Τεύχος 817

817

FREE PRESS 06.06.2024

SBARI • ΠΑ Ν ΑΔ

Σ ΤΟΙ Χ Ν • ΕΙ

CU

ΛΛ

FO

Ε

ΑΓ

Ω ΎΠ

2024

ΙΚΑ • ΑΝ

Νο

Ν

Α

ΟΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ! ΔΩΡΕΑΝ ΟΔΗΓΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΚΑΘΕ ΠΕΜΠΤΗ

Ω

ΣΙ

Η ΜΌΤ ΤΕΣ Ε

Ν

Τ

Δύο νέα συγκλονιστικά βιβλία από τις εκδόσεις της Lifo.

Βρασίδας Καραλής

ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ

ΣΤΟΝ

ΡΟΜΠΕΡΤ

&

ΕΠΙΣΤΟΛΈΣ

ΠΡΟΣ

ΕΥΣΤΑΘΙΟΝ

ΣΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ & ΣΤO lifoshop.gr 2

LiFO

06.06.24

8 ΣΤΗΛΕΣ

index817

βασιλική σιουτη

πολιτικο επταημερο γιάννησ πανταζόπουλοσ

talking points

γιάννησ παντελάκησ

akροβατωντασ

άννα φραγκουδάκη

επικαιρα, αλλοτινα και μελλουμενα δεσποινα τριβολη

footnotes ρενα λουνα

weekly feminism

24

Cindy Sherman

28

H OLLY WA D DIN GTO N

20

Ευθύμης Φιλίππου Μαρία Ιωάννου

32

στο εξωφύλλο: Η Μαρίνα Σάττι φωτογραφημένη από τον Bleumode.

120 ΛΕΠΤΑ ΜΕ ΤΗ

16 ΜΑΡΊΝΑ ΣΆΤΤΙ Α Φ Ι Ε Ρ ΩΜ Α

67

SUMMER BEAUTY FEST Α Φ Ι Ε Ρ ΩΜ Α

49 ΠΕΡΙΒΆΛΛΟΝ Α Φ Ι Ε Ρ ΩΜ Α

86 37

STREET FOOD

www.lifo.gr ΔΥΟ ΔΕΚΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. ΒOΥΛΗΣ 22, 105 63 ΑΘΗΝΑ T 210 3254 290 F 210 3249 785 info@lifo.gr

εκδοτης/διευθυντησ

Στάθης Τσαγκαρουσιάνος chief executive officer Μιχάλης Μιχαήλ chief operating officer/commercial director Θανάσης Χαραμής σύμβουλος σχεδιασμού Γιάννης Καρλόπουλος editor in chief Αλέξανδρος Διακοσάββας διευθυντής εντυπου Τάσος Μπρεκουλάκης διευθυντής συνταξης εντυπου Γιάννης Πανταζόπουλος διευθυντής mikropragmata.lifo.gr Άρης Δημοκίδης διευθυντής ενημερωσησ Μάκης Πολλάτος υπευθυνη πολιτικου ρεπορταζ - ερευνασ Βασιλική Σιούτη αρχισυνταξία Ζωή Παρασίδη αρχισυνταξία podcasts Μερόπη Κοκκίνη συντονισμοσ υλησ Νινέττα Γιακιντζή –––––– ε μ π ο ρ ι κ ο τμ η μ α advertising director Ξένια Στασινοπούλου direct sales director Κώστας Μαντάς senior advertising manager Άννα Λαπαρδάγια direct sales Γιώργος Λυκουργιώτης, Γιώργος Φαλιάγκας advertising manager Δημήτρης Βουκελάτος (dvoukelatos@lifo.gr) advertising coordinator Κατερίνα Κουρμούζη (kkourmouzi@lifo.gr) head of creative Βασίλης Καψάσκης branded content managers Φιλιώ Ράγκου, Ιωάννα Παναγοπούλου digital campaign manager Γιώργος Γιαννή advertising executive Χριστίνα Καλλή –––––– ψηφιακή ανάπτυξη/προγραμματισμός lifo.gr Άγγελος Παπαστεργίου –––––– σ υντα ξ η Θοδωρής Αντωνόπουλος, Λουίζα Αρκουμανέα, Γιάννης Βασιλείου, Μιχάλης Γελασάκης, Χάρης Καλαϊτζίδης, Ίωνaς Καλλιμάνης, Ντίνα Καράτζιου, Ερωφίλη Κόκκαλη, Βάνα Κράβαρη, Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος, Τίνα Μανδηλαρά, Νίκος Μπακουνάκης, Γλυκερία Μπασδέκη, Αργυρώ Μποζώνη, Γιάννης Παντελάκης, Σταυρούλα Παπασπύρου, Μαρία Παππά, Χρήστος Παρίδης, Δημήτρης Πολιτάκης, Νικόλας Σεβαστάκης, Φώτης Σεργουλόπουλος, Δέσποινα Τριβόλη, Γιώργος Τσαγκόζης, Κορίνα Φαρμακόρη ne ws r o om συντακτικη ομαδα Σωτήρης Βαλάρης, Αγάπη Βαρούνη, Χρύσα Γρίβα, Κλειώ Καζάνα, Πέτρος Κράνιας, Πέννυ Μαστοράκου, Μίλτος Τσεκούρας social media Ιωάννα Ζέρβα, Τατιάνα Τζινιώλη –––––– ατελιέ αrt director Βανέσσα Φερλέ, Μαργαρίτα Καμαριώτη αssistant art director Μπιάνκα Σαμαρά φωτογράφοι Σπύρος Στάβερης, Πάρις Ταβιτιάν, Freddie F., Γιώργος Ξανθινάκης, Νίκος Κατσαρός διαμόρφωση ψηφιακής εκδοσης Μαρούσα Θωμά, Ελπισία Σπαθάρη επιμελεια κειμένων Μαρία Δρουκοπούλου, Μυρτώ Αθανασοπούλου –––––– λογιστηριο οικονομική διεύθυνση Δημήτρης Τασιόπουλος λογιστήριο Βασίλης Κοτρωνάκης, Άκης Ιωάννου, Έφη Ηλιοπούλου γραμματεία Βιβίκα Ανδριανάτου –––––– κωδικος εντυπου 7639 –––––– μετοχος/νομιμοσ εκπροσωποσ Ευστάθιος Τσαγκαρουσιάνος ––––––

MET 230578

παρακαλουμε

ανακυκλωστε

LiFO 06.06.24

3

Feedback

5

ΤΟ ΡΕΠΟΡΤΑΖ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

ΔΑΣΙΚΈΣ ΠΥΡΚΑΓΙΈΣ: Πόσο έτοιμοι είμαστε να τις αντιμετωπίσουμε; Οι δασικές πυρκαγιές θα είναι το μεγάλο στοίχημα της κυβέρνησης αυτό το καλοκαίρι. Η LiFO έψαξε και κατέγραψε το πλέγμα δράσεων που είναι σε πλήρη εξέλιξη, ενώνοντας το περίπλοκο παζλ της αντιπυρικής προστασίας, η αποτελεσματικότητα του οποίου μένει να φανεί το επόμενο διάστημα.

DA I LY

Το μαγνητικό cringe του Στέφανου Κασσελάκη

podcasts που αξίζει να ακούσετε

ΤΗΣ ΝΤΙΝΑΣ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ

Αυτοματοποίηση, «φουμαροδουλειές» και υπερεργασία ΤΟΥ ΧΑΡΗ ΚΑΛΑΪΤΖΙΔΗ

Το «οκτάωρο» είναι ένα πικρό αστείο, δεδομένου ότι οι περισσότεροι παίρνουν δουλειά στο σπίτι ή κάνουν υπερωρίες – για να μη μιλήσουμε καν για τον χρόνο της μετακίνησης προς και από τη δουλειά. Όλο και περισσότερο τα όρια μεταξύ εργασίας και ελεύθερου χρόνου θολώνουν και σβήνουν, καθώς οι εργαζόμενοι πρέπει να είναι διαρκώς stand by για να απαντήσουν σε κάποιο mail ή να προλάβουν κάποιο deadline. Το αποτέλεσμα είναι μια νοοτροπία ασταμάτητου παρόντος (μια παραγωγικότητα «24/7») με καταστροφικές επιπτώσεις για την προσωπική, κοινωνική και ψυχική μας ζωή. Το παράδοξο αυτής της κατάστασης δεν είναι αμελητέο. Σύμφωνα με το αφήγημα της ιστορικής προόδου, η (δυτική) ανθρωπότητα έχει εξελιχθεί τεχνολογικά, έχει καλύψει τις βασικές της ανάγκες, έχει διαμορφώσει μια πιο ισορροπημένη σχέση με τον μόχθο και τον χρόνο.

4

LiFO

LiFO.gr

ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ

Το περασμένο καλοκαίρι σημαδεύτηκε από τις καταστροφικές πυρκαγιές στον Έβρο, στη Ρόδο, στην Πάρνηθα. Θα είναι φέτος τα πράγματα διαφορετικά; Κανείς δεν ξέρει.

ti δ ι α β α σ α με αυ τη την εβ δομ α δ α σ το

Ακόμα και για τα δικά του μέτρα –από τότε που εμφανίστηκε ως πολιτικός κομήτης καταρρίπτει το ένα μετά το άλλο τα ταμπού που είχαν απομείνει περί δημόσιας εικόνας–, η ομιλία του Στέφανου Κασσελάκη στη Θεσσαλονίκη με φόντο τον Θερμαϊκό ήταν ένα αλλόκοτο και «θεσμικά» πρωτοποριακό θέαμα. Η εξαγγελία του ότι θα χρησιμοποιούσε την προεκλογική συγκέντρωση για να καταθέσει «δημοσίως» το «πόθεν έσχες» του διασφάλισε μια σχετική προσμονή (τι άλλο θα δούμε πια;) και μια θεαματικότητα, η οποία λογικά καπέλωσε την προεκλογική ομιλία του αρχηγού του ΠΑΣΟΚ («Κίνημα Αλλαγής») που πραγματοποιούνταν την ίδια ώρα λίγο παραπέρα.

Πάντως, οι κρουνοί της χρηματοδότησης από την κυβέρνηση για πρόληψη και καταστολή είναι ανοιχτοί και οι πόροι ρέουν. Ταυτόχρονα, όμως, ασκείται κριτική για «αποσπασματικό σχεδιασμό» και «έλλειψη ενός μακρόπνοου σχεδίου πρόληψης των δασικών πυρκαγιών». Ποιο είναι το πλέγμα των δράσεων των υπουργείων Πολιτικής Προστασίας & Κλιματικής Κρίσης και Περιβάλλοντος; Τι έχει αλλάξει στο επιχειρησιακό δόγμα του Πυροσβεστικού Σώματος, ποιος είναι ο ρόλος των δήμων και ποιες οι νέες υποχρεώσεις των πολιτών που συμμετέχουν ενεργά και με προσωπικό οικονομικό κόστος στην αντιπυρική προστασία; Γιατί υπάρχουν ενστάσεις για τον σχεδιασμό της κυβέρνησης και από ποιους; Τα ερωτήματα είναι πολλά όπως και οι απαντήσεις. Όσο για την αποτελεσματικότητα των νέων μέτρων και δράσεων, θα φανεί όσο προχωράμε στην καρδιά του καλοκαιριού, οπότε η πρόκληση μεγάλων πυρκαγιών είναι δυστυχώς σχεδόν πάντα ένα απόλυτα πιθανό ενδεχόμενο.

pageviews

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΟΛΙΤΑΚΗ

Ακολουθήστε τα podcasts της LiFO στην Apple, στο Spotify ή στην Google.

1

Η σκληρή αλήθεια για την Άννα Παναγιωτοπούλου «ΜΙΚΡΟΠΡΑΓΜΑΤΑ» ΜΕ ΤΟΝ ΑΡΗ ΔΗΜΟΚΙΔΗ

2

Γιώργος Ρόρρης: «Η σχέση μου με τα βιβλία ξεκινάει από την έλλειψή τους» «THE BOOK LOVERS» ΜΕ ΤΟΝ ΝΙΚΟ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗ

Η φετινή αντιπυρική περίοδος έχει χαρακτηριστεί πολλές φορές από τα κυβερνητικά στελέχη ως εξαιρετικά δύσκολη λόγω και του άνυδρου χειμώνα που προηγήθηκε. Πόσο έτοιμος είναι ο μηχανισμός της πολιτείας να την αντιμετωπίσει; Σχεδόν ποτέ δεν ήταν τόσο έτοιμος, θα μπορούσε να πει κανείς, αφού η Πολιτική Προστασία μπαίνει στη μάχη των πυρκαγιών με 88 εναέρια μέσα και περισσότερα από 3.500 οχήματα. Αυτό δεν εγγυάται, βέβαια, την επιτυχή έκβαση του δύσκολου έργου της πρόληψης και καταστολής των δασικών πυρκαγιών, αφού και πέρσι, όπως και τις προηγούμενες χρονιές, η χώρα διέθετε πολλά εναέρια μέσα. Με 10 νέες επιπλέον μονάδες θα επιχειρεί φέτος στις πυρκαγιές το επίλεκτο σώμα των Ειδικών Μονάδων Δασικών Επιχειρήσεων (ΕΜΟΔΕ), το οποίο πρωτοσυστάθηκε το 2022 με έξι μονάδες. Γνωστά και ως «δασοκομάντος», τα μέλη των ΕΜΟΔΕ θα επεμβαίνουν με αερομεταφορά σε σημεία όπου δεν μπορούν να φτάσουν οι επίγειες δυνάμεις, δημιουργώντας αντιπυρικές ζώνες. Εγκαθιδρύθηκε επίσης ένα νέο επιχειρησιακό δόγμα για το Πυροσβεστικό Σώμα, δίνοντας έμφαση στην πρώτη πλήξη της φωτιάς, με την άμεση κινητοποίηση επίγειων δυνάμεων με επιχειρησιακό αξιωματικό και την αύξηση του αριθμού πληρώματος και των οχημάτων. Με νομοθετική ρύθμιση του 2023 ο Διαχειριστής του Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΔΕΔΔΗΕ) και ο Ανεξάρτητος Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ) έχουν τη δυνατότητα να παρέμβουν σε δασικές εκτάσεις για τη διάνοιξη αντιπυρικών ζωνών γύρω από τις γραμμές μεταφοράς υψηλής και υπερυψηλής τάσης.

ΠΟΛΗ «Athens Kallithea, αγάπη μου, έχεις την καλύτερη κερκίδα» Μια Κυριακή στο «Ελ Πάσο», το γήπεδο της Athens Kallithea, που με την επιτυχία και την αισθητική της έφερε νέο κόσμο στο ποδόσφαιρο, εικαστικούς επιμελητές, φασέους, θηλυκότητες και τουρίστες. ΤΗΣ ΜΙΝΑΣ ΚΑΛΟΓΕΡΑ

Αυτό το Σάββατο βρέθηκα στις κερκίδες του Δημοτικού Σταδίου Καλλιθέας «Γρηγόρης Λαμπράκης», γνωστό ως «Ελ Πάσο», για το φινάλε της φετινής Super League 2. Δεν ήταν η πρώτη μου φορά. Αγαπώ το σπορ και άρχισα να το μαθαίνω τα δύο τελευταία χρόνια, και το να παρακολουθώ παιχνίδια της Καλλιθέας λειτούργησε για μένα ως μια πολύ ομαλή μετάβαση από την πλήρη άγνοια στη συνειδητοποίηση της ομορφιάς του ποδοσφαίρου. Η Athens Kallithea έχει πιάσει τον παλμό της πόλης. Υπάρχει μια τάση προώθησης της ποδοσφαιρικής κουλτούρας τόσο εντός όσο και εκτός γηπέδου. Για παράδειγμα, όλοι ξέρουμε κάποιους που φοράνε μια ποδοσφαιρική φανέλα, μια τζιν βερμούδα, λευκές κάλτσες, Adidas Samba ή loafers. Τους βλέπουμε, υπάρχουν, κυκλοφορούν ανάμεσά μας. Η ποδοσφαιρική κουλτούρα γνωρίζει μεγάλη άνθηση και στο «Ελ Πάσο» θα δεις μπόλικα τέτοια. Αλλά γιατί αγαπώ εγώ την ομάδα της Athens Kallithea; Για τη χαρά που προσφέρει το ποδόσφαιρο έτσι κι αλλιώς, για το καλό κλίμα στις κερκίδες, γιατί όταν μια μέρα ακούστηκε από οπαδό ένα ρατσιστικό σχόλιο τού έγινε σοβαρή επίπληξη.

3

«Ιστορίες Καλοσύνης»: Θριαμβευτική επιστροφή ή ανυπόφορο πισωγύρισμα για τον Λάνθιμο; «REVIEW» ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

4

Πετράς: Μια δεύτερη Κνωσός, κάτι σημαντικότερο ή όχι ακριβώς; «ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΙΑΣ ΠΟΛΗΣ» ΜΕ ΤΗΝ ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ

5

Άλκηστη Ζιρώ, γιατί μικρή ήθελες να γίνεις στρίπερ; «ΡΩΤΑ ΜΕ Ο,ΤΙ ΘΕΣ» ΜΕ ΤΟΥΣ ΓΙΩΡΓΟ ΤΣΑΓΚΟΖΗ ΚΑΙ ΒΑΝΑ ΚΡΑΒΑΡΗ

06.06.24

LiFO 06.06.24

5

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

ελένη πίταρη-παγκάλου: τα άγνωστα σχέδια 13/6-10/11, ΕΜΣΤ Στην έκθεση της Ελένης Πίταρη-Παγκάλου (19051995), μέσα από την παρουσίαση μιας σειράς άγνωστων μέχρι τώρα σχεδίων της, επιχειρείται η επανεξέταση της περίπτωσης μιας Ελληνίδας ζωγράφου του Mοντερνισμού, η οποία, παρά την έντονη εκθεσιακή της δραστηριότητα, δεν έγινε γνωστή στο ευρύ κοινό. Τα σχέδια αυτά κινούνται στον χώρο του φαντασιακού, της ψυχικής ενόρασης και των μεταφυσικών προβληματισμών. Οι διδαχές του Παρθένη ενεργοποιούνται εδώ με ουσιαστικότερο τρόπο καθώς συνδέουν τους πειραματισμούς της αφαίρεσης με τη βάση της τέχνης του Συμβολισμού. Η Ελένη Πίταρη-Παγκάλου στα έργα αυτά εκφράζεται με απόλυτη ελευθερία, αποτυπώνει τις μεταφυσικές της ανησυχίες, ερμηνεύει τον κόσμο μέσα από την προσωπική της συνείδηση και ταυτόχρονα τον επανακτά, επιτρέποντάς μας, εξήντα χρόνια μετά, να ρίξουμε μια κλεφτή ματιά.

6

LiFO

ελένη πίταρη-παγκάλου, χωρίς τίτλο, π.1960-1970, μελάνι σε χαρτί, 73x70εκ, συλλογή maioletti-pitari

iLoveAthens

Από 13/6-10/11, ΕΜΣΤ, Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, λεωφ. Καλλιρρόης & Αμβρ. Φραντζή (πρώην εργοστάσιο Φιξ)

06.06.24

LiFO 06.06.24

7

talkofthetown

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

Ο πλούτος ως όχημα εισόδου στην πολιτική Την επίδειξη πλούτου ως πολιτικό εργαλείο την εισήγαγαν ο Μπερλουσκόνι παλιότερα και πιο πρόσφατα ο Τραμπ· στην Ελλάδα την έφερε ο Κασσελάκης.

6—12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2024 Νο 817

Πώς ερμηνεύεται η αδιαφορία για τις κάλπες της Κυριακής; p Ένας νέος, εφιαλτικός κόσμος… p «Το αντίθετο του συμβιβασμού είναι ο φανατισμός και ο θάνατος» p Διακοπές με μωρά και νήπια: H μεγάλη απάτη p Μαθήματα σκοταδισμού από μητροπολίτες p

8

LiFO

απ ό τh βασιλ ικη σιουτη

Δεν ανακάλυψε το τεστ ΠΑΠ. Δεν έλυσε κάποιο άλυτο μαθηματικό πρόβλημα. Ούτε έκανε καριέρα στη NASA. Μας συστήθηκε όμως ως επιτυχημένος καπιταλιστής από την Αμερική, που κάτι έκανε εκεί με επενδύσεις και αστακοκάραβα – χωρίς να διευκρινίζει ποτέ τι ακριβώς, αφού μιλάει πάντα με μισόλογα. Αυτό που ισχυριζόταν και επιδείκνυε σε όλες τις συνεντεύξεις του, ακόμα και σε πολιτικές ομιλίες μερικές φορές, ήταν η επιχειρηματική του επιτυχία και τα πολλά χρήματα που (λέει ότι) έχει βγάλει. Παράξενος τρόπος, θα έλεγε κανείς, για να συστήνεται κάποιος που θέλει να μπει στην πολιτική και να ηγεμονεύσει σε ένα, κατ’ όνομα τουλάχιστον, κόμμα της ριζοσπαστικής αριστεράς. Καθόλου παράξενος όμως για κάποιον σαν τον Κασσελάκη που καμία σχέση δεν είχε ούτε με την πολιτική ούτε με την αριστερά μέχρι πρότινος. Όπως είναι φανερό από τις διηγήσεις του, ο ίδιος μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον στο οποίο τα χρήματα έπαιζαν πρωταγωνιστικό ρόλο και καθόρισαν την πορεία της οικογένειας – ο ίδιος από την πρώτη στιγμή μιλάει διαρκώς για χρήματα.

06.06.24

LiFO 06.06.24

9

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

α π ό τh βα σ ι λ ι κη σ ι ου τη

Μας είπε, λοιπόν, ότι είναι ένας πετυχημένος καπιταλιστής και ότι κατάφερε να βγάλει πολλά λεφτά για τους επενδυτές του στις ΗΠΑ, αλλά και ότι ο ίδιος έβγαλε τόσα που δεν χρειάζεται να εργαστεί ξανά. Το συμπέρασμα που θέλει να βγάλουμε και περίπου το λέει κι αυτό είναι ότι, όπως κατάφερε να «πιάσει την καλή» αυτός στα 35 του επειδή είναι πολύ ικανός, έτσι θα τα καταφέρει και με τη χώρα. Μας είπε ότι μιλάει καλύτερα αγγλικά από τους άλλους και ξέρει καλύτερα οικονομικά, αν και ακόμα και στους αποχωρήσαντες της Νέας Αριστεράς υπάρχουν πάρα πολλοί με καλύτερα αγγλικά, βιογραφικά και οικονομικές γνώσεις. Ο Ευκλείδης Τσακαλώτος και ο Γιώργος Σταθάκης είναι δύο πρόχειρα παραδείγματα. Σίγουρα δεν είναι καλοί στο TikTok όμως και πιθανόν δεν ξέρουν από αστακοκάραβα, οπότε έχουν άλλα μειονεκτήματα. Ο Κασσελάκης παρουσίασε την ιστορία της επαγγελματικής επιτυχίας (που λέει ο ίδιος πως είχε) ως αριστεία και διαβατήριο για να εισέλθει στην πολιτική και να του ανοίξει ο δρόμος που οδηγεί στην εξουσία. Τα χρήματα που φαίνεται να έχει στην περιουσιακή κατάσταση που παρουσίασε είναι αντίστοιχα με τα χρήματα ενός ομογενούς που πουλά τα εστιατόρια τα οποία έκανε στον Καναδά ή στις ΗΠΑ και επιστρέφει στην Ελλάδα, και σίγουρα δεν ανταποκρίνονται στον μύθο του πλούσιου πετυχημένου που έχτιζε το προηγούμενο διάστημα. Για ποιον λόγο όμως κάνει όλη αυτή την επίδειξη πλούτου που ποτέ πριν δεν είχαμε ξαναδεί στην πολιτική;

1. talkofthetown

Επειδή έτσι αντιλαμβάνεται την αριστεία και την επιτυχία. Ο Κασσελάκης δεν σκέφτεται πολιτικά. Ο πλούτος είναι γι’ αυτόν μέτρο επιτυχίας. Γι’ αυτό ιδρώνει από την πρώτη μέρα να πείσει ότι έχει πολλά χρήματα, χτίζοντας αυτό το στάτους, το οποίο κανείς δεν ξέρει από πού θα βρει τους πόρους να διατηρήσει, αν συνεχίσει να μην εργάζεται.

10

LiFO

2.

Για να πείσει τον κόσμο ότι αυτός δεν θέλει να μπει στην πολιτική για να βγάλει χρήματα και ότι δεν τα χρειάζεται. Θεωρεί δηλαδή ότι αν πείσει πως έχει πολλά λεφτά, θα είναι αρκετό για να βεβαιωθούν όλοι ότι δεν βλέπει την πολιτική ως μέσο πλουτισμού.

TALKING POINTS

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ «Πώς ερμηνεύεται η αδιαφορία για τις κάλπες της Κυριακής;» απ ό τ ο ν γ ι ά ν ν η π α ν τα ζ ό π ουλο

Αναλύει ο αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Γιάννης Κωνσταντινίδης.

Το συμπέρασμα που θέλει να βγάλουμε και περίπου το λέει κι αυτό είναι ότι, όπως κατάφερε να «πιάσει την καλή» αυτός στα 35 του επειδή είναι πολύ ικανός, έτσι θα τα καταφέρει και με τη χώρα.

Στη δημόσια σφαίρα το τελευταίο διάστημα κυριαρχεί η εκτίμηση ότι στις ευρωεκλογές αυτές δεν υπήρξε ουσιαστική αναφορά στην Ευρώπη και στα ζητήματα που την αφορούν. Ποιο θα λέγατε ότι θα έπρεπε να είναι το διακύβευμα αυτών των ευρωεκλογών και ποιο είναι τελικά στην πράξη; Η επιλογή της ηγεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα επόμενα πέντε χρόνια –η οποία σε μεγάλο βαθμό κρίνεται στις εκλογές της Κυριακής, που θα δώσουν και την κατανομή ισχύος μεταξύ των κομμάτων στο ευρωπαϊκό κοινοβούλιο– θα επηρεάσει τις αποφάσεις που η Ευρώπη καλείται να πάρει σχετικά με τη θέση της στο διεθνές σύστημα και την έκταση της αυτονόμησής της από τις ΗΠΑ, τη στάση της στον πόλεμο στην Ουκρανία και στην Παλαιστίνη, τον ρυθμό υιοθέτησης των μέτρων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς της έναντι τρίτων οικονομιών και την επιστροφή στη δημοσιονομική πειθαρχία. Διαφορετική θα είναι η κατεύθυνση των αποφάσεων αν η ευρωπαϊκή κεντροδεξιά αναζητήσει συμμάχους στα δεξιά της και διαφορετική αν επιβιώσει η παραδοσιακή συμμαχία της κεντροδεξιάς με τους σοσιαλδημοκράτες και τους φιλελευθέρους. Η ισχύς των κομματικών ομάδων αλλά και τα πρόσωπα που θα βρεθούν στις θέσεις των διαπραγματευτών για όλα τα παραπάνω είναι κομβικά θέματα, που θα έπρεπε να χρησιμοποιηθούν ως κριτήρια ψήφου στις κάλπες της Κυριακής. Αντί αυτών, ως διακυβεύματα προβάλλονται από τα ελληνικά κόμματα η θολή και παρωχημένη έννοια της πολιτικής σταθερότητας, η τιμωρία του Μητσοτάκη ή το μέλλον της κεντροαριστεράς. Η ευθύνη των κομμάτων για τον αποπροσανατολισμό των εκλογέων από τα ουσιαστικά διακυβεύματα της ευρωαναμέτρησης είναι βαριά. Οι εκλογείς πάντως δεν φαίνεται να συγκινούνται από αυτά τα διακυβεύματα, ούτε τα ευρωπαϊκά ούτε τα εγχώρια. Πώς ερμηνεύεται αυτή η αδιαφορία και πώς θα αποτυπωθεί στο ποσοστό συμμετοχής στις κάλπες της Κυριακής; Η αποχή όντως εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά 25% σε σύγκριση με τα επίπεδα των περσινών εκλογών, με συνέπεια να ξεπεράσει το συμβολικό όριο του 50% για πρώτη φορά στην εκλογική ιστορία. Δεδομένων και των τεχνικών διευκολύνσεων που παρέχονται πλέον στην άσκηση του δικαιώματος της ψήφου, η αποχή θα πρέπει να ερμηνεύεται και ως μια ενεργητική πράξη καταδίκης των υπαρχουσών κομματικών επιλογών και όχι αποκλειστικά και μόνο ως απλή ένδειξη αδιαφορίας για τα δημόσια πράγματα. Είναι βέβαια αληθές ότι αγνοώντας τα ευρωπαϊκά διακυβεύματα –ή μη συνδέοντάς τα με την καθημερινότητά τους– και μην αναγνωρίζοντας ως σημαντικά τα εγχώρια «διακυβεύματα» που τίθενται από τα κόμματα, λόγω και της άνετης κυριαρχίας της ΝΔ, οι ψηφοφόροι τείνουν να βλέπουν την αναμέτρηση της 9ης Ιουνίου ως μια πληκτική αγγαρεία, την οποία οι πιο πολλοί προσπαθούν να αποφύγουν. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμα και μεταξύ εκείνων που δηλώνουν πρόθεση ψήφου για συγκεκριμένο κόμμα στις δημοσκοπήσεις, περίπου το 1/5 δηλώνει ότι η πιθανότητα να μην προσέλθει τελικά στην κάλπη είναι μεγάλη. Η αποχή λοιπόν εμφανίζεται στο ελληνικό εκλογικό σώμα ως μια νομιμοποιημένη πολιτική επιλογή.

Επειδή θεωρεί ότι αν πείσει πως εκείνος κατάφερε να πλουτίσει στα 35 επειδή είναι πολύ ικανός, οι ψηφοφόροι θα πιστέψουν ότι μπορεί να κάνει το ίδιο και για την Ελλάδα. Αυτή είναι η προσδοκία που καλλιεργείται, να κάνει όλους τους Έλληνες πλούσιους σαν αυτόν. Τους καλεί να επενδύσουν σε αυτόν. Οι ψηφοφόροι ως επενδυτές. Κάπως έτσι μοιάζει να τους βλέπει.

Είπατε προηγουμένως ότι τα κόμματα θέτουν εγχώρια διλήμματα στις κάλπες αυτές. Είναι σωστό να αντιμετωπίζουμε τις ευρωεκλογές ως δημοσκόπηση για τις εθνικές εκλογές; Είναι σίγουρα πολιτικά εσφαλμένο να θέτουμε ζητήματα που αφορούν την εγχώρια πολιτική σε μια αναμέτρηση που στοχεύει στην επιλογή προσώπων τα οποία θα ασχοληθούν με ένα άλλο επίπεδο λήψης πολιτικών αποφάσεων, το υπερεθνικό. Βεβαίως, τα διλήμματα των κομμάτων περνούν σε μεγάλο τμήμα του εκλογικού σώματος, που τελικά αντιμετωπίζει τις ευρωεκλογές με όρους εθνικών εκλογών. Ωστόσο, καθώς εκλαμβάνονται ως «εκλογές δεύτερης τάξης», δηλαδή εκλογές μικρότερης σημασίας σε σύγκριση με τις εθνικές εκλογές, τα αποτελέσματα εμφανίζουν συνήθως μια μικρή απόκλιση από αυτά των εθνικών εκλογών, κυρίως σε βάρος των μεγάλων κομμάτων και προς όφελος των πιο μικρών. Υπό την έννοια αυτή –και αφού λάβουμε υπόψη μας αυτήν τη μικρή διόρθωση για τα μεγάλα και για τα πολύ μικρά κόμματα–, το αποτέλεσμα μιας ευρωαναμέτρησης μπορεί να δώσει την εικόνα του αποτελέσματος μιας εθνικής αναμέτρησης. Γι’ αυτό άλλωστε, όταν οι δύο αναμετρήσεις εμφανίζουν και μεγάλη χρονική εγγύτητα, τα αποτελέσματα σπανίως διαφέρουν.

Πιθανόν ο Κασσελάκης να σκέφτεται ότι οι Έλληνες έχουν πιστέψει κατά καιρούς τόσα και τόσα. Γιατί να μην πιστέψουν τώρα και το δικό του αφήγημα;

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

3.

06.06.24

Πώς καταφέρνει μια εταιρεία να γίνει «Best Workplace»; To μυστικό της Kaizen Gaming Ένα περιβάλλον συμπερίληψης, ευκαιρίες εξέλιξης και προσωπικής ανάπτυξης και έμφαση στο wellbeing. Εσύ δεν θα σύστηνες στους φίλους σου να δουλέψουν σε ένα τέτοιο περιβάλλον;

Α

ν κάποιος μπει στο LinkedIn ή στο careers site της Kaizen Gaming θα δει δεκάδες ανοιχτές θέσεις εργασίας, οι οποίες διαρκώς ανανεώνονται. Διόλου τυχαίο, καθώς η εταιρεία που εδρεύει στο Μαρούσι και έχει επίσης γραφεία στη Θεσσαλονίκη αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα success stories του ελληνικού επιχειρείν τα τελευταία χρόνια. Τέτοια είναι η ανάπτυξη που έχει γνωρίσει η Kaizen Gaming, που πλέον αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες παγκοσμίως στον κλάδο της, το GameTech. Εξάλλου, μέσα από τα δύο brands που διαχειρίζεται, τη Stoiximan σε Ελλάδα και Κύπρο και το Betano διεθνώς, αποτελεί επίσημο χορηγό των δύο μεγαλύτερων ποδοσφαιρικών διοργανώσεων του καλοκαιριού, του UEFA EURO 2024™ και του CONMBEBOL Copa America 2024™. Ταυτόχρονα, μετρά περισσότερους από 2.500 εργαζόμενους σε όλο τον κόσμο. Μάλιστα, ο αριθμός αυτός ολοένα αυξάνεται και αναμένεται γρήγορα να ξεπεράσει τους 3.000, καθώς η εταιρεία το τελευταίο διάστημα προσλαμβάνει περισσότερους από 100 εργαζόμενους κάθε μήνα. Γιατί όμως ο κόσμος διαλέγει να εργαστεί στην Kaizen Gaming; Στο ερώτημα αυτό έρχονται να απαντήσουν τα ευρήματα της έρευνας του οργανισμού Great Place to Work®, τα οποία για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά κατατάσσουν την Kaizen Gaming ανάμεσα στα πέντε «Best Workplaces» στην Ελλάδα στην κατηγορία των εταιρειών που απασχολούν περισσότερους από 250 εργαζόμενους. Αυτό που έχει τη μεγαλύτερη αξία είναι πως η συγκεκριμένη διάκριση προκύπτει από ανώνυμες και εμπιστευτικές απαντήσεις που έδωσαν αναφορικά με την καθημερινότητά τους στην Kaizen Gaming 1.436 εργαζόμενοί της στην Ελλάδα.

ΤΙ ΛΕΝΕ ΟΙ KAIZENERS; Από τις απαντήσεις που έδωσαν οι άνθρωποι της Kaizen Gaming στην έρευνα προκύπτει ότι σχεδόν καθολικά όλοι

κρίνουν πως χαίρουν ίσης μεταχείρισης ανεξάρτητα από την εθνικότητα, τις σεξουαλικές προτιμήσεις, το φύλο και την ηλικία τους. Ενδεικτικό είναι πως το ανθρώπινο δυναμικό της Kaizen Gaming αποτελείται σήμερα από 41 εθνικότητες. Ισότητα για όλους, λοιπόν, μέσα στην εταιρεία. Όμως, πώς είναι η καθημερινότητα ενός Kaizener; Καταρχάς, υπάρχει μια σχεδόν απόλυτη παραδοχή: όταν κάποιος ξεκινά να εργάζεται στην εταιρεία, αισθάνεται αμέσως ευπρόσδεκτος στο νέο του περιβάλλον, πράγμα θεμελιώδες για μια εταιρεία που κάνει τόσο πολλές προσλήψεις. Από κει και πέρα, 9 στους 10 συνδέουν την εργασία τους στην Kaizen Gaming με το αίσθημα της υπερηφάνειας. Παράλληλα, θα σύστηναν ανεπιφύλακτα σε κάποιον φίλο τους να έρθει να δουλέψει στην εταιρεία και δηλώνουν πως θα ήθελαν να εργάζονται σε αυτήν για πολύ καιρό ακόμη.

ισορροπίας μεταξύ της εργασιακής και της προσωπικής ζωής (work - life balance). Γι’ αυτόν τον λόγο η Kaizen Gaming έχει καταρτίσει το well-being πρόγραμμα «Better You», το οποίο επικεντρώνεται σε τέσσερις πυλώνες: τη φυσική κατάσταση, την ψυχική υγεία, την ασφάλεια και τη συμπερίληψη. Ενδεικτικές σχετικές δράσεις είναι η παροχή συμβουλευτικής υπηρεσίας από διατροφολόγο, η γραμμή ψυχολογικής υποστήριξης, η παροχή σεμιναρίων πρώτων βοηθειών και εκπαιδεύσεις για την προώθηση της συμπερίληψης. Θα σε ενδιέφερε μια καριέρα στην Kaizen Gaming; Δες τις ανοιχτές θέσεις στο: careers.kaizengaming.com/apply

ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΚΑΙ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ WELL-BEING Η διαμόρφωση ενός περιβάλλοντος στο οποίο οι άνθρωποι θα θέλουν να παραμείνουν για πολλά χρόνια αποτελεί έναν δυσεπίλυτο γρίφο για πολλές εταιρείες, ιδιαίτερα στον τομέα της τεχνολογίας, όπου ο ανταγωνισμός για την απόκτηση ταλέντων είναι μεγάλος. Η λύση της Kaizen Gaming σε αυτό το πρόβλημα είναι να παρέχει αυτό που ψάχνει η πλειονότητα των εργαζομένων και ιδίως των νεότερων, δηλαδή προοπτικές εξέλιξης και ανάπτυξης. Άλλωστε, το 95% των εργαζομένων της Kaizen Gaming ανήκει στις γενιές των Millenials και της Gen Z. Είναι χαρακτηριστικό πως μόλις τον περασμένο Μάρτιο περίπου 400 Kaizeners πήραν προαγωγή, ενώ 200 ακόμη μετακινήθηκαν εσωτερικά σε θέσεις που επιθυμούσαν. Επιπλέον, η εταιρεία παρέχει στους ανθρώπους της εξατομικευμένα προγράμματα ανάπτυξης και δωρεάν πρόσβαση σε διαδικτυακές πλατφόρμες εκπαίδευσης. Φυσικά, μείζονος σημασίας θεωρείται και το κομμάτι της

LiFO 06.06.24

11

AKΡΟΒΑΤΩΝΤΑΣ

ΕΠΙΚΑΙΡΑ, ΑΛΛΟΤΙΝΑ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΥΜΕΝΑ

Ένας νέος, εφιαλτικός κόσμος…

α πό τον γ ι άν ν η πα ν τελάκη

talkofthetown

Η ακροδεξιά μπορεί να έχει πολλές διαφορετικές εκφράσεις, να είναι πολυδιασπασμένη, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μεγάλες πληθυσμιακά ομάδες πολιτών δεν έχουν κάνει ανάλογες επιλογές. Η ελληνική κοινωνία ακολουθεί τις ευρωπαϊκές, γέρνει ολοένα περισσότερο προς την ακροδεξιά.

12

LiFO

«Το αντίθετο του συμβιβασμού είναι ο φανατισμός και ο θάνατος»

Ο κόσμος αλλάζει δραματικά και αυτό συμβαίνει ακόμα και σε χώρες που είχαν βαθιά δημοκρατική παράδοση.

Τ

ον τελευταίο καιρό η περίφημη Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ερωτοτροπεί πολιτικά με την ακροδεξιά πρωθυπουργό της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής βλέπει αυτό που βλέπουν όλοι όσοι παρατηρούν τι συμβαίνει στο εσωτερικό των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης: η ακροδεξιά, με διαφορετικές μορφές και εκφράσεις, αναμένεται να δείξει τα δόντια της την Κυριακή των επικείμενων ευρωεκλογών. Η Λάιεν, σχεδόν απελπισμένη, αναζητεί επαφές με όλους, από τις ακροδεξιές Λεπέν και Μελόνι μέχρι τους σοσιαλιστές και τους φιλελεύθερους· η αγωνία της να βρει συμμάχους που θα τη στηρίξουν για μια νέα προσοδοφόρα θητεία στην Κομισιόν είναι κάτι περισσότερο από εμφανής. Προκειμένου να πετύχει τον στόχο της αφήνει στην άκρη την πρακτική που ακολουθούσαν πάγια από παλιά ακόμα και συντηρητικοί πολιτικοί, δηλαδή καμία συμμαχία με την ακροδεξιά, μια τακτική που στη Γαλλία ονόμαζαν «τείχος προστασίας». Η Λάιεν γκρέμισε αυτόν τον τοίχο και είναι ικανή να συμμαχήσει ακόμα και με τον διάβολο γι’ αυτήν τη θέση. Προκειμένου να πετύχει τον στόχο της, συνομιλεί με την ακροδεξιά, δημιουργώντας συνθήκες νομιμοποίησής της. Το περιοδικό «Politico», εδώ και αρκετό καιρό, καταγράφει την πορεία των κομμάτων στην Ευρώπη εν όψει των ευρωεκλογών. Όλες οι καμπύλες των δημοσκοπήσεων δείχνουν ότι η ακροδεξιά επελαύνει, συχνά παραπέμποντας στις άγριες εποχές του Μεσοπολέμου. Ακόμα και το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, που εδώ και χρόνια κερδίζει την πρώτη θέση στο Ευρωκοινοβούλιο, φαίνεται να υποχωρεί· οι πληροφορίες λένε πως μετά την Κυριακή των ευρωπαϊκών εκλογών είναι πολύ πιθανό τα (ευτυχώς) διασπασμένα ακροδεξιά και λαϊκιστικά κόμματα αθροιστικά σε ολόκληρη την Ευρώπη να αποτελούν ίσως και την πρώτη δύναμη. Είναι σχεδόν ανατριχιαστική μια τέτοια εξέλιξη. Είναι αλήθεια ότι από το 1999, που δεν είναι και τόσο μακριά, το πολιτικό κέντρο της Ευρώπης έχει μετατοπιστεί προς τα δεξιά. Η κυριαρχία των σοσιαλιστών είχε τελειώσει, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα αναδείχθηκε πρώτη δύναμη και ως τώρα τη διατηρεί. Οι εκλογές της Κυριακής αναμένεται να επιβεβαιώσουν ότι το κέντρο στην Ευρώπη έχει γείρει ακόμα πιο δεξιά. Σοσιαλιστικά, φιλελεύθερα και αριστερά κόμματα συνεχίζουν να περνούν μια μεγάλη κρίση ταυτότητας και το ένα μετά το άλλο τα ακροδεξιά σχήματα απειλούν να κυριαρχήσουν στην άλλοτε πιο δημοκρατική ήπειρο. Ακροδεξιά και λαϊκιστικά κόμματα έχουν εδραιώσει την επιρροή τους στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης. Σε έξι από αυτές (Ιταλία, Φινλανδία, Σλοβακία, Ουγγαρία, Κροατία και Τσεχία) η ακροδεξιά ήδη κυβερνά, στη Σουηδία οι εθνικιστές είναι η δεύτερη μεγαλύτερη δύναμη στο κοινοβούλιο της χώρας, στην Ολλανδία ο ακροδεξιός Βίλντερς είναι στα πρόθυρα της εξουσίας για τον σχηματισμό της πιο συντηρητικής κυβέρνησης που είχε ποτέ η χώρα στην ιστορία της. Ο κόσμος αλλάζει δραματικά και αυτό συμβαίνει ακόμα και σε χώρες που είχαν βαθιά δημοκρατική παράδοση. Η Λεπέν δεν θα πάει απλώς καλά στις επικείμενες ευρωεκλογές αλλά ήδη ετοιμάζεται για την ανάληψη της προεδρίας της χώρας της – στη Γαλλία αναζητούν ήδη λύση για να αντιμετωπίσουν αυτόν τον κίνδυνο, αλλά δεν υπάρχει κάποια ένδειξη ότι αυτό είναι πιθανό να αποφευχθεί. Ο Μακρόν δεν φαίνεται να τα καταφέρνει αυτήν τη φορά. Σε αυτόν τον νέο κόσμο σε ελάχιστα χρόνια αναμένεται να κυριαρχούν ο Τραμπ (η επανεκλογή του οποίου θεωρείται σίγουρη), η Λεπέν, ο ακροδεξιός ηγέτης του AfD στη Γερμανία και μερικοί γραφικοί λαϊκιστές και ακροδεξιοί σε πολλές άλλες χώρες. Εν όψει αυτής της εφιαλτικής πραγματικότητας, η χώρα μας δεν αποτελεί όαση δημοκρατίας. Η ακροδεξιά μπορεί να έχει πολλές διαφορετικές εκφράσεις, να είναι πολυδιασπασμένη, να μην έχει έναν ηγέτη που να μπορεί να τις βάλει όλες κάτω από την ίδια πολιτική στέγη, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μεγάλες πληθυσμιακά ομάδες πολιτών δεν έχουν κάνει ανάλογες επιλογές. Η ελληνική κοινωνία ακολουθεί τις ευρωπαϊκές, γέρνει ολοένα περισσότερο προς την ακροδεξιά. Η προεκλογική περίοδος κινήθηκε κυρίως γύρω από την κινδυνολογία Μητσοτάκη για σταθερότητα, τις επισκέψεις Κασσελάκη στα τηλεοπτικά πρωινάδικα και την αγωνία του Ανδρουλάκη να κερδίσει τουλάχιστον τη δεύτερη θέση. Οι δημόσιες συζητήσεις για την επικείμενη άνοδο της ακροδεξιάς με κάθε μορφή και ιδιοτυπία που έχει στη χώρα μας απουσίασαν. Φερόμαστε να σαν μη βλέπουμε ότι ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού έλκεται ολοένα περισσότερο από τον λαϊκισμό και την ακροδεξιά, την ξενοφοβία και την επιστροφή σε βαθιά συντηρητικές επιλογές. Τα περισσότερα μέσα ενημέρωσης στον κλειστό μικρόκοσμό μας δεν μεταφέρουν τι συμβαίνει στην υπόλοιπη Ευρώπη, και ας είναι όλα αυτά εξαιρετικά ανησυχητικά και για τη χώρα μας.

