ευρώπης, με τη Γαλλία να συμβάλλει στην πολιτική παράδοση ανανέωσης και πρωτοπορίας. Όμως αυτή η κάποτε στιβαρή οικονομία παραπαίει καθώς βρίσκεται ήδη σε δεύτερη χρονιά ύφεσης, με τον υποψήφιο καγκελάριο Merz να σημειώνει ότι το τρέχον οικονομικό μοντέλο έχει πλέον φθάσει στα όριά του. Η αναγνώριση του προβλήματος είναι ασφαλώς ένα σημαντικό πρώτο βήμα, αλλά δεν βλέπω ακόμα ιδέες και προτάσεις για τη μετεξέλιξή του στο άμεσο μέλλον. Και το μέλλον αυτό δεν αφορά μόνο τη Γερμανία αλλά το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τελικά όλες και όλους μας. Σημειώνω απλώς ότι κομμάτι αυτής της επόμενης ημέρας μπορεί να είναι και η διεύρυνση της οικονομικής και πολιτικής βάσης της Ένωσης, λαμβάνοντας υπόψη το αυξημένο οικονομικό και πολιτικό βάρος της Πολωνίας και της Ισπανίας που τρέχουν μπροστά, ακόμα και της Ιταλίας, που όλο πίσω μένει και όλο εκεί βρίσκεται στην πρώτη γραμμή. Στη χώρα μας βλέπετε να ενισχύεται ένα ακροδεξιό κύμα; Βλέπω να ενισχύεται ένα αντισυστημικό κύμα, με τις συνήθεις ευκολίες των λαϊκιστών. Είχα ελπίσει ότι η εμπειρία των πέτρινων χρόνων της κρίσης θα μας προφύλασσε από τις κακοτοπιές, αλλά φευ. Η πραγματική πολιτική δουλειά πρέπει να γίνει από τα μείζονα κόμματα του δημοκρατικού τόξου, τα οποία οφείλουν να διαμορφώσουν πολιτικές ρεαλιστικές που να ανταποκρίνονται στο αίτημα της κοινωνίας για πλήρη αναμόρφωση, ακόμη και αν αυτή συγκρούεται με τα μικρά ή μεγάλα βολέματα του καθενός.

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

13.02.25

ΠΟ(Ρ)ΝΟΓΡΑΦΙΑ*

Δεν σε πουλάω αγάπη μου, σε χαρίζω Εγώ και ο καναπές μου έχουμε αλλάξει πέντε σπίτια και πάντα βρίσκεται κάποιος που θέλει να μας «αγοράσει».

από τη ν ερω φ ι λη κοκκα λη

«Εγώ μεγάλωσα χριστιανή ορθόδοξη, ο Βαλεντίνος είναι καθολικός», τους είπα για να τους πειράξω. «Κι εγώ μεγάλωσα Αλβανός, αλλά η ζωή με έφερε στην Αθήνα».

* Ιστορίες για τον εξευγενισμό της πόλης και της επιθυμίας.

Μ

έσα στην παγωνιά του Φλεβάρη, κατά τη διάρκεια μίας ακόμα μετακόμισης, δυσάρεστης και αναγκαστικής, άκουσα τους μεταφορείς να ψιθυρίζουν «αυτό είναι μπανιέρα». Δύο άντρες κουβαλούσαν και με τα δυο τους χέρια, σύνολο τέσσερα, τον μονάκριβο καναπέ μου με χορογραφικές κινήσεις σε κάθε στροφή της σκάλας από τον τρίτο όροφο του μεσοπολεμικού κτιρίου στους Αμπελόκηπους μέχρι το ισόγειο. «Δεν είναι καναπές αυτό, κούκλα μου, αυτό είναι μπανιέρα!». Οι μεταφορείς ήταν και οι δύο μετανάστες, ο Φλορίν και ο Έντι, και όσο κουβαλούσαν τα υπόλοιπα έπιπλα αντάλλαζαν πειράγματα στη γλώσσα τους. Δεν μου ήταν άγνωστη γλώσσα τα «τσίφσα» και τα υπόλοιπα, από το Δημοτικό έκανα παρέα με Αλβανούς. Εν τω μεταξύ, άκουγα τα τελευταία ηχητικά της σπιτονοικοκυράς μου, καπνίζοντας και προσπαθώντας να μην ξεχάσω τίποτα πίσω. «Να πας στη Συγγρού να δουλέψεις και να μου στείλεις τα λεφτά για την επισκευή στο μπάνιο!». Το πρώτο ηχητικό. Ο Φλορίν με ρώτησε: «Πώς και δεν έχεις κανένα αγόρι να σε βοηθήσει;». Σκέφτηκα να του απαντήσω ότι αυτό είναι το τίμημα του να έχεις πολλά αγόρια αντί για ένα. No strings attached. Αλλά είπα να μην τους σκανδαλίσω κι άλλο. Επίσης, δεν μου αρέσει να ζητάω βοήθεια, θα μπορούσα να κάνω τη μετακόμιση με το μετρό αν χρειαζόταν. «Μαζί μου δεν θα ξεμπλέξεις εύκολα. Θα στείλω τον γιο μου και τον ανιψιό μου και θα σε κανονίσουνε καλά!». Το δεύτερο ηχητικό της σπιτονοικοκυράς μου, πολλά υποσχόμενο. Δεν το είχα σκεφτεί ποτέ ότι το σχήμα του καναπέ μοιάζει με μπανιέρα. Αυτός ο μπεζ καναπές, επενδυμένος με τεχνόδερμα, ήταν ο μοναδικός σταθερός μου σύντροφος από το πρώτο σπίτι που νοίκιασα στην Καλλιθέα. Τα γνώριζε όλα με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες, τα είχαμε ζήσει όλα παρέα. Όλες μου τις φιλενάδες, όλους μου τους έρωτες και όλα μου τα μυστικά. Στα δύσκολα βράδια μπορούσα να τον ανοίξω και να γίνει στρογγυλό κρεβάτι και να κοιμηθώ εκεί μάλλον από εξάντληση ή θλίψη ή βότκα. Θυμάμαι τον χειμώνα που η Σουσού είχε χειρουργημένο ποδαράκι και κοιμόμουν στον καναπέ για να είμαι κοντά της. Θυμάμαι και τους άντρες που δεν θα έφταναν μέχρι την κρεβατοκάμαρα και πάλι ο στρογγυλός καναπές ήταν φιλόξενος, άνετος και εκκεντρικός. Το σχήμα των μαξιλαριών του απεικονίζει το Γιν και το Γιανγκ. Πάνω σε αυτό το παγκόσμιο σύμβολο της ισορροπίας πέρασα τα πιο ταραγμένα βραδιά μου, τις πιο υστερικές μου κρίσεις, τα υπερφαγικά μου επεισόδια· και μια μεγάλη περίοδο ανάρρωσης με ουροκαθέτηρα, ράμματα και οικογενειακές συσκευασίες παγωτού να λιώνουν και να λεκιάζουν τα βελούδινα μαξιλάρια του. Τον είχα πάρει από τα «ελαττωματικά» μισή τιμή, το ελάττωμά του ήταν ένα μικρό σκίσιμο που δεν φαινόταν καν. Έτσι τον αγάπησα, ελαττωματικό. Ο προορισμός του ήταν τα Εξάρχεια, η νέα μου φωλιά. «Τυχερός όποιος ξαπλώσει μαζί σου», συνέχιζε να σχολιάζει ο Έντι καθώς έσπρωχναν τον καναπέ στο νέο διαμέρισμα. «Κοπελιά, θα τον γιορτάσεις τον Άγιο Βαλεντίνο;» «Εγώ μεγάλωσα χριστιανή ορθόδοξη, ο Βαλεντίνος είναι καθολικός», τους είπα για να τους πειράξω. «Κι εγώ μεγάλωσα Αλβανός, αλλά η ζωή με έφερε στην Αθήνα. Να περάσω το βράδυ, θα είσαι μόνη σου;» Ο Έντι ήταν έτοιμος να σπάσει παραδόσεις και σύνορα για ένα βράδυ στον καναπέ μου. «Κι από μένα ό,τι θες», συμπλήρωσε με νόημα. Η μετακόμιση ολοκληρώθηκε με επιτυχία, τους πλήρωσα, τους ευχαρίστησα, ανταλλάξαμε σόσιαλ και βγήκα τσάρκα στα Εξάρχεια. Σε έψαξα στα γνωστά στέκια, δεν σε βρήκα πουθενά, βρήκα φίλες και φίλους και τους εξιστορούσα τις περιπέτειές μου. Ίσως στην επόμενη μετακόμιση τον χαρίσω αυτόν τον καναπέ. Ίσως το κάρμα του είναι που τον κάνει τόσο βαρύ φορτίο για τους μεταφορείς και για μένα. Ίσως είναι γρουσoύζικος, μια και τόσα χρόνια το κάρμα δεν αλλάζει. Η ιστορία του, η ιστορία μας, δεν χωράει πια πάνω σε καναπέδες. Εγώ και ο καναπές μου έχουμε αλλάξει πέντε σπίτια και πάντα βρίσκεται κάποιος που θέλει να μας «αγοράσει». Δεν πουλιόμαστε. Χαριζόμαστε αν, όταν και σε όποιους θέλουμε.

LiFO 13.02.25

11

AKΡΟΒΑΤΩΝΤΑΣ

FOOTNOTES

Λύση δεν είναι η υιοθέτηση της ακροδεξιάς ατζέντας

Διαβάζοντας Καζαμία το 2025

Όλες οι απώλειες εδώ και χρόνια είναι προς τα δεξιά κι αυτό δεν αλλάζει, παρά τις προσπάθειες επαναπατρισμού ψηφοφόρων με την υιοθέτηση, έστω εν μέρει, της ατζέντας της ακροδεξιάς. Το αντίθετο συμβαίνει.

α πό τον γ ι άν ν η πα ν τελάκη

talkofthetown

Οι κοινωνίες σε όλο τον κόσμο στρέφονται ολοένα περισσότερο σε ακροδεξιές και λαϊκιστικές εκφράσεις, αυτό είναι γεγονός.

12

LiFO

Τ

ο κόμμα της Λατινοπούλου στις δημοσκοπήσεις έχει ποσοστά που φτάνουν μέχρι και το 7,2%(!), κι αυτό δείχνει πως στις εκλογές δεν πέτυχε μια συγκυριακή είσοδο στη Βουλή· το κόμμα Βελόπουλου διεκδικεί ακόμα και την τρίτη θέση· αυτοί που λένε πως είναι οι καλοί χριστιανοί μοιάζει να έχουν πολλές πιθανότητες για μια θέση και στην επόμενη Βουλή· οι λεγόμενοι Σπαρτιάτες, αν δεν είχαν (και σωστά) κυνηγηθεί νομικά, θα κατέγραφαν μια πορεία που θα έδειχνε ότι τέτοιες αποκρουστικές εκφράσεις αποτελούν μια καλή επιλογή για μεγάλο αριθμό πολιτών. Ο πρωθυπουργός και τα πολιτικά στελέχη της ΝΔ, αμήχανοι, δεν παρακολουθούν καν αυτό που τους λένε οι δημοσκοπήσεις. Όλες οι απώλειες εδώ και χρόνια είναι προς τα δεξιά και αυτό δεν αλλάζει, παρά τις προσπάθειες επαναπατρισμού ψηφοφόρων με την υιοθέτηση, έστω εν μέρει, της ατζέντας της ακροδεξιάς. Το αντίθετο συμβαίνει. Πολλά δεξιά και κεντροδεξιά κόμματα σε ευρωπαϊκές χώρες βρέθηκαν τα τελευταία χρόνια σε αντίστοιχη θέση με αυτήν της κυβερνώσας Νέας Δημοκρατίας. Έβλεπαν πως χάνουν επιρροή προς λαϊκιστικούς ακροδεξιούς σχηματισμούς και αρκετά από αυτά προσπάθησαν να ανακτήσουν τη δύναμή τους ακολουθώντας πολιτικές ανάλογες εκείνων των λαϊκιστών, με βασικό επίδικο κυρίως το μεταναστευτικό. Δεν τα κατάφεραν σε καμία περίπτωση· αυτή η τακτική λειτούργησε σαν μπούμερανγκ, αυτοί που έλκονται από τον ακροδεξιό λαϊκισμό προτίμησαν τα πρωτότυπα, οι εκφράσεις τους θεωρούνται ως πιο γνήσιες. Το κόλπο δεν έπιασε και αυτό που συνέβη είναι ότι οι κοινωνίες στράφηκαν σε βαθιά συντηρητικές επιλογές και διαμόρφωσαν πεποιθήσεις που μερικά χρόνια πριν θα ακουγόντουσαν αδιανόητες. Στον 21ο αιώνα μιλάμε πάλι για τη νομιμότητα των αμβλώσεων και την ύπαρξη δύο ή περισσότερων φύλων. Λίγες ημέρες πριν, σε ένα άρθρο της η «Guardian» ανέφερε πως «τα ακροδεξιά κόμματα σε όλη την Ευρώπη κανιβαλίζουν την κεντροδεξιά». Αν και πιο ακριβής τίτλος θα ήταν ότι «κανιβαλίζουν γιατί τους το επέτρεψε η κεντροδεξιά», στο κείμενο της εφημερίδας αναφέρεται ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οι χριστιανοδημοκράτες στη Γερμανία προκάλεσαν μεγάλη οργή όταν ο ηγέτης τους, Μερτς, και πολύ πιθανός αυριανός καγκελάριος της χώρας αθέτησε μια μακροχρόνια δέσμευση και βασιζόμενος σε ακροδεξιές ψήφους προσπάθησε να αλλάξει την πολιτική που αφορά τη μετανάστευση, προκαλώντας την αντίδραση εκατομμυρίων Γερμανών πολιτών και των σοσιαλιστών, φιλελευθέρων, οικολόγων, ακόμα και βουλευτών του συντηρητικού κόμματος, μέχρι και της ίδιας της Άνγκελα Μέρκελ, που μίλησε για λάθος. Αυτό για το οποίο ουσιαστικά κατηγορείται ο Μερτς είναι πως γκρέμισε έναν τοίχο απέναντι στην ακροδεξιά τον οποίο έχτιζαν όλες οι δημοκρατικές δυνάμεις στη χώρα εδώ και πολλές δεκαετίες, από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Τα παραδείγματα που δείχνουν ότι με τον τρόπο αυτό απενοχοποιείται η ακροδεξιά ατζέντα και υιοθετείται από συντηρητικά κόμματα τα οποία δεν κερδίζουν από αυτή την ιστορία δεν περιορίζονται στη Γερμανία. Ας μη σταθούμε στην Αυστρία, όπου η συνεργασία σε επίπεδο κυβερνητικό μεταξύ δεξιάς και ακροδεξιάς απειλεί, ή για τις ευρωπαϊκές χώρες όπου η ακροδεξιά κυβερνά. Ας αναφερθούμε στη Γαλλία με τη δημοκρατική παράδοση. Ο Φρανσουά Μπαϊρού, που δεν δηλώνει καν δεξιός αλλά κεντρώος, είπε πως οι Γάλλοι αισθάνονται ότι η μετανάστευση τους «βυθίζει» και οι δηλώσεις του ενθουσίασαν τους ακροδεξιούς της Εθνικής Συσπείρωσης. Οι τελευταίοι μόλις είχαν κερδίσει μία ακόμη ιδεολογική μάχη, όπως την κερδίζουν σε πολλές γωνιές του πλανήτη, με πιο κραυγαλέα περίπτωση αυτή του Τραμπ, με όποιες ιδιαιτερότητες έχει. Πουθενά δεν παρατηρήθηκαν ψηφοθηρικά οφέλη για τα κεντροδεξιά και δεξιά παραδοσιακά κόμματα από την εν μέρει, έστω, υιοθέτηση ακροδεξιών πολιτικών· ούτε στην Ελλάδα συμβαίνει κάτι τέτοιο. Ό,τι και αν πει ο Κ. Μητσοτάκης, κλείνοντας το μάτι στους ψηφοφόρους της ακροδεξιάς που φεύγουν από το κόμμα του, δεν πείθει. Τα ποσοστά των ακροδεξιών κομμάτων και κομματιδίων δεν μειώνονται, κάθε άλλο. Πρόκειται για μια άγονη και αναποτελεσματική πολιτική, αλλά το χειρότερο για την ελληνική κοινωνία και όπου αλλού συμβαίνει αυτό είναι η προσαρμογή μεγάλων ομάδων του πληθυσμού στα νέα δεδομένα, η κοινωνική νομιμοποίηση ακραίων ρατσιστικών απόψεων, η δαιμονοποίηση όχι μόνο των ξένων αλλά οποιουδήποτε στοιχείου ξενίζει, είναι διαφορετικό από το σύνηθες και εκφράζει μια άλλη θεώρηση. Οι κοινωνίες σε όλο τον κόσμο στρέφονται ολοένα περισσότερο σε ακροδεξιές και λαϊκιστικές εκφράσεις, αυτό είναι γεγονός. Οι πολιτικές ελίτ που για δεκαετίες κυριάρχησαν στις περισσότερες χώρες, άμβλυναν ταξικές διαφορές, ενεργοποίησαν αντανακλαστικά και εθνικές ταυτότητες και ενίσχυσαν τον εθνικισμό είναι μια μεγάλη ιστορία. Αυτό που προέχει είναι να μη συνεχιστεί η κατρακύλα.

Μια βουτιά στη ζωή πριν από το ίντερνετ.

απ ό τ η δεσπ ο ι να τ ρι β ολ η

Μου φάνηκε τέλειος, σαν μια βουτιά στη ζωή πριν από το ίντερνετ, παρέα με την εγκυκλοπαίδεια Δομή, το σταθερό τηλέφωνο και την ΕΡΤ, όταν έπαιζε το βράδυ τον Εθνικό Ύμνο και μετά τέλειωνε το πρόγραμμα.

Β

ρήκα τον Μέγα Καζαμία σε μια τσάντα-δώρο από μια παρουσίαση. Είχα να δω Καζαμία από παιδί – νομίζω πως είχε η γιαγιά μου έναν στην κουζίνα της, αλλά μπορεί και να το φαντάστηκα. Η εικονογράφηση του εξωφύλλου με τον αστρονόμο με τη γενειάδα που κοιτάει τα αστέρια μέσα από ένα τηλεσκόπιο είναι τόσο ρετρό που αγγίζει, έστω και άθελά της, την τελειότητα. Το οπισθόφυλλο, με φωτογραφίες από τη δεκαετία του ’60, διαφημίζει το περιεχόμενο με τέσσερις τετράγωνες ιλουστρασιόν ζωγραφιές που μοιάζουν με κολάζ: «Ανθοκομία - Δενδροκομία», «Ονειροκρίτης», «Μαγειρική- Ζαχαροπλαστική», «Μελισσοκομία». Το χαρτί, λεπτό και κιτρινισμένο σαν τσιγαρόχαρτο, θυμίζει τον παλιό Χρυσό Οδηγό. Για κάθε μήνα απαριθμούνται λεπτομερώς όλες οι θρησκευτικές εορτές, ανακατεμένες με «τολμηρές» προβλέψεις για τη χρονιά που έρχεται («Ένταση σε χώρα της Λατινικής Αμερικής», «Αύξηση στην τιμή του πετρελαίου στην παγκόσμια αγορά», «Χρεοκοπία μεγάλης αμερικάνικης βιομηχανίας»). Στην πίσω σελίδα έχει προτεινόμενες γεωργικές εργασίες με οδηγίες όπως «Σκάβουμε επιμελώς όλα τα διαμερίσματα του λαχανόκηπου»). Ακολουθούν σελίδες μαχόμενης αρθρογραφίας: η ιστορία της δημιουργίας του Ποπάυ συνυπάρχει με τη μάχη του Στάλινγκραντ, συνταγές για ρυζόγαλο και τον Τοτό που πάει φαντάρος. Κάθε σελίδα έχει κι από ένα λαϊκό γνωμικό κάτω-κάτω: «Στου τεμπέλη το τσαντίρι έχει ο διάολος εργαστήρι». Μερικά θυμίζουν αλλόκοτα χαϊκού: «Το ραβδί έχει δυο άκρες», «Kατά το ζώο και το φόρτωμα». Στο τέλος έχει και τηλέφωνα των νοσοκομείων της Αθήνας και μια λίστα με κλασικές εκδόσεις. Ο Καζαμίας, ένα είδος λαϊκής εγκυκλοπαίδειας, μια μίμηση αντίστοιχων ιταλικών εκδόσεων (υποτίθεται πως ο Casamia ήταν φημισμένος Ιταλός αστρολόγος), πρωτοκυκλοφόρησε στην Ελλάδα τον 19ο αιώνα και το περιεχόμενό του παραμένει σχεδόν ίδιο κάθε χρόνο: προβλέψεις, εορτολόγιο, γεωργικές εργασίες, γενική αρθρογραφία. Μου φάνηκε τέλειος, σαν μια βουτιά στη ζωή πριν από το ίντερνετ, παρέα με την εγκυκλοπαίδεια Δομή, το σταθερό τηλέφωνο και την ΕΡΤ, όταν έπαιζε το βράδυ τον Εθνικό Ύμνο και μετά τέλειωνε το πρόγραμμα. Στην ίδια κατηγορία με τον Καζαμία ανήκουν και τα μικρά ημερολόγια που θυμίζουν σπιρτόκουτο. Αυτά τα παίρνω δώρο στους γονείς μου λίγο πριν αλλάξει η χρονιά. Από τη μια πλευρά έχουν την ημερομηνία και το εορτολόγιο με κάθε άγιο και οσιομάρτυρα που υπάρχει σε όλες τις παραλλαγές («Κύρα, Κυρά, Κυράτσα, Κυράτσω, Κυράτση, Κυρατσούδα» ή «Βενέδικτος, Βενεδίκτη, Βενεδικτίνη, Βενεδικτίνα, Ευφράσιος, Ευφράσης, Ευφράσας, Φράσας, Φράσιος, Φράσης»), και από την άλλη έχει είτε παροιμίες ή το προσωπικό μου αγαπημένο, συνταγές και ποιήματα («Καρδούλα μου τρελή / με πόνεσες πολύ / παραμιλώ στους δρόμους σαν σκυλί»). Oι συνταγές ειδικά με ξετρελαίνουν. Πέρσι, στις 15 Ιουλίου, με 40 βαθμούς, η προτεινόμενη συνταγή ήταν το συκώτι γεμιστό. Συχνά πυκνά υπάρχουν συνταγές για κυνήγι(!), π.χ. πιτσούνι με αρακά, γαρίδες γιουβέτσι, πράγματα που πιθανόν να μαγείρευε η γιαγιά μου. Ο αδιαφιλονίκητος σταρ των φαγητών του συγκεκριμένου ημερολογίου, πάντως, είναι σταθερά το συκώτι, σε όλες τις πιθανές παραλλαγές. Ο στόχος είναι μάλλον να διώξει κανείς την αναιμία από τη ζωή του μια για πάντα: συκωτάκια πουλιών, γαρδούμπα, συκώτι ρηγανάτο, φρυγαδέλια και το απόλυτο αγαπημένο μου, το Πιλάφι του Αλή Πασά, ρύζι με κομμάτια συκώτι και σταφίδες.

13.02.25

LiFO 13.02.25

13

TAL K OF THE TOWN

45'

στο κομμωτηριο

Queerείο σ υνεντ ευξ η: σ τ εφανί α π α πα δ ημητρίου φ ω τ ογ ραφ ι εσ : f reddi e f.

Αυτό το κομμωτήριο στον Κολωνό είναι πολύχρωμο, διαφορετικό και χωράει τους πάντες.

queerio είναι ένα από τα δημοφιλέστερα podcasts της Αpple: δύο γυναίκες, μία λεσβία και μία bi, μπαίνουν σε ένα στούντιο και μοιράζονται τις queer ιστορίες τους. Queerio είναι, επίσης, μια λέξη της βρετανικής αργκό και, σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το Urban Dictionary, πρόκειται για τον τρόπο αποχαιρετισμού δύο Βρετανών γκέι αντρών. Queerείο είναι κάτι άλλο. Το Queerείο (κουιρείο, μείξη των λέξεων «κουρείο» και «queer») είναι ένα τέλειο κομμωτήριο μεταξύ Κολωνού και Ακαδημίας Πλάτωνος. Δύο γυναίκες, αμφότερες λεσβίες, αποφάσισαν να ανοίξουν τον δικό τους χώρο στην οδό Αλεξάνδρου Σβώλου για έναν και μόνο λόγο, για να μπορούμε όλα μας να νιώθουμε άνετα, ακριβώς όπως είμαστε – και αγάπη. Πήγα στο Queerείο Τετάρτη πρωί, περπατώντας ως εκεί από το σπίτι μου στην Κυψέλη. Είχε ακραίο κρύο, περπάτησα γρήγορα για να ζεσταθώ και όταν έφτασα με υποδέχτηκε με ένα τεράστιο χαμόγελο η μία ιδιοκτήτρια, η Ελπίδα Κόντου. Σε λίγο θα έφτανε και η Χριστίνα Καρακώτσογλου, η «μάστερ μαλλιών», όπως μου την περιέγραψε η συνεργάτιδά της. Μπαίνοντας μέσα, αντί να χαρώ με την απότομη και ευχάριστη αλλαγή στη θερμοκρασία, πρώτη μου σκέψη ήταν: «Ok, αυτό είναι το πιο κουλ κομμωτήριο του κόσμου». Και όχι μόνο επειδή σε έχει προϊδεάσει αυτό που βλέπεις στο @_queereio_ στο Instagram, δηλαδή ζεβρέ buzzcuts, δίχρωμα καρέ, τέλεια mullets και πολύχρωμα μαλλιά σε φωτογραφίες με y2k αισθητική, αλλά γιατί είναι όντως ένα μέρος που αυτόματα σε κάνει να αισθάνεσαι κι εσύ ένας από τους πιο κουλ, αν όχι ο πιο κουλ άνθρωπος του κόσμου. Στη δική μου περίπτωση, που τα κομμωτήρια μού προκαλούν φόβο καθώς χωρίς κανέναν λόγο κάθε δέκα μέρες περίπου πετσοκόβω μόνη μου τις αφέλειές μου και το τελευταίο που χρειάζομαι είναι ένα βλέμμα όλο λύπηση και απογοήτευση από κάποιον ειδικό, ήταν επίσης ένα μέρος που πρόσφερε ασφάλεια. « Έλα, καλέ, μια χαρά είσαι», μου είπε η Ελπίδα κι αμέσως αυτός ο φόβος χάθηκε. Εκείνη περιγράφει τον χώρο ως «ένα λουλούδι που προσπαθεί να ανθίσει την πόλη» – βγάζει νόημα, χωρίς καν να το καλοσκεφτείς. Το Queerείο είναι πολύχρωμο, ακριβώς όπως οι ιδιοκτήτριές του, κυριολεκτικά το μεν, μεταφορικά οι δε. Ντισκομπάλες παντού, ιδιαίτεροι καθρέφτες, neon διακοσμητικά στους τοίχους και ένα τέλειο κάδρο με μια γυναίκα που «βρέχεται» από χάπια, τα οποία βγαίνουν από ένα ουράνιο τόξο – σου φτιάχνει η διάθεση σε δευτερόλεπτα. Χώρος αναμονής υπάρχει και μπορείς να καθίσεις στον υπέροχο βίντατζ καναπέ όλο μαξιλάρια που σε περιμένει. Μπορείς, επίσης, να περιμένεις στο παγκάκι έξω από τη γιγάντια τζαμαρία του – επειδή, φυσικά, ούτε η πρόσοψη έχει ίχνος τούβλου. «Δεν φοβάστε μήπως σας το σπάσουν;»

14

LiFO

13.02.25

ρώτησα, επειδή λίγη απαισιοδοξία είναι απαραίτητη. Εννοείται πως δεν φοβούνται – «αν είναι να το σπάσουν, ας το κάνουν», μου απάντησαν, λες και μιλούσαμε για το πιο απλό πράγμα της γης. Επέλεξαν αυτό το όνομα επειδή η λέξη «queer» σημαίνει αυτό το κάτι διαφορετικό, το κάτι ιδιαίτερο. «Βρήκαμε ότι μπορεί να έχει νόημα, επειδή κι εμείς οι ίδιες θεωρούμε ότι είμαστε διαφορετικές, όχι λόγω σεξουαλικότητας, αλλά επειδή διαφέρουμε. Εγώ ιδιαίτερα θεωρώ ότι είμαι διαφορετική. Κι έτσι είχε πλέον ένα νόημα το όνομα του κόσμου μας. Η δουλειά που κάνουμε θεωρώ ότι είναι διαφορετική από τα κλασικά, ας πούμε, κομμωτήρια». Δεν γινόταν να μη σχολιάσουμε το ζεβρέ buzzcut από το Instagram. «Είναι παιχνιδάκι. Είναι τέλειο! Φαντάσου ότι αυτή θα ήθελα να είναι η καθημερινότητά μου: να έχω τέσσερις καρέκλες γεμάτες χρώματα και animal prints. Και φτάνουμε σιγά σιγά σε αυτό. Εντάξει, έχουμε και λίγο πιο βασικά πράγματα», αναφώνησε η Χριστίνα. Στο Queerείο σε προσεγγίζουν περισσότερο ανθρώπινα παρά αυστηρά, επαγγελματικά. Δεν είσαι ένας ακόμα πελάτης αλλά ένα άτομο που έχει σημασία. Εκεί, τα μαλλιά δεν είναι «απλώς μαλλιά» και η επίσκεψή σου έχει βαθύτερο νόημα. «Όσο άβολο είναι για σένα το πρώτο ραντεβού, άλλο τόσο είναι και για εμάς. Δεν ξέρεις τι προσωπικότητα θα έρθει, πώς πρέπει να φερθείς. Αν είσαι too much, too loud για το άλλο ατομάκι. Θέλω να αισθανθείς άνετα. Θέλω να μπορείς να μου μιλήσεις. Θέλω να γνωριστούμε. Δεν θα γίνουμε φίλες από το πρώτο ραντεβού, αλλά στην πορεία συνήθως γινόμαστε με τους περισσότερους», μου είπε η Χριστίνα. Δεν θέλει να αγχώνεσαι για το πώς θα μιλήσεις, πώς θα περιγράψεις αυτό που έχεις στο κεφάλι σου για το πώς θέλεις να είναι το κεφάλι σου. Στο κομμωτήριο της οδού Αλεξάνδρου Σβώλου 1 δεν υπάρχουν ταμπέλες. «Εδώ μέσα είσαι λευκό χαρτί. Όλα θα τα βρούμε μαζί, όλα θα τα βρούμε από την αρχή. Δεν υπάρχει “είσαι στρέιτ, είσαι τρανς, είσαι λεσβία”. Είσαι ό,τι αισθάνεσαι και κανείς δεν θα προσπαθήσει να σε στριμώξει σε ένα κουτάκι». Όσο καλή διάθεση κι αν έχουν, βέβαια, υπάρχει κόσμος που τους εναντιώνεται. Κάποιος, που ήξερε πολύ καλά πού πήγαινε, είχε κλείσει ραντεβού μόνο και μόνο για να επιτεθεί φραστικά στα μέλη της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας και να φωνάξει πόσο δεν καταλαβαίνει «γιατί υπάρχουν οι γκέι». Τον αντιμετώπισαν ψύχραιμα, του είπαν πως το κούρεμα θα τελείωνε εκεί και δεν πτοήθηκαν. Δεν τον άφησαν να εισβάλει στο δικό τους safe space ούτε να τις επηρεάσει ψυχολογικά. Παρέμειναν πιστές στον σκοπό τους, πάντα με χαμόγελο. Ποιος είναι αυτός ο σκοπός; Σίγουρα όχι να μεγαλώσουν το Queerείο (που σίγουρα θα το μεγαλώσουν) για να το μετατρέψουν σε «εργοστάσιο». «Είναι μπουτίκ, θέλω να μείνουμε έτσι. Κάτι προσωπικό, να έχουμε δικό μας κομμάτι. Ίσως του φτιάξουμε ένα “αδελφάκι” ή κάτι παρόμοιο», τόνισε η Χριστίνα. Από την άνοιξη κιόλας θα ξεκινήσουν bazaar σε συνεργασία με μικρά brands. Ο σκοπός τους γι’ αυτόν τον πολύχρωμο χώρο είναι η αποδοχή και η αγάπη όλων μας, ακριβώς όπως είμαστε. «Να μην υπάρχουν ταμπού, να μην κρίνουμε τον άλλον από την εμφάνιση, να μην είμαστε τόσο διαχωρισμένοι· να είμαστε καλύτερα, με περισσότερη αγάπη· να φεύγει ο κόσμος με αγάπη». Έφυγα έχοντας λάβει ένα μέρος αυτής της αγάπης, με τέλεια ενέργεια, χωρίς καν να έχω φτιάξει τα μαλλιά μου. Θα κλείσω ραντεβού για τον επόμενο μήνα, επειδή δεν είμαι ψυχολογικά έτοιμη να κόψω δύο ακριβώς πόντους από αυτό που συμβαίνει στο κεφάλι μου (ένα καρέ που μακραίνω εδώ και ενάμιση χρόνο περίπου). Και θα κλείσω ραντεβού και θα πάω, χωρίς κανέναν φόβο.

Βρείτε το Queerείο εδώ: Αλεξάνδρου Σβώλου 1 Instagram: _queereio_

LiFO 13.02.25

15

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Καταπέλτης τεχνητών ήλιων, 1967 Μέταλλο Κληροδότημα του καλλιτέχνη στο ΕΜΣΤ Αρ. εισ. 1367/21

16

LiFO

13.02.25

THEODOROS

«Θόδωρος, γλύπτης: Αντί αναδρομικής» στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης

Στον δεύτερο όροφο του μουσείου παρουσιάζεται μέσα από έντεκα ενότητες το έργο του γλύπτη Θόδωρου, η συνολική πορεία του και ο αγώνας του για την ανανέωση της γλυπτικής γλώσσας. Από την Αργυρώ Μποζώνη

LiFO 13.02.25

17

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Sculpture Attellee, 1966 Σπουδή για έρημο κήπο, 1966 Μικρή Σαλώμη, 1966 Γλυπτική για τη συμμετοχή του κοινού, 1966 Κληροδότημα του καλλιτέχνη στο ΕΜΣΤ ΦΩΤΟ: ΕΛΕΝΗ ΓΙΟΚΑΛΗ

Α

πό τις 8 Φεβρουαρίου και για έναν ολόκληρο χρόνο, το ΕΜΣΤ, με την έκθεση «Θόδωρος, γλύπτης: Αντί αναδρομικής», σε επιμέλεια Σταμάτη Σχιζάκη, επιχειρεί να παρουσιάσει και να ερμηνεύσει το έργο του γλύπτη Θόδωρου. Η έκθεση συστήνει στο κοινό τη βαθιά και προφητική σκέψη ενός καλλιτέχνη που αγωνίστηκε για να ανανεώσει τη γλυπτική γλώσσα και να την αναδείξει σε ένα περιβάλλον όπου επικρατούσε η έντυπη και οπτικοακουστική επικοινωνία. Μέσα από τις σημαντικότερες στιγμές του έργου του παρουσιάζεται η συνολική πορεία ενός σύγχρονου δημιουργού, που με τα λόγια και τις πράξεις του άφησε το στίγμα του στην ελληνική γλυπτική. Ο Θόδωρος, ένας βασικός συνδιαμορφωτής της άποψης περί αναγκαιότητας της ίδρυσης ενός μουσείου σύγχρονης τέχνης στην Ελλάδα, κληροδότησε στο ΕΜΣΤ –μετά τον θάνατό του το 2018– εκατόν έντεκα έργα που χρονολογούνται από το 1963 έως το 2010, απ’ όλες τις βασικές ενότητες της δουλειάς του, όπως τα «Δελφικά», οι «Καταστάσεις», οι «Χειρισμοί», οι «Οθόνες», οι «Καρυάτιδες» και τα «Άτοπα». «Ο γλύπτης Θόδωρος αποτελεί μια μοναδική περίπτωση Έλληνα γλύπτη που, έπειτα από μία δεκαετία επιτυχημένης και βραβευμένης εργασίας στη Γαλλία, αναγκάζεται να επιστρέψει το 1968 σε μια στρατοκρατούμενη Ελλάδα και να προσαρμόσει την καλλιτεχνική του πρακτική για να αντιμετωπίσει τις νέες συνθήκες. Εγκαταλείπει τότε αιφνίδια την αναγνωρισμένη και αναγνωρίσιμη γλυπτική του γλώσσα, σε μια

χρονική στιγμή που ο ίδιος ονομάζει “τομή” για το έργο του. Παρόλο που οπτικά τα έργα πριν και μετά το 1968 διαφοροποιούνται αισθητά, ο ίδιος ο καλλιτέχνης επιμένει σταθερά στην επικοινωνία με το κοινό στον δημόσιο χώρο. Συνεχίζει να αυτοπροσδιορίζεται ως γλύπτης, ο οποίος, όμως, εκτός από τη γλυπτική και το έργο των χεριών του, επικοινωνεί και με τα σύγχρονα μέσα της κοινωνίας του θεάματος. Ουσιαστικά, θυσιάζει την αναγνωρισμένη γλυπτική του δεξιοτεχνία και ταυτότητα για τη δημιουργία μιας νέας πρακτικής που θα διευρύνει την επικοινωνία με το κοινό. Στα δικά του κείμενα, ο Θόδωρος απλοποιεί αυτή την αλλαγή: υπάρχει ο γλύπτης που μιλάει μόνο μέσα από το έργο των χεριών του και υπάρχει και ο γλύπτης που αξιοποιεί κάθε διαθέσιμο μέσο. Η νέα του υβριδική πρακτική έχει ως εννοιολογική αφετηρία και κατάληξη τη γλυπτική, στην οποία όμως προσθέτει ένα νέο φάσμα γλωσσικών εργαλείων, δανεισμένων από την περφόρμανς, την εννοιολογική τέχνη και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας, στα οποία και ασκεί κριτική», λέει ο Σταμάτης Σχιζάκης, εξηγώντας την εξέλιξη του έργου του Θόδωρου. Ο Θόδωρος υπήρξε πρωτεργάτης πρωτοποριακών και σύγχρονων καλλιτεχνικών πρακτικών, πραγματοποιώντας περφόρμανς, ηχητικά γλυπτά, εννοιολογικά έργα αλλά και τις πρώτες δράσεις μιας ιδιότυπης θεσμικής κριτικής, για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Ο κοινωνικός και πολιτικός ρόλος του καλλιτέχνη και η σημασία της ένταξης καλλιτεχνικών φωνών στον δημόσιο λόγο αναγνωρίζονται ως κοινός πα-

ρονομαστής σε κάθε του δραστηριότητα, ενώ, θέτοντας στο επίκεντρο του έργου του την επικοινωνία, ήρθε σε ρήξη με κάθε προσπάθεια παρερμηνείας, απλοποίησης ή αυθαίρετης ανάγνωσης της καλλιτεχνικής του πρόθεσης. Ο ίδιος φρόντισε για την ορθή διατύπωση αυτής της πρόθεσης μέσα από πλήθος εκδόσεων και κειμένων του αλλά και μέσα από τα ίδια του τα έργα που συχνά εμπεριείχαν ρητά διατυπωμένο τον προβληματισμό του δημιουργού τους. Η έκθεση «Θόδωρος, γλύπτης: Αντί αναδρομικής» επιχειρεί μέσα από μια μη χρονολογική πορεία να εξετάσει διαφορετικές θεματικές του έργου του, να αναδείξει έργα-κλειδιά αλλά και να αποσαφηνίσει το γλυπτικό λεξιλόγιο του Θόδωρου μέσα από 11 ενότητες. Αντλώντας από την καλλιτεχνική πρακτική του η έκθεση επιχειρεί να αποτελέσει μια ενσώματη εμπειρία, όπως η γλυπτική. Η πρώτη ενότητα, «Αντί γλυπτικής έργο», παρουσιάζει τον Θόδωρο την περίοδο που επέστρεψε στην Ελλάδα μετά από μια δεκαετία στο Παρίσι, όταν το δικτατορικό καθεστώς ζήτησε από όλους τους αποδέκτες κρατικών υποτροφιών που διέμεναν στο εξωτερικό να εγκατασταθούν στην Ελλάδα, διαφορετικά, να επιστρέψουν τα χρήματα της υποτροφίας. Η επιστροφή επηρεάζει την καλλιτεχνική του σκέψη και εισάγει τον προφορικό και γραπτό λόγο στο έργο του, αλλάζοντας εμφανώς την καλλιτεχνική του πρακτική, που έως τότε περιοριζόταν σε παραδοσιακά γλυπτικά μέσα. Ονομάζει την αλλαγή αυτή «τομή», ενώ αρχίζει να υπογράφει ως «Θόδωρος, γλύπτης».

Στην ενότητα «Χειρισμοί και Τεστ», μια σειρά έργων από την περίοδο 1973-1982, ο Θόδωρος θα διερευνήσει τη σχέση της γλυπτικής με άλλες καλλιτεχνικές πρακτικές, καθώς επίσης και με τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Ο τίτλος της σειράς αναφέρεται στην πρόθεση πρόκλησης σωματικής και διανοητικής αντίδρασης στο κοινό μέσα από γλυπτικά ερεθίσματα, όπως η επίδειξη μέσω διαφόρων αισθήσεων και ερεθισμάτων: αφή, γεύση, βάρος, υφή, θερμοκρασία κ.ά. Η δολοφονία του διαδηλωτή φοιτητή Σωτήρη Πέτρουλα από την αστυνομία το 1965 εμπνέει τον Θόδωρο να παρουσιάσει το «Ξυπνητήρι του μεσονυκτίου». Το έργο αυτό ήταν το πρώτο του γλυπτό ανοιχτό σε συμμετοχικές χειρονομίες από το κοινό, καθώς περιλάμβανε ένα κλομπ −που αργότερα θα εξελιχθεί στο σύμβολο της «Ματράκ-Φαλλός», που δίνει και το όνομα αυτής της ενότητας− ένθετο στο μαρμάρινο βάθρο, το οποίο κάποιος μπορούσε να χειριστεί χτυπώντας το μεταλλικό μέρος του γλυπτού για να παραγάγει ήχο. Το σύμβολο αυτό συνδυάζει το κλομπ του αστυνομικού, το σφυρί του γλύπτη και τον φαλλό. Με κάθε παραλλαγή να παραπέμπει σε διαφορετικό βασανιστήριο, ο Θόδωρος πραγματοποιεί μια σειρά αντι-μνημείων της στρατιωτικής βίας, σε αντιδιαστολή με τις ηρωικές απεικονίσεις των άγνωστων στρατιωτών. Στην ενότητα «Από τη χειρονομία στον χειρισμό» καταγράφεται η απομάκρυνση του Θόδωρου από τη ρομαντική, αφηρημένη και απροσδιόριστη έννοια της καλλιτεχνικής χειρονομίας που κυριαρχεί στη

Περιβάλλον - Εύθραυστο, 1984 Μεικτή τεχνική Κληροδότημα του καλλιτέχνη στο ΕΜΣΤ Αρ. εισ. 1386/21 ΦΩΤΟ: ΕΛΕΝΗ ΓΙΟΚΑΛΗ

18

LiFO

13.02.25

μεταπολεμική τέχνη, με τον καλλιτέχνη να διαφοροποιείται ριζικά από μια τέτοια πρακτική, καθώς κεντρική θέση στο έργο του έχει η χειρωναξία. Τα υλικά του γλύπτη, όπως ο πηλός και το μέταλλο, αποτυπώνουν ενέργειες των χεριών και του σώματος σε ένα υλικό με προοπτικές αιωνιότητας. Η ενότητα «Ο ήχος της γλυπτικής» παρουσιάζει τον λόγο ως πρωταρχικό στοιχείο του ώριμου έργου του Θόδωρου, που εμπλούτισε την πρακτική του ενσωματώνοντας στα έργα του κείμενα ηχογραφημένα ή ακόμα και άμεσο ζωντανό λόγο. Σε αυτή την ενότητα παρουσιάζονται δυο ηχητικά κομμάτια που δείχνουν να προεκτείνουν τις σκέψεις του, κάνοντας αναφορές τόσο σε αρχαίες εγχάρακτες επιγραφές όσο και στην ποπ κουλτούρα. Ήδη από το πρώιμό του έργο, όπως η σειρά γλυπτών «Δελφικά» (1963-1967), ο Θόδωρος διερευνά την έννοια της ισορροπίας, αξιοποιώντας τους νόμους της φυσικής σε μετέωρα γλυπτά ή σε γλυπτά με συνδεδεμένα κινητά μέρη, όπως παρουσιάζονται στην ενότητα «Μεταίχμια - Ισορροπίες» και αναφέρονται στην επισφαλή συνθήκη, την ισορροπία μεταξύ εύθραυστου και άθραυστου, φθαρτού και αιώνιου. Σε ένα δωμάτιο της έκθεσης, η ενότητα « Ίχνη Αφής» παρουσιάζει την πλούσια δράση του Θόδωρου ως δημόσιου προσώπου, όπως αποτυπώνεται στο οπτικοακουστικό και έντυπο αρχείο του, που ο ίδιος ο καλλιτέχνης θεωρούσε πως ήταν προέκταση της γλυπτικής του πρακτικής. Ο Θόδωρος έθιξε συστηματικά τους τρόπους με τους οποίους η κοινωνική λειτουργία της γλυπτικής και της τέχνης γενικότερα διαπλέκεται με τη δραστηριότητα των πολιτιστικών ιδρυμάτων και την αγορά της τέχνης. Ο ίδιος, όπως φαίνεται στην ενότητα «Συντήρηση-Διατήρηση», δεν απέρριπτε ούτε υπονόμευε κάποιο καλλιτεχνικό κατεστημένο – άλλωστε μέχρι πρόσφατα στην Ελλάδα δεν λειτουργούσαν οργανισμοί εξειδικευμένοι στη σύγχρονη τέχνη και η αγορά δεν ήταν υπολογίσιμη. Ανέδειξε το μουσείο ως μηχανισμό συντήρησης, δημιουργώντας έργα μέσα από τη φθορά των υλικών –αξιοποιώντας στοιχεία όπως τα χτυπήματα και η σκουριά–, όπως και τα όρια της ιδιοκτησίας, ενσωματώνοντας στα έργα του μηνύματα προς τον αγοραστή, που για να διαβαστούν θα έπρεπε να καταστραφεί το έργο. Το μοναδικό έργο του Θόδωρου το οποίο δεν μπορεί εύκολα να κατηγοριοποιηθεί είναι ο «Τηλε-χειρισμός», που δίνει το όνομά του στην ομώνυμη ενότητα. Πρόκειται για ένα φιλμ προορισμένο για τηλεοπτική μετάδοση που περιλαμβάνει πλάνα από πραγματοποιημένες περφόρμανς αλλά και δράσεις στις οποίες ο Θόδωρος απευθύνεται άμεσα στους τηλεθεατές και επαναλήφθηκαν ειδικά για την κάμερα, ενώ ταυτόχρονα μέσα από αναφορές σε αισθή-

σεις που δεν μπορούν να μεταδοθούν από την τηλεόραση, όπως η γεύση και η αφή, αναδεικνύονται τα όρια του τηλεοπτικού μέσου. Ως σχόλιο στην αναδυόμενη τηλεοπτική κουλτούρα μονόδρομης επικοινωνίας, ο Θόδωρος αντιπαραθέτει τις γλυπτικές του οθόνες που στην ενότητα «Αντιθέαμα» βλέπουμε να έχουν γλυπτική υπόσταση, περιλαμβάνουν αρώματα, γίνεται να ενεργοποιηθούν ή να διαμορφωθούν από τον θεατή και προβάλλουν ανοιχτά ερωτήματα. Εδώ περιλαμβάνεται και το «ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΧXX - Ατομικό γλυπτικό-μουσικό θέαμα» (1980-1982), μια γλυπτική εγκατάσταση η οποία ενεργοποιήθηκε από τον καλλιτέχνη για να βιντεοσκοπηθεί. Η εγκατάσταση-περφόρμανς αυτή είναι από τα τελευταία έργα στη σειρά «Χειρισμοί», και ο Θόδωρος το ξεχώρισε ως ένα έργο που αποτυπώνει την ουσία αυτής της εμβληματικής σειράς: το γλυπτικό έργο καταστρέφεται για τις ανάγκες του θεάματος, ενώ παράλληλα επανέρχεται μεταμορφωμένο από τα σύγχρονα μέσα. Η τελευταία ενότητα, που τιτλοφορείται «Ο Κήπος», υπογραμμίζει την έμφαση που έδινε ο Θόδωρος στη δημόσια γλυπτική. Αντιμαχόμενος τη συρρίκνωση του δημόσιου και ελεύθερου χώρου, προσπάθησε να διαμορφώσει το θεσμικό πεδίο ώστε να αναπτυχθεί η αμφίδρομη επικοινωνία καλλιτέχνη - κοινού μέσα στα μουσεία, στις γκαλερί και στους άλλους χώρους τέχνης. Στο ΕΜΣΤ διαμορφώθηκε ένας χώρος σαν κήπος ειδικά για την παρουσίαση γλυπτών από τις παλαιότερες σειρές έργων του Θόδωρου –«Γλυπτική για τη συμμετοχή του κοινού», «Πύλες», «Πήγασοι»–, για την παρουσίαση σχεδίων από τα σπουδαστικά του χρόνια αλλά και για τη μακέτα του μεταγενέστερου και γνωστότερου πλέον έργου του για δημόσιο χώρο: πρόκειται για το «Ωρολόγιο του μετρό» που βρίσκεται εγκατεστημένο στον σταθμό του μετρό της πλατείας Συντάγματος. Ένας τεχνητός κήπος ταιριάζει με τη λειτουργία των θεσμών που οραματιζόταν ο γλύπτης: μια προσπάθεια προσαρμογής σε κάθε ανάγκη του καλλιτεχνικού έργου, έστω και χωρίς επιτυχία. Υπονομεύοντας τον προσωποκεντρικό και παρελθοντικό χαρακτήρα μιας αναδρομικής έκθεσης, μαζί με τα έργα του Θόδωρου παρουσιάζονται και πέντε έργα άλλων καλλιτεχνών –Νίκος Αρβανίτης, Πάκυ Βλασσοπούλου, Ίρις και Λήδα Λυκουριώτη (Αρχιτέκτονες της Φάλαινας), Κώστας Μπασάνος, Γιάννης Παπαδόπουλος– που έχουν συνδιαλλαγεί κριτικά με το έργο του Θόδωρου ή με αντίστοιχους διαχρονικούς προβληματισμούς. Τα έργα τους, που προϋπήρχαν ή είναι νέες αναθέσεις του ΕΜΣΤ ειδικά για την έκθεση, ανοίγουν προοπτικές νέων έμφυλων και ανατρεπτικών αναγνώσεων, εστιάζουν σε λιγότερο προβεβλημένες πτυχές του έργου του και επιβεβαιώνουν τη σχέση του με την εποχή μας.

Φορητή βουβή γλυπτική, 1967 - 1970 Μέταλλο Κληροδότημα του καλλιτέχνη στο ΕΜΣΤ Αρ. εισ. 1341/21

Αισθητική ή ο ευνουχισμός της ματράκ, 1978 - 1983 Μέταλλο Κληροδότημα του καλλιτέχνη στο ΕΜΣΤ Αρ. εισ. 1352/21

Θόδωρος, γλύπτης: Αντί αναδρομικής Στο πλαίσιο παρουσιάσεων της Συλλογής ΕΜΣΤ 8.2. 2025 – 8.2. 2026 2ος Όροφος

Το χέρι, 1965 Μέταλλο Κληροδότημα του καλλιτέχνη στο ΕΜΣΤ Αρ. εισ. 1365/21 ΦΩΤΟ: ΕΡΑΤΩ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥΔΑΚΗ

Γλυπτική για τη συμμετοχή του κοινούΑπαγορεύεται η συμμετοχή, 1970-2005 Δύο ψηφιακές εκτυπώσεις Δωρεά του καλλιτέχνη, 2007 Αρ. Eισ. 576/07

LiFO 13.02.25

19

ΣΙΝΕΜΑ

ΠΩΣ

ΓΥΡΙΣΤΗΚΕ

ΔΕΚΑΠΕΝΤΕ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ, ΟΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΙ ΤΗΣ ΤΑΙΝΙΑΣ ΠΟΥ ΑΛΛΑΞΕ ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙ ΑΠΟ ΤΟΝ M. HULOT ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ ΔΙΑΚΟΣΑΒΒΑ. ΟΛΕΣ ΟΙ ΦΩΤΟ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΕΥΘΥΜΗ ΦΙΛΙΠΠΟΥ.

20

LiFO

13.02.25

Έχουν περάσει δεκαπέντε χρόνια από την προβολή του Κυνόδοντα στις αίθουσες, μιας ταινίας που άλλαξε για πάντα το νέο ελληνικό σινεμά: κέρδισε το βραβείο « Ένα Κάποιο Βλέμμα» («Un Certain Regard») και το «Βραβείο Νεότητας» στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών το 2009, και έφτασε μέχρι τα Όσκαρ – υπήρξε υποψήφια για το Όσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας στην 83η απονομή των βραβείων το 2011. Η ταινία που έστρεψε το παγκόσμιο ενδιαφέρον στον Γιώργο Λάνθιμο άξιζε όλους τους επαίνους και τα διεθνή βραβεία που κέρδισε και δικαιολογημένα θεωρείται μία από τις σημαντικότερες ταινίες του 21ου αιώνα. «Ο Λάνθιμος έφτιαξε ένα φιλμικό σύμπαν, μάντρωσε μια ιστορία μέσα στους τέσσερις τοίχους και στο γκαζόν της έπαυλης, άφησε σπόρους προβληματισμού και ξεβολέματος, χωρίς να θολώσει την αφήγηση. Τι άλλο να θελήσει ένας υποψιασμένος θεατής από μια ελληνική ταινία αιχμής και καλλιτεχνικής φιλοδοξίας;» έγραφε ο Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος στη LiFO τον Οκτώβριο του 2009, όταν η ταινία βγήκε στις ελληνικές αίθουσες. «Η υπόθεση είναι μια ολοζώντανη, σύγχρονη εκδοχή του πιο αρχετυπικού μύθου που συνδέεται με τη μεταφυσική ανησυχία της ανθρώπινης φύσης, το ξύπνημα του σεξουαλικού ενστίκτου και της τιμωρίας από τον πατέρα. Ο Κυνόδοντας είναι μια κατασκευή που δεν απολογείται για τα ψυχολογικά αίτια των συστατικών υλικών της και δίνει διαστάσεις στους χαρακτήρες που την αποτελούν. Τους εγκαθιστά άμεσα, συμπαγώς, με εφευρετικότητα και τους βάζει να περπατήσουν στο μονοπάτι της διαταραχής που κυριαρχεί απειλητικά στο τακτοποιημένο, συντηρητικό περιβάλλον. Ο Λάνθιμος κλιμακώνει το σχίσμα σαν θρίλερ, αλλάζοντας με αυτοπεποίθηση ταχύτητες, όπως όταν η έξοχη Παπούλια χορεύει σαν να χύνεται σπασμωδικά η ψυχή της. Δίνει κάποια ελληνικά χαρακτηριστικά στην οικογένεια, αλλά βλέπει την εικόνα της ως μέρος μιας οικουμενικής περιπέτειας, μιας διαδρομής που ενδεχομένως χτίζεται πάνω σε καλές προθέσεις, αλλά λοξοκοιτάζει προς τον φασισμό, διαστρεβλώνοντας την ανάσα της ανθρώπινης συμπεριφοράς». Ο Ευθύμης Φιλίππου, συν-σεναριογράφος της ταινίας, τρεις από τους πρωταγωνιστές της (Αγγελική Παπούλια, Χρήστος Πασσαλής και Χρήστος Στέργιογλου), ο μοντέρ του Λάνθιμου που έφτασε με τις ταινίες του δύο φορές μέχρι τα Όσκαρ, Γιώργος Μαυροψαρίδης, και το δίδυμο των MNP (Βασίλης Μαρματάκης και Κατερίνα Παπαναγιώτου) που σχεδίασε την αφίσα της ταινίας θυμούνται τη δημιουργική διαδικασία μιας ταινίας που σημάδεψε όχι μόνο τη ζωή τους αλλά και το ευρωπαϊκό σινεμά, όπως και τον θρίαμβο που ακολούθησε.

Ο

ΚΥΝΟΔΟΝΤΑΣ

ΙΚΟ ΣΙΝΕΜΑ ΘΥΜΟΥΝΤΑΙ ΤΙΣ ΗΜΕΡΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΤΗΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΘΡΙΑΜΒΟ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕ.

LiFO 13.02.25

21

ΣΙΝΕΜΑ

Ήταν Αύγουστος σίγουρα, ποια χρονιά δεν θυμάμαι, και το σπίτι όπου γινόταν το γύρισμα ήταν στην Αγία Μαρίνα νομίζω, μετά τη Βάρκιζα. Δεν είχα ξαναβρεθεί ποτέ σε set ταινίας, δεν ήξερα σχεδόν κανέναν εκεί, μόνο τον Γιώργο, κι αυτόν όχι πολύ καλά. Τον εκνεύριζα, γιατί χρησιμοποιούσα πολλές προτάσεις που ξεκινούσαν με τη λέξη “μήπως”. Ακόμα τον εκνευρίζει αυτό, ακόμα το κάνω. Κάθε βράδυ που γύριζα στην Αθήνα θυμάμαι την παραλιακή άδεια και πολύ συχνά στην άκρη του δρόμου αυτοκίνητα και μηχανάκια που μόλις είχαν τρακάρει. Η Τρύπα του Καραμανλή το πρωί, η Τρύπα του Καραμανλή το βράδυ, ένα τσικ πιο μεγάλη. Ένα γραμμένο CD στο αυτοκίνητο, απ' το οποίο το μόνο τραγούδι που θυμάμαι είναι το «Cool Summer» του Bob Lind. Είχαν προηγηθεί πολλές πολύωρες συναντήσεις στο Αθηναϊκόν που τέλειωναν με δυο τρουφάκια και δυο ταρτάκια φράουλα. Προσπαθούσα να καταλάβω πώς γράφεται ένα σενάριο, πόσες σελίδες πρέπει να είναι, πόσο μεγάλοι πρέπει να είναι οι διάλογοι, τι θα πει «αυτό είναι απαίσιο, σβήσ’ το». Η τελευταία σκηνή βρέθηκε στο Φίλιον μέσα, απόγευμα. Η πρώτη σκηνή της ταινίας που η Μαίρη προτείνει ένα παιχνίδι στον Χρήστο και στην Αγγελική δεν υπήρχε

στο σενάριο. Πρόβες γίναν σε έναν χώρο που μας παραχώρησε ο Δημήτρης Παπαϊωάννου στην οδό Αγίου Μάρκου. Ο Γιώργος τότε έμενε στην Ιασίου κι εγώ στην Τσάμη Καρατάσου. Στην Ιασίου έγινε και η πρώτη προβολή με πίτσες από το Pizza Kolonaki της Πατριάρχου Ιωακείμ που πια δεν υπάρχει. Επειδή φοβόμουν τότε τα αεροπλάνα περισσότερο απ’ ό,τι τώρα, πήγαμε στο Μιλάνο και νοικιάσαμε αυτοκίνητο για να πάμε στις Κάννες, οι δυο μας. Οδηγούσε ο Γιώργος και έτρεχε πολύ στον δρόμο, οπότε και πάλι φοβόμουν. Στις Κάννες μέναμε σε ένα νοικιασμένο σπίτι σε μια ανηφόρα περισσότεροι άνθρωποι απ’ όσοι θα έπρεπε. Εγώ, ο Θύμιος, ο Μαυροψαρίδης, η Αγγελική, ο Χρήστος, ο Χρήστος, η Μαίρη, o Βασίλης, η Κατερίνα, η Ιφιγένεια, η Άννα, ο Αλέξανδρος και ο Μιχάλης. Στην επιστροφή οδήγησα εγώ. Μετά μετακόμισα στο Παγκράτι δίπλα στο σπίτι όπου γυρίστηκε η σκηνή στην οποία ο Χρήστος κοπανάει την Άννα με το βίντεο στο κεφάλι. Σήμερα ξέρω πως για μένα εκείνος ο Αύγουστος ήταν πολλά πράγματα ταυτόχρονα. Μια παραλιακή με πάρα πολλές τρύπες του Καραμανλή. Ένα ταρτάκι φράουλα με τρούφα από πάνω. Μήπως Γιώργο, μήπως Γιώργο, μήπως Γιώργο.

Eκείνος ο Αύγουστος ήταν πολλά πράγματα ταυτόχρονα. Μια παραλιακή με πάρα πολλές τρύπες του Καραμανλή. Ένα ταρτάκι φράουλα με τρούφα από πάνω. Μήπως Γιώργο, μήπως Γιώργο, μήπως Γιώργο.

–Ευθύμης Φιλίππου, συν-σεναριογράφος 22

LiFO

13.02.25

Σε μια προβολή της ταινίας στο MoMA στη Νέα Υόρκη κάποιοι Έλληνες θεατές έλεγαν μετά το τέλος της προβολής «δεν ντρέπεστε που παρουσιάζετε μια τέτοια εικόνα της Ελλάδας στο εξωτερικό;» –Αγγελική Παπούλια, ηθοποιός, μεγάλη κόρη

Με τον Γιώργο Λάνθιμο γνωριστήκαμε όταν είχα πάει να παρακολουθήσω ένα πέρασμα της παράστασης Blaubart που σκηνοθετούσε στο θέατρο Πόρτα το 2004. Μιλήσαμε πολύ λίγο, εγώ του είπα για την παράστασή του που μόλις είχα δει κι εκείνος πως με είχε δει να παίζω στο Σχολείο Γυναικών που είχε σκηνοθετήσει ο Λευτέρης Βογιατζής λίγους μήνες πριν. Θυμάμαι ότι στο εξώφυλλο του σεναρίου είχε δύο τίτλους: Κυνόδοντας και 2 ζόμπι μικρά. Ήταν η πρώτη φορά στη ζωή μου που διάβαζα ένα τέτοιο σενάριο, τόσο από πλευράς θέματος όσο και μορφής. Δεν ανέφερε σχεδόν ποτέ ονόματα χαρακτήρων αλλά μόνο ιδιότητες (μεγάλη αδελφή / μικρή αδελφή). Επίσης, δεν είχε καμία οδηγία συναισθηματικής κατάστασης, μόνο πρακτικές οδηγίες και δράσεις. Σκεφτόμουν, τι ανακούφιση που λείπουν όλα αυτά τα σχόλια για το πώς νιώθει ο χαρακτήρας, επιτέλους. Ήταν ευφυές, αστείο και πρωτόγνωρο. Ενθουσιάστηκα, πήρα τηλέφωνο τον Γιώργο και δέχτηκα αμέσως. Είδαμε κάποιες ταινίες του Robert Bresson και το Silent Light του Carlos Reygadas. Προσπαθήσαμε να πάμε σε μια περιοχή μη έκφρασης και αφαίρεσης. Ουσιαστικά, έπρεπε να ξεχάσουμε τις όποιες υποκριτικές ικανότητες ή ασφάλειές μας. Προσπαθούσαμε να είμαστε απλώς παρόντες κάθε στιγμή, να αντιδράμε και να αποφεύγουμε οποιαδήποτε προκατασκευασμένη ιδέα ή απόφαση για το πώς να είμαστε, διατηρώντας ταυτόχρονα την ακρίβεια και την καθαρότητα που ταίριαζε στον τόνο της ταινίας. Παρόλο που τα παιδιά ήταν αμαθή και άσχετα σε κοινωνικό επίπεδο, ήταν πολύ εκπαιδευμένα σε σωματικό επίπεδο. Ήταν πιο εύκολο να αντιδρούν ενστικτωδώς. Δουλέψαμε τη σωματική έκφραση, πώς μέσα από την έντονη σωματικότητα εξέφραζαν ό,τι ήθελαν να εκφράσουν, οτιδήποτε δεν μπορούσε να εκφραστεί αλλιώς. Νομίζω πως καταφέραμε ασυνείδητα και χωρίς πολλές εξηγήσεις ή συζητήσεις να είμαστε εκτεθειμένοι και ανοιχτοί στο απρόοπτο και το τυχαίο, σε άγνοια και αναρώτηση σε όλα τα επίπεδα. Η συνεργασία μου με τον Χρήστο με βοήθησε πολύ. Είχαμε ήδη δουλέψει μαζί αρκετά χρόνια, οπότε είχαμε αναπτύξει έναν κοινό κώδικα. Έτσι ήταν πιο εύκολο να συνυπάρξουμε ως αδέλφια, υπήρχε ήδη καλλιτεχνική συγγένεια. Θυμάμαι τον χώρο όπου κάναμε πρόβες στην οδό Αγίου Μάρκου, ένα στούντιο χορού του Δημήτρη Παπαϊωάννου. Στις πρόβες ο Γιώργος μάς ζητούσε να αυτοσχεδιάζουμε κυρίως σκηνές εκτός του σεναρίου. Μια άσκηση ήταν να επινοήσουμε αυτοσχέδια παιχνίδια που έπαιζαν τα αδέλφια στο σπίτι τις ελεύθερες ώρες τους. Έτσι προ-

έκυψε η σκηνή που τα δύο αδέλφια ξιφομαχούν με τα καλαμάκια στον κήπο. Επίσης, θυμάμαι αυτοσχεδιασμούς με τους γονείς μας, πώς να φτιάξουμε όλοι μαζί ένα γεύμα, ή να μάθουμε τις καινούργιες λέξεις της ημέρας, ή να χορέψουμε. Μέρος των δραστηριοτήτων ήταν και οι ασκήσεις χορού. Μια μέρα που κάναμε δεκαεπτά λήψεις στη σκηνή που η μεγάλη αδελφή μαχαιρώνει τον αδελφό και το αίμα πέφτει στο ψυγείο, ήταν δύσκολη τεχνικά και είχα αγχωθεί. Επίσης, τραβούσαμε σε φιλμ και αισθανόμουν άσχημα που σπαταλούσαμε τόσο φιλμ. Θυμάμαι την πρώτη μέρα γυρισμάτων και την πρώτη λήψη της ταινίας, που έκρυβα κέικ στην τσέπη μου στο άσπρο σορτσάκι, στην κουζίνα· μια μέρα που είχε έρθει στο γύρισμα ο Βασίλης Μαρματάκης και τον γνώρισα για πρώτη φορά· θυμάμαι μια μέρα γύρω στις 15 Αυγούστου που πονούσε η μέση του Γιώργου· κάποια βράδια που κοιμόμουν με την αγαπημένη μου Μαιρούλα στο σπίτι όπου γυριζόταν η ταινία – ήταν περίεργα το βράδυ όταν όλοι έφευγαν· ένα πρωί που λίγα λεπτά πριν από το γύρισμα ο Γιώργος μάς έδωσε μια νέα συνθήκη και γυρίσαμε κατευθείαν την πρώτη σκηνή στο μπάνιο που τα τρία αδέλφια ανακαλύπτουν το παιχνίδι με το δάχτυλο. Θυμάμαι έντονα την αίσθηση ότι ήμασταν χαρούμενοι που κάναμε την ταινία μόνοι μας σε εκείνο το απομακρυσμένο σπίτι και πως γελούσαμε συχνά. Στην πρεμιέρα, στις Κάννες, στη διάρκεια της προβολής θυμάμαι την έντονη αντίδραση του κοινού στη σκηνή που έσπασα με το βαράκι τον κυνόδοντα. Ήταν μια μαζική αντίδραση απολύτως συγχρονισμένη, με δυνατό ήχο έκπληξης και σοκ. Όλο το θέατρο αναπήδησε στο ίδιο κλάσμα του δευτερολέπτου. Από τα Όσκαρ θυμάμαι τον Φ.Φ. Κόπολα να κάθεται στο φουαγέ σε έναν κόκκινο βελούδινο καναπέ. Νομίζω ότι οι άλλοι πήγαν να του μιλήσουν, εγώ δεν πήγα γιατί ντρεπόμουν πολύ. Επίσης, τη στιγμή που αναγγέλθηκε ο τίτλος της ταινίας και προβλήθηκε στην αίθουσα ένα απόσπασμα θεώρησα ότι ήμασταν καθαρά σε άλλη διάσταση. Στη διάρκεια των γυρισμάτων φτιάχναμε με τον Χρήστο και τη Μαιρούλα υποθετικά αμερικανικά τρέιλερ της ταινίας με μουσικές και ατάκες από τις σκηνές που είχαμε γυρίσει ήδη. Και τα παίζαμε μεταξύ μας με αμερικανικό accent και γελούσαμε. Φυσικά, δεν περνούσε ποτέ από το μυαλό μας τότε ότι η ταινία θα είχε τελικά αμερικανικό τρέιλερ. Σε μια προβολή της ταινίας στο MoMA στη Νέα Υόρκη κάποιοι Έλληνες θεατές έλεγαν μετά το τέλος της προβολής «δεν ντρέπεστε που παρουσιάζετε μια τέτοια εικόνα της Ελλάδας στο εξωτερικό;».