Η αδιέξοδη πολιτική του Ισραήλ στη Γάζα.

απ ό τ ην άν να φραγκουδάκη

Το Ισραήλ συνεχίζει να αρνείται να αναγνωρίσει τις σοβαρές ευθύνες που έχει τόσο για τον αντισημιτισμό όσο και για το αδιέξοδο που προκάλεσε με την προαναφερθείσα «τυφλή» επιθετική πολιτική του στη Γάζα.

Η Άννα Φραγκουδάκη είναι ομότιμη καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών και συγγραφέας.

Ο

τίτλος του άρθρου είναι φράση του Iσραηλινού συγγραφέα Άμος Οζ που αναφέρεται παρακάτω και σχετίζεται με την αδιέξοδη, κατά τη γνώμη του συνόλου των σχολιαστών, πολιτική του κράτους του Ισραήλ στη Γάζα. Σε προηγούμενο άρθρο αναφέραμε την καταδικαστική κριτική που ευρωπαϊκά ΜΜΕ απευθύνουν στον επικεφαλής του Ισραήλ Βενιαμίν Νετανιάχου ως τον «πιο αμφισβητούμενο» και πιο επικίνδυνο για τη χώρα «ακροδεξιό» πολιτικό, ο οποίος προσπαθεί να παραμείνει στην εξουσία με κάθε κόστος, διακινδυνεύοντας το μέλλον της χώρας όσο και ολόκληρης περιοχής. Τα ευρωπαϊκά ΜΜΕ διχάζονται και μερικά καταγγέλλουν την αδράνεια του Προέδρου των ΗΠΑ έναντι του Νετανιάχου. Το ισραηλινό κράτος, συνεχίζοντας την «τυφλή» επιθετική πολιτική, απομονώνεται συνεχώς και καθημερινά πολλαπλασιάζει τους «εχθρούς» του. Στις 28 Μαΐου 2024, η Ισπανία, η Ιρλανδία και η Νορβηγία αναγνωρίζουν ως παλαιστινιακό κράτος τα εδάφη που από τη συμφωνία του 1949-1967 του ΟΗΕ είναι αναγνωρισμένα ως σύνορα μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστίνης. Στις 29 Μαΐου «εγκαινιάζεται» στη Μαδρίτη η «πρεσβεία» της Παλαιστίνης, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις στο Ισραήλ, που καταγγέλλει την Ιρλανδία για αύξηση του αντισημιτισμού. Αν ανατρέξει κανείς στη σχετική ειδησεογραφία, θα διαπιστώσει την αδιαμφισβήτητη αύξηση του αντισημιτισμού όχι μόνο στην Ιρλανδία. Παράλληλα, το Ισραήλ συνεχίζει να αρνείται να αναγνωρίσει τις σοβαρές ευθύνες που έχει τόσο για τον αντισημιτισμό όσο και για το αδιέξοδο που προκάλεσε με την προαναφερθείσα «τυφλή» επιθετική πολιτική του στη Γάζα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της πορείας προς το αδιέξοδο για όλη την περιοχή, της εγκληματικής και παράλληλα αυτοκτονικής πολιτικής των ισραηλινών αρχών είναι η πρόσφατη (20 Μαΐου 2024) προτροπή του εισαγγελέα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου Karim Khan στους δικαστές· τους ζητάει να εκδώσουν εντάλματα σύλληψης των δραστών (α) «εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας» και (β) «εγκλημάτων πολέμου»· δηλαδή αφενός εναντίον ηγετών του Ισραήλ για εγκλήματα κατά Παλαιστινίων και αφετέρου εναντίον ηγετών της Χαμάς για εγκλήματα κατά Ισραηλινών Εβραίων.1 Κυκλοφορεί στο διαδίκτυο ο τίτλος «Άμος Οζ: Ο συμβιβασμός είναι ζωή»,2 με φωτογραφία του μεγάλου Ισραηλινού συγγραφέα και υπότιτλο: «Δεν σκεφτόμουν να γίνω συγγραφέας, σκεφτόμουν να γίνω βιβλίο». Τον υπότιτλο ερμηνεύει το ακόλουθο παράθεμα του Οζ: «Όταν ήμουν μικρό παιδί στη δεκαετία του ’40, στην Ιερουσαλήμ, η ζωή ήταν εξαιρετικά αβέβαιη. Κυκλοφορούσαν φήμες ότι στην Ευρώπη σχεδιαζόταν η σφαγή όλων των Εβραίων, και ότι το ίδιο θα γινόταν και στο Ισραήλ, ότι οι Άραβες δεν θα άφηναν Εβραίο ζωντανό. Ήμουν μικρό παιδί, δεν καταλάβαινα πολλά πράγματα, όμως οι φήμες αυτές μου δημιουργούσαν ανασφάλεια, φοβόμουν ότι μπορεί να μη μεγάλωνα ποτέ, να μην ενηλικιωνόμουνα ποτέ. Κι έβλεπα γύρω μου βουνά τα βιβλία του πατέρα μου, αυτά δεν θα τα πείραζε κανείς σκεφτόμουν, κι έτσι ήθελα να γίνω βιβλίο. Δεν σκεφτόμουνα να γίνω συγγραφέας, όχι, σκεφτόμουν να γίνω βιβλίο». Σε επόμενο παράθεμα, ο Άμος Οζ λέει: «Το βασικό πρόβλημα του 21ου αιώνα θα είναι ο φανατισμός. […] Η λύση δεν βρίσκεται στον φανατισμό, βρίσκεται στην κατανόηση της αξίας του συμβιβασμού. […] Το αντίθετο του συμβιβασμού είναι ο φανατισμός και ο θάνατος. Συμβιβασμός σημαίνει να βρεις μια λύση η οποία δεν θα κάνει καμιά πλευρά ευτυχή, αλλά θα επιτρέψει και στις δύο πλευρές να ζήσουν». […] Και προσθέτει: «Πολέμησα σε δύο πολέμους, επειδή με ανάγκασαν να το κάνω, επειδή έπρεπε να υπερασπιστώ τη γυναίκα και τα παιδιά μου. Αρνούμαι όμως να πολεμήσω για οτιδήποτε άλλο, για παραπάνω εδάφη του Ισραήλ, για τους Άγιους Τόπους, για τα εθνικά συμφέροντα». «Αν το Ισραήλ», σχολιάζει ο συγγραφέας του άρθρου, «ήταν ένα διαφορετικό κράτος, θα έπρεπε, αντί να επιτίθεται στον Οζ, να τον έχει ως τον υπ’ αριθμόν ένα πρεσβευτή του στο εξωτερικό».

1 Βλ. στον ιστότοπο Perditions Ideologiques την ανάρτηση «“Discussions sur la propagation des ideologies dangereuses”, 20 Μαΐου 24», όπου αναφέρεται η προτροπή του εισαγγελέα Karim Khan να εκδώσουν οι δικαστές ένταλμα σύλληψης (α) για «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας» και (β) για «εγκλήματα πολέμου» για τους παρακάτω δράστες «αφενός τον πρωθυπουργό (Benjamin Netanyahu) και τον υπουργό Άμυνας (Yoav Gallant) του Ισραήλ», «αφετέρου για τρεις ηγέτες της Χαμάς» (συμπεριλαμβανομένου του Yahya Sinwar που εμπνεύσθηκε τη δολοφονική πολιτική της 7ης Οκτωβρίου 23).

2 Βλ. άρθρο του Βασίλη Στεργιόπουλου με τίτλο «Άμος Οζ: Ο συμβιβασμός είναι ζωή». Από την παρουσίαση του Οζ στο βιβλίο του Ανταίου Χρυσοστομίδη, «Οι κεραίες της εποχής μου», του 2012.

06.06.24

LiFO 06.06.24

13

α πό τη δ εσ ποι να τ ρι β ολη

talkofthetown

Όταν οι συνάδελφοί μου στο γραφείο μού εύχονται «καλή ξεκούραση» την Παρασκευή το απόγευμα, καγχάζω. Κανείς που έχει νήπιο δεν ξεκουράζεται τα Σαββατοκύριακα.

14

LiFO

FOOTNOTES

WEEKLY FEMINISM

Διακοπές με μωρά και νήπια: H μεγάλη απάτη

Μαθήματα σκοταδισμού από μητροπολίτες

Ένας αιρετικός θάνατος και ένα αιρετικό ξωκλήσι.

Κανείς δεν ξεκουράζεται σε διακοπές με ένα δίχρονο.

Υ

πάρχει μια μεγάλη απάτη που αφορά τις διακοπές με ένα μωρό ή ένα νήπιο, κυρίως γιατί δεν είναι διακοπές. Είναι αφορμή για να πας να κουραστείς σε μια άλλη τοποθεσία. Ναι, κι εγώ έχω διαβάσει το κείμενο στους «New York Times» για τους γονείς-θαλασσόλυκους (πόσο υπέροχη λέξη) που πήραν δύο παιδιά κάτω των 4 και πήγαν με ιστιοπλοϊκό στην Αλάσκα. Εννοείται πως έχω χαζέψει stories στο Ιnstagram με την οικογένεια που έχει το ένα μωρό στον μάρσιπο και το άλλο σε κάποιο χειροποίητο καρότσι από ξύλα και πανιά και κάνουν όλοι μαζί πεζοπορία σε κάποιο δάσος στη Σρι Λάνκα τρώγοντας μάνγκο και χαϊδεύοντας μαϊμούδες. Ακόμα χειρότερα, έχω θαυμάσει αμέτρητες φορές Γάλλους που πάνε διακοπές σε κάποιο κάμπινγκ με ένα τσούρμο ημίγυμνα μωρά με ασορτί φουλάρια που περιφέρονται ελεύθερα κι ευτυχισμένα στην παραλία. Πάντα αναρωτιόμουν πώς το κάνουν να μοιάζει τόσο φυσικό και εύκολο. Δεν θα μιλήσω για τα αμέτρητα συμπράγκαλα που χρειάζεται κανείς τα πρώτα χρόνια που κάνει διακοπές με παιδί (πάνες, γιογιό, ειδικά στρώματα, μπρατσάκια, παιχνίδια, αποστειρωτές, καρεκλάκι φαγητού) ούτε για τις άπειρες ώρες που αναρωτιέσαι πώς ακριβώς θα ψυχαγωγήσεις ένα δίχρονο την ώρα που έξω έχει 40 βαθμούς. Δεν θα μιλήσω καν για την αϋπνία ή τον προγραμματισμό που θυμίζει excell. Ούτε, φυσικά, αναφέρομαι σε αυτούς που κάνουν διακοπές με βοήθεια ή σε κάποιο ειδικά διαμορφωμένο περιβάλλον για μωρά. Στις πρώτες διακοπές του ο γιος μου ήταν 11 μηνών. Ξυπνούσε το αργότερο στις 6:30 το πρωί. Τον βουτάγαμε ίσα-ίσα στη θάλασσα τα πρωινά και μετά φεύγαμε άρον-άρον. Όταν τον αφήναμε για λίγο στην αμμουδιά δεν έπαιζε ανέμελα σαν τα ηλιοκαμένα ανεξάρτητα Γαλλάκια με τα φουλάρια, αλλά προσπαθούσε με μανία να φάει άμμο και χαλίκια. Επίσης, το ’χε βάλει σκοπό να περπατήσει κι έτσι περάσαμε ένα ολόκληρο καλοκαίρι σαν ανθρώπινες περπατούρες: σκυφτοί να του κρατάμε τα χέρια για να τον βοηθήσουμε να σταθεί σωστά. Γυρίσαμε στην Αθήνα άυπνοι και με λουμπάγκο. Στις δεύτερες διακοπές του, το πρώτο βράδυ, κι αφού είχαμε οδηγήσει 6 ώρες στο λιοπύρι, έπαθε λαρυγγίτιδα (ήταν η πρώτη φορά, δεν είχα ιδέα γιατί το παιδί μου έβηχε σαν σκυλάκι) από το air condition και ξύπνησε στις 2:30 το πρωί. Έβηχε περίπου κάθε 10 δευτερόλεπτα. Δεν ξανακοιμήθηκε. Τον βγάλαμε με καρότσι κάτω από μια μεγάλη αριά στην αυλή και γελούσαμε με απόγνωση, πίτα στην κούραση, να αναρωτιόμαστε τι θα κάνουμε. Το ίδιο καλοκαίρι αποφάσισε πως δεν θέλει να κοιμάται σε κούνια πια. Σκαρφάλωνε στα κάγκελα σαν τον Μόγλη και έκανε αεροπλανικά σάλτο μορτάλε. Κατέληξε να κοιμάται σε καναπέδες και ντιβάνια σφηνωμένος με μαξιλάρια και στρώματα για να μην γκρεμοτσακιστεί και πέσει, ενώ κοιμάται. Τώρα που τα γράφω μού φαίνονται κάπως χαριτωμένα. Και ήταν πράγματι διασκεδαστικά και χαριτωμένα και γεμάτα εκπλήξεις και σφιχτές αγκαλιές. Αλλά ήταν και απίστευτα κουραστικά. Η ίδια απάτη, πάντως, ισχύει και για τα Σαββατοκύριακα. Όταν οι συνάδελφοί μου στο γραφείο μού εύχονται «καλή ξεκούραση» την Παρασκευή το απόγευμα, καγχάζω. Κανείς που έχει νήπιο δεν ξεκουράζεται τα Σαββατοκύριακα. Όλοι περιμένουν την ευλογημένη Δευτέρα που θα γυρίσουν στο γραφείο και με τρεμάμενα χεράκια θα πιάσουν τον καφέ τους, κοιτώντας για λίγα λεπτά τον τοίχο μέσα σε απόλυτη ησυχία.

απ ό t η ρενα λου να

Γιατί η Εκκλησία αδυνατεί να κάνει χώρο, ακόμα και για τους πιστούς της; Ενώ συχνά πλέον οι άνθρωποι τείνουν να διαχωρίζουν την πίστη από τη συμπεριφορά της Εκκλησίας;

Η Ρένα Λούνα γεννήθηκε στην Αθήνα, στη μέση του 1992.

Τ

ην Πέμπτη 23 Μαΐου βρέθηκε το πτώμα της 17χρονης Νικολέτας Παπαδογιαννάκη στον ΒΟΑΚ, κοντά στα Μάλια, λίγο μετά τις σχολικές εξετάσεις. Το Σάββατο, ημέρα της κηδείας, ο μητροπολίτης Πέτρας και Χερρονήσου Γεράσιμος απέστειλε επιτηρητή, μέσω του οποίου απαγόρευσε να διαβαστεί το Ευαγγέλιο, καθώς υπήρχε η πιθανότητα η Νικολέτα να είναι αυτόχειρας. Συνεπώς, δεν επετράπη η είσοδος της σορού της στον ναό, μόνο διαβάστηκε στο νεκροταφείο η συγχωρητική ευχή στο τρισάγιο. Η κοινωνία του Μοχού αντέδρασε στην παραπάνω απόφαση, σχολιάζοντας πως ο τοπικός μητροπολίτης είναι ανεπιθύμητος. Μάλιστα, η κ. Αλεξάνδρα Σπανάκη, δικηγόρος της οικογένειας, αναφέρει ότι δεν έχει εξαχθεί ακόμα τελικό πόρισμα για τον θάνατο της Νικολέτας, μια και πριν καν αποφανθούν οι αρμόδιες αρχές επίσημα για το αν ήταν αυτοκτονία ή όχι ο μητροπολίτης είχε πάρει ήδη την απόφασή του, μάλιστα έκανε ό,τι μπορούσε για να προλάβει την κηδεία της 17χρονης Νικολέτας. Όπως φαίνεται, δεν είναι η πρώτη φορά που ο συγκεκριμένος μητροπολίτης παραδίδει μαθήματα σκοταδισμού, στρεφόμενος ενάντια στους πιστούς της τοπικής κοινωνίας, αφού στο παρελθόν είχε προβεί σε κηρύγματα υπέρ του αντιεμβολιασμού, δίνοντας μάχη ώστε οι πιστοί να μη φοράνε μάσκα στην εκκλησία. Σχετικά με τη Νικολέτα, ο μητροπολίτης ανέφερε μεταξύ άλλων: «Είναι πάγια η θέση της Εκκλησίας σε περίπτωση αυτοκτονίας να μην τελείται η εξόδιος. Αυτό δεν σημαίνει ότι το κάνουμε από εμπάθεια ή έλλειψη αγάπης. […] Η στέρηση της ακολουθίας είναι ένα μήνυμα προς όλα τα άλλα παιδιά που έχουν ίδιους λογισμούς και ίδιες συμπεριφορές και δεν μπορούμε να πούμε ότι τελούμε την ακολουθία σαν να μη συμβαίνει τίποτα. Καμία σκληρότητα δεν υπήρχε, ο χρόνος προσευχής για το παιδί δόθηκε, η ευχή της Εκκλησίας διαβάστηκε». Μετά τα παραπάνω, η οικογένεια της Νικολέτας ζητάει την απομάκρυνση του μητροπολίτη από τα καθήκοντά του, ενώ ταυτόχρονα φάνηκε πως η «πάγια» θέση της Εκκλησίας δεν είναι και τόσο πάγια, όπως αναφέρει η εφημερίδα «Νέα Κρήτη», που δημοσίευσε πως τον αυτόχειρα καθηγητή της Πατριαρχικής Σχολής στο Ηράκλειο Κρήτης τον κήδεψαν και τον διάβασαν με όλο το προβλεπόμενο τυπικό της Εκκλησίας. Ταυτόχρονα, ο Παναγιώτης Υφαντής, καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ, μίλησε στην εκπομπή «Live News» για το ζήτημα της αυτοχειρίας και την αντιμετώπισή του από την Εκκλησία: «Η Εκκλησία κατά κανόνα το τελευταίο διάστημα εμπράκτως κηδεύει τους αυτόχειρες / Κηδεύω θα πει “φροντίζω”, εφόσον ο νεκρός δεν μπορεί να φροντίσει τον εαυτό του / δεν μπορεί να ζητήσει κανείς από τον ασθενή ευθύνη». Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκε και ο δρ. Θεολογίας και καθηγητής στο Πρότυπο Λύκειο Ηρακλείου, Παναγιώτης Ασημακόπουλος, αναφέροντας στο Radio Me: «Σπανίως ακούμε να μη δίνεται άδεια από κάποια μητρόπολη για την κηδεία αυτόχειρα». Συγκεκριμένα, σχολίασε την πράξη του μητροπολίτη Γεράσιμου: «Αυστηρή, αχρείαστη και αδικαιολόγητη, που δεν προσφέρει τίποτα, ίσα-ίσα έχει δημιουργήσει πολλά προβλήματα και σκανδαλισμό στην τοπική κοινωνία. Είναι μια λάθος επιλογή του μητροπολίτη». Μια άλλη είδηση που αφορά την Εκκλησία αυτές τις ημέρες είναι το σχόλιο του Μητροπολίτη Μεσογαίας που αποκάλεσε «τερατογραφήματα» τα έργα του σπουδαίου ζωγράφου Μυταρά στον ναό του Σουνίου. Μάλιστα, ο μητροπολίτης Νικόλαος αφαίρεσε την άδεια λειτουργίας από την Παναγία Καταφυγιώτισσα (ειρωνικό δεν είναι ένας ναός με τέτοιο όνομα να σφραγίζεται;). Ο γιος του καλλιτέχνη, Αριστείδης, μίλησε για τους χαρακτηρισμούς του ιεράρχη: «Αυτό που με ενόχλησε σίγουρα είναι ο χαρακτηρισμός. Το χαρακτήρισε “τερατογράφημα”, το οποίο παραπέμπει σε κάτι τερατόμορφο, δηλαδή κάτι που προκαλεί αποστροφή με την ασχήμια του, ουσιαστικά. Δεν είναι λέξη που αναφέρεται σε κάτι που φεύγει από την παράδοση, που είναι αυτό που έχουμε σίγουρα εδώ». Αυτές τις ημέρες, κυκλοφορούν φωτογραφίες της Νικολέτας Παπαδογιαννάκη και στο πορτρέτο της που αναδημοσιεύεται φαίνεται να φοράει χριστιανικό σταυρό. Συμπληρωματικά, μέλη της οικογένειάς της έχουν μιλήσει για ένα κορίτσι με χριστιανική πίστη, που, όπως φαίνεται, είχε πέσει θύμα bullying. Ανάμεσα σε όσα έχει πει ο Μυταράς ο πρεσβύτερος ήταν και τα: «Πιστεύω ότι, αν υπάρχει Θεός, βρίσκεται εκεί (στο Σούνιο). Η φύση είναι ζωντανή, γεμάτη σκίνα και άγρια λουλούδια. Οι άνεμοι είναι καθημερινά γύρω σου και αισθάνεσαι την παρουσία τους. Τα πουλιά γεμίζουν τον ουρανό. Όλα αυτά τα ζωγράφισα μέσα στο εκκλησάκι. Το εκκλησάκι αυτό είναι μια προσευχή που πάντα χρωστούσα. Όταν σταθείς εκεί, θα αισθανθείς την επαφή του Θεού, καθώς φυσούν οι άνεμοι». Από τις παραπάνω ειδήσεις των ημερών μπορεί και να προκύψει το ερώτημα: γιατί η Εκκλησία αδυνατεί να κάνει χώρο, ακόμα και για τους πιστούς της; Ενώ συχνά πλέον οι άνθρωποι τείνουν να διαχωρίζουν την πίστη από τη συμπεριφορά της Εκκλησίας, γιατί εκείνη επιμένει να γυρνάει την πλάτη σε όσους έχουν μεγαλώσει με χριστιανικές διδαχές και πιστεύουν, μόνο και μόνο επειδή δεν τηρούν γραφειοκρατικά διαδικασίες που περισσότερο θυμίζουν διεκπεραίωση ενός πρωτοκόλλου το οποίο έπεσε από τον ουρανό παρά οποιαδήποτε ουσιαστική αφιλοκερδή πράξη αλληλεγγύης και γενναιοδωρίας προς τον συνάνθρωπο που υποφέρει;

06.06.24

LiFO 06.06.24

15

TAL K OF THE TOWN

120' με τη

Μαρίνα Σάττι σ υνεντ ευξ η: m. hu lot φ ω τ ογ ράφ ος: ble u mod e st yl i ng : g eorgia ta l | ma ke u p : c hr is t o m a zu r e k | ha ir : c hr is vou r li s

Μετά την εμφάνισή της στη Eurovision –για την οποία άκουσε πολλά– και ένα άλμπουμ που σπάει το ένα ρεκόρ μετά το άλλο, η Μαρίνα Σάττι δίνει την πρώτη της συνέντευξη και είναι χειμαρρώδης.

οδός βουλής, δύο το μεσημέρι. Κατεβαίνοντας η Μαρίνα απ’ το ταξί, καταλαβαίνεις ότι είναι πλέον ένα πρόσωπο που αναγνωρίζουν όλοι, η κυρία που περιμένει έξω από το φαρμακείο, οι τουρίστες που περνάνε απ’ τον δρόμο, η παρέα των πιτσιρικάδων που τη φωτογραφίζουν με το κινητό, ο ποδηλάτης που παραλίγο να συγκρουστεί με το ταξί. Ανεβαίνοντας στον χώρο των γραφείων, όσοι έχουν παιδιά κάνουν ουρά για ένα αυτόγραφο και για να βγάλουν μια φωτογραφία μαζί της, γιατί τη Μαρίνα τη λατρεύουν τα παιδιά. Δεν σχολιάζει πολλά για τη Eurovision, ωστόσο ήταν μια «από τις πιο ωραίες εμπειρίες που έχει ζήσει στη ζωή της», απ’ την οποία βγήκε πιο δυνατή από ποτέ: η δημοτικότητά της είναι ασύγκριτα μεγαλύτερη, δημιουργικά βρίσκεται στην καλύτερή της περίοδο μέχρι τώρα, ο δίσκος της σκίζει, ετοιμάζεται για δύο βραδιές στην Τεχνόπολη με κοινό που τη λατρεύει. Είναι ενθουσιασμένη με την τεράστια αποδοχή, τα νούμερα που κάνει στο Spotify και τα απανωτά ρεκόρ, αλλά πιο πολύ με αυτό το κύμα αγάπης που εξαπλώνεται και εκτός Ελλάδας. «Αυτό που έχω νιώσει ως διαφορά είναι ότι πριν έβγαινα στον δρόμο και οι συνομήλικοί μου, ή παιδιά μικρά και μεγάλα, ή οι άνθρωποι που ασχολούνταν με τη μουσική με ήξεραν, ενώ τώρα μπαίνω στο ταξί και ο οδηγός, ένας κύριος 65 χρονών περίπου, μου λέει “μα η Μαρίνα είσαι;”. Είναι πολύ ωραίο», λέει. «Είναι υπαρξιακό το θέμα. Η μουσική είναι ένα αποτέλεσμα, για μένα αυτή η δουλειά είναι μια διαδικασία απελευθέρωσης. Όταν έχω μεγαλώσει με την πεποίθηση ότι το να βάλεις μια κοντή φούστα σε καθιστά κάτι συγκεκριμένο, αυτό θα επηρεάσει όλες τις πτυχές της ζωής μου, όχι μόνο το πώς ντύνομαι, το πώς συνυπάρχω με τα αγόρια, το τι θεωρώ πρέπον και τι όχι, τι μουσική θα φτιάξω, το αν θα περπατάω με λυμένα κορδόνια και θα τα σέρνω στο πάτωμα, το τι κάνει και τι δεν κάνει μια καλή κοπέλα. Αυτό ήταν το βασικό μου new year’s resolution πέρσι, πριν βγάλω το TUCUTUM: θέλω και να μπορώ να μιλήσω σοβαρά όταν έρχεται η ώρα να είμαι σοβαρή, και να μπορώ να κάνω πλάκα, και να μπορώ να είμαι στην ηλικία που είμαι και να παλιμπαιδίσω χωρίς να με πουν ανώριμη, να μπορώ στην ηλικία που είμαι να κάνω και dance μουσική, με άλλα λόγια να κάνω ό,τι θέλω. Ο καθένας πρέπει να κάνει ό,τι γουστάρει. Κι άμα μου ’ρθει να πω για τη θάλασσα να πω για τη θάλασσα, ό,τι νιώθω. Θέλω ελευθερία. Αυτό που υπάρχει στα σαλόνια των διανοούμενων, κάτι που να είναι λυρικό, ατμοσφαιρικό, να μιλάμε σιγά και αργά, να έχει χαμηλό φωτισμό, μία ποιητικότητα, κεριά, δεν είναι τέχνη· μπορεί να είναι κι αυτό, αλλά τέχνη είναι η ζωή. Θέλω να κάνω dance μουσική. Δηλαδή δεν μπορώ να κάνω μόνο το AH THALASSA, έχω ένα εκατομμύριο πτυχές. Είμαι νέα, δεν μπορώ να ζω με ενοχές ούτε να διασκεδάζω με ενοχές, δεν μπορώ να είμαι ή να μην είμαι κουλτουριάρα. Μπορεί κάποιος να έχει μυαλό, ένα επίπεδο

16

LiFO

σκέψης, να έχει μια θέση και έναν ηθικό κώδικα και τα πιστεύω του και να πηγαίνει το βράδυ και να ξεφτιλίζεται με τους φίλους του και να διασκεδάζει και να χορεύει. Δεν κατάλαβα γιατί πρέπει να είμαι ή το ένα ή το άλλο».

— Το πρόβλημα το έχουν τα άτομα που σε έχουν τοποθετήσει κάπου, τα οποία κρίνουν βάσει των γνώσεων που έχουν και των μουσικών τους εμπειριών. Το «Ζάρι» έδειξε ότι υπάρχει κόσμος που θέλει όλα να τοποθετούνται σε κουτάκια και ό,τι είναι έξω από το πλαίσιο αυτού που θεωρεί κουλτούρα το απορρίπτει ως φτηνό. Μα είναι κουλτούρα, απλώς είναι urban κουλτούρα. Δεν με πειράζει να το πουν φτηνό, θεωρώ επιτυχία που το «Ζάρι» πέρασε και ακούμπησε. Ποια είναι η μεγαλύτερη επιτυχία για έναν καλλιτέχνη; Αυτό που κάνει να αφορά και να μην περάσει απαρατήρητο, είτε σ’ αρέσει είτε δεν σ αρέσει. Μακάρι να έχω φτιάξει κάτι που έχει μια δομή και μια οντότητα που θα σε επηρεάσουν. Κι ας μη σου αρέσει, σημαίνει ότι ήταν αρκετά solid για να σου προκαλέσει ένα συναίσθημα. Και όντως δεν είναι για όλους, μπορεί σε κάποιους να μην αρέσει επειδή δεν έχουν τα references. Επειδή όλη αυτήν την περίοδο έγιναν πολλές συζητήσεις περί ελληνικότητας, τι είναι ελληνικό και τι δεν είναι, ο καθένας εκλαμβάνει τα πράγματα βάσει των εικόνων που έχει, της ζωής που ζει και του lifestyle του. Αν δεν έχεις κυκλοφορήσει και πολύ στην πόλη, αν δεν έχεις πάρει μέσα μαζικής μεταφοράς στο κέντρο της Αθήνας, είναι πολύ λογικό να μην ταυτίζεσαι με έναν συγκεκριμένο κώδικα, είτε αυτός είναι μουσικός είτε οτιδήποτε. Tότε που έγινε πολλή συζήτηση γι’ αυτό το βίντεο που είχαμε κάνει στο Περιστέρι, τη διασκευή του «Ζαριού», ειπώθηκαν πολλά πράγματα, έγιναν διάφορα σχόλια. Μάλιστα, μου καταλόγισαν ότι είπα πως η Ελλάδα είναι το τάδε και το δείνα, που δεν το είπα ποτέ. Αυτό που είπα ήταν ότι είναι και αυτό, αλλά για να το γνωρίζεις πρέπει να το έχεις ζήσει και να το αποδέχεσαι κιόλας. Γιατί μπορεί κάποια πράγματα να μη χωράνε μέσα στην εικόνα που έχει κάποιος για τη ζωή του, για το ποιος είναι και ποιος θα ήθελε να είναι, να του κλοτσάνε. Με ρώτησαν «γιατί δεν πήγες στην Κηφισιά να κάνεις το βίντεο;». Μα αντιπροσωπεύει η Κηφισιά τη ζωή στην Αθήνα; Καταρχάς, δεν κυκλοφορώ στην Κηφισιά, άρα δεν είναι ούτε αντιπροσωπευτικό της ζωής που ζω εγώ, αλλά σίγουρα δεν είναι αντιπροσωπευτικό της ζωής που ζει ο περισσότερος κόσμος. Το θέμα είναι ότι οι μουσικολόγοι ή οι curator, οι περισσότεροι είναι πιθανό να μη ζουν στο Περιστέρι, γι’ αυτό ίσως βρίσκουν αυτή την εικόνα στρεβλή, μη πραγματική. Είδα χθες την ταινία του Λάνθιμου και τρελάθηκα. Άκουγα σχόλια του τύπου «τι νομίζεις ότι ήταν;». Ό,τι θέλει ήταν, για μένα ήταν μια ταινία που κατά κάποιον τρόπο σκιτσάρει το manipulation και εν μέρει το κάνει και ο δημιουργός αυτό σ’ εμάς, είναι τέλειο αυτό όμως. Κάπως

06.06.24

LiFO 06.06.24

17

TAL K OF THE TOWN έτσι βλέπω και το πρότζεκτ «Π.O.Π.», και για μένα έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον γιατί είναι αφήγηση, είναι σχόλιο, έχει χιούμορ, γιατί δεν θέλω να φτιάχνω πια τραγουδάκια απλώς για να τα ακούει ο κόσμος. Θέλω κάτι να εννοώ και όποιος θέλει και ταυτίζεται να το νιώθει. Υπάρχει λόγος που ο δίσκος αυτός τελειώνει με το AH THALASSA· είναι επιλογή αυτός ο δίσκος, είναι επιλογή αυτά τα τραγούδια, αυτές οι λέξεις, είναι επιλογή τα σχόλια, είναι επιλογή το fun και η διασκέδαση η αφιλτράριστη, χωρίς ενοχή. Και για να μην ξεχνιόμαστε, υπάρχει στη ζωή και το AH THALASSA, και στη δική μου. Αλλιώς είναι φυλακή το να πρέπει να κάνω μόνο το AH THALASSA για να θεωρούμαι σοβαρή καλλιτέχνις. Το ’χω ξεπεράσει αυτό. Δεν θέλω φυλακές. Και επειδή είπες ότι κάποιοι με είχαν τοποθετήσει κάπου, πού με είχαν τοποθετήσει, να το μάθω κι εγώ. Τι μας λέγανε παλιά στο σχολείο; Ότι η Ελλάδα είναι σταυροδρόμι πολιτισμών, και γεωγραφικά και πολιτισμικά, είμαστε σε μια πολύ ευνοϊκή γεωγραφική θέση, γι’ αυτό όλοι οι γείτονες θέλανε να τους ανήκουμε. Και η αλήθεια είναι ότι αυτός ο πλούτος υπάρχει. Αν πας στον Βορρά έχεις πεντατονικά ηπειρώτικα, πας στα νησιά του Αιγαίου και είναι άλλο το ύφος, στο Ιόνιο έχεις καντάδες, πας στην Κρήτη, είναι αλλιώς. Δεν ξέρω γιατί αυτά που συμβαίνουν όντως στα χωριά της Ελλάδας ερμηνεύονται ως «ανατολολαγνεία».

— Πιο πολύ απ’ όλα σχολιάστηκε στο MIXTAPE το πέρασμα του Λε Πα, ο οποίος δεν θεωρήθηκε ποτέ ποιοτικός τραγουδιστής, παρότι γέμιζε τα μαγαζιά και έκανε μεγάλες επιτυχίες. Μα τι σημαίνει ποιοτικός; Άρεσε στον κόσμο, διασκέδασε μαζί του; Χόρεψε; Έζησε στιγμές ξεγνοιασιάς; Γιατί είναι όλες οι ταινίες Ζβιάγκιντσεφ και Ταρκόφσκι; Όλες τις στιγμές στη ζωή μας έχουμε τις ίδιες ανάγκες; Θα παρτάρεις με Μπέλα Μπάρτοκ; Ακούω Μπέλα Μπάρτοκ κάθε μέρα, αλλά μη μου λες πως ό,τι έχει να κάνει με απόλαυση και χαρά είναι κακό, ενοχικό, και το μόνο που πρέπει να κάνουμε είναι να διαβάζουμε Ντοστογιέφσκι. Εμένα με ενδιαφέρει να συνδιαλλαγώ με τους ανθρώπους. Έχω υπάρξει όλα αυτά τα χρόνια στα ωδεία και στα πανεπιστήμια, μπαινόβγαινα σε οργανισμούς, δεν με ενδιαφέρει να συνδιαλέγομαι πλέον μόνο σε αυτό το επίπεδο, το θεωρώ οριακά αυνανιστικό. Είναι κοινωνικό το ερέθισμα, ανθρώπινο, με αυτήν τη γλώσσα συνδιαλέγεσαι με τους ανθρώπους, με τη «γλώσσα» που μιλάμε κάθε μέρα. Το μουσικό μας γούστο το διαμορφώνουν οι προσλαμβάνουσες που έχουμε, η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας, για τον κόσμο και για τον εαυτό μας μέσα στον κόσμο. Μακάρι το γούστο να ήταν κάτι ενστικτώδες, αλλά δεν είναι. Υπάρχουν σκέψεις και φίλτρα κι αυτό είναι που, προσωπικά, προσπαθώ να σπάσω μέσα από τη δουλειά που κάνει η

18

LiFO

μουσική, δηλαδή το τι φοράω, τι τσάντα κρατάω, τι αυτοκίνητο οδηγώ, τι μουσική μου αρέσει να ακούω, με ποιους κάνω παρέα. Υπάρχει μια φωνή μέσα μας που θέλει πολλή προσπάθεια για να την ακούσουμε και υπάρχει και μια εικόνα κοινωνικά κατασκευασμένη που έχει ο καθένας για τον εαυτό του, που είναι και λίγο προσδοκία, αυτό λοιπόν προσπαθώ να σπάσω, αυτό που μας έχει επιβληθεί. Πιστεύω ότι τα ίδια συνέβαιναν πάντα, τα ίδια λέγαμε και το 2016 όταν μιλήσαμε για πρώτη φορά, απλώς εμείς τα βιώνουμε τώρα και νομίζουμε ότι είμαστε οι πρώτοι που τα ζήσαμε. Έκλαιγα στην κρίση και μετά θυμήθηκα τη γιαγιά μου που μου έλεγε ότι κοιμόντουσαν μέσα σε τάφους και τρώγαν ένα καρβέλι ψωμί όλη η οικογένεια για να ζήσουν – κι εγώ λέω «α, η μαμά μου που έζησε εποχές ΠΑΣΟΚ με τις παχιές αγελάδες». Επειδή λες ότι ταυτίζονται μαζί μου οι νέοι, έχω να σου πω ότι δεν είναι μόνο οι νέοι που ταυτίζονται. Είναι πολλές γυναίκες στην ηλικία της μαμάς μου που λένε «κορίτσι μου, μπράβο», χαίρονται που βλέπουν αυτή την προσπάθεια απελευθέρωσης που σου λέω. Μια φίλη της μαμάς μου μού έστειλε μήνυμα «σε θαυμάζω γιατί έχεις το θάρρος να μη σε νοιάζει τι λένε οι άλλοι». Γιατί τη γιαγιά μου και τη θεία μου τις απασχολούσε τι θα πουν στη γειτονιά. Ο καθένας συνδέεται με τα κομμάτια μου για διαφορετικό λόγο. Κάποιος μπορεί για τη μουσική, κάποιος για τον άνθρωπο. Με αυτό που έλεγα, «η νέα Ελλάδα», και μπορεί να ακούγεται βαρύγδουπο, τι εννοώ; Ότι εμείς είμαστε μια γενιά η οποία μπορεί και να μην περάσει καλύτερα από τους γονείς μας. Υπήρχε αυτή η πεποίθηση ότι κάθε γενιά θα περνάει και καλύτερα, γιατί οι γονείς μας πέρασαν πολύ καλύτερα από τους παππούδες μας, που είχαν πόλεμο. Η γιαγιά μου δεν είχε τελειώσει ούτε το δημοτικό, αλλά η μαμά μου πήγε στο Πολυτεχνείο και η αδερφή της τέλειωσε την Ιατρική. Και ήρθαν τα capital controls, η ανεργία, και ξαφνικά όλοι οι συνομήλικοί μου έφυγαν στο εξωτερικό. Μου έλεγε η μάνα μου να τελειώσω την αρχιτεκτονική και οι μισοί συμφοιτητές μου που τέλειωσαν το Μετσόβιο δεν ήξεραν τι θα κάνουν, έφευγαν απ’ την Ελλάδα, ψάχνοντας μια ευκαιρία σε άλλες χώρες. Γνώρισα πολλούς τέτοιους ανθρώπους και στη Eurovision, είτε Σουηδούς, είτε Γερμανούς. Οι γονείς του Yasin που χορεύαμε μαζί έφυγαν από δω και πήγαν στη Γερμανία για να αναζητήσουν μια καλύτερη ζωή. Οπότε αυτή είναι η πραγματικότητα, δεν είμαστε σίγουροι αν θα ζήσουμε καλύτερα. Επίσης, όπως κάθε γενιά, υπάρχουν πάρα πολλά πράγματα που μας έχουν επηρεάσει, γεγονότα που συμβαίνουν. Πέθανε ο μπαμπάς μου και πήγαμε στην Κομοτηνή γιατί δεν υπάρχει μουσουλμανικό νεκροταφείο στην Αθήνα – τότε που με κυνηγούσαν οι

06.06.24

120 λεπτά με τη Μαρίνα Σάττι

Εγώ δεν έχω σχέση με πολιτικούς και κόμματα, καμία. Δεν είμαι κανενός. Το ότι δεν θέλω να πεθαίνουν παιδάκια και να βλέπω τάφους 50 εκατοστών δίπλα στον μπαμπά μου που είναι 65 χρονών δεν με καθιστά υπέρ ή κατά κάποιου.

δημοσιογράφοι και έλεγαν ότι δεν τους μίλησα πήγαινα στην κηδεία, σε ένα νεκροταφείο που είναι μακριά. Ο μπαμπάς μου είναι θαμμένος εκεί, δεν είναι στην Αθήνα και δεν μπορώ να τον επισκεφτώ αύριο, αν θέλω. Κι ενώ σκέφτομαι ότι είναι εκεί, μακριά, μόνος του –με έχει στοιχειώσει αυτή η σκέψη και αυτή η εικόνα–, ξαφνικά κοιτάζω δίπλα του και βλέπω πάρα πολλούς τάφους με την ίδια ημερομηνία θανάτου: «26/5, Συρία». Ήταν άνθρωποι που πνίγηκαν σε ναυάγιο και τους μετέφεραν όλους εκεί, σε κάτι τάφους μισό μέτρο. Κοιτάζω απ’ την άλλη, «9/1 Αφγανιστάν», άνθρωποι που πνίγηκαν σε άλλο ναυάγιο. Δεν ξέρω αν με έχει στοιχειώσει πιο πολύ η εικόνα του μπαμπά μου, που εμφανίζεται κάθε φορά που κλείνω τα μάτια μου, ή αυτό που συνέβαινε δίπλα του. Είναι ο μπαμπάς μου εκεί, μακριά, για χ, ψ λόγους, με ένα κάρο άλλους ανθρώπους που τους έχουν γκρουπάρει κι αυτούς εκεί πέρα, μακριά. Κάπως το AH THALASSA για μένα είναι αυτή η εικόνα. Εγώ δεν έχω σχέση με πολιτικούς και κόμματα, καμία. Δεν είμαι κανενός. Το ότι δεν θέλω να πεθαίνουν παιδάκια και να βλέπω τάφους 50 εκατοστών δίπλα στον μπαμπά μου που είναι 65 χρονών δεν με καθιστά υπέρ ή κατά κάποιου. Καλώς ή κακώς, έχω ένα background και αυτό το πράγμα νιώθω ότι αυτομάτως με τοποθετεί κάπου, πάντως όχι σε κόμματα. O μπαμπάς μου και η γυναίκα του και η αδελφή μου φύγανε πριν από έναν χρόνο και κάτι μήνες από το Σουδάν γιατί ξαφνικά, στα καλά καθούμενα, μια μέρα άρχισαν οι βομβαρδισμοί. Μιλούσαμε στο WhatsΑpp, για μια βδομάδα ήταν κλειδωμένοι στο σπίτι τους και ξαφνικά, μια Παρασκευή, φύγανε νύχτα. Πήγανε στο Πορτ Σουδάν γιατί βγαίνανε στις γειτονιές με τα τανκς, γυρνούσε η κάννη 360ο και πυροβολούσε αβέρτα, όποιον πάρει ο Χάρος. Και ο μπαμπάς μου και η γυναίκα του ήταν γιατροί, με διδακτορικά, καθηγητές πανεπιστημίου. Το λέω για να μην πουν «οι μαύροι οι μουσουλμάνοι». Είχαν δική τους κλινική στο Σουδάν, η αδελφή μου πήγαινε στο International School, και όταν ήρθαν στην Ελλάδα δεν μπορούσαν να βγάλουν λεφτά από την τράπεζα. Κι επειδή η πόλη έγινε πόλη φαντασμάτων, μπήκαν και τους έκλεψαν το σπίτι. Πήγα μια μέρα στο σπίτι της γυναίκας του μπαμπά μου τον Σεπτέμβριο. Έκλαιγε, τη ρώτησα «τι έγινε;» και μου απάντησε «μπήκαν μέσα στο σπίτι και μας τα πήραν όλα, τα έπιπλα, τα ρούχα, τα χαρτιά». Προσπαθούσαμε να τους βοηθήσουμε με τον αδελφό μου λίγο με κάποια πράγματα, με ένσημα, γιατί ο μπαμπάς μου ήταν πολλά χρόνια γιατρός στην Ελλάδα, στο Ιπποκράτειο, και δεν μπορούσαμε γιατί τα πτυχία τους είχαν χαθεί και δεν μπορούσαμε να τα βρούμε στο Σουδάν. Από τη μια μέρα στην άλλη, άνθρωποι που είχαν μια καλή ζωή έφτασαν να μην έχουν τίποτα, άνθρωποι που βοηθούσαν φτωχούς με καρκίνο, τους χειρουργούσαν δωρεάν, δεν μπορούσαν να πληρώσουν το ενοίκιο. Μετά πέθανε ο μπαμπάς μου. Αυτό που λέω δεν το λέω ως θεατής από κάπου μακριά, που τα βλέπει στην τηλεόραση. Αυτό είναι το background μου. Η αδελφή μου ήρθε 16 χρονών στην Ελλάδα και έπρεπε να δούμε πώς θα τελειώσει το σχολείο, δεν μιλάει ελληνικά και δεν μπορεί να πάει σε δημόσιο· να δούμε πώς θα δουλέψει η γυναίκα του μπαμπά μου. Αυτό είναι το background μου, οπότε το πού είσαι και τι πιστεύεις δεν είναι επιλογή κάποιες φορές. Όχι μόνο δεν μετανιώνω που πήγα στη Eurovision αλλά για μένα αυτή η περίοδος υπήρξε η καλύτερη της ζωής μου. Όμως αυτό το united by music δεν ισχύει, δυστυχώς. Τις πρώτες μέρες που είχα πάει στο Μάλμε έλεγα ότι είναι η καλύτερη εμπειρία της ζωής μου μαζί με το Μπέρκλι, μαζί με όλες αυτές τις τρομερές εμπειρίες που έχω ζήσει στα φεστιβάλ, στην Αυστραλία. Ήμασταν με άλλους μουσικούς από διάφορες χώρες και όντως είχαμε πάει εκεί προσπαθώντας για το united by music, αλλά δυστυχώς δεν τους πέτυχε καθόλου. Είναι γνωστό το τι συνέβαινε εκεί πέρα, όποιος θέλει μπορεί να μπει στο ίντερνετ και να το μάθει, μπορεί να διαβάσει τι συνέβαινε όχι μόνο backstage αλλά και μέσα στην αρένα και έξω στους δρόμους. Το ότι δεν πέτυχε το united by music είναι ο λόγος που για μένα αυτό έκλεισε κάπως με μια πικρία, δεν σου το κρύβω. Κατά τα άλλα, υπήρξε η πιο ευχάριστη εμπειρία της ζωής μου. Αυτό που με δυσκόλεψε περισσότερο αυτή την περίοδο, το οποίο ίσως να πηγαίνει πακέτο με όλη αυτήν τη δημοσιότητα ή την έκθεση, είναι πως ένιωθα ότι είτε τα λόγια μου είτε οι πράξεις μου είτε οι προθέσεις μου παραποιούνταν, διαστρεβλώνονταν. Δεν μου άρεσε αυτό, και ο λόγος που είμαι ευγνώμων πραγματικά στον κόσμο είναι ότι δεν επηρεάστηκε. Τους ευχαριστώ πολύ γιατί νιώθω ότι νιώθουν αυτό που νιώθω κι εγώ, ότι ο καθένας ψάχνει μια αφορμή για να πει τη δική του ιστορία. Δεν έχω τίποτα προσωπικό με κανέναν, ειλικρινά, ακόμα και το MIXTAPE δεν ήταν προσωπική απάντηση σε κανέναν, ήταν ένα big

picture commentary και για μένα όσο συνέβαιναν όλα αυτά. Γιατί αυτά τα τραγούδια τα ξεκίνησα από τον Νοέμβριο, είχα γράψει πολλές ιδέες που δεν χρησιμοποιήθηκαν για τη Eurovision, και η ηχογράφηση των κομματιών ήταν το playground μου εκείνη την περίοδο. Ό,τι ήταν το σημειώναμε σαν να ζωγραφίζαμε, σαν ένα παιδάκι που ζωγραφίζει και δεν το νοιάζει αν ο ουρανός πρέπει να ’ναι γαλάζιος. Με χαροποιούσε αυτό το πράγμα, αυτό που ένιωθα ήταν let us be, whatever it is, γιατί πρέπει το τάδε να σημαίνει κάτι άλλο; Μου είπαν ότι είμαι αγενής, ότι είμαι απροσάρμοστη. Ο καθένας, για να παρουσιάσει το αφήγημά του, μπορεί να στάθηκε και να απομόνωσε ό,τι ήθελε. Μία στιγμή δεν είναι ολόκληρη η εικόνα. Πιστεύω ότι θα ήταν ωραίο και η τέχνη και τα μέσα να μπορούν να καθρεφτίζουν λίγο περισσότερο την πραγματικότητα. Αυτό που συμβαίνει στα Σπάτα, όπου είναι τα περισσότερα στούντιο, δεν έχει σχέση με τη ζωή που ζει ο κόσμος, κι εγώ προσπαθώ αυτήν τη σχέση να τη διατηρήσω. Δεν έχω αλλάξει σπίτι, στη Νέα Σμύρνη μένω, σε ένα σπίτι με δύο δωμάτια, ούτε με νοιάζει να έχω βίλα με πισίνα, ούτε τίποτα. Ό,τι λεφτά έχω βγάλει τα έχω βάλει στο πρότζεκτ μου, στα βιντεοκλίπ μου. Έφτιαξα μόνη το βινύλιο με κάποιον τρόπο γιατί ήθελα να ’ναι έργο τέχνης και να μείνει, να είναι ένα κόσμημα για όποιον θα το πάρει να το ’χει στο σπίτι του. Όλοι μου λένε «είσαι χαζή, κράτα λεφτά, μην κάνεις τέτοια έξοδα». Μα άμα δεν τα έκανα, δεν θα ’κανα αυτό που κάνω. Αυτό είναι το όνειρό μου, όχι να ζω σε ένα σπίτι με πισίνα. Θέλω να κυκλοφορώ στο κέντρο της Αθήνας μόνη μου, αυτή είμαι, δεν έχω κανένα κίνητρο να ζήσω άλλη ζωή, μετά από πάρα πολλές μάχες –που τις ξέρεις, με έχεις δει σε όλα τα χρόνια–, νιώθω την αλλαγή. Δεν έχω τέτοιες προσδοκίες, νιώθω πολύ καλά με τον εαυτό μου, έχω μεγαλώσει πια, νιώθω μεγάλη αυτοπεποίθηση. Δεν με αφορά το αν κάποιος θέλει να ψάξει το πώς είμαι και πώς μιλάω και πώς έχω μιλήσει στις συνεντεύξεις, αν είμαι αγενής ή αν βοηθάω τις γυναίκες – γιατί το άκουσα κι αυτό για ό,τι έγινε στη συνέντευξη Τύπου, είναι δυνατόν; Έχω επαφή με χίλια κορίτσια που έχουν υπάρξει στις Κόρες και στις Φωνές, τη μισή μου ζωή προσπαθώ να εμπνεύσω άλλα κορίτσια, όπως και τον εαυτό μου, γιατί κι εγώ προσπαθούσα να ενδυναμωθώ μέσα από αυτήν τη διαδικασία. Δεν με νοιάζει τι θα πουν, αλήθεια. Θέλω ο κόσμος να βρει τη δύναμη να κάνει τη φάση του χωρίς να καταπιέζεται, μακάρι έστω και πέντε άτομα να τα επηρεάσω. Για μένα η παράδοση είναι ζωντανή, είναι κάτι που αναπνέει, που επηρεάζεται από τους ανθρώπους, τις ζωές τους και από τη συνύπαρξή τους. Οι άνθρωποι αγαπιούνται, αποχωρίζονται, κλαίνε, παντρεύονται, χαίρονται, διασκεδάζουν, θρηνούν, κάνουν παιδιά, ζουν και συνδιαλέγονται, αυτό είναι η παράδοση. Γιατί, νομίζεις ότι αυτό που αντιλαμβανόμαστε τώρα ως αυθεντικό παραδοσιακό είναι το ίδιο με το πώς ήταν πριν από 200 χρόνια; Δεν θα το μάθεις ποτέ, γιατί αυτό το πράγμα επηρεάζεται από την καθημερινότητα, από το lifestyle. Προφανώς, όταν οι άνθρωποι ζούσαν στη φύση, από τα ζώα τους, από τα χωράφια τους κ.λπ., αυτό το πράγμα γεννούσε κάτι άλλο, η ζωή μας όμως έχει αλλάξει, όπως και ο τρόπος επικοινωνίας. Δεν υπάρχει κάτι που να είναι στατικό και στάσιμο και δεν θα μάθεις και ποτέ πώς ήταν πριν από 300 χρόνια γιατί δεν υπήρχαν τρόποι ηχογράφησης. Αν βάλεις όλα τα «Θα σπάσω κούπες» και τα ακούσεις με διαφορά δεκαετίας-δεκαπενταετίας, πρώτα 19071922, μετά Αρβανιτάκη, μετά Μαρίνα Σάττι, θα καταλάβεις ότι πάντα αλλάζει. Ποιο είναι δηλαδή το παραδοσιακό; Αυτό που άκουσες το 1922 ή αυτό που άκουσες το 1907; Και πού ξέρεις πώς ήταν το 1750; Δεν θα το μάθεις ποτέ. Το βασικό για μένα είναι η λειτουργία και η πρόθεση. Αυτό που αισθάνομαι τώρα δεν το είχα ποτέ, πάντα έλεγα «αυτό το κάνω για μένα γιατί έχω την ανάγκη να εκφραστώ», αυτήν τη στιγμή νιώθω ότι με τόση αγάπη και στήριξη που έχω λάβει απ’ τον κόσμο τούς το χρωστάω, θέλω να το δώσω πίσω. Το σκεφτόμουν αυτό και από το MIXTAPE, ότι θέλω να βγάλω κάτι και να διασκεδάζει ο κόσμος, να χορεύει. Θέλω το LALALALA να είναι χαρούμενο. Πώς έλεγαν για τη «Μάντισσα» ότι είναι μια ωδή στη χαρά; Να χορέψουμε χαρούμενα και να ξεφαντώσουμε. Όταν τοποθετείς κάποιον κάπου σημαίνει ότι ήδη κάπου υπάρχει – αυτό πώς ακριβώς ανοίγει δρόμο; Όταν κάτι πρέπει μονίμως να τοποθετείται σε κάτι που ήδη υπάρχει, δεν πας μπροστά. Δηλαδή να μένουμε μόνιμα σε κάτι γνώριμο απ’ το παρελθόν; Και πώς θα πάμε στο καινούργιο; Δεν σου λέω ότι το πετυχαίνω ή ότι αυτό που κάνω είναι καλό, σίγουρα όμως ρισκάρω και ο καθένας που ρισκάρει επηρεάζει και διαμορφώνει και το παρόν και το μέλλον.

Το «Π.O.Π.» κυκλοφορεί σε όλες τις πλατφόρμες από την Golden Records / Minos EMI SA. Την Τετάρτη 26/6 η Μαρίνα Σάττι εμφανίζεται στην Τεχνόπολη σε ένα sold out σόου που θα επαναληφθεί στις 3/7. Επίσης εμφανίζεται στη Θεσσαλονίκη στις 17/6 στη Μονή Λαζαριστών (sold out) και στις 9/7 στο Θέατρο Δάσους.

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

LiFO 06.06.24

19

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Ευθύμης Φιλίππου:

Είμαστε

και σκληροί

Ο ΣΥΝ-ΣΕΝΑΡΙΟΓΡΑΦΟΣ ΤΩΝ «ΙΣΤΟΡΙΩΝ ΚΑΛΟΣΥΝΗΣ» ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΛΑΝΘΙΜΟΥ ΦΕΡΝΕΙ ΤΟΝ ΚΑΤΑΔΙΚΟ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟ ΣΤΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΑΘΗΝΩΝ, ΣΕ ΜΙΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΠΟΥ ΒΑΣΙΖΕΤΑΙ ΣΤΙΣ ΕΠΙΝΟΗΜΕΝΕΣ ΛΕΞΕΙΣ. ΑΠΟ ΤΟΝ M. HULOT ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ATSUSHI NISHIJIMA

20

LiFO

06.06.24

και απάνθρωποι

και μαλακοί

και γλυκούληδες LiFO 06.06.24

21

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Β

γαίνοντας από την προβολή της νέας ταινίας του Λάνθιμου, Ιστορίες Καλοσύνης, έχω μισή ώρα για να βάλω τις σκέψεις μου στη σειρά μέχρι να συναντήσω τον Ευθύμη Φιλίππου που συνυπογράφει το σενάριο. Το τρίπτυχο των ιστοριών που ενώνει κατά κάποιον τρόπο ο R.M.F., με τον οποίο όλα ξεκινούν και στον οποίο καταλήγουν, είναι μια επιστροφή στο γνώριμο, weird σύμπαν τους, που ξεκίνησε με τον Κυνόδοντα και συνεχίστηκε για τρεις ακόμα ταινίες. Αν έχεις παρακολουθήσει τα έργα του Ευθύμη για το θέατρο τα τελευταία χρόνια, μπορείς να εντοπίσεις ψήγματα των ξεχωριστών θεατρικών ηρώων του που υπάρχουν σε ένα παρόμοιο, παράλληλο σύμπαν. Η πρώτη ιστορία των Ιστοριών Καλοσύνης ξεκινάει με την ψυχαναγκαστική σχέση ενός παρανοϊκού πάμπλουτου με έναν υπάλληλό του που του ορίζει τη ζωή, και ο οποίος δυσκολεύεται να λειτουργήσει έξω από το πλαίσιο της χειραγώγησης. Αυτό που του ζητάει ο δυνάστης του ως ανταπόδοση για όσα του προσφέρει είναι να σκοτώσει έναν άνθρωπο με το αυτοκίνητο. Η ιστορία όμως που είναι αρκετά αμφιλεγόμενη είναι η δεύτερη, με τη σύζυγο ενός αστυνομικού που θεωρείται πνιγμένη να εμφανίζεται με εντελώς αλλαγμένη συμπεριφορά, οδηγώντας τον σύζυγό της στην παραφροσύνη. «Αυτό που προσπαθούσαμε να κάνουμε στη δεύτερη ιστορία είναι να μην ξέρεις ποιος είναι ο πιο τρελός από τους δύο, ποιος λέει ψέματα, αν όντως ισχύει αυτό που φαίνεται», λέει ο Ευθύμης. « Έπρεπε να υπάρχει τέλεια ισορροπία ανάμεσα στα στοιχεία που δίναμε στην αρχή, το μενταγιόν, τη σοκολάτα, τα τσιγάρα, τα παπούτσια που δεν της μπαίνουν, θέλαμε να δημιουργήσουμε μια ισορροπία μεταξύ του ότι αυτή λέει ψέματα και ο άλλος τρελαίνεται, για να μην καταλαβαίνεις ακριβώς τι ισχύει».

— Ωστόσο η Λιζ τον υπερασπίζεται στον πατέρα της, κόβει ακόμα και τον αντίχειρά της όταν ο Ντάνιελ της το ζητάει, μετά δείχνει ότι θυσιάζεται γι' αυτόν, αν και αυτό που κάνει είναι αδύνατο να το κάνει κάποιος μόνος του. Δεν είναι δυνατό να το κάνεις, να βγάλεις το συγκεκριμένο όργανο σε αυτήν τη μορφή, ολόκληρο, όπως είναι τοποθετημένο στο πάτωμα.

— Δεν τον κατηγορεί ούτε καν στη γιατρό, ακόμα και όταν είναι φανερό ότι αυτός είναι υπεύθυνος για τα χτυπήματα και την αποβολή της. Είναι πολύ άγριες και οι τρεις ιστορίες. Επειδή έχουν περάσει χρόνια από τότε που έγραψα το σενάριο, δεν μπορώ να το καταλάβω, αλλά πολύς κόσμος νομίζω ζορίστηκε. Ξέρεις, η βασική ερώτηση στις λιγοστές συνεντεύξεις που έκανα ήταν «γιατί τόση μαυρίλα;», όλοι αυτό λέγανε.

— Η Λιζ είναι διαταραγμένη ή κόβει το δάχτυλό της από αγάπη; Πιστεύω ότι κόβει το δάχτυλο επειδή τον αγαπάει. Νομίζω ότι αν ερωτευτείς πραγματικά, κάπως αρχίζεις να μπαίνεις σε μια διαδικασία που χάνεις τον έλεγχο. Θες να είσαι τόσο καλός στην αρχή και τόσο εύκολος που άνετα μπορείς να μπεις στη διαδικασία να πείσεις τον άλλον ότι «είμαι τόσο 100% εδώ που, να, δες τι μπορώ να κάνω».

— Μέχρι πού θα έφτανες για έναν έρωτα; (Γελάει) Μέχρι να φάω αυγά που δεν τρώω, ξέρω ’γω; — Για πού πετάς αύριο; Για Νέα Υόρκη.

— Μετά από τόσα ταξίδια, έχει χαλαρώσει ο φόβος σου για τα αεροπλάνα; Άσ’ τα, φοβάμαι τρελά, είμαι με Xanax και με ουίσκια.

— Πας για την πρεμιέρα; Όχι, για κάτι τελείως άσχετο, η ταινία στη Νέα Υόρκη έχει πρεμιέρα στις 21 Ιουνίου, εδώ την έβγαλαν πιο νωρίς απ' ό,τι στις υπόλοιπες χώρες.

— Τι ονειρευόσουν όταν ξεκίναγες να γράφεις το πρώτο σενάριο για τον Λάνθιμο; Περίμενες να συμβούν όλα αυτά που έχεις ζήσει; Καταρχάς, δεν είχα καθόλου στο μυαλό μου να ασχοληθώ με το σινεμά, δεν ήταν κανένα όνειρο ζωής ο κινηματογράφος, έγινε τυχαία λόγω του Γιώργου, με τον οποίο γνωριστήκαμε στη διαφήμιση, και μου πρότεινε να γράψουμε μαζί ένα σενάριο. Εγώ δεν είχα ιδέα πώς γράφεται ένα σενάριο, εννοώ ούτε καν ποιο θα πρέπει να είναι το φορμάτ. Μετά την πρώτη ταινία μού πρότεινε να ξαναγράψουμε μαζί, αλλά όλα αυτά συνέβαιναν σχεδόν παθητικά. Για τον Γιώργο ήταν σαφές ότι ήταν αυτό που ήθελε να κάνει στη ζωή του, εγώ ήμουν πάντα με το ένα πόδι μέσα. Φυσικά με ευχαριστούσε το να δουλεύω μαζί του, και φυσικά με ενδιέφερε, γιατί ήταν ένα τελείως άλλο πράγμα από αυτό με το οποίο είχα ασχοληθεί μέχρι τότε, οπότε μάθαινα πράγματα, έβλεπα πώς γίνεται μια ταινία και όλα αυτά τα στερεοτυπικά, αλλά, ταυτόχρονα, χωρίς να έχω καμία αίσθηση ότι πραγματοποιείται ένα τεράστιο όνειρό μου.

–Τι όνειρο είχες; Α, δεν είχα. Δυστυχώς, δεν ήμουν από τους ανθρώπους που ήξεραν ακριβώς τι θέλουν να κάνουν στη ζωή τους. Καταλάβαινα ότι με το γράψιμο υπάρχει κάπως μια ευκολία, αλλά ούτε και μ’ αυτό δεν είχα στο μυαλό μου κάτι συγκεκριμένο, δηλαδή μ’ άρεσαν οι συνεντεύξεις, μ’ άρεσε το θέατρο, στη διαφήμιση πέρασα μια χαρά, με ενδιέφεραν οι στίχοι. Προσπαθούσα να μην είμαι σε ένα πράγμα, το οποίο έχει τα καλά του, έχει και τα κακά του.

— Αν δεν έχεις συγκεκριμένους στόχους, δεν μπορείς να μιλάς για αποτυχία, ό,τι και να κάνεις στη ζωή είναι πετυχημένο. Σωστά. Δεν έχεις αποτύχει πουθενά. Αλλά όλα έγιναν τυχαία, ακόμα και το πώς μπήκα στη διαφήμιση, το πώς έφυγα, το πώς γνώρισα τον Γιώργο, και αν δεν υπήρχε ο Γιώργος, δεν υπήρχε περίπτωση να ασχοληθώ με το σινεμά, ούτε να το ψάξω. Από σινεμά ήξερα τα πολύ βασικά, δεν είχα ασχοληθεί ούτε με το θέατρο ούτε με το σινεμά. Προφανώς με γοήτευαν σε έναν βαθμό, αλλά όχι τόσο ώστε να ασχοληθώ με αυτό το πράγμα.

— Καλύτερα, γιατί χωρίς αναφορές είναι πιο εύκολο να κάνεις κάτι δικό σου. Το γράψιμό σου ήταν ιδιαίτερο από την αρχή, και εκτός σεναρίων. Γράφεις εύκολα ή δύσκολα; Δύσκολη ερώτηση.

— Όταν ξεκινάς ένα σενάριο, είναι δική σου ιδέα ή είναι κάτι που σου έχει παραγγείλει ο Γιώργος π.χ.; Είναι κοινή ιδέα, δηλαδή συναντιόμαστε, καταλήγουμε στο ποιο θα είναι το θέμα και πάνω-κάτω πώς θα εξελίσσεται αυτό το πράγμα, σαν μια πάρα πολύ μικρή σύνοψη φαντάσου, και μετά κάθομαι και γράφω τις σκηνές. Και για να σου απαντήσω και στην προηγούμενη ερώτηση, το γράψιμο στην αρχή είναι πάρα πολύ εύκολο και μετά πάρα πολύ δύσκολο. Κι αυτό για δύο λόγους: επειδή ξεκίνησα με τη διαφήμιση, όπου πρέπει να γράφεις σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα κάτι πάρα πολύ μικρό, αυτό κάπως έχει περάσει στο κεφάλι μου και λειτουργώ έτσι, οπότε μου είναι πολύ εύκολο να γράφω γρήγορα μικρά πράγματα. Όταν αυτά τα πράγματα θα πρέπει να μεγαλώσουν, εκεί αρχίζω να ζορίζομαι. Γιατί ένα άλλο στοιχείο είναι ότι είμαι κάπως τεμπέλης, δεν είμαι ικανός να γράψω μεγάλο κείμενο, δηλαδή δεν θα μπορούσα ποτέ να γράψω ένα μεγάλο μυθιστόρημα, βαριέμαι, θέλω να τελειώνω...

Από σινεμά ήξερα τα πολύ βασικά, δεν είχα ασχοληθεί ούτε με το θέατρο ούτε με το σινεμά. Προφανώς με γοήτευαν σε έναν βαθμό, αλλά όχι τόσο ώστε να ασχοληθώ με αυτό το πράγμα.

φωτο (άνοιγμα θέματος & δεξιά) Ο Ευθύμης Φιλίππου με τον Γιώργο Στεφανάκο που υποδύεται τον χαρακτήρα της ταινίας Ιστορίες Καλοσύνης που συνδέει τις τρεις ιστορίες.

22

LiFO

06.06.24

— Γι' αυτό και οι ιστορίες στις ταινίες σου έχουν πολλά μικρά στιγμιότυπα και λεπτομέρειες. Ναι, ναι.

— Τι προσέχεις στους ανθρώπους για να βρίσκεις τέτοιες «τρελές» λεπτομέρειες; Αυτό είναι ένα στοιχείο που ας πούμε ότι κάπως έχει βοηθήσει στην ευκολία του γραψίματος, τουλάχιστον στο πρώτο, το απλό κομμάτι. Παρατηρώ πράγματα επιφανειακά, όπως είναι το ντύσιμο, τα παπούτσια, τα χέρια, τα μάτια κ.λπ., και παρατηρώ επίσης και αντιδράσεις, μου αρέσει πάρα πολύ να παρατηρώ πώς απαντάει κάποιος, τι λέξεις χρησιμοποιεί, με τι τόνο, με τι ρυθμό, όλο αυτό μου φαίνεται φοβερά ενδιαφέρον, πάντα μου φαινόταν.

— Μια και ανέφερες τις λέξεις, πες μου τι κάνεις με την Αγγελική Παπούλια στο Φεστιβάλ, που έχει να κάνει με λέξεις. Αυτό ήταν μια ιδέα από κάποιον που μου είχε πει παλιά ότι η λέξη «σκίουρος» σημαίνει «σκιά της ουράς», ότι έτσι βγήκε η λέξη, και μου είχε φανεί πολύ ωραίο. Έτσι, είχα μια ιδέα, χρόνια πριν αρχίσω να φτιάχνω ψεύτικες ετυμολογίες ελληνικών λέξεων, και έκανα δυο τρεις. Τις έστειλα στην Αγγελική για πλάκα, της άρεσαν και μου είπε «γιατί δεν κάνουμε κάτι μ' αυτό;». Και όταν μας πρότειναν από το Φεστιβάλ να κάνουμε κάτι μαζί, κάπως θυμηθήκαμε αυτά τα μικρά κειμενάκια και αποφασίσαμε να γραφτούν κι άλλα και να γίνει κάπως ένα ψεύτικο συνέδριο, μέσω ενός ψεύτικου ινστιτούτου που ασχολείται με τις ετυμολογίες ελληνικών λέξεων που δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα, αλλά προσπαθούν να πείσουν ότι αυτές είναι οι πραγματικές και όχι αυτά που μέχρι τώρα ξέραμε.

— Ο Larry Gus τι κάνει στην παράσταση; Κάνει πάρα πολλές δουλειές, να ξέρεις, μπορείς να τον χρησιμοποιήσεις για πολλά πράγματα (γελάει). Είχε πλημμυρίσει το γραφείο, π.χ., και ήρθε να λύσει το πρόβλημα. Δεν υπάρχει, κάνει ό,τι του πεις. Στην παράσταση έχει γράψει τη μουσική, γιατί υπάρχουν τέσσερα πρωτότυπα τραγούδια. Θα είναι live στη σκηνή και θα παίζει, αλλά ακόμα δεν είναι βέβαιο ποιος θα τα τραγουδάει.

— Από πότε τον ξέρεις τον Παναγιώτη; Από τότε που ήταν στην Ιταλία, στο Μιλάνο. Δεν τον ήξερα, αλλά κάπου είχα διαβάσει μια συνέντευξή του και μίλαγε για έναν δίσκο του Μπατίστι, τον οποίο εγώ έψαχνα. Του είχα στείλει ένα mail ότι ψάχνω αυτόν τον δίσκο και αν καταφέρει και τον βρει στην Ιταλία θα ήθελα να μου τον φέρει. Ο γλυκούλης ανταποκρίθηκε δεν τον βρήκε, αλλά μετά αρχίσαμε να μιλάμε, και όταν γύρισε στην Ελλάδα συναντηθήκαμε και αρχίσαμε να κάνουμε παρέα. Όταν τον είδα να παίζει live, αυτό που έκανε δεν το είχα ξαναδεί, ήταν ένας άνθρωπος σε κατάσταση παραληρηματική. Το πιο εντυπωσιακό μ’ αυτόν είναι ότι όταν τον γνωρίζεις δεν είναι αυτό το περίεργο που περιμένεις να δεις, είναι άλλου είδους.

— Έχεις συνεργαστεί ποτέ με κάποιον που να ήταν βαρετός; Μωρέ, δύσκολα οι άνθρωποι είναι βαρετοί, όλο και κάτι θα βρεις, ξέρω ’γω; Με εκνευριστικούς και μαλακισμένους ναι, αλλά με βαρετούς δεν νομίζω.

— Να επιστρέψουμε στην ταινία. Έχεις γίνει ποτέ χειριστικός; Σε μεγάλο βαθμό. Θα σου πω τι εννοώ. Επειδή ο πατέρας μου πέθανε πριν γεννηθώ, από πολύ μικρός προσπαθούσα να υποδυθώ τον κακομοίρη σε συγγενείς και φίλους για να κερδίσω από αγάπη μέχρι χρήματα. Παππούδες, γιαγιάδες, θείους, θείες, τους χειραγωγούσα, αυτό το αδίστακτο, χυδαίο πράγμα που καταλαβαίνεις τι πρέπει να κάνεις στους ανθρώπους και πώς η λύπηση θα σε βοηθήσει να κερδίσεις κάτι, αλλά χωρίς ο ίδιος να νιώθω κακομοίρης.

— Υποκριτής... Ακριβώς, υποκριτής τελείως. Οπότε, ειδικά ως παιδί ήμουν χειριστικός. Και μεγάλος το έχω κάνει. Όσο περνάνε τα χρόνια, προσπαθώ λίγο να το αποφεύγω.

— Στην ταινία βέβαια ο Ρέιμοντ δεν είναι απλώς χειριστικός, είναι παρανοϊκός και κακοποιητικός γιατί θέλει να ορίζει εντελώς τη ζωή του Ρόμπερτ. Νομίζω ότι οι άνθρωποι έχουν διαφορετικών ειδών ανάγκες και νομίζω ότι όσο έχει αυτός ο τύπος ανάγκη να εξουσιάζει και να κοντρολάρει έναν άλλον, άλλο τόσο έχει και ο άλλος την ανάγκη να εξουσιάζεται και να κοντρολάρεται από κάποιον. Επειδή είναι περίεργες οι εποχές, πρέπει να είμαστε προσεκτικοί ως προς το ποιος κακοποιείται και κατά πόσο θέλει το θύμα να κακοποιείται. Αλλά θέλω να πω ότι υπάρχουν περιπτώσεις ανθρώπων που είναι ok να χειραγωγούνται, αυτό νομίζω προσπαθεί να πει αυτή η ιστορία, χωρίς να σημαίνει ότι δεν είναι μαλάκας ο κακοποιητής, απαίσιος και απάνθρωπος. Αλλά υπάρχουν θύματα που τους αρέσει αυτό, παίρνουν κάτι, το αναζητούν, είναι εσωτερική τους ανάγκη.

— Είναι και το περιβάλλον που το επιβάλλει κάποιες φορές, δημιουργεί κάποιου είδους χειριστική συμπεριφορά, ειδικά αν είσαι σε νεαρή ηλικία. Οι φίλοι που σε πιέζουν, σε αναγκάζουν να κάνεις πράγματα που μπορεί να μη θέλεις, αυτό που λένε οι Άγγλοι peer pressure. Ακόμα και τα στερεότυπα μιας παρέας, μιας κοινωνικής ομάδας ή μιας φυλής, η κουλτούρα, μπορεί να επιβάλουν κανόνες που είναι χειριστική συμπεριφορά. Εννοείται. Για κάποιον λόγο μού ήρθε στο μυαλό το εξής: οι άνθρωποι που έχουν σχέση με επαρχία, που έχουν μεγαλώσει και έχουν πάρε-δώσε με επαρχία, μεγάλοι, ούτε καν παιδιά, άνθρωποι στην ηλικία μου, πρέπει να αλλάξουν συμπεριφορά για να ταιριάξουν εκεί. Ακόμα και τον εαυτό μου έχω δει να αλλάζει συμπεριφορά όταν βρίσκομαι σε τραπέζι σε ένα χωριό. Όταν βρίσκομαι σε τραπέζι στην Αθήνα με κάποιους άλλους, κάνω κάτι άλλο. Λες άλλα πράγματα για να μπορέσεις να προσαρμοστείς

σε αυτό που με κάποιον τρόπο επιβάλλουν. Και πάει στο διάολο οι συγγενείς, πες ότι έχουν όλα αυτά τα συμπλεγματικά, και με φίλους, γνωστούς, συμμαθητές συμβαίνει αυτό.

— Ήταν και η μαμά σου από τη Μαλεσίνα; Ναι, βέβαια. Όλοι. Αλλά λόγω του θανάτου του πατέρα μου, με πήρε και ήρθαμε στην Αθήνα, γιατί κάπως της είχε κάτσει βαριά εκεί πέρα η φάση.

— Αδέλφια έχεις; Έχω έναν ετεροθαλή αδελφό απ’ τον δεύτερο γάμο της μάνας μου. Μεγάλωσα με πατριό, τον Γιώργο, ο οποίος εμφανίστηκε όταν ήμουν έξι-εφτά, και από τότε είναι εκεί.

— Πες μου για τον τίτλο της ταινίας. Είναι μια πολύ πονεμένη ιστορία, ο τίτλος της ταινίας ήταν στην αρχή RMF, λόγω του χαρακτήρα που υπάρχει σε κάθε ιστορία, αλλά πέρυσι εμφανίστηκε μια ρουμανική ταινία που λεγόταν RMN, οπότε έπρεπε να αλλάξει ο τίτλος. Στη Νέα Ορλεάνη είχε βρεθεί ένας πρόχειρος τίτλος ο οποίος ήταν Ν, που δεν λειτουργούσε καθόλου, ενώ είχε νοηματικά ένα ενδιαφέρον, γιατί είναι πολλές οι ιστορίες και σου δίνει την αίσθηση ότι θα μπορούσε να μην τελειώνει ποτέ, να είναι, αντί για τρίπτυχο, ένα πράγμα στο οποίο προστίθενται συνεχώς νέες ιστορίες. Ήταν πάρα πολύ δύσκολος πρακτικά, γιατί δεν μπορούσες να τον γκουγκλάρεις, οπότε καταλήξαμε στο Kinds of Kindness.

— Δεν υπάρχει καθόλου καλοσύνη στην ταινία, και συνειδητοποιώ, τώρα που μιλάμε, ότι ο Γιώργος που πεθαίνει στην αρχή της ταινίας και ανασταίνεται στο τέλος είναι το ίδιο πρόσωπο. Ναι, είναι ο μόνος που μένει σταθερός και στις τρεις ιστορίες.

— Και ο μόνος που βγαίνει αλώβητος. Επίσης, στην αρχή η ταινία ήταν η πρώτη ιστορία μόνο, δεν ήταν τρίπτυχο. Είχε σχεδόν τελειώσει το σενάριο, είχε γίνει μια μεγάλου μήκους ταινία με την πρώτη ιστορία, και μετά, συζητώντας με τον Γιώργο, είπαμε «μήπως να δοκιμάσουμε ένα άλλο format, μήπως να μην κάνουμε πάλι μόνο μία ιστορία;». Φτιάξαμε μια λίστα με άλλες ιστορίες, καταλήξαμε σε αυτές τις τρεις και έτσι έγινε το τρίπτυχο.

–Πιστεύεις ότι είμαστε απάνθρωποι ως είδος; Το πιστεύω, ναι. Είμαστε τα πάντα λίγο, είμαστε και απάνθρωποι και σκληροί και μαλακοί και γλυκούληδες.

— Έχεις γράψεις καμιά ιστορία με έναν άνθρωπο απλό, καθημερινό, έναν χαρακτήρα που μπορείς να τον πεις καλό άνθρωπο; Όχι, ούτε και θα έγραφα. Θα ήθελα πάρα πολύ, αλλά νομίζω ότι είναι πολύ δύσκολο να το κάνω αυτό, και το εκτιμώ πάρα πολύ όταν το βλέπω. Ζηλεύω όταν γίνεται καλά αυτό, δηλαδή με ηρεμεί το να βλέπω τέτοιες ιστορίες, και τις εκτιμώ πάρα πολύ όταν γίνονται με σωστό τρόπο, αλλά μου φαίνεται δύσκολο για μένα να το κάνω.

— Έχεις ζηλέψει πολύ το σενάριο κάποιας ταινίας; Της επόμενης ταινίας που θα κάνει ο Γιώργος. Δυστυχώς, δεν μπορώ να σου πω περισσότερα, αλλά ήταν απ’ τις περιπτώσεις που όταν μου έδωσε το σενάριο και το διάβασα έλεγα από μέσα μου «πω πω, θα ’θελα πάρα πολύ να το έχω κάνει αυτό».

— Τι είναι αυτό που δεν μπορείς να διαχειριστείς στην καθημερινότητα; Μου είναι πολύ δύσκολο να είμαι με πολύ κόσμο, γιατί γίνεται αυτό που λέγαμε πριν: επειδή προσπαθώ να μπω σε μια διαδικασία να είμαι ευχάριστος και να κοινωνικοποιηθώ και να μη φαίνεται ότι δυσανασχετώ, εξαντλούμαι πάρα πολύ γρήγορα. Κάνω μια υπερπροσπάθεια στην αρχή και μετά το δείχνω με έναν τρόπο που δεν μπορώ να ελέγξω. Αυτό με εξουθενώνει.

Είναι μια πολύ πονεμένη ιστορία ο τίτλος της ταινίας. Στην αρχή ήταν RMF, λόγω του χαρακτήρα που υπάρχει σε κάθε ιστορία, αλλά πέρσι εμφανίστηκε μια ρουμανική ταινία που λεγόταν RMN, οπότε έπρεπε να αλλάξει.

LiFO 06.06.24

23

Cindy Sherman ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ

Η πρώτη έκθεση στην Ελλάδα –στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης– με εμβληματικά πρώιμα έργα της διάσημης Aμερικανίδας καλλιτέχνιδας μάς πηγαίνει πίσω, στην αρχή της καλλιτεχνικής της πρακτικής

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ

24

LiFO

06.06.24

LiFO 06.06.24

25

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ Cindy Sherman Untitled #97 1982 Χρωμογενική εκτύπωση 114,3 x 76,2 εκ. / 45 x 30 ίντσες Ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδας και της Hauser & Wirth © Cindy Sherman

Το βλέμμα της ίδιας, αλλά τόσο διαφορετικής κάθε φορά γυναίκας, ενός χαμαιλέοντα της τέχνης, σε περικυκλώνει, υποβάλλοντάς σε, μέσα στις αίθουσες του Μεγάρου Σταθάτου του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης. Η ίδια δεν κοιτάζει τον φακό, υπαινίσσεται την ύπαρξη του φωτογράφου-εαυτού της με ένα σχεδόν φευγαλέο βλέμμα γεμάτο νόημα. Πρόκειται για τη Cindy Sherman και τους άλλοτε ρομαντικούς, άλλοτε νευρωτικούς, άλλοτε ανήσυχους και άλλοτε κατασκευασμένους χαρακτήρες που παρουσιάζει μέσα από περισσότερα από εκατό έργα της, καταγράφοντας δεκαετίες σαρωτικών αλλαγών στην αντίληψη περί γυναικείας ταυτότητας. Τα πορτρέτα της θέτουν στην κρίση μας κάθε είδους στερεότυπα, αποδίδουν την προσωπική, αθόρυβη, σχεδόν τελετουργική διαδρομή της στον χώρο της τέχνης, αυτή που την έκανε να θεωρείται ως μία από τις πιο σημαντικές καλλιτέχνιδες της εποχής μας. Το παιχνίδι των ρόλων που έχει επινοήσει, από το οποίο δεν απομακρύνθηκε ποτέ, με την οικειοποίηση στερεοτυπικών γυναικείων χαρακτήρων, αξίζει να το δει κάποιος με το υποβόσκον χιούμορ και το παιχνίδι που κάνει θέλοντας να δώσει κάθε φορά σε διαφορετικό

26

LiFO

χρόνο την εικόνα μιας θηλυκής ύπαρξης που άλλοτε υποτάσσεται και άλλοτε αντιστέκεται ή αποδρά από τις προσδοκίες που έχει η κοινωνία από αυτήν, ανάλογα με τον ρόλο που της έχει ανατεθεί. Η έκθεση με τίτλο «Cindy Sherman at Cycladic: Πρώιμα έργα» και διάρκεια μέχρι τις 4 Νοεμβρίου 2024 είναι η πρώτη με φωτογραφικά έργα της διάσημης Αμερικανίδας καλλιτέχνιδας στην Ελλάδα και μας πηγαίνει πίσω, στην αρχή της καλλιτεχνικής της πρακτικής, παρουσιάζοντας ορόσημα από την πρώιμη σειρά φωτογραφιών «Untitled Film Stills» (1977-1980) καθώς και από τις σειρές «Rear Screen Projections» (1980), «Centerfolds» (1981) και «Color Studies» (1982). Η Sherman, μέσα από τα έργα της, φανερώνει με τρόπο παιγνιώδη ότι η ταυτότητα που αποδίδεται στις γυναίκες είναι μια κοινωνική κατασκευή. Από τότε που έφτασε στη Νέα Υόρκη, τη δεκαετία του ’70, αυτή την εικόνα επεξεργάζεται χωρίς διδακτισμό, περνώντας την από τα φίλτρα ποικίλων θεωριών,

και ίσως αυτό κάνει το έργο της πάντα ρηξικέλευθο και επίκαιρο. Στις δίχως όρια μεταμορφώσεις της ανατέμνεται η εικόνα μιας κοινωνίας στην οποία για δεκαετίες το ανδρικό βλέμμα ορίζει τι σημαίνει να είσαι γυναίκα. Η ίδια αμφισβητεί με τόλμη και θάρρος τις συμβατικές ιδέες περί ομορφιάς, κάνοντάς μας να συνειδητοποιήσουμε όσα συμβαίνουν σε ένα «θηλυκό» υπέδαφος μη ορατό, ανησυχίες και αγωνίες, διλήμματα και δύσκολες αποφάσεις, τον τρόμο της αποδοχής και την απεγνωσμένη αναζήτηση της αγάπης. Η Sherman φέρνει μπροστά μας αυτές τις ηρωίδες, τις παρουσιάζει σε προδιαγεγραμμένους ρόλους, προκαλώντας μας ρίξουμε ένα πιο βαθύ βλέμμα στις μοιραίες, στις ενζενί, στις μελαγχολικές, αφηρημένες ή συντετριμμένες γυναίκες. Η ιδιοφυής της σύλληψη αφορά τη διαρκή εξέλιξη της εικόνας της μέσα στην εποχή μας. Τα έργα της είναι ένα ημερολόγιο της αισθητικής της εικόνας μέσα στις δεκαετίες, το πιο κρίσιμο και ουσιώδες φωτογραφικό πορτρέτο της Αμερικής και του κόσμου, ωστόσο θυμίζει το αμερικανικό όνειρο που γεννιέται, αναδύεται, εξελίσσεται, θριαμβεύει, πέφτει και τελικά κατακερματίζεται οδυνηρά. Όλη αυτή η διαδρομή εκφράζεται μέσα από στερεοτυπικούς γυναικείους χαρακτήρες που η φαινομενικά ατάραχη έκφρασή τους μας κάνει να αναρωτηθούμε και να ανακαλύψουμε κάτι που βρίσκεται βαθιά μέσα μας, αιωρείται υποσυνείδητα μεταξύ πραγματικότητας και μυθοπλασίας και αφορά τις εσωτερικές μας συγκρούσεις και, τελικά, τη σημασία της ύπαρξής μας στον κόσμο. «Στην Ελλάδα αλλά και σε όλο τον κόσμο διανύουμε μια εποχή ριζικών αλλαγών των παραδοσιακών ρόλων των φύλων, με ανησυχητική αύξηση της βίας κατά των γυναικών. Η συζήτηση γύρω από τα θέματα αυτά σήμερα είναι ιδιαίτερα κρίσιμη. Στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης αισθανθήκαμε την ανάγκη να εστιάσουμε σε αυτά τα πιεστικά κοινωνι-

CINDY SHERMAN AT CYCLADIC: ΠΡΩIΜΑ ΕΡΓΑ | ΜΕΓΑΡΟ ΣΤΑΘΑΤΟΥ, ΒΑΣΙΛΙΣΣΗΣ ΣΟΦΙΑΣ & ΗΡΟΔΟΤΟΥ 1

06.06.24

Cindy Sherman Untitled #76 1980 Χρωμογενική εκτύπωση 40,6 x 61 εκ. / 16 x 24 ίντσες

Cindy Sherman Untitled #80 1980 Χρωμογενική εκτύπωση 40,6 x 61 εκ. / 16 x 24 ίντσες

Ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδας και της Hauser & Wirth © Cindy Sherman

Ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδας και της Hauser & Wirth © Cindy Sherman

κά ζητήματα και επιλέξαμε μια έκθεση με έργα της Sherman, η οποία απασχολείται κατεξοχήν και τόσο ριζικά με την κοινωνική κατασκευή της ταυτότητας και τους μεταλλασσόμενους ρόλους των γυναικών. Η ικανότητά της να μεταμορφώνει τον εαυτό της σε διαφορετικούς χαρακτήρες μέσω κοστουμιών, σκηνικών και μακιγιάζ αναδεικνύει τη θεατρική φύση της ταυτότητας και μας βοηθά να συνειδητοποιήσουμε ότι όλοι παίζουμε αυτό το παιχνίδι, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, κάθε μέρα», λέει η Αφροδίτη Γκόνου, σύμβουλος Προγράμματος Σύγχρονης Τέχνης στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Στην πρώτη ενότητα των πρώιμων έργων της παρουσιάζονται φωτογραφίες της σειράς «Untitled film stills» που η Sherman άρχισε να τραβά σε ηλικία είκοσι τριών ετών. Αυτή η εμβληματική σειρά ασπρόμαυρων φωτογραφιών σχεδιάστηκε αρχικά ως ένα σύνολο φανταστικών κινηματογραφικών στιγμιοτύπων από την καριέρα μίας και μόνο ηθοποιού. Αντιγράφει τη μορφή των καρέ που δημιουργούσε η κινηματογραφική βιομηχανία με εικόνες διαστάσεων 8x10 ιντσών για την προώθηση των ταινιών, μιμείται το ύφος των λήψεων που χρησιμοποιούσαν τα κινηματογραφικά στούντιο για να διαφημίσουν τις ταινίες τους και αυτό που ξεκίνησε ως πείραμα για το πώς να υπονοηθεί η αφήγηση χωρίς τη συμμετοχή άλλων ανθρώπων θα εξελισσόταν σε 70 έργα μέσα στα επόμενα τρία χρόνια. «Αυτές οι γυναίκες βρίσκονται καθ’ οδόν προς τη δράση (ή την καταστροφή τους), ή έχουν μόλις εξέλθει από μια αντιπαράθεση (ή έχουν ολοκληρώσει μια δοκιμασία)», λέει η Sherman και οι εμπνευσμένοι από το Χόλιγουντ της δεκαετίας του 1950 και του 1960, το φιλμ νουάρ, τα b movies και τις ευρωπαϊκές art-house ταινίες χαρακτήρες των γυναικών βρίσκονται σε μια ενδιάμεση κατάσταση και είναι σκόπιμα διφορούμενοι, αφήνοντας χώρο στον θεατή να εισέλθει στο έργο και να δώσει τις δικές του ερμηνείες. Το αφηγηματικό στοιχείο τονίζεται από μια θεατρικότητα σε υπερθετικό βαθμό, που αναπόφευκτα κάνει τον θεατή να αναρωτιέται τι έχει συμβεί πριν και τι θα συμβεί μετά. Οι διφορούμενες απαντήσεις και η διαφορετική σύνδεση κάθε θεατή με εικόνες και αναφορές μπορούν ανά πάσα στιγμή να ανατρέψουν την πλοκή της συγκεκριμένης εικόνας. Αυτή είναι η μόνη σειρά έργων που η ίδια η Sherman ονόμασε «Untitled film stills». Και δεν είναι τυχαίο ότι τα δυνατά και αινιγματικά αυτά έργα που δημιουργήθηκαν