LiFO 13.02.25

23

ΣΙΝΕΜΑ Με τον Γιώργο γνωριστήκαμε το 2004 και συνεργαστήκαμε στο θέατρο όπου σκηνοθέτησε ένα έργο της Dea Loher πάνω στον μύθο του Κυανοπώγωνα. Όταν πήρα το σενάριο, διάβασα κάτι που δεν μπορούσα να κατατάξω, κάτι που η ιδιοτροπία του εμφανιζόταν μάλλον για πρώτη φορά. Είχα την αίσθηση ότι με αυτό το σενάριο άνοιγε μια ανεξερεύνητη περιοχή όπου το κωμικό έμοιαζε συγκινητικό και το τραγικό, αστείο. Συνήθως οι ηθοποιοί μαθαίνουν να δουλεύουν από μέσα προς τα έξω, αυτό που με μπανάλ και αστείο τρόπο λέγαμε κάποτε «μπαίνω στον ρόλο». Ο Bresson συμβούλευε τους ηθοποιούς του να δουλεύουν από έξω προς τα μέσα, να βρίσκουν δηλαδή ένα σχήμα εξωτερικό που μέσω συνεχών επαναλήψεων να γίνει αυτόματο, χωρίς να χρειάζεται να σκέφτονται τι κάνουν ή τι λένε. Έτσι δουλέψαμε με τον Γιώργο. Πρότεινε μια ουδέτερη, άτονη εκφορά με στόχο να διώξει την ψυχολογία από τους χαρακτήρες και να κρατήσει μόνο έναν πυρήνα που υποθέτω πως ήταν εν τέλει η ουσία του καθενός από μας – των ηθοποιών, όχι των ρόλων. Μια στιγμή που επιστρέφει αρκετά συχνά στο μυαλό μου έχει να κάνει με τις μέρες που ήμασταν στις Κάννες. Νομίζω είχε τελειώσει και η δεύτερη προβολή της ταινίας και θυμάμαι να καθόμαστε με τον Γιώργο και την Αγγελική σε ένα παγκάκι δίπλα στην παραλία. Ο κόσμος περνούσε, βγάζαμε φωτογραφίες, ήταν Μάιος και ο καιρός ζεστός και έχω πάντα την αίσθηση ότι αυτή ίσως να ήταν μία από τις πολύ ξέγνοιαστες στιγμές στη ζωή μου, μια στιγμή που η ένταση είχε περάσει, τα πράγματα ήταν εντάξει και, για λίγη ώρα, δεν χρειαζόταν να προσπαθήσεις για τίποτα. Μια αγαπημένη μου ατάκα από την ταινία είναι «το ζώο που μας απειλεί λέγεται γάτα» – αρκεί να σκεφτεί κανείς τους τοίχους που χτίζονται από το εγκληματικό αυτό ελληνικό κράτος με την υποστήριξη της φοβικής και εξίσου εγκληματικής και παρακμάζουσας ευρωπαϊκής κοινότητας και τους στρατούς της Frontex, τις παράνομες επαναπροωθήσεις μεταναστών και τις απειλές του νεοεκλεγμένου Προέδρου των ΗΠΑ (και η λίστα δεν έχει τέλος). Κι αυτούς, όπως φαίνεται, το ζώο που τους απειλεί λέγεται γάτα. Ολόκληρος ο δυτικός κόσμος γαβγίζει τρομοκρατημένος.

24

LiFO

Μια αγαπημένη μου ατάκα από την ταινία είναι «το ζώο που μας απειλεί λέγεται γάτα».

–Χρήστος Πασσαλής, ηθοποιός, γιος

13.02.25

Βάζει τον θεατή σε μια άλλη παρακολούθηση της ταινίας, ο οποίος καταλαβαίνει ότι δεν βλέπει μια περιγραφική ταινία, την περιγραφή μιας συγκεκριμένης πραγματικότητας, αλλά μπαίνει αμέσως σε έναν νέο κόσμο, σε μια άλλη πραγματικότητα που δημιουργεί ο Λάνθιμος.

–Γιώργος Μαυροψαρίδης, μοντέρ

Με τον Γιώργο Λάνθιμο γνωριστήκαμε γύρω στο 1999, όταν ο Γιώργος έκανε το πρώτο του διαφημιστικό – το μοντάραμε μαζί. Από τότε συνεργαστήκαμε σε πάρα πολλά διαφημιστικά. Η πρώτη ταινία που κάναμε μαζί ήταν το 2001, ο Καλύτερός μου φίλος, που είχε συν-σκηνοθετήσει με τον Λαζόπουλο, αλλά η σχέση μας, που αναπτύχθηκε τα επόμενα χρόνια περισσότερο, ξεκίνησε όταν κάναμε την Κινέττα το 2004-2005. Μετά κάναμε τον Κυνόδοντα το 2008-2009. Από τότε συνεργαζόμαστε σε όλες τις ταινίες του. Το γύρισμα για τον Κυνόδοντα έγινε το καλοκαίρι του 2008 και το μοντάζ πήγε από τον Αύγουστο μέχρι τον Μάρτιο-Απρίλιο του επόμενου χρόνου, όταν προβλήθηκε στις Κάννες. Θυμάμαι τη βοηθό μου, που με έλεγε δάσκαλο, και όταν ήρθαν οι πρώτες εικόνες μού είπε «πο πο, δάσκαλε, πώς θα μοντάρεις αυτό το υλικό;». Ήταν τελείως διαφορετικό, τελείως καινούργιο, αλλά εγώ το περίμενα από τον Λάνθιμο αυτό, γιατί και στα διαφημιστικά ένιωθα ότι έψαχνε να βρει πάντα έναν τρόπο προσωπικό να αφηγηθεί μια ιστορία, δεν τον ένοιαζε να μπει σε ένα δεδομένο, έπρεπε να το ανακαλύψει μέσα του και να το εκφράσει με τους τρόπους που μας επιτρέπει ο κινηματογράφος. Θυμάμαι τα λόγια του Λάνθιμου όταν μου έδωσε το σενάριο και όταν άρχισα να παίρνω το πρώτο υλικό. Μου είπε: «Ξέχνα ό,τι ξέρεις, πρέπει να βρούμε έναν άλλο τρόπο να μοντάρουμε». Θυμάμαι, επίσης, να μου στέλνει την τελευταία μέρα το σενάριο με τελείως αλλαγμένη σειρά των σκηνών, αντί για 1, 2, 3 ήταν η 10η, μετά ακολουθούσε η 15η, μετά η 89η, όχι για να μου πει να ακολουθήσω αυτήν τη νέα σειρά αλλά για να μου δώσει να καταλάβω ότι ακόμα και τη δομή θα τη βρούμε στο μοντάζ. Είχε πάρα πολλές αυτοσχεδιαστικές σκηνές και σκηνές που επαναλαμβάνονταν σε διαφορετικούς χώρους και δεν μπορούσαν να μπουν και οι δύο, έπρεπε να μπει η μία ή η άλλη, ανάλογα με το πώς θα μοντάραμε τη σκηνή. Το σενάριο ξεκινούσε με την περιγραφή της έλευσης της σεκιουριτά που έπαιζε η Άννα Καλαϊτζίδου, που ερχόταν στο σπίτι κι έτσι μπαίναμε σε αυτόν τον κόσμο. Είχε μία άλλη ιδέα ο Γιώργος, είπε να βάλουμε ένα από τα μαθήματα στην αρχή· υπήρχαν σκηνές που η μαμά έκανε μαθήματα στα παιδιά και τους μάθαινε νέες λέξεις. Βέβαια, επειδή ήταν η αρχή της ταινίας, δεν μπορούσε να είναι μια περιγραφική σκηνή, οπότε κατέληξε να είναι ένα χέρι που βάζει μια κασέτα σε ένα κασετόφωνο και ακούγεται η άυλη φωνή της μαμάς να λέει «οι καινούργιες λέξεις της ημέρας είναι οι εξής: θάλασσα, αυτοκινητόδρομος, εκδρομή, καραμπίνα», και εξηγούσε με τον παράξενο τρόπο της ταινίας ότι «θάλασσα είναι η δερμάτινη πολυθρόνα με τα ξύλινα μπράτσα σαν αυτή που έχουμε στο σαλόνι μας» κ.λπ. Το πλάνο με το κασετόφωνο το ακολουθούσαν τρία συγκεκριμένα πλάνα των παιδιών που ήταν στο μπάνιο, άλλη αυτοσχεδιαστική σκηνή, που κατά κάποιον τρόπο ήταν μια εισαγωγή στα τρία αυτά πρόσωπα, και, βέβαια,

μια εισαγωγή σε ένα από τα μεγάλα θέματα της ταινίας που είναι το πώς μαθαίνουμε τον κόσμο: κάποιος μάς διδάσκει τον κόσμο ανάλογα με την περιοχή, τη χώρα και τη θρησκεία κάτω από την οποία γεννιόμαστε, οπότε μαθαίνουμε ό,τι μας λένε και μας δείχνουν οι μεγάλοι. Βάζει τον θεατή σε μια άλλη παρακολούθηση της ταινίας, ο οποίος καταλαβαίνει ότι δεν βλέπει μια περιγραφική ταινία, την περιγραφή μιας συγκεκριμένης πραγματικότητας, αλλά μπαίνει αμέσως σε έναν νέο κόσμο, σε μια άλλη πραγματικότητα που δημιουργεί ο Λάνθιμος. Δεν μπαίνει με τον συνηθισμένο τρόπο, της ταύτισης με τον ήρωα της ταινίας που ακολουθεί το δράμα του, αλλά σαν με ένα essay, μια θέση πάνω στο πώς μαθαίνουμε τον κόσμο – ή τι σημαίνει αγάπη, τι σημαίνει έλεγχος κ.λπ. στις επόμενες ταινίες. Αυτός είναι ο τρόπος του Γιώργου να επικοινωνήσει με το κοινό του σε ένα επίπεδο όχι καθαρά διανοητικό αλλά υπερ-διανοητικό, στο οποίο μπαίνουν και στοιχεία συναισθηματικά, όχι όμως τα συνηθισμένα. Είναι χαρακτηριστικό ότι η προσπάθεια είναι πάντα να σπάσει, να αποδομηθεί ο συνηθισμένος τρόπος που βλέπει ο θεατής τα πράγματα ή που περιμένει από μια ταινία, γι’ αυτό και είχαμε αγωνία, θυμάμαι, όταν βλέπαμε τον Κυνόδοντα στις Κάννες. Έπρεπε να περάσουν 15-17 λεπτά μέχρι να είμαστε σίγουροι ότι ο θεατής μπήκε επιτέλους σε αυτόν τον κόσμο, κατανόησε τους όρους του συγκεκριμένου παιχνιδιού και τους κανόνες του. Πάντα έτσι είναι στις ταινίες που κάνουμε. Θυμάμαι ότι μοντάραμε ανάμεσα σε διαφημιστικά, δεν είχαμε τον τρόπο να βιοποριστούμε χωρίς να κάνουμε τα διαφημιστικά, ούτε ο Κυνόδοντας ήταν μια ταινία που θα μας πλήρωνε, οπότε μοντάραμε στο ενδιάμεσο. Θυμάμαι πάρα πολύ έντονα κάποιες στιγμές του μοντάζ και της συνεργασίας με τον Γιώργο που είναι σαν να νιώθεις ένα ρεύμα δημιουργικό να σε ενώνει με τον άλλον και όλα τα πράγματα γίνονται χωρίς να χρειαστεί να τα συζητήσεις, απλώς υπάρχει αυτή η επαφή. Ένιωθα πολλές φορές αυτή την αισθητική συγκίνηση, όπως την ονομάζω, που συμβαίνει όταν κάτι γίνεται καλά – και γινόταν. Θυμάμαι, επίσης, ότι ενώ η ταινία είχε μπει στο διαγωνιστικό του «Un Certain Regard», δεν είχαμε σταματήσει να μοντάρουμε, δεν είχε τελειώσει η ταινία, και ήθελε ο Γιώργος να συνεχίσουμε να την παιδεύουμε περισσότερο για να γίνει ακόμα καλύτερη. Ο σκοπός δεν ήταν να πάει σε ένα φεστιβάλ, όχι. Ο σκοπός ήταν η ίδια η ταινία και τι μας έλεγε. Μου είχε κάνει εντύπωση η ανταπόκριση του κοινού στην Ελλάδα όταν βγήκε ο Κυνόδοντας, που δεν ήταν πολύ καλή. Δεν ξέρω τι ανταπόκριση θα είχε στην Ελλάδα η ταινία αν δεν είχε πάει στο εξωτερικό, στις Κάννες, και μετά ως υποψήφια στα Όσκαρ για ξένη ταινία. Στο τέλος τη δέχτηκαν, αλλά υπήρχε ένας πόλεμος σχετικά με αυτή την ταινία, την πολεμούσε για διαφορετικούς λόγους ο καθένας.

LiFO 13.02.25

25

ΣΙΝΕΜΑ

Ξεκίνησε η ταινία και σε δέκα λεπτά ξέχασα ότι έπαιζα! Τελειώνει η ταινία και λέω «όπα, τι είναι αυτό που έπαθα τώρα;».

–Χρήστος Στέργιογλου, ηθοποιός, ο πατέρας Όταν ήταν να γίνουν τα γυρίσματα, με πήρε κάποιος από το Athens casting και μου είπε ότι ένας σκηνοθέτης έχει μια ταινία, μου περιέγραψε λίγο το σενάριο και πείστηκα από την περιγραφή καταρχάς, κι αφού συνάντησα τον Γιώργο στο Φίλιον και μιλήσαμε και μου είπε τις λεπτομέρειες είπα «οκ, είμαι μέσα». Και μπήκα σε αυτή την ωραία περιπέτεια. Είδα ένα εξαιρετικό, ολοκληρωμένο σενάριο, είδα μια παράξενα όμορφη ιστορία και αμέσως μυρίστηκα ότι εδώ κάτι συμβαίνει. Ήταν μια πολύ δυνατή εντύπωση και αυτό, όταν έρχεται μπροστά σου, δεν το αφήνεις να περάσει, το κρατάς. Αφού έγινε όλη η συμφωνία, αρχίσαμε τις πρόβες. Κάναμε έναν μήνα πρόβες σε έναν χώρο που μας είχε παραχωρήσει ο Δημήτρης Παπαϊωάννου στο Μοναστηράκι, ετοιμάσαμε το έργο και μετά πήγαμε στον χώρο όπου έγιναν τα γυρίσματα. Έγιναν επί τόπου πάρα πολλοί αυτοσχεδιασμοί με υπέροχο τρόπο, κυριαρχούσε μια ατμόσφαιρα απόλυτης συνεννόησης, απόλυτου συναισθήματος, και βγήκε το αποτέλεσμα που βγήκε. Εκεί που είχαμε «συμφωνήσει» με τον Γιώργο ήταν ότι όλο αυτό το πράγμα εγώ, ως πατέρας που φροντίζω την οικογένεια, το κάνω για το καλό τους, οπότε έτσι έγινε όλη η προσέγγιση του ρόλου, εκεί στηρίχτηκε όλο το εγχείρημα, ότι εγώ αυτό το κάνω για να προστατεύσω την οικογένεια. Πώς μας λένε όλοι οι πολιτικοί «για το καλό σας τα κάνουμε όλα αυτά»; Αν το προεκτείνεις, όλα τα αυταρχικά καθεστώτα αυτό κάνουν, για το «καλό» μας κάνουν ό,τι κάνουν, οπότε δεν υπήρξε ούτε μια ελάχιστη σκέψη ότι αυτό που κάνει αυτός ο άνθρωπος είναι κάτι κακό. Ήταν από τα πιο απολαυστικά πράγματα που μου έχουν συμβεί, ήμασταν όλοι σε πλήρη συνεννόηση και, βέβαια, αυτό οφείλεται στον Γιώργο – στον μαέστρο οφείλεται το αποτέλεσμα της ορχήστρας. Ήμασταν κι εμείς καλά όργανα, βέβαια. Αυτό που θυμάμαι από τις Κάννες είναι ότι μου έκανε φοβερή εντύπωση που έβλεπα τόσες πολλές γυναίκες με τουαλέτες να κρατάνε τα

26

LiFO

παπούτσια τους στο χέρι, γιατί δεν μπορούσαν να περπατήσουν με τόσο ψηλά τακούνια, και βέβαια το πλήθος των φωτογράφων και των φλας τα οποία ήταν πολύ εντυπωσιακά όταν περάσαμε το κόκκινο το χαλί – ήταν πρωτόγνωρα πράγματα για όλους μας. Όταν καθίσαμε στην αίθουσα –ήμουν ανάμεσα στον Γιώργο και στον Χρήστο τον Πασσαλή– και αρχίσαμε να βλέπουμε την ταινία –εγώ την έβλεπα για πρώτη φορά–, αυτό που μου έκανε φοβερή εντύπωση, και μου έχει συμβεί μια-δυο φορές μέχρι τώρα στη ζωή μου, ήταν το εξής: όταν βλέπεις μια ταινία στην οποία παίζεις, συνήθως βλέπεις τον εαυτό σου, τον κρίνεις, λες «αχ, τώρα αυτό δεν έπρεπε να το κάνω έτσι», «αχ, κάτι μου ξέφυγε»· ε, εδώ, ξεκίνησε η ταινία και σε δέκα λεπτά ξέχασα ότι έπαιζα! Τελειώνει η ταινία και λέω «όπα, τι είναι αυτό που έπαθα τώρα;». Είμαστε καθισμένοι όλοι, απόλυτη σιωπή στην αίθουσα, σκουντάω τον Χρήστο και λέω «άντε, τώρα, παιδιά, σηκωθείτε σιγά σιγά», και ενώ σηκωνόμαστε, μόλις αρχίζουν να φαίνονται τα κεφάλια μας από τα καθίσματα, πέφτει ένα χειροκρότημα που δεν θα το ξεχάσω ποτέ, σαν βροχή! Εκεί πήραμε την επιβεβαίωση, κατάλαβα ότι εδώ γίνεται κάτι μεγάλο. Όπως και έγινε.

13.02.25

Ο Βασίλης [Μαρματάκης], αστειευόμενος, του είπε «δεν έχει σημασία ποια αφίσα θα επιλέξεις, απλώς αν η αφίσα έχει δάφνες, θα είναι η σωστή».

–Κατερίνα Παπαναγιώτου, γραφίστρια και art director, εκ των ιδρυτών, μαζί με τον Βασίλη Μαρματάκη, του δημιουργικού γραφείου MNP που σχεδίασε την αφίσα

ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ : Πριν κάνω το γραφείο με τον Βασίλη δούλευα στη διαφήμιση, οπότε με τον Γιώργο κάναμε διαφημιστικά, αυτή ήταν η πρώτη μας συνεργασία. Εκεί γνώρισα και τον Ευθύμη, εκεί γνώρισα και τον Βασίλη, οπότε με τον Βασίλη κάναμε το γραφείο και κάπως ήμασταν όλοι μία παρέα. ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ: Ως αφίσα ο Κυνόδοντας ήταν η πρώτη μας συνεργασία με τον Γιώργο. Όταν ξεκινήσαμε να τη φτιάξουμε, δουλεύαμε με φωτογραφίες από την ταινία. Την είχαμε δει, αλλά πιο πριν είχαμε διαβάσει το σενάριο και λόγω της φιλικής σχέσης με τα παιδιά ήμασταν κοντά σε όλη τη διαδικασία δημιουργίας της. Ήταν και η πρώτη ταινία τους, οπότε τη ζήσαμε σε όλα τα στάδια. Η αφίσα μας ήταν η αφίσα με την οποία πήγε ο Κυνόδοντας στις Κάννες, αλλά όταν βρήκε διανομή η ταινία δεν χρησιμοποιήθηκε πουθενά εκτός Ελλάδας. Στις άλλες χώρες θεωρήθηκε πολύ πειραματική και έκαναν δικές τους αφίσες, όχι ιδιαίτερα ωραίες, κατά τη γνώμη μας. Δεν ήταν σχεδιασμένες, χρησιμοποιούσαν απλώς φωτογραφίες. Η αφίσα που φτιάξαμε δείχνει ένα σύμβολο ηχητικής παραμόρφωσης το οποίο αποτελείται από τρεις γραμμές, καθεμία από τις οποίες συμβολίζει και ένα παιδί. Ξεκινάνε από το ίδιο σημείο, έχουν διαφορετική πορεία και συναντιούνται πάλι στο κέντρο. Το σύμβολο της ηχητικής παραμόρφωσης είναι προφανές, αυτά που λένε οι γονείς για την πραγματικότητα στα παιδιά, αλλά αυτές οι γραμμές κάπως δημιουργούν και εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους. Υπάρχει το σπίτι, που είναι περιφραγμένο, και έξω ένας μεγάλος χώρος, οπότε και αυτό έχει να κάνει με το σενάριο της ταινίας. ΚΑΤΕΡΙΝΑ : Είχαμε βάλει όλες τις προτάσεις μας για αφίσα στον τοίχο και αποφασίσαμε να βάλουμε σε όλες δάφνες. Ενώ έπρεπε να αποφασίσει ο Γιώργος, ο Βασίλης, αστειευόμενος, του είπε «δεν έχει σημασία ποια αφίσα θα επιλέξεις, απλώς αν η αφίσα έχει δάφνες, αυτή θα είναι η σωστή». Γέλαγαν όλοι, αλλά τελικά ήρθαν πάρα πολλές δάφνες, σε σημείο που όταν κάναμε τις προσαρμογές είχε πάρει τόσα βραβεία η ταινία, που οι δάφνες δεν χώραγαν. Το αστείο είχε γίνει πραγματικότητα! ΒΑΣΙΛΗΣ : Τα χρώματα που επιλέξαμε –γιατί κάθε γραμμή είχε διαφορετικό χρώμα– τα είχαμε πάρει από την παλέτα της ταινίας. Επίσης, αυτό το γραφιστικό εμφανίζεται και στην αρχή της ταινίας, οι γραμμές εμφανίζονται ξεχωριστά στους τίτλους, μία-μία μόνη της, και στο τέλος εμφανίζονται όλες μαζί. Κάναμε και μια σειρά αφισών με αυτά που δεν θα δούνε ποτέ τα παιδιά, π.χ. μια πολική αρκούδα ή ένα κλαμπ όπου γίνεται ρέιβ πάρτι και όλοι χορεύουν, αλλά η επιλογή από τον Λάνθιμο έγινε πολύ γρήγορα, είδε τις αφίσες και είπε «αυτό είναι». Σε μια αφίσα είχαμε βάλει και την Παπούλια με τα αίματα και η αντίδραση του Γιώργου ήταν «συγγνώμη, βάλατε το τέλος της ταινίας στην αφίσα;». Που, βέβαια, αυτό ακριβώς έπαιξε αργότερα σε αφίσα στην Αμερική. Κ ΑΤ Ε Ρ Ι ΝΑ : Το Σαββατοκύριακο που θα προβαλλόταν η ταινία στις Κάνες βραβευόταν και το γραφείο μας στη Ζυρίχη. Βραβευόμασταν Σάββατο και η προβολή της ταινίας ήταν Κυριακή, οπότε αποφασίσαμε μαζί με όλα τα παιδιά που είχαμε πάει στη Ζυρίχη να νοικιάσουμε ένα βαν και να πάμε οδικώς στις Κάννες για να δούμε την ταινία. Το βράδυ κοιμηθήκαμε στο σπίτι που είχαν κλείσει όλοι μαζί, όπως να ’ναι, πήγαμε στην προβολή της ταινίας και φύγαμε πάλι με το βαν για να προλάβουμε την πτήση από τη Ζυρίχη. Ήταν απίστευτη εμπειρία. Τότε δεν υπήρχαν και τα Google maps, είχαμε τυπώσει χάρτες και τους είχαμε ενώσει με σπιράλ.

LiFO 13.02.25

27

q Γεννήθηκα στην οδό Θεμιστοκλέους 27 στα Εξάρχεια, σε μια ιδιότυπη πολυκατοικία που υπάρχει ακόμα. Οι γονείς μου ήταν οδοντίατροι, αν και η μητέρα μου σταμάτησε νωρίς να εργάζεται. Τα Εξάρχεια, που τότε τα έλεγαν Νεάπολη, ήταν μια αστική περιοχή όπου κυριαρχούσαν τα μεγάλα σπίτια. Η πλατεία ήταν πρωτόγονη, ένας χωματόδρομος με μια αποθήκη που πουλούσε κάρβουνα και ξύλα και μια ταβερνούλα με τραπεζάκια. Σχολείο πήγαινα στο Πειραματικό απέναντι από τον Άγιο Διονύσιο, αν και από την Κατοχή μέχρι το ’49 σχεδόν ήταν επιταγμένο. Κάθε χρόνο στεγαζόμασταν σε διαφορετικό κτίριο. Στο Δημοτικό είχα συμμαθητή τον Νίκο Κούρκουλο, τον οποίο ξαναβρήκα όταν έγινε ηθοποιός και έπαιξε στην ταινία Η κυρία δήμαρχος του φίλου μου Ροβήρου Μανθούλη. Συμμαθητής και φίλος μου ήταν και ο Σπύρος Σημίτης, αδελφός του Κώστα, που ήταν δύο χρόνια μικρότερος και συμμαθητής με τον Νίκο Πουλαντζά.

Κριτικός κινηματογράφου. Γεννήθηκε στα Εξάρχεια, ζει στο Μετς.

λα της εποχής. Όποτε περνούσα απ’ έξω κοντοστεκόμουν και έριχνα μια ματιά. Δεν αισθάνθηκα ποτέ την εποχή μου συντηρητική γιατί ο κύκλος μας ήταν ελεύθεροι επαγγελματίες και προηγμένοι άνθρωποι για τα δεδομένα της εποχής. Εξέφραζαν πράγματα που αργότερα αναπτύχθηκαν ακόμα περισσότερο. Οι φίλοι του πατέρα μου ήταν γιατροί, κάποιοι αριστεροί, και ο ίδιος φιλελεύθερος, παλιός βενιζελικός· εγώ, σιγά σιγά, έγινα πιο αριστερός, καθώς μεγάλωσα σε ένα περιβάλλον διόλου καταπιεστικό, δεν μου έλεγαν προς τα πού να πάω.

q Θυμάμαι ότι την πρώτη μου ταινία δεν την είδα ολόκληρη. Ήμασταν διακοπές στην Αιδηψό και ένα βράδυ, ήμουν δεν ήμουν έξι χρονών, με έβαλε η μητέρα μου να κοιμηθώ κι εκείνη βγήκε για φαγητό. Ήρθαν, όμως, τα μεγαλύτερα ξαδέλφια μου και με πήραν μαζί τους σε ένα θερινό σινεμά. Έπαιζε τους Λογχοφόρους της Βεγγάλης, μια ταινία στην αγγλική πολεμική παράδοση που εξελίσσεται στην Ινδία, που μου έκανε μεγάλη εντύπωση. Ξαφνικά εμφανίστηκε η μάνα μου, με άρπαξε από το αυτί και με πήγε κατευθείαν στο κρεβάτι. Την είδα ολόκληρη πολύ αργότερα, σε DVD.

q Η Πανεπιστημίου, που δεν απείχε πολύ από το σπίτι μου, ήταν γεμάτη κινηματογράφους: το Τιτάνια, το Ρεξ, όπου στεγαζόταν το Σινεάκ για παιδικές ταινίες, μετά το Ιντεάλ, απέναντι το Πάνθεον, στην Ομόνοια το Κοτοπούλη και πολλά άλλα. Αποτελούσε βασική διασκέδαση και στην Κατοχή, η οποία δεν είχε μόνο τη ζοφερή όψη που ξέρουμε αλλά και καθημερινότητα, οι άνθρωποι πήγαιναν σινεμά. Θυμάμαι λίγο μεγαλύτερος ένα γεγονός. Το 1942 πήγα με τη μητέρα μου στο Ρεξ να δούμε τον Μινχάουζεν του Γιόζεφ φον Μπάκι, ταινία με τρομερά εφέ, και είχε τόσο πολύ κόσμο που μπήκαμε σπρώχνοντας.

q Η μεγάλη πείνα του ’43 χτύπησε κι εμάς. Διάβασα πολλά χρόνια αργότερα τις σπαρακτικές επιστολές του πατέρα μου στην αδελφή του στη Λαμία που της έγραφε να στείλει ό,τι μπορούσε γιατί δεν ήξερε αν θα επιβιώναμε, και ότι κινδύνευα να πεθάνω. Αλλά και πώς να στείλεις, η Αθήνα περιβαλλόταν από μπλόκα που έλεγχαν οι Ιταλοί. Δεν μπορούσες ούτε να μπεις ούτε να βγεις. Ο δρόμος για Λαμία και Θεσσαλονίκη ήταν η έξοδος από τα Λιόσια. Δεν μπορούσαν να διακινηθούν εμπορεύματα, έτσι δημιουργήθηκε η μαύρη αγορά. Κάποιοι Έλληνες, δίνοντας μίζα στους Ιταλούς, έβαζαν μέσα τρόφιμα τα οποία πουλούσαν σε εξωφρενικές τιμές.

q Τα δύο τελευταία χρόνια του οκτατάξιου γυμνασίου άρχισα να βλέπω συστηματικά ταινίες. Ο Έσπερος απέναντι από το Αττικόν έπαιζε αποκλειστικά γαλλικό σινεμά. Τα μελοδράματα ήταν εκείνα που είχαν τη μεγαλύτερη επιτυχία. Θυμάμαι τα Παιδιά της αμαρτίας του Ραφαέλο Ματαράτσο, το οποίο είχε κάνει 330.000 εισιτήρια, τεράστιο νούμερο για την Αθήνα της εποχής εκείνης. Είχε κολλήσει για πέντε συνεχόμενους μήνες στο Τιτάνια, μια αίθουσα 1.300 θέσεων. Οι πρώτες ελληνικές ταινίες άρχισαν να γυρίζονται μέσα στην Κατοχή και μετά το 1945 μέχρι και δυο-τρεις τον χρόνο. Εμένα με ενδιέφερε το ξένο σινεμά, που ήταν πιο ανεπτυγμένο. Παράλληλα, διάβαζα πολλή λογοτεχνία. Από μικρός έκανα γαλλικά και από τα 16 μου, μετά από συνέντευξη με τον ίδιο τον Μιλιέξ, παρακολούθησα τις ανώτερες τάξεις του Γαλλικού Ινστιτούτου.

q Αποφάσισα να πάω στη Νομική, θεωρώντας ότι αποτελούσε μια λύση. Θα αφιέρωνα στη δικηγορία όσο χρόνο ήθελα και παράλληλα θα μελετούσα το σινεμά. Ήξερα ότι η οικογένειά μου, δηλαδή η μητέρα μου, δεν θα με άφηνε να ασχοληθώ επαγγελματικά με τον κινηματογράφο. Διάβαζα ήδη τις κριτικές του Μάριου Πλωρίτη στη φιλελεύθερη εφημερίδα «Ελευθερία», αλλά δεν είχα διανοηθεί τότε ακόμα ότι θα έγραφα και ο ίδιος κριτική.

q Λίγο πριν τελειώσω το γυμνάσιο άρχισα να πηγαίνω στην Κινηματογραφική Λέσχη στο Άστυ. Η Αγλαΐα

ΟΙAΘΗΝΑΊΟΙ

Μητροπούλου είχε ιδρύσει το 1951 την Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου Αθηνών (ΕΚΚΑ) και κάθε Κυριακή πρωί έβλεπα ταινίες. Ακολουθούσαν συζητήσεις στις οποίες σιγά σιγά άρχισα να συμμετέχω και να κάνω ερωτήσεις. Σε λίγο έγινα το χαϊδεμένο τους παιδί. Ήμουν πρωτοετής φοιτητής όταν μου έδωσαν την ευκαιρία να κάνω εισηγήσεις, ενώ καμιά φορά διηύθυνα τη συζήτηση που ακολουθούσε. Η Μητροπούλου έπαιζε ό,τι μπορούσε, ενώ της έστελνε ταινίες και ο Ανρί Λανγκλουά, ο διευθυντής της Ταινιοθήκης της Γαλλίας – βέβαια, υπήρχε το πρόβλημα των υποτίτλων. Οι μεγάλες εταιρείες διανομής είχαν την υποχρέωση, μετά τη λήξη της προβολής μιας ταινίας, να καταστρέψουν την κόπια. Υπήρχε και μια ιεροτελεστία, καθώς έβαζαν την μπομπίνα κάτω και την τσάκιζαν με τσεκούρι. Αυτοί παρανομούσαν και δεν το έκαναν, οπότε τις έκρυβαν στα υπόγεια του Χόλιγουντ της πλατείας Κάνιγγος. Κάποιες από αυτές, κλασικές, τις έπαιζε η Ταινιοθήκη που βρισκόταν στην Κανάρη, μέχρι που άρχισαν οι έλεγχοι και σταμάτησε.