πριν από τέσσερις και πλέον δεκαετίες αποτελούν ορόσημα της σύγχρονης τέχνης και συνεχίζουν να εμπνέουν και να επηρεάζουν την πορεία της, όπως και ότι με το πρώιμο έργο της έφερε επανάσταση στον ρόλο της φωτογραφικής μηχανής στην καλλιτεχνική πρακτική, δίνοντας την ευκαιρία σε γενιές καλλιτεχνών και κριτικών να επανεξετάσουν τη φωτογραφία ως μέσο. Με τα «Untitled film stills» να φτάνουν στο τέλος τους το 1980, ξεκίνησε να δουλεύει με έγχρωμο φιλμ, δημιουργώντας τη σειρά που είναι γνωστή ως «Rear screen projections». Συνέχισε να χρησιμοποιεί ως μοντέλο τον εαυτό της και να μεταμορφώνεται με διαφορετικά κοστούμια, μακιγιάζ και περούκες, αφήνοντας σκόπιμα ασαφή την αφήγηση των σκηνών που δημιουργούσε. Η ίδια έχει όλους τους ρόλους –εκτός από φωτογράφος είναι και μακιγιέζ, κομμώτρια, στυλίστρια και σκηνοθέτιδα– και πρωταγωνιστεί σε σκηνοθετημένα, φανταστικά ταμπλό. Στα έργα αυτά ενσωμάτωσε δύο κινηματογραφικές τεχνικές: τις κοντινές λήψεις (close-ups) και την τοποθέτηση των χαρακτήρων μπροστά σε σκηνικά, σε ελεγχόμενο περιβάλλον, στο στούντιό της, αντιγράφοντας την τεχνική του Άλφρεντ Χίτσκοκ – οι τοποθεσίες στο φόντο προβάλλονταν σε μεγάλη οθόνη. Στις επιλεγμένες φωτογραφίες από τη συγκεκριμένη σειρά που παρουσιάζονται στην έκθεση η ρεαλιστική απεικόνιση έρχεται σε αντίστιξη με το τεχνητό περιβάλλον μέσα στο οποίο εντάσσονται οι χαρακτήρες της Sherman. Στην πρώτη αυτή ομάδα έργων της με βάση το χρώμα, παρουσιάζει γυναίκες που δεν δεσμεύονται πλέον από το φυσικό τους περιβάλλον. Ερμηνεύει διαφορετικούς χαρακτήρες που θυμίζουν αμυδρά μια ξεχασμένη κινηματογραφική παράδοση, μια τεχνική κατά την οποία οι ηθοποιοί κινηματογραφούνται μπροστά από μια οθόνη, πίσω

από την οποία τοποθετείται μια προβολή για να δημιουργήσει την ψευδαίσθηση μιας τοποθεσίας και μαζί το ενδεχόμενο μιας ανεξιχνίαστης επόμενης κίνησης της ηρωίδας. Ο θεατής μπαίνει στη διαδικασία να το φανταστεί, έτσι γίνεται μέρος του νοήματος και της εξέλιξης μιας υποθετικής δράσης. Στα βήματα των «Rear screen projections», η επόμενη ομάδα έργων, «Centerfolds», που παρουσιάζονται στην έκθεση, δώδεκα έγχρωμες φωτογραφίες μεγάλης κλίμακας σε οριζόντια διάταξη, ξεκίνησε από μια παραγγελία του περιοδικού τέχνης «Artforum» που ανέθεσε στη Sherman να δημιουργήσει νέες εικόνες που θα δημοσιεύονταν στις σελίδες του. Η σύμβαση του φωτογραφικού κεντρικού δισέλιδου (του σαλονιού) που βρίσκεται σε περιοδικά, και συγκεκριμένα σε εκείνα με πορνογραφικό περιεχόμενο, είναι αυτή που ανοίγει στη Sherman ένα νέο πεδίο και μια νέα εποχή στην καριέρα της. Στη σειρά αυτή αντιστρέφει τη δυναμική του άνδρα φωτογράφου και της παραδοσιακά γυμνής γυναίκας μοντέλου και, αναλαμβάνοντας και τους δύο ρόλους, παρουσιάζει ντυμένους εφηβικούς χαρακτήρες ξαπλωμένους, σε συναισθηματικά υποβλητικές, μελαγχολικές και ευάλωτες, αλλά αποστασιοποιημένες πόζες. Πόσο παράξενο το ότι αυτές οι «ντυμένες» εικόνες που σήμερα αποτελούν μία από τις πιο γνωστές σειρές έργων της Sherman θεωρήθηκαν πιο τολμηρές από τα γυμνά pin up, «ντροπιαστικά οικείες», και τελικά δεν δημοσιεύτηκαν ποτέ από το περιοδικό λόγω του φόβου της δημόσιας αντίδρασης, καθώς αποκάλυπταν πιθανώς ανομολόγητους πόθους, ένοχα μυστικά μιας ολόκληρης κοινωνίας. Στις τελευταίες αίθουσες παρουσιάζονται επιλεγμένα έργα από τη σειρά «Color Studies». Πρόκειται για κάθετα έργα μεγάλης κλίμακας, στα οποία η Sherman εστιάζει στις προκλήσεις της σύνθεσης και του χρώματος. Συνεχίζει να φωτογραφίζει τον εαυτό της κοιτάζοντας απευθείας τον φωτογραφικό φακό και κατ’ επέκταση τον θεατή. Οι χαρακτήρες των εικόνων αυτών μπορεί να φαίνεται ότι αποκαλύπτουν την πραγματική Sherman, πρόκειται ωστόσο, και σε αυτή την περίπτωση, για επινοημένες εικόνες που φέρνουν σε πρώτο πλάνο τα εύθραυστα όρια μεταξύ του τι είναι πραγματικό και τι τεχνητό, καλύπτοντας και αποκαλύπτοντας τα θέματα των λήψεων μέσω της σκιάς και του φωτός. Αυτό που έχει καταφέρει η Sherman είναι μια ρευστή αφήγηση, στην οποία ο χρόνος τελικά δεν έχει καμία σημασία. Κάνοντας τέχνη ακόμα και την πιο καθημερινή λειτουργία, έχει καταφέρει να εξερευνά με καταπληκτική συνέπεια και εικαστική δύναμη την εμμονή με την ταυτότητα, να μας χαρίζει τα αλλόκοτα πορτρέτα ενός εαυτού που ανησυχεί και στοχάζεται, μεταμορφώνεται πέρα από κάθε όριο και δοκιμάζει τις αντοχές του. Αυτές οι μεταμορφώσεις-παραμορφώσεις που ερευνά σχολαστικά οργανώνουν ένα προκλητικό, πολιτικό και βαθύ προσωπικό λεξιλόγιο του οποίου το εύρος δεν έχει αγγίξει κανένας άλλος καλλιτέχνης. Φτιάχνει ένα έργο με αμφίσημες εικόνες μέσα στις οποίες αυτή, μία από τις πιο συναρπαστικές καλλιτέχνιδες που εργάζονται σήμερα, καταφέρνει να μεταμορφώνεται στον χαρακτήρα που φαντάζεται, παραδίδοντάς τον συναισθηματικά διαθέσιμο για κάθε προσωπική ανάγνωση. Η δημιουργός των ψευδαισθήσεων, του γκροτέσκου, της ακμής και της παρακμής, των σπλαχνικών εικόνων, της οικειότητας και της ανησυχίας είναι μια μεγάλη προσωπικότητα της εποχής μας.

ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 30/5-4/11 2024 - Η ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΜΕ ΚΥΡΙΟ ΧΟΡΗΓΟ ΤΗ ROLEX LiFO 06.06.24

27

ΕΚΘΕΣΗ

H O L L Y

emma stone in poor things (2024) φωτο: yorgos lanthimos. courtesy of searchlight pictures. © 2024 searchlight pictures all rights reserved.

28

LiFO

06.06.24

Η ΒΡΕΤΑΝΗ ΕΝΔΥΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΠΟΥ ΒΡΑΒΕΥΘΗΚΕ ΜΕ ΟΣΚΑΡ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΛΗΚΤΙΚΗ ΔΟΥΛΕΙΑ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΛΑΝΘΙΜΟΥ ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΙ ΣΤΗ LIFO ΠΩΣ ΕΠΛΑΣΕ ΤΟΝ ΕΝΔΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΟ ΚΩΔΙΚΑ ΤΗΣ ΜΠΕΛΑ ΜΠΑΞΤΕΡ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΤΩΝ ΚΟΣΤΟΥΜΙΩΝ ΤΗΣ ΤΑΙΝΙΑΣ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ. ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΔΙΑΚΟΣΑΒΒΑ

Βικτοριανά μανίκια και μικροσκοπικά εσώρουχα: Τα κοστούμια της Holly Waddington για το «Poor Things»

W A D D I N G T O N

LiFO 06.06.24

29

ΕΚΘΕΣΗ

Η Holly Waddington διάβασε το μυθιστόρημα Poor Things (Χαμένα Κορμιά, μτφρ. Δημήτρης Βαρδουλάκης, εκδ. Ελληνικά Γράμματα) του Άλασντερ Γκρέι και τη σεναριακή διασκευή του Τόνι Μακναμάρα παράλληλα μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο. Είχε παραλάβει το σενάριο το απόγευμα μιας Παρασκευής και είχε συνάντηση με τον Γιώργο Λάνθιμο το πρωί της Δευτέρας. Μου λέει πως ήξερε ότι ο σχεδιασμός των κοστουμιών γι’ αυτή την ταινία θα ήταν δώρο για όποιον τον αναλάμβανε, οπότε ήταν προετοιμασμένη να δουλέψει σκληρά για να πάρει τη δουλειά. Ξεκίνησε να διαβάζει το σενάριο, την επόμενη μέρα πήγε στο βιβλιοπωλείο για να πάρει και το βιβλίο και μέσα στο Σαββατοκύριακο είχε έτοιμες τις πρώτες ιδέες για τον Λάνθιμο. Στο βιβλίο οι διαφορετικές ιστορίες εξελίσσονται ταυτόχρονα και είναι όντως δύσκολο να τις «χωνέψεις» τόσο γρήγορα, οπότε χρειάστηκε να το ξαναδιαβάσει μετά τη συνάντησή τους σε πιο αργό ρυθμό, ώστε να το αντιληφθεί καλύτερα. Η συνέχεια είναι γνωστή. Η δουλειά της Βρετανής ενδυματολόγου ήταν ένα θαύμα ιδεών, πρωτοτυπίας και εκτέλεσης – στην ουσία έπλασε έναν ολόκληρο νέο ενδυματολογικό κώδικα με σαφείς επιρροές μεν από τη βικτοριανή εποχή στην οποία διαδραματίζεται η ιστορία της Μπέλα Μπάξτερ, προσδίδοντας όμως εντελώς νεωτεριστικές, σε σημεία ακόμα και φουτουριστικές, θα μπορούσε να πει κανείς, πινελιές, από τον τρόπο που ήταν σχεδιασμένα και ραμμένα τα κοστούμια μέχρι τα υλικά και τα υφάσματα που χρησιμοποιήθηκαν (ποιος θα μπορούσε να φανταστεί δαντέλα και βινύλ μαζί!) – ακριβώς όπως και η ίδια η ταινία του Λάνθιμου ήταν ένα χωνευτήρι αναφορών και επιρροών σε κάθε επίπεδο. Η δουλειά της απέσπασε πλήθος βραβείων, ανάμεσά τους το φετινό Όσκαρ και το BAFTA Κοστουμιών, σε μια χρονιά ιδιαιτέρως ανταγωνιστική στη συγκεκριμένη κατηγορία, με πολλές εξαιρετικές και αξιομνημόνευτες δουλειές και στο ενδυματολογικό κομμάτι (Barbie, Oppenheimer, Killers of the Flower Moon κ.ά.). Όμως, πραγματικά, η ανώτερη κινηματογραφική διάκριση δεν θα μπορούσε να μην πάει στη Waddington ακριβώς γιατί τα κοστούμια του Poor Things έλεγαν τη δική τους ιστορία παράλληλα (και απόλυτα συντονισμένα) με την εξωφρενική ιστορία της Μπέλα Μπάξτερ, ενός μωρού σε σώμα ενηλίκου που μαθαίνει εκ νέου τον κόσμο. Ήταν, λοιπόν, μάλλον αναμενόμενο τα κοστούμια να εκτεθούν σε

κάποιο ίδρυμα για να μπορεί να τα θαυμάσει από κοντά το ευρύ κοινό. Αυτό συνέβη πριν από λίγους μήνες στο Barbican του Λονδίνου και θα συμβεί σύντομα και στην Ελλάδα, στο Μουσείο Μπενάκη. Με αυτή την αφορμή η Holly Waddington ξεκινά να μου εξιστορεί στο zoom call μας πώς έχτισε αυτό τον ενδυματολογικό κώδικα. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά, τα πιο αξιομνημόνευτα στοιχεία στα ρούχα της Μπέλα Μπάξτερ είναι αυτή η έντονη αντίθεση μεταξύ του άνω μέρους του σώματος, με τους μεγάλους όγκους, τους υπερμεγέθεις ώμους, και του κάτω, με τα ακάλυπτα πόδια και τα κομμάτια που μοιάζουν με φαρδιά, κοντά εσώρουχα. Έμπνευση για να δημιουργήσει αυτό το παράδοξο σχήμα –που βέβαια φέρει, εκτός των άλλων, πολλαπλούς συμβολισμούς– έδωσαν στη Holly τα δυο μικρά παιδιά της, αλλά και ένας δικός της εφιάλτης, όπως μου εξομολογείται. «Εκείνη την περίοδο τα παιδιά μου ήταν μωρά, το ένα εννιά μηνών και το άλλο κοντά τριών ετών. Αυτό που είχα παρατηρήσει, λοιπόν, ήταν πως όταν έπαιζαν στο σπίτι είχαν την τάση να βγάζουν ή να χάνουν τα ρούχα τους, τους έβγαινε φυσικά να μη θέλουν να είναι ντυμένα. Αν ντύσεις ένα πολύ μικρό παιδί για έναν γάμο ή μια άλλη τέτοια περίσταση δεν πρόκειται να μείνει έτσι για πολλή ώρα. Και παρατηρούσα ότι πολύ συχνά φεύγουν πρώτα τα παντελόνια. Η τάση για ξεγύμνωμα ξεκινά από κάτω. Για έναν ενήλικα από την άλλη, όπως εγώ, κάτι τέτοιο μπορεί να φαντάζει εφιαλτικό. Αν έπρεπε να σκεφτώ μια τρομερά αγχωτική εικόνα, αυτή θα ήταν εγώ να περπατώ στο κεντρικό Λονδίνο, πηγαίνοντας σε μια συνέντευξη για δουλειά, χωρίς να φοράω τίποτα από τη μέση και κάτω και κανονικά ντυμένη από τη μέση και πάνω. Προσπάθησα να παίξω με αυτή την ιδέα και λειτουργούσε τέλεια. Δοκιμάσαμε πολλά διαφορετικά looks στην Έμα. Τεράστια πάνω κομμάτια που δεν μπορείς να τα αφαιρέσεις εύκολα και μετά αυτά τα μικροσκοπικά, κοντά παντελόνια, που δεν είναι φούστες, είναι σαν κιλότες». Μιλάμε για ένα από τα πιο αξέχαστα κομμάτια της γκαρνταρόμπας της Μπέλα Μπάξτερ, το νυφικό-κλουβί που φορά στον γάμο, στον οποίο εξαναγκάζεται στο τελικό ημίωρο της ταινίας, πριν από την απελευθέρωση και την οριστική της χειραφέτηση. Η αίσθηση του εγκλωβισμού που δίνει αυτό το ρούχο είναι σχεδόν κυριολεκτική. « Ήταν μια μεταφορά για τον γάμο και την πατριαρχία, το σχεδίασα σαν να είναι μια παγίδα. Βέβαια, δεν είναι όλοι οι γάμοι παγίδες, αλλά στο σημείο αυτό της ιστορίας σκεφτόμουν κάτι τέτοιο. Ήταν όμως σημαντικό το ότι μπορούσες να δεις το σώμα της μέσα από αυτό το φόρεμα. Η Έμα το αγάπησε και πιστεύω ότι αυτό έχει να κάνει και με τον χαρακτήρα που υποδυόταν αλλά και με τον εαυτό της, που έχει την ανάγκη να νιώθει ελεύθερος. Της έδινε

emma stone in poor things (2024) φωτο: yorgos lanthimos. courtesy of searchlight pictures. © 2024 searchlight pictures all rights reserved.

30

LiFO

06.06.24

ελευθερία κινήσεων με αυτό τον ιδιοσυγκρασιακό τρόπο που κινούνταν. Σε όλη την ταινία βλέπουμε συνεχώς το σώμα της, δεν υπάρχει καμία ντροπή σε αυτό. Οπότε το νυφικό ήθελα να είναι ένα τεράστιο κλουβί με αυτό το μεγάλο κρινολίνο, αλλά ταυτόχρονα να χρησιμοποιήσω τα υφάσματα που θα επέτρεπαν στο σώμα της να είναι ορατό. Ήταν πολύ περίπλοκο να ραφτεί το συγκεκριμένο κοστούμι, ήταν εφιάλτης για τους κατασκευαστές· είχε το ύφασμα που χρησιμοποιείται στα καπέλα, είχε δαντέλα, οργάντζα, βαμβάκι… Λειτουργούσε και ως μεταφορά για το σεξ, όπου πρέπει να είμαστε ευάλωτοι και να έχουμε αυτοπεποίθηση ταυτόχρονα – δηλαδή αυτό ακριβώς που είναι και το φόρεμα». Με μεγάλη προϋπηρεσία στο βρετανικό θέατρο, η Holly Waddington έχει συνηθίσει όλα να βγάζουν νόημα στη ζωή των ηρώων και στην ιστορία τους, και τους σκηνοθέτες να ακολουθούν τη λογική. Ξαφνικά βρέθηκε στο παράλογο σύμπαν του Γιώργου Λάνθιμου. «Ο Γιώργος δεν ενδιαφέρεται για τη λογική. Ήταν πολύ ωραίο να δουλεύω με κάποιον που δεν έχει χρόνο για τη λογική. Αυτές τις κιλότες τώρα, μετά κιλότες της δεκαετίας του ’30, δεν έχει σημασία, δεν τον ενδιαφέρουν αυτά τα πράγματα». Της λέω πως την προηγούμενη μέρα, καθώς έβλεπα τη Furiosa του Τζορτζ Μίλερ στο σινεμά, σκεφτόμουν ότι εκεί, για παράδειγμα, η δουλειά της Τζένι Μπέβαν στα κοστούμια είναι απόλυτα φουτουριστική, με σαφείς επιρροές από την S&M και τη leather κουλτούρα. Πόσο δύσκολο ήταν για εκείνη να συνδυάσει την αισθητική του παρελθόντος και της

να εικόνες και ιδέες και είναι πολύ καλός στο να σε κατευθύνει προς τα κάπου. Eνστερνίστηκε όλο αυτό που είχα στο μυαλό μου». Αυτή την ελευθερία στη συνεργασία της με τον Λάνθιμο τη μνημόνευσε, μεταξύ άλλων, και στον ευχαριστήριο λόγο της όταν κέρδισε το Όσκαρ. Στην τελετή απονομής φορούσε μια δημιουργία με παρόμοιους υπερμεγέθεις όγκους στα μανίκια. «Τόσοι οίκοι μού πρότειναν να φορέσω όλα αυτά τα πανέμορφα ρούχα που είναι καλύτερα απ’ ό,τι θα μπορέσω να σχεδιάσω ποτέ, αλλά ένιωθα ότι τίποτε από αυτά δεν είχε αρκετά μεγάλα μανίκια. Οπότε έπρεπε να το κάνω μόνη μου, να σχεδιάσω κάτι για τον εαυτό μου». Νιώθει πως αυτή η νίκη που ήρθε τόσο νωρίς στην καριέρα της έχει θέσει τον πήχη ψηλά για την ίδια; «Το Όσκαρ ήρθε όντως νωρίς στη σχεδιαστική μου καριέρα, αλλά δουλεύω πολλά χρόνια, από πολύ μικρή, στα κοστούμια. Θέλω να δω αν θα μου δοθούν περισσότερες ευκαιρίες. Θέλω να κάνω ενδιαφέρουσες δουλειές με ωραίους ανθρώπους».

> Poor Things. Τα κοστούμια. Μουσείο Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού (Κουμπάρη 1 & Βασ. Σοφίας). 12/6-29/9. Ώρες λειτουργίας: Δευτ., Τετ., Παρ., Σάβ. 10:00-18:00, Πέμ. 10:00-00:00, Κυρ. 10:00-16:00. Εισ.: €7-9 > Συνομιλώντας με την ενδυματολόγο Holly Waddington. Μουσείο Μπενάκη – Πειραιώς 138. 12/6, 20:00

βικτοριανής εποχής με τόσο ετερόκλητα, σύγχρονα στοιχεία; «Νομίζω πως αυτό μου αρέσει περισσότερο στη δουλειά μου, να μπερδεύω τα πράγματα. Είναι τρομερά απελευθερωτικό για μένα. Για παράδειγμα, οι μπότες της Μπέλα είναι εμπνευσμένες από τις εντελώς διαστημικές μπότες που σχεδίασε στα ’60s ο André Courrèges, και τις συνδύασα με τις βικτοριανές. Ή η κάπα που φοράει είναι βικτοριανή, αλλά με λάτεξ. Όλα τα ρούχα έχουν πλαστικές λεπτομέρειες. Μου αρέσει να επιλέγω στοιχεία από διαφορετικές εποχές, να ανακατεύω υλικά, ποιότητες, υφές. Γι’ αυτό δουλεύω τόσο πολύ και στο θέατρο, που τα πράγματα δεν χρειάζεται να είναι τόσο κυριολεκτικά. Ο Γιώργος είναι σαν υφαντής, του πρότεινα πράγματα, του έδι-

Εκτός από τα ρούχα της Μπέλα Μπάξτερ, στην έκθεση στο Μπενάκη θα δούμε και κοστούμια από τους υπόλοιπους ήρωες της ταινίας. Ζητώ από τη Holly να μου σχολιάσει τους δύο κεντρικούς άρρενες χαρακτήρες, τον δόκτορα Γκάντουιν Μπάξτερ του Γουίλεμ Νταφόε και τον Ντάνκαν του Μαρκ Ράφαλο. «Ο Μαρκ έπαιζε έναν στερεοτυπικό Βρετανό αριστοκράτη που πιστεύει ότι ο κόσμος τού ανήκει. Δεν τον έβλεπα σέξι, όμως ο Ντάνκαν το πιστεύει για τον εαυτό του. Έψαξα σε αυτά τα σατιρικά καρτούν που δημοσιεύονταν στο περιοδικό “Punch” της εποχής. Εκεί οι άνδρες είχαν τεράστιο κεφάλι και εντελώς παραμορφωμένο σωματότυπο, πράγμα που υποδείκνυε τον εγωκεντρισμό τους. Αυτές τις εικόνες είχα στο μυαλό μου για τον Μαρκ και ξεκινήσαμε να τις αποδομούμε με κορσέ, ενισχύσεις… Ο χαρακτήρας του Νταφόε είναι το αντίθετο, φεμινιστής, ριζοσπάστης, προοδευτικός, χορτοφάγος. Αυτό βγαίνει ακόμα περισσότερο στο βιβλίο, όπου φοράει ολόσωμες φόρμες εργασίας που δεν τις βλέπουμε στην ταινία, με τσέπες για τα εργαλεία του, αλλά όταν πηγαίνει να διδάξει στην Ιατρική Σχολή ντύνεται σαν Βικτοριανός αριστοκράτης, αλλά μονίμως με αυτό το βαθυκόκκινο μονότονο χρώμα. Όταν αρχίσαμε να δουλεύουμε στην ταινία δεν ξέραμε ότι ο Γιώργος θα γύριζε το πρώτο μέρος σε ασπρόμαυρο και όταν το μάθαμε πάθαμε σοκ γιατί είχα σχεδιάσει τα κοστούμια του Νταφόε σε διαφορετικές αποχρώσεις του ίδιου χρώματος. Στην ασπρόμαυρη κινηματογράφηση όμως αυτό είναι απλώς πολύ γκρι, οπότε έπρεπε να κάνω μερικές τροποποιήσεις της τελευταίας στιγμής». Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στο lifo.gr.

LiFO 06.06.24

31

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Ο Ι ΔΥ Ν ΑΤ Ε Σ Κ Α Ι Ε Υ Θ Ρ ΑΥ Σ Τ Ε Σ

32

LiFO

06.06.24

Γ Υ Ν ΑΙΚ Ε Σ ΤΗΣ Μ ΑΡΙΑ Σ ΙΩ ΑΝΝΟΥ

Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΓΚΑΛΕΡΙ THE BREEDER ΤΙΤΛΟΦΟΡΕΙΤΑΙ «THIRSTY» ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΖΕΙ ΤΗ ΔΙΨΑ, ΕΝΑΝ ΠΟΘΟ ΓΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΟΥ ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΕΙΤΑΙ. ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ

LiFO 06.06.24

33

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ Χέρια νευρώδη με κοντά νύχια και σκούρο βερνίκι ακουμπάνε ένα σώμα με ένταση, τμήμα ποδιού με τατουάζ δίπλα στον αστράγαλο, δυο άνθρωποι αγκαλιάζονται –φαίνεται μόνο το αντρικό χέρι που τσαλακώνει το γυναικείο ρούχο–, ένα πέλμα σε πρώτο πλάνο και ένα γόνατο που προβάλλει από μια πισίνα. Σκισμένα τζιν και τσαλακωμένα σεντόνια και κάπου εκεί ανάμεσα μια υποψία αγάπης σε μια μαβιά ταμπέλα ξενοδοχείου στέλνει το σήμα της: η αγάπη έχει κατοικία και είναι εδώ. Και ίσως είναι καλοκαίρι, τα άκρα γυμνά, το φόντο γυμνό. Τα σώματα είναι δυνατά και εύθραυστα μαζί. Η ζωγράφος Μαρία Ιωάννου με υποδέχεται στο ισόγειο της γκαλερί The Breeder και μοιάζει σαν να είναι περικυκλωμένη από κομμάτια της ζωής της. Τα σώματά της δεν αναζητούν την τελειότητα, έχουν αποδράσει από τις παγίδες του φωτορεαλισμού, έχουν την τρυφερότητα μιας εικόνας τυχαίας, του τμήματος ενός σώματος, ίσως του δικού μας που κάποια μέρα μάς άρεσε και μπήκε σε μια βιβλιοθήκη με τυχαίες σέλφι. Το βλέμμα της πέφτει και ζουμάρει στη λεπτομέρεια της εικόνας, μετά αποσυνδέεται από αυτήν, την αφήνει στη φαντασία μας που πλάθει τη συνέχειά της. Πώς είναι αυτό το σώμα όταν θα σταθεί απέναντί μας; Σε ποιο πρόσωπο, που δεν φαίνεται ποτέ, ανήκει; Όταν ήταν μικρή η Μαρία Ιωάννου κοίταζε ξανά και ξανά έναν πίνακα του Francis Picabia, που έδειχνε την πλάτη μιας γυναίκας. Είναι μια ανάμνηση που ανακαλεί στη συζήτησή μας και προφανώς καθόρισε τον τρόπο που βλέπει το σώμα, τα κομμάτια του: τις διχρωμίες του δέρματος, τον τρόπο που διπλώνει, σχεδόν τσακίζει σε κάθε κίνηση, τις φλέβες που διαγράφονται, την ένταση των άκρων, ένα σφίξιμο που κρύβει και κάτι λίγο ανησυχητικό.

Γεννημένη στην Κύπρο και μεγαλωμένη στο Λονδίνο, ήρθε στην Ελλάδα δέκα χρονών, όταν εγκαταστάθηκε εδώ η οικογένειά της. Μεγάλωσε μέσα σε μια μεγάλη συλλογή έργων τέχνης, με έναν πατέρα σπουδαίο συλλέκτη, ιδρυτή του ΔΕΣΤΕ. Στο σπίτι τους γίνονταν διαρκώς συζητήσεις για την τέχνη, ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής της οικογένειας. Ζωγράφιζε από μικρή, αλλά της πήρε πραγματικά πολύ καιρό να καταλάβει ότι ήθελε μόνο αυτό. «Ζούσαμε ανάμεσα σε όλους αυτούς τους καλλιτέχνες στο σπίτι μας, στα ταξίδια μας, βλέπαμε τόσα πράγματα και σκεφτόμουν “πού πας;”’. Eνώ μου έλεγαν “έχεις ταλέντο”, δεν μπορούσα καν να το ακούσω, τόσο μεγάλη ανασφάλεια είχα. Θυμάμαι τον πατέρα μου να λέει ότι για να γίνεις καλός καλλιτέχνης πρέπει να αφιερώσεις τη ζωή σου σε αυτό, δεν μπορείς να κάνεις και κάτι άλλο, και ενώ με ενθάρρυνε να ζωγραφίζω, άλλο τόσο με αποθάρρυνε αυτή η σκέψη. Ήμουν μικρή και ήθελα να κάνω οικογένεια, παιδιά. Σήμερα όλο αυτό το αποδίδω και στην κυπριακή μου καταγωγή και στην ίδια μου την οικογένεια. Η μητέρα μου, όταν με γέννησε, ήταν δεκαεννιά ετών», λέει. Αποφάσισε να σπουδάσει ζωγραφική στη Βοστώνη σε ένα σκληρό art school και για δύο χρόνια καθημερινά έκανε ζωγραφική και γλυπτική επί δέκα ώρες. Την τρίτη χρονιά, όταν έπρεπε να διαλέξει κατεύθυνση, δείλιασε ξανά, διάλεξε να κάνει graphic design που δεν της άρεσε καθόλου. Σπούδασε Ιστορία της Τέχνης και έκρυψε τα πινέλα της, έβαλε στην άκρη τις φιλοδοξίες της και έκανε οικογένεια. Αν κοιτάξουμε τη σχέση της με τη ζωγραφική σήμερα, θα καταλάβουμε ότι για πολλά χρονιά ήταν μια σχέση φόβου, ένα κρυφτό. Έκρυψε πολύ βαθιά όλη την ηδονή που σου δίνει η δημιουργία, αλλά ζήλευε κάθε φορά που περνούσε το κατώφλι μιας έκθεσης ή ταξίδευε για να δει έργα τέχνης. Τα σώματα των γυναικών, οι οδαλίσκες, οι ξαπλωμένες γυναίκες μέσα στα μουσεία του κόσμου ήταν τα αγαπημένα της έργα, σε αυτά τα σώματα –τα περισσότερα ζωγραφισμένα από άντρες καλλιτέχνες– έβρισκε μια απροσδόκητη δύναμη, σε αυτά έστρεψε και το δικό της βλέμμα, εμμονικά σχεδόν, αλλά χωρίς να τολμά να κάνει το βήμα. Ακόμα και σήμερα μιλά με πολύ πάθος για τη συγκίνηση που της δημιουργούν η ζωγραφική και τα γλυπτά, «σου κόβεται η ανάσα, δεν μπορείς να σταματήσεις να τα κοιτάζεις», λέει. Πριν από μερικά χρόνια ταξίδεψε στη Ρώμη και τα γλυπτά του Μπερνίνι ξύπνησαν μέσα της αυτή την ακατανίκητη επιθυμία, τη μικρή φλόγα που υπήρχε και δεν είχε σβήσει ποτέ, που αχνοφαινόταν πίσω από αμφιβολίες και τις αντιστάσεις, τα εμπόδια που έβαζε η ίδια, αναβάλλοντας τη στιγμή μιας αναμέτρησης πρώτα απ’ όλα με τον εαυτό της. Πήρε μια απόφαση πριν αρχίσει να ζωγραφίζει ξανά, που τη θεωρεί κομβική στη ζωή της: να αρχίσει ψυχοθεραπεία. «Η ψυχοθεραπεία μού έδειξε τι είμαι και ότι πρέπει να τολμήσω να είμαι εγώ, να καταπολεμήσω τον φόβο και να αρχίσω να ζωγραφίζω. Αυτό μού άλλαξε τη ζωή. Φοβόμουν, το ανέβαλλα, έβρισκα δικαιολογίες. Τελικά έκανα μια μεγάλη διαδρομή για να γνωρίσω τον εαυτό μου και να κατανοήσω αυτό που ανέκαθεν χρειαζόμουν να κάνω, να ζωγραφίζω», λέει.

Μαρία Ιωάννου Thirsty The Breeder (Ιάσονος 45, 210 3317527) 6/6-31/8 Εγκαίνια έκθεσης: 6/6, 19:00-21:00 Ώρες λειτουργίας: Τρ.-Παρ.

11:00-19:00, Σάβ. 11:00-17:00

34

LiFO

06.06.24

Ξεκίνησε δειλά, δουλεύοντας με κάρβουνο, κλεισμένη σε ένα δωμάτιο, και όταν άτολμα πέρασε στα λάδια και έπιασε το πινέλο, δεν μπορούσε να σταματήσει. Μέσα της ξύπνησαν όλες οι αναμνήσεις των σωμάτων που τη στοίχειωναν, αυτές που άλλαξαν τη ζωή της, κάνοντάς τη να νιώθει μια τρομερή απελευθέρωση. Το ταξίδι της είχε ξεκινήσει, μια πράξη προσωπικής χειραφέτησης για την οποία δεν μετάνιωσε ποτέ, με όλο τον τρόμο και τη λαχτάρα και μια παλέτα συναισθημάτων που μόνο δουλεύοντας τα έργα της μπορεί να νιώσει. Αποτυπώνεται αυτό στους πίνακές της, μια ματιά αυθόρμητη, πλούσιων συναισθημάτων. Το σώμα που ζωγραφίζει το συμπονά, το γνωρίζει και συντονίζεται με την αναπνοή του, ρίχνοντας μια τρυφερή ματιά στην ατέλεια, σε σημεία παραμελημένα που δεν βλέπεις σχεδόν ποτέ. Πριν πάμε στο υπόγειο, σε μια δεύτερη ενότητα έργων, η Μαρία μου δείχνει ένα καταπληκτικό βιβλίο με φωτογραφίες γυμνών γυναικών που βρέθηκε στο σπίτι του Ιταλού αρχιτέκτονα, designer και φωτογράφου Carlo Mollino μετά τον θάνατό του. Η «κρυφή» προσωπική του συλλογή απαρτίζεται από σειρές σκηνοθετημένων φωτογραφιών γυμνών και ντυμένων γυναικών· εκατοντάδες ανώνυμες γυναίκες, το άθροισμα πολλαπλών προσώπων, σωμάτων και εκφράσεων που ποζάρουν μπροστά από βαριές βελούδινες κουρτίνες, αποπνέοντας μια επιθετική θηλυκότητα και μια ατρόμητη σεξουαλική δύναμη. Οι πόζες είναι προκλητικές, φετιχιστικές, δεν υπάρχει τίποτα τυχαίο. Κάποιες είναι φίλες, μοντέλα, πιθανές ερωμένες και γυναίκες που γνώρισε τυχαία, τις έντυσε και τις τοποθέτησε σαν αντικείμενα πόθου, αισθησιακά, μπροστά σε ριζοσπαστικά σχέδια επίπλων, αποκαλύπτοντας τον εσωτερικό και αρχιτεκτονικό του κόσμο. « Έβλεπα τις Ρolaroids του Mollino και σκέφτηκα να μου ποζάρουν γυναίκες, φίλες μου που τις παρατηρώ χρόνια. Απομόνωσα τα κομμάτια που μου άρεσαν και άρχισα να τις ζωγραφίζω με έναν τρόπο ίσως πιο ρομαντικό. Υπάρχει το ροζ και το χρώμα του δέρματος, το σώμα που αναπνέει και ασκεί μια ακαταμάχητη έλξη, τα μικρά σημάδια, οι ελιές, τα τατουάζ. Είναι σαν μια μικρή ρωγμή μέσα από την οποία μού επιτρέπεται να επεξεργαστώ έναν γυναικείο κόσμο που τον πλησιάζω και μετά απομακρύνομαι. Αυτή η διαδικασία επαναλαμβάνεται συνεχώς με ένα άλλο σημείο του σώματος και έναν τρόπο που ήθελα να είναι μαλακός, γι’ αυτό δε υπάρχει φόντο. Πίσω από το σώμα όλα αχνοφαίνονται, όλα είναι πιθανά, μπορεί να είναι παντού αυτά τα σώματα», λέει.

Όταν έκανε την πρώτη της έκθεση με τίτλο «Wet», που οργάνωσε η φίλη της και γκαλερίστα Ελευθερία Τσέλιου, όλα τα συναισθήματα ανασύρθηκαν ξανά στην επιφάνεια, «πίστευα ότι δεν είχα κάνει κάτι δικό μου, ότι δεν είχα καταφέρει κάτι, αλλά ήταν τόσο μεγάλη η λαχτάρα να ξεκινήσω. Ήταν ένα τεράστιο βήμα που κατάφερα να το κάνω, είχα κάτι μπροστά μου χειροπιαστό, δοκιμαζόμουν και μπορούσα να εκθέσω τον εαυτό μου». Ωστόσο, δεν περίμενε να κάνει δεύτερη έκθεση, να τη διαλέξουν, να κριθεί. Το συνειδητοποίησε και άρχισε να το πιστεύει όταν ένας επιμελητής σε ένα fair τη σύστησε λέγοντας «η Μαρία είναι ζωγράφος», δίνοντάς της την ταυτότητα που ποθούσε από τότε που θυμάται τον εαυτό της. Σε αυτή την έκθεση επεξεργάζεται απελευθερωμένα τη συναισθηματική λεπτομέρεια των σωμάτων, αποκαλύπτει καλοκρυμμένα σημεία σαν μυστικά περάσματα –ένα μικρό τατουάζ που ξεπροβάλλει από την άκρη ενός εσωρούχου, ένα κενό ανάμεσα στους γλουτούς– κάπως ντροπαλά, καθόλου επιδεικτικά, πολύ σέξι, με απρόκλητη γοητεία. Βάζει όλη τη δύναμη στα άκρα, στη σχέση με τα άκρα, αυτά που κινούν το ανθρώπινο σώμα και την ίδια προκαλώντας την να κάνει το επόμενο βήμα, πατώντας με μεγαλύτερη βεβαιότητα, κρατιέται δυνατά από την αισιοδοξία της δημιουργικότητας. Αυτά τα σώματα μπορεί να ανήκουν σε οποιαδήποτε γυναίκα, καθώς στέκεσαι μπροστά τους ανακαλύπτεις μια μύχια συγγένεια. Ο κριτικός τέχνης και επιμελητής Αndrew Berardini γράφει για τα έργα της: «Ενώ κοιτάς αυτούς τους πίνακες, η αγριάδα των χρωμάτων τους σε ταξιδεύει σε έναν ρευστό κόσμο. Όμως, αν κοιτάξεις λίγο καλύτερα, κάτι άλλο σού κλείνει το μάτι μέσα από τις εικόνες». Όταν ζωγραφίζει, σημειώνει λέξεις, μια πρόταση, μια ιδέα που έρχεται στο μυαλό της. Από τις λέξεις των σημειώσεων προέκυψε ο τίτλος της πρώτης της έκθεσης «Wet», μια εισαγωγή σε έναν κόσμο αισθήσεων και αισθημάτων. Η δεύτερη έκθεσή της στη The Breeder τιτλοφορείται «Thirsty». Συνειρμικά θα μπορούσε να εκφράζει μια εποχή του χρόνου ή να αποκαλύπτει μια βαθιά επιθυμία, τη δίψα, έναν διαρκώς ανικανοποίητο πόθο δημιουργίας, την κατάσταση μιας γυναίκας που βρήκε τον εαυτό της ανακαλύπτοντας και αποκαλύπτοντας τα σώματα των γύρω της, τα οποία μεταμορφώνει με ένα χάδι αγάπης και αποδοχής.

Όταν ήταν μικρή η Μαρία Ιωάννου κοίταζε ξανά και ξανά έναν πίνακα του Francis Picabia, που έδειχνε την πλάτη μιας γυναίκας. Είναι μια ανάμνηση που ανακαλεί στη συζήτησή μας και προφανώς καθόρισε τον τρόπο που βλέπει το σώμα, τα κομμάτια του: τις διχρωμίες του δέρματος, τον τρόπο που διπλώνει, σχεδόν τσακίζει σε κάθε κίνηση, τις φλέβες που διαγράφονται, την ένταση των άκρων, ένα σφίξιμο που κρύβει και κάτι λίγο ανησυχητικό.

LiFO 06.06.24

35

36

LiFO

06.06.24

817

ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ

Subset Festival Ένα φεστιβάλ μέσα στο φεστιβάλ για τη μουσική του τώρα. Σε συμπαραγωγή με το Ωδείο Αθηνών, σε πέντε μέρες, μέσα από ένα πολύ πλούσιο πρόγραμμα, θα δούμε μεγάλα ονόματα της νέας μουσικής από το εξωτερικό όπως αυτά των Ben Frost, Laurel Halo, Raed Yassin, Klara Lewis και Nik Coοk Void, «πράγματα που δεν ξέρατε ότι συμβαίνουν στην Ελλάδα» και ένα tribute στον Ryuichi Sakamoto.

10-14/6, 20:30, Ωδείο Αθηνών, Βασ. Γεωργίου B 17-19, είσοδος: 5-12 ευρώ

38

THE WEEK Όσα ξεκινάνε αυτή την εβδομάδα

40

ΣΙΝΕΜΑ Οι νέες ταινίες της εβδομάδας

42

ΣΙΝΕΜΑ Η Φέι Ντάναγουεϊ αναλαμβάνει τις ευθύνες της

43

ΘΕΑΤΡΟ Αυτή που δεν θα σωπάσει ποτέ

44

BIBΛΙΟ Πέντε βιβλία με ανατρεπτικό φεμινιστικό λόγο

46

BIBΛΙΟ

subset festival / laurel halo. φωτο: norrel blair

Η Γερμανίδα με το εβραϊκό πέος

48

ΜΟΥΣΙΚΗ Παγανή Κυριακή: Ελληνικό folk horror με ανατρεπτική synth διάθεση και χιούμορ

LiFO 06.06.24

37

the week

5 ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ «Wow! Pow! Bam! Κόμικ και ζωγραφική - Μια συνάντηση στα τέλη του 20ού αιώνα»

Η γκαλερί Ζουμπουλάκη παρουσιάζει μια πρωτοποριακή έκθεση που διερευνά τη διαρκή επιρροή των κόμικς πάνω στο σώμα της σύγχρονης ζωγραφικής. Βασισμένη σε ιδέα του εικαστικού και δημιουργού κόμικ Σπύρου Βερύκιου και σε συνεπιμέλεια με τον ιστορικό τέχνης Θανάση Μουτσόπουλο, η έκθεση στοχεύει στην ανάδειξη των τρόπων με τους οποίους οι σύγχρονοι εικαστικοί αντλούν έμπνευση από τις οπτικές και τις αφηγηματικές συμβάσεις των κόμικς.

STOEP TH S PR ES

ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ African Voices 6- 1 2 ιου ν ιου 20 24

1 ΧΟΡΟΣ «A la Carte» Με το A la Carte ο διεθνής Έλληνας χορογράφος Γιάννης Μανταφούνης μας συστήνεται και ανοίγει το πρόγραμμα στο Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου ως ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής της Dresden Frankfurt Dance Company. Πρόκειται για ένα έργο μεγάλης κλίμακας του οποίου η δομή, όπως συμβαίνει με το μενού ενός εστιατορίου, είναι καθορισμένη από πριν.

6/6, 21:00, Πειραιώς 260, Ταύρος, είσοδος: 5-30 ευρώ

από τα ’80s, τα ’90s και τα ’00s που σημάδεψαν με τα τραγούδια τους τις πιο όμορφες αναμνήσεις μας. Η ομάδα που ξεκίνησε την αναβίωση των ’90s και έγινε γνωστή για τα απίστευτα show-parties θα παρουσιάσει το απόσταγμα όλων των εμπειριών αυτού του μαγικού μουσικού ταξιδιού σε ένα οπτικοακουστικό υπερθέαμα.

12/6, 19:00, Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων, Πειραιώς 100, Γκάζι, είσοδος: 12 ευρώ

4 ΟΠΕΡΑ «Τόσκα»

2 ΠΑΡΤΙ VLCT RELOADED 003: Supergloss Το τρίτο VLCT RELOADED παρουσιάζει τη Supergloss. Αντλώντας έμπνευση από τη διαχρονική τέκνο των ’90s και των ’00s, η Supergloss δημιουργεί ένα άκρως χορευτικό μείγμα ενεργητικών ήχων που συνδυάζει άψογα τα στυλ του παρελθόντος και του μέλλοντος με στόχο να ενεργοποιήσει τη θηλυκή ενέργεια που υπάρχει στον ακροατή μέσα από μια επιλογή από χορευτικά κομμάτια και παιχνιδιάρικα beats.