28

LiFO

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ

q Ακριβώς μπροστά στο σπίτι μου κατέληγε η οδός Γραβιάς, όπου βρίσκονταν δύο από τα πιο διάσημα μπορντέ-

q Ως καλλιεργημένος θεατής ήθελα να πάω στο Παρίσι για να χωθώ στο μαγικό σύμπαν του κινηματογράφου. Δεν είχα στο μυαλό μου κάτι επαγγελματικό. Βρήκα ένα φτηνό εισιτήριο, το οποίο πλήρωσα χάρη στις πρώτες μου μεταφράσεις στον Γκοβόστη. Έφυγα με μια επιστολή της Μητροπούλου προς τον Λανγκλουά για να με αφήσει να παρακολουθώ προβολές στη Γαλλική Ταινιοθήκη. Ήταν καλοκαίρι του 1956, μετά τις εξετάσεις μου στη Νομική. Φτάνω στη Cinémathèque και ο πρώτος άνθρωπος που συνάντησα ήταν η Μαίρη Μερσόν, βοηθός του Λανγκλουά. Λέω ότι έχω μια συστατική για εκείνον, αλλά έλειπε. Ενθουσιασμένος, τη ρωτάω ποια η σχέση της με τον σπουδαίο σκηνογράφο του Ρενέ Κλερ, Λαζάρ Μερσόν – ήταν η γυναίκα του. Τότε έρχεται μια άλλη μικροκαμωμένη γυναίκα, η οποία μου συστήθηκε ως Μαρί Έπσταϊν. Ρωτάω αν συνδεόταν με τον σκηνοθέτη. Ήταν η αδελφή του. Τέλος, εμφανίστηκε και μια τρίτη κυρία, η Λότε Άισνερ. «Α, μόλις τέλειωσα το βιβλίο σας για τον γερμανικό εξπρεσιονισμό!» της είπα εκστασιασμένος. Μετά και από αυτό η Μερσόν με προσκάλεσε σε γεύμα για να περιμένουμε να γυρίσει ο Λανγκλουά. Όταν εμφανίστηκε, του είπε: «Αυτός ο νεαρός ξέρει τα πάντα για το σινεμά, αλλά δεν έχει δει καμία ταινία».

q Στο Παρίσι έμεινα δύο μήνες, κατά τη διάρκεια των οποίων ο Λανγκλουά με αντιμετώπισε με μεγάλη συμπάθεια. Είχε γεννηθεί στη Σμύρνη και καθώς είχε Ελληνίδα νταντά, μιλούσε λίγα ελληνικά. Όταν ήρθε η ώρα να επιστρέψω στην Ελλάδα, μου ζήτησε να κάνω ένα σύντομο ντοκιμαντέρ, «making of», όπως θα λέγαμε σήμερα, με τον Ντασέν που γύριζε στην Κρήτη το Ο Χριστός ξανασταυρώνεται (Celui qui doit mourir). Δέχτηκα, έχοντας στο μυαλό μου τον φίλο κινηματογραφιστή Φώτη Μεσθεναίο. Μου έδωσε χρήματα για το ταξίδι και υψηλής ποιότητας φιλμ. Φυσικά, τις εξετάσεις του φθινοπώρου τις αγνόησα για να πάμε στα γυρίσματα, όπου γνώρισα τη Μελίνα και τον Ντασέν. Αμέσως μετά επέστρεψα στη Γαλλία. Αυτήν τη φορά η Cinémathèque μου πρόσφερε ένα επιμίσθιο με υποχρέωση δουλειές γραφείου. Η διαμονή μου ήταν ξανά υπό δύσκολες συνθήκες, καθώς με φιλοξενούσε μια μακρινή μου ξαδέλφη στο ελάχιστων τετραγωνικών διαμέρισμά της στον 6ο όροφο μιας παλιάς οικοδομής, όπου κοιμόμουν στο πάτωμα.

απο τον χρήστο παρίδη φωτογραφιeσ: παρισ ταβιτιαν

13.02.25

ιερο σινεμα Η κινηματογραφική αίθουσα έχει μια ιερότητα, την αίσθηση ότι είμαστε όλοι μαζί και ζούμε μέσα στο σινεμά. Τώρα το ζεις μόνος σου, στο σπίτι σου. Αγαπώ να βλέπω μια ταινία παρέα με φίλους και να τη σχολιάζουμε όπως στην αίθουσα. Έχει αλλάξει το πράγμα, υπάρχει μια αφόρητη πίεση η οποία εκμεταλλεύεται τις αδυναμίες που έχει κάθε άνθρωπος, και μέσα από αυτό σε αιχμαλωτίζει και σε καταδυναστεύει. Γιατί, πάνω απ’ όλα, είναι το χρήμα.

LiFO 13.02.25

29

ήταν μαθητής. Τότε έγραφε το περίφημο ΚΙΝΟ - Μια ιστορία του ρωσικού και σοβιετικού φιλμ και κάθε πρωί έβλεπε σε ειδικές προβολές ρωσικές ταινίες. Κόλλαγα κι εγώ από δίπλα και όσες δεν είχαν υπότιτλους μου τις εξηγούσε εκείνος.

q Έπρεπε να επιστρέψω και να πάρω πτυχίο. Το πήρα, αλλά δεν το είδα ποτέ. Γνωρίζω τον Γρηγόρη Γρηγορίου, που ήταν διευθυντής σπουδών στη Σχολή Σταυράκου, και μου προτείνει να διδάξω τρία κρίσιμα μαθήματα: θεωρία, ιστορία και κριτική του κινηματογράφου. Ξεκίνησα το 1958 και έμεινα μέχρι το 1976. Όλη η πρώτη γενιά του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου ήταν μαθητές μου. Ο Κολλάτος, που μόλις πέθανε, ήταν μαθητής μου. Ο Βούλγαρης με φωνάζει ακόμα «δάσκαλε».

q Άρχισα να χώνομαι όλο και πιο πολύ στο σινεμά. Υπήρχε μια διαφημιστική εταιρεία των Μαρσέλ Γιοέλ και Γεράσιμου Αποστολάτου που ήθελε να κάνει ένα κινηματογραφικό περιοδικό. Μου ζήτησαν να το φτιάξω. Έτσι βγήκε το 1960 το «Κινηματογράφος - Θέατρο», αλλά κυκλοφόρησαν μόλις τέσσερα τεύχη γιατί δεν ήρθαν διαφημίσεις. Στο πρώτο τεύχος δημοσίευσα την πρώτη μου συνέντευξη με τον Μιχάλη Κακογιάννη που τότε γύριζε την Ερόικα. Είχα στο πλευρό μου τον Λέοντα Λοΐσιο.

q Το διάστημα μέχρι τη χούντα ήταν μια χρυσή περίοδος για μένα. Καταρχάς, γνώρισα έναν κύκλο διανοουμένων γύρω από τον καθηγητή Άγγελο Αγγελόπουλο, ο οποίος εξέδιδε ένα εξαιρετικό περιοδικό που λεγόταν «Νέα Οικονομία». Μου ανέθεσε να γράφω κάθε μήνα ένα μεγάλο άρθρο γενικού ενδιαφέροντος. Παράλληλα, ανέλαβα στις «Εποχές» μια στήλη διεθνών καλλιτεχνικών γεγονότων και τέλος μια ραδιοφωνική εκπομπή για τον κινηματογράφο. Εν τω μεταξύ ο Πλωρίτης άφησε την «Ελευθερία», γιατί η εφημερίδα πήρε θέση υπέρ των «Αποστατών», και πρότεινε εμένα να συνεχίσω στη θέση του. Γίνεται η 21η Απριλίου και χάνω όλες μου τις δουλειές. Από εκεί που ζούσα την ευδαιμονία του να κάνω ό,τι αγαπούσα, βρέθηκα άνεργος. Άρχισα να γράφω στη «Γυναίκα» του Τερζόπουλου, όπου δούλευε η γυναίκα μου. Άρεσαν πολύ τα κείμενά μου στον Τερζόπουλο και με πήρε βοηθό αρχισυντάκτη. Το 1969 μου ανέθεσε να σχεδιάσω και να διευθύνω το «Φαντάζιο». Ξεκινήσαμε με τους σταρ: άνοιγες το περιοδικό και γινόταν αφίσα, βάλαμε μέχρι και ποδόσφαιρο. Οργανώναμε και κυριακάτικες συναυλίες νεανικών συγκροτημάτων στον Ορφέα. Ένα διάστημα, μέχρι που έκλεισε, έγραφα κριτικές και στο « Έθνος».

q Το 1968 κυκλοφόρησε ο «Σύγχρονος Κινηματογράφος» στην πρώτη μορφή μικρού σχήματος. Συλλογική δουλειά μιας εκπληκτικής συντακτικής ομάδας που κατά «σατανική» σύμπτωση ήταν οι εισαχθέντες του 1966 της Σταυράκου, που εξελίχθηκαν όλοι σε πετυχημένους σκηνοθέτες και ανθρώπους του σινεμά. Εμένα με θεωρούσαν πνευματικό τους πατέρα, αλλά έγραφα σποραδικά. Μέσα από αυτό αναδείχτηκε και ο Βασίλης Ραφαηλίδης, ο οποίος ανέλαβε τη διεύθυνση σύνταξης. Το ’66 είναι και η χρονιά της γέννησης του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου στο Φεστιβάλ, αλλά δεν πρόλαβε να αναπτυχθεί γιατί αμέσως μετά ήρθε η χούντα. Τα επόμενα χρόνια βγήκαν πολύ λίγες νέες ταινίες. Μετά από ένα κενό τριών ετών, βγαίνει το 1970 η Αναπαράσταση και γίνεται έκρηξη. Ήταν η φυσική εξέλιξη μιας καινούργιας γενιάς που ζητούσε την ελευθερία. Όλος ο νέος κινηματογράφος που ήταν πολιτικοποιημένος αναπτύχθηκε κάτω από τον μανδύα της χούντας.

q Στην «Καθημερινή» πήγα όταν ξαναβγήκε, τον Σεπτέμβριο του ’74, και το πρώτο μου άρθρο ήταν ρεπορτάζ από το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Στις κριτικές για τις ταινίες είχα επιβάλει τη δική μου γραμμή. Έγραφα την κυρίως κριτική για μία καλλιτεχνική ταινία και τις άλλες τις περνούσα με μια μεγάλη παράγραφο. Η Βλάχου δεν μπόρεσε ποτέ να χωνέψει την κριτική που έγραφα. Με φώναζε στο γραφείο της, εγώ πήγαινα και στεκόμουν όρθιος μπροστά της και μου έλεγε «κύριε Μπακογιαννόπουλε, γράφετε για τους φίλους σας, γιατί δεν γράφετε πιο απλά;». Αυτό επαναλαμβανόταν μέχρι που της είπα: «Αυτός είναι ο τρόπος μου, κάποιοι με εκτιμούν γι’ αυτόν». Τελικά, έμεινα μέχρι το 2003, όταν μου ζήτησαν να βγω στη σύνταξη.

ΟΙ ΑΘΗΝΑΙΟΙ Γιάννης Μπακογιαννόπουλος

q Συνδέθηκα φιλικά με τον Αμερικανό θεωρητικό Τζέι Λέιντα που μετέφρασε όλα τα βιβλία του Αϊζενστάιν, του οποίου

q Καλή είναι η κριτική όταν ξεκινά με ένα επαρκές φορτίο γνώσεων που προέρχεται από όλες τις ανθρωπιστικές επιστήμες κι εσύ το έχεις μηρυκάσει και αφομοιώσει· όταν αυτό το φορτίο έχει ωριμάσει, πηγαίνεις ταπεινά προς την ταινία, έχοντας αποκτήσει μακρόχρονη τριβή με το φαινόμενο «καλός κινηματογράφος», αφού έχεις στο μυαλό σου 3-4.000 καλές ταινίες πάνω στις οποίες έχεις προβληματιστεί και τις έχεις δει με την οπτική του θεατή που θέλει να συμμετάσχει στη μυσταγωγία, όχι να επιβάλει στην ταινία τον δικό του εαυτό. Γιατί ο δημιουργός προηγείται, ο κριτικός είναι παράγωγος, δουλεύει χάρη στον δημιουργό. Η κριτική είναι γόνιμη όταν ασκείται με την αίσθηση της βαριάς ευθύνης, με γνώση και θητεία, με σοβαρότητα, ιδίως όταν δεν επηρεάζεσαι από φαινόμενα επιπολαιότητας και μόδας.

q Επί Λαμπρία έγινε γενικός διευθυντής της ΕΡΤ ο Φώτης Μεσθεναίος και μου πρότεινε να αναλάβω μια εκπομπή για τον κινηματογράφο. Ξεκίνησε ως «Κινηματογραφική Βραδιά» κάθε Κυριακή βράδυ, όπου έγραφα έναν πρόλογο τον οποίο διάβαζε η Κέλλυ Σακάκου. Μετά μου λέει «δεν δοκιμάζουμε να προλογίζεις εσύ;». Επέμενε και με έπεισε. Βγαίνει το ’81 το ΠΑΣΟΚ και αναλαμβάνει τον τομέα του κινηματογράφου ο Μισέλ Δημόπουλος, ο οποίος μου προτείνει την «Κινηματογραφική Λέσχη». Ήταν το κοινό μας παιδί, το οποίο ξεκίνησε τον Μάρτιο του ’82 και ο Μισέλ την άφησε μόνο όταν ανέλαβε το Φεστιβάλ. Εγώ συνέχισα μέχρι το 2010, ενώ, παράλληλα, από το 1993 μέχρι το 2004 ήμουν σύμβουλος κινηματογραφίας του υπουργείου Πολιτισμού.

q Η κινηματογραφική αίθουσα έχει μια ιερότητα, την αίσθηση ότι είμαστε όλοι μαζί και ζούμε μέσα στο σινεμά. Τώρα το ζεις μόνος σου, στο σπίτι σου. Αγαπώ να βλέπω μια ταινία παρέα με φίλους και να τη σχολιάζουμε όπως στην αίθουσα. Έχει αλλάξει το πράγμα, υπάρχει μια αφόρητη πίεση η οποία εκμεταλλεύεται τις αδυναμίες που έχει κάθε άνθρωπος, και μέσα από αυτό σε αιχμαλωτίζει και σε καταδυναστεύει. Γιατί, πάνω απ’ όλα, είναι το χρήμα.

q Το σινεμά σήμερα υποχωρεί πάρα πολύ. Έχει χαλάσει η αισθητική μας από την επιμονή να μας

ΙNFO

O Γιάννης Μπακογιαννόπουλος στις 29/1 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας του Τμήματος Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης της Σχολής Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του ΕΚΠΑ.

30

LiFO

επιβάλουν κάτι καινούργιο που όμως δεν είναι καινούργιο, αφού όλα μέσα από το ίδιο καλούπι βγαίνουν. Το μόνο αλλιώτικο που μπορούμε να δούμε είναι αυτό που έρχεται μέσα από την κοινωνία, τα κινήματα και οι ιδεολογίες. Κλασικό παράδειγμα το LGBTQΙ+ και ο φεμινισμός. Αυτό είναι το θετικό κομμάτι, το οποίο όμως, όταν φτάνει και μπαίνει μέσα στον κινηματογράφο, αρχίζει να γίνεται αρνητικό γιατί γίνεται μέρος του συστήματος που είναι η πώληση του αντικειμένου. Αυτό έχει περάσει στα σενάρια που γράφονται μέσα σε μια νύχτα. Η κυρία Φαρζά που έκανε το Substance είναι ικανή μεν, απατεώνισσα δε. Φτιάχνει ταινίες σαν να ανακατεύει τον καφέ, μια δόση από εδώ, μια δόση από αλλού.

Θεωρώ ότι η δημοσιότητα που έχω είναι μεγαλύτερη από την αξία μου. Το σημαντικότερο πρόσωπο είναι αυτός που λαξεύει το μάρμαρο αν δεν είναι απατεώνας. Σήμερα υπάρχουν πάρα πολλοί απατεώνες.

q Θεωρώ ότι η δημοσιότητα που έχω είναι μεγαλύτερη από την αξία μου. Το σημαντικότερο πρόσωπο είναι αυτός που λαξεύει το μάρμαρο αν δεν είναι απατεώνας. Σήμερα υπάρχουν πάρα πολλοί απατεώνες. Ένιωσα μεγάλη τιμή με την ανακήρυξή μου σε επίτιμο καθηγητή και συγκινήθηκα που στο τέλος όλοι με χειροκροτούσαν όρθιοι. Ίσως αυτό ξεκινάει από την αναγνώριση της αφοσίωσης σε αυτό που αγαπάς. Αλλά αυτό είναι που θα εκτιμήσουν και οι γυναίκες σ’ εμάς, πόσο δίνεσαι. Αυτό πράγματι το έκανα. Αν το αποτέλεσμα ήταν όσο χρειαζόταν, δεν ξέρω. Όπως είπα στην ομιλία μου, είναι σαν τον μύθο των Δαναΐδων, αυτό που κάνεις είναι πάντα λιγότερο από εκείνο που θα έπρεπε. Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

13.02.25

844

32

THE WEEK Όσα ξεκινάνε αυτή την εβδομάδα

34

ΣΙΝΕΜΑ Οι νέες ταινίες της εβδομάδας

36

BIBΛΙΟ 16 βιβλία για τη Σαντορίνη ως τόπο έμπνευσης, μελέτης, καταγραφής και ποίησης

38

ΜΟΥΣΙΚΗ Ο Weeknd κοιτά προς το αύριο με ένα άλμπουμκόσμημα

ΘΕΑΤΡΟ

Τουραντό, Η γυναίκα που μισούσε τους άντρες

39

ΘΕΑΤΡΟ Μπορεί το ελληνικό θέατρο να σατιρίσει τον εαυτό του;

Βασισμένο σ’ έναν κινέζικο θρύλο και συγκεκριμένα στην ιστορία μιας πανέμορφης πριγκίπισσας που μισούσε τους άντρες και για να ξεφύγει από τις πιέσεις του πατέρα της, αυτοκράτορα της Κίνας, να παντρευτεί μηχανεύτηκε ένα σατανικό τέχνασμα. Το αλληγορικό έργο του Κάρλο Γκότσι σε έμμετρη απόδοση-διασκευή του Στρατή Πασχάλη και σκηνοθεσία του Στάθη Λιβαθινού σε μια παράσταση που σηματοδοτεί την επέτειο των 25 χρόνων από την ίδρυση της ομάδας του σπουδαίου Έλληνα σκηνοθέτη.

14/2-2/3, Θέατρο Οδού Κεφαλληνίας, Κεφαλληνίας 16, Κυψέλη, Τετ., Κυρ. 19:00, Πέμ.-Παρ. 20:30, Σάβ. 21:00, είσ.: €16-22

φωτο: eφη γουση

LiFO 13.02.25

31

the week

5 ΘΕΑΤΡΟ Ο Βράχος Στη νέα της θεατρική παραγωγή η «Θέρος» εμπνέεται από το εμβληματικό βιβλίο του Αλμπέρ Καμί Ο μύθος του Σίσυφου και παρουσιάζει ένα έργο για τέσσερις φωνές και έναν ακίνητο βράχο σε έναν βαθιά, βαθύτατα ασήμαντο τόπο. Η σκηνοθέτις, ηθοποιός και δραματουργός Ηλέκτρα Ελληνικιώτη, στο πρώτο θεατρικό έργο της, αντλεί υλικό από τον Καμί και δύναμη από τον δίσκο-ορόσημο «Ανθρώπων Έργα» του Σταμάτη Κραουνάκη και της Λίνας Νικολακοπούλου για να μιλήσει για την εμμονή της σύγχρονης εποχής με την ευτυχία.

14/2-16/3, Θέατρο Κάμιρος, Ιθάκης 32, Παρ.Σάβ. 21:00, Κυρ. 19:00, είσοδος: από 12 ευρώ

6 ΘΕΑΤΡΟ New Order STOEP TH S PR ES

ΚΛΑΣΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

13 - 1 9 φ εβρ ου αρ ιου 2 0 25

1 ΧΟΡΟΣ Τσαϊκόφσκι Το Μπαλέτο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής παρουσιάζει μια νέα συναρπαστική παράσταση χορού για τη ζωή του σπουδαίου Ρώσου συνθέτη Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι σε χορογραφία Καγιετάνο Σότο. Ο διακεκριμένος χορογράφος, σε συνεργασία με τον Ντάριο Σούσα, δημιουργεί μια παράσταση υψηλής έντασης για τον εσωτερικό διχασμό του συνθέτη του Καρυοθραύστη, της Λίμνης των κύκνων και της Ωραίας κοιμωμένης.

14, 16, 21-23/2, Εθνική Λυρική Σκηνή-ΚΠΙΣΝ, λεωφ. Ανδρέα Συγγρού 364, είσοδος: 10-75 ευρώ

2 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Παραφερνάλια

ταρχική ανάγκη. Μέσα από τα μάτια ενός αυτιστικού ατόμου ανιχνεύεται το μέσα και το έξω, ο λόγος πριν από τον λόγο, η μαγεία και η ομορφιά ενός κόσμου που διεκδικεί την ουσία. Ο Οδυσσέας λέει μόνο τη λέξη «μα», σ’ αυτή συμπυκνώνει την έκφρασή του. Το «μα» γίνεται το κανάλι της επικοινωνίας με τους γονείς και την έφηβη αδελφή του, ο δρόμος που θα τους βοηθήσει να ακούσουν τις σκέψεις και τις ανάγκες του, κι εκείνος τις δικές τους.

13/2-15/4, Από Μηχανής Θέατρο, Ακαδήμου 13, Μεταξουργείο, Δευτ.-Τρ. 21:00, είσοδος: 10-15 ευρώ

4 ΜΟΥΣΙΚΗ Urban Discoveries w/ OTT, Kukan Dub Lagan, Sygnals, Daoine Sidhe

Παραφερνάλια: εξαρτήματα, συμπράγκαλα, οικοσκευή. Αυτός είναι ο τίτλος που επιλέγει ο Ανδρέας Βούσουρας για τη νέα ενότητα έργων του, όπου διερευνά τις έννοιες του χρόνου και της απώλειας, θέτει κρίσιμα ζητήματα που επικεντρώνονται στην προσωπική μνήμη, την καταγωγή και την ελληνική ιστορία με μια μοναδική κριτική και αναστοχαστική διάθεση αμφισβήτησης και ανατροπής συμβόλων και παραδεδομένων αξιών, πολιτικών και κοινωνικών συμβάσεων και πραγματικοτήτων.

14/2-8/3, Alma, Σκουφά 24Α, Κολωνάκι

απο τη μαρια παππα

32

LiFO

Τραγικές ηρωίδες: Κλυταιμνήστρα, Φαίδρα, Εκάβη, Πενθεσίλεια, Μήδεια, Δηιάνειρα Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πρόταση με θέμα το ερωτικό πάθος και τη γυναικεία ψυχή προτείνουν η Συμφωνική Ορχήστρα και η Χορωδία Δήμου Αθηναίων, συμπράττοντας με Έλληνες σολίστ σε διεύθυνση Νίκου Βασιλείου. Το πρόγραμμα, που συνδυάζει μουσική και αφήγηση, αφιερώνεται σε γυναικείες τραγικές μορφές του αρχαίου δράματος και της μυθολογίας. Η ιστορία τους εμπνέει κορυφαίους συνθέτες σε έργα που μιλούν για την ανθρώπινη ύπαρξη και την τραγική φύση του έρωτα.

19/2, 20:30, Θέατρο Ολυμπία, Ακαδημίας 59-61, Αθήνα, είσοδος: 5-25 ευρώ

3 ΘΕΑΤΡΟ ΜΑ

Μετά από χρόνια, ο Ott. επιστρέφει στην Αθήνα και στην Ελλάδα με μια εξαιρετική εμφάνιση, παρουσιάζοντας το νέο του άλμπουμ με τίτλο «Hiraeth». Μαζί του σε αυτή την ηχητική περιπέτεια είναι οι Kukan dUb Lagan, Sygnals και Daoine Sidhe.

Το Μα της Ρηνιώς Κυριαζή μιλάει για την πρώτη λέξη, την ελάχιστη δομή της έκφρασης, την πρω-

15/2, 21:30, Gazarte, Βουτάδων 34, Γκάζι, είσοδος: 18-25 ευρώ

Έρχεται για 1η φορά στην Ελλάδα το κοινωνικοπολιτικό δράμα του Σέρτζι Πομπερμάγιερ σε μετάφραση Μαρίας Χατζηεμμανουήλ και σκηνοθεσία Δημήτρη Καρατζιά. Τρεις καθημερινοί άνθρωποι, έχοντας χάσει δουλειά, χρήματα, σπίτι, την αξιοπρέπεια και το μέλλον τους, φτάνουν στα άκρα. Ένα έργο σκληρό που θολώνει τα όρια και παίζει με τις ακρότητες.

14/2-13/4, θέατρο Εν Αθήναις, Ιάκχου 19, Γκάζι, Παρ.-Κυρ. 21:00, είσοδος: 15-17 ευρώ

7 ΜΟΥΣΙΚΗ Lebanon Hanover Η Larissa Iceglass και ο William Maybelline θα φέρουν τη σκοτεινή, ρομαντική αισθητική τους στο μεγαλύτερο show που έχουν δώσει στη χώρα μας μέχρι σήμερα. Special guests οι εξαιρετικοί Selofan σε μια σπουδαία βραδιά για τη σύγχρονη dark/cold wave σκηνή.

14/2, 20:00, Floyd, Κεραμεικού 4 & Περικλεούς, Χολαργός, είσοδος: 28 ευρώ

8 ΧΟΡΟΣ EROS Από τη βραβευμένη σοπράνο, συνθέτρια και πιανίστα Μαρίκα Κλαμπατσέα μια ωδή στον έρωτα που ορμητικά μπαίνει στις ζωές μας, που ανακουφίζει, γλυκαίνει τις καρδιές μας, παθιάζει, κλείνει πληγές και ανοίγει άλλες τόσες, που μας ωθεί στα ουράνια και μας στέλνει βίαια σ’ αδιέξοδα, που νοηματοδοτεί τη ζωή μας και ας πηγαίνει χέρι-χέρι με τον θάνατο.

14-15/2, 21:00, Χώρος Τέχνης Ασωμάτων, Αγ. Ασωμάτων 6 Θησείο, είσοδος: 10-15 ευρώ

13.02.25

9 ΜΟΥΣΙΚΗ Luke Stewart's SILT Trio

ΠΑΡΤΙ

Blend with Pan-Pot Αποτελούν ένα techno duo ασύγκριτα καλό που κυνηγώ να ακούσω ξανά και ξανά γιατί απλώς δεν με απογοητεύουν ποτέ. Οι Pan Pot συμβολίζουν όλα όσα θα έπρεπε να προσφέρει ένα σωστό techno σετ: μελωδίες που κολλούν στο μυαλό, ευφορικούς ή και σκοτεινούς ενίοτε ήχους, αδιάκοπο ρυθμό, προσεκτικά μελετημένο track list και βελούδινες αλλαγές.

14/2, 23:00, Oddity Club, Ηρακλειδών 61, Αθήνα, είσοδος: από 20 ευρώ

the week

EKΔΗΛΩΣΕΙΣ

H σειρά Scenius παρουσιάζει το Silt Trio του Luke Stewart που φέρνει την πρωτοποριακή τζαζ του στην Αθήνα για μια αξέχαστη βραδιά. Με τον μπασίστα και συνθέτη Luke Stewart, τον θρύλο των ντραμς απ’ το Σικάγο, Chad Taylor, και τον βιρτουόζο του σαξοφώνου Brian Settles, το τρίο εξερευνά τα βάθη της free jazz και των αβανγκάρντ ηχοτοπίων. Με το τελευταίο τους άλμπουμ «The Bottom» (Cuneiform Records) επαναπροσδιορίζουν τα όρια του αυτοσχεδιασμού και της συνεργασίας. Τη βραδιά θα ανοίξουν οι SMOOP.

Breadman

19/2, 21:00, Ρομάντσο, Αναξαγόρα 3-5, είσοδος: 15-18 ευρώ

10 ΧΟΡΟΣ Τη μέρα που ανέβηκα το βουνό μέχρι πάνω

ΠΡΟΖΥΜΈΝΙΟ ΨΩΜΙ, ΜΟΝΑΔΙΚΌ BRUNCH ΚΑΙ ΦΟΥΡΝΙΣΤΆ PANINI ΣΤΗ ΓΕΙΤΟΝΙΆ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΑΤΊΟΥ

ΘΕΑΤΡΟ Ρωμαίος και Ιουλιέτα

Η χορογραφία δομείται από τις χορεύτριες πάνω σε μια παρτιτούρα αναπνοών η οποία, πέρα από τη χροιά και τον ρυθμό της αναπνοής, καθορίζει τον τρόπο κίνησης κάθε σώματος, καθώς και τον τρόπο σύνδεσης των χορευτριών. Το σώμα γίνεται ένα ασκί, του οποίου η μορφή και η κίνηση είναι απόρροια του πώς ο αέρας μπαίνει και βγαίνει από αυτό, φτάνοντάς το συχνά στα όρια.

14-16 & 21-24/2, 21:00, Μ54, Μενάνδρου 54, Ομόνοια, είσοδος: 12 ευρώ

11 ΦΕΣΤΙΒΑΛ Cat Festival

Στην παράσταση Ο Σαίξπηρ συναντά τον Καραγκιόζη ο Κώστας Σπυρόπουλος, όντας σπουδαίος συνεχιστής της τέχνης του θεάτρου σκιών, θα ερμηνεύσει την παράσταση με τον μοναδικό του τρόπο και την απαράμιλλη τεχνική που του έχει μεταλαμπαδεύσει ο δάσκαλος και πατέρας του, και εθνικός μας καραγκιοζοπαίχτης, Θανάσης Σπυρόπουλος. Πρόκειται για μια πρωτότυπη, υβριδική παράσταση κατά την οποία ο Σαίξπηρ συνομιλεί με τον Καραγκιόζη μέσω του θεάτρου σκιών και της ζωντανής σκηνικής δράσης.

15/2, 18:00 & 20:00, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Βασ. Σοφίας & Κόκκαλη, είσοδος: 12 ευρώ

Το πρώτο cat festival στην Ελλάδα είναι γεγονός. Δύο συναυλίες, έξι stand-up comedians, δεκαεπτά ομιλητές, δωρεάν δραστηριότητες για παιδιά, πάνω από 65 περίπτερα με είδη για γάτες και γατόφιλους, και η 1η Ημέρα Υιοθεσίας των Pet City για το 2025 με αδέσποτα γατάκια από φιλοζωικές οργανώσεις απ’ όλη την Ελλάδα που ψάχνουν το #foreverhome τους. Τα πάντα γύρω από τη γάτα.

Ένας αλλιώτικος μετα-φούρνος άνοιξε τις πόρτες του στην καρδιά του Παγκρατίου και σας περιμένει να δοκιμάσετε προζυμένιο ψωμί αργής ωρίμανσης, brunch και αυθεντικές ιταλικές ζύμες. ΟΤΑΝ ΟΙ ΙΔΙΟΚΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΟΣ συνέλαβαν την ιδέα του Breadman, δεν είχαν στο μυαλό τους απλώς ένα ακόμη microbakery. Όπως το αποκαλούν οι ίδιοι, το Breadman είναι ένα «project», ένα σύγχρονο αρτοποιείο, όπου πρωταγωνιστής είναι το προζυμένιο ψωμί αργής ωρίμανσης σε όλες του τις σύγχρονες εφαρμογές. Το ψωμί και οι χειροποίητες ζύμες του Breadman αναδεικνύονται σε ένα ιδιαίτερο brunch και all-day menu με πιάτα που παντρεύουν την αρτοποιία με τη σύγχρονη γαστρονομία και πλαισιώνονται από specialty καφέ, επιλεγμένα ελληνικά κρασιά και δροσερά κοκτέιλ. Όποια παρασκευή ή ζύμη και να δοκιμάσεις στα πιάτα του Breadman, είναι 100% χειροποίητη και ετοιμάζεται στην κουζίνα/εργαστήριό του. Στην πλούσια βιτρίνα του μαγαζιού θα βρείτε σάντουιτς με προσεγμένα υλικά από τα ίδια ψωμιά, λαχταριστές φοκάτσιες, ολόφρεσκα κρουασάν, τα περιβόητα cinnamon rolls, και για τους λάτρεις της σοκολάτας την μπάμπκα. Μη φύγετε χωρίς να δοκιμάσετε τα χειροποίητα panini ψημένα σε ξυλόφουρνο, τα οποία γίνονται ανάρπαστα, και όχι άδικα. Η αυθεντική ιταλική αφράτη ζύμη παντρεύεται μοναδικά με φρέσκα υλικά ελληνικής και ιταλικής προέλευσης. Το panini BLT με τραγανή πανσέτα, χειροποίητες πίκλες, μπέικον, ντομάτα και μουστάρδα θα ικανοποιήσει και τον πιο απαιτητικό. Οι μερίδες του brunch είναι πλούσιες, μεστές και πεντανόστιμες. Δοκιμάστε τα signature πιάτα Chicken French Toast, παναρισμένο κοτόπουλο, τηγανητό αυγό, καπνιστό σφένδαμο και πικάντικη σάλτσα βατόμουρο σε χειροποίητο ψωμί μπριός, και Avocado on toast, αυγά scrambled, κρέμα αβοκάντο και ψητά ντοματίνια πάνω σε προζυμένιο ψωμί. Από το μεσημέρι και μετά μπορείτε να απολαύσετε αυθεντική ιταλική πίνσα ψημένη σε ξυλόφουρνο και λαχταριστά μπέργκερ με dry aged μοσχαρίσιο κιμά. Συνδυάστε τα με κρασί ή classic cocktails που προσφέρει το μπαρ του καταστήματος σε έναν μίνιμαλ, ζεστό χώρο που αποπνέει vibes νεοϋορκέζικου καφέ με κυρίαρχα στοιχεία το μέταλλο και το ξύλο.

Breadman, Φορμίωνος 12 & Μονής Σέκου, Αθήνα Instagram-Facebook: breadman.theproject, TikTok: Breadman.project

15-16/2, 11:00, Παλιό Αμαξοστάσιο-ΟΣΥ, Ερμού 1 & Πειραιώς, Γκάζι, είσοδος: 5-8 ευρώ

LiFO 13.02.25

33

Σινεμά

ο πάτερ φαμίλιας ήταν αλλού, η Γιούνις της Τόρες έμεινε εκεί και προσάρμοσε τον ρόλο της δρώντας ως πάτερ φαμίλιας και ψάχνοντας τα λιγοστά στοιχεία που αποδεικνύουν μια συστηματικά θαμμένη εγκληματική ενέργεια. Και στην coda του Είμαι ακόμη εδώ αναλαμβάνει τα ηνία η μητέρα Φερνάντα, αντιδρώντας μαεστρικά σε τηλεοπτικά πλάνα που περικλείουν τη δύναμη ενός διαχρονικού πολιτικού θρίλερ, οικουμενικού και αποτελεσματικού σε προθέσεις και εκτέλεση. Το Είμαι ακόμη εδώ είναι υποψήφιο για 3 Όσκαρ, Καλύτερης Ταινίας, Διεθνούς Ταινίας και Α’ Γυναικείου Ρόλου, με την Τόρες να έχει ήδη αποσπάσει τη Χρυσή Σφαίρα και να είναι πλέον η μοναδική που απειλεί την Ντεμί Μουρ στην κατηγορία αυτή.

VILLAGE RENTI 18 - VILLAGE MALL 6 - VILLAGE PAGRATI 3 - NANA CINEMAX 4 - ΑΕΛΛΩ CINEMAX 2 - ΚΗΦΙΣΙΑ CINEMAX 1 - OPTIONS ILION 7 - OPTIONS GLYFADA 4 ΑΣΤΥ - ΒΑΡΚΙΖΑ 1 - ΓΑΛΑΞΙΑΣ 1,2 - WEST CITY 1,3 - ΔΙΑΝΑ ΚΙΝΗΜΑΤΟΘΕΑΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ-ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ 2 ΣΠΟΡΤΙΓΚ 1 - ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗ ΛΑΪΣ 1 - ΖΕΑ

Το πιο πολύτιμο φορτίο LA PLUS PRÉCIEUSE DES MARCHANDISES

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Μισέλ Χαζαναβίσιους

ΣΥΝΟΨΗ: Σε ένα χιονισμένο χωριό την περίοδο του

απο toν θοδωρη κουτσογιαννοπουλο

Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ένας φτωχός Πολωνός ξυλοκόπος ζει με τη γυναίκα του, η οποία δεν μπορεί να αποκτήσει παιδιά. Ο κόσμος τους αλλάζει ξαφνικά, όταν ένα μωρό ρίχνεται από ένα διερχόμενο τρένο με προορισμό το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς. Βλέποντάς το ως δώρο από τον Θεό, η γυναίκα υπόσχεται να μεγαλώσει αυτό το παιδί, αψηφώντας τόσο την αρχική άρνηση του συζύγου της όσο και το ολοένα αυξανόμενο αντισημιτικό μίσος των κατοίκων του χωριού.

Είμαι ακόμη εδώ Ο πόνος του βραζιλιάνικου λαού στα χρόνια της δικτατορίας σε ένα δράμα υποψήφιο για τρία Όσκαρ. ΣΥΝΟΨΗ: Mια γυναίκα έρχεται αντιμέτωπη με μια

νέα κατάσταση όταν ο σύζυγός της συλλαμβάνεται από το στρατιωτικό καθεστώς στη Βραζιλία το 1971.

Τ

Αριστούργημα Πολύ Καλό Καλό Ικανοποιητικό Μέτριο Κακό

34

LiFO

η μνήμη του ακτιβιστή Ρούμπενς Παΐβα τιμά ο Βάλτερ Σάλες στην κινηματογραφική του επιστροφή με το Είμαι ακόμη εδώ, ένα δραματικό χρονικό επιβίωσης και αντίστασης που βασίζεται στο βιβλίο του γιου του Μαρτσέλο, στο οποίο πρωταγωνιστεί η υπέροχη, βραβευμένη με Χρυσή Σφαίρα Φερνάντα Τόρες – στο φινάλε εμφανίζεται η θρυλική μητέρα της, η 96χρονη Φερνάντα Μοντενέγκρο, και αυτή στον ρόλο της δυναμικής και συγκινητικής Γιούνις, αλλά σε μεγαλύτερη ηλικία. Από το συλλογικό στο προσωπικό, από τον πόνο του βραζιλιάνικου λαού στα πέτρινα χρόνια της δικτατορίας, ως το “αν είμαι ακόμη εδώ”, την εθιμοτυπική υπόσχεση που δίνει ο πατέρας στη μικρή του κόρη όταν θάβει τρυφερά το δοντάκι της στην άμμο της Κοπακαμπάνα, ο σκηνοθέτης του Κεντρικού Σταθμού και του Ημερολόγια Μοτοσικλέτας παίρνει ως αφορμή την εθνική ντροπή των εξαφανισμένων για να μιλήσει για την αγέρωχη επιμονή όσων έμειναν πίσω να περιμένουν. Όπως όλες οι ταινίες του, συχνά road movies με βαθύτερο υπόβαθρο, έτσι και το Είμαι ακόμη εδώ διατηρεί ευκρινή αφήγηση που κλιμακώνεται μέσα από το δράμα που ζει η σύζυγος η οποία μένει πίσω αμέσως μετά τη σύλληψή του άνδρα της από το καθεστώς: η Γιούνις οδηγείται κι εκείνη στις φυλακές και αποδεσμεύεται μετά από μερικές ημέρες, μένοντας στο σκοτάδι

για λόγους που δεν της κοινοποιούνται ποτέ. Καλείται να καθησυχάσει τα μικρότερα παιδιά της, την ίδια στιγμή που η μεγάλη της κόρη λείπει για σπουδές στο Λονδίνο, απολαμβάνοντας μια rock ‘n’ roll φάση πολύ μακριά απ’ όσα συμβαίνουν στο σπίτι, και το δεύτερο σε ηλικία, έφηβο κορίτσι έχει αντιληφθεί πως κάτι δεν πάει καθόλου καλά. Η ξενοιασιά του Ρίο μοιάζει πλέον με ανάμνηση ανέφελης νιότης που ξεθωριάζει καθημερινά και η νέα πραγματικότητα της μετακόμισης στους συγγενείς στο Σάο Πάολο διαφαίνεται ως η μόνη ρεαλιστική λύση. Ένα πένθιμο πέπλο έχει πέσει σαν βαριά σκιά στο άλλοτε έξω καρδιά σπιτικό των Παΐβα, που τώρα μοιάζει με διάδρομο αντί για επίκεντρο, σαν πουργκατόριο με περαστικούς ασφαλίτες που ξημεροβραδιάζονται έξω και μέσα σε αυτό, σκυθρωποί και αινιγματικοί, οι αγγελιοφόροι της καταστολής. Τα πάρτι και τις χαρούμενες συνεστιάσεις φίλων έχει αντικαταστήσει μια εκκρεμότητα που αποτυπώνει τέλεια ο Σάλες σαν μακρόσυρτη ανακριτική διαδικασία χωρίς ορισμένη αιτία, σαφή αφορμή ή χρονικό ορίζοντα. Κι εδώ μπαίνει καταλυτικά στο κάδρο η Φερνάντα Τόρες. Κρατάει την οικογένεια, την ψυχραιμία της καθώς και ολόκληρη την ταινία στο συγκλονιστικό κοντινό της, με ένα πρόσωπο, επιτέλους, αληθινής ηλικίας, που αποπνέει επώδυνη αξιοπρέπεια, σύγχυση και λύτρωση σε ένα από τα πιο υποδειγματικά φινάλε που έχουμε δει εδώ και χρόνια, στη γλυκόπικρη στιγμή της δικαίωσης μετά από τη μακρά διαδρομή μέσα στο σκοτάδι. Όσο

INFO AINDA ESTOU AQUI ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ:

Βάλτερ Σάλες ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟYΝ:

Φερνάντα Τόρες, Σέλτον Μέλο, Φερνάντα Μοντενέγκρο

Κάθε μέρα, η γυναίκα του ξυλοκόπου προσευχόταν να βρει στο διάβα της ένα από τα πολύτιμα φορτία που μετέφεραν τα τρένα με κατεύθυνση στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Κάποτε είχε ένα παιδί και εύχεται όσο τίποτε να μπορέσει να μεγαλώσει το μωρό κάποιου άλλου. Το θαύμα γίνεται πραγματικότητα όταν ένας αποστεωμένος πατέρας χωρίζει τα δίδυμα παιδιά του έξω από την αμαξοστοιχία. Για τη στωική και αποφασιστική γυναίκα είναι δώρο από τον Θεό, ειρωνικά, σαν τον Μωυσή που βρίσκει φιλόξενη αγκαλιά στο παλάτι των Φαραώ. Το βρέφος σώζεται από τους Πολωνούς του χιονισμένου δάσους, έχοντας την τραγική εικόνα του άνδρα με τα σπασμένα γυαλιά όρασης ως τελευταία ανάμνηση από το εξπρές του θανάτου, αν και ο αμίλητος σύζυγος έχει σοβαρές αντιρρήσεις για την ανατροφή ενός παιδιού που ανήκει στους «άκαρδους» – έτσι ονόμαζαν τους Εβραίους στον πόλεμο, μην τολμώντας καν να προφέρουν τη λέξη. Έρχεται αντιμέτωπος με τους καχύποπτους συναδέλφους του σε μια κοινότητα τοποθετημένη στην εσχατιά της διαδρομής προς το Άουσβιτς, αποκομμένη και αναγκαστικά συνωμοσιολογική, τυπικά ξενοφοβική, δολοφονικά εχθρική με μια φυλή που έχει μάθει να μισεί χωρίς λόγο. Αλλά και η αγέλαστη πέτρα έχει καρδιά, ειδικά όταν ο φοβιστικός σε διαστάσεις ξυλοκόπος συνειδητοποιεί πως δεν ταΐζει ένα φίδι αλλά μεγαλώνει έναν άνθρω-

13.02.25

ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΒΟΛΗ πο σαν να ήταν κομμάτι της δικής του οικογένειας. Ο βραβευμένος με Όσκαρ Μισέλ Χαζαναβίσιους του Artist ξεπερνά τους φόβους του για τον καλλιτεχνικό χειρισμό του Ολοκαυτώματος και μεταφέρει στη οθόνη το διήγημα του στενού φίλου του πατέρα του, Ζαν Κλοντ Γκραμπέρ, με χειροποίητο κινούμενο σχέδιο, ταυτόχρονα παραμυθένιο με τις νερομπογιές και την αφήγηση του Ζαν Λουί Τρεντινιάν στον τελευταίο, φωνητικό ρόλο της πλούσιας καριέρας του, και αυστηρό, σαν κόμικ από την κόλαση, λακωνικό και τιμωρητικό, ανάλογο των σκληρών συνθηκών που περιγράφει. Όπως είπε, δεν γινόταν να γυρίσει την ταινία ορθόδοξα, δεν θα έπειθαν κανέναν αληθινοί άνθρωποι τόσο ταλαιπωρημένοι από τις κακουχίες. Ο στόχος του είναι σαφής, ως και προφανής, αλλά η υφή του Πιο πολύτιμου φορτίου, του πρώτου animation που διαγωνίστηκε για τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες από το 2007 και το Περσέπολις, ευτυχώς δεν αφήνει περιθώρια για περιττούς συναισθηματισμούς, παγώνοντας τον χρόνο στο νεκρό τοπίο και διατηρώντας ανέπαφο το επίπεδο του τρόμου. ΝΑΝΑ CINEMAX 4 - ΑΕΛΛΩ CINEMAX 1 - ΚΗΦΙΣΙΑ CINEMAX 3 - ΔΑΝΑΟΣ 1,2 - ΔΙΑΝΑ - ΕΛΛΗ - ΣΠΟΡΤΙΓΚ 2 ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗ ΛΑΪΣ 1

Αγαπούσε τα λουλούδια περισσότερο ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Γιάννης Βεσλεμές ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Πάνος Παπαδόπουλος, Άρης

Μπαλής, Γιώργος Κατσής, Ντομινίκ Πινιόν, Αλεξία Καλτσίκη ΣΥΝΟΨΗ: Τρία αδέρφια κατασκευάζουν μια αυτο-

σχέδια χρονομηχανή με σκοπό να επαναφέρουν στη ζωή την από καιρό νεκρή μητέρα τους. Όταν ο εκκεντρικός πατέρας τους κάνει την εμφάνισή του, το πείραμα ξεφεύγει από τον έλεγχό τους. Μια νέα γυναίκα με ματωμένο πρόσωπο σαν να έχει ανοίξει ένα ρόδι στα δυο, ένα ακέφαλο κοτόπουλο, ένα αιδοιόσχημο λουλούδι που αχνίζει και μιλά με την αισθαντική φωνή της νεκρής μητέρας που τρία αδέλφια έχουν βάλει σκοπό της ναρκωμένης κοινής τους ζωής να αναστήσουν με τη βοήθεια μιας προβληματικής χρονομηχανής: προσδεθείτε για τη γενναία και παιχνιδιάρικη βουτιά του Γιάννη Βεσλεμέ σε ένα ψυχεδελικό οιδιπόδειο που συμπληρώνεται ιδανικά από την άφιξη στη μικρή πόλη των χαμένων αγοριών του απόντα (και ένοχου; Μη βιάζεστε) Γάλλου πατέρα που δεν υποδύεται άλλος από τον Ντομινίκ Πινιόν, πρωταγωνιστή του εμβληματικού Delicatessen! Δεν είναι τυχαία η παρουσία του, αφού το συμπαγώς ρετρό και αδιόρατα φουτουριστικού σύμπαν του Αγαπούσε τα λουλούδια περισσότερο αποπνέει το τραχιά νοσταλγικό σινεμά των Ζενέ και Καρό, με τον Έλληνα σκηνοθέτη να μοιάζει να φιλοξενείται στο κινηματογραφικό «σπιτικό» του Νίκου Νικολαΐδη, εκεί όπου οι γλυκιές οικογενειακές συμμορίες έβραζαν σε κοκτέιλ βίας και ερωτισμού – ως και τα εξωτικά σκηνικά θυμίζουν τα χειροποίητα ντεκόρ της απαράμιλλης Μαρί Λουίζ Βαρθολομαίου. Ωστόσο, ο Βεσλεμές κάνει

step up μετά τη Νορβηγία και με την πολύτιμη συνδρομή του Χρήστου Καραμάνη στην καταπληκτική διεύθυνση φωτογραφίας υπογράφει από το δικό του μέταλλο μια ιστορία σταματημένη στον χρόνο ενηλικίωσης, με ψυχή και γνώση στην κατασκευή και τη χρονική δομή, fun και μελαγχολία σε μοιρασμένες δόσεις – μια τρελή βόλτα με παγιδευμένα συγκρουόμενα στο απρόβλεπτο σινεμά του φανταστικού, υπερστυλιζαρισμένη, με τρομερό soundtrack, φυσικά από τον ίδιο. ΑΣΤΟΡ

Dog Man ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Πίτερ Χάστινγκς

ΣΥΝΟΨΗ: Όταν ένας πιστός σκύλος της αστυνομίας

και ο αστυνόμος ιδιοκτήτης του τραυματίζονται εν ώρα καθήκοντος, μια παράδοξη αλλά σωτήρια χειρουργική επέμβαση ενώνει τους δύο σε ένα κι έτσι γεννιέται ο Dog Man. Σίγουρα συμβαίνει κάτι πολύ ενδιαφέρον εκεί στη Dreamworks τελευταία. Το σκίτσο των παραγωγών τους δοκιμάζει κάτι διαφορετικό από τη συνήθη στρογγυλεμένη ψηφιακή όψη και ο ηχητικός τους σχεδιασμός δεν αντιμετωπίζει όλα τα παιδιά του κόσμου σαν να έχουν attention span χρυσόψαρου. Αν κλείσετε λίγο τα μάτια όσο παρακολουθείτε το Dog Man, μια ταινία στηριγμένη σε σλάπστικ χιούμορ και ίντριγκα σαν εκείνη του μέσου animation της Illumination, θα διαπιστώσετε ότι αυτό που ακούτε απέχει μίλια από τη βαβούρα και τη χασμωδία των παραγωγών της τελευταίας. Το Dog Man, λοιπόν, με την επιβραδυμένη ταχύτητα των κινήσεων που παραπέμπει σε καρτούν περασμένων εποχών και με τον περιβάλλοντα χώρο που μοιάζει να βγήκε από παιδικό βιβλίο προκύπτει μεν κατώτερο από τα πρόσφατα Puss in boots: The last wish και Wild Robot, αλλά αυτό συμβαίνει μόνο γιατί τα ευρήματα δεν έρχονται με την ίδια συχνότητα σε όλη τη διάρκεια της ταινίας και επειδή λίγα πράγματα έχει να δώσει στον θεατή του πέρα από αυτά. Χρειάζονται, όμως, και οι αβαρείς ταινίες κινουμένων σχεδίων, δεν μπορεί να είναι όλες εκεί έξω Flow και Inside Out, φτάνει να έχουν μια σχετική καλαισθησία και φαντασία. Και σε μια ταινία όπου ο κεντρικός χαρακτήρας εκπροσωπεί μια φιλική προς την οικογένεια εκδοχή του Ρόμποκοπ σίγουρα υπάρχει λίγη από την τελευταία και αρκεί για να της συγχωρέσεις και την κυνόφιλη προπαγάνδα της. Αλήθεια, ως πότε οι γάτες θα αντιμετωπίζονται ως evil masterminds που καταστρώνουν περίτεχνα σχέδια για να κατακτήσουν τον κόσμο; Μια γάτα δεν θα έμπαινε ποτέ σε τέτοιο κόπο, θα περίμενε να της παραδώσουν τον κόσμο τυλιγμένο σε λαδόκολλα, γνωρίζοντας ότι στο τέλος θα της κάνουν το χατίρι – και θα είχε δίκιο.

Aπό τον Γιάννη Βασιλείου VILLAGE RENTI 1,2,5,7,15,16,20 - VILLAGE MALL 2,4,8,9,10,12 - VILLAEGE PAGRATI 1,2 - VILLAGE AG.DIMITRIOS 1,3 - ΝΑΝΑ CINEMAX 2 - ΑΕΛΛΩ CINEMAX 3 - WEST CITY 3,4 - OPTIONS ILION 1,2,3,5 - OPTIONS GLYFADA 1,2,3,4 - ΑΘΗΝΑΙΟΝ 1,2 - ΑΙΓΛΗ 4 - ΒΑΡΚΙΖΑ 2 ΚΙΝΗΜΑΤΟΘΕΑΤΡΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑΣ-ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ 2 ΤΡΙΑ ΑΣΤΕΡΙΑ 1 - ΑΡΤΕΜΙΣ - ΖΕΑ

LiFO 13.02.25

35

Βιβλίο

16 βιβλία για τη Σαντορίνη ως τόπο έμπνευσης, μελέτης, καταγραφής και ποίησης Το φημισμένο νησί των Κυκλάδων ανέκαθεν κέντριζε τη συγγραφική φαντασία και κινητοποιούσε την επιστημονική έρευνα με πολλαπλούς τρόπους. Μια συλλογή από τις πιο σημαντικές εκδόσεις για τη Σαντορίνη.

Δ

εν είμαι ζωγράφος, Κόρη Θηρασία. Μα θα σε πω ασβέστη και με θάλασσα. Θα σε προεχτείνω μ’ αυτά που γράφω σ’ αυτά που πράττω. Θα σου προσφέρω μια ζωή (τη ζωή που δεν αξιώθηκα) χωρίς αστυνόμους, χωρίς φακέλους, χωρίς κελιά. Μόνο μ’ ένα λευκό πουλί πάνω από το κεφάλι σου», έγραφε ο Οδυσσέας Ελύτης στον Μικρό Ναυτίλο για τη Θηρασιά της Σαντορίνης, μία ακόμα ποιητική αναφορά μετά τη δική του «Ωδή στη Σαντορίνη» μόλις το 1938 γι’ αυτό το ανήκουστο θαύμα της φύσης που μοιάζει όντως να βγήκε από τα «σωθικά βροντής». Η ηλεκτροφόρος ατμόσφαιρα είχε ήδη, όμως, προλάβει να αγγίξει τον Νικόλαο Κάλας, που είχε γράψει το ποίημα «Σαντορίνη» το 1932, αλλά και τον Γιώργο Σεφέρη, ο οποίος στη δική του ποιητική κατάθεση «Σαντορίνη Α» στις Γυμνοπαιδιές ανιχνεύει την άγραφη δικαιοσύνη και το βάρος του μύθου σε αυτούς τους γκρεμισμένους βωμούς και τους ξεχασμένους φίλους, «στης φοινικιάς της λάσπη». Ένα νησί απρόσιτο και αινιγματικό για τους περισσότερους απέκτησε από νωρίς τους δικούς του θιασώτες και επιβλητικό ποιητικό-λογοτεχνικό εκτόπισμα. Συνέβαλαν σε αυτό και οι περιηγητές και οι συγγραφείς που πέρασαν από τη Σαντορίνη, καθώς πολλοί ήταν αυτοί και αυτές που αφέθηκαν στην αλλόκοτη ομορφιά ενός νησιού των Κυκλάδων που δεν έμοιαζε με κανένα άλλο. Σε ένα από τα πιο όμορφα βιβλία του με τον τίτλο Άνεμοι (εκδόσεις Εστία) και σε ένα από τα αξέχαστα και άγνωστα οδοιπορικά του που εκδόθηκε με τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ο Ηλίας Βενέζης γράφει για το «ένστικτο που δεν ακολούθησε τη φύση, δεν πήρε τίποτα από το κολοσσιαίο και απ’ το άγριο. Ακολούθησε κι εδώ η τέχνη του ανθρώπου τον ελληνικό νόμο, υπόταξε τις δυνάμεις, δίδαξε το μέτρο και την αρμονία», προσθέτοντας στο

«

απο την τινα μανδηλαρα

36

LiFO

ΦΩΤΟ Αριστερά: Ένα ιστιοπλοϊκό καταφτάνει με μηχανή στον Γιαλό λίγο πριν από το ηλιοβασίλεμα. Ένα μικρό μεταγωγικό είναι δεμένο σε μια σημαδούρα αρόδο. Στο βάθος η Θηρασιά κι ένα κομμάτι του ηφαιστείου αριστερά. Δεξιά: Στη «Σκάλα» από το λιμάνι προς τα Φηρά. Και οι δύο φωτογραφίες είναι από το λεύκωμα «Σαντορίνη – Εικόνες μιας άλλης εποχής», Robert A. McCabe, Μαργαρίτα Πουρνάρα, εκδόσεις Πατάκη

μυθολογικό εκτόπισμα της Σαντορίνης τη δική του συγγραφική πινελιά. Μια δεκαετία μετά την έκδοση του βιβλίου του Βενέζη έμελλε να επισκεφθεί το γνωστό για τα αμπέλια και την άγρια ομορφιά του νησί, μαζί με τον Πέτρο Νομικό, ταξιδεύοντας με το θρυλικό ατμόπλοιο «Μιαούλης», ο γνωστός φιλέλληνας φωτογράφος Ρόμπερτ Μακέιμπ για να καταγράψει με τον δικό του τρόπο τη σπάνια ομορφιά και τη μοναχικότητα των σκληραγωγημένων ήδη κατοίκων. Οι φωτογραφίες του με τους ψαράδες και τους μουλαράδες αλλά και με το δεμένο στον Γιαλό της Σαντορίνης καράβι «Αιγαίον» έχουν γράψει ιστορία καθώς περιγράφουν στο ομώνυμο λεύκωμα μια Σαντορίνη που μετά από λίγο καιρό θα έπαυε να υπάρχει. Τραβηγμένες δύο χρόνια πριν από τον καταστροφικό σεισμό του ’56, δεσπόζουν πλέον σε έναν τόμο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη, του οποίου συγγραφέας είναι η Μαργαρίτα Πουρνάρα και τη μετάφραση των κειμένων του Μακέιμπ έχει κάνει η Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη. Οι φωτογράφοι είχαν διακρίνει από νωρίς το θρυλικό κάλλος της Θήρας. Παράδειγμα αποτελεί η Nelly’s, η οποία τόλμησε το μακρινό ταξίδι προς το νησί σε μια δεκαετία που κανείς δεν το τολμούσε. Τις φωτογραφίες της συγκέντρωσε σε έναν τόμο ο πολυπράγμων επιχειρηματίας, εκδότης και συλλέκτης Δημήτρης Τσίτουρας, ο οποίος έχει χρισθεί αξιωματούχος του Εθνικού Τάγματος Αξίας της Γαλλίας για τη μεγάλη προσφορά του στο νησί, και τις εξέδωσε σε ένα λεύκωμα με τον τίτλο Nelly’s Σαντορίνη, 1925-1930, Αρχείο Θηραϊκών Μελετών, Συλλογή Δημήτρη Τσίτουρα. Η αγέρωχη αλήθεια της Σαντορίνης και τα κυβιστικά της αριστοτεχνήματα, οι θόλοι και η αυστηρότητα των γραμμών κινητοποίησαν την περιέργεια όχι μόνο των φωτογράφων αλλά και των εικαστικών, των καλλιτεχνών και των αρχιτεκτόνων. Από τις Πανεπιστημιακές

13.02.25

Επειδή, όμως, στο άκουσμα της Σαντορίνης συνειρμικά ο νους ανατρέχει στις εξαίσιες τοιχογραφίες που κοσμούσαν τα προϊστορικά σπίτια στον οικισμό του Ακρωτηρίου, κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει το αρχαιολογικό θαύμα στην άκρη του νησιού, που εξακολουθεί να γράφει ιστορία. Πολλά είναι τα βιβλία που έχουν εκδοθεί για το Ακρωτήρι, αλλά σημείο αναφοράς αποτελεί το λεύκωμα που έγραψε η Ναννώ Μαρινάτου, κόρη του Σπυρίδωνα Μαρινάτου, ο οποίος ξεκίνησε τις ανασκαφές το 1967 με σκοπό να καταδείξει την άμεση σύνδεση του μινωικού πολιτισμού με αυτόν του Ακρωτηρίου. Κυκλοφορεί από τη Μίλητο, τιτλοφορείται Ακρωτήρι - Σαντορίνη: Η βιογραφία μιας χαμένης πολιτείας, το προλογίζει ο Άγγελος Δεληβορριάς και σε αυτό ξεδιπλώνεται το χρονικό των αρχαιολογικών ερευνών στο Ακρωτήρι αλλά και η μαγική ιστορία των τοιχογραφιών με ιδιαίτερη έμφαση στην Ξεστή 3, ενώ γίνεται προσπάθεια να αποκωδικοποιηθούν τα μυστικά τους. Η αφήγηση της Ναννώς Μαρινάτου συμπληρώνεται από τα κείμενα και το συνολικό περιεχόμενο που έχει επιμεληθεί εξαιρετικά η αρχαιολόγος και τεχνοκριτικός Κλέα Σουγιουλτζόγλου. Στην αρχιτεκτονική της προϊστορικής πόλης του Ακρωτηρίου εστιάζει και το βιβλίο της Κλαίρης Παλυβού με τον τίτλο Ακρωτήρι Θήρας (εκδόσεις Μέλισσα). Πρόκειται για μια δίγλωσση έκδοση, επιστέγασμα μακρόχρονης έρευνας, που παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για την προηγμένη οικοδομική τεχνολογία και το υψηλό επίπεδο ζωής της εποχής εκείνης. Επειδή, όμως, Ακρωτήρι δεν νοείται χωρίς τον αρχαιολόγο Χρίστο Ντούμα, ο οποίος ανέλαβε τις ανασκαφές στην περιοχή μετά τον θάνατο του Μαρινάτου, δεν θα μπορούσαμε να παραλείψουμε τον εικονογραφημένο αρχαιολογικό οδηγό για εκείνη την «προϊστορική Βενετία του Αιγαίου», όπως χαρακτηριστικά την αποκαλούσε ο ίδιος, δίνοντας έμφαση στον κοσμοπολιτισμό της, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Hannibal με τον χαρακτηριστικό τίτλο Σαντορίνη. Ο Ντούμας ήταν υπεύθυνος και για το λεύκωμα Προϊστορική Θήρα της γνωστής σειράς που εκδίδει το Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση.

Π

Εκδόσεις του ΕΜΠ, σε επιμέλεια Σταυρούλας Λάββα, κυκλοφορεί ειδικό βιβλίο για το πολιτισμικό συνεχές του συγκροτήματος της Θήρας και της Θηρασιάς, δηλαδή μια μελέτη για την κατοικία και το συνολικότερο οικιστικό περιβάλλον του νησιού με τον τίτλο Σαντορίνη - Τοπία του νου. Καθώς φαίνεται τα αρχοντικά και τα υπόσκαφα δεν εντυπωσίασαν μόνο τον Λε Κορμπιζιέ αλλά και πλήθος αρχιτεκτόνων και μηχανικών, όπως ο ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ Δημήτρης Φιλιππίδης, ο οποίος επιμελήθηκε έναν ειδικό τόμο από τις εκδόσεις Μέλισσα με τον τίτλο Σαντορίνη. Στο αρχιτεκτονικό συνεχές αλλά και στην ιστορία της Σαντορίνης αναφέρεται το άκρως ενδιαφέρον λεύκωμα Σαντορίνη που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Τοπίο με φωτογραφίες του εκδότη Δημήτρη Ταλιάνη, κείμενα που υπογράφουν οι Κική Μπίρταχα, Χρύσανθος Κιρπότιν, Χίλντα Γουναλή, σύμβουλο έκδοσης τον Σαντορινιό Εμμανουήλ Λιγνό και επιμέλεια Αθηνάς Δούντση. Πρόκειται για ένα από τα πιο ολοκληρωμένα λευκώματα που έχουν εκδοθεί για το νησί, όπως είναι και εκείνο των εκδόσεων Μίλητος με τον τίτλο Σαντορίνη - Πινελιά στο Αιγαίο, επίσης υπό την καθοδήγηση του Εμμανουήλ Λιγνού, ο οποίος ανέλαβε και την ανθολόγηση με τις φωτογραφίες του Γιάννη Γιαννέλου. Οι ίδιες εκδόσεις κυκλοφόρησαν και ένα λεύκωμα-οδηγό αφιερωμένο στην οινική ταυτότητα του νησιού που φημίζεται για τα υπέροχα κρασιά του, τα οποία έβγαλαν την Ελλάδα εκτός συνόρων. Σε αυτό εξηγείται όλη η ειδική τελετουργία του τρύγου-βεντέμα, περιγράφεται η ομορφιά που έχουν οι αμπελιές, διαχωρίζονται οι ποικιλίες. Την ξενάγηση στην ιστορία του οινικού θαύματος του νησιού αναλαμβάνει η ειδικός στο κρασί Μερόπη Παπαδοπούλου και ο τίτλος του βιβλίου είναι Σαντορίνη - Με τις ρίζες στο ηφαίστειο.

ολύτιμες πληροφορίες για τον χρονολογικό, και όχι μόνο, επαναπροσδιορισμό της προϊστορικής Θήρας και την ανατροπή των προηγούμενων θεωριών του Μαρινάτου για την καταστροφή του μινωικού πολιτισμού από την έκρηξη του ηφαιστείου προσφέρει το βιβλίο του Ρόντρικ Μπίτον, Οι Έλληνες (εκδόσεις Πατάκη). Μπορεί οι αναφορές του να μην είναι εκτενείς αλλά είναι πολύτιμες, καθώς εντάσσουν τον πολιτισμό της Θήρας στον παγκόσμιο ιστορικό χάρτη. Κάθε σημείο της Σαντορίνης κρύβει τη δική του μαγεία και σίγουρα δεν υπάρχει πιο ειδική για να μιλήσει για τον πανέμορφο οικισμό της Οίας από την Καδιώ Κολύμβα, εγγονή της πλοιοκτήτριας Καδιώς Γ. Σιγάλα, συγγραφέα και μεταφράστρια του σπουδαίου Πέρση ποιητή Τζελαλεντίν Ρουμί. Το βιβλίο της Οία - Τόπος και Ιστορία συνιστά μια συγκινητική, νοσταλγική περιήγηση στα άγνωστα στους πολλούς ιστορικά κέντρα της Σαντορίνης από την περίοδο της Λατινοκρατίας μέχρι σήμερα και μια αποκάλυψη της άγνωστης ταυτότητας της Οίας και των κρυφών σημείων πέριξ αυτής, από τους Μπαξέδες μέχρι το Κολούμπο. Κανείς και κυρίως καμία δεν ξεφεύγει από τη μοίρα που τον/τη θέλει συνδεδεμένη με το νησί, όπως η βέρα Σαντορινιά Μαρίζα Κωχ, η οποία περιγράφει την προσωπική της ιστορία και τα δύσκολα παιδικά χρόνια στο νησί στο Ξανθό κορίτσι της Σαντορίνης (εκδόσεις Μεταίχμιο), το οποίο, όπως γράφει η ίδια, το προσφέρει στους αναγνώστες ως αντίδωρο. Μεγάλο δώρο, πάντως, είναι τα λόγια όλων των ποιητών, λογοτεχνών και καλλιτεχνών που ένιωσαν το νησί να μετατρέπει το βίωμα σε οίστρο, την άμεση σύνδεση με το αλλόκοτο τοπίο σε παράφορη έκφραση. «Τα άλλα νησιά των Κυκλάδων, λίγο ως πολύ, έχουν το ύψος της ειρηνικής ζωής, είναι πλασμένα με λυρική διάθεση», έγραφε με ακρίβεια για τη Σαντορίνη ο Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος, «τη Σαντορίνη την έχει πλάσει το πνεύμα της τραγωδίας. Είναι μακρινό και παράμερο και μοναχικό νησί μέσα στις Κυκλάδες. Ένας ασκητής από εκείνους τους αληθινούς, τους ακέραιους που αγαπούσαν με πάθος τη μοναξιά που τους έφερνε σιμά στο πνεύμα του Θεού, πέρ’ απ’ τους ανθρώπους κι από των ανθρώπων τα πάθη». Για να τον συμπληρώσει ιδανικά ο Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας, βάζοντας σε λόγια όσα θα μπορούσε να αναπαραστήσει στον καμβά: «Τίποτα δεν έχει αφεθή στην τύχη εδώ – όμως τα διευθύνει όλα. Έτσι μόνο μπόρεσαν να δημιουργηθούν και εξηγούνται τα σφιχτοδεμένα, ταιριασμένα, φιλιωμένα, προσαρμοσμένα επάλληλα στρώματα, τα υποβαστάζοντα μέλη, τα μεγαλεπήβολα τοπογραφικά στοιχεία που απαρτίζονται από τις τυχαιότητες του βράχου, του κύματος και του ανέμου και η χαλιναγώγησή τους από μια οξεία, ευλύγιστη γεωμετρία, έτοιμη πάντα να υποχωρεί μπρος στην ανάγκη, ενώ συνάμα τη μεταχειρίζεται σα μια νέα δυναμική αφετηρία για περισσότερα τολμήματα. (...) Στην άβυσσο, ανάμεσα στα βράχια, μέσ’ το κενό, μαύρα κοράκια ψάχνονται και σμίγουν μεσούρανα. Μπορείς να φανταστείς καλύτερη εικόνα ζωής;».