8/6, 23:30, Arch Club, Λ. Κωνσταντινουπόλεως 111, είσοδος: 10 ευρώ

3 ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ Summer Love Festival: 20 Χρόνια Trashformers απο τη μαρια παππα

38

LiFO

Οι Trashformers γιορτάζουν τα είκοσι χρόνια διαγαλαξιακής διασκέδασης με ένα μεγαλειώδες εορταστικό τρίωρο show με αγαπημένους καλλιτέχνες

Το Εργαστήριο Ανθρωπολογικής Έρευνας του Παντείου Πανεπιστημίου, με την υποστήριξη του Πολιτιστικού Κέντρου Αφρικανικής Τέχνης και Πολιτισμών Anasa και της ομάδας Kélenya, σας προσκαλεί σε μια εκδήλωσηαφιέρωμα στην Αφρική. Μια βραδιά γεμάτη ιστορίες και ξεσηκωτικούς ρυθμούς, μια ευκαιρία γνωριμίας με τις κουλτούρες και τις φωνές της Αφρικής μέσα από τις εμπειρίες και τις μνήμες των αφρικανικών διασπορικών κοινοτήτων της Ελλάδας.

6/6, 17:00, Πάντειο Πανεπιστήμιο, λεωφ. Ανδρέα Συγγρού 136, Φραγκούδη Πάντου, Καλλιθέα, είσοδος ελεύθερη

6/6-20/7, γκαλερί Ζουμπουλάκη, πλατεία Κολωνακίου 20, Αθήνα, Τρ.-Παρ. 11:00-20:00, Τετ., Σάβ. 11:00-15:00

6 ΘΕΑΤΡΟ «J.M. Coetzee: Ελίζαμπεθ Κοστέλο. Επτά μαθήματα και πέντε παραβολές»

Μπορεί η τέχνη να σώσει τον κόσμο; Ή μήπως η επιθυμία των καλλιτεχνών να μιλήσουν «μέσα από την τέχνη» και να αφήσουν το στίγμα τους είναι απλώς ουτοπική; Αυτό είναι το ερώτημα που θέτει η Ελίζαμπεθ Κοστέλο, ηρωίδα του Νοτιοαφρικανού νομπελίστα Τζ.Μ. Κουτσί, στον δημιουργό της. Η Κοστέλο φαίνεται να στοιχειώνει το θέατρο του Βαρλικόφσκι. Έχει ήδη εμφανιστεί σε πέντε παραστάσεις του μέχρι στιγμής, άλλοτε αυτοπροσώπως και άλλοτε ως αναφορά, αλλά είναι η πρώτη φορά που της αφιερώνει ένα ολόκληρο έργο και την καθιστά κεντρικό πρόσωπο της νέας του παράστασης.

6-7/6, 19:00, Πειραιώς 260, Ταύρος, είσοδος: 5-40 ευρώ

Η Εθνική Λυρική Σκηνή ανοίγει το φετινό πρόγραμμα του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού με μία από τις δημοφιλέστερες όπερες του ρεπερτορίου σε μουσική διεύθυνση Λουκά Καρυτινού, σκηνοθεσία, σκηνικά και κοστούμια Ούγκο ντε Άνα και αναβίωση σκηνοθεσίας Κατερίνας Πετσατώδη. Στη φετινή αναβίωση της Τόσκα το κοινό θα έχει την ευκαιρία να δει και να ακούσει στον ομώνυμο ρόλο τις διεθνώς καταξιωμένες υψιφώνους Γεβγκένια Μουραβιέβα και Τσέλια Κοστέα.

6, 11/6, 21:00, Ωδείο Ηρώδου του Αττικού, Διονυσίου Αρεοπαγίτου, Αθήνα, είσοδος: 15-100 ευρώ

7 ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ The Offspring To Release Athens 2024 υποδέχεται τους The Offspring, μία από τις πιο επιτυχημένες punk rock μπάντες όλων των εποχών. Με απήχηση σε ολόκληρο το φάσμα των φίλων της rock‘n’roll μουσικής, επιστρέφουν μετά από 15 χρόνια στην Αθήνα για την πιο δυναμική βραδιά του φετινού καλοκαιριού. Μαζί τους οι Subways, Danko Jones και Overjoyed.

9/6, 19:00, πλατεία Νερού, λεωφ. Ποσειδώνος 2616, Καλλιθέα, είσοδος: 60 ευρώ

06.06.24

8 ΧΟΡΟΣ «4 + ΕΝΑ»

ΠΑΡΤΙ

DeluxRave Το ΤxR επιστρέφει με delulu, καλοκαιρινή διάθεση! Στο ισόγειο θα παρτάρουν με αγαπημένα guilty pleasure hits των ’90s, των ’00s και των ’10s. Παράλληλα, στο υπόγειο θα παίζει ατελείωτος χορός με ήχους της rave σκηνής από τους Impvlsiv, Fiyahkidd, PJ Mugiwara, Carnival Queen.

7/6, 23:30, Ρομάντσο, Αναξαγόρα 3-5, είσοδος: 6 ευρώ

Μετά το Loom, η Κυριακή Νασιούλα μας μεταφέρει στον κόσμο του 4 + ΕΝΑ. Συνεχίζοντας τη διεπιστημονική της έρευνα, σε συνεργασία με τη δρα Μαρία Καρόγλου και με καλλιτεχνικό συνεργάτη τον Αργύρη Αγγελή, αυτήν τη φορά μάς συστήνει ένα εργαστήριο σωμάτων, μια συνάρτηση χορού και επιστήμης, όπου τα στοιχεία της φύσης καταλαμβάνουν τη σκηνή.

the week

EKΔΗΛΩΣΕΙΣ

6-8/6, 21:00, Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, Ηρώων Πολυτεχνείου, πλησίον πλατείας Κοραή, Πειραιάς, είσοδος: 10-18 ευρώ

9 ΘΕΑΤΡΟ «Οι τρεις αδελφές»

ΧΟΡΟΣ «C la vie»

Το αριστούργημα του μεγάλου Ρώσου δραματουργού ανεβαίνει σε μετάφραση του Αλέξανδρου Ίσαρη και του Γιώργου Δεπάστα, σκηνοθεσία-διδασκαλία του Θοδωρή Αμπαζή και φωτισμούς του Κωνσταντίνου Αρβανιτάκη. Τη δραματουργία, τη σκηνογραφία, τη μουσική επιμέλεια και την πρωτότυπη μουσική της παράστασης υπογράφουν οι τελειόφοιτοι της Δραματικής Σχολής του Ωδείου Αθηνών.

6-7/6, 21:00, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Βασ. Σοφίας & Κόκκαλη 1, είσοδος: 10-15 ευρώ

10 ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ Coldplay

Το νέο έργο του χορογράφου Serge Aimé Coulibaly με τίτλο C la vie θα παρουσιάσει η ομάδα του Faso Dance Théâtre. Με όχημα την πλούσια παράδοση της αφρικανικής κουλτούρας δημιουργεί μια σύγχρονη τελετή μύησης και μας καλεί να πάρουμε μέρος στο γκρέμισμα του παλιού κόσμου. Σ’ αυτή την τελετουργική γιορτή δεν υπάρχουν δοκιμασίες που ο ήρωας πρέπει να φέρει σε πέρας αλλά μία και μόνη πρόκληση: πώς να συνυπάρξουμε.

12-13/6, 21:00, Πειραιώς 260, Ταύρος, είσοδος: 5-30 ευρώ

Ένα από τα μεγαλύτερα συγκροτήματα της γενιάς τους, οι Coldplay, από την πρώτη μέρα του Music Of The Spheres World Tour τον Μάρτιο του 2022 έχουν πουλήσει περισσότερα από 7,5 εκατομμύρια εισιτήρια – ο μεγαλύτερος αριθμός εισιτηρίων που έχει πουληθεί για οποιαδήποτε περιοδεία τα τελευταία δύο χρόνια. To tour έχει λάβει διθυραμβικές κριτικές από κοινό και κριτικούς και έχει αποσπάσει τις διακρίσεις Favorite Touring Artist στα AMAs 2022 και Tour of The Year στα iHeartRadio Awards 2023.

8-9/6, 21:00, ΟΑΚΑ, Κηφισίας 37, Αθήνα

LiFO 06.06.24

39

Σινεμά

επαναλαμβάνονται θα μπορούσε κάλλιστα να είναι μέρος του ονείρου που ένας ιερέας διηγείται στον Νταλί αποσπώντας το ενδιαφέρον του, και ο Ντιπιέ έρχεται στο θέμα του πολύ διαβασμένος, αναπαριστώντας, εκτός από το ύφος και τη μανιέρα του ανθρώπου, πολλά από τα έργα που ο Νταλί έστηνε σε φυσικούς χώρους, με props και μοντέλα, για να ζωγραφίσει στη συνέχεια, συμπληρώνοντας εκείνα που συλλάμβανε με τη φαντασία του. Ένα pastiche Μόντι Πάιθον, Μπουνιουέλ και Ντιπιέ, με gags, αναφορές και τον τέταρτο τοίχο μονίμως κατεδαφισμένο, όπως συνηθίζει ο Γάλλος σκηνοθέτης, το Ντααααααλί, που έκανε πρεμιέρα εκτός συναγωνισμού στο 80ό Φεστιβάλ Βενετίας, ρίχνει μια αντισυμβατική, ψευδαισθητική ματιά στην παγίδα της υστεροφημίας και μαζί της αγωνίας του θανάτου, ευτυχώς χωρίς να παίρνει τίποτε στα σοβαρά. ΔΑΦΝΗ ΘΕΡΙΝΟ - ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟΣ - ΣΤΕΛΛΑ ΘΕΡΙΝΟ - ΔΗΜΟΤΙΚΟΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ ΜΙΜΗΣ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΡΙΝΟ - ΟΡΦΕΑΣ ΘΕΡΙΝΟ

Bad Boys: Ride or Die απο toν θοδωρη κουτσογιαννοπουλο

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Αντίλ Eλ Αρμπί, Μπιλάλ Φαλάχ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Γουίλ Σμιθ, Μάρτιν Λόρενς,

Ντααααααλί

Βανέσα Χάτζενς, Τίφανι Χάντις ΣΥΝΟΨΗ: Οι πράκτορες Μάικ και Μάρκους επι-

Μια «αληθινά ψεύτικη» βιογραφική ταινία για τον σουρεαλιστή καλλιτέχνη που σκηνοθετεί ο Καντέν Ντιπιέ. ΣΥΝΟΨΗ: Η Ζιντίτ, Γαλλίδα δημοσιογράφος, συ-

ναντά τον Σαλβαντόρ Νταλί αρκετές φορές, σχετικά με μια πιθανή συνέντευξη, την οποία ο ιδιόρρυθμος καλλιτέχνης πεισματικά αρνείται.

Υ

Αριστούργημα Πολύ Καλό Καλό Ικανοποιητικό Μέτριο Κακό

40

LiFO

πάρχουν βασικά δυο τρόποι να προσεγγίσεις τον Σαλβαντόρ Νταλί: ο λάθος, το Daliland που είδαμε πέρυσι, μια βιογραφία με επινοημένο αφηγητή, ευθεία και τζούφια, πολύ μακριά από την αδιανόητη προσωπικότητα του μεγάλου Ισπανού καλλιτέχνη, έχοντας μάλιστα ξοδέψει τον κόπο του Μπεν Κίνγκσλεϊ και μια καλή ευκαιρία για ορθόδοξο biopic. Και ο σωστός, ένας μαίανδρος παραλογισμού, απολαυστικός και ενδιαφέρων, απολύτως εναρμονισμένος με τη φιλοσοφία του κορυφαίου σουρεαλιστή, με μπόλικες εσφαλμένες εκκινήσεις, δυσδιάκριτες μεσαίες ζώνες και «ατελείωτο» τέλος, με την υπογραφή του ανήσυχου Καντέν Ντιπιέ. Ο Γάλλος σκηνοθέτης τοποθετεί στην υποκίνηση της πλοκής μια αφελή, ακατάρτιστη κοπέλα που δεν κάνει εντύπωση, επίδοξη δημοσιογράφο που μέχρι πρότινος ασχολείτο με τα φαρμακεία, που θέλει να πάρει γραπτή συνέντευξη από τον αγιάτρευτα ματαιόδοξο Νταλί, ο οποίος με τίποτε δεν δίνει συνεντεύξεις αν δεν κινηματογραφείται, και μάλιστα από τη μεγαλύτερη κάμερα στον κόσμο! Στην πρώτη σκηνή (σε ένα από τα πολλά ευρήματα) ο Νταλί κάνει τόσην ώρα για να διασχίσει έναν διάδρομο ξενοδοχείου και να φτάσει στο δωμάτιο της προγραμματισμένης συνάντησης, που η Ζιντίτ και μια συνεργάτιδά της έχουν αρκετό χρόνο για να πάνε τουαλέτα, να παραγγείλουν ένα Perrier (γιατί ο ζωγράφος δεν καταδέχεται να πιει το ανούσιο νερό της βρύσης), να κανονίσουν ένα σωρό θέματα και να

προλάβουν να παρακολουθήσουν το φινάλε ενός αγώνα τένις στην τηλεόραση – ο χρόνος γίνεται λάστιχο στο Ντααααααλί, και η ανάγνωσή του ξεπερνά τις τυπικές μεθοδολογίες, απαιτώντας προσαρμογή στην αρχοντική αναποφασιστικότητα του πρωταγωνιστή. Ο τίτλος δεν είναι ανορθόγραφος, αλλά φανερώνει τον χαρακτηριστικό τρόπο που ο Νταλί προφέρει το επώνυμό του, επιμηκύνοντας τα φωνήεντα και ρολάροντας τα ρο με την ισπανογαλλική προφορά του. Σε όλη τη διάρκεια της ταινίας, αρνείται να παραχωρήσει την αναθεματισμένη συνέντευξη, επιμένοντας να αποκαλεί φουρνάρισσα τη δημοσιογράφο. Έτοιμη να τα παρατήσει, εκείνη ξαναπροτείνει τηλεφωνώντας συνέχεια, με την προτροπή του πιεστικού παραγωγού της, παρότι δεν θα μάθουμε ποτέ αν η Ζιντίτ είναι πράγματι τόσο άσχετη με το αντικείμενο όσο θέλει να δείχνει, ή αν το αφεντικό που τη χρηματοδοτεί της φέρεται εξευτελιστικά και σεξιστικά επειδή κάτι άλλο έχει στο μυαλό του. Δεν έχει σημασία, γιατί αδιαφιλονίκητος πρωταγωνιστής είναι ο μέγας πρέσβης του μηδενισμού, που με τη στάση του σκηνοθετεί το καλαμπούρι της ζωής σαν να είναι εξεζητημένη θεατρική παράσταση για ένα πρόσωπο (που μιλάει για τον εαυτό του στο τρίτο πρόσωπο, βεβαίως) αμετανόητα αυτοαναφορικό και αφοπλιστικά εκκεντρικό. Με κοινά διακριτικά το τσιγκελωτό μουστάκι, το μπαστούνι και τη γούνινη κάπα, ο Ντιπιέ χρησιμοποιεί πέντε διαφορετικούς ηθοποιούς για να ενσαρκώσουν τον Νταλί, παίζοντας με το concept της περσόνας πέρα από τον καλλιτέχνη, που από ένα σημείο κι έπειτα μιμείται τον εαυτό του, εγκλωβισμένος για πάντα σε μια χρονική κάψουλα. Το συνεχές ταξίδι στις παραλλαγές του ίδιου προσώπου και των σκηνών που

INFO DAAAAAALI ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ:

Καντέν Ντιπιέ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟYΝ:

Εντουάρ Μπερ, Ζιλ Λελούς, Πίο Μαρμάι, Αναΐς Ντεμουστιέ, Ρομέν Ντιρίς

στρέφουν, μόνο που αυτήν τη φορά από διώκτες βρίσκονται κυνηγημένοι. Στο δίλημμα του τίτλου, «Ride or Die», ο παραγωγός Τζέρι Μπρουκχάιμερ απαντά εμφατικά, εκ μέρους του συνεργάτη του Ντον Σίμπσον (που έφυγε νωρίς από τη ζωή, ακριβώς επειδή δεν αντιλήφθηκε έγκαιρα τη διαφορά), καβάλα μέχρι τελικής πτώσης, και αυτό ακριβώς κάνει η τέταρτη περιπέτεια των Κακών Παιδιών του Μαϊάμι. 30 περίπου χρόνια μετά το original, τα Bad Boys μεγάλωσαν, κάτι που γίνεται εμφανές στο πρώτο ημίωρο, όταν ο Μάρκους Μπερνέτ του Μάρτιν Λόρενς παθαίνει έμφραγμα, πηγαίνει κι έρχεται, και νομίζει πως έχει μετατραπεί σε ανίκητο μαχητή των δρόμων, που δεν τον σκιάζει κανείς φοβερός μάγκας, εκτός ίσως από τα σνακ και τα γλυκά, που οφείλει να κόψει μαχαίρι, και ο Μάικ Λόρι του Γουίλ Σμιθ τρέμει από κρίσεις πανικού, διασκεδάζοντας το περιστατικό ως ήσσονος σημασίας, για να προχωρήσει σε πιο φλέγοντα θέματα. Το πρόβλημά τους αυτήν τη φορά είναι πως μετά την απώλεια του αγαπημένου τους αφεντικού στο αστυνομικό σώμα μπλέκουν σε μια πλεκτάνη διαφθοράς, δυσπιστούν απέναντι στους στενούς συνεργάτες τους, τους υποπτεύονται και τους επικηρύσσουν καλοί και κακοί, και ο μόνος που γνωρίζει τον εκτελεστή και μπορεί να τους οδηγήσει στο καρφί είναι ο κατάδικος γιος του Σμιθ, γνώριμος των καρτέλ και σκληρό καρύδι σαν τον πατέρα του. Το τρίπτυχο sexy latin παλμός-γρήγορα αμάξια-εκκωφαντικό πιστολίδι βασιλεύει, και πάλι με το δίδυμο Αντίλ - Μπιλάλ στη σκηνοθεσία, και το Ride or Die ποντάρει στη νοσταλγία της γυαλισμένης αισθητικής ενός παρατεταμένου διαφημιστικού από τα ‘90s, σαν να μην πέρασε μια μέρα. Ο Λόρενς αρχίζει

06.06.24

ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΒΟΛΗ και μοιάζει επικίνδυνα με σκιά του παλιού του εαυτού, μιμούμενος τον παλιμπαιδισμό του Τρέισι Μόργκαν, ενώ ο Σμιθ επανέρχεται στην ενεργό δράση μετά το οσκαρικό περιστατικό του και κρύβεται στο δίχτυ ασφαλείας ενός γνώριμου περιβάλλοντος, ελπίζοντας να ισιώσει η σπιλωμένη εικόνα του – όταν ξεκινούσε, ήταν η πιο καυτή μεταγραφή από την τηλεόραση και τον «Fresh Prince of Bel Air» στο σινεμά δράσης. Σε ένα κουρασμένο vibe επαναλαμβανόμενων κλισέ, προδοσίας, απαγωγών, εξομολογήσεων, άφθονων και περιττών υπερβολών και φασαρίας από αέρος και ξηράς, με αυτοκινητοκυνηγητά και καταρρέοντα ελικόπτερα, οι σφαίρες ξαναπέφτουν σαν το χαλάζι, αντίθετα από τα αστεία που είναι ακριβοθώρητα – ξεχωρίζουν δυο μικρές στιγμές, η ατάκα του Λόρενς «it’s Jurassic Park for rednecks», όταν έρχεται αντιμέτωπος με έναν αλιγάτορα στη βαθιά Φλόριντα, και εκεί που ρίχνει σφαλιάρες στον Σμιθ για να συνέλθει, προφανώς σατιρίζοντας τη μπουνιά στον Κρις Ροκ. Η ταινία απευθύνεται αποκλειστικά σε όσους μεγάλωσαν με τα Bad Boys και δεν εννοούν να αποχωριστούν μια ανάμνηση που χρονίζει σαν παιδική ασθένεια.

VILLAGE RENTI 7,9,20 - VILLAGE MALL 2,3,6,7,13,14 - VILLAGE PAGRATI 5 - VILLAGE AG.DIMITRIOS 5 OPTIONS ILION 2,5 - OPTIONS GLYFADA 1 - ΤΡΙΑΝΟΝ CINEMAX ΘΕΡΙΝΟ - ΚΗΦΙΣΙΑ CINEMAX 1 - ΝΑΝΑ CINEMAX 1,5 - ΑΕΛΛΩ CINEMAX 3 - ΕΛΛΗΝΙΣ CINEMAX ΘΕΡΙΝΟ - ΑΘΗΝΑΙΟΝ 1 - ΑΙΓΛΗ 2 - ΒΑΡΚΙΖΑ 3 ΘΕΡΙΝΗ ΣΙΝΕ ΓΑΛΑΤΣΙ ΘΕΡΙΝΟ - ΤΡΙΑ ΑΣΤΕΡΙΑ ΘΕΡΙΝΟ - COOL TYMVOS 2 ΘΕΡΙΝΗ - ΜΠΟΜΠΟΝΙΕΡΑ ΘΕΡΙΝΟ - ΟΝΕΙΡΟ ΘΕΡΙΝΟ

Ghost Dog: Ο Τρόπος των Σαμουράι GHOST DOG: THE WAY OF THE SAMURAI

ΣΚΗΝΟΘΕΣIΑ: Τζιμ Τζάρμους ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΟΥΝ: Φόρεστ Γουίτακερ, Ισάακ Ντε Μπανκολέ, Χένρι Σίλβα

ΣΥΝΟΨΗ: Ένας μοναχικός εκτελεστής στη Νέα Υόρ-

κη λειτουργεί με αυστηρή προσήλωση στον κώδικα τιμής των Σαμουράι. Υπηρετεί τον αφέντη του, τον μικρομαφιόζο Λούι που κάποτε του έσωσε τη ζωή, αλλά όταν ένα χτύπημα πάει στραβά, βρίσκεται ο ίδιος στο στόχαστρο της μαφίας. Το 2019 είδαμε δεκάδες άρθρα, posts και memes, σύμφωνα με τα οποία το 1999 ήταν η καλύτερη χρονιά στην ιστορία του σινεμά. Πρέπει να προσδιορίσουμε και να οριοθετήσουμε την έννοια της «καλύτερης», ο υπογράφων μπορεί να σκεφτεί πρόχειρα 7-8 χρονιές του παρελθόντος κατά τις οποίες κυκλοφόρησαν περισσότερα καλλιτεχνικά ορόσημα, αλλά έτσι κι αλλιώς μια τέτοια συζήτηση δεν έχει ιδιαίτερο νόημα. Η συγκεκριμένη άποψη έγινε trend επειδή πλέον έχει αναλάβει τα ηνία της κριτικής και της κινηματογραφικής αρθρογραφίας η γενιά που βρισκόταν σε τρυφερή ηλικία το 1999, συνεπώς ένιωθε ατόφιο δέος για όσα έβλεπε στη μεγάλη οθόνη και επειδή, ομολογουμένως, ήταν μια πολύ παραγωγική χρονιά, κυρίως για το αμερικανικό σινεμά. Κάθε εβδομάδα υπήρχε τουλάχιστον μία καλή ταινία για να δεις, ώστε το Ghost Dog: The way of the Samurai σπάνια αναφέρεται στις κορυφαίες της χρονιάς.

Στην ταινία του Τζάρμους ο Φόρεστ Γουίτακερ υποδύεται σπαρτιατικά, για τα δεδομένα του, τον Ghost Dog, έναν πληρωμένο εκτελεστή που ζει σε περιστερώνα, έχει urban style, ακούει ραπ, αλλά θαυμάζει και την ιστορία και την κουλτούρα της φεουδαρχικής Ιαπωνίας και περνά τον ελεύθερο χρόνο του διαβάζοντας ξανά και ξανά το «Χαγκακούρε», τον Μυστικό Κώδικα των Σαμουράι. Βινιέτες με αποσπάσματα από το βιβλίο εμφανίζονται κατά τη διάρκεια της ταινίας, πότε σχολιάζοντας και πότε υπονομεύοντας τη δράση που προηγήθηκε και εκείνη που ακολουθεί. Σε ένα από αυτά τα αποσπάσματα ακούμε ότι «τα μεγάλα ζητήματα πρέπει να αντιμετωπίζονται με ελαφρότητα και τα μικρότερα ζητήματα πρέπει να αντιμετωπίζονται με σοβαρότητα», μια φράση που θα μπορούσε να συνοψίζει τη (φιλμική) κοσμοθεωρία του Τζιμ Τζάρμους. Εξετάζοντας τη μεγάλη εικόνα, το Ghost Dog μεταφέρει τον μελβιλικό Samurai στο Νιου Τζέρσι και τον φιλτράρει μέσα από τη ραπ κουλτούρα. O κόσμος μοιάζει να πηγαίνει στραβά, οι άνθρωποι έχουν αποξενωθεί, με σιγουριά μπορείς να ποντάρεις μόνο στον θάνατο και, ουσιαστικά, οι μοναδικές πράξεις ελευθερίας που έχουν απομείνει στο άτομο είναι η επιλογή του κώδικα συμπεριφοράς και ο τρόπος που θα αποχωρήσει από τη ζωή. Έχουν γραφτεί πολλά για τις ομοιότητες της ταινίας με το αριστούργημα του Zαν-Πιερ Μελβίλ, μπορείτε να αναζητήσετε σχετικά κείμενα. Επηρεασμένοι από το παραπάνω χωρίο, όμως, και από την παραδοσιακή έμφαση που δίνει ο Τζάρμους στα μικρά και καθημερινά, από τη σημασία που δίνει στα ανέκδοτα, στην επαναληπτική προβολή, για τις ανάγκες του παρόντος εστιάσαμε σε αυτά. Και εκεί εντοπίσαμε μια άλλη ταινία, παράλληλη μα υποστηρικτική προς την (υβριδικά) μελβιλική. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Αμερικανός δημιουργός εντάσσει στην ταινία του το μελβιλικό ιδίωμα, τη ραπ κουλτούρα, την γκανγκστερική φιλμογραφία και τη γιαπωνέζικη φιλοσοφία. Eίναι πράγματα ετερόκλητα, θα έπρεπε να οδηγήσουν σε ένα εξόφθαλμα ανομοιογενές αποτέλεσμα, αλλά τελικά έδεσαν αρμονικά και γέννησαν ένα πολυπολιτισμικό, πέρα για πέρα ενιαίο και «απορροφητικό» φιλμικό σύμπαν. Ένα σύμπαν που καταγράφει ο φακός του Ρόμπι Μίλερ, κινούμενος φαντασματικά στο αστικό τοπίο, δίνοντας την αίσθηση πως ακολουθεί αυτήν τη νοητή γραμμή που ενώνει όσους ανθρώπους σουλατσάρουν εντός του. Και ο τρόπος για να φιλιώσουμε, όπως ταίριαξαν αυτά τα τόσο αλλιώτικα υλικά μέσα στο έργο του, κατά τον Τζάρμους, μπορεί να έρθει μέσω της τέχνης. Από παιδικά καρτούν και hits των Public Enemy μέχρι βιβλία που θα δανείσουμε, βάζοντας τον παραλήπτη να μας υποσχεθεί ότι κάποτε θα τα διαβάσει και θα μας πει τη γνώμη του γι’ αυτά, άρα θα ανταλλάξει απόψεις μαζί μας με αφορμή ένα κοινό ερέθισμα, αναγνωρίζοντας έτσι την ενωτική του διάσταση. Και στο σινεμά το ζητούμενο είναι παρεμφερές: να ζήσουμε μια εμπειρία που μας ενώνει με όσους τη μοιράστηκαν πριν από εμάς, μαζί με εμάς, καθώς και με όσους θα τη μοιραστούν έπειτα. Και, φυσικά, να τη συζητήσουμε με κάποιον από αυτούς, ίσως και με περισσότερους.

Aπό τον Γιάννη Βασιλείου ΑΝΟΙΞΙΣ ΘΕΡΙΝΟ - ΘΗΣΕΙΟΝ ΘΕΡΙΝΟ - ΟΑΣΙΣ ΘΕΡΙΝΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΘΕΡΙΝΟ - ΑΜΙΚΟ ΘΕΡΙΝΟ

LiFO 06.06.24

41

PULP FICTION

Σινεμά

απο toν θοδωρη κουτσογιαννοπουλο

Ό

ταν το 2001 συνάντησα τη Φέι Ντάναγουεϊ στη Θεσσαλονίκη, τότε που το Φεστιβάλ περνούσε τη σταρ φάση του, το πρώτο πράγμα που μου είπε – και με έκοψε στην ψύχρα–, όταν με χαρά έτεινα το χέρι προς το μέρος της, ήταν «δεν κάνω ποτέ χειραψίες, λυπάμαι», και κάθισε αναπαυτικά στην πολυθρόνα της. Μου φάνηκε τουλάχιστον περίεργο όταν περίπου είκοσι λεπτά αργότερα με αποχαιρέτησε κρατώντας μου σφιχτά τα χέρια, χωρίς να πούμε και κάτι εξαιρετικά αξιομνημόνευτο ή εξομολογητικό ο ένας στον άλλον (μια συνέντευξη ήταν…). Αλλά παρακολουθώντας τη Φέι Ντάναγουεϊ, μια αυθεντική ντίβα με τη φήμη της δύσκολης συνεργάτιδας, να ξεδιπλώνει τη μακρά διαδρομή της και να μιλά ανοιχτά για τη διπολική διαταραχή στο

Η Φέι Ντάναγουεϊ αναλαμβάνει τις ευθύνες της Το ντοκιμαντέρ «Faye», που έκανε πρεμιέρα στο 77ο Φεστιβάλ Καννών, αποτελεί μία από τις σπάνιες περιπτώσεις που το «θέμα» συνεργάζεται μιλώντας στην κάμερα.

ντοκιμαντέρ Faye, κατάλαβα, εκτός από αυτό που γνωρίζω καλά, ότι δηλαδή δεν είναι σωστό να βγάζεις οριστικά συμπεράσματα για κανέναν μετά από σύντομες και προγραμματισμένες συνομιλίες, πως η ενσάρκωση της Τζόαν Κρόφορντ στο Mommie Dearest, ο ρόλος που χώρισε την καριέρα της στα δύο, δεν ήταν μνημειώδες ατύχημα. *** Το ντοκιμαντέρ Faye του HBO, που έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στο 77ο Φεστιβάλ Καννών στο τμήμα Cannes Classics, αποτελεί μία από τις σπάνιες περιπτώσεις που το «θέμα», δηλαδή η περί ης ο λόγος, συνεργάζεται μιλώντας στην κάμερα και εγκρίνει το υλικό και ταυτόχρονα δεν χαρίζεται στις αδυναμίες της, με τον σκηνοθέτη να αφήνει αναμμένο το φωτάκι εκεί όπου ο φακός καταγράφει τον αληθινό χαρακτήρα. Όπως στην πρώτη σκηνή, όπου η Ντάναγουεϊ δεν κρύβει τη μηδενική ανοχή της στις καθυστερήσεις, γκρινιάζει για το άβολο κάθισμα και ζητά επίμονα ένα ποτήρι, όχι ένα μπουκάλι νερό – γι’ αυτήν είχε δηλώσει ευθαρσώς στον Τζόνι Κάρσον η Μπετ Ντέιβις πως έστησε όλο το συνεργείο επί ώρες, αναγκάζοντας την Μπέιμπι Τζέιν να τραγουδήσει στους κομπάρσους για να διασκεδάσει τον εκνευρισμό τους και ορκίστηκε να μην ξανασυνεργαστεί μαζί της. Ρολάροντας τα μάτια της μπροστά στον φακό, η Ντάναγουεϊ έδειχνε πως συναινεί στον αρνητικό της μύθο, αναγνωρίζοντας με το καλημέρα πως η ομαλή ροή σε οποιαδήποτε επαγγελματική συνεύρεση δεν συνάδει με τις προδιαγραφές της. *** Αποφεύγοντας αναφορές στην προσωπική της ζωή, κυρίως στους τρεις γάμους της, και στον διάττοντα, παθιασμένο έρωτα με τον Μαρτσέλο Μαστρογιάνι, η Ντάναγουεϊ πιάνει τον μίτο της καριέρας της από την αρχή, από τα ξεκινήματά της στη Βοστώνη με το θεατρικό A man for all seasons, τον πρώτο της σημαντικό μέντορα, Ίλια Καζάν, το Happening και το Hurry Sundown, δίνοντας έμφαση στο φιλμ που την εισήγαγε στο πλατύ κοινό, το Μπόνι και Κλάιντ, και στον Γουόρεν Μπίτι που το πήρε προσωπικά και μαζί με τον σκηνοθέτη Άρθουρ Πεν δεν δείλιασαν μπροστά στη λογοκρισία της εποχής και δικαιώθηκαν πανηγυρικά. Ξεχωρίζει την Μπόνι και την Έβελιν από το Chinatown, μάλλον γιατί αυτές είναι και οι κατά τεκμήριο σπουδαιότερες ταινίες στο ρεζουμέ της. Το Όσκαρ της το πήρε για το αξέχαστο πορτρέτο της άκαρδης υπολογίστριας Νταϊάν Κρίστενσεν στο Δίκτυο του Σίντνεϊ Λιούμετ, ωστόσο κάτι στην απανθρωπιά της τηλεοπτικής σάτιρας που έγραψε ο Πάντι Τσαγιέφσκι την κρατά σε επιφυλακτική θέση, θεωρώντας πως το βραβείο τής δόθηκε από τη συγκυρία και την τάση της Ακαδημίας να τιμά καριέρες και όχι ερμηνείες – το συζητάμε. Ήταν η τρίτη και τελευταία υποψηφιότητά της σε μια δεκαετία στην οποία κυριάρχησε, μια καλλονή, όπως απαθανατίστηκε από τον Τζέρι Σάτσμπεργκ στο Portrait of a downfall child, που εξελίχθηκε σε υπολογίσιμη παρουσία ακόμα και σε ταινίες στις οποίες ο χαρακτήρας της ήταν εμβόλιμος, όπως στις Τρεις Μέρες του Κόνδορα. Λίγοι ηθοποιοί μιλούν γι’ αυτήν στο ντοκιμαντέρ. Ο Μίκι Ρουρκ και η Σάρον Στόουν δεν είναι τυχαία δείγματα. Για τη διαγωγή τους έχουν κι αυτοί χαρακτηριστεί παρίες, ενώ κάποτε έτρεχαν όλοι να τους κλείσουν για τις ταινίες τους. Όπως και

42

LiFO

την Ντάναγουεϊ, που εκτός από συγκλονιστικά φωτογενής και glamorous, υπήρξε σταθερά καλή έως εξαιρετική ηθοποιός, εμπορική και περιζήτητη, δύστροπη μεν, αλλά οριακά ανεκτή μέσα στο σύστημα που τότε γλεντούσε περισσότερο το σκληρό ροκ. *** Κι έπειτα ήρθε το Mommie Dearest, το εξωφρενικής ακρότητας πορτρέτο της Τζόαν Κρόφορντ, που βασίστηκε στα βιτριολικά απομνημονεύματα της ριγμένης από την ανατροφή και την κληρονομιά κόρης της Κριστίνα. Ήταν εκείνο για το οποίο το «Variety» είχε γράψει: «Η Ντάναγουεϊ δεν μασάει τα σκηνικά, αλλά τα κοζάρει προσεκτικά, σπιθαμή προς σπιθαμή, και τα καταπίνει αμάσητα!». Δεν ήταν όλοι αρνητικοί: η Πολίν Κέιελ εγκωμίασε την ερμηνεία της και ο Βίνσεντ Κάμπι των «New York Times» είχε βρει την ταινία παράξενη σαν εκκρεμές που κινείται από το θάμβος στη γελοιότητα μέσα σε μια ατάκα. Η πλειοψηφία όμως τάχθηκε κάθετα εναντίον, και ακόμη και όσοι είχαν ακούσει κακές ιστορίες για την Κρόφορντ σοκαρίστηκαν από την ηθελημένα σφοδρή απεικόνιση μιας μητέρας που γύρισε τόσο βάναυσα την πλάτη της (και τις κρεμάστρες που σιχαινόταν όσο τίποτε…) στο παιδί της. Η Ντάναγουεϊ νόμισε πως έδινε την παράσταση της ζωής της σε μια ευκαιρία να υπενθυμίσει στην κοινότητα που σταδιακά την παραγκώνιζε πως μέχρι πρότινος ήταν επιφανές της μέλος, και αφοσιώθηκε τυφλά και άκριτα, εκτροχιάζοντας κάθε ψήγμα αληθοφάνειας, σε ένα instant camp που δεν έχει ταίρι. Χρόνια αργότερα, όταν ξεπέρασε το κάζο της υποδοχής, παραδέχθηκε πως έπαιξε μια κατασκευή που ο σκηνοθέτης Φρανκ Πέρι δεν μπήκε ποτέ στον κόπο να σμιλέψει και να τιθασεύσει σε χαρακτήρα, αφήνοντας την πρωταγωνίστριά του ελεύθερη να τα σπάσει, όπως κυριολεκτικά έκανε στη σκηνή με το τραπεζάκι του καθιστικού. *** Η ψυχή και η εμφάνιση της ηθοποιού δεν ήταν ποτέ η ίδια μετά το Mommie Dearest, κόβοντας απότομα τον λώρο που τη συνέδεε με το κλασικό Χόλιγουντ. Η ίδια αντιμετωπίζει την ταινία ως έναν ακόμα σταθμό ανάμεσα στους πολλούς, και στο ντοκιμαντέρ δεν παραλείπει να αναφερθεί σε ανέκδοτα και στις απόψεις των άλλων γι’ αυτήν – ο Νίκολσον την αποκαλούσε Τρόμο-Ντάναγουεϊ. Μετακομίζοντας από πόλη σε πόλη λόγω του επαγγέλματος του πατέρα της, η Αμερικανή ηθοποιός δεν είχε ποτέ το αίσθημα της μονιμότητας (έτσι εξηγεί τον διετή μέσο όρο των ερωτικών της σχέσεων) και επένδυσε ολοκληρωτικά στη δουλειά της ταινία με ταινία, ρόλο με ρόλο, κάνοντας έρευνα και παρεμβαίνοντας – οι ενδελεχείς σημειώσεις της στο χιλιομαρκαρισμένο αντίτυπο του σεναρίου της Υπόθεσης Τόμας Κράουν έκοψαν την όρεξη στον συμπρωταγωνιστή της, Στιβ Μακουίν, να της υποδείξει τι θα κάνει. Ο γιος της μιλάει γι’ αυτήν και συμφωνεί πως όλοι οι χαρακτήρες που έχει υποδυθεί τη στοιχειώνουν και τη συναποτελούν. Όταν εκείνη αναφέρεται στον αλκοολισμό και την ψυχική της ασθένεια, ένα μεγάλο μέρος από τη φημολογούμενη συμπεριφορά της αλλάζει διάσταση και τοποθετείται σε σωστότερο πλαίσιο. Χωρίς να σπεύδει να καβαλήσει το κύμα της παρεξηγημένης μοναχικής τελειομανούς που παγιδεύτηκε από την κυρίαρχη ανδροκρατία, αποφεύγει τη θυματοποίηση και αναλαμβάνει τις ευθύνες της.

06.06.24

Αυτή που δεν θα σωπάσει ποτέ Για το «Και λέγε λέγε» της Λένας Κιτσοπούλου.

Ο

ι φτηνές παγέτες αστράφτουν πάνω στα σώματά τους. «Άραγε θα γίνει κάτι;» αναρωτιούνται σεινάμενοι κουνάμενοι μπροστά από τις θεόρατες χρυσαφί κουρτίνες που περικλείουν σαν «π» τη σκηνή της Φρυνίχου. Η διάθεση είναι ανάλαφρη-περιπαικτική-μπλαζέ∙ κάτι σαν βαριεστημένο όπα-όπα. « Έτσι θα το συνεχίσουμε;» επιμένουν από το μικρόφωνο. Παραμένει ασαφές το κατά πόσο αυτό είναι (και) δική μας ευθύνη. Γεμάτοι ενοχές για την απραξία μας, ανήμποροι να χαλάσουμε χατίρι στους αγαπημένους μας ερμηνευτές, υπακούμε πρόθυμα σε όλες τις οδηγίες που λαμβάνουμε από τα καλοκουρδισμένα στόματά τους: πείτε «ου», πείτε «ναι», πείτε «τζου τζου ναι» κ.ο.κ. Τι κι αν χτυπάμε παλαμάκια, τι κι αν «κάνουμε κεφάλι», τι κι αν χαχανίζουμε, τελικά «δεν θα γίνει τίποτα», μαθαίνουμε. «Δεν θα γίνει τίποτα ποτέ. Ούτε αύριο, ούτε μεθαύριο, ούτε παραμεθαύριο. Ποτέ ποτέ ποτέ». Είναι τε-τε-τε-λεσίδικο, φαίνεται. Δεν υπάρχει επιστροφή. Θα πεθάνουμε σ’ έναν βούρκο. Θα σαπίσουμε χειροκροτώντας ανόητους με παγέτες που μας «διασκεδάζουν», ενώ κατά βάθος δεν μας έχουν σε καμία εκτίμηση. « Έρχεστε εδώ και βρομάτε σαν σκατά. Γιατί δεν πλένεστε;» μας ρωτά ημιαγριεμένη η Ιωάννα Μαυρέα. «Που και το σκατό καλύτερο είναι από σας», συνεχίζει στο ίδιο μυρωδάτο ύφος. Μετά το κοπρολαγνικό κρεσέντο, το σκηνικό επιτέλους αλλάζει. Τώρα περνάμε στην καθαρή, ανόθευτη παρωδία. Φανταστείτε τον τσεχοφικό Γλάρο εμπλουτισμένο με ξυλοφόρτωμα, σαδομαζοχισμό, κυνοφαγία, παιδεραστία, γλωσσοκοπία και σκηνική υστερία. Ο Τριγκόριν είναι ένα σίχαμα-τύραννος-μεγαλομπεμπές-νάρκισσος που απαιτεί τη στιγμιαία και προπαντός αδιαπραγμάτευτη ικανοποίηση όλων των βίτσιων και καπρίτσιων του, η Γελένα Πόποβα (έτσι λέγεται εδώ η Αρκάντινα) αγγίζει αδιανόητα ύψη ηδονικής παράκρουσης, ικετεύοντάς τον να την τρυπήσει με ένα πιρούνι, ο γιος της Τρέπλιεφ παραμένει ένα μαμόθρεφτο ερωτευμένο με τη Νίνα-Νινάκι –αλλά σε πιο cool εκδοχή και χωρίς αυτοκτονικές τάσεις–, η νεαρή Νατάσα Ναβρατίλοβα περιμένει τον αγαπημένο της κρεμασμένη στο παράθυρο, η Μάσα παρακολουθεί τα πάντα από μία γωνία, μεθυσμένη, ερεθισμένη, αγανακτισμένη, έτοιμη να τα κάνει όλα λίμπα, η βλοσυρή μαγείρισσα Μεντβεντένκο-Μαυρέα αγωνιά για τα σερβίτσια, ενώ ένα παράλογο δράμα τρομερής έντασης εκτυλίσσεται γύρω από το μυστήριο του χαμένου λαρδιού, που φέρνει τα μέλη της οικογένειας σε φριχτή αντιπαράθεση, απελευθερώνοντας ένα παράξενο κράμα πείνας, μούχλας, κλιματικής καταστροφής, σεξουαλικής διαστροφής, splatter σκηνών, ουρλιαχτών, και

αναποδογυρισμένων επίπλων. Αφού κορυφωθεί με μια ακραία πράξη βίας –τη φριχτή τιμωρία που επιβάλλεται από την ομήγυρη στη Μάσα, όταν η τελευταία ξεμπροστιάζει τον παιδεραστή Ιλία Αντρέγιεβιτς–, η παράσταση κλείνει σε ήρεμους τόνους με μια ακόμη παρωδία, αυτήν τη φορά της τηλεοπτικής εκπομπής «Κυριακή στο χωριό»: η ειδυλλιακή ζωή στο Πετσετοχώρι ορεινής Αιτωλοακαρνανίας, τα ροζ μάγουλα των χωρικών, η επαφή με το χώμα, ο καταρράκτης του Χρυσού Δράκου (ναι! Ο Δράκος ζει μέχρι σήμερα), τα τιτιβίσματα των αηδονιών, το μπούκοβο, το μαχλέπι, το ρακόμελο, οι άνθρωποι με τις «ανοιχτές ψυχές» συνθέτουν τη γνήσια ελληνική ουτοπία, αυτήν που οι «ψαγμένοι» Αθηναίοι έχουν απολέσει οριστικώς, διάγοντας έναν βίο πλήρους αποκτήνωσης. «Μιλάω για έναν θυμό προσωπικό, βαθύ, από μέσα, πολυ προσωπικό, θυμό με πόνο, ΘΥΜΟ, ΘΥΜΟ, ΘΥΜΟ!» είναι η τελευταία φράση που ακούγεται πριν από τη λήξη και δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι, πράγματι, ο θυμός συνιστά, ακόμα, το βασικό κινητήριο συναίσθημα της συγγραφέως, η οποία διαποτίζει με αυτό άλλο ένα δημιούργημά της. Η Κιτσοπούλου έχει θυμό. Και τον εκφράζει ποκιλοτρόπως. Ξεκινάει μ’ ένα βεβιασμένο τσιφτετέλι-ωδή στο «τίποτα», περνάει στην εκτόνωση διά βωμολοχίας, βρίσκει προσωρινή διέξοδο στην αποδόμηση και την κοροϊδία, καταλήγει με τον απόλυτο εμπαιγμό της δήθεν αυθεντικής ελληνικότητας. Σατιρίζει τη νοθευμένη μπουζουκο-κουλτούρα μας, κανιβαλίζει τους κλασικούς –αλλά κι αυτούς που ονειρεύονται να γίνουν «κλασικοί»–, ξεσκεπάζει την υποκρισία μας γύρω από το θέμα της γυναικείας κακοποίησης, μιλάει για τη σκοτεινή πλευρά της σεξουαλικότητας, κραυγάζει τη σαρωτική δύναμη της επιθυμίας, της αναρχικής παρόρμησης, της ηδονής που πηγάζει από τη βία, από το γκρέμισμα κάθε ιερού και όσιου, κάθε παγιωμένης «αξίας» που μας καθηλώνει στα αόρατα δεσμά μας. Η κατάσταση δεν θα αλλάξει ποτέ, η απραξία μας θα συνεχίζεται επ’ άπειρον, θα καταπίνουμε αμάσητα όλα τα σκουπίδια που μας σερβίρουν, θα παρακολουθούμε μουδιασμένοι τον εξευτελισμό μας σε μια μετα-μπεκετική λούπα δίχως τέλος, δίχως προοπτική ανατροπής. Κι αν η ζωή διαθέτει θετικές πλευρές, αυτές ουδόλως αφορούν την Κιτσοπούλου. Δεν έχει επιλέξει να αναδεικνύει το «καλό», αντιθέτως ουρλιάζει μπροστά στο «κακό» σαν το κοριτσάκι από τον Εξορκιστή. Όλα είναι σαθρά, όλα βρομούν και ζέχνουν –προπαντός εμείς–, το μόνο που μας απομένει, αν ποτέ ξυπνήσουμε και το καταλάβουμε, είναι η καύλα και η χαρά του

σοδομισμού – άντε και μερικά γνήσια λαϊκά, ελληνικά τραγούδια. Δεν είναι τυχαίο, φυσικά, ότι η ίδια γράφει για τον εαυτό της και υποδύεται τον ρόλο της Μάσας: η αλκοολική, σεξουλιάρα, αμακιγιάριστη και ανυπόταχτη Μάσα είναι η μόνη που τολμά να ξεσκίσει τον ιστό της εγκληματικής σιωπής, να αψηφήσει τον φόβο των οδυνηρών συνεπειών, να τις υποστεί μέχρι τέλους. Η Μάσα/Λένα είναι η Λαβίνια του Σαίξπηρ, η Κασσάνδρα του Αισχύλου και η Έιμι Γουάινχάουζ σε ένα. Καταραμένη να τραγουδάει την αλήθεια και να μην την πιστεύει κανείς· όχι μόνο να μην την πιστεύει αλλά να της κόβει κυριολεκτικά τη γλώσσα σε μια απελπισμένη απόπειρα παραδειγματικής φίμωσής της. (Αντι)φεμινιστικό ίνδαλμα, οργισμένη ρομαντική καλλιτέχνις, ιέρεια της απελευθέρωσης, Ερινύα και Μέδουσα μαζί, αυτή την περσόνα καλλιεργεί, χρόνια τώρα, η Κιτσοπούλου για τον εαυτό της, φροντίζοντας, από τη μια, να τη συνδέσει επιμελώς με την προσωπική της μυθολογία και, από την άλλη, να την τοποθετήσει στο πλέον αντι-μυθολογικό σκηνικό της σύγχρονης ευτέλειας και παρακμής. Η Κιτσοπούλου ξερνάει. Με όλους και με όλα. Ξερνάει μαζί μας, με τους συναδέλφους της, με τους φίλους της (το «σκετς» του εμετού ήταν ίσως το πιο επιτυχημένο της παράστασης). Μας διασκεδάζει, μας ταπεινώνει, μας νουθετεί, μας εξηγεί γιατί η ζωή μας «έχει γίνει ένα καραόκε», μας προκαλεί, μας δοκιμάζει. Μας πετά καταπρόσωπα το «τίποτα». Όμως, παρόλο που βρίθει παρανοϊκών ιδεών κι ευρημάτων, παρόλο που επιστρατεύει τους καλύτερους και τις καλύτερες – ανυπολόγιστης αξίας το κωμικό διαμέτρημα της Γαλήνης Χατζηπασχάλη και της Ιωάννας Μαυρέα, ενώ εξίσου αστράφτουν δίπλα τους ο Γιάννης Κότσιφας, ο Θοδωρής Σκυφτούλης και ο Πάνος Παπαδόπουλος–, δεν αποφεύγει τελικά το «ξεχείλωμα», το αναμάσημα, την κόπωση – σαν να επιμένει κανείς να στίβει επί ώρες το ίδιο κουκούτσι. Πόσο να αρμέξεις το «τίποτα»; Με αυτόν τον τρόπο, οδηγεί τον θεατή σε μια θέση ανυπόφορη: τον αναγκάζει ν’ ακούει το ίδιο «μήνυμα» ξανά και ξανά, πολτοποιημένο μέχρις εξοντώσεως (της έμπνευσης, της υπομονής, της απόλαυσης). Θα έλεγε, βέβαια, κανείς, ότι εκεί παίζεται όλο το παιχνίδι, στη δοκιμασία των αντοχών μας. «Αν εγώ σας δείχνω το τίποτα, αν ορθώνω απέναντί σας τον καθρέφτη της αποβλάκωσής σας, εσείς γιατί δεν αντιδράτε; Γιατί παρακολουθείτε σαν χάνοι και τα δέχεστε όλα αγόγγυστα;», θα μπορούσε να ρωτά η δημιουργός. Το περασμένο Σάββατο, η κυρία που καθόταν δίπλα μου επέλεξε να κάνει ακριβώς αυτό: να αντιδράσει. Το έπραξε υιοθετώντας διάφορες «μεθόδους», πότε σφυρίζοντας, πότε μιλώντας «αγενώς» και, τέλος, βγάζοντας το κινητό της και τηλεφωνώντας σε μια φίλη. Αυτή η «αθώα» πράξη αντίστασης απέναντι στην κενότητα και την ξεθυμασμένη επαναληπτικότητα της σκηνικής δράσης προκάλεσε πλήθος «παρατηρήσεων» από τους «σοβαρούς», προσηλωμένους θεατές, οι οποίοι, υπνωτισμένοι από το είδωλό τους στον «καθρέφτη», δεν ήθελαν να χάσουν ούτε λέξη από το «έργο». Κι αυτή, τελικά, ήταν η πιο ενδιαφέρουσα, από πολιτικής άποψης, στιγμή της βραδιάς, η πιο περίτρανη απόδειξη της αποχαύνωσής μας, της ανημπόριας μας να αμφισβητήσουμε το «κύρος» της θεατρικής συνθήκης, ακόμα και όταν η τελευταία μάς περιπαίζει, μας καταπιέζει και μας ακυρώνει επιδεικτικά. Όπως ακριβώς κάνουμε, δηλαδή, σε όλη την υπόλοιπη ζωή μας.

Θέατρο

ΚΡΙΤΙΚΉ

INFO ΚΑΙ ΛΈΓΕ ΛΈΓΕ Κείμενο Σκηνοθεσία: Λένα Κιτσοπούλου Σκηνικά Κοστούμια: Μαγδαληνή Αυγερινού Φωτισμοί: Νίκος Βλασσόπουλος Βοηθοί σκηνοθέτριας: Μαριλένα Μόσχου, Σαβίνα Τσάφα Βοηθός σκηνογράφου ενδυματολόγου: Βασιλική Ζωχιού Φωτογραφίες: Γιώργος Καπλανίδης Ηθοποιοί: Λένα Κιτσοπούλου, Γιάννης Κότσιφας, Ιωάννα Μαυρέα, Πάνος Παπαδόπουλος, Θοδωρής Σκυφτούλης, Γαλήνη Χατζηπασχάλη Θέατρο Τέχνης Κ. Κουν - Σκηνή Φρυνίχου 6-23 Ιουνίου

απο τη λουιζα αρκουμανεα

LiFO 06.06.24

43

Βιβλίο

Πέντε βιβλία με ανατρεπτικό φεμινιστικό λόγο Πρόσφατες εκδόσεις με θέμα τη γυναικεία ενδυνάμωση και τις διαφορετικές μετατοπίσεις αφηγήσεων από συγγραφείς που καθόρισαν τον δημόσιο διάλογο σε ζητήματα ταυτότητας. susan sontag Περί γυναικών

Μτφρ.: Δανάη Σιώζιου, εκδόσεις Gutenberg

απο την τινα μανδηλαρα

Είναι ο άνθρωπος που πυροδοτούσε όλες τις μεγάλες δημόσιες κουβέντες στην Αμερική για τη θεωρία, τον φεμινισμό, τα αδιέξοδα των ιδεολογιών, την ομορφιά –μόνο αυτή τόλμησε να βάλει στην καρδιά της κοινωνικής θεωρίας το ζήτημα του ωραίου–, επιμένοντας, αντί να γράφει σχοινοτενή βιβλία, να συνοψίζει περιεκτικά τον λόγο της σε ημερολόγια, να δίνει συνεντεύξεις και να παρεμβαίνει ζωντανά στον δημόσιο διάλογο. Τολμούσε, στις αρχές της δεκαετίας του ’70, να γράφει για τη γυναικεία χειραφέτηση, ασκώντας όμως δριμεία κριτική στον στρατευμένο φεμινιστικό λόγο, ενώ οραματιζόταν την αρμονική συνύπαρξη γυναικών και ανδρών που θα οδηγούσε, όπως υποστήριζε, στην εξάλειψη των ανισοτήτων και της πατριαρχίας. Πίστευε, επίσης, στον εξατομικευμένο προσωπικό λόγο που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πρόταγμα έναντι των ισοπεδωτικών θεωριών των ιδεολογικοποιημένων θέσεων. Όπως πολύ σωστά επισημαίνει η Μερβέ Εμρέ στην εισαγωγή του βιβλίου Περί γυναικών, τα ρηξικέλευθα κείμενά της, που περιλαμβάνονται για πρώτη φορά σε ένα ολοκληρωμένο έργο, «δεν περιέχουν συμβατικές ιδέες, δανεική ρητορική – τίποτα που να παραπέμπει σε δογματισμό ή κατήχηση. Μας προσφέρουν μόνο το θέαμα μιας άγριας ευφυΐας

η οποία αφιερώνεται στο έργο που έχει αναλάβει: να αρθρώσει τις πολιτικές και την αισθητική τού να είσαι γυναίκα στις ΗΠΑ, στη Λατινική Αμερική, καθώς και στον υπόλοιπο κόσμο». Παρότι έχει περάσει ήδη μία δεκαετία από τότε που η Σούζαν Σόνταγκ έφυγε από τη ζωή, ο λόγος της παραμένει, ειδικά σήμερα, πιο ζωντανός από ποτέ, ενδεχομένως και προφητικός ως προς τα αδιέξοδα των στρεβλών αποχρώσεων ενός γενικευμένου και ασαφούς λόγου περί γυναικείας απελευθέρωσης. Γιατί, όπως έλεγε και η ίδια, «ο σκοπός του αγώνα δεν πρέπει να είναι να προστατέψουμε τις διαφορές μεταξύ των δύο φύλων αλλά να τις υπονομεύσουμε» με την εξάλειψη των συμβατικών διαχωριστικών γραμμών και του λόγου περί ετερότητας.

τη δυναμική των προσώπων που εμπλέκονται και τις άπειρες δυνατότητες έκφρασής του, κάτι που απασχολεί με διαφορετικούς τρόπους τη συγγραφέα και πανεπιστημιακό Αγγέλα Καστρινάκη. Πρωταγωνιστές της πρωτότυπης αυτής απόπειρας συγγραφής μιας ερωτικής ιστορίας με διαρκείς παρεκτροπές και παρεκκλίσεις είναι η Μ και ο Μ, με άλλα λόγια η Μέλπω και ο Μάριος. Πώς ακριβώς μπορούν να εκφραστούν σε μια ερωτική ιστορία, ποια είναι τα όρια –αν υπάρχουν– και ποια η λογική της πιθανής τους αντίδρασης; Πώς μπορεί, αλήθεια, να γράψει κανείς μια ερωτική ιστορία, μια ιστορία «μοιχείας», όταν έχει προηγηθεί η Άννα Καρένινα ή ο Βέρθερος, ή ακόμα και το Ο Ιούδας φιλούσε υπέροχα; Το καθένα από αυτά σού λέει «σταμάτα» με τον τρόπο του, γράφει χαρακτηριστικά η Καστρινάκη.

βερόνικα ράϊμο

Ας πούμε πως είμαι εγώ Μτφρ.: Δήμητρα Δότση, εκδόσεις Δώμα

Από τις πιο πολυσυζητημένες Ιταλίδες συγγραφείς, η Βερόνικα Ράιμο είναι καταρχάς γνήσιο τέκνο της γενιάς της. Γεννημένη το 1978, γράφει για όλα όσα την απασχόλησαν μεγαλώνοντας σε μια φαινομενικά τυπική ιταλική οικογένεια, όπου όλοι ήταν παραπάνω από εκδηλωτικοί στη συμπεριφορά τους και αγωνίζονταν να ισορροπήσουν ανάμεσα στον συντηρητισμό, τις διαρκείς πολιτικές συγκρούσεις και την προκατάληψη. «Και ο αδελφός μου και εγώ γίναμε συγγραφείς. Δεν ξέρω τι λέει εκείνος όταν τον ρωτάνε, εγώ πάντως λέω ότι αυτό οφείλεται στην πλήξη που μας παρείχαν οι γονείς μας», γράφει με αφοπλιστική ειλικρίνεια η Ράιμο σε ένα άκρως εξομολογητικό κείμενο που θίγει ζητήματα-ταμπού για την κλειστή ιταλική κοινωνία, όπως η γυναικεία απελευθέρωση, η σεξουαλικότητα, η σεξουαλική παρενόχληση, η προβληματική ενηλικίωση. Στο βιβλίο υπάρχουν και οδυνηρές στιγμές που δύσκολα μπορεί να διαχειριστεί μια συγγραφέας, αλλά η ίδια το καταφέρνει με τον δικό της μοναδικό, κωμικό τρόπο, που την

αγγελα καστρινάκη

Έρωτας στον καιρό της ειρωνείας Εκδόσεις Κίχλη

Διατηρώντας την προνομιακή θέση της θεωρητικής επισκόπησης και την ικανότητα της φλεγματικής ειρωνείας, η μυθιστορηματική γραφή της Αγγέλας Καστρινάκη ξεχωρίζει για τη διακειμενική της διάσταση και τη λοξή θεωρητική ματιά. Στο απολαυστικό αυτό μυθιστόρημα επεξεργάζεται όλες τις ρητές αποχρώσεις του ερωτικού λόγου, αν όχι με τον τρόπο του Ρολάν Μπαρτ, στον οποίο κάποια στιγμή αναφέρεται, σίγουρα με συναφή και αντίστοιχη θεωρητική και ειρωνική διάσταση. Και στις δυο περιπτώσεις, άλλωστε, μπορούμε να δούμε πώς ακριβώς στήνονται τα αφηγήματα γύρω από τις σχέσεις και ταυτόχρονα πώς αποδομούνται. Άλλωστε, ακόμα και κατά την ιδανικότερη στιγμή του ερωτικού πόθου συμβαίνει να τίθεται υπό αμφισβήτηση ο τρόπος έκφρασής του, καθώς απειλείται από την ίδια

Susan Sontag

Βερόνικα Ράιμο

Αγγέλα Καστρινάκη

44

LiFO

06.06.24

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ έχει καταστήσει δημοφιλή πέρα από τα σύνορα της χώρας της. Το βιβλίο ήταν υποψήφιο για το διεθνές βραβείο Booker 2024, ενώ απέσπασε το βραβείο Strega Νέων Συγγραφέων και ετοιμάζεται να μεταφερθεί στον κινηματογράφο.

bell hooks

Όλα για την αγάπη μτφρ. Μαρτίνα Ασκητοπούλου, εκδόσεις Μεταίχμιο

Μία από τις πιο γνωστές ακτιβίστριες στην Αμερική, η μπελ χουκς, κατά κόσμον Γκλόρια Γουότκινς, έφυγε πριν από τρία χρόνια από τη ζωή, βάζοντας ωστόσο τα θεμέλια στις επικρατούσες συζητήσεις στα προγράμματα ταυτότητας στα πανεπιστήμια, τον φεμινισμό και την κοινωνική θεωρία. Η Αφροαμερικανίδα φεμινίστρια επέλεξε το όνομα μπελ χουκς –γραμμένο πάντα με μικρά γράμματα γιατί, σύμφωνα με τη θεωρία της, κανένα γράμμα δεν πρέπει να έχει το προνόμιο του κεφαλαίου χαρακτήρα– ως φόρο τιμής στη μητέρα και τη γιαγιά της, τις πρώτες Αφροαμερικανίδες θεωρητικούς που υποστήριξαν με ενάργεια σε μια σειρά από βιβλία ότι στην πλειονότητά τους τα κοινωνικά θέματα, π.χ. η φυλή, το φύλο, η τάξη και ο σεξουαλικός προσανατολισμός, είναι άρρηκτα συνδεδεμένα και ότι στη σύγχρονη θεωρία δεν πρέπει να παραβλέπουμε τη συνάφειά τους. Εξού και πολέμησε με ιδιαίτερη σφοδρότητα τη «λευκή ρατσιστική καπιταλιστική πατριαρχία» και έγινε σημείο αναφοράς στην πρόσφατη διευρυμένη συζήτηση που πυροδότησε στα πανεπιστήμια το κίνημα του #metoo. Όμως, όλες αυτές οι συζητήσεις που ανοίγει με τα βιβλία της η χουκς δεν εστιάζουν στην αντιπαλότητα αλλά στη συμφιλίωση και διακηρύσσουν το απόλυτα κοινό αιτούμενο, να βρούμε και να διεκδικήσουμε την αγάπη, που, όπως υποστηρίζει, είναι η πιο μεγάλη απώλεια στην κυνική εποχή μας. Χρησιμοποιώντας αναφορές από τη φιλοσοφία και τον κινηματογράφο, μιλώντας βιωματικά και σε εξομολογητικό τόνο, η συγγραφέας, παρά τη θεωρητική της σκευή, ανοίγει το εκτεταμένο αυτό δοκίμιο με αναφορά στο Άσμα Ασμάτων και το κλείνει με τον Ρίλκε – τι πιο ωραίο ο κύκλος της αγάπης να ολοκληρώνεται με ποίηση;

χάρης βλαβιανός

Βουτιά σε παγωμένα νερά Μια συζήτηση με τη Μάργκαρετ Άτγουντ Εκδόσεις Πατάκη

Κάθε φορά που ακούγεται ο λόγος της Μάργκαρετ Άτγουντ νομίζεις ότι είναι σαν εκείνη ακριβώς τη φορά που η έφηβη ακόμα συγγραφέας πειραματιζόταν με τις μούσες, τις αρχαίες ηρωίδες της ή αυτά τα παράξενα πλάσματα που είναι βγαλμένα από το απώτερο δυστοπικό μέλλον για να μας θυμίσουν την καταγωγή μας, καθώς ο λόγος της διατηρεί αυτούσια τη ζωντάνια του και είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στη νεολαία. Σε αυτή την απολαυστική συζήτηση με τον Χάρη Βλαβιανό που είχαμε τη χαρά να παρακολουθήσουμε από κοντά στο θέατρο Pierce του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδας η Άτγουντ είναι πιο αποκαλυπτική από ποτέ, καθώς ξετυλίγει όλο το συγγραφικό της ταξίδι από την Πηνελοπιάδα μέχρι σήμερα. Σωστά ο Βλαβιανός επισημαίνει ότι το επίθετο «φεμινιστική» περιγράφει με πολύ απλουστευτικό τρόπο το πολύπλοκο μυθιστορηματικό σύμπαν που έχει στήσει η Καναδή συγγραφέας, στο οποίο επιστρέφουμε χρόνια τώρα. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην ερώτηση του Βλαβιανού γιατί επιλέγει τον Κάτω Κόσμο και τη Σίβυλλα, απαντάει παραπέμποντας στην πληθώρα ιστοριών που φέρνουν μαζί τους οι ποιητές και οι συγγραφείς καθώς επιστρέφουν από τον Κάτω Κόσμο, δίνοντας έμφαση στη χωροχρονική διάσταση, καθώς «οι νεκροί γνωρίζουν το μέλλον, διότι υπάρχουν εκτός του χρόνου. Το αναφέρει και η Βίβλος, στο εδάφιο όπου ο Σαούλ ζητά από τη μάγισσα της Ενδώρ να επικαλεστεί το πνεύμα του Σαμουήλ, ο οποίος λέει “Θα χάσεις τη μάχη. Λυπάμαι”». Μια άκρως ενδιαφέρουσα συζήτηση με πλούσιες διακειμενικές αναφορές που μπορεί να διαβαστεί και ως οδηγός πλοήγησης στον πλούσιο θεωρητικό αλλά και άκρως πολιτικό –βλέπε Η Ιστορία της θεραπαινίδας– κόσμο της Άτγουντ.

bell hooks

Χάρης Βλαβιανός

LiFO 06.06.24

45

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Η Γερμανίδα με το εβραϊκό πέος Ένας μυθιστορηματικός μονόλογος για τη δυσφορία της ταυτότητας φύλου και της εθνικής ταυτότητας, γραμμένος με χιούμορ και ειρωνεία από τη γεννημένη στη Γερμανία και εκπατρισμένη στο Λονδίνο Καταρίνα Φόλκμερ.

Κ

απο toν niko μπακουνακη

46

LiFO

φωτό: liz seabrook

Βιβλίο

αθισμένη στην καρέκλα του πλαστικού χειρουργού δόκτορος Σέλιγκμαν, με τα πόδια ανοιχτά πάνω στους αναβολείς, η ηρωίδα του μυθιστορήματος της Καταρίνα Φόλκμερ (γενν. 1987) αφηγείται στον γιατρό της με καταιγιστικό ρυθμό τις παντοειδείς όψεις της ατομικής και συλλογικής δυσφορίας της. Γερμανίδα που ζει στο Λονδίνο, όπως ακριβώς και η συγγραφέας του βιβλίου, η ηρωίδα μιλάει για τα τραύματά της και τις επιθυμίες της, προσηλωμένη στο κεφάλι του γιατρού που βρίσκεται ανάμεσα στα σκέλια της. Η γυναίκα έχει δυσφορία με το φύλο της αλλά και με τη γερμανική καταγωγή της, αυτό το συλλογικό άγος για την εξόντωση εκατομμυρίων ανθρώπων και για το Ολοκαύτωμα. Δεν είχε καταφέρει να συνειδητοποιήσει τι σημαίνει να διαγράφεις έναν ολόκληρο πολιτισμό, παρόλο που ένιωθε ότι ζούσε σε μια στοιχειωμένη χώρα, στην οποία οι νεκροί ήταν περισσότεροι από τους ζωντανούς. Ο δόκτωρ Σέλιγκμαν, εβραϊκής καταγωγής, ετοιμάζεται να την υποβάλει σε επαναπροσδιορισμό φύλου. Η ηρωίδα δεν θα αποκτήσει απλώς πέος, χάνοντας για πάντα τα χείλη του αιδοίου της, τα Schamlippen, «τα χείλη της ντροπής», όπως τα αποκαλούν στα γερμανικά. Θα αποκτήσει ένα εβραϊκό, περιτετμημένο πέος. Έτσι θα απαλλαγεί ταυτόχρονα από τις δύο δυσφορίες, την ατομική και τη συλλογική. «Θαυμάζω πραγματικά το κουράγιο σας, γιατρέ μου, που βάζετε τα χέρια σας σ’ έναν γερμανικό κόλπο», του λέει. «Θέλω να σας υποσχεθώ ότι δεν θα πάει χαμένος ο κόπος σας, όχι μόνο που με τη δουλειά σας διασφαλίζετε ότι δεν πρόκειται να αποκτήσω παιδί, αλλά γιατί προσφέρετε ένα εβραϊκό πέος σε μια Γερμανίδα». Η Καταρίνα Φόλκμερ γράφει ένα πολύ πρωτότυπο βιβλίο για τις ταυτότητες, κυρίως τη σεξουαλική και την ταυτότητα φύλου αλλά και για την εθνική ταυτότητα, με όλο το βάρος της Ιστορίας που πέφτει πάνω της. Η πρωτοτυπία του δεν βρίσκεται στη μορφή του –είναι ένα είδος παραληρηματικού μονόλογου– αλλά στις ιδέες του. Ιδιαίτερα στον συνδυασμό έθνους και φύλου βρίσκεται στο χιούμορ του, που πολλές φορές γίνεται μαύρο στην πικρή και διαβρωτική ειρωνεία του, στην καταλυτική,

σχεδόν άτεγκτη κριτική για τη γερμανικότητα, τον γερμανικό μικροαστισμό και τον αυτοσαρκασμό, αλλά και για ένα υπόγειο ρεύμα τραγικότητας που φουσκώνει όλο και πιο πολύ όταν προχωρούμε προς τις τελευταίες σελίδες του βιβλίου. Όταν κυκλοφόρησε το βιβλίο, το 2021, έτυχε ενθουσιώδους υποδοχής και μερικοί κριτικοί μίλησαν για επιρροή Τόμας Μπέρνχαρτ. Προσωπικά δεν βλέπω την επιρροή του Αυστριακού συγγραφέα στο μυθιστόρημα της Φόλκμερ, εκτός αν ως «επιρροή Μπέρνχαρτ» μεταφράζονται η ειρωνεία και η διαβρωτική κριτική. Η ηρωίδα πίστευε, όταν ήταν νεότερη, ότι ο μόνος τρόπος να ξεπεράσει πραγματικά το Ολοκαύτωμα ήταν να αγαπήσει έναν Εβραίο, κάποιον που θα τον έλεγαν, ας πούμε, Σλόμο. Γρήγορα εγκατέλειψε όμως αυτήν τη σκέψη. «Είναι ανοησία να σκέφτεσαι ότι μπορείς να ξεπεράσεις ένα έγκλημα για λογαριασμό κάποιου άλλου, και ότι το κατά τα άλλα άχρηστο αιδοίο μου θα γινόταν ξαφνικά ένα σύμβολο ειρήνης, υποδεχόμενο ένα από αυτά τα όμορφα περιτετμημένα πέη». Το να αποκτούσε η ίδια πέος ήταν πολύ πιο ριζοσπαστικό. Σαν να γινόταν πραγματικότητα η γέννηση του νιτσεϊκού υπεράνθρωπου, του Übermensch, μία ακόμα γερμανική εμμονή, μία ακόμα ειρωνική «εκτροπή» της συγγραφέως, της Καταρίνα Φόλκμερ. Η γυναίκα που μονολογεί στην καρέκλα του πλαστικού χειρουργού δεν θα έλεγε τίποτα στη μητέρα της για όλα αυτά που θα της συνέβαιναν. Έτσι κι αλλιώς οι δύσκολες σχέσεις της με την οικογένειά της και τους γονείς της ήταν η αιτία άλλης μίας δυσφορίας. Ήθελαν να τη δουν δασκάλα, σαν εκείνες τις Γερμανίδες δασκάλες που επιδεικνύουν με υπερηφάνεια το στήθος τους σε μια αίθουσα γεμάτη εφήβους. Θα τη φώναζαν φράου Γκέρινγκ-Μένγκελε, ή φράου Μπόρμαν-Σπέερ, ή φροϊλάιν Άντολφ. Αντί για δασκάλα, δούλευε τελικά σε μια τριτοκλασάτη δουλειά, από την οποία είχε απολυθεί, και ήταν έτοιμη να ξοδέψει μια μικρή περιουσία για να αποκτήσει πέος. Αλήθεια, πού είχε βρει τα χρήματα; Τα λεφτά για την επέμβαση προέρχονταν από κληρονομιά του προπάππου της. Αυτός ο μικροκαμωμένος άνδρας ήταν μια ρομαντική φιγούρα, από αυτές που βλέπουμε

katharina volckmer

Στον γιατρό ή το εβραϊκό πουλί Μτφρ.: Δημήτρης Καρακίτσος Εκδόσεις Ποταμός Σελ.: 142

στις εξιδανικευμένες εικόνες από τα δάση και τους δρυμούς της Γερμανίας. Εργαζόταν ως σταθμάρχης σε κάποιον σταθμό μιας μικρής πόλης της Σιλεσίας. Μόνο που αυτός ο σταθμός ήταν ο τελευταίος πριν από το Άουσβιτς, εκεί όπου τα τρένα με τους στοιβαγμένους μελλοθάνατους παρέμεναν όλο το βράδυ. Ο σταθμάρχης, θρήσκος και καθολικός, φρόντιζε να μη δημιουργείται συμφόρηση, όλα να δουλεύουν ρολόι και τα τρένα να φεύγουν γεμάτα και να γυρίζουν άδεια, άθικτα. Ίσως να μην έβλεπε τα χέρια που έβγαιναν από τα παράθυρα της οροφής των βαγονιών και σιγά-σιγά τα σκέπαζε το χιόνι. Με τα χρήματα αυτού του παππού η ηρωίδα θα έκανε την επέμβαση. Μετατρέποντας το σώμα της σε κάτι άλλο, ίσως να δημιουργούσε το καθαρτήριο για λογαριασμό του καθολικού προπάππου της που έβλεπε τα τρένα να περνούν κάπου στη Σιλεσία. Με την επέμβαση η ηρωίδα θα απαλλασσόταν ακόμη από τη δυσφορία της για τους άνδρες. Τρεις άνδρες ήταν μέχρι τότε στη ζωή της, και οι τρείς όχι τυχαίοι. Ο ένας ήταν ο κ. Σιμάντα, ο Γιαπωνέζος κατασκευαστής των sex toys, των σεξουαλικών βοηθημάτων που χρησιμοποιούσε, και με τον οποίο αλληλογραφούσε. «Αν καλομάθεις με τους ελεύθερους οργασμούς στους οποίους έρχεσαι με τη βοήθεια τους, μπουχτίζεις μετά και βαριέσαι τις σχέσεις με τους ανθρώπους». Ο άλλος ήταν ο ψυχίατρός της Τζέισον, που τον είχε βαρεθεί, κατηγορώντας τον για έλλειψη φαντασίας. Αλλά κι αυτός τη βαριόταν και δεν έβλεπε την ώρα να τελειώσει η συνεδρία. Τη βοήθησε όμως να ξεπεράσει την ψύχωσή της με τον Φίρερ. Έβλεπε τον Χίτλερ σαν ένα μικρό φεγγάρι που προσπαθεί να γοητεύσει τον ήλιο. Στα γερμανικά ο ήλιος είναι γένους θηλυκού, ενώ το φεγγάρι είναι γένους αρσενικού. O Χίτλερ δεν μπόρεσε ποτέ να κατακτήσει τον ήλιο, το φως. «Αυτός είναι ίσως ο λόγος που είμαστε τόσο διεστραμμένοι, ίσως αυτός είναι ο λόγος που το περίφημο σύνδρομο του κοντού αρσενικού είχε τόσο καταστροφικές συνέπειες για εμάς», μονολογεί η ηρωίδα. Ο τρίτος άνδρας ήταν ο Κ., ο εραστής της, καλλιτέχνης και παντρεμένος, που τον γνώρισε σε δημόσιες τουαλέτες. Η κριτική της εθνικής ταυτότητας από την ηρωίδα της Καταρίνα Φόλκμερ μπορούμε να πούμε ότι είναι, εκτός από καταλυτική, και ευρηματική. Μας λέει, ας πούμε, ότι από τα γερμανικά απουσιάζει η λέξη «απόλαυση». Υπάρχουν μόνο οι λέξεις «λαγνεία» και «χαρά». Γράφει ότι για τους Γερμανούς θα ήταν αδύνατο να διατηρήσουν μια αυτοκρατορία για χίλια χρόνια, έχοντας μια τόσο ανυπόφορη κουζίνα. Όλοι μεγάλωσαν με υπερβολικά ξερό ψωμί κι έτσι τα λαρύγγια τους δεν διαθέτουν την απαραίτητη υγρασία. «Νομίζω ότι ο Θεός μάς τιμωρεί για τα εγκλήματα που έχουμε διαπράξει, και έτσι τίποτα τόσο αισθησιακό όσο μια μπαγκέτα ή τόσο υγρό όσο ένα μπλούμπερι μάφιν δεν πρόκειται να παρασκευαστεί στη χώρα μου». Το βιβλίο της Καταρίνα Φόλκμερ μοιάζει κατά κάποιον τρόπο με την ταινία Ζώνη ενδιαφέροντος. Και μέσα από το χιούμορ, χωρίς ίχνος στρατευμένης καταγγελίας, μας βοηθάει να κατανοήσουμε τις ατομικές και συλλογικές ενοχές. Πάνω απ’ όλα προσφέρει όμως αναγνωστική απόλαυση, μια λέξη που, όπως μας λέει η ηρωίδα της συγγραφέως, λείπει από τη μητρική γλώσσα της. Η μετάφραση του Δημήτρη Καρακίτσου αποδίδει τη ρευστότητα του φρενήρους μονολόγου, το χιούμορ και την ειρωνεία του πρωτοτύπου.

06.06.24

LiFO 06.06.24

47

ΝΕΟΣ ΔΙΣΚΟΣ

Μουσική

INFO https:// paganikiriaki. bandcamp.com/ album/

Σ

το άκρως διασκεδαστικό πρώτο άλμπουμ των Παγανή Κυριακή που έχει το ίδιο όνομα, οι βασικοί πρωταγωνιστές είναι διάφοροι βρικόλακες, καλικάντζαροι, δαίμονες και ένα πλάσμα που το λένε Καλσαγκάρ. Είναι ένας δίσκος εντελώς ουρανοκατέβατος και στα περίπου 35 λεπτά που διαρκεί αγγίζει τη λαϊκή παράδοση και λαογραφία με έναν τρόπο που δεν τον συναντάς συχνά στην ελληνική μουσική σκηνή, με μπόλικες δόσεις μαύρου χιούμορ και ανατρεπτική διάθεση. Στην πλειοψηφία του αποτελείται από μικρές παράξενες ιστορίες παρμένες από λαϊκούς μύθους και δεισιδαιμονίες που έλεγαν οι παππούδες και οι γιαγιάδες μας όταν ήμασταν μικροί για να μας τρομάξουν. Ενδεικτικοί είναι ορισμένοι τίτλοι του: «Βρικόλακας της Μυκόνου», «Φόβος και παράνοια στο χωριό», «Ο καλάνθρωπος στο σπίτι του κρεσμένου» κ.ά. Αρκετοί θα το χαρακτηρίσουν ως τρολ, ειδικά με τα υπερβολικά δραματικά φωνητικά του και τον βρόμικο, synth punk ήχο του, και είναι ως ένα σημείο, δεν μπορείς να το πάρεις απόλυτα στα σοβαρά. Από την άλλη, είναι τρομερά δύσκολο να αντισταθείς στο ακαταμάχητο κόνσεπτ του. Σε κάνει να παραβλέπεις όποιες αδυναμίες έχει και είναι αυτό το έξτρα στοιχείο που το κάνει τόσο μοναδικό και ιδιαίτερο. Παγανή, λοιπόν, είναι μια Κυριακή που δεν έχει κάποια θρησκευτική γιορτή. «Ο δίσκος εξελίσσεται μια τέτοια Κυριακή, από τη δύση του ηλίου μέχρι το ξημέρωμα της επομένης. Όλα συμβαίνουν σε ένα χωριό, μέσα σε ένα βράδυ. Μια τέτοια μέρα χωρίς γιορτή όλα τα καταραμένα πλάσματα εμφανίζονται και κάνουν τη ζωή των χωριανών πραγματική κόλαση», μου λένε ο Xέο και ο

Ξ που, φυσικά, κρύβουν το πρόσωπο και την ταυτότητά τους. «Το άλμπουμ είναι το αποτέλεσμα της εμμονικής ενασχόλησής μας με τον τρόμο σε κάθε μορφή του. Είναι η από κοινού δημιουργία όλων αυτών των πραγμάτων που μας συνδέουν με αυτόν. Η αίσθηση του τι είναι τρομακτικό και πώς είναι να χάνεις το μυαλό σου. Κουβεντιάζαμε και ανταλλάζαμε πιθανές ιδέες που θα μπορούσαν να βγάζουν ένα ανοίκειο συναίσθημα στον ακροατή». Στην αρχή το ντουέτο φλέρταρε με την ιδέα να κάνει ένα podcast. Φαίνεται ότι είναι της μόδας τα podcasts του τρόμου – και δεν κάνω πλάκα. Πριν από μερικούς μήνες πέτυχα ένα από μια κινεζική ροκ μπάντα που αφηγούνταν τέτοιες ιστορίες –στα κινέζικα φυσικά– πάνω από απίθανη ψυχεδελική μουσική. Μεγαλωμένοι μέσα στην κουλτούρα των βιντεοκλάμπ, οι επιρροές τους στηρίζονται σε φιλμ όπως η Μύγα του Κρόνεμπεργκ, το Night of the Demons, τις παραδόσεις του Νίκου Πολίτη και φρικτές ιστορίες όπως ο Φόβος του Γκι Ντε Μοπασάν. Ηχητικά, επηρεάζονται από τα πάντα, dungeon synth και drone και τα παρακλάδια τους που είναι πιο κοντά στο black metal και γκρουπ όπως οι Old Nick, Devo, ΨΧ, Γεμάτος Αράχνες, Oingo Boing, Mr. Bungle, και άλλα πολλά. Ένα επίσης αξιοσημείωτο σημείο είναι ότι χρησιμοποιούν ολιγόλεπτα αποσπάσματα από αφηγήσεις πραγματικών ατόμων που προέκυψαν κυρίως από λαογραφικά ντοκιμαντέρ ή από την προσωπική τους συλλογή με ηχογραφήσεις. Ειδική έμφαση δίνεται στις ιστορίες νησιών όπως η Μύκονος και η Χίος (Ο δαίμονας της Λαγκάδας). Αναρωτιέμαι πόση έρευνα χρειάστηκε προτού τις μετατρέψουν σε τραγούδια.

«Αν και είμαστε και οι δυο από νησιά, εν μέρει δεν τις έχουμε ακούσει από πρώτο χέρι. Τα νησιά, πάντως, βγάζουν μια ανοίκεια διάθεση με την απομόνωση, τα κατσικοκέφαλα, τις συχνές ιστορίες βρικολακιάσματος, τα νεκροταφεία νεογνών και διάφορα άλλα. Όλες οι ιστορίες είναι αληθινές αν θες να τις πιστέψεις. Ο βρικόλακας της Μυκόνου είναι παραφρασμένη η ιστορία του Ζοζέφ Πιτόν ντε Τουρνεφόρ, ο οποίος την κατέγραψε στην επίσκεψή του στο νησί στα 1700. Το 1701 οι στάχτες του σκορπίστηκαν στη θάλασσα, όπως αναφέρεται και στους στίχους του τραγουδιού. Το πιο δύσκολο να βρεθεί ήταν το ποίημα στο οποίο βασίστηκαν οι στίχοι για το “Καλό σπιτάκι για έναν”. Τα υπόλοιπα προέκυψαν είτε από έρευνες σε ψηφιακά και αναλογικά αρχεία είτε από προσωπικές, κυριολεκτικές και μεταφορικές εμπειρίες». Πάντως, με έκπληξη διαπίστωσα, καθώς άκουγα τον δίσκο, ότι μία από αυτές μού ήταν γνώριμη επειδή η γιαγιά μου είχε φροντίσει γι’ αυτό.

Παγανή Κυριακή: Ελληνικό folk horror με ανατρεπτική synth διάθεση και χιούμορ φωτο: παρισ ταβιτιαν

Βρικόλακες, καλικάντζαροι, δαίμονες και ένα πλάσμα που το λένε Καλσαγκάρ, σε έναν δίσκο που αγγίζει τη λαϊκή παράδοση και λαογραφία.

από th maρια παππα

48

LiFO

— Γιατί, πιστεύετε, δεν έχουμε αξιοποιήσει περισσότερο αυτήν τη horror πλευρα της παράδοσης; Πολλοί και πολλές έχουν γράψει τρομακτικές ιστορίες που εξελίσσονται στην επαρχία της Ελλάδας, ειδικά τα τελευταία χρόνια. Στη μουσική πλευρά υποθέτω ότι αρκετοί έχουν αντιμετωπίσει την παράδοση υπό ένα πρίσμα τρόμου και άβολων συναισθημάτων στα ακραία είδη του metal και διάφοροι έχουν ασχοληθεί με τους καλικάντζαρους και τις ιστορίες τους με μια πιο περιπαικτική και παιδική διάθεση. Παλιότερα υπήρχε και στην ΕΡΤ εκπομπή με καλικάντζαρους και με μια αισθητική που μόνο εφιάλτες μπορούσε να προκαλέσει στα παιδικά μάτια.

— Πόσο παγανιστική είναι, κατά την άποψή σας; Στην ελληνική παράδοση είναι έντονη η μεταφυσική και παραφυσική παρουσία. Πλάσματα, νεράιδες, καλικάντζαροι, δαιμόνια, πνεύματα και διάφορα άλλα. Θεωρώ ότι στον λαϊκό χριστιανισμό των ανθρώπων των παλιότερων χρόνων υπάρχουν όλα αυτά τα στοιχεία, χωρίς να έχουν αναγκαστικά παγανιστικό χαρακτήρα ή αντιχριστιανική προέλευση. Ο σατανάς και τα δαιμόνια δεν είναι παγανιστικά απαραίτητα. Οι καλικάντζαροι έχουν σίγουρα τις ρίζες τους στους Σάτυρους και στον Πάνα με το υπερμέγεθες τσουτσούνι του Μαλαπέρδα και τα τραγοπόδαρα του... Τραγοπόδαρου. Εμάς δεν μας ενδιέφερε, πάντως, ως θέμα ο παγανισμός όσο ο τρόμος, τα εγκαταλελειμμένα νεκροταφεία και το βάρος της Μόρας στο στήθος των πιστών.

— Συνεχίζουν να είναι προληπτικοί οι Έλληνες; Οι Έλληνες, όπως και αρκετοί στα Βαλκάνια και στον ευρωπαϊκό Νότο, έχουν κρατήσει μια λιγότερο μοντέρνα προσέγγιση στον σύγχρονο κόσμο. Αυτό πολλές φορές έχει άσχημα αποτελέσματα και μας δημιουργεί ασφυξία όταν εκφράζεται ως ματσίλα, θρησκοληψία και μίσος προς το διαφορετικό. Όταν όμως κρατάει το αυθεντικό λαϊκό σκιάξιμο προς το μεταφυσικό και το ανοίκειο ή την εναντίωση στην αφόρητη καθημερινή αλλοτρίωση, δεν μπορούμε παρά να είμαστε υπέρ του.

— Πόσο χιούμορ κρύβεται πίσω από όλα αυτά; Όλα μπορούν να φαίνονται αστεία μέχρι να συναντήσεις το πρώτο παγανό μέσα στο σπίτι σου ή να περάσεις δίπλα από το σπίτι του κρεμασμένου και να ακούσεις τα τριξίματα του σχοινιού πάνω στο ξύλο και τότε «να σβήσει το μηχανάκι σου από τον τρόμο».

06.06.24

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

LiF O

817

ΠΕΡΙΒΆΛΛΟΝ Σε μια εποχή στην οποία η κλιματική αλλαγή παραμένει η μεγαλύτερη πρόκληση, δράσεις περιβαλλοντικής υπευθυνότητας, η στροφή στην πράσινη ηλεκτρική ενέργεια και η στόχευση στη βιωσιμότητα και στη δημιουργία «έξυπνων» πόλεων δείχνουν τον δρόμο που πρέπει να ακολουθήσουμε για να σώσουμε ό,τι σώζεται.

KΕΙΜΕΝΑ : ΜΑΧΗ ΤΡΑΤΣΑ, ΦΙΛΙΩ ΡΑΓΚΟΥ, ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ

LiFO 06.06.24

49

THE

good LiFO

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΤΑ 10 ΜΕΓΑΛΎΤΕΡΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΆ ΠΡΟΒΛΉΜΑΤΑ ΤΟΥ 2024 Ακραία καιρικά φαινόμενα, υπερθέρμανση του πλανήτη, απώλεια βιοποικιλότητας – όταν το περιβάλλον υποφέρει, συμπαρασύρει κάθε ζωντανό οργανισμό. ΑΠΟ ΤΗ ΦΙΛΙΩ ΡΑΓΚΟΥ

50

LiFO

06.06.24

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

THE

05. Οι άνθρωποι παράγουμε περισσότερα απορρίμματα απ’ όσα μπορεί να αντέξει ο πλανήτης. Όταν δεν ανακυκλώνονται, καταλήγουν σε χώρους υγειονομικής ταφής, ρυπαίνοντας τον αέρα, μολύνοντας τα ύδατα και το έδαφος, και επιτείνοντας την κλιματική κρίση, που αν και επηρεάζεται πλέον από αμέτρητους παράγοντες, ορισμένοι αναμφίβολα χρήζουν μεγαλύτερης προσοχής. Από την αποψίλωση των δασών και την απώλεια της βιοποικιλότητας μέχρι το food waste και το fast fashion, αυτά είναι μερικά από τα σημερινά μεγαλύτερα περιβαλλοντικά προβλήματα που κάνουν (και) εν έτει 2024 την ανάγκη για δράση πιο επιτακτική από ποτέ.