Βιβλίο

THE LIST

Στην ανάδειξη της Σαντορίνης συνέβαλαν και οι περιηγητές και οι συγγραφείς που πέρασαν από εκεί, καθώς πολλοί ήταν αυτοί και αυτές που αφέθηκαν στην αλλόκοτη ομορφιά ενός νησιού των Κυκλάδων που δεν έμοιαζε με κανένα άλλο.

LiFO 13.02.25

37

NEΑ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ

Μουσική

φωτο: brian ziff

Ο Weeknd κοιτά προς το αύριο με ένα άλμπουμ-κόσμημα Τίτλοι τέλους για τον 34χρονο Καναδό crooner ή απλώς μια καινούργια αρχή; Δεν μας δίνει ακριβώς τις απαντήσεις στο νέο του άλμπουμ, αλλά είναι μια απολαυστική, αν και κάπως μεγάλη σε διάρκεια διαδρομή.

Δ

INFO Το «Hurry up tomorrow» κυκλοφορεί στην Ελλάδα από τη Minos EMI.

από th maρια παππα

38

LiFO

εν θα περίμενε κανείς να είναι κακό το «Hurry up tomorrow», το έκτο κατά σειρά άλμπουμ του Weeknd που κυκλοφόρησε πρόσφατα. Είναι απολαυστικό και ολοκληρώνει την τριλογία του 34χρονου Καναδού μουσικού που ξεκίνησε πριν από τέσσερα χρόνια με το «After Hours». Πολλά έχουν αλλάξει από τότε. Το συνειδητοποιείς λίγο στον τρόπο που το κοινό υποδέχτηκε το «Hurry up tomorrow»: αν και έκανε μεγάλα streaming νούμερα, δεν ήταν τόσο μεγάλα όσο τα προηγούμενα, παρ’ όλα αυτά ανέβηκε στην κορυφή του Billboard κα θεωρείται το πιο εμπορικό άλμπουμ της χρονιάς που μόλις ξεκίνησε. Το «After Hours», που κυκλοφόρησε μέσα στην πανδημία, λατρεύτηκε όσο κανένα άλλο άλμπουμ εκείνη την εποχή σε παγκόσμιο επίπεδο. Γεμάτο τραγούδια που μιλούσαν άμεσα στη χρονική στιγμή την οποία βιώναμε τότε, ήταν αδύνατο να το προσπεράσεις. Ο Abel Tesfaye εμφανιζόταν πιο σοβαρός, πιο σκοτεινός και απαισιόδοξος, υιοθετώντας μια αινιγματική περσόνα, καταρρακωμένη από αυτοκαταστροφικές τοξικές σχέσεις και εσφαλμένες αποφάσεις. Έντονα αυτοαναφορικός, κοιτούσε πίσω στο έργο του και στην αρχή της καριέρας του, προσπαθώντας να κάνει τον απολογισμό του, κάτι που δεν φαίνεται γενικά να αποτινάζει ούτε εδώ. Για τους φαν του, η τριλογία του δανείζεται στοιχεία από τη Θεία Κωμωδία του Δάντη, με τα τρία άλμπουμ να συμβολίζουν τη διαδρομή του από την κόλαση («After Hours») προς το καθαρτήριο («Dawn FM») και τον παράδεισο («Hurry up tomorrow»). Ενδιαφέρουσα θεωρία, αν μη τι άλλο. Ο ίδιος άφησε υπόνοιες ότι ίσως η τωρινή δουλειά του να είναι και η τελευταία του ως Weeknd, το ψευδώνυμο –ή την περσόνα– που χρησιμοποιεί εδώ και 13 χρόνια και θέλει τώρα να «σκοτώσει». Η προώθηση του άλμπουμ έγινε με εσχατολογικά μηνύματα όπως «το τέλος είναι κοντά», ενώ στο «Wake me up», εναρκτήριο κομμάτι του δίσκου, πριν αυτό μετατραπεί σε μια σύγχρονη απόδοση του «Thriller» του Michael Jackson διά χειρός Justice, ερμηνεύει τους στίχους «το μόνο που μου έχει απομείνει είναι η κληρονομιά μου / Χάνω τη μνήμη μου / Δεν υπάρχει μετά θάνατον ζωή, καμιά άλλη πλευρά / Είμαι ολομόναχος όταν πέφτει το σκοτάδι», κάνοντας μια σύνδεση με τον πεσιμισμό του «Gasoline» από το προηγούμενο άλμπουμ του. Βέβαια, παραμένει άγνωστο αν όντως το εννοεί: αν θα κυκλοφορεί δηλαδή μουσική από εδώ και μπρος με το κανονικό του όνομα, Abel Tesfaye, ή αν θα τα παρατήσει όλα και θα ασχοληθεί αποκλειστικά με τον κινηματογράφο και την τηλεόραση. Αν και θα έπρεπε να τρέμει κανείς στην ιδέα, όπως γράφουν στην «Guardian», αν αναλογιστεί το «Idol», στο οποίο πρωταγωνιστούσε και

το οποίο ήταν άθλιο, σύμφωνα με πολλούς – η αλήθεια είναι ότι δεν το έχω δει για να έχω προσωπική άποψη. Εκεί, όμως, φαίνεται ότι το πηγαίνει. Αμέσως μετά την κυκλοφορία του άλμπουμ, κυκλοφόρησε το τρέιλερ ενός φιλμ με τον ίδιο τίτλο στο οποίο πρωταγωνιστεί και το οποίο θα προβληθεί στους κινηματογράφους τον Μάιο. Αν θεωρήσουμε ότι όλα αυτά ισχύουν, τότε μας αφήνει με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο. Ένα άλμπουμ με 22 κομμάτια στο οποίο συμμετέχει μια πλειάδα από ονόματα, όπως οι Justice, Giorgio Moroder, οι μακροχρόνιοι συνεργάτες του Metro Booming και Oneohtrix Point Never, οι Future, Playboi Carti, Anitta και Lana Del Rey. Μουσικά πλουραλιστικό, το «Hurry up tomorrow» κρύβει κάτι για όλους: από πειραματισμούς του τρομερού «Sao Paolo», ένα εκρηκτικό μείγμα house και Brazilian funk, μέχρι trap όπως το «Timeless» με τον Playboi Carti αλλά και πειραγμένες φολκ μπαλάντες και ’70s soul. Ο Tesfaye χαρακτήρισε τον ήχο του άλμπουμ ως «Φρανκενστάιν», έτσι όπως παίζει με τα είδη. Το μόνο μελανό σημείο του είναι ότι στα 90 λεπτά που διαρκεί απαιτεί να του αφιερωθείς σαν να βλέπεις μια ταινία, αλλά, αντίθετα απ' ό,τι συμβαίνει σε μια ταινία, ως ακροατής πλέον είναι αρκετά δύσκολο να συγκεντρωθείς σε ένα άλμπουμ χωρίς διακοπές. Δεν ξέρω αν αφαιρεί από τη συνολική ακρόαση, αλλά σίγουρα αυτή η αποσπασματικότητα δεν λειτουργεί και απόλυτα υπέρ της. Τα απίθανα περάσματα που κάνει, π.χ., από κομμάτι σε κομμάτι χάνονται, όπως συμβαίνει με το «Niagara Falls» και το «Take me back to L.A.». Κατά τη διάρκεια μιας συναυλίας του το 2022, ο Tesfaye αναγκάστηκε να τα παρατήσει στη μέση επειδή η φωνή του έσπασε όταν τραγουδούσε το «Can’t feel my face». Δεν αποκάλυψε ποτέ τον λόγο, αν ήταν κάποιο πρόβλημα στις φωνητικές του χορδές από υπερβολική χρήση ή κόπωση. Το σοκ που έπαθε εκείνη τη βραδιά ίσως αποτυπώνεται ιδανικά στο κομμάτι «Baptized in fear», στο οποίο περιγράφει μια κρίση πανικού. Δεν ξέρω αν αυτό τον οδήγησε στην απόφαση να επαναπροσδιορίσει την καριέρα του. Το «Hurry up tomorrow» μάς αποχαιρετά υποβλητικά με μπαλάντες. Στην τελευταία του στιγμή, στο ομώνυμο κομμάτι, κάνει μια ηχητική αναφορά που το ενώνει με το «High for this», το κομμάτι που ανοίγει το «House of balloons», το πρώτο επίσημο άλμπουμ του, ολοκληρώνοντας τον κύκλο, κοιτώντας προς το άγνωστο με βάρκα την ελπίδα.

13.02.25

Π

ώς βλέπουν οι ίδιοι οι άνθρωποι του θεάτρου όσα συμβαίνουν στον χώρο τους; Πώς διυλίζουν τις συγκρούσεις, τις αγωνίες, τις απορρίψεις, τις παρενοχλήσεις, τις πάσης φύσεως δυσκολίες που ορθώνονται καθημερινά μπροστά τους, ενώ προσπαθούν να εκφραστούν καλλιτεχνικά αλλά και να επιβιώσουν ψυχικά ή/και οικονομικά; Μπορεί κάποιος που κατοικεί «εντός» να εκμεταλλευτεί αρκούντως το πλεονέκτημά του –τη γνώση και την εμπειρία του– ώστε να το μετουσιώσει σε καίριο μετα-θεατρικό σχόλιο; Με άλλα λόγια, είναι σε θέση το ελληνικό θέατρο –ή, έστω, μια ταλαντούχα ομάδα νέων, που εργάζονται σε αυτό εδώ και μερικά χρόνια– να σατιρίσει τον εαυτό του; Μέσα σε δύο ώρες παρακολουθούμε συμπυκνωμένα τα στάδια προετοιμασίας μιας παράστασης, από τα πρώτα άγαρμπα «μαγειρέματα» μέχρι το επεισοδιακό βράδυ της πολυαναμενόμενης πρεμιέρας. Φανεροί και αφανείς ήρωες, είναι όλοι εδώ: ο αγοραίος, πληθωρικός παραγωγός που αποσύρεται φοβούμενος το επικείμενο σκάνδαλο σεξουαλικής παρενόχλησης στο οποίο εμπλέκεται. Ο γιος του, που σπούδασε Business Αdministration and Τheater Ρroduction στην Αγγλία και τώρα παραλαμ-

βάνει τη σκυτάλη των επιχειρήσεων, απρόθυμος και άσχετος, αλλά σε κάθε περίπτωση σίγουρος ότι θα χαράξει «μια εντελώς διαφορετική πορεία». Ο ασαφής και ολίγον κακομοίρης μεσάζων που γνωρίζεται με όλους παλαιόθεν απ’ τα μπαρ και αναλαμβάνει τα «κονέ». Ο νάρκισσος κουλτουριάρης σκηνοθέτης, που ενδιαφέρεται μονάχα για το τραγικό και για «την έκθεση του τραύματος μέσα στην τελετουργία». Ο πρωταγωνιστής, σταρ της κωμωδίας και του εμπορικού θεάτρου, που κουράστηκε να υποδύεται τον Μπακαλόγατο και επιθυμεί διακαώς να κάνει στροφή στο «σοβαρό». Η γκρούπι ηθοποιός που προσλαμβάνεται μόνο και μόνο επειδή γλείφει τον σκηνοθέτη επιδεικτικά και ασύστολα. Η καλοπροαίρετη βοηθός που προσλαμβάνεται επειδή είναι αδελφή του μεσάζοντα, χωρίς να έχει ιδέα από θέατρο. Το Φάντασμα του Καρόλου Κουν, που εμφανίζεται αρχικά για να ενθαρρύνει τον πρωταγωνιστή στις κρίσιμες ώρες της αυτοαμφισβήτησής του, και, στη συνέχεια, για να τον επιβραβεύσει με το Χρυσό Τασάκι ως «σύμβολο της αφοσίωσης και της δουλειάς του στη δραματική τέχνη». Η στρυφνή κριτικός με την άθλια ξανθιά περούκα που εισβάλλει στη λήξη της «παράστασης», ωρυόμενη «γι’ αυτό το αίσχος που βλέπουμε τόση ώρα... για την κακογου-

Μπορεί το ελληνικό θέατρο να σατιρίσει τον εαυτό του; «Merde!» στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά.

στιά, τη ρηχότητα, και την κακοποίηση του θεάτρου». Τέλος, ο απλός θεατής που δηλώνει πως του άρεσε η παράσταση και πως θα ’θελε να σταματήσει ο πόλεμος μεταξύ «εμπορικών» και «κουλτουριάρηδων», έτσι ώστε όλοι οι καλλιτέχνες μαζί να υπηρετούν μονοιασμένοι «αυτό το υπέροχο πράγμα που λέγεται θέατρο». Το Merde! δεν αφήνει κανέναν παραπονεμένο: στρέφει τα πυρά του προς όλες τις κατευθύνσεις, σατιρίζει τόσο τους «εμπορικούς» όσο και τους «κουλτουριάρηδες», τους ψαγμένους όσο και τους αδαείς, τους σπουδαγμένους όσο και τους αυτοδίδακτους, τους προγόνους όσο και τους απογόνους, τους δημιουργούς ενός έργου όσο και τους αποδέκτες του στην πλατεία.

Θέατρο

ΚΡΙΤΙΚΉ

Κ

αι παρότι όλο τούτο εκτελείται με κέφι, ζήλο, αμείωτο κωμικό οίστρο και περισσή τρυφερότητα, το εγχείρημα δεν καταφέρνει τελικά να αποφύγει τις παγίδες της ευκολίας και των παγιωμένων σχημάτων. Με άλλα λόγια, το Merde! έρχεται να αναπαραγάγει δυναμικά όλα τα ευρέως διαδεδομένα στερεότυπα για τον κόσμο του θεάτρου. Προτάσσει μια σάτιρα που όχι μόνο δεν ανατρέπει αλλά ενισχύει τις από δεκαετίες καλλιεργημένες και κληρονομημένες αντιλήψεις μας, μια σάτιρα που αναμασάει το γνώριμο, το οικείο, αυτό που προκαλεί το γέλιο της συνενοχής και μας καθησυχάζει ότι «έτσι είναι τα πράγματα, ακριβώς όπως νομίζατε»: οι «σοβαροί» είναι ψώνια, οι παραγωγοί είναι όρνεα, οι κωμικοί έχουν το απωθημένο να γίνουν «τραγικοί», οι κριτικοί είναι περιττοί, οι νέοι χαρίζουν γη και ύδωρ προκειμένου να δουλέψουν με τα μεγάλα «ονόματα» κ.ο.κ. Το γνήσιο «παιδί» του λαού, ο σταρ του εμπορικού, ο ένας-από-εμάς Μπακαλόγατος, μπορεί να μην έχει ιδέα από Βάκχες, μπορεί να λέει «Κριθαιρώνα» αντί για «Κιθαιρώνα», μπορεί να μην καταλαβαίνει το «υποκείμενο Πενθέας» και όλες τις κουλτουρέ ορολογίες, αλλά είναι αυτός που θα καταφέρει, μετά από σκληρή δουλειά, να κερδίσει την εύνοια και τον θαυμασμό του μεγάλου δασκάλου για την «ασύγκριτη ερμηνεία του». Στο σύμπαν του Merde! η αθωότητα και η ανόθευτη από διανοουμενίστικες αρλούμπες λαϊκότητα αποδεικνύονται πάντοτε ανώτερες. «Τι νόημα έχει να κάνεις θέατρο σήμερα; Υπάρχει κάτι να πεις;», αναρωτιέται ο κουλτουριάρης σκηνοθέτης, κρατώντας παραμάσχαλα την πάνινη τσάντα από τη Στέγη· για να απαντήσει ο ίδιος λίγο αργότερα στο ερώτημά του: «Αν θες να αναμετρηθείς με κάτι, αν θες να πας στην ουσία, πρέπει να πονέσεις». Και ίσως αυτή αποδεικνύεται η πιο αληθινή ατάκα μιας παράστασης που διαθέτει πολλές αστείες στιγμές και εκτυλίσσεται ευχάριστα, αλλά ουδέποτε προσφέρει κάτι περισσότερο από μια χαριτωμένη διακωμώδηση των ημετέρων. Εξαιρετικός ο Γιάννης Νιάρρος, κατορθώνει να εκμαιεύσει απροσμέτρητη απόλαυση από τον ρόλο του ξιπασμένου, κακομαθημένου, ξινού σκηνοθέτη του δήθεν σοβαρού θεάτρου. Ο Νίκος Καραθάνος έχει φτάσει σε τέτοιο σημείο ωριμότητας, ώστε προσδίδει υπόσταση ακόμη και στον πιο άχαρο, τυποποιημένο ρόλο που αναλαμβάνει (εν προκειμένω του γερολάγνου παραγωγού). Συμπαθέστατος ο Ηλίας Μουλάς ως καλοκάγαθος «κωμίκας» που περνά κρίση ταυτότητας και αναβαπτίζεται στην κολυμπήθρα του ψευτο-τραγικού.

INFO MERDE! του Suyako Κείμενο: Suyako Σκηνοθεσία: Γιώργος Κουτλής & Βασίλης Μαγουλιώτης Μουσική: Γιάννης Νιάρρος & Γιάννης Παπαδόπουλος Σκηνικά: Πάρις Μέξης Παίζουν: Μαριαλένα Ηλία, Νίκος Καραθάνος, Βασίλης Μαγουλιώτης, Ηλίας Μουλάς, Γιάννης Νιάρρος, Χρήστος ΠούλοςΡένεσης, Λυδία Τζανουδάκη, Αλέξανδρος Χρυσανθόπουλος, Αποστόλης Ψυχράμης Μουσικοί επί σκηνής: Γιάννης Παπαδόπουλος (πιάνο-πλήκτρα), Δημήτρης Κλωνής (drums), Κώστας Πατσιώτης (κοντραμπάσο), Λεωνίδας Σαραντόπουλος (σαξόφωνο πνευστά) Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, έως 30/3

απο τη λουιζα αρκουμανεα

LiFO 13.02.25

39

THE

g ood LiF O

844

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΠΑΛΑΙΟ ΦΑΛΗΡΟΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ

Εκεί που βγαίνουμε τώρα για νόστιμα πιάτα, νέες γεύσεις και καλά ποτά.

KΕΙΜΕΝΑ: ΛΙΝΑ ΙΝΤΖΕΓΙΑΝΝΗ – ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ

PERSONAL SHOPPER 40

LiFO

-

ΈΧΕΙΣ ΓΟΎΣΤΟ

-

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΑ LIDL

-

HEALTH

13.02.25

VITELLO

στη γαστροταβέρνα ιαμα μπορείς να ανακαλύψεις εγχώριες πρώτες ύλες και να αναθερμάνεις τη σχέση σου με παραδοσιακές συνταγές. Εκεί, τα πεϊνιρλί με κιμά, αυγό, σουμάκ αλλά και με ράχη παστουρμά, κρέμα φέτας και πιπεριά Φλωρίνης είναι οι απόλυτοι πρωταγωνιστές. Τις εντυπώσεις κερδίζουν τα χειροποίητα ποντιακά μαντί από τον ξυλόφουρνο. Στις σαλάτες, η κλασική ταμπουλέ αναβαθμίζεται με γκράνα, κενέλ γιαουρτιού και αγγούρι, ενώ η custom made επιλογή περιλαμβάνει μεσογειακές γεύσεις με ξινομυζήθρα Κρήτης και κουλούρι Θεσσαλονίκης. Γιουβέτσι στον ξυλόφουρνο, χουνκιάρ μοσχαράκι, τραχανότο μανιταριών, κρητική καρμπονάρα με σκιουφιχτά είναι μόνο κάποια ενδεικτικά πιάτα που η δοκιμή τους θα σε πείσει ότι ο συνδυασμός της παράδοσης με το σύγχρονο ταιριάζει στον ουρανίσκο σου. Στα highlights των γευστικών προτάσεων οι διάφορες μπρουσκέτες του ξυλόφουρνου με προζυμένιο ψωμί, όπως η βουκολική εκδοχή της με κρέμα ελληνικών τυριών, αυγά μάτια και χόρτα εποχής, αλλά και η εμπνευσμένη Αθηναϊκή με μπακαλιάρο, κολοκύθι, πατάτα, μαγιονέζα μυρωδικών. Ο επίλογος είναι γλυκός και περιλαμβάνει από μηλόπιτα σπιτική με καβουρδισμένο κουκουνάρι, σταφίδες και παγωτό κανέλας μέχρι semifreddo μπακλαβά σε μια ενδιαφέρουσα παραλλαγή.

tο vitello είναι το μέρος όπου θα απολαύσεις γεύσεις γνήσια ιταλικές και μαμαδίστικες. Τα χειροποίητα ζυμαρικά Lasagnoto Gamberi & Parma και τα Paccheri Mare & Monti, συνδυασμένα με πρώτης ποιότητας ιταλικές πρώτες ύλες, όπως τα φρέσκα λουκάνικα Τοσκάνης, το Prosciuto Crudo Parma 24μηνης ωρίμανσης και το τυρί Βurrata, μεταφέρουν τα αρώματα της Ιταλίας. Στα κυρίως πιάτα, το Straccetti & Porcini, μοσχαρίσια φιλετάκια με βασιλικά μανιτάρια, ντοματίνια και τυρί straciatella, το Conchiglioni Ripiene & Peperoni, κοχύλια γεμιστά με τυρί ricotta, κοτόπουλο και σπανάκι με σάλτσα από γλυκές πιπεριές με φρεσκοτριμμένο parmigiano και ψημένα στον ξυλόφουρνο, οι Pappardelle Mare & Monti, παπαρδέλες με μανιτάρια porcini, γαρίδες, σάλτσα parmigiano και ξύσμα λεμόνι είναι μόνο κάποιες από τις συνταγές που θα σε κάνουν ν’ αποφασίσεις πολύ σύντομα την επόμενη επίσκεψή σου στο Vitello. Από μια ιταλική κουζίνα, όμως, δεν μπορεί να λείψει η πίτσα. Δοκιμάστε την απλή Margherita αλλά και την Quattro formaggi con pollo e spinaci με φρέσκια μοτσαρέλα, ρικότα, gorgonzola dolce, parmigiano Reggiano, φιλέτο από κοτόπουλο και σπανάκι, και την Caccio e pepe tartufato με κρέμα από Pecorino Romano με καψαλισμένο πιπέρι και flakes μαύρης τρούφας.

Αγίου Αλεξάνδρου 30 & Αφροδίτης, Παλαιό Φάληρο +30 2109833838, Facebook: people/IAMA/61556469327392 Instagram: iama.resto

Ζησιμοπούλου 41, Παλαιό Φάληρο, +30 2109403333 vitello-restaurant.gr, Facebook: vitelloproject Instagram: vitello.trattoria

LAZARO1971

ΨΑΡΑΔΕΣ

τον ορισμό της παραδοσιακής ελληνικής γαστρονομίας τον βρίσκεις στο εστιατόριο LAZARO1971. Με μια ιστορία που ξεκινά από το 1971, όταν ο μπάρμπα Λάζαρος αποφάσισε να φέρει στο Παλαιό Φάληρο το διάσημο ανατολίτικο πεϊνιρλί του, το εστιατόριο συνεχίζει την πορεία του συνδέοντας άρρηκτα το όνομα της οικογένειας Βουλγαράκη με τις έννοιες της γαστρονομικής εμπειρίας και της ποιότητας στον χώρο της εστίασης. Τις ευφάνταστες γεύσεις του θα τις γευθείτε σ’ ένα περιβάλλον φιλικό, ζεστό, με vintage αισθητική. Το LAZARO1971 είναι η επιλογή για να απολαύσεις ένα υπέροχο γεύμα με τους φίλους ή την οικογένειά σου αλλά και για να κάνεις εδώ είτε μια προσωπική εκδήλωση (βάφτιση, γάμο, γενέθλια) είτε μια εταιρική.

από το 2014 οι ψαράδες συνεχίζουν με επιτυχία να ρίχνουν τα δίχτυα τους, αφού η φιλοσοφία τους είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις άριστες πρώτες ύλες, χρησιμοποιώντας ό,τι πιο φρέσκο βρίσκουν στην αγορά απ’ όλη την Ελλάδα, ανάλογα με την εποχή και τη διάθεση της θάλασσας. Πρωτοπόροι στα ωμά πιάτα τους που έχουν γίνει σήμα κατατεθέν όλα αυτά τα χρόνια, όπως το ταρτάρ μυλοκόπι και το σεβίτσε θαλασσινών, δεν υστερούν καθόλου στα κυρίως, αφού η ταλιάτα ξιφία, το φρικασέ με ψάρι ημέρας και το κριθαρότο με μελάνι σουπιάς είναι μόνο κάποια από τα πιάτα στα οποία αντικατοπτρίζεται φανερά η ποιότητα των πρώτων υλών. Αν επιλέξετε φρέσκο ψάρι ημέρας, θα νιώσετε όλα τ’ αρώματα της θάλασσας, ενώ όλα αυτά συνοδεύονται από μια απόλυτα ταιριαστή wine list.

Γεύσεις που φέρνουν αναμνήσεις.

H παράδοση στη σύγχρονη μορφή της.

Ζησιμοπούλου 52, Παλαιό Φάληρο, +30 210 9414888 psarades-restaurant.gr, Facebook: psaradesresto Instagram: psaradesresto

good LiFO

LiFO

Η τέχνη της θάλασσας σε κάθε πιάτο.

THE

Ζησιμοπούλου 24Α, Παλαιό Φάληρο, +30 210 9403003 Facebook: Lazaro1971, Instagram: lazaro1971resto

Γεύσεις που μιλούν ιταλικά.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΠΑΛΑΙΟ ΦΑΛΗΡΟ - ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ

ΙΑΜΑ

13.02.25

41

LiFO

φωτο: λυδία πάτρα @‌lydipatra

Η επιστροφή στην παράδοση έχει τη δική της γεύση.

φωτο: λυδία πάτρα @‌lydipatra

good LiFO THE

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΠΑΛΑΙΟ ΦΑΛΗΡΟ - ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ 42

Ταβέρνα «Μπάμπης»

το όνομα μπάμπης είναι τόσο χαρακτηριστικά ελληνικό όσο οι γεύσεις που θα δοκιμάσεις στην ταβέρνα του Παλαιού Φαλήρου. Αυτό το σημείο γεύσης είναι κάτι σαν ζωντανό μνημείο της ελληνικής μαγειρικής τέχνης, μόνο που καταφέρνει να προσφέρει πάντα κάτι καινούργιο. Άλλωστε, η ομάδα μετράει δεκαετίες εμπειρίας και ξεχωρίζει για τη βαθιά της δέσμευση στην παράδοση, δημιουργώντας καθημερινά αυθεντικές μαγειρευτές γεύσεις που ικανοποιούν από τον πιο old school θαμώνα μέχρι τον πιο ψαγμένο foodie. Η φιλοσοφία είναι ξεκάθαρη: κάθε πιάτο αποπνέει αγάπη για την ποιότητα και τη σπιτική φροντίδα. Τα φρεσκομαγειρεμένα λαδερά, τα αρωματικά όσπρια και τα ζουμερά κρεατικά σού θυμίζουν το οικογενειακό τραπέζι της γιαγιάς και αποδεικνύουν γιατί ορισμένες γεύσεις μένουν σταθερές αξίες, περνώντας από γενιά σε γενιά. Ο «Μπάμπης» είναι μια ολόκληρη εμπειρία, γεμάτη γεύσεις, αρώματα και φιλοξενία. Ο ζεστός, οικείος χώρος, σε συνδυασμό με τα φιλικά πρόσωπα, δημιουργούν την τέλεια ατμόσφαιρα για οικογενειακά γεύματα ή χαλαρές στιγμές με φίλους. Γι’ αυτό έρχεσαι ως πελάτης και επιστρέφεις ξανά και ξανά ως φίλος, γνωρίζοντας πως κάθε φορά θα βρεις εκείνη τη γεύση που θα σου φτιάξει τη διάθεση, σερβιρισμένη με αληθινή φροντίδα. Μια γαστρονομική εμπειρία που τιμά τις ρίζες της ελληνικής κουζίνας και τη συνδέει με το σήμερα. Εδώ, η γεύση είναι γέφυρα μνήμης και πολιτισμού.

Λεωφ. Αμφιθέας 73, Παλαιό Φάληρο 210 9420529 Facebook: Ταβέρνα Μπάμπης Instagram: babis_taverna

Αστυφαγιά

Ήρθε από την Αστυπάλαια και έφερε μαζί της την αγάπη για το καλό φαγητό.

αν η αστυπάλαια είχε γεύση, αυτή θα ήταν η Αστυφαγιά. Για 18 χρόνια το εστιατόριο στην παραλία του Σχοινώντα ήταν σημείο συνάντησης, εκεί όπου οι επισκέπτες συνδύαζαν τις βουτιές τους με νόστιμο φαγητό φτιαγμένο με αγάπη. Όμως, κάποια στιγμή ο Σορόκος, αυτός ο άνεμος που φυσάει στο νησί, πήρε τον Θανάση Χριστόπουλο και την ομάδα του μαζί με τις συνταγές και το μεράκι τους και τους έφερε στο Παλαιό Φάληρο, έναν τόπο φιλόξενο για τους πρόσφυγες και τους κατατρεγμένους. Έτσι η Αστυφαγιά βρήκε νέο σπίτι. Εδώ, από το μεσημέρι ως αργά το βράδυ θα βρεις πιάτα που ξυπνάνε αναμνήσεις: ζουμερά μπιφτέκια, ντολμάδες με αμπελόφυλλα ή αρωματικό γιουβέτσι με αρνάκι, όλα φτιαγμένα με υλικά πρώτης ποιότητας – πολλές φορές κατευθείαν από την Αστυπάλαια. Είτε προτιμάς να τα απολαύσεις στα τραπέζια της Αστυφαγιάς είτε με ένα τηλέφωνο ή ένα κλικ να τα έχεις σπίτι σου, η εμπειρία είναι πάντα ίδια: πιάτα φτιαγμένα με την ίδια φροντίδα που θα τα μαγείρευε η μαμά στο σπίτι. Τα μαγειρευτά ανανεώνονται συνεχώς για να δοκιμάζεις πάντα ένα μικρό αριστούργημα της ελληνικής παραδοσιακής κουζίνας φτιαγμένο με ολόφρεσκα εποχικά υλικά. Μάλιστα, τα βράδια μπορείς να επιλέξεις από ένα προσεγμένο à la carte μενού και να συνοδεύσεις το φαγητό σου με ένα ποτήρι κρασί από τη λίστα που έχει δημιουργήσει η ομάδα της Αστυφαγιάς, παρουσιάζοντας μια ακόμα πτυχή του ελληνικού φυσικού πλούτου. Αν είσαι τυχερός, θα πετύχεις τις βραδιές με live ήχους από κιθάρα και μπουζούκι που δίνουν στην όλη ατμόσφαιρα μια αίσθηση φιλοξενίας όπως εκείνη που μόνο στην Ελλάδα απολαμβάνουμε. Η Αστυφαγιά είναι ένας τόπος γεμάτος ζεστασιά, νοστιμιά και ανθρώπους που σε κάνουν να νιώθεις σαν στο σπίτι σου.

Ζησιμοπούλου 40Α, Παλαιό Φάληρο 210 9406595 www.astyfagia.gr Social: astifagia

13.02.25

Το Napolitivo φέρνει την αυθεντική ναπολιτάνικη πίτσα στη Μαρίνα Φλοίσβου.