01.

Η ΥΠΕΡΘΈΡΜΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΛΑΝΉΤΗ ΑΠΌ ΤΑ ΟΡΥΚΤΆ ΚΑΎΣΙΜΑ

Το 2024 ήταν το θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί στην ιστορία, ενώ ταυτόχρονα τα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα (CO2) ήταν πιο υψηλά από ποτέ. Σύμφωνα με την Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ (NOAA), όλο αυτό είναι «άμεσο αποτέλεσμα της ανθρώπινης δραστηριότητας» που προκαλείται κυρίως από την καύση ορυκτών καυσίμων για τις μεταφορές και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και προκαλεί, με τη σειρά του, καταστροφικά φαινόμενα σε όλο τον κόσμο. Το ανησυχητικό, ωστόσο, είναι πως ακόμα και αν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου σταματούσαν αμέσως, η θερμοκρασία παγκοσμίως θα συνέχιζε να αυξάνεται τα επόμενα χρόνια. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο είναι απαραίτητο να τις μειώσουμε δραστικά, επενδύοντας σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και καταργώντας τα ορυκτά καύσιμα το συντομότερο δυνατό.

02.

FOOD WASTE

Το 1/3 των τροφίμων που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση –περίπου 1,3 δισ. τόνοι– σπαταλιέται ή χάνεται, ενώ είναι αρκετό για να τραφούν τρία δισεκατομμύρια άνθρωποι! Το food waste, όπως ονομάζεται, ευθύνεται επίσης για το 1/4 περίπου των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου ετησίως. Για να γίνει καλύτερα κατανοητό, σκεφτείτε πως σε επίπεδο χώρας θα αποτελούσε τον τρίτο μεγαλύτερο εκπομπό αερίων του θερμοκηπίου μετά την Κίνα και τις ΗΠΑ. Το ακόμα πιο αποκαρδιωτικό είναι, όμως, πως μια τεράστια ποσότητα τροφίμων πετιέται για καθαρά αισθητικούς λόγους. Ενδεικτικά, μόνο στις ΗΠΑ, ο λόγος που πάνω από το 50% των προϊόντων που πετιούνται καταλήγει στα σκουπίδια είναι επειδή θεωρούνται «πολύ άσχημα» για να πωληθούν στους καταναλωτές, κάτι που αντιστοιχεί σε περίπου 60 εκατομμύρια τόνους φρούτων και λαχανικών.

03.

ΑΠΏΛΕΙΑ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΌΤΗΤΑΣ

Η ανθρωπότητα χρησιμοποιεί περισσότερους πόρους απ’ όσους μπορεί να αναπληρώσει με φυσικό τρόπο. Σύμφωνα με έκθεση του WWF (2020), ο πληθυσμός θηλαστικών, ψαριών, πτηνών, ερπετών και αμφίβιων έχει μειωθεί κατά μέσο όρο 68% την περίοδο μεταξύ 1970 και 2016, με την τεράστια αυτή απώλεια της βιοποικιλότητας να αποδίδεται σε διάφορους παράγοντες, αλλά κυρίως στη μετατροπή οικοτόπων, όπως δάση και λιβάδια, σε γεωργικά συστήματα. Ήδη περισσότερα από 500 είδη χερσαίων ζώων βρίσκονται στα πρόθυρα της εξαφάνισης, και υπάρχει πιθανότητα να χαθούν μέσα σε είκοσι χρόνια. Οι επιστήμονες λένε ότι χωρίς την καταστροφική επέμβαση του ανθρώπου, θα χρειάζονταν χρόνια για να επιτευχθεί αυτός ο ρυθμός απώλειας.

04.

good LiFO

FAST FASHION

Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, η βιομηχανία της μόδας ευθύνεται για σχεδόν το 20% των παγκόσμιων υγρών αποβλήτων – λόγω της βαφής των υφασμάτων– και για το 10% των παγκόσμιων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, παράγοντας περισσότερο απ’ ό,τι ο τομέας των αερομεταφορών και της ναυτιλίας μαζί. Την ίδια στιγμή, τα πιο πολλά ρούχα και υφάσματα, τα περισσότερα εκ των οποίων είναι μη βιοδιασπώμενα, καταλήγουν σε χωματερές, ενώ τα μικροπλαστικά από υλικά όπως ο πολυεστέρας, το νάιλον, το πολυαμίδιο, το ακρυλικό και άλλα συνθετικά εισχωρούν στο έδαφος και σε κοντινές πηγές νερού. Επίσης, τεράστιες ποσότητες υφασμάτων πετιούνται σε λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές, όπως η έρημος Ατακάμα της Χιλής, όπου καταλήγουν τουλάχιστον 39.000 τόνοι υφασμάτινων αποβλήτων απ’ όλο τον κόσμο.

06.

ΥΠΕΡΑΛΊΕΥΣΗ

Πάνω από τρία δισεκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο έχουν τα ψάρια ως κύρια πηγή πρωτεΐνης. Η υπεραλίευση όμως είναι επιζήμια για το περιβάλλον, προκαλώντας αύξηση των φυκιών στο νερό, καταστροφή των αλιευτικών κοινοτήτων, ρύπανση των ωκεανών και εξαιρετικά υψηλά ποσοστά απώλειας της βιοποικιλότητας.

07.

ΑΠΟΨΊΛΩΣΗ ΤΩΝ ΔΑΣΏΝ

Το δάσος, εκτός από το ότι δεσμεύει τον άνθρακα, βοηθά επίσης στην πρόληψη της διάβρωσης του εδάφους, επειδή οι ρίζες των δέντρων αποτρέπουν τις κατολισθήσεις. Μέχρι το 2030 ενδέχεται να έχει απομείνει στον πλανήτη μόλις το 10% των δασών, ενώ, αν δεν σταματήσει άμεσα η αποψίλωση, είναι εξίσου πιθανό να έχουν εξαφανιστεί όλα σε λιγότερο από εκατό χρόνια.

08.

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΉ ΡΎΠΑΝΣΗ

Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, κάθε χρόνο περίπου 4,2-7 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως πεθαίνουν από την ατμοσφαιρική ρύπανση και 9 στους 10 αναπνέουν αέρα που περιέχει υψηλά επίπεδα ρύπων, ενώ, σύμφωνα με μελέτη του 2023, η ατμοσφαιρική ρύπανση στη Νότια Ασία, μία από τις πιο μολυσμένες περιοχές στον κόσμο, μειώνει το προσδόκιμο ζωής κατά περίπου πέντε χρόνια. Στην Ευρώπη, πρόσφατη έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος έδειξε ότι το 2021 πάνω από μισό εκατομμύριο άνθρωποι πέθαναν από προβλήματα υγείας που συνδέονται άμεσα με την έκθεση σε τοξικούς ρύπους.

09.

ΛΙΏΣΙΜΟ ΤΩΝ ΠΆΓΩΝ ΚΑΙ ΆΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΣΤΆΘΜΗΣ ΤΗΣ ΘΆΛΑΣΣΑΣ

Λόγω της κλιματικής κρίσης η Αρκτική υπερθερμαίνεται με υπερδιπλάσιο ρυθμό απ’ οποιοδήποτε άλλο μέρος στον πλανήτη. Σήμερα, η στάθμη της θάλασσας ανεβαίνει δύο φορές πιο γρήγορα απ’ ό,τι στο μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα, εξαιτίας της αύξησης των θερμοκρασιών στη Γη. Στην Αρκτική, το στρώμα πάγου της Γροιλανδίας αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο για τη στάθμη της θάλασσας, που ανεβαίνει καθώς οι χερσαίοι πάγοι λιώνουν.

10.

ΓΕΩΡΓΊΑ

Μια τεράστια έκταση γης είναι καλλιεργήσιμη παγκοσμίως και για την καλλιέργειά της καταναλώνεται μια εξίσου τεράστια ποσότητα γλυκού νερού, κι αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της λίστας. Την ίδια στιγμή, μελέτες έχουν δείξει ότι το παγκόσμιο σύστημα διατροφής ευθύνεται για το 1/3 όλων των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που προκαλούνται από τον άνθρωπο, εκ των οποίων το 30% προέρχεται από την κτηνοτροφία και την αλιεία. Επιστήμονες και περιβαλλοντολόγοι προειδοποιούν ότι πρέπει να επανεξετάσουμε το σημερινό μας σύστημα διατροφής, καθώς μια πιο vegan προσέγγιση θα μείωνε δραστικά το αποτύπωμα.

ΡΎΠΑΝΣΗ ΑΠΌ ΤΑ ΠΛΑΣΤΙΚΆ

Το 1950, ο κόσμος παρήγε πάνω από δύο εκατομμύρια τόνους πλαστικού ετησίως. Μέχρι το 2015, η ετήσια αυτή παραγωγή εκτοξεύτηκε στα 419 εκατομμύρια τόνους. Έκθεση του επιστημονικού περιοδικού «Nature» αναφέρει ότι σήμερα περίπου 14 εκατομμύρια τόνοι πλαστικού καταλήγουν στους ωκεανούς κάθε χρόνο, βλάπτοντας τα ενδιαιτήματα άγριας ζωής και τα ζώα που ζουν σε αυτά. Αν δεν ληφθούν μέτρα, η ποσότητα αυτή θα έχει αυξηθεί σε 29 εκατομμύρια τόνους ετησίως μέχρι το 2040, ενώ, αν συμπεριλάβουμε και τα μικροπλαστικά, αθροιστικά στους ωκεανούς θα μπορούσε να φτάσει τους 600 εκατομμύρια τόνους. Σοκαριστικό είναι επίσης το γεγονός ότι το «National Geographic» διαπίστωσε πως το 91% του συνόλου του πλαστικού που έχει κατασκευαστεί δεν ανακυκλώνεται. Σε αυτό ας συνυπολογίσουμε και το γεγονός πως χρειάζεται περίπου 400 χρόνια για να αποσυντεθεί.

LiFO 06.06.24

51

THE

good LiFO

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΌΜΙΛΟΣ ΔΕΗ: ΗΓΈΤΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΆΣΙΝΗ ΕΝΈΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΉ ΒΙΩΣΙΜΌΤΗΤΑ

με όραμα να μετασχηματιστεί σε μια οικονομικά και περιβαλλοντικά βιώσιμη, σύγχρονη, ψηφιακή εταιρεία, η ΔΕΗ κατακτά ηγετική θέση στον κλάδο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ). Με αυτόν τον τρόπο η ΔΕΗ επενδύει συστηματικά στην πράσινη ενέργεια, αναδεικνύοντας τη σημασία της περιβαλλοντικής υπευθυνότητας και της βιώσιμης ανάπτυξης. Στον πυρήνα της στρατηγικής της ΔΕΗ για την περίοδο 2024-2026 βρίσκεται η στροφή προς τις ΑΠΕ με επενδύσεις ύψους €9 δισ., κυρίως σε πράσινες μορφές ενέργειας, και την αναβάθμιση των δικτύων διανομής. Η διοίκηση της ΔΕΗ, παρουσιάζοντας το business plan στο Capital Markets Day 2024 στο Λονδίνο, έθεσε στόχο να καταστεί ηγέτιδα δύναμη στην καθαρή ενέργεια στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η πράσινη μετάβαση της ΔΕΗ στηρίζεται στην απανθρακοποίηση και την απόσυρση λιγνιτικών μονάδων. Ήδη έχουν αποσυρθεί μονάδες καθαρής ισχύος 1,9 GW, οι οποίες αντικαθίστανται από νέα έργα ΑΠΕ. Το 2030 η εγκατεστημένη ισχύς της ΔΕΗ αναμένεται να φτάσει τα 17 GW, εκ των οποίων το 75% θα προέρχεται από καθαρές μορφές ενέργειας.

52

LiFO

06.06.24

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

THE

good LiFO

Η ΔΕΗ κατακτά ηγετική θέση στον κλάδο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με στρατηγικές επενδύσεις στην πράσινη ενέργεια, αναδεικνύοντας τη σημασία της περιβαλλοντικής υπευθυνότητας και της βιώσιμης ανάπτυξης.

Επιπλέον, η ΔΕΗ Ανανεώσιμες αναπτύσσει το φωτοβολταϊκό έργο «Φοίβη» στην Πτολεμαΐδα, συνολικής ισχύος 550 MWp, μια επένδυση με προϋπολογισμό €368 εκατ., η οποία εντάσσεται στον πυλώνα Πράσινη Μετάβαση του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ). Το έργο αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός του 2025 και θα καλύπτει τις ανάγκες περίπου 200.000 νοικοκυριών, αποτρέποντας την εκπομπή 550.000 τόνων CO2 ετησίως. Συνέπεια των επενδύσεων σε ΑΠΕ, όπως οι παραπάνω, θα είναι το ότι η παραγωγή ενέργειας το 2026 θα γίνει πιο πράσινη, με το 54% να προέρχεται από ΑΠΕ. Η ΔΕΗ έχει θέσει ως στόχο τον διπλασιασμό της εγκατεστημένης ισχύος ΑΠΕ σε 8,9 GW έως το 2026, με τις ΑΠΕ να αντιπροσωπεύουν το 68% της συνολικής ισχύος της εταιρείας. Παράλληλα, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς του ομίλου ΔΕΗ θα αυξηθεί στα 13,1 GW, παρόλη την απόσυρση λιγνιτικών, φυσικού αερίου και πετρελαϊκών μονάδων ισχύος 2,8 GW. Με αυτές τις επενδύσεις η ΔΕΗ στοχεύει στη μείωση των εκπομπών CO2 κατά 75% έως το 2026 σε σχέση με το 2019, καθιστώντας την παραγωγή ενέργειας πιο πράσινη. Η ΔΕΗ με αυτές τις πρωτοβουλίες ηγείται της πράσινης επανάστασης στις ΑΠΕ, αναδεικνύοντας τη δέσμευσή της για ένα βιώσιμο μέλλον και την προστασία του περιβάλλοντος. Με στρατηγικές επενδύσεις και συνεργασίες προωθεί την ενεργειακή μετάβαση της Ελλάδας, ενισχύοντας την οικονομία και βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής των πολιτών. Η στρατηγική της ΔΕΗ βασίζεται στο μοντέλο «Δημιουργία Διαμοιραζόμενης Αξίας» (CSV), το οποίο προάγει τη δημιουργία αξίας για την εταιρεία, την κοινωνία και το περιβάλλον. Με στόχο το μηδενικό καθαρό ανθρακικό αποτύπωμα (net zero) και τις θετικές για τη φύση λειτουργίες (nature positive), ο Όμιλος ΔΕΗ συνεργάζεται με φορείς και οργανισμούς για δράσεις που έχουν θετικό περιβαλλοντικό αντίκτυπο, ενώ συνεισφέρει σημαντικά στην επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs) για το περιβάλλον. Σημαντικά έργα ΑΠΕ βρίσκονται ήδη σε τροχιά υλοποίησης. Στη δυτική Μακεδονία η ΔΕΗ και η RWE προχωρούν στην κατασκευή φωτοβολταϊκού πάρκου συνολικής ισχύος 450 MWp. Το έργο, που αποτελεί επένδυση ύψους €255,4 εκατ., αναμένεται να λειτουργήσει μέχρι το τέλος του 2025. H συνεργασία της RWE με τη ΔΕΗ περιλαμβάνει την κατασκευή δύο ακόμα φωτοβολταϊκών πάρκων στη δυτική Μακεδονία. Πρόκειται για ένα πάρκο συνολικής ισχύος 210 MWp, που αποτελεί επένδυση ύψους €180 εκατ. καθώς και για ένα πάρκο συνολικής εγκατεστημένης ισχύος 280 MWp, επένδυση ύψους €196 εκατ. Η κατασκευή και των τριών ενεργειακών πάρκων χρηματοδοτείται κατά 50% από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0». Η ΔΕΗ συνεργάζεται επίσης με τον όμιλο Intrakat για την από κοινού ανάπτυξη χαρτοφυλακίου ΑΠΕ συνολικής ισχύος έως 2,7 GW. Στο πλαίσιο της εν λόγω συμφωνίας, ο όμιλος Intrakat έχει μεταβιβάσει στη ΔΕΗ Ανανεώσιμες 6 έργα ΑΠΕ, συνολικής ισχύος περίπου 164 MW. Η συμφωνία αυτή σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της βιώσιμης ανάπτυξης και της ενίσχυσης της ενεργειακής ανεξαρτησίας της Ελλάδας.

LiFO 06.06.24

53

THE

good LiFO

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΠΑΘΗΤΙΚΆ ΚΤΊΡΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΓΕΙΤΟΝΙΈΣ ΤΟΥ ΜΈΛΛΟΝΤΟΣ Ο πιστοποιητής παθητικών κτιρίων Στέφανος Παλλαντζάς εξηγεί γιατί τα ανθεκτικά και βιώσιμα κτίρια είναι απαραίτητο στοιχείο μιας σύγχρονης πόλης. ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ

Η βιωσιμότητα και η κλιματική αλλαγή αποτελούν λέξεις-κλειδιά σε κάθε συζήτηση για τις πόλεις του μέλλοντος. Όπως επισημαίνει ο πολιτικός μηχανικός του ΕΜΠ Στέφανος Παλλαντζάς, «ζούμε ήδη το 85% της ζωής μας μέσα στα κτίρια, ποσοστό που ενδέχεται να αυξηθεί ακόμα περισσότερο». Γίνεται, λοιπόν, σαφές ότι οι χώροι στους οποίους ζούμε οφείλουν να συνδιαλέγονται ενεργά με τους παραπάνω όρους, να προστατεύουν ταυτόχρονα εμάς και το περιβάλλον. Έχοντας συνδέσει το όνομά του με τα παθητικά κτίρια στην Ελλάδα ως πιστοποιητής τους, εξηγεί γιατί τα «passive houses» είναι τα σπίτια στα οποία θα έπρεπε να ζούμε.

54

LiFO

06.06.24

LiFO 06.06.24

55

THE

good LiFO

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΠΑΘΗΤΙΚΟ ΚΤΙΡΙΟ; Ένα παθητικό κτίριο («passive house») είναι ένας τύπος κτιρίου που έχει σχεδιαστεί και κατασκευαστεί ώστε να έχει εξαιρετικά χαμηλή ενεργειακή κατανάλωση για θέρμανση και ψύξη, επομένως είναι πολύ πιο αποδοτικό ενεργειακά από τα παραδοσιακά κτίρια. Το κεντρικό χαρακτηριστικό ενός παθητικού κτιρίου είναι η βέλτιστη διαχείριση της παθητικής ηλιακής ενέργειας και άλλων παθητικών τεχνικών για να διατηρείται άνετη η θερμοκρασία στο εσωτερικό του καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

ΜΠΟΡΕΙΤΕ ΝΑ ΜΑΣ ΑΠΟΔΟΜΗΣΕΤΕ ΠΕΝΤΕ ΜΥΘΟΥΣ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΘΗΤΙΚΑ ΚΤΙΡΙΑ; Είναι πολύ ακριβά για να κατασκευαστούν. H αρχική επένδυση μπορεί να είναι υψηλότερη, αλλά το συνολικό κόστος του να ζεις σε ένα παθητικό κτίριο είναι σχεδόν πάντα χαμηλότερο, χάρη στη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας και στα χαμηλότερα λειτουργικά έξοδα. Επιπλέον, η αυξανόμενη ζήτηση έχει οδηγήσει σε μείωση των τιμών των υλικών που απαιτούνται για την κατασκευή τους. Είναι ακατάλληλα για ζεστά κλίματα. Τα παθητικά κτίρια σχεδιάζονται ώστε να λειτουργούν αποδοτικά σε οποιοδήποτε κλίμα. Η αρχή της παθητικής κατασκευής προσαρμόζεται στις συγκεκριμένες κλιματικές συνθήκες, χρησιμοποιώντας τεχνικές όπως η σκίαση, η θερμομόνωση και τα συστήματα αερισμού. Δεν χρειάζονται θέρμανση ή ψύξη. Τα παθητικά κτίρια έχουν πολύ χαμηλές απαιτήσεις θέρμανσης και ψύξης, αλλά δεν είναι εντελώς ανεξάρτητα από αυτά τα συστήματα. Απλώς χρησιμοποιούν μικρές, αποδοτικές και οικονομικά προσιτές πηγές θέρμανσης και ψύξης. Είναι άσχημα. Τα παθητικά κτίρια μπορούν να έχουν οποιοδήποτε στυλ και οποιαδήποτε αρχιτεκτονική, μπορούν να είναι από μοντέρνα έως παραδοσιακά. Σήμερα βλέπουμε γύρω μας πανέμορφα παθητικά κτίρια, ακόμα και στο κέντρο της Αθήνας. Είναι σκοτεινά και δεν αερίζονται καλά. Τα παθητικά κτίρια έχουν επαρκή φυσικό φωτισμό και εξαιρετική ποιότητα αέρα. Η χρήση μεγάλων, ενεργειακά αποδοτικών παραθύρων επιτρέπει άφθονο φυσικό φως, ενώ τα συστήματα μηχανικού αερισμού εξασφαλίζουν συνεχώς καθαρό αέρα. Είναι σαν να έχεις τα παράθυρα ανοιχτά 24 ώρες την ημέρα.

ΠΟΙΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΕΧΟΥΝ ΟΙ ΠΟΛΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΓΕΙΤΟΝΙΕΣ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ; ΠΟΣΟ ΜΑΚΡΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΚΑΤΙ ΤΕΤΟΙΟ; Οι πόλεις και οι γειτονιές του μέλλοντος αναπόφευκτα θα πρέπει να επικεντρώνονται στην ανθεκτικότητα, τη βιωσιμότητα, την ενεργειακή απόδοση και την ποιότητα ζωής των κατοίκων τους, ενώ παράλληλα θα πρέπει να αντιμετωπίζουν την ενεργειακή φτώχεια, που θα γιγαντώνεται. Ζούμε το 85% της ζωής μας μέσα στα κτίρια και ίσως στο μέλλον να ζούμε περισσότερο. Όλες οι γειτονιές των μεγάλων αστικών κέντρων, ανεξαρτήτως κοινωνικών χαρακτηριστικών, θα πρέπει να έχουν ευτυχισμένους και προστατευμένους από τα ακραία κλίματα πολίτες και αυτό συμβαίνει μόνο όταν ζουν σε ανθεκτικά κτίρια. Η Ελλάδα έχει κάνει βήματα προς τη βελτίωση της ενεργειακής

56

LiFO

αποδοτικότητας και τη βιωσιμότητα των κτιρίων, αλλά εξακολουθεί να απέχει από μια εκτεταμένη υιοθέτηση αυτών των αρχών. Σήμερα, για παράδειγμα, συζητάμε για το ύψος των κτιρίων και όχι για τη βιωσιμότητά τους.

ΠΩΣ ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΝΑ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙ ΤΟ ΓΟΗΤΡΟ ΤΩΝ ΠΑΘΗΤΙΚΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ ΚΑΙ ΝΑ ΔΩΣΕΙ ΚΙΝΗΤΡΟ ΓΙΑ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΘΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ; Δεν περιμένω τα πάντα από την πολιτεία. Πιστεύω ότι η αγορά αντιλαμβάνεται την αναγκαιότητα των παθητικών κτιρίων και προσαρμόζεται με γοργούς ρυθμούς. Ωστόσο, θα μπορούσε, για παράδειγμα, να αυστηροποιήσει τους κανονισμούς ενεργειακής απόδοσης για νέες κατασκευές και ανακαινίσεις και να φροντίσει ώστε τα δημόσια κτίρια να πληρούν αυστηρά τα πρότυπα ενεργειακής απόδοσης. Επιπλέον, θα ήταν χρήσιμη η μείωση φόρων για όσους επενδύουν σε παθητικά κτίρια ή η μείωση του ΦΠΑ για τα υλικά και τις υπηρεσίες που χρησιμοποιούνται, και, σε επίπεδο εκπαίδευσης, τα σεμινάρια κατάρτισης αρχιτεκτόνων, μηχανικών και κατασκευαστών και η έρευνα για νέες τεχνολογίες και υλικά που βελτιώνουν την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων.

ΤΑ ΚΤΙΡΙΑ ΕΥΘΥΝΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΟ 40% ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ, ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ, ΠΕΝΤΕ ΛΑΘΗ ΠΟΥ ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΝΑ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ Ή ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥΣ; Ενδεικτικά λάθη είναι η κακής ποιότητας θερμομόνωση στους τοίχους, στην οροφή και στα δάπεδα, που αυξάνει τις ενεργειακές ανάγκες για θέρμανση και ψύξη, και η ανεπαρκής στεγανοποίηση των παραθύρων, των θυρών και των αρμών του κτιρίου που οδηγεί σε διαρροή αέρα και απώλειες θερμότητας. Επίσης, η χρήση μη αποδοτικών συστημάτων θέρμανσης, ψύξης και αερισμού, με συνέπεια την αυξημένη κατανάλωση ενέργειας και το υψηλό κόστος λειτουργίας, η εσφαλμένη τοποθέτηση και το μέγεθος των παραθύρων που δεν εκμεταλλεύονται την παθητική ηλιακή ενέργεια τον χειμώνα, με συνέπεια την απώλεια φυσικού φωτισμού και παθητικής θέρμανσης, και ο ανεπαρκής σχεδιασμός του αερισμού, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες του κτιρίου, με συνέπεια τη μειωμένη ποιότητα του αέρα. Με την αποφυγή αυτών των λαθών, μπορούμε να βελτιώσουμε σημαντικά την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, μειώνοντας τόσο την κατανάλωση ενέργειας όσο και το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα.

06.06.24

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

THE

good LiFO

Ο ΌΜΙΛΟΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΉΣ ΕΠΕΝΔΎΕΙ ΣΤΗ ΒΙΩΣΙΜΌΤΗΤΑ ΜΕ ΠΡΆΣΙΝΕΣ ΔΡΆΣΕΙΣ

Με την επιτυχημένη δενδροφύτευση σε συνεργασία με τη We4All ο όμιλος αποδεικνύει τη δέσμευσή του για την προστασία του περιβάλλοντος. αναπόσπαστο κομμάτι του dna του ομίλου ευρωκλινικής αποτελεί η δέσμευσή του για τη βιωσιμότητα και την προστασία του περιβάλλοντος. Ο Όμιλος, στο πλαίσιο του προγράμματος εταιρικής κοινωνικής ευθύνης που υλοποιεί, διοργάνωσε μια επιτυχημένη δράση δενδροφύτευσης, φυτεύοντας 500 δέντρα στον Υμηττό και στον δήμο Παιανίας, δίνοντας νέα ζωή στην περιοχή. Η δράση πραγματοποιήθηκε τον περασμένο Νοέμβριο σε συνεργασία με την ΑΜΚΕ We4All που αποτελεί αξιόπιστο συνεργάτη εκατοντάδων εταιρειών για την ανάπτυξη του ESG και τη μείωση του περιβαλλοντικού τους αποτυπώματος. Επιπλέον, η We4all αποτελεί βασικό συνεργάτη του ΟΗΕ στο πρόγραμμα αποκατάστασης οικοσυστημάτων 2021-2030. Ο στόχος της δράσης του Ομίλου ήταν η φύτευση 500 νέων δέντρων σε περιοχές της Ελλάδας όπου υπήρχε ανάγκη. Έτσι, επιλέχθηκε το πυρόπληκτο βουνό του Υμηττού και συγκεκριμένα η πρώην χωματερή της Παιανίας, με στόχο να μετατραπεί σε ένα νέο αλσύλλιο και πνεύμονα πρασίνου που θα ενισχύσει τη βιοποικιλότητα της περιοχής αλλά και τις τοπικές κοινότητες. Στη δράση της δενδροφύτευσης συμμετείχαν πολλοί εργαζόμενοι του Ομίλου και οι οικογένειές τους. Συγκεκριμένα, περισσότεροι από 90 εθελοντές ένωσαν τις δυνάμεις τους φυτεύοντας ενδεικτικά 150 δενδρύλλια από τα 500. Ειδικά για την περιοχή επιλέχθηκαν κυπαρίσσια, δάφνες, χαρουπιές και δεντρολίβανα. Το επόμενο διάστημα, με στόχο να ολοκληρωθεί η δράση του Ομίλου Ευρωκλινικής και καταβάλλοντας κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να φυτευτούν τα υπόλοιπα 350 δενδρύλλια κατά τη φυτευτική περίοδο, η ομάδα της We4All ολοκλήρωσε και τις τελευταίες φυτεύσεις τον Φεβρουάριο 2024 στις καμένες εκτάσεις της Αρχαίας Ολυμπίας και του δήμου Αχαρνών. Η επιλογή των δενδρυλλίων έγινε βάσει των αναγκών και του τύπου του οικοσυστήματος της εκάστοτε περιοχής. Γεωπόνοι και δασολόγοι, σε συνεννόηση με τις Αρχές, συνέστησαν δύσφλεκτα και ανθεκτικά είδη δέντρων, τα οποία θα συμβάλουν στη βιοποικιλότητα και την αποκατάσταση των περιοχών. Φυσικά, η δενδροφύτευση δεν ολοκληρώνεται αμέσως αλλά ακολουθείται από μια ιδιαίτερα απαιτητική διαδικασία συντήρησης που θα συνεχιστεί τα επόμενα τρία χρόνια, ώσπου τα δενδρύλλια θα αναπτύσσονται πλέον αυτόνομα. Αυτή η πρωτοβουλία του Ομίλου Ευρωκλινικής εντάσσεται στο πλαίσιο του προγράμματος «Euroclinic Go Green». Πρόκειται για ένα πρόγραμμα που ξεκίνησε το 2021 και έχει ως στόχο τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος και την προστασία του περιβάλλοντος.

Μάλιστα, ο αντίκτυπος της συγκεκριμένης δράσης είναι ήδη μετρήσιμος. Καθώς ο μέσος όρος ετήσιας απορρόφησης CO2 από ένα ανεπτυγμένο δέντρο είναι 22 κιλά και ο μέσος όρος παραγωγής οξυγόνου ανά έτος είναι 117 κιλά, υπολογίζεται ότι τα 500 δέντρα, σε βάθος λίγων χρόνων, θα έχουν τη δυνατότητα να απορροφούν έως 11 τόνους CO2 και να παράγουν 59 τόνους οξυγόνο. Εκτός αυτού, η δενδροφύτευση έχει συμπληρωματικά οφέλη για την περιοχή, όπως η ενίσχυση της ανθεκτικότητάς της στην κλιματική αλλαγή, η διαμόρφωση ενός πιο φιλικού και βιώσιμου μικροκλίματος, η ενίσχυση της βιοποικιλότητας και κατά συνέπεια η βελτίωση των συνθηκών ζωής και της ποιότητας του αέρα για τους κατοίκους της. Έχοντας καλλιεργήσει μια κουλτούρα προσφοράς και περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης στους εργαζομένους του και αποδεικνύοντας ότι η δέσμευση για βιωσιμότητα περνά από τη θεωρία στην πράξη με επιτυχία, ο Όμιλος Ευρωκλινικής μετρά ένα ακόμα βήμα προς την εξέλιξή του στην πρώτη πράσινη ιδιωτική κλινική στην Ελλάδα. Στο πλαίσιο του προγράμματος εταιρικής κοινωνικής ευθύνης που υλοποιεί ο Όμιλος, προβλέπεται να συμβάλει ενεργά και περαιτέρω στην προστασία του περιβάλλοντος με επιτυχημένες δράσεις όπως αυτή, ενσαρκώνοντας το πρότυπο μιας απόλυτα σύγχρονης και υπεύθυνης επιχείρησης.

LiFO 06.06.24

57

THE

good LiFO

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΠΡΆΞΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΉΣ ΕΥΘΎΝΗΣ ΑΠΌ ΤΗΝ AEGEAN Η μεγαλύτερη ελληνική αεροπορική εταιρεία, που φέτος κλείνει 25 χρόνια λειτουργίας, τοποθετείται πάντα εγκαίρως σε σχέση με τις προκλήσεις της εποχής.

με την κλιματική αλλαγή να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίσει ο πλανήτης, κάθε μικρή ή και μεγαλύτερη πράξη όλων μπορεί να κάνει τη διαφορά. Από την ανακύκλωση, την επαναχρησιμοποίηση ή και τον περιορισμό της κατανάλωσης σε ατομικό επίπεδο έως τα μεγάλα προγράμματα βιωσιμότητας των εταιρειών αλλά και τις επενδύσεις σε τεχνολογίες και συστήματα που μειώνουν τις εκπομπές CO2, όλες οι δράσεις μπορούν να συνεισφέρουν τόσο σε πρακτικό όσο και σε συμβολικό επίπεδο, κινητοποιώντας όλους μας ώστε να αναλάβουμε δράση. Μια τέτοια συμβολική πρωτοβουλία έχει αναλάβει και η AEGEAN, η οποία, παράλληλα με τις δράσεις που μειώνουν τις εκπομπές CO2 από τις πτήσεις της και την απανθρακοποίηση του κλάδου στην Ελλάδα, επιδιώκει να συμβάλει και στην αλλαγή νοοτροπίας όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο καταναλώνουμε, υλοποιώντας μια δράση συμβολικού περιεχομένου και περιβαλλοντικής ευαισθησίας.

58

LiFO

06.06.24

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

THE

good LiFO

«ΠΡΑΣΙΝΟΣ» ΣΤΟΛΟΣ

UPCYCLING Έτσι, εδώ και σχεδόν δύο χρόνια πρωτοπορεί, υλοποιώντας ενέργειες upcycling με σκοπό την αξιοποίηση του πλεονάζοντος υλικού από τα είδη που χρησιμοποιεί κατά την επιχειρησιακή της δραστηριότητα. Το upcycling project της AEGEAN έχει στόχο τη δημιουργία νέων, εύχρηστων προϊόντων, χρησιμοποιώντας ως πρώτες ύλες ρούχα και υφάσματα από στολές πληρωμάτων, φθαρμένες μοκέτες και ζώνες ασφαλείας από τα αεροσκάφη. Σε συνεργασία με τη Fabric Republic, μια εταιρεία με υπηρεσία εξειδικευμένη στη διαχείριση ρούχων με έμφαση στην επαναχρησιμοποίηση και τη βιωσιμότητα, αλλά και μικρότερες εταιρείες της δημιουργικής βιομηχανίας, όπως η Artpeckers, η οποία μάλιστα πρόσφατα βραβεύτηκε, συλλέγει τις παλιές στολές των πληρωμάτων της εταιρείας με σκοπό τη σχεδίαση και παραγωγή νέων προϊόντων. Ανακυκλωμένες τσάντες για παιδιά, θήκες φύλαξης ρούχων, πορτοφόλια και μικρές γυναικείες τσάντες από μοκέτες αεροσκαφών, amenity kits που συνδυάζουν ένα νέο υλικό στα εταιρικά χρώματα της AEGEAN με λεπτομέρειες από δέρμα καθίσματος αεροσκάφους, ειδικές θήκες για τα προσωπικά είδη των πληρωμάτων καμπίνας κατασκευασμένες από μοκέτα, δέρμα καθισμάτων και ζώνη αεροσκαφών, αποτελούν μερικά μόνο από τα προϊόντα upcycling που έχουν παραχθεί ήδη στο πλαίσιο του προγράμματος. Μάλιστα, κάθε μέλος του πληρώματος της εταιρείας έχει τη δυνατότητα να ανακυκλώσει την παλιά του στολή στον ειδικό χώρο που έχει οριστεί για απόρριψη. Μόνο τη χρονιά που μας πέρασε, από τη συλλογή των παλιών στολών συγκεντρώθηκε περίπου 1 τόνος ύφασμα, προλαβαίνοντας την έκλυση 54.995 κιλών CO2 στην ατμόσφαιρα.

ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΡΟΥΧΩΝ Στην ίδια φιλοσοφία, η AEGEAN από το 2019 έχει υιοθετήσει την πρωτοβουλία «H ανακύκλωση ξεκινά από την ντουλάπα σου», φροντίζοντας για την επαναχρησιμοποίηση και την αποφυγή απόρριψης του πλεονάζοντος ατομικού ρουχισμού των εργαζομένων. Στους ειδικούς κάδους που έχουν τοποθετηθεί στις εγκαταστάσεις της εταιρείας μόνο κατά το προηγούμενο έτος συγκεντρώθηκαν συνολικά 257 κιλά ρουχισμού, αποτρέποντας την έκλυση 13.577 κιλών CO2 στην ατμόσφαιρα. Τα ρούχα αυτά καταλήγουν στην οργάνωση Fabric Republic με σκοπό να δοθούν σε συμπολίτες μας μετά τη διαδικασία διαλογής, καθαρισμού και κατηγοριοποίησης.

ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΑΠΟΤΣΙΓΑΡΩΝ Παράλληλα, η εταιρεία συμμετέχει και στο καινοτόμο πρόγραμμα #gopafree που αφορά την ανακύκλωση των αποτσίγαρων. Τα αποτσίγαρα ευθύνονται για πολλαπλή ρύπανση του περιβάλλοντος που έχει τελικό αποδέκτη τον άνθρωπο, γιατί το φίλτρο τους περιέχει χημικές ουσίες και πλαστικό. Η ταφή τους σε ΧΥΤΑ δεν λύνει το πρόβλημα, μια και ένα μόνο αποτσίγαρο χρειάζεται περισσότερα από 15 χρόνια για να βιοαποδομηθεί στο περιβάλλον και είναι υπεύθυνο για τη ρύπανση 7 λίτρων γλυκού ή αλμυρού νερού. Έτσι, η εταιρεία παρέχει στους εργαζομένους της που εξακολουθούν να διατηρούν αυτή την επιβλαβή συνήθεια τη δυνατότητα να καπνίζουν χωρίς να επηρεάζουν το περιβάλλον, ανακυκλώνοντας τις γόπες τους. Κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους, από τους τέσσερις ειδικούς κάδους ανακύκλωσης αποτσίγαρων που έχουν τοποθετηθεί στις εγκαταστάσεις της εταιρείας συλλέχθηκαν 31,55 κιλά και 126.200 τεμάχια αποτσίγαρα. Από την επεξεργασία τους, μέσω της ανακύκλωσης, προκύπτουν 6,94 κιλά λίπασμα και 24,29 κιλά πρώτη ύλη βιομηχανικού πλαστικού. Το περιβαλλοντικό κέρδος από τη συγκεκριμένη διαδικασία ανακύκλωσης της εταιρείας ήταν 883,40 m3 γλυκού ή αλμυρού νερού που δεν μολύνθηκαν, 198,40 κιλά CΟ2 άνθρακα που δεν εκλύθηκαν στο περιβάλλον και το ότι αποφεύχθηκε η παραγωγή 4.919,65 MJ μη ανανεώσιμης ενέργειας από νέα υλικά. Ωστόσο, από μια εταιρεία του μεγέθους και της συνεισφοράς της AEGEAN αναμένει κανείς πολύ περισσότερα. Γι’ αυτό εδώ και χρόνια αναλαμβάνει δράσεις που αλλάζουν τον κλάδο στην Ελλάδα και δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την απανθρακοποίηση των αερομεταφορών συνολικά.

Με την τεχνολογία να προχωρά με αργά αλλά σταθερά βήματα προς πιο βιώσιμες λύσεις (π.χ. ηλεκτροκινητήρες σε αεροσκάφη μεγάλου τύπου), η ανανέωση του στόλου της εταιρείας, εκτός από τη μεγαλύτερη οικονομική επένδυση για την εταιρεία αλλά και για το σύνολο του κλάδου στην Ελλάδα, αποτελεί και τη μεγαλύτερη φιλοπεριβαλλοντική δράση της AEGEAN, καθώς της επιτρέπει να μειώνει σημαντικά το ανθρακικό αποτύπωμα από τη δραστηριότητά της, ενώ συνεχίζει να παρέχει υψηλής ποιότητας υπηρεσίες. Τα νέα αεροσκάφη εξασφαλίζουν 19-23% χαμηλότερο αποτύπωμα CO2 σε σχέση με τα προηγούμενης γενιάς Airbus και έως 50% χαμηλότερο αποτύπωμα CO2 από τα πρώτα και τότε νέα αεροσκάφη της εταιρείας το 1999, σηματοδοτώντας μια ουσιαστική πράξη σεβασμού και φροντίδας προς το περιβάλλον. Στο ίδιο πλαίσιο, τα νέα ATR που εντάχθηκαν στον στόλο της εταιρείας, εκσυγχρονίζοντας και τον στόλο των ελικοφόρων αεροσκαφών της, υπολογίζεται ότι θα έχουν από 25% έως 30% χαμηλότερο αποτύπωμα CO2 σε σχέση με τα προηγούμενα Q400, συμβάλλοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο στην περαιτέρω μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της εταιρείας και στη δέσμευσή της για περισσότερο βιώσιμες, περισσότερο «πράσινες» πτήσεις, ενώ είναι επίσης πιστοποιημένα για να χρησιμοποιούν βιώσιμα αεροπορικά καύσιμα. Μάλιστα, η πιο πρόσφατη προσθήκη ενός ολοκαίνουργιου ATR στον στόλο της εταιρείας διαθέτει όλες τις τελευταίες βελτιώσεις του τύπου, προσφέροντας 3%-5% εξοικονόμηση καυσίμου, άρα και ρύπων, κάνοντας έτσι πράξη τη δέσμευσή της AEGEAN για ακόμη περισσότερο βιώσιμες και «πράσινες» πτήσεις.

SAF (SUSTAINABLE AVIATION FUELS) ΣΕ ΠΤΗΣΕΙΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ Η AEGEAN είναι η πρώτη αεροπορική εταιρεία που πραγματοποίησε πτήση με μείγμα SAF στην Ελλάδα τον Ιούλιο του 2021, ενώ από τον Ιούλιο του 2022 έχει ξεκινήσει ήδη να πραγματοποιεί το πρώτο και μοναδικό πρόγραμμα στην Ελλάδα και ένα από τα λίγα στην Ευρώπη συστηματικής χρήσης SAF για όλες τις πτήσεις της που αναχωρούν από το αεροδρόμιο της Θεσσαλονίκης. Στη συνέχεια, επεκτάθηκε και στην Αθήνα, ενώ πρόσφατα και σε αεροδρόμια της Ευρώπης, πραγματοποιώντας ένα ακόμα σημαντικό βήμα για περισσότερο περιβαλλοντικά βιώσιμες μεταφορές και κάνοντας πράξη τη δέσμευσή της να συμβάλλει έμπρακτα στην απανθρακοποίηση του κλάδου. Η προμήθεια SAF στα αεροδρόμια της Στοκχόλμης, του Λονδίνου και του Όσλο σηματοδοτεί την έναρξη της σταδιακής επέκτασης του προγράμματος χρήσης βιώσιμων καυσίμων της εταιρείας στο σύνολο του δικτύου της, παρόλο που η αδυναμία παραγωγής SAF σε επαρκείς ποσότητες, η έλλειψη υποδομών για την αποθήκευση και διανομή τους και το αυξημένο κόστος τους σε σχέση με τα συμβατικά καύσιμα εμποδίζει τη γενικευμένη εφαρμογή του. Έτσι, η AEGEAN τοποθετείται εγκαίρως και αποφασιστικά σε σχέση με τις προκλήσεις της νέας εποχής στις αερομεταφορές, αναζητώντας λύσεις και δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για να ακολουθήσει και ο υπόλοιπος κλάδος στην Ελλάδα. Όπως χαρακτηριστικά επισήμανε και ο κ. Γιώργος Γοβατζιδάκης, sustainability manager της AEGEAN, κατά τη διάρκεια του διεθνούς συνεδρίου για τα «Πράσινα Αεροδρόμια» του ICAO: «Στην AEGEAN νιώθουμε ότι έχουμε την υποχρέωση να υιοθετήσουμε όλες αυτές τις πρωτοβουλίες βιωσιμότητας, ώστε ολόκληρη η αλυσίδα αξίας να μπορεί να αναπτυχθεί με βιώσιμο τρόπο. Η πρόκληση της εισαγωγής καθαρότερων πηγών ενέργειας στην Ελλάδα θα μπορούσε να αποτελέσει μια μοναδική ευκαιρία ώστε η χώρα να γίνει κέντρο παραγωγής και αξιοποίησης τέτοιων τεχνολογιών, με σημαντικά οφέλη για όλους».

«ΠΡΑΣΙΝΟ» HANGAR Οι βιώσιμες πράσινες δράσεις της αεροπορικής εταιρείας επεκτείνονται και σε άλλους τομείς της δραστηριότητάς της, καθώς η AEGEAN έχει σχεδόν ολοκληρώσει μια νέα τεχνική βάση, την οποία και εφοδιάζει ενεργειακά με πράσινη ενέργεια ανανεώσιμων πηγών. Στο κέλυφος των κτιρίων της νέας τεχνικής βάσης (έκτασης 35.000 τ.μ.) θα εγκατασταθούν φωτοβολταϊκά πάνελ ισχύος 3 MW, με σκοπό να καλυφθούν εξ ολοκλήρου οι ενεργειακές ανάγκες και να δημιουργηθεί ένα από τα πρώτα πράσινα hangar στην Ευρώπη μέσα σε ένα από τα πλέον πράσινα αεροδρόμια της ηπείρου. Έτσι, δημιουργείται ένα περιβαλλοντικά βιώσιμο οικοσύστημα για τις αερομεταφορές στη χώρα, δείχνοντας τον δρόμο για τις βιώσιμες επενδύσεις στον κλάδο. Παρόλο που τα τελευταία χρόνια οι εταιρείες ολοένα περισσότερο θέτουν στον πυρήνα της λειτουργίας τους αλλά και της ατζέντας τους για το μέλλον τα ζητήματα της βιωσιμότητας, λαμβάνοντας ενεργά μέτρα για να μειώσουν το αποτύπωμα άνθρακα, ο στόχος για μηδενικό αποτύπωμα μέχρι το 2050 δεν είναι εύκολος και απαιτεί δέσμευση και συμμετοχή από το σύνολο των εταιρειών και του κλάδου παγκοσμίως (αεροπορικές εταιρείες, αεροδρόμια, πάροχοι υπηρεσιών αεροναυτιλίας και κατασκευαστές), γι’ αυτό και είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό που μια ελληνική αεροπορική εταιρεία, η AEGEAN, εργάζεται ήδη εντατικά προς αυτή την κατεύθυνση, τόσο σε συμβολικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο.

LiFO 06.06.24

59

THE

good LiFO

Οι βασικές λύσεις

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΑΠΕ: ΚΥΡΊΑΡΧΗ ΠΗΓΉ ΠΑΡΑΓΩΓΉΣ ΡΕΎΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΆΔΑ

που προωθεί η κυβέρνηση για να εξελιχθεί η Ελλάδα σε εξαγωγέα πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας και οι ενεργειακοί στόχοι ως το 2030. ΑΠΟ ΤΗ ΜΆΧΗ ΤΡΆΤΣΑ

60

LiFO

06.06.24

LiFO 06.06.24

61

THE

good LiFO

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

χώρα και οι διαχειριστές του συστήματος και του δικτύου διανομής (ΑΔΜΗΕ και ΔΕΔΔΗΕ) αναγκάζονται να προχωρήσουν σε περικοπές της πλεονάζουσας πράσινης υπερπαραγωγής, προκειμένου να διατηρήσουν την ευστάθεια του ηλεκτρικού συστήματος και να αποφευχθεί ενδεχόμενο blackout. Οι βασικές λύσεις που προωθεί η κυβέρνηση είναι δύο: αύξηση και μετατόπιση της ζήτησης ρεύματος και προώθηση των επενδύσεων σε μονάδες αποθήκευσης ενέργειας για να εξυπηρετηθούν τα σχέδια της χώρας για μεγαλύτερη διείσδυση καθαρής ενέργειας έως το τέλος της δεκαετίας. Όσον αφορά τη ζήτηση ρεύματος, μια λύση είναι η αλλαγή του ωραρίου του νυχτερινού φθηνότερου τιμολογίου ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να περιλαμβάνει τις μεσημβρινές ώρες, οπότε καταγράφεται μεγάλη παραγωγή πράσινης ενέργειας, κυρίως από φωτοβολταϊκά, αλλά χαμηλή ζήτηση. Με την παροχή κινήτρου (δηλαδή χαμηλή τιμολόγηση) σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις για τη «μεταφορά» μέρους της κατανάλωσής τους τις μεσημεριανές ώρες (πιθανώς 10:0017:00), το υπουργείο Ενέργειας στοχεύει στον περιορισμό των περικοπών ρεύματος. Επίσης, σχεδιάζεται το roadmap για την επιτάχυνση των επενδύσεων σε μονάδες αποθήκευσης προκειμένου η ενέργεια που δεν καταναλώνεται τα μεσημέρια να μπορεί να χρησιμοποιείται τα βράδια και να μην πηγαίνει χαμένη. Επιπλέον, με δεδομένο ότι η ραγδαία ανάπτυξη των ΑΠΕ δεν προορίζεται μόνο για την κάλυψη της εγχώριας ζήτησης, η πράσινη ηλεκτροπαραγωγή πρέπει να βρει και «εξαγωγικό δρόμο» μέσω νέων διεθνών ηλεκτρικών διασυνδέσεων με υφιστάμενους ή και νέους ενεργειακούς γείτονες, έργα τα οποία προωθεί ο ΑΔΜΗΕ.

Οι βασικές λύσεις που προωθεί η κυβέρνηση είναι δύο: αύξηση και μετατόπιση της ζήτησης ρεύματος και προώθηση των επενδύσεων σε μονάδες αποθήκευσης ενέργειας για να εξυπηρετηθούν τα σχέδια της χώρας για μεγαλύτερη διείσδυση καθαρής ενέργειας έως το τέλος της δεκαετίας.

Στα μισά της διαδρομής για το net zero, η Ελλάδα έχει κατακτήσει πολλές «πρωτιές» στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ), καλύπτοντας σήμερα το μεγαλύτερο ποσοστό της κατανάλωσης ρεύματος από πράσινη ηλεκτροπαραγωγή. Σταθερά, από τα μέσα του 2022 έως και σήμερα, κυρίαρχη πηγή παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη χώρα μας είναι οι ΑΠΕ, μαζί με τους μεγάλους υδροηλεκτρικούς σταθμούς, με πολύ μεγάλη διαφορά από την ηλεκτροπαραγωγή με χρήση ορυκτών καυσίμων, ήτοι φυσικό αέριο και λιγνίτη. Ειδικά κατά το πρώτο τετράμηνο του 2024 η συνεισφορά της καθαρής ενέργειας (αιολική, ηλιακή και υδροηλεκτρική) στην ηλεκτροπαραγωγή ήταν στο 54,9 %, ενώ κάλυψε το 53,7% της ζήτησης ρεύματος ανά την Ελλάδα, ξεπερνώντας για πρώτη φορά το 50%. Την υπόλοιπη ζήτηση τους πρώτους τέσσερις μήνες του έτους, σύμφωνα με ανάλυση της δεξαμενής σκέψης «Green Tank», κάλυψαν το φυσικό αέριο με μερίδιο 31,6%, ο λιγνίτης με 7,3%, το πετρέλαιο με 5,2% και οι καθαρές εισαγωγές ρεύματος από τις γειτονικές χώρες με μόλις 2,2%. Μάλιστα, είναι αξιοσημείωτο ότι από τις 13 Μαΐου ο λιγνίτης έχει εξαφανιστεί από το ενεργειακό μείγμα της χώρας, καταρρίπτοντας

62

LiFO

το προηγούμενο ρεκόρ των 235 ωρών χωρίς «κάρβουνο» που είχε καταγραφεί στις αρχές του περασμένου Σεπτεμβρίου. Δεν είναι τυχαίο ότι ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, κατά τον χαιρετισμό του στο πρόσφατο συνέδριο της Ένωσης Ευρωπαϊκών Εταιρειών Ενέργειας (Eurelectric), το οποίο διεξήχθη προσφάτως στο Λαγονήσι, μίλησε για τη συρρίκνωση της λιγνιτικής παραγωγής, ενώ, αναφερόμενος στις ΑΠΕ, επισήμανε ότι μπορούν να γίνουν η ραχοκοκαλιά ενός εντελώς διαφορετικού ενεργειακού συστήματος. Όπως τόνισε ο ίδιος, η Ελλάδα μπορεί να εξελιχθεί σε εξαγωγέα πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι το επενδυτικό ενδιαφέρον είναι τόσο μεγάλο, ώστε είναι δύσκολο να εξυπηρετηθεί. «Με μια έννοια, είμαστε θύματα της επιτυχίας μας», σημείωσε ο πρωθυπουργός. Κι αυτό διότι η έκρηξη στις επενδύσεις ΑΠΕ μπορεί να έχει οδηγήσει στον περιορισμό των αερίων του θερμοκηπίου του τομέα της ηλεκτροπαραγωγής, ωστόσο συνδέεται με τεράστιες προκλήσεις στην Ελλάδα, όπως άλλωστε και σε όλη την υπόλοιπη Ευρώπη. Οι ανανεώσιμες πηγές παράγουν περισσότερη ενέργεια από τη ζήτηση ρεύματος στη

ΟΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2030 Βασικός στόχος του υπό αναθεώρηση Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), το οποίο πρέπει έως τα τέλη Ιουνίου να έχει αποσταλεί προς τελική έγκριση στην Κομισιόν, παραμένει η πλήρης απανθρακοποίηση της οικονομίας έως το 2050 με έναν ενδιάμεσο στόχο μείωσης των εκπομπών ρύπων κατά 55% έως το 2030. Έτσι, η συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας προτείνεται να ξεπεράσει το 87% το 2030, υπερβαίνοντας κατά πολύ τον στόχο του ισχύοντος ΕΣΕΚ (του 2019) που ήταν στο 61%. Ο νέος στόχος αντιστοιχεί σε εγκατεστημένη ισχύ από ΑΠΕ ύψους περίπου 24 GW, ήτοι διπλάσια από τα υφιστάμενα περίπου 12 GW που λειτουργούν στη χώρα. Ο σχεδιασμός προτείνει για το 2030 ισχύ 13 GW για φωτοβολταϊκά πάρκα, 9 GW για χερσαία αιολικά πάρκα και 1,95 GW για υπεράκτια αιολικά πάρκα. Εξίσου σημαντικός σε ένα σύστημα ηλεκτρισμού με υψηλή διείσδυση ΑΠΕ θα είναι και ο ρόλος της αποθήκευσης ενέργειας όλων των τεχνολογιών, δηλαδή χρησιμοποιώντας μπαταρίες και την τεχνολογία αντλησιοταμίευσης με συνολική ισχύ 5,136 GW έως το τέλος της δεκαετίας. Όσον αφορά την ισχύ της αντλησιοταμίευσης, από 2,036 GW το 2030 υπερδιπλασιάζεται το 2040 στα 4,9 GW και φτάνει στα 6,4 GW το 2050. Για τις μπαταρίες, από 3,1 GW το 2030 τίθεται στόχος τα 4,2 GW το 2040 και τα 12 GW το 2050.

06.06.24

LiFO 06.06.24

63

THE

good LiFO

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Η KPMG ΕΠΕΝΔΎΕΙ ΣΤΗ ΒΙΩΣΙΜΌΤΗΤΑ ΜΕ ΝΈΑ, ΠΡΆΣΙΝΑ ΓΡΑΦΕΊΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΈΣ ΔΡΆΣΕΙΣ Με στοχευμένες πρακτικές και υπευθυνότητα, η εταιρεία

δεσμεύεται ενεργά για την ηθική ανάπτυξη και την προστασία του περιβάλλοντος. η kpmg, ένας παγκόσμιος οργανισμός ανεξάρτητων εταιρειών παροχής ελεγκτικών, φορολογικών και συμβουλευτικών υπηρεσιών, δραστηριοποιείται σε 144 χώρες και περιοχές. Αναγνωρίζοντας ότι οι μεγάλοι παίκτες μπορούν να αλλάξουν δραστικά το τοπίο της βιωσιμότητας, υιοθετεί αποφασιστικά ηθικές πρακτικές και δεσμεύεται για μια πιο πράσινη προσέγγιση της εταιρικής κουλτούρας.

ΔΈΣΜΕΥΣΗ ΓΙΑ ΈΝΑ ΒΙΏΣΙΜΟ ΜΈΛΛΟΝ Η βιωσιμότητα και οι ηθικές πρακτικές ανάπτυξης αποτελούν πλέον σταθερή δέσμευση των επιχειρήσεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Η KPMG στην Ελλάδα αναγνωρίζει τη σημασία των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και διακυβερνητικών ζητημάτων και επιλέγει να «υπηρετεί» την παγκόσμια αυτή κινητοποίηση μέσω ενός ολοκληρωμένου πλαισίου ESG δεσμεύσεων και φιλοδοξιών, οι οποίες παρουσιάζονται αναλυτικά στην ελληνική έκδοση «Our Impact Plan». Με υπευθυνότητα, ομαδικότητα και στρατηγική, η KPMG ακολουθεί πιστά τις Δέκα Αρχές του Οικουμενικού Συμφώνου του ΟΗΕ και προσπαθεί να υποστηρίξει την επίτευξη των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης. Το ESG «ταξίδι» της KPMG διαρθρώνεται σε 4 κατηγορίες: πλανήτης, άνθρωποι, ευημερία και διακυβέρνηση, χαράσσοντας μια πιο πράσινη πορεία με κοινωνικό αντίκτυπο.

ΤΑ ΝΈΑ, ΠΡΆΣΙΝΑ ΓΡΑΦΕΊΑ ΤΗΣ KPMG, «THE WAVE» Τα νέα γραφεία της KPMG, «The Wave», έλαβαν τη διεθνή πιστοποίηση LEED Gold για το υψηλό επίπεδο βιωσιμότητας που τα χαρακτηρίζει, στοιχείο που επισφραγίζει την προσπάθειά της για τη συγκρότηση μιας πράσινης ταυτότητας. Τα κριτήρια της πιστοποίησης ήταν, μεταξύ άλλων, τα επίπεδα ενέργειας, η χρήση βιώσιμων υλικών και η δημιουργία ενός υγιούς εσωτερικού περιβάλλοντος. Για το κτίριο ακολουθήθηκαν οι αρχές του βιοκλιματικού σχεδιασμού, ενώ η πρόσοψή του φιλοδοξεί να αντανακλά οπτικά την κίνηση της λεωφόρου Συγγρού. Η τοποθεσία των νέων γραφείων κοντά σε κόμβους μέσων μαζικής μεταφοράς αλλά και οι υποδομές για χώρους

64

LiFO

06.06.24

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

THE

στάθμευσης ποδηλάτων και σταθμούς ηλεκτρικής φόρτισης θα βοηθήσουν στη σημαντική μείωση των εκπομπών CO2 της εταιρείας και την επίτευξη μηδενικού ισοζυγίου άνθρακα έως το 2030. Όσον αφορά τις περιβαλλοντικές επιδόσεις της εταιρείας, από το 2019 έχει καταφέρει να μειώσει κατά 60% την κατανάλωση χαρτιού, περιορίζοντάς τη σε 4,7 τόνους. Επιπλέον, στους χώρους της εταιρείας έχουν τοποθετηθεί ειδικοί κάδοι ανακύκλωσης για χαρτί, πλαστικό, μπαταρίες, παλιό τεχνολογικό εξοπλισμό και φορητούς υπολογιστές, ενώ μόνο το 2023 ανακυκλώθηκαν 6,7 τόνοι υλικών. Παράλληλα, συνεχίζει να αναζητά τρόπους μείωσης της κατανάλωσης νερού και εξασφαλίζει τη μείωση χρήσης χαρτιού, προωθώντας τη χρήση ψηφιακών εργαλείων σε όλες τις πτυχές της λειτουργίας της.

ΑΤΟΜΙΚΈΣ ΚΑΙ ΟΜΑΔΙΚΈΣ ΔΡΆΣΕΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΉΣ ΥΠΕΥΘΥΝΌΤΗΤΑΣ Η δέσμευση της KPMG για βιωσιμότητα και ηθικές πρακτικές επεκτείνεται και εκτός του νέου κτιρίου. Για την προστασία του περιβάλλοντος και την ανάκαμψη από την περιβαλλοντική καταστροφή η εταιρεία αναλαμβάνει ατομικές και ομαδικές δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης που αφορούν τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης του ΟΗΕ, 14 «Ζωή στο Νερό» και 15 «Ζωή στη Στεριά». Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η χρηματοδοτική υποστήριξη της KPMG στη ΜΚΟ WE4ALL όσο και η συμμετοχή των ανθρώπων της εταιρείας σε ενέργειες δενδροφύτευσης σε πληγείσες περιοχές της Ελλάδας. Μέχρι σήμερα, έχει δημιουργήσει νέους πνεύμονες πρασίνου που ξεπερνούν τα 3.000 δέντρα.

good LiFO

Όσον αφορά την αντιμετώπιση του προβλήματος της ρύπανσης των ακτών, από το 2018 συμμετέχει στην Παγκόσμια Πρωτοβουλία Εθελοντικού Καθαρισμού των Ακτών που συντονίζει η HELMEPA στην Ελλάδα, ενώ από το 2023 μεγιστοποιεί τον αντίκτυπό της στο θαλάσσιο περιβάλλον μέσω της τριετούς δέσμευσης στο πρόγραμμα «Marine Cleanup Monitoring» της HELMEPA, ενισχύοντας τον παράκτιο καθαρισμό της παραλίας και την επιστημονική μελέτη του προβλήματος. Τη φετινή χρονιά, η KPMG έχει πραγματοποιήσει ήδη δύο εξορμήσεις στην παραλία «Άγιος Δημήτριος» στον Σαρωνικό. Στο πλαίσιο αυτής της δράσης περισσότερα από 100 στελέχη της εταιρείας κατόρθωσαν να συγκεντρώσουν 120 κιλά απορριμμάτων και 60 κιλά ανακυκλώσιμων υλικών. Μάλιστα, οι δράσεις για την προστασία του περιβάλλοντος δεν σταματούν εδώ, καθώς η KPMG, μέσω της υποστήριξης στον οργανισμό «AWomanCanBe.org», συμβάλλει στη γυναικεία ενδυνάμωση και ενισχύει την έρευνα για την επίδραση της κλιματικής αλλαγής στις γυναίκες σε παγκόσμιο επίπεδο. Η κοινωνική υπευθυνότητα βρίσκεται στο επίκεντρο της κουλτούρας της KPMG. Με καθήκον, στρατηγική και υπεύθυνη προσέγγιση η εταιρεία προσπαθεί να κάνει τη διαφορά στην επίτευξη των ESG στόχων της, πιστεύοντας ακράδαντα στη δύναμη της συνεργασίας για τη διαμόρφωση ενός καλύτερου μέλλοντος. Διαβάστε περισσότερα για τις δράσεις κοινωνικής υπευθυνότητας της KPMG στην Ελλάδα στο kpmg.com/gr/corporate-citizenship

LiFO 06.06.24

65

66

LiFO

06.06.24

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

LiF O

817

SUMMER BEAUTY FEST

φωτο: ai generated

Oι beauty καλοκαιρινές σημειώσεις μας

Αυτό το αφιέρωμα της LiFO εστιάζει στο υπέροχο ελληνικό καλοκαίρι, στην προστασία, στην πρόληψη, στην απλή και ατόφια ενυδάτωση της επιδερμίδας, στην ενημέρωση σχετικά με τα νέα, καινοτόμα προϊόντα και στη χρήση του νέου δραστικού συστατικού Melasyl που κάνει θραύση στις beauty παρέες. Μεταξύ άλλων, συζητάμε για τα αγαπημένα του καλοκαιρινού νεσεσέρ, το πώς διατηρούμε υγιή, μακριά μαλλιά, δίνουμε μικρές συμβουλές για τη χρήση προϊόντων και μεγάλες υποσχέσεις για φρεσκάδα. Και κάτω από το φως του ήλιου, ανακαλύπτουμε μαζί την ομορφιά του γυμνού δέρματος και αποκωδικοποιούμε μια για πάντα το no makeup-makeup look. Ευχόμαστε να σας αρέσει, όπως σας αρέσει και η μυρωδιά του αντηλιακού λαδιού μαζί με την αίσθηση της ψάθας. Καλή ανάγνωση

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΟΣ:

ΕΦΗ ΑΝΕΣΤΗ

KΕΙΜΕΝΑ : ΕΦΗ ΑΝΕΣΤΗ, ΦΙΛΙΩ ΡΑΓΚΟΥ, ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ, ΤΖΟΥΛΗ ΑΓΟΡΑΚΗ

LiFO 06.06.24

67

FEST ΑΦΙΕΡΩΜΑ

SUMMER

BEAUTY

ΗΛΙΟΣ

68

LiFO

ΕΤΟΙΜΑΖΌΜΑΣΤΕ ΓΙΑ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΈΣ ΑΠΟΔΡΆΣΕΙΣ

Συμβουλές, προϊόντα ομορφιάς, στιγμές, πρόσωπα και μοιρασιές που δίνουν το σήμα για ένα καλοκαίρι χωρίς απρόοπτα, είτε στην παραλία είτε στην πόλη. Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που στοχεύει στην ανάδειξη του φρέσκου προσώπου, του τονωμένου σώματος, των λαμπερών μαλλιών και μιας πιο αναζωογονητικής διάθεσης αυτή την ηλιόλουστη εποχή.

06.06.24

φωτο: ai generated

Eίναι πολλοί οι μύθοι που κυκλοφορούν για τα αντηλιακά και τη χρήση τους, και μαζί μ’ αυτούς άλλες τόσες αλήθειες. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ και τις συζητήσεις με δερματολόγους και ειδικούς στην κοσμετολογία, ένας από τους πιο δημοφιλείς μύθους, που έχει νόημα να αποτυπωθεί και σ’ αυτό το αφιέρωμα, είναι ο εξής: «Το περσινό αντηλιακό εξακολουθεί να είναι αποτελεσματικό και ασφαλές»; Η αλήθεια είναι λίγο ή πολύ γνώριμη, αλλά φαίνεται ότι όλοι χρειαζόμαστε την απαραίτητη υπενθύμιση για να γίνει απολύτως κατανοητή και για να γράψει μέσα μας ανεξίτηλα. Η δερματολόγος-αφροδισιολόγος Γιώτα Σπανού επισημαίνει σχετικά: «Η αποτελεσματικότητα του αντηλιακού μειώνεται με την πάροδο του χρόνου, δεν μπορεί να προσφέρει τα ίδια ισχυρά οφέλη με την προηγούμενη χρονιά. Η σύνθεσή του μπορεί και να έχει επηρεαστεί από το ηλιακό φως και τον αέρα. Είναι προτιμότερο αυτό του σώματος να το αντικαθιστούμε κάθε χρόνο για την απόλυτη προστασία του δέρματος από την ηλιακή ακτινοβολία, ενώ γι’ αυτό του προσώπου, αν, όπως ελπίζω, το χρησιμοποιούμε όλο τον χρόνο, δεν τίθεται τέτοιος προβληματισμός».

ΕΝΙΣΧΥΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΤΗΛΙΑΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΙΛΕΓΟΝΤΑΣ ΤΟ ΣΩΣΤΟ ΑΝΤΗΛΙΑΚΟ

ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΣ ΤΑ ΣΗΜΑΔΙΑ ΓΗΡΑΝΣΗΣ

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΝΤΑΣ ΤΟ ΤΡΙΧΩΤΟ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΗΣ Το κεφάλι εκτίθεται στον ήλιο, όπως ακριβώς το πρόσωπό μας και το σώμα μας. Τα τελευταία χρόνια, δε, η χωρίστρα βρίσκεται στο μικροσκόπιο της κοσμετολογίας, με τους ειδικούς δερματολόγους να κρούουν τον κώδωνα

ΘΕΛΕΙ ΕΞΤΡΑ ΠΕΡΙΠΟΙΗΣΗ Η ΓΕΝΕΙΑΔΑ (ΜΙΚΡΗ Ή ΜΕΓΑΛΗ) ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟΝ ΗΛΙΟ ΚΑΙ ΜΕΤΑ; Τον λόγο έχει ο ειδικός hair expert που γνωρίζει από grooming: «Εννοείται. Τα λάδια και τα balm για το μούσι δεν προσφέρουν μόνο ωραίο σχήμα αλλά αφαιρούν και οσμές. Επειδή το μούσι έχει την τάση να χάνει το σχήμα του, το τακτικό grooming είναι απαραίτητο για να διατηρείται πάντα όμορφο και περιποιημένο».

ΑΝΤΙ ΓΙΑ ΕΝΑ ΒΑΡΥ FOUNDATION ΥΠΑΡΧΕΙ Η ΑΝΤΗΛΙΑΚΗ ΜΕ ΧΡΩΜΑ Το καλοκαίρι, το μακιγιάζ απλοποιείται. Το συνηθισμένο foundation αντικαθίσταται από την αντηλιακή κρέμα με χρώμα. Αυτό το προϊόν λειτουργεί ως ιδανική βάση για το μακιγιάζ, προσφέροντας προστασία από τον ήλιο, ελαφριά κάλυψη και μια λεία υφή στην επιδερμίδα. Η αντηλιακή κρέμα με χρώμα συνδυάζεται άψογα με ένα creamy bronzer ή liquid blush και highlighter, προσφέροντας ένα λαμπερό, φυσικό αποτέλεσμα που θυμίζει τη λάμψη του ηλίου στο δέρμα, όπως μας επιβεβαιώνει και η makeup artist Έφη Αργυροπούλου.

EΙΝΑΙ ΤΟ AFTER-SUN «ΦΑΡΜΑΚΟ» ΓΙΑ ΤΟ ΔΕΡΜΑ ΠΟΥ ΔΙΨΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟΝ ΗΛΙΟ; Μετά από μια μέρα κάτω από τον καυτό ήλιο, η επιδερμίδα διψά για ενυδάτωση. Απαραίτητη προσθήκη στο νεσεσέρ των διακοπών είναι ένα aftersun προσώπου και σώματος που παρέχει εξειδικευμένη περιποίηση μετά την πολύωρη έκθεση στον ήλιο. Το after sun ως προϊόν διαφέρει από ένα απλό ενυδατικό, καθώς ενισχύει τα φυσικά αποθέματα νερού της επιδερμίδας, τονώνει τον κυτταρικό μεταβολισμό, προστατεύει από το οξειδω-

FEST

Η καθημερινή και ολόσωστη χρήση αντηλιακού ευρέος φάσματος όλο τον χρόνο(!) για προστασία από την UVA και την UVB ακτινοβολία είναι ταμάμ για πρόληψη ρυτίδων. Ο συνδυασμός με την επιμελή συχνότητα χρήσης και, φυσικά, την υιοθέτηση κάποιου αντιοξειδωτικού προϊόντος ή συμπληρώματος θα βοηθούσε εξαιρετικά. «Όταν το αντηλιακό είναι ευρέος φάσματος σημαίνει ότι αντιμετωπίζει τη UVB που ευθύνεται για το έγκαυμα αλλά και τη UVA που οδηγεί σε λεπτές γραμμές, μελάγχρωση, ανομοιόμορφη υφή δέρματος και απώλεια κολλαγόνου. Όταν αυτό συνδυαστεί με ισχυρά αντιοξειδωτικά –με star τη βιταμίνη C–, ενισχύεται σημαντικά η άμυνα του δέρματος έναντι της ηλιακής ακτινοβολίας», επισημαίνει η δερματολόγος-αφροδισιολόγος Γιώτα Σπανού.

Ποιος δεν ξέρει ότι ο ήλιος αφυδατώνει την τρίχα και φθείρει το χρώμα, με αποτέλεσμα τα μαλλιά να δείχνουν θαμπά και άτονα; Σίγουρα όλοι, και οι περισσότεροι έχουν και μια δυσάρεστη εμπειρία γύρω από το θέμα. Στην προκειμένη, το αντηλιακό μαλλιών δεν συστήνεται απλώς ως ένα προϊόν απαραίτητο να βρίσκεται στο καλοκαιρινό νεσεσέρ, είναι ακριβώς αυτό, σημαντικό! Ενυδατώνει σε βάθος και αφήνει τα μαλλιά υγιή και λαμπερά, παρά την ταλαιπωρία από τον ήλιο, το θαλασσινό αλάτι ή το χλώριο. Ο hair expert Δημήτρης Χαραμής εξηγεί: «Για να διατηρηθεί η υγεία των μαλλιών, ειδικά των βαμμένων, είναι απαραίτητη η χρήση ενός σωστού αντηλιακού κατά τη διάρκεια της έκθεσης στον ήλιο αλλά και η χρήση επαγγελματικών προϊόντων για την προστασία του μετά απ’ αυτή». Επισημαίνει, μάλιστα, ότι είναι καλό να αποφεύγονται οι πειραματισμοί και οι αλλαγές στο χρώμα πριν από το καλοκαίρι, καθώς τα μαλλιά ταλαιπωρούνται περισσότερο κατά τη διάρκεια της έκθεσης στον ήλιο και το επιθυμητό αποτέλεσμα δεν θα έχει διάρκεια. «Καλό θα είναι, επίσης, να μην κάνουμε πολύ styling με θερμικά εργαλεία. Ένα πιο φυσικό styling, αφήνοντας τα μαλλιά να στεγνώνουν γρήγορα, δίνοντας και beach look, είναι προτιμότερο», προσθέτει χαρακτηριστικά. Όσον αφορά τη σωστή σειρά εφαρμογής προϊόντων, κάνει και την έκπληξη επισημαίνοντας: «Χρησιμοποιούμε πρώτα τη μάσκα και μετά το κοντίσιονερ. Καλό είναι να συμβουλευτούμε τους επαγγελματίες για τον κατάλληλο τρόπο εφαρμογής ανάλογα με την ποιότητα των μαλλιών μας». Και εξηγεί: «Μετά το κοντίσιονερ, τα λέπια των μαλλιών κλειδώνουν καλύτερα, προσφέροντας καλύτερη ενυδάτωση. Η μάσκα είναι για εντατική θρέψη και πιο βαθιά περιποίηση των μαλλιών». Στο μεταξύ, για τα πολύ ξανθά μαλλιά προτείνει να αποφεύγονται τα λαστιχάκια, γιατί σπάνε πιο εύκολα λόγω της ευθραυστότητάς τους. Για τα μαλλιά με ανταύγειες, συμβουλεύει: «Ένα βασικό tip είναι να κάνουμε ελάχιστο ξεμπέρδεμα, ενώ είναι νωπά. Αφού τα στεγνώσουμε, μπορούμε να ενισχύσουμε την ενυδάτωση με λάδι». Για μπούκλες και beach waves look προτείνει spray θαλασσινoύ νερού, και πολύ μας αρέσει αυτό.

BEAUTY

Η επιλογή του κατάλληλου αντηλιακού είναι καλό να γίνεται με βάση την ανάγκη και τον τύπο του δέρματος, προσπερνώντας τα trends του TikTok. Άλλωστε, εν έτει 2024, η τεχνολογία είναι με το μέρος μας και οι φόρμουλες των αντηλιακών πολύ βελτιωμένες. Έτσι, υπάρχουν πάρα πολλά αντηλιακά προσώπου που, ενώ έχουν υψηλή προστασία SPF50+, δεν αφήνουν λευκά σημάδια και την ίδια στιγμή είναι πολύ ευχάριστα στη χρήση αλλά και στην αίσθηση.

ΦΡΟΝΤΙΖΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΛΑΜΨΗ ΤΩΝ ΜΑΛΛΙΩΝ

SUMMER

Η προετοιμασία του δέρματος για την έκθεση στον ήλιο είναι η πιο σημαντική συνθήκη. Μάλιστα, είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό βήμα για όσους έχουν ανοιχτόχρωμη επιδερμίδα, τάση για αλλεργίες ή ευαισθησίες στον ήλιο. Χρειάζεται, ωστόσο, να έχουμε κατά νου ότι ακόμα και η πιο ανεκτική επιδερμίδα μπορεί να γίνει ευαίσθητη στον ήλιο. Αυτό είναι γνωστό στους δερματολογικούς κύκλους ως «φαινόμενο φωτοευαισθησίας» και φαίνεται να εμφανίζεται ολοένα περισσότερο. Για να μειωθεί ο κίνδυνος από μακροχρόνια έκθεση στον ήλιο, η δερματολόγος υπογραμμίζει τη σημασία των παρακάτω μέτρων: «Πρέπει να αποφεύγονται οι ώρες μεταξύ 11 π.μ. και 4 μ.μ., να φοράμε πάντα καπέλο και γυαλιά ηλίου και να εφαρμόζουμε αντηλιακό με υψηλό δείκτη μισή ώρα πριν από την έκθεση, με συχνή ανανέωση κατά τη διάρκεια της ημέρας». Στην προσπάθεια επίτευξης της απόλυτης προστασίας, η χρήση αντηλιακών προϊόντων που συνδυάζονται με ισχυρά αντιοξειδωτικά είναι θεμελιώδης. Η ενσωμάτωση βιταμινών C και E στην περιποίηση αποτελεί ουσιώδες μέτρο για την προστασία των κυττάρων από την οξειδωτική βλάβη που προκαλείται από τον ήλιο. Συνολικά, η δερματολόγος επισημαίνει τη σημασία της σωστής προστασίας, ειδικά κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Επομένως, επενδύοντας εξαρχής σε ειδικά φωτοπροστατευτικά αντηλιακά και αντιοξειδωτικά συμπληρώματα, μπορούμε να εξασφαλίσουμε και μια πλήρη προστασία και να απολαύσουμε το καλοκαίρι με ασφάλεια.

του κινδύνου, καθώς φαίνεται πως είναι μία από τις περιοχές που παραμελούμε όλοι όταν εφαρμόζουμε αντηλιακό, μαζί με τους αγκώνες, τις παλάμες ή τα αυτιά (για να τα λέμε όλα μεταξύ μας), οπότε χρειάζεται να λαμβάνονται μέτρα προστασίας. Το καπέλο δεν είναι μόνο για σκίαση και στυλ αλλά κυρίως για προστασία!

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΤΟ ΠΕΡΣΙΝΟ ΑΝΤΗΛΙΑΚΟ ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΣ;

LiFO 06.06.24

69

FEST BEAUTY SUMMER

Η ΛΙΟΣ τικό στρες, προφυλάσσει από το ξεφλούδισμα και καταπραΰνει. Ως επί το πλείστον, κάθε after-sun που κυκλοφορεί και σέβεται το όνομα και την αποστολή του έχει υπέροχο άρωμα, υφή που «λιώνει» στην επιδερμίδα και απορροφάται γρήγορα, αφήνοντάς την εξαιρετικά απαλή και διατηρώντας το μαύρισμά της.

ΣΩΤΗΡΙΑ Η ΕΝΥΔΑΤΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΗ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗ Η ενυδάτωση αποτελεί την τέλεια εξίσωση για ένα πρόγραμμα περιποίησης που ικανοποιεί τις ανάγκες της επιδερμίδας και προσφέρει λαμπερά αποτελέσματα. Επιπλέον, η σωστή ενυδάτωση είναι ζωτικής σημασίας για την καλή λειτουργία του δέρματος, αποτρέποντας την αίσθηση τραβήγματος και την απώλεια ελαστικότητας, ενώ προλαμβάνει τα πρώτα σημάδια γήρανσης και διατηρεί τον τόνο της επιδερμίδας υπέροχο. Θεωρείται, μάλιστα, από τα πιο απλά και κορυφαία όπλα κατά της γήρανσης. Τώρα, με την αυξημένη έκθεση στον ήλιο το καλοκαίρι, ενυδατικά προϊόντα κυρίως με υαλουρονικό οξύ, που αποκαθιστούν τα αποθέματα νερού και προσφέρουν εντατική και διαρκή ενυδάτωση, κρίνονται σωτήρια.

ΕΝΑ ΑΝΤΗΛΙΑΚΟ ΧΕΙΛΙΩΝ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΤΣΑΝΤΑ Μαζί με το αντηλιακό προσώπου και σώματος, το αντηλιακό χειλιών είναι εξίσου απαραίτητο. Η επιδερμίδα των χειλιών είναι ιδιαίτερα λεπτή και επιρρεπής στην αφυδάτωση. Ένα αντηλιακό χειλιών, που λειτουργεί ως lip balm με SPF, προσφέρει υψηλή και διαρκή προστασία, καθώς και μακράς διάρκειας ενυδάτωση. Είναι ένα προϊόν που πρέπει να έχουμε πάντα μαζί μας, ειδικά όταν πηγαίνουμε στην παραλία. Με αυτόν τον τρόπο τα χείλη θα παραμείνουν υγιή και απαλά καθ’ όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού.

ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΜΑΤΙΩΝ ΜΕ SPF ΚΕΡΔΙΖΟΥΝ ΠΑΝΤΑ ΤΙΣ ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ

χαλάρωση, αλλά συχνά δεν προστατεύεται από τον ήλιο όσο θα έπρεπε». Η επιλογή της σωστής κρέμας ματιών με SPF είναι ιδιαίτερα σημαντική. Οι δερματολόγοι επιμένουν επίσης στη σημασία της χρήσης γυαλιών ηλίου και καπέλων για προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία γύρω από τα μάτια.

ΑΡΩΜΑΤΑ ΕΜΠΝΕΥΣΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΗΛΙΟ Τα αρώματα που εμπνέονται από τον ήλιο αποτελούν μια μοναδική ευκαιρία για να αναδειχθεί η φρεσκάδα και η ζεστασιά του καλοκαιριού με κάθε άγγιγμα. Οι νότες φρούτων (καρύδα, πορτοκάλι), οι πουδρέ επιλογές (βανίλια, ηλιοτρόπιο) και οι υδάτινες (θαλασσινό νερό, μέντα) μοιάζουν με ηλιοθεραπεία και προσφέρουν μια αναπάντεχη ενέργεια που ξεσηκώνει τις αισθήσεις. Για μεγαλύτερη διάρκεια του αρώματος προτείνουμε να φοριέται σε καθαρή και νωπή επιδερμίδα (αφού έχει περαστεί πριν ένα γαλάκτωμα ή έλαιο σώματος).

ΥΠΑΡΧΕΙ ΙΔΑΝΙΚΟ ΜΑΚΙΓΙΑΖ ΓΙΑ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ; Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού είναι καλό να επιλέγουμε ανάλαφρα προϊόντα μακιγιάζ που αντέχουν στη ζέστη και την υγρασία. Η makeup artist επισημαίνει χαρακτηριστικά: «Ένα ιδανικό μακιγιάζ για το καλοκαίρι περιλαμβάνει τη χρήση μιας BB cream ή ενός σούπερ light foundation για φυσική κάλυψη, μιας αδιάβροχης μάσκαρας, ενός blush σε υγρή μορφή για έξτρα φρεσκάδα και ενός lip balm με SPF για προστασία και ενυδάτωση στα χείλη. Μην ξεχνάμε, επίσης, να χρησιμοποιούμε ένα setting spray ή και ένα hydrating mist για άμεση τόνωση, σταθεροποίηση και λάμψη και, φυσικά, το top καλοκαιρινό προϊόν όλων, την τερακότα, που δίνει άμεσα εφέ ηλιοκαμένης επιδερμίδας».

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

φωτο: ai generated

Η προστασία των ματιών από τον ήλιο είναι ουσιαστική καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου. Όπως εξηγεί η δερματολόγος-αφροδισιολόγος Γιώτα Σπανού: «Το δέρμα εκεί είναι πολύ λεπτότερο και έχει λιγότερους σμηγματογόνους αδένες και ίνες κολλαγόνου και ελαστίνης, κάτι που το καθιστά ευάλωτο στην εμφάνιση σημείων γήρανσης, όπως λεπτές γραμμές, ρυτίδες και

Η σωστή ενυδάτωση είναι ζωτικής σημασίας για την καλή λειτουργία του δέρματος, αποτρέποντας την αίσθηση τραβήγματος και την απώλεια ελαστικότητας, ενώ προλαμβάνει τα πρώτα σημάδια γήρανσης και διατηρεί τον τόνο της επιδερμίδας υπέροχο.

70

LiFO

06.06.24

LiFO 06.06.24

71

FEST BEAUTY SUMMER ΑΦΙΕΡΩΜΑ 72

LiFO

Τ Ο ΑΝΤ Η Λ Ι Α Κ Ο Μ Ο Υ 3 ΣΥΝΤΆΚΤΡΙΕΣ ΤΗΣ LIFO ΜΙΛΟΎΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΗΛΙΑΚΉ ΠΡΟΣΤΑΣΊΑ Ποιο είναι το τέλειο σε υφή και αίσθηση αντηλιακό

και ποιος είναι ο λόγος που πλέον είναι απαραίτητο στο νεσεσέρ; Αυτό που αναζητάμε όλοι από τα αντηλιακά, τόσο προσώπου όσο και σώματος, κάνοντας ευλαβική χρήση όχι μόνο τώρα το καλοκαίρι αλλά και τον χειμώνα, είναι η ανάλαφρη υφή και η υπέροχη αίσθηση που αφήνουν. Αφήνοντας στην άκρη σκέψεις και πεποιθήσεις για παρατεταμένο μαύρισμα και άσκοπη έκθεση στον ήλιο, που αποτελεί την κύρια αιτία πρόωρης γήρανσης, η χρήση αντηλιακού είναι ευτυχώς για πολλούς πια απολύτως απαραίτητη. Αφού επιλέξουμε υψηλό δείκτη προστασίας, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι χρειάζεται σωστή εφαρμογή επαρκούς ποσότητας προϊόντος και συχνή ανανέωση, μεταξύ άλλων, για να εξασφαλιστεί η σωστότερη αντηλιακή προστασία. Μετά απ’ όλα αυτά, μπορούμε να βάλουμε στην κουβέντα και το κομμάτι της αισθητηριακής απόλαυσης.

«Το αντηλιακό για μένα είναι πάντα λάδι. Είμαι η γενιά του Κόπερτον, οπότε το καλοκαίρι μυρίζει πάντα καρύδα. Eννοείται ότι μ’ αρέσει να το βάζω και στα μαλλιά και στο πρόσωπο και στο σώμα και παντού, γιατί μου αφήνει αυτή την αίσθηση της σταθερής ενυδάτωσης και της βελούδινης υφής. Αναπόφευκτα, λοιπόν, τα τελευταία χρόνια τα ξηρά λάδια είναι η αγαπημένη μου επιλογή, καθώς μου αφήνουν αυτήν τη μεταξένια αίσθηση χωρίς να είμαι λιπαρή και να λαδώνω οτιδήποτε ακουμπώ στο πέρασμά μου. Δεν με νοιάζει να είναι πολύ μεγάλη η προστασία. Ένα SPF30 για μένα είναι μια χαρά. Θέλω το φλερτ με τον ήλιο και αγαπώ την ηλιοκαμένη μου όψη, με μέτρο και ασφάλεια».

ΤΖΟΥΛΗ ΑΓΟΡΑΚΗ

«Δεν έχω χειρότερο από τα old school αντηλιακά προσώπου και σώματος με την πιο βαριά και λιπαρή υφή που εμείς παλεύουμε να απλώσουμε ομοιόμορφα και το σώμα μας παλεύει να απορροφήσει εξίσου ομοιόμορφα. Γι’ αυτό το αντηλιακό νερό ήταν love at first sight, μια καλοκαιρινή αγάπη που μετράει πέντε χρόνια και είναι το αντηλιακό προϊόν που επιλέγω φανατικά για τρεις βασικούς λόγους: απλώνεται πανεύκολα, δεν κολλάει και μυρίζει τέλεια».

ΦΙΛΙΩ ΡΑΓΚΟΥ

«Το λιπαρό δέρμα είναι ο ενοχλητικός φίλος που δεν μπορώ να αποχωριστώ. Πάμε πακέτο, χειμώνα καλοκαίρι! Πέρσι ανακάλυψα ένα αντηλιακό προσώπου με SPF50 το οποίο και ξεχώρισα για τη δροσερή, σούπερ ανάλαφρη και κρεμώδη υφή του. Δεν γυαλίζεις καθόλου, σου δίνει πολύ ωραίο ματ τελείωμα, απορροφάται άμεσα και ρυθμίζει τη λιπαρότητα για ώρες. Εννοείται ότι έχει μόνιμη θέση στην τσάντα μου».

ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ

06.06.24

Υπάρχει λύση για τις κηλίδες. Όλοι μιλούν για το εξειδικευμένο πρωτόκολλο περιποίησης Liftactiv B3 της Vichy.

SUMMER BEAUTY FEST

οι κηλίδες βρίσκονται από πάντα στην ατζέντα μας σε μια χώρα όπου η ηλιοφάνεια είναι τόσο έντονη. Η αντηλιακή προστασία γίνεται κυρίαρχο θέμα, προκειμένου να τις αποφύγουμε. Υιοθετούμε ειδική περιποίηση με ισχυρά δραστικά συστατικά, καθώς ψάχνουμε να βρούμε τρόπο να τις διορθώσουμε. Και ευτυχώς ξέρουμε καλά πια πως οι κηλίδες δεν είναι μη αναστρέψιμες. Μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά, αρκεί να προσθέσουμε στη ρουτίνα μας ένα εξειδικευμένο πρωτόκολλο. Στο διά ταύτα, το εξειδικευμένο πρωτόκολλο περιποίησης Liftactiv Β3 της Vichy είναι must-have. Περιέχει 3 προϊόντα που συνδυάζουν ισχυρά δραστικά συστατικά, διορθώνουν κηλίδες και ρυτίδες, προστατεύοντας το δέρμα από μελλοντικές βλάβες. Το πρωτόκολλο περιποίησης Liftactiv Β3 της Vichy ξεκινάει με τον ορό Liftactiv Specialist B3, που ξεχωρίζει από την πρώτη κιόλας χρήση γιατη λεπτόρρευστη υφή του. Περιέχει νιασιναμίδη που διορθώνει τις κηλίδες, ΑΗΑ για απολέπιση, βιταμίνη C, που εξισορροπεί τον τόνο, και πεπτίδια για μείωση ρυτίδων. Στο μεταξύ, χάρη στη συμπυκνωμένη σύνθεσή του,δρα στις διαφορετικές στιβάδες του δέρματος για να αντιμετωπίσει άμεσα και αποτελεσματικά τον σχηματισμό κηλίδων στην επιφάνεια της επιδερμίδας. Εξίσου σημαντική είναι η υποαλλεργική του δράση. Έχει αξιολογηθεί κλινικά από δερματολόγους ως ένα ορός αποτελεσματικός και κατάλληλος για κάθε τύπο δέρματος και κάθε φωτότυπο. Για να μεγιστοποιηθούν τα