Λεωφ. Ποσειδώνος 702, Παλαιό Φάληρο, 210 9840112 www.napolitivo.gr

σε έναν κομψό χώρο με θέα στη θάλασσα, το Napolitivo φέρνει την ιταλική γαστρονομία στη Μαρίνα Φλοίσβου, με απόλυτο πρωταγωνιστή την αυθεντική ναπολιτάνικη πίτσα. Ζυμωμένη με παραδοσιακές τεχνικές, ψημένη σε ξυλόφουρνο και με εκλεκτές πρώτες ύλες από την Ιταλία, η πίτσα του Napolitivo αποτυπώνει τη γεύση και την παράδοση της Νάπολης σε κάθε μπουκιά. Η Napoli Speciale και η Tartufata είναι δύο από τις πιο ξεχωριστές επιλογές πίτσας στο μενού του Napolitivo, φτιαγμένες με αυθεντικά ιταλικά υλικά που αναδεικνύουν τη γεύση και την παράδοση της ναπολιτάνικης πίτσας. Η Napoli Speciale με φρέσκια μοτσαρέλα, prosciutto cotto και μανιτάρια ξεχωρίζει για την ιδιαίτερη γεύση της, ενώ η Tartufata, με πλούσια κρέμα μαύρης τρούφας, ποικιλία μανιταριών και καπνιστή πανσέτα, κερδίζει τόσο σε γεύση όσο και σε άρωμα. Αλλά οι επιλογές στο μενού του Napolitivo, δεν σταματούν εδώ. Για τους λάτρεις των εκλεκτών γεύσεων, το Maiale Grigliato, ένα ζουμερό ψαρονέφρι αρωματισμένο με θυμάρι, συνοδεύεται από μια μεθυστική σάλτσα κόκκινου κρασιού και βαλσάμικου που απογειώνει τη γεύση, ενώ δεν γίνεται να αγνοήσεις τα Polpette alla Napolitana, τα κεφτεδάκια με πλούσια κόκκινη σάλτσα, τριμμένη παρμεζάνα και μια πινελιά από λάδι βασιλικού. Κάθε απόγευμα οι επισκέπτες του Napolitivo μπορούν να απολαύσουν την κλασική ιταλική συνήθεια του aperitivo, με τα spritz σε πρωταγωνιστικό ρόλο, από το κλασικό ιταλικό Aperol ως το δροσερό Limoncello Spritz. Το φινάλε γράφεται γλυκά, με το ακαταμάχητο Tiramisu, τη βελούδινη Panna Cotta και το Pizzi Pizzi, ένα μοναδικό calzone γεμιστό με πραλίνα φουντουκιού και μασκαρπόνε, που κάνει κάθε μπουκιά αξέχαστη. Με μια αυθεντικά ιταλική all-day εμπειρία, στο Napolitivo «ταξιδεύεις» στη Νάπολη από τη Μαρίνα Φλοίσβου!

IL TROVATORE Ιταλική αυθεντικότητα στο πιάτο σου.

good LiFO

LiFO

THE

Γοργοποτάμου 14 & Αχαιών, Παλαιό Φάληρο 210 9370238 iltrovatore -restaurant.gr Facebook: Il-Trovatore Instagram: iltrovatore.resto

to il trovatore σας προσκαλεί σε μια γαστρονομική περιπέτεια που αντλεί έμπνευση από την παραδοσιακή ιταλική κουζίνα, με φρέσκες, εποχικές πρώτες ύλες και τεχνικές artigianale. Η κουζίνα του εμπλουτίζεται με τη γνησιότητα και τα αρώματα της Ιταλίας, συνδυάζοντας κλασικές συνταγές με μια σύγχρονη, δημιουργική πινελιά που αντλεί επιρροές τόσο από τον Βορρά όσο και από τον Νότο της Ιταλίας. Στην οpen kitchen του εστιατορίου κάθε πιάτο ετοιμάζεται μπροστά στα μάτια των επισκεπτών, προσφέροντας όχι μόνο γεύσεις αλλά και την αυθεντική φιλοξενία που χαρακτηρίζει την ιταλική οικογένεια. Η χειροποίητη πίτσα του με ζυμάρι 48ωρης ωρίμανσης είναι ένα από τα πιο δημοφιλή πιάτα με παραλλαγές όπως η Βiancaneve con guanciale γεμάτη με πάστα τρούφας και η καυτερή nduja με φρέσκο καυτερό λουκάνικο Καλαβρίας. Τα χειροποίητα ζυμαρικά είναι η καρδιά του μενού με κλασικά πιάτα όπως τα Spaghetti cacio e pepe και πιο δημιουργικές προτάσεις όπως το Rotolo pasta con funghie e vitello in salsa di pomodoro, γεμιστό με ποικιλία μανιταριών και μοσχάρι κοκκινιστό. Στα κυρίως πιάτα, η Pollo alla siciliana εντυπωσιάζει με φιλέτο κοτόπουλου σε σάλτσα γλυκού κρασιού Marsala και μανιτάρια, ενώ η καπνιστή μοσχαρίσια ταλιάτα είναι ένα αξεπέραστο εδέσμα για τους λάτρεις του κρέατος. Για το τέλος, η γευστική εμπειρία κλείνει με το παραδοσιακό τιραμισού ή το γλυκό προφιτερόλ φιστικιού με τραγανά σου γεμιστά με κρέμα πατισερί και αρωματισμένα με φυσική βανίλια Μαδαγασκάρης, συνοδευμένα με σάλτσα από φιστίκια Αιγίνης. Όλα αυτά τα πιάτα συνοδεύονται ιδανικά από μια επιλεγμένη λίστα ιταλικών και ελληνικών κρασιών, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη γευστική εμπειρία που δεν πρέπει να χάσετε και μπορείτε να απολαύσετε είτε στον εσωτερικό είτε στον ειδυλλιακό εξωτερικό του χώρο.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΠΑΛΑΙΟ ΦΑΛΗΡΟ - ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ

Napolitivo

13.02.25

43

good LiFO THE

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΠΑΛΑΙΟ ΦΑΛΗΡΟ - ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ 44

LiFO

Nakama

Ξανά και ξανά για sushi στη Νέα Σμύρνη.

το nakama, αυτός ο φίλος από την ιαπωνία, ήρθε στο Κολωνάκι πριν από δέκα χρόνια, κατέκτησε το κέντρο και πλέον αποκτά νέους φίλους στην όμορφη γειτονιά της Νέας Σμύρνης. Το αγαπημένο sushi bar με την casual διάθεση και τη minimal αισθητική γιορτάζει δημιουργώντας καθημερινά μια γαστρονομική εμπειρία που ξεχωρίζει. Στο μενού του Nakama θα βρεις ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα όλων εκείνων που συνθέτουν την ιαπωνική κουζίνα που έχει κατακτήσει τον κόσμο. Αγαπημένα rolls, όπως το εξαιρετικό Yuzu Sake Roll με γαρίδα tempura και ταρτάρ σολομού, αλλά και το Black Trilogy, μια πολυτελής εκδοχή με τρία στοιχεία από σολομό. Για όσους αγαπούν τις τολμηρές γεύσεις, το Tuna Truffle Roll με ολόκληρες φέτες τρούφας είναι μια gourmet εμπειρία, ενώ το Forbidden Roll σερβίρεται με μαύρο ρύζι που έχει ιδιαίτερες αντιοξειδωτικές ικανότητες και αρωματίζεται με νότα παρμεζάνας και spicy mayo. Οι λάτρεις των starters θα βρουν παραδοσιακές και πιο μοντέρνες επιλογές, όπως το Tuna Tataki και το ιδιαίτερο Cauliflower Tempura, ένα από τα πολλά vegan πιάτα που έχουν προστεθεί στον κατάλογο και είναι από τα πιο νόστιμα που έχεις δοκιμάσει. Μην παραλείψεις τα ιαπωνικά dumplings με γέμιση wagyu μοσχάρι ή τη σαλάτα Crispy Duck με σος εσπεριδοειδών. Το μενού έχει εμπλουτιστεί και με πολλές προτάσεις που ξεφεύγουν από την ωμοφαγική λογική, όπως ο εξαιρετικός ψητός σολομός με miso και πουρέ γλυκοπατάτας. Το Nakama είναι μια ολοκληρωμένη εμπειρία που σε καλεί να μοιραστείς κάθε στιγμή με φίλους και αγαπημένους, με foodies και πεινασμένους για γεύση. Από τα κομψά sushi μέχρι τα απολαυστικά vegan πιάτα, κάθε επιλογή είναι μια μικρή τέχνη που θέλεις να απολαμβάνεις ξανά και ξανά.

Λεωφ. Ελ. Βενιζέλου 44, Νέα Σμύρνη 210 9373243/ Μασσαλίας 5, Αθήνα, 106 80 210 361 6053 www.nakama.gr

Amigos

Κάνουν τη Νέα Σμύρνη, Μεξικό.

αν δεις στη νέα σμύρνη ανθρώπους να κυκλοφορούν με ένα σομπρέρο στο κεφάλι και ένα πολύχρωμο πόντσο στους ώμους, είναι γιατί αυτή η γειτονιά έχει αποκτήσει άρωμα και vibes από Μεξικό, με τους Amigos να έχουν στήσει τη δική τους πολύχρωμη φιέστα, αφού είναι γνωστό ότι «Life has no Flavor without your Amigos». Το μενού είναι μια πρόσκληση γνωριμίας με τη μεξικάνικη cocina κι αυτό σημαίνει πως «mi casa es tu casa». Tacos, burritos, ensaladas, fajitas και όλες οι άλλες γεύσεις του Mεξικού φέρνουν όλη τη σπιρτάδα τους στα Amigos και υπηρετούν πιστά αυτό που λένε στη Λατινική Αμερική «barriga llena, corazόn contento» δηλαδή «γεμάτο στομάχι, χαρούμενη καρδιά!». Η τεκίλα είναι must, αφού εδώ θα βρεις την πιο ενημερωμένη tequileria της πόλης, γεμάτη σπάνιες ετικέτες και μοναδικά κοκτέιλ. Οι διάσημες Margaritas των Amigos είναι το απόλυτο highlight – αλλά μην πεις ότι δεν σε προειδοποιήσαμε, κανείς δεν σταματά στη μία! Κάθε Τρίτη μετά τις 19:00 σε περιμένει το Guacamolive, το απόλυτο γευστικό show. Το πιο φρέσκο γουακαμόλε φτιάχνεται μπροστά σου μέσα στο παραδοσιακό molcajete, προσφέροντας μια αυθεντική εμπειρία Μεξικού, ενώ τις Τετάρτες οι Amigos στη Νέα Σμύρνη στήνουν τα πιο increίble live salsa parties με μια παρέα που ξέρει να σε παρασύρει. Οι Amigos σε υποδέχονται όπως οι πραγματικοί φίλοι. Ξέχνα τις κρατήσεις –εδώ δεν χρειάζονται–, απλώς έλα όπως είσαι, όποτε θέλεις και ζήσε την εμπειρία που έχει κερδίσει την καρδιά μας desde 1995!

Μ. Αλεξάνδρου 70, Νέα Σμύρνη 210 9332220 www.amigos.gr Facebook: Amigos.gr Instagram: amigos.mexican

13.02.25

Ζ Α Χ Α Ρ Ο Π Λ Α Σ Τ Ε ΊΑ

Οι πιο γλυκές στιγμές αρχίζουν εδώ.

Πρωτέως & Σειρήνων 48, Π. Φάληρο 210 9845238, 210 9830869 / Αγ. Αλεξάνδρου 41 & Ναϊάδων, Π. Φάληρο 210 98 30 049 / 2ας Μαΐου 12, πλατεία Ν. Σμύρνης 210 9357590 / Μητροπόλεως 80, Μοναστηράκι 210 3213015 www.zuccherino.gr info@zuccherino.gr Facebook: zuccherino ζαχαροπλαστείο Instagram: zuccherino.gr e-shop: https://eshop. zuccherino.gr/

η θερμοκρασία έχει πέσει κι εσύ θες κάτι ζεστό και σοκολατένιο. Τα ζαχαροπλαστεία Zuccherino προτείνουν την best seller σοκολατόσουπα! Ναι, ναι, σωστά διάβασες. Κομμάτια αφράτου brownies κολυμπούν σε αχνιστή βελγική σοκολάτα, σε ιδανική θερμοκρασία για να γλυκαθείς και παράλληλα να ζεσταθείς! Το πλούσιο άρωμά της θα σε συναρπάσει, ενώ η γεύση της θα σε κάνει να αναζητάς ακόμη ένα φλιτζάνι σοκολατόσουπα. Oι chef patissiers των Zuccherino προτείνουν να τη συνοδεύσεις με παγωτό. Τώρα, αν αναρωτιέστε τι γεύση έχει το τέλειο παγωτό, αρκεί μια βόλτα από τις βιτρίνες του Zuccherino για να μάθετε τι πραγματικά σημαίνει αυθεντικό gelato σε εξαιρετική ποιότητα και μοναδικές γεύσεις. Παρασκευάζεται καθημερινά στα εργαστήρια των καταστημάτων, χωρίς συντηρητικά, χρωστικές και περιττές θερμίδες. Όλες οι γεύσεις είναι φτιαγμένες αποκλειστικά με ελληνικό φρέσκο γάλα και πρώτες ύλες άριστης ποιότητας που διαλέγονται καθημερινά και σχολαστικά, ενώ στα δροσιστικά sorbetto μας χρησιμοποιούνται μόνο φρέσκα φρούτα εποχής. Θες κάτι πιο φινετσάτο; Πιο viral; Και δεν έχεις ακόμα δοκιμάσει το Dubai Tartufo; Χάνεις! Εμπνευσμένο από τη διάσημη dubai chocolate, μια γεμιστή μπάλα με κρέμα φιστίκι, κρούστα κανταΐφι και πραλίνα της επιλογής σου θα σε κάνει να μην πιστεύεις τη γεύση του! Φυσικά, οι προτάσεις δεν σταματούν εδώ. Τα menu των Zuccherino εμπλουτίζονται συνέχεια, ακολουθώντας όλες τις σύγχρονες τάσεις της γεύσης. Δύο ακόμα νέες προτάσεις που εμείς δοκιμάσαμε και πραγματικά ήταν σε άλλο επίπεδο είναι το cheesecake pistachio και το cheesecake lotus Biscoff. Με τέσσερα καταστήματα σε Παλαιό Φάληρο, Νέα Σμύρνη και Μητροπόλεως στην Αθήνα, μια στάση γίνεται ακόμα πιο εύκολη. Βεβαίως, όλα αυτά τα νόστιμα μπορείς να τα απολαύσεις και στο σπίτι ή και στη δουλειά για μια γλυκιά έκπληξη για τους συναδέλφους, μέσω Wolt και efood.

Flaked

Φτιάχτηκε για τους λάτρεις του αυθεντικού γαλλικού croissant.

good LiFO

LiFO

THE

2ας Μαΐου 10, πλατεία Ν. Σμύρνης 210 9347705 Social: flaked.croissanterie

«no flakes, no mess, no joy»: αυτή η φιλοσοφία κρύβεται πίσω από τα Flaked, μια νέα croissanterie που ήρθε για να μας «λερώσει» απολαυστικά με τα πιο αφράτα, βουτυρένια και ακαταμάχητα croissants. Φρεσκοψημένα κάθε μέρα, με αγάπη, τεχνογνωσία και τα πιο ποιοτικά υλικά, τα Flaked είναι ο απόλυτος προορισμός για πρωινό, brunch, lunch break ή ένα γρήγορο σνακ. Οι δημιουργοί τους δεν σταματούν ποτέ να πειραματίζονται, παρακολουθώντας τα πιο hot food trends, και υπόσχονται συνεχώς νέες, ανατρεπτικές γεύσεις. Ανάμεσα στις κλασικές προτάσεις, όπως το αυθεντικό croissant βουτύρου και το γεμιστό με πραλίνα, ξεχωρίζουν τα viral γεμιστά Supreme, το λαχταριστό Pistachio Croissant και, φυσικά, το Dubai Chocolate Croissant, μια γεύση που δεν πρέπει να χάσεις. Για τους λάτρεις των αλμυρών, η λίστα περιλαμβάνει μοναδικά hot dogs, πεϊνιρλί, τυρόπιτες και πλούσια σάντουιτς croissants, φοκάτσιες και μπαγκέτες που θα σε εντυπωσιάσουν και θα σε χορτάσουν απολαυστικά. Όσο για τον καφέ; Εδώ στα Flaked είναι κάτι παραπάνω από συνοδευτικό. Ζεστός ή κρύος, είναι άπαιχτος, μια πραγματική εμπειρία που θα απογειώσει την ημέρα και κάθε γεύμα σου. Τα Flaked είναι για όλους όσοι ξέρουν να εκτιμούν τις μικρές, αλλά σημαντικές χαρές της ζωής, για τους λάτρεις του καλού γαλλικού pastry που δεν φοβούνται να απολαύσουν κάθε «messy» στιγμή. Με τρία σημεία –Μοσχάτο, πλατεία Νέας Σμύρνης και Κολοκοτρώνη, στο κέντρο, καθώς και στις δημοφιλείς πλατφόρμες delivery (efood & Wolt), τα Flaked είναι παντού, έτοιμα να σε παρασύρουν στον κόσμο τους. Μην τους αντισταθείς.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΠΑΛΑΙΟ ΦΑΛΗΡΟ - ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ

Zuccherino

13.02.25

45

good LiFO THE

PERS O N A L S H OP P E R ò

ò

Nasilia Jewellery

Jacquemus Ανδρικό πουκάμισο The Simon shirt με print ιππασίας.

Κρεμαστά σκουλαρίκια από ασήμι 925.

Σε επιλεγμένα καταστήματα

nasiliajwlry.com

ö

Thames & Hudson «Does Monogamy Work? A primer for the 21st century» του Luke Brunning. hyperhypo.gr

ñ

Armani Beauty Άρωμα Acqua di Gioia EDP Intense με νότες εσπεριδοειδών και κόκκινα φρούτα.

î

atticadps.gr

Αkai Αδιάβροχο φορητό ηχείο ABTSW-30B σε κόκκινο χρώμα.

Kotsovolos.gr

ò

Swatch Ρολόι Sweet Strawberry Dream. swatch.com/el-gr

ö

Ikea Πολυθρόνα POÄNG με χαμηλή πλάτη με κόκκινο σκελετό.

î

Διακοσμητικό πορσελάνινο πιάτο τοίχου με εκτύπωση στο χέρι. Σε επιλεγμένα καταστήματα

ΑΠΟ

LIFO

Fornasetti

ΤΗ

TEAM

Ikea.gr

46

LiFO

13.02.25

Italus

Σε καλεί για καφέ και σέλφι μπροστά στα φτερά του Έρωτα.

Η Σωματοφύλακας KATHERINE CENTER

Ρ

Μια ρομαντική κομεντί που κλέβει την καρδιά σου.

ομαντικό και έξυπνο, με μια γραφή γεμάτη χιούμορ και συναίσθημα, το νέο βιβλίο της Katherine Center είναι «σκέτη απόλαυση», όπως σχολιάζει η best-selling συγγραφέας των «New York Times», Christina Lauren. Υποψήφια στην top 15 list των Goodreads Choice Awards για το 2022, η Σωματοφύλακας είναι μια ρομαντική κομεντί που κλέβει καρδιές, συνδυάζοντας το χαρακτηριστικό χιούμορ της Center με καλογραμμένους χαρακτήρες και μια δόση δράσης. Πρωταγωνιστές ο Τζακ Στέιπλτον, ο απόλυτος σταρ του Χόλιγουντ, που με το τέλειο παρουσιαστικό του μαγνητίζει τα βλέμματα, και η Χάνα Μπρουκς, μια εργασιομανής σωματοφύλακας που μοιάζει περισσότερο με γραμματέα αλλά στην πραγματικότητα είναι μια επίλεκτη πράκτορας προστασίας. Δουλειά της είναι να κρατήσει τον Τζακ ασφαλή και, κυρίως, απαρατήρητο. Όταν ο Τζακ μαθαίνει πως η μητέρα του είναι άρρωστη, επιστρέφει στο πατρικό του στο Τέξας. Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα: η οικογένειά του δεν πρέπει να καταλάβει πως μαζί του φέρνει και μια σωματοφύλακα, έτσι η Χάνα δέχεται απρόθυμα να προσποιηθεί πως είναι η κοπέλα του. Τι θα μπορούσε, άραγε, να πάει στραβά; Το να προστατεύσει τον Τζακ είναι παιχνιδάκι. Το να προστατεύσει την καρδιά της, όχι και τόσο. Όπως γράφει το Booklist, «ίσως το καλύτερο βιβλίο της Center, μια γοητευτική ρομαντική ιστορία με αξιαγάπητους χαρακτήρες. Θα το λατρέψετε!»

Το βιβλίο «Η Σωματοφύλακας» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Anubis.

Σ

ε μια γειτονιά γεμάτη ζωντάνια, το Italus ξεχωρίζει για την αυθεντική ιταλική του αισθητική και τα θετικά του vibes, ενώ το μενού υπόσχεται γεύσεις για κάθε στιγμή της ημέρας. Ο αυθεντικός ιταλικός καφές του παρασκευάζεται μπροστά σου και η eco-friendly επιλογή του choco-cup, ενός βρώσιμου φλιτζανιού από βάφλα με σοκολατένια επικάλυψη, είναι must-try. Οι λάτρεις του brunch θα ενθουσιαστούν με πρωτότυπες συνταγές όπως το Double Egg Bruschetta Bacon, το Croque Madame ή το Protein Omelet, ενώ οι επιλογές σε πανίνι και φοκάτσια είναι φτιαγμένες για να φέρνουν άρωμα Ιταλίας στη street food απόλαυση. Για τους γλυκατζήδες, ο instagrammable πύργος pancakes με πολύχρωμα ποπκόρν είναι η τέλεια επιλογή. Κι αν έχεις διάθεση για κάτι διαφορετικό, τα επιδόρπια όπως το millefeuille και το choco-bloom σε αποδομημένη εκδοχή είναι πάντα μια ευχάριστη έκπληξη. Το Italus έχει και μια βραδινή ταυτότητα με signature cocktails και δροσιστικά spritz που έρχονται σε φρέσκιες και δημιουργικές εκδοχές, ενώ κάθε τόσο επιφυλάσσει και μια έκπληξη. Ειδικά για την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου, το στέκι της Καλλιθέας σε καλεί να γιορτάσεις μαζί του με τον πιο γλυκό τρόπο και να απολαύσεις τον αγαπημένο σου καφέ take-away, εντελώς δωρεάν. Το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι να φωτογραφηθείς μπροστά στα εντυπωσιακά φτερά του Έρωτα που πρωταγωνιστούν στον χώρο –έτσι κι αλλιώς είναι αγαπημένο photoshooting spot–, να ανεβάσεις τη φωτογραφία στα social media και να κάνεις tag τον Italus. Ένας διαγωνισμός γεμάτος γλύκα και θετική ενέργεια που θα μας κάνει να δώσουμε ραντεβού στην Καλλιθέα στις 14 Φλεβάρη.

Ελευθερίου Βενιζέλου 104, Καλλιθέα italus.gr Instagram: italus_kingmythplace

LiFO 13.02.25

47

ô

Fragonard Βαμβακερές μαξιλαροθήκες με σχέδιο.

ö

L’ Oreal Paris

Σε επιλεγμένα καταστήματα

Color Riche ενυδατικό κραγιόν 120 Rouge St Germain.

THE

good LiFO

PERS O N A L S H OP P E R

Golden Hall

ñ

Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης Κρεμαστό κόσμημα με κρόκο από την έκθεση «Κυκλαδίτισσες: Άγνωστες ιστορίες γυναικών των Κυκλάδων».

ö

Sentio Κεραμικό βάζο σε σχήμα καρδιάς.

cycladic.gr

Plaisio.gr

õ

Dolce & Gabbana Άρωμα Devotion For Men με νότες καφέ και ιταλικού λεμονιού. Σε επιλεγμένα καταστήματα

ò

Blow Up Πόστερ της ταινίας Blow Up» του Μικελάντζελο Αντονιόνι.

î

î

Converse Chuck Taylor All Star πλατφόρμες με λεπτομέρεια καρδιά.

Adidas Adilenium παντελόνι με όψη δέρματος. Σε επιλεγμένα καταστήματα

converse.gr

ΑΠΟ

ΤΗ

LIFO

TEAM

Σε επιλεγμένα καταστήματα

48

LiFO

13.02.25

Η

Τσικνοπέμπτη αποτελεί πάντα τέλεια ευκαιρία να συναντηθούμε με τους φίλους μας και να τσικνίσουμε παρέα. Και τι καλύτερο αυτήν τη μέρα από σπιτικές γεύσεις, γεμάτες φροντίδα γι’ αυτούς που αγαπάμε; Ειδικά για την Τσικνοπέμπτη, το COOK at HOME έχει να μας προσφέρει μια σειρά ειδικά αφιερωμένη στα ψητά κρέατα, όπως ακριβώς ορίζει το έθιμο. Εσύ το μόνο που έχεις να κάνεις είναι να προμηθευτείς τα κρεατικά και το κρασάκι και, φυσικά, να καλέσεις τους αγαπημένους σου σε μια εμπειρία αφιερωμένη στη γευστική απόλαυση. Ψητά όπως μπριζόλες, σουβλάκια, κοτόπουλο και μπιφτέκια αποτελούν τους πρωταγωνιστές της ημέρας και οι μαρινάτες COOK at HOME έρχονται για να απογειώσουν τη γεύση τους. Η διαδικασία είναι απλή και όσοι έχουν ήδη γίνει φανατικοί του COOK at HOME μπορούν να καταλάβουν πόσο απλό γίνεται ακόμα και το πιο αριστοτεχνικό ψήσιμο. Προσθέτεις τη μαρινάτα που ταιριάζει σε κάθε κρέας και αφήνεις τη μαγεία να συμβεί. Σε λίγα λεπτά θα απολαύσεις σουβλάκια, μπριζόλες ή κοτόπουλο στη σχάρα τόσο νόστιμα που δεν θα το πιστεύεις ότι τα έφτιαξες εσύ! Αν θέλεις να προσθέσεις στο τραπέζι της Τσικνοπέμπτης αφράτα φανταστικά μπιφτέκια, το μείγμα για ζύμωμα του COOK at HOME είναι ένας συνδυασμός από βότανα και αρωματικά –χωρίς συντηρητικά ή χρωστικές– που απογειώνουν τη γεύση του κιμά. Άλλωστε, όλα τα προϊόντα COOK at HOME αποτελούνται από φυσικά υλικά και είναι ό,τι καλύτερο μπορείς να βάλεις στο τραπέζι σου. Φέτος το τραπέζι της Τσικνοπέμπτης γίνεται με τη σπιτική νοστιμιά που σου προσφέρουν οι συνταγές του COOK at HOME, χωρίς το άγχος της προετοιμασίας. Κάλεσε τους φίλους σου, άναψε τη σχάρα ή τον φούρνο και ετοίμασε ένα γεύμα-ωδή στο κρέας που θα εντυπωσιάσει, τιμώντας αυτή την αγαπημένη παράδοση. Ανακάλυψε τις γεύσεις του COOK at HOME στα ράφια των μεγάλων σούπερ μάρκετ, καθώς και σε επιλεγμένα κρεοπωλεία και καταστήματα delicatessen.

Μάθετε περισσότερα στο cookathome.gr Ακολουθήστε το σε Facebook, Instagram, TikTok, Pinterest, YouTube: CookATHomeProducts

COOK at HOME

Μαρινάτες για ζουμερά και νόστιμα ψητά

Τιμούμε την παράδοση της Τσικνοπέμπτης νόστιμα και σπιτικά!

LiFO 13.02.25

49

good LiFO

ΕΧΕΙΣ ΓΟΥΣΤ Ο

THE

Κατερίνα Παπαβομβολάκη ART DIRECTOR

Ποια είσαι και με τι ασχολείσαι; Είμαι η Κατερίνα και ασχολούμαι με το art direction (ένας fancy τρόπος να λες «είμαι γραφίστρια»). Δουλεύω στον χώρο της διαφήμισης και διατηρώ το προσωπικό μου προφίλ @itsppak για να φτιάχνω συνθέσεις και πόστερ. Πώς διαλέγεις τα ρούχα σου; Η επιλογή των ρούχων μου είναι πολύ σημαντική διαδικασία για μένα, επομένως είναι κάτι που σκέφτομαι από την προηγούμενη μέρα. Συναρμολογώ στο μυαλό μου ακόμα και τις πιο απλές συνθέσεις, είναι κάπως αγχολυτικό για μένα. Αυτό που φοράς τώρα σε τι mood σε βάζει; Μου αρέσω σε αυτό το outfit. Νιώθω όμορφη και πρακτική, denim με denim. Εκτιμώ πολύ την Carhartt, όπως βλέπεις.

Aν μπορούσες να αλλάξεις τη δική σου ντουλάπα με κάποιου άλλου, ποιο πρόσωπο θα διάλεγες; Την Billie Eilish. Τι έχεις στην τσάντα σου; Κουβαλάω κάμποσα πράγματα. Τα πιο συνηθισμένα είναι το iPad, το νεσεσέρ με τα καλλυντικά μου και εκατομμύρια άδεια ταπεράκια που ξεχνάω από δω και από κει. Τι φοράς και πόσο κοστίζει; Thrifted ζιβάγκο Adidas (νομίζω έκανε 30 ευρώ), Carhartt denim jacket από την Ολλανδία (γύρω στα 140 ευρώ), Carhartt αντρικό τζιν (γύρω στα 110) και απομίμηση Uggs (κάπου στα 20 ευρώ). Πού πας τώρα; Πάω στη δουλειά! Αμέσως μετά έχω κανονισμένη μπίρα με την παρέα μου για το balance.

ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ ΦΩΤΟ: ΠΑΡΙΣ ΤΑΒΙΤΙΑΝ

@itsppak

50

LiFO

13.02.25

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΉ ΑΛΛΑΓΉ ΜΈΣΑ ΜΑΣ

THE

good LiFO

Κάτι από τους χειμώνες της φύσης αλλά και της… φύσης μας.

«Ε

ίναι που ζούμε σ’ αυτή την κουλτούρα του αέναου παρόντος…», ακούει ο Πέτρος σε ένα podcast για την κλιματική αλλαγή στον δρόμο για το σπίτι. Mια κουλτούρα που σκόπιμα αποκόπτεται από το παρελθόν που μας δημιούργησε αλλά και από το μέλλον που διαμορφώνουμε με τις πράξεις μας. «Συμβουλές για ανθρώπους σαν κι εμάς, που ζουν στους υπολογιστές τους και ψωνίζουν τα πάντα online!» σκέφτεται δυνατά, για να ακούσει ο ίδιος τον εαυτό του. Όντας προστατευμένοι στα σπίτια, στους χώρους εργασίας και στα αυτοκίνητά μας, οι αλλαγές που εκτυλίσσονται στον φυσικό κόσμο μάς προσπερνούν εύκολα. Ο τρόπος ζωής μας φεύγει μπροστά κι εμείς τρέχουμε ξοπίσω του λαχανιασμένοι, προλαβαίνοντας στο τελευταίο κόκκινο φανάρι να στείλουμε μία ακόμη online παραγγελία. Αυτό προσπαθεί να κάνει και ο Πέτρος στο γνωστό φανάρι που φαίνεται να κρατάει αιώνια. Όμως ο επίμονος βήχας δείχνει ότι η αλλαγή του κλίματος και το κρύο που φέρνει μαζί της θα τον ρίξουν πολύ σύντομα στον καναπέ, πραγματικά πολύ σύντομα. Δεν έχει χρόνο για παραγγελίες αλλά ούτε και για αναμονές. Σταματά επιτόπου στο πρώτο ανοιχτό κατάστημα Lidl που βρίσκει στον περιφερειακό. Η ανάγκη της επίσπευσης, το εσωτερικό κοίταγμα του εαυτού και η ευγενική Μαρία, εργαζόμενη του καταστήματος, τον οδηγούν αμέσως στα απαραίτητα για το κρυολόγημα. Στην ανακυκλώσιμη τσάντα μπαίνει οτιδήποτε φρέσκο και τονωτικό για τον οργανισμό. Ποσότητα τόση, όση χρειάζεται. Διατροφή υγιεινή από τη φύση (της). Πρώτη ύλη για την προστασία της υγείας του Πέτρου αλλά και για την προστασία του περιβάλλοντος, πέρα από podcasts και tips νοιαξίματος. Πορτοκάλια, μήλα και καρότα, υλικά για ζεστές σούπες και ροφήματα, συνταγές φροντίδας και μαμαδίσιας στοργής από αυτές που δεν ξεχνιούνται αλλά και δεν αναπαράγονται πετυχημένα, παρά μόνο αν μπει ως βασικό συστατικό ο σπόρος της αγάπης, χωρίς συντηρητικά, με υψηλές προδιαγραφές από το ράφι μέχρι εκείνο το οικογενειακό

γιατρικό για το κρύωμα – ένα μενού παντός καιρού, που υπάρχει στο σημειωματάριο του τηλεφώνου του. Η μητέρα του, στην άλλη γραμμή, θα είναι εκεί για να τον συμβουλεύσει με πολύ συγκεκριμένα βήματα για το σωστό βράσιμο, όταν έρθει η ώρα της κουζίνας. Προς το παρόν, τα ψώνια τοποθετούνται στην πίσω θέση του αυτοκινήτου με γρήγορες κινήσεις που παλεύουν να προλάβουν τη δυνατή βροχή πάση θυσία. Το μεταβαλλόμενο κλίμα μέσα μας μοιάζει με το τοπίο έξω από το παράθυρο του αυτοκινήτου: από την πλεονεκτική μας θέση μπορεί να φαίνεται στατικό, αλλά κινείται, η αργή πρόοδός του μετριέται με τα φουσκωμένα κύματα της παραλιακής, τους έντονους ανέμους και την απότομη πτώση της θερμοκρασίας αλλά και με τα κρυολογήματα, τους χειμώνες και τις βροχές που κάνουν τη φύση γενικά αλλά και τη δική μας φύση να αλλάζει. Ο Πέτρος χρειάστηκε να επιβραδύνει, να κοιτάξει γύρω του και να βρει το πρώτο «εφοδιαστικό» σημείο στον δρόμο του με σκοπό να επιταχύνει την ανάρρωσή του – και αυτό έκανε. Σταμάτησε να τρέχει. Συνδέθηκε με το περιβάλλον και αποφάσισε να έρθει σε απόλυτη επαφή μαζί του, όχι μόνο αποφεύγοντας για λίγο την οθόνη αλλά και δημιουργώντας στον εαυτό του μια άμεση, ανθρώπινη ανάγκη που καλύπτεται μόνο «ανθρώπινα», με τη βοήθεια της χαμογελαστής Μαρίας και την επιστροφή στο «τώρα» της αληθινής ζωής αλλά και της φύσης. Με τα φθινοπωρινά «δώρα» της να δρουν θεραπευτικά από τον τρόπο παραγωγής και άφιξής τους στο κατάστημα μέχρι να φτάσουν στην πιο ζεστή, φροντιστική κατσαρόλα, όπου και θα πάρουν τη θέση τους. Ένα ανακουφιστικό αλισβερίσι, τόσο υπεύθυνο όσο και απαραίτητο. Και να που στις πρώτες δύο μέρες ο Πέτρος θα αρχίσει να παίρνει τα πάνω του. Έτοιμος ξανά να βγει εκεί έξω και να αντιμετωπίσει τους «καιρούς». Όμως με μια παραπάνω προσοχή στον τόπο, που ναι μεν δεν είναι ο δικός του αλλά τον φιλοξενεί καθημερινά με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Αλλάζει το κλίμα μέσα μας, αν δώσουμε λίγη παραπάνω, «καθημερινή» σημασία στο κλίμα έξω!

LiFO 13.02.25

51

good LiFO THE

HEAL T H

Η

πλειονότητα των καρκίνων οφείλεται στην επίδραση περιβαλλοντικών παραγόντων και όχι σε κληρονομικούς λόγους, όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρίας (ΕΑΕ), γι’ αυτό μπορούν να προληφθούν. Για παράδειγμα, στον πιο συχνό γυναικείο καρκίνο, τον καρκίνο του μαστού, μόλις το 5% των περιστατικών είναι κληρονομικής αιτιολογίας, οφείλεται δηλαδή σε ταραγμένο γονιδίωμα, όπως εξηγεί ο πρόεδρος της ΕΑΕ, Ευάγγελος Φιλόπουλος. Οι υπόλοιποι καρκίνοι οφείλονται σε αυτό που λέμε επιγενετικούς παράγοντες, οι οποίοι αφορούν την επίδραση του περιβάλλοντος στα γονίδιά μας. Σε αυτούς περιλαμβάνονται παράγοντες όπως το πού ζούμε, τι αέρα αναπνέουμε, τι τρώμε, τι πίνουμε, πόσες ώρες καθόμαστε σε έναν καναπέ, αν ασκούμαστε ή όχι, αν καπνίζουμε και φυσικά πόσο καιρό έχουμε υιοθετήσει αυτές τις συνήθειες.

ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΊΑ

Ο καρκίνος του θυρεοειδούς αποτελεί κλασικό παράδειγμα ογκολογικού νοσήματος που έγινε πιο συχνό λόγω περιβαλλοντικών συνθηκών και αποτελεί κοινό μυστικό πως σε ολόκληρη την Ευρώπη οι καρκίνοι του θυρεοειδούς αδένα αυξήθηκαν μετά το πυρηνικό ατύχημα στο Τσερνόμπιλ στην Ουκρανία. Επειδή όλα τα είδη ακτινοβολίας είναι επικίνδυνα, δεν πρέπει να καθόμαστε ατελείωτες ώρες στον ήλιο. Να χαιρόμαστε, βέβαια, την ψυχική ευφορία που χαρίζει η UV ακτινοβολία, αλλά να χρησιμοποιούμε αντηλιακό το καλοκαίρι και τις άλλες εποχές όταν το κλίμα είναι θερμό και μας επιτρέπει να κυκλοφορούμε με ελάχιστα ρούχα και εκτεθειμένη την επιδερμίδα μας. Ο κίνδυνος καρκίνου του δέρματος αφορά πρωτίστως τα άτομα με πολύ λευκή επιδερμίδα (φωτότυποι Ι και ΙΙ) και κυρίως τα βρέφη, τα νήπια και τα παιδιά που δεν διαθέτουν ακόμα τον αμυντικό μηχανισμό του «μαυρίσματος», της παραγωγής μελανίνης δηλαδή, γιατί δεν έχουν ακόμα ωριμάσει τα μελανοκύτταρά τους. Επίσης, δεν κάνουμε χωρίς λόγο εξετάσεις με ακτινοβολία, από απλή ακτινογραφία μέχρι μαγνητική τομογραφία.

ΚΆΠΝΙΣΜΑ

Πολλοί καρκίνοι οφείλονται στο κάπνισμα, π.χ. ο καρκίνος των πνευμόνων και της ουροδόχου κύστης, καθώς αυτά τα δύο όργανα επηρεάζονται πρωτίστως από τη μακροχρόνια έκθεσή τους σε καρκινογόνους παράγοντες. Με την εισπνοή του καπνού οι καρκινογόνες ουσίες διεισδύουν στους πνεύμονες και παγιδεύονται στις κυψελίδες τους, ενώ το εσωτερικό της ουροδόχου κύστης παραμένει ώρες ολόκληρες κάθε μέρα σε επαφή με τα καρκινογόνα συστατικά του τσιγάρου, καθώς η κύστη δεν αδειάζει διαρκώς.

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΉ ΡΎΠΑΝΣΗ

Η ατμοσφαιρική ρύπανση (εσωτερική και εξωτερική) δεν οφείλεται μόνο στο κάπνισμα αλλά και στις εκπομπές των βιομηχανιών, των αυτοκινήτων, των πλοίων, των αεροπλάνων, των τζακιών, των ψησταριών κ.λπ. Κάθε χρόνο στην Ελλάδα πεθαίνουν πρόωρα 12.000-13.000 άνθρωποι, οι περισσότεροι από κάποια μορφή καρκίνου ή από χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) εξαιτίας της εισπνοής αιθάλης (μαύρου άνθρακα). Τη μεγαλύτερη ζημιά την κάνουν τα μικρότερης διαμέτρου μικροσωματίδια PM10 και PM2,5, που διεισδύουν βαθιά στους πνεύμονες και δεν μπορούν να απομακρυνθούν με τους φυσικούς μηχανισμούς αυτοκαθαρισμού.

ΔΙΑΤΡΟΦΉ

Η υγεία μας εξαρτάται και από τη διατροφή μας. Τα επεξεργασμένα τρόφιμα, τα κορεσμένα λιπαρά, η πολλή ζάχαρη, τα συντηρητικά, τα καπνισμένα αλλαντικά και τα φαγητά που είναι τηγανισμένα σε βαριά οξειδωμένα λάδια οδηγούν σε πολλά προβλήματα, π.χ. παχυσαρκία, καρδιαγγειακές παθήσεις και καρκίνοι. Αντίθετα, τα φρούτα και τα λαχανικά, τα μη επεξεργασμένα τρόφιμα, το παρθένο ελαιόλαδο (με φειδώ γιατί παχαίνει), το μέλι και τα ψάρια μάς βοηθούν να δημιουργήσουμε μια ασπίδα ενάντια στον καρκίνο, ενισχύοντας τους μηχανισμούς του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Υπάρχουν μεμονωμένες τροφές, όπως οι ντομάτες, τα ροδάκινα, οι πιπεριές, το μπρόκολο, τα σπαράγγια, τα σταφύλια και τα άγρια χόρτα, των οποίων οι αντιοξειδωτικές και αντικαρκινικές ιδιότητες έχουν μελετηθεί εκτενώς τα τελευταία χρόνια. Εντάσσοντας αυτά τα τρόφιμα στο καθημερινό μενού, κάνουμε ένα σημαντικό βήμα για την προσωπική μας προστασία και την προστασία της οικογένειάς μας από τον καρκίνο.

ΑΛΚΟΌΛ

Μπορεί το αλκοόλ να είναι μια νόμιμη εθιστική ουσία, αλλά αυτό δεν την καθιστά λιγότερο επικίνδυνη. Το αλκοόλ συσχετίζεται με επτά τουλάχιστον καρκίνους, όπως αποδεικνύει πρόσφατη έρευνα, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονται ο καρκίνος του στόματος, του φάρυγγα, του μαστού, του στομάχου, του οισοφάγου, του ήπατος, του παγκρέατος κ.λπ. Πέρα από τα άλλα προβλήματα υγείας που προκαλεί (κίρρωση του ήπατος, οξεία παγκρεατίτιδα, μέθη, σύγχυση, τροχαία ατυχήματα και δυστυχήματα), η κατάχρηση αλκοολούχων ποτών δημιουργεί κι άλλους σοβαρούς κινδύνους για την υγεία, ανάβοντας το πράσινο φως για την έλευση ογκολογικών προβλημάτων. Οι ειδικοί μάς υπενθυμίζουν ότι το αλκοόλ είναι εξίσου καρκινογόνο με το κάπνισμα και θα έπρεπε οι φιάλες να φέρουν την ίδια σήμανση με τα πακέτα τσιγάρων.

ΑΠΟ

ΤΗΝ

ΑΛΕΞΙΑ

ΣΒΩΛΟΥ

Καρκινογόνο δράση έχουν πολλές ουσίες που μας περιβάλλουν, γι’ αυτό είναι σημαντικό να ξέρουμε ποιες είναι ώστε να τις αποφεύγουμε σε καθημερινή βάση. Έτσι, θα μειώσουμε σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου και άλλων χρόνιων εκφυλιστικών νοσημάτων που οφείλονται στη συσσωρευτική οξειδωτική δράση τοξικών συστατικών.

52

LiFO

ΜΑΘΑΊΝΟΥΜΕ ΤΙ ΜΠΟΡΕΊ ΝΑ ΠΡΟΚΑΛΈΣΕΙ ΚΑΡΚΊΝΟ ΓΙΑ ΝΑ ΤO ΑΠΟΦΎΓΟΥΜΕ 13.02.25

ΑΠΟΦΥΓΉ ΕΠΑΝΕΠΕΜΒΆΣΕΩΝ

Για να αποφευχθούν επανεπεμβάσεις για λεμφαδενικό καθαρισμό στον καρκίνο του θυρεοειδούς, είναι σκόπιμο πριν από κάθε χειρουργική επέμβαση να γίνεται χαρτογράφηση των λεμφαδένων του τραχήλου από έμπειρο ακτινολόγο. Εάν διαπιστωθεί υποψία διήθησης λεμφαδένων, τότε αυτή μπορεί να επιβεβαιωθεί μέσω μιας παρακέντησης και ο χειρουργός να αφαιρέσει και τους λεμφαδένες μαζί με τον θυρεοειδή αδένα. Υπάρχουν περιπτώσεις που είναι τόσο ξεκάθαρη η υπερηχογραφική εικόνα των διηθημένων λεμφαδένων που δεν είναι αναγκαία η επιβεβαίωση μέσω παρακέντησης. Σε πρόσφατες μελέτες, η διήθηση λεμφαδένων από τον καρκίνο του θυρεοειδούς φαίνεται να είναι πολύ συχνή. Οι ιστολογικοί τύποι των καρκινωμάτων του θυροειδούς που συνδέονται με την εμφάνιση λεμφαδενικών μεταστάσεων είναι κατά κανόνα το θηλώδες και το μυελοειδές καρκίνωμα. Αντίθετα, στα θυλακιώδη καρκινώματα η λεμφαδενική συμμετοχή είναι σπάνια. Στα θηλώδη καρκινώματα λεμφαδενικές μεταστάσεις μπορεί

ΑΛΕΞΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟ

Ο

ΣΒΩΛΟΥ

Ο καρκίνος του θυρεοειδούς καταγράφει αυξημένο αριθμό περιστατικών πανευρωπαϊκά και στη χώρα μας. Η έγκαιρη και ολοκληρωμένη αντιμετώπισή του διασφαλίζει την καλύτερη δυνατή έκβαση κάθε περιστατικού.

καρκίνος του θυρεοειδούς αδένα προβληματίζει όλο και συχνότερα μεγάλο ποσοστό ασθενών, αποτελώντας ένα πρόβλημα υγείας για το οποίο καθημερινά ασθενείς και γιατροί αναζητούν την καταλληλότερη και πιο αποτελεσματική θεραπεία. Τον ακρογωνιαίο λίθο της θεραπείας του αποτελεί η χειρουργική αντιμετώπιση, με την επέμβαση εκλογής να είναι η ολική θυρεοειδεκτομή. Σε κάποιες περιπτώσεις μικρών καρκινωμάτων θα μπορούσε να βρει εφαρμογή και μια συντηρητικότερη επέμβαση, όπως η λοβεκτομή. Η λοβεκτομή υπό προϋποθέσεις μπορεί να αποτελεί, σύμφωνα με τις τελευταίες κατευθυντήριες οδηγίες, μια επαρκέστατη θεραπεία, ειδικά για μικρούς καρκίνους με διάμετρο μικρότερη από ένα εκατοστό. Πολύ συχνά όμως καθίσταται αναγκαία και η αφαίρεση λεμφαδένων στην περιοχή του τραχήλου, είτε συνοδεύοντας τη θυρεοειδεκτομή σε πρώτο χρόνο είτε δυστυχώς σε δεύτερο χρόνο, μετά τη θυρεοειδεκτομή, εφόσον διαπιστωθεί η επέκταση της νόσου στους λεμφαδένες.

good LiFO THE

ΕΊΝΑΙ Η ΘΥΡΕΟΕΙΔΕΚΤΟΜΉ ΠΆΝΤΑ Η ΕΝΔΕΔΕΙΓΜΈΝΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΉ ΕΠΈΜΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΊΝΟ ΤΟΥ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΎΣ ΑΔΈΝΑ;

να εμφανίζονται σε ποσοστό 30-50% των ασθενών τη στιγμή της διάγνωσης. Αν αναλογιστεί κανείς ότι σήμερα πάνω από το 90% των ασθενών με καρκίνο θυρεοειδούς πάσχει από θηλώδες καρκίνωμα, είναι προφανές ότι η επινέμηση της νόσου σε λεμφαδένες πέριξ του θυρεοειδούς είναι συχνότατη. Εφόσον κριθεί αναγκαίος ο λεμφαδενικός καθαρισμός, πρέπει να οριοθετηθεί η έκτασή του. Διακρίνουμε τα πλάγια τραχηλικά διαμερίσματα και το κεντρικό τραχηλικό διαμέρισμα. Εάν οι διηθημένοι λεμφαδένες περιορίζονται στην παρατραχειακή περιοχή γύρω από τον θυρεοειδή αδένα, τότε είναι αρκετή η αφαίρεση μόνο των λεμφαδένων του κεντρικού τραχηλικού διαμερίσματος, που, αν γίνει μαζί με τη θυρεοειδεκτομή, μπορεί να πραγματοποιηθεί με την ίδια μικρή τομή. Στην περίπτωση που έχουν προσβληθεί πλάγιοι λεμφαδένες, η τομή πρέπει να είναι εκτεταμένη, ώστε να καταστεί δυνατή η αφαίρεσή τους.

ΕΠΙΠΛΟΚΈΣ

Οι επιπλοκές του κεντρικού λεμφαδενικού καθαρισμού είναι ίδιες με αυτές της θυρεοειδεκτομής, δηλαδή το βράχνιασμα της φωνής και η μόνιμη υπασβεστιαιμία (πιθανότητα περίπου 1% σε έμπειρους χειρουργούς). Οι επιπλοκές του πλάγιου λεμφαδενικού καθαρισμού αφορούν κακώσεις νεύρων που διέρχονται την περιοχή (πνευμονογαστρικού, φρενικού, βραχιονίου, παραπληρωματικού, υπογλωσσίου). Οι επιπλοκές αυτές, που είναι σημαντικές αν επισυμβούν, είναι ευτυχώς εξαιρετικά σπάνιες. Ο λεμφαδενικός καθαρισμός είναι ένα απαιτητικό χειρουργείο που προϋποθέτει μια πολύ αξιόπιστη χαρτογράφηση λεμφαδένων από έμπειρο ακτινολόγο, εξειδικευμένο στο αντικείμενο χειρουργό αλλά και την αγαστή συνεργασία χειρουργού και θεράποντος ενδοκρινολόγου ώστε να επιτευχθεί το αρτιότερο θεραπευτικό αποτέλεσμα.

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΒΑΜΒΑΚΙΔΗΣ

Χειρουργός Ενδοκρινών Αδένων, Διευθυντής Τμήματος Χειρουργικής Ενδοκρινών Αδένων Νοσοκομείου «Ερρίκος Ντυνάν», Fellow of the Division of Endocrine Surgery, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Χειρουργικής Ενδοκρινών Αδένων

LiFO 13.02.25

53

ΔΙΔΥΜΟΣ [21.5/21.6] Η εβδομάδα χαρακτη-

ΖΥΓΟΣ [23.9/22.10] Η εβδομάδα σάς προ-

δώστε έμφαση στον οικονομικό προγραμματισμό και στην επανεξέταση επενδύσεων. Επαγγελματικά, σκεφτείτε μακροπρόθεσμα καθώς ευκαιρίες για ανάπτυξη είναι προ των πυλών. Με την είσοδο του Ήλιου στους Ιχθύς στις 18/2 εστιάστε στην προσωπική ανάπτυξη και την αυτοεκτίμηση. Οι ελεύθεροι μπορεί να συναντήσουν ενδιαφέροντα άτομα μέσα από οικονομικές εκδηλώσεις ή εκδηλώσεις που σχετίζονται με την κοινότητα. Ισορροπήστε τη φιλοδοξία με τη χαλάρωση και αποφύγετε την εξάντληση, θέτοντας την προσωπική σας φροντίδα ως προτεραιότητα. Ακούστε το σώμα σας και ασχοληθείτε με δραστηριότητες που προάγουν την εσωτερική γαλήνη. Το Σ/Κ βγείτε έξω ή πάρτε μέρος σε μια δημιουργική αναζήτηση για να αναζωογονήσετε το πνεύμα σας. Καθώς πλησιάζουν οι Απόκριες, θα επικρατεί ένα κλίμα χαράς γύρω σας και θα ζήσετε όμορφες στιγμές.

ρίζεται από έκρηξη ενέργειας και ευκαιριών. Με τον Ερμή, τον κυβερνήτη πλανήτη σας, στους Ιχθύς η διαίσθηση και η δημιουργικότητά σας ενισχύονται και θα είναι ιδανική εποχή για να ξεκινήσετε νέα έργα ή να εμβαθύνετε σε καλλιτεχνικές αναζητήσεις. Η επικοινωνία είναι η δύναμή σας. Καθώς ο Ήλιος εισέρχεται επίσης στους Ιχθύς στις 18/2, δώστε προτεραιότητα στην προώθηση των επιτευγμάτων σας. Είναι μια καλή εβδομάδα για να επανεξετάσετε τον προϋπολογισμό σας και να κάνετε τις απαραίτητες προσαρμογές. Ο ρομαντισμός είναι στον ορίζοντα και οι ελεύθεροι θα συναντήσετε ενδιαφέροντα άτομα που θα σας εμπνεύσουν, ενώ οι δεσμευμένοι θα ωφεληθείτε από μια ειλικρινή συνομιλία. Στις 20/2 το τετράγωνο Ερμή - Δία προτείνει την αποφυγή παρορμητικών αποφάσεων που μπορεί να σας οδηγήσουν σε αδιέξοδο. Εξαιρετική στιγμή για οικονομικές διαπραγματεύσεις είναι στις 23/2.

σκαλεί να εστιάσετε στην ενίσχυση της καθημερινής σας ρουτίνας και στις πρακτικές αυτοεξυπηρέτησης. Με την Αφροδίτη να ευνοεί τον τομέα της υγείας σας, είναι η ιδανική εποχή για να υιοθετήσετε νέες συνήθειες ευεξίας. Η είσοδος του Ήλιου στους Ιχθύς στις 18/2 δίνει έμφαση στη συναισθηματική ισορροπία. Οι ελεύθεροι έχετε μια τάση να κρίνετε τους άλλους με την πρώτη ματιά. Ωστόσο, αν δώσετε την ευκαιρία να γνωρίσετε καλύτερα άτομα που σας εκφράζουν το ενδιαφέρον τους, σίγουρα κάποιο από αυτά θα σας γοητεύσει. Η ισορροπία είναι το κλειδί. Ταξίδια για επαγγελματικούς σκοπούς στις 20/2 ενδεχομένως να αναβληθούν λόγω εξωγενών παραγόντων. Το Σ/Κ επιδιώξτε τη χαλάρωση και αφήστε τον προβληματισμό. Καλλιεργήστε ένα γαλήνιο περιβάλλον στο σπίτι για να αναζωογονήσετε το πνεύμα σας και περάστε ποιοτικό χρόνο με τους αγαπημένους σας.

ΙΧΘΥΣ [20.2/20.3] Καθώς η εβδομάδα εξε-

ΚΑΡΚΙΝΟΣ [22.6/22.7] Στο ξεκίνημα της

ΣΚΟΡΠΙΟΣ [23.10/22.11] Σας περιμένει μια

λίσσεται, μπαίνετε σε μια φάση ανανέωσης, με τον Ήλιο να εισέρχεται στο ζώδιό σας στις 18/2. Η εποχή των γενεθλίων σας αναδεικνύει την προσωπική ανάπτυξη, τη δημιουργικότητα και τον καθορισμό νέων στόχων. Εξερευνήστε τι σας κάνει πραγματικά ευτυχισμένους. Η παρουσία του Ερμή επίσης στο ζώδιό σας ενισχύει την επικοινωνία, διευκολύνοντας την έκφραση των ιδεών και των συναισθημάτων σας. Επαγγελματικά, είναι μια καλή στιγμή να μοιραστείτε τα οράματά σας και να αναζητήσετε καθοδήγηση, αν χρειαστεί. Προσέξτε τις υπερβολικές δαπάνες. Στις 23/2, με το τρίγωνο Ερμή - Άρη, οι ελεύθεροι θα προσελκύσετε την προσοχή λόγω της γοητείας σας. Το Σ/Κ δώστε προτεραιότητα σε δραστηριότητες που αναζωογονούν την ψυχή σας, όπως καλλιτεχνικές δημιουργίες, ψυχαγωγία και ποιοτικό χρόνο με το ταίρι σας ή/και τα παιδιά.

εβδομάδας θα καταφέρετε να ισορροπήσετε τις ευθύνες σε διάφορους τομείς. Επαγγελματικά, ευνοείται η ομαδική εργασία, επομένως δώστε έμφαση στη συνεργασία. Στις 18/2, ο Ήλιος εισέρχεται στους Ιχθύς, φέρνοντας ζεστασιά και διορατικότητα στις αλληλεπιδράσεις σας. Αυτή είναι μια εξαιρετική στιγμή για να θέσετε νέους στόχους για πνευματική ή προσωπική ανάπτυξη. Ο ρομαντισμός απαιτεί επιπλέον προσοχή αυτή την εβδομάδα – οι ελεύθεροι μπορεί να συναντήσετε τον έρωτα της ζωής σας σε μια κοινωνική εκδήλωση. Αποφύγετε τη λήψη σημαντικών αποφάσεων που θα αφορούν τη σταδιοδρομία σας στις 20/2. Αντίθετα, ακούστε την εσωτερική σας φωνή και πάρτε τον χρόνο σας. Το τρίγωνο του Ερμή με τον Άρη στο ζώδιό σας στις 23/2 θα ευνοήσει τα ταξίδια, τις επαφές με το εξωτερικό και την επέκταση των επιχειρηματικών σας δραστηριοτήτων.

μεταμορφωτική εβδομάδα, καθώς πολλοί πλανήτες επηρεάζουν τον τομέα του έρωτα και της δημιουργικότητάς σας. Ο Ήλιος, καθώς εισέρχεται στους Ιχθύς στις 18/2, δίνει έμφαση στον ρομαντισμό και στη χαρά. Οι δεσμευμένοι θα αναθερμάνετε τη σχέση σας και οι γονείς θα δώσετε έμφαση σε θέματα παιδιών. Οι ελεύθεροι αξιοποιήστε τις επικοινωνιακές σας δεξιότητες και τη γοητεία σας, που είναι στα ύψη, και μη διστάσετε να εκφράσετε το ενδιαφέρον σας. Προσέξτε τις υπερβολές με τα χρήματά στις 20/2 που πραγματοποιείται το τετράγωνο Ερμή - Δία. Η εστίασή σας σε απολαύσεις και ψυχαγωγία μπορεί να σας βγάλει εκτός προϋπολογισμού. Ένα σύντομο ταξίδι μέσα στο Σ/Κ θα σας δώσει την ευκαιρία να διευρύνετε τον κύκλο των γνωριμιών σας και να βελτιώσετε την ερωτική σας ζωή. Τώρα που πλησιάζουν οι Απόκριες, θα έχετε την ευχέρεια να επισκεφθείτε πολλά μέρη και να ζήσετε συναρπαστικές στιγμές.

starfax

ΥΔΡΟΧΟΟΣ [20.1/19.2] Αυτή την εβδομάδα

1 7 - 23 φ εβρ ου αρ ιου 2 0 25

ΚΡΙΟΣ [21.3/20.4] Επαγγελματικά βρίσκεστε σε μια φάση προόδου, αλλά μη βιάζεστε να πάρετε αποφάσεις, αφιερώστε χρόνο για να σταθμίσετε τα υπέρ και τα κατά. Καθώς ο Ήλιος περνά στους Ιχθύς στις 18/2, η δημιουργικότητά σας παίρνει την ανιούσα. Αξιοποιήστε αυτήν την ώθηση για να εξερευνήσετε νέα χόμπι ή να ολοκληρώσετε ημιτελή έργα. Aποφύγετε τις παρορμητικές δαπάνες και σχεδιάστε μελλοντικές επενδύσεις. Ακατάλληλη στιγμή για εμπορικές συμφωνίες και μυστικές επαφές είναι στις 20/2 που πραγματοποιείται το τετράγωνο Ερμή - Δία. Ενδεχομένως να υπερεκτιμήσετε τις δυνατότητές σας και να πάρετε τεράστιο ρίσκο που δεν θα έχει τα επιθυμητά αποτελέσματα. Σε ό,τι αφορά τις σχέσεις, αφήστε το πάθος σας να οδηγήσει σε θετική σύνδεση με το ταίρι σας. Οι ελεύθεροι θα πρέπει να είστε ανοιχτοί σε απροσδόκητες ρομαντικές συναντήσεις. Μια πολύ θετική μέρα για διαπραγματεύσεις και αγοραπωλησίες ακινήτων είναι στις 23/2.

ΤΑΥΡΟΣ [21.4/20.5] Διανύετε μια μεταμορ-

από τη μα ρ ιβ ίκυ καλλέ ρ γ η (s tar f ax@ li f o. g r )

54

LiFO

φωτική εβδομάδα, καθώς η Αφροδίτη κοσμεί τον τομέα της καριέρας σας, στρέφοντας την προσοχή στους επαγγελματικούς σας στόχους. Αυτή είναι μια εξαιρετική στιγμή για να επιδείξετε τα ταλέντα σας και να αναλάβετε ηγετικούς ρόλους. Μην αφήνετε τη δουλειά να επιβαρύνει τις σχέσεις σας. Στις 18/2, ο Ήλιος εισέρχεται στον κοινωνικό σας τομέα, ενθαρρύνοντάς σας να επεκτείνετε το δίκτυό σας και να συμμετάσχετε σε κοινωνικές εκδηλώσεις. Προσέχετε τον δανεισμό χρημάτων στις 20/2, καθώς το τετράγωνο Ερμή - Δία προμηνύει κάποια δυσαρέσκεια. Οι ρομαντικές χειρονομίες ευνοούνται αυτή την εβδομάδα για όσους έχουν σχέσεις. Εάν είστε ελεύθεροι, οι ζεστές φιλίες θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε κάτι περισσότερο. Καθώς πλησιάζει το Σ/Κ, η ξεκούραση και η αναζωογόνηση πρέπει να είναι προτεραιότητα. Δοκιμάστε γιόγκα ή διαλογισμό για να ενισχύσετε την εσωτερική γαλήνη και φροντίστε τον εαυτό σας.

ΛΕΩΝ [23.7/23.8] Είναι μια εβδομάδα δυνα-

ΤΟΞΟΤΗΣ [23.11/21.12] Αυτή η εβδομάδα σας ωθεί να αγκαλιάσετε την αλλαγή και να φροντίσετε το περιβάλλον του σπιτιού σας. Πιθανόν να θέλετε να αλλάξετε τη διακόσμηση του χώρου σας ή να ασχοληθείτε με κάποιες επισκευές του σπιτιού. Καθώς ο Ήλιος μεταβαίνει στους Ιχθύς στις 18/2, εμβαθύνετε στις σχέσεις με αγαπημένα σας πρόσωπα. Στις 20/2, που πραγματοποιείται το τετράγωνο Ερμή - Δία, οι απαιτήσεις των άλλων θα δοκιμάσουν την υπομονή και τις σχέσεις σας. Μοιραστείτε τις ευθύνες με τα μέλη της οικογένειας και μη φορτώνεστε όλα τα βάρη. Εξετάστε το ενδεχόμενο εξοικονόμησης χρημάτων για μελλοντικές ανάγκες που μπορεί να προκύψουν. Μικρές προσαρμογές μπορούν να οδηγήσουν σε μεγάλα κέρδη. Το Σ/Κ επιδοθείτε σε υπαίθριες δραστηριότητες για να φορτίσετε μπαταρίες. Εκδρομές στη φύση και σε τόπους όπου γίνονται δρώμενα και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις θα σας δώσουν την ευκαιρία να αναζωογονηθείτε.

μικής αλλαγής και προβληματισμού καθώς οικονομικές υποθέσεις ενδέχεται να προκύψουν με την είσοδο του Ήλιου στους Ιχθύς στις 18/2. Εξετάστε το ενδεχόμενο διαφοροποίησης των επενδύσεών σας και θέστε νέες προτεραιότητες μέχρι να βγείτε από αυτήν τη δύσκολη φάση που θα διανύσετε. Η δυναμική της ερωτικής σας ζωής είναι θετική, με ευκαιρίες να εμβαθύνετε στις σχέσεις. Οι ελεύθεροι μπορεί να συναντήσετε κάποιο άτομο με κοινά ενδιαφέροντα, αλλά θα πρέπει να προσέξετε ποιους θα εμπιστευτείτε. Στις 20/2 θα νιώσετε έντονα την ανάγκη για κοινωνικές επαφές και ψυχαγωγία, αλλά θα σας φρενάρουν κάποιες έκτακτες ανάγκες που θα προκύψουν. Ωστόσο, στις 23/2 θα σας δοθεί η ευκαιρία να ικανοποιήσετε τις ανάγκες σας και θα γεμίσετε τις μπαταρίες σας. Εστιάστε στην προσωπική σας φροντίδα, καθώς τα ενεργειακά σας αποθέματα μπορεί να χρειάζονται αναπλήρωση, και δώστε έμφαση στις επιθυμίες σας.

ΠΑΡΘΕΝΟΣ [24.8/22.9] Η μετάβαση του Ήλιου στους Ιχθύς στις 18/2 πυροδοτεί τη δημιουργικότητα στη δουλειά σας, ενθαρρύνοντας την καινοτομία. Όσοι αναζητάτε μια νέα απασχόληση στραφείτε σε επαγγέλματα στα οποία μπορείτε να δουλέψετε μέσω διαδικτύου. Όσοι έχετε νέες ιδέες, μη διστάσετε να τις προωθήσετε σε υψηλά ιστάμενα πρόσωπα. Αναθεωρήστε τα έξοδά σας και δώστε προτεραιότητα σε βασικές επενδύσεις. Ο ρομαντισμός βρίσκεται στο επίκεντρο. Οι ελεύθεροι μπορεί να συναντήσετε ενδιαφέροντα πρόσωπα σε κοινωνικές εκδηλώσεις. Στις 20/2 δεν θα είναι κατάλληλη στιγμή για επαφές με εργοδότες και πρόσωπα με εξουσία, ενώ μπορεί να σας ανησυχήσουν και θέματα υγείας ενός ηλικιωμένου ατόμου. Το Σ/Κ αφεθείτε σε δραστηριότητες που αναζωογονούν το πνεύμα σας. Ταξίδια, σύντομες εκδρομές και επαφές με φίλους θα σας δώσουν την ευκαιρία να βγείτε από τη ρουτίνα.

ΑΙΓΟΚΕΡΩΣ [22.12/19.1] Η εβδομάδα χα-

Sudoku No 844 5 8 7 4 9 1 2 9 2 6 5

1 1

8

5 4 2 7 5 2 7 3 3 9

8 4

Η λύση του προηγούμενου 6 2 7 9 1 5 4 3 8

3 1 8 4 2 6 9 5 7

5 4 9 3 7 8 6 1 2

2 5 3 7 8 9 1 4 6

7 6 4 2 5 1 8 9 3

8 9 1 6 3 4 7 2 5

4 3 2 8 9 7 5 6 1

1 7 6 5 4 2 3 8 9

9 8 5 1 6 3 2 7 4

ρακτηρίζεται από ευκαιρίες για ανάπτυξη. Ο Ήλιος τονίζει την ικανότητά σας να μεταφέρετε ιδέες, ενισχύοντας τόσο τις προσωπικές όσο και τις εργασιακές αλληλεπιδράσεις και οι σχέσεις ευδοκιμούν μέσω στοχαστικών συζητήσεων. Οι ελεύθεροι μπορεί να βρείτε τον έρωτα σε απίθανα μέρη. Στις 20/2 το τετράγωνο Ερμή - Δία δεν θα ευνοήσει τις επαφές και την προώθηση υπηρεσιών. Οι πιθανότητες να πέσετε σε κάποιο δύστροπο άτομο είναι πολλές. Ωστόσο, δεν πρέπει να σας πάρει από κάτω μια ατυχής στιγμή. Καθώς πλησιάζει το Σ/Κ, αφεθείτε σε δραστηριότητες που αναπληρώνουν το πνεύμα σας και πυροδοτούν τη δημιουργικότητά σας. Αναζητήστε έμπνευση στην τέχνη, στη μουσική ή στον διαλογισμό και αφιερώστε χρόνο στην ψυχαγωγία. Το κλίμα που θα επικρατεί γύρω σας θα σας παρασύρει.

13.02.25

LiFO 13.02.25

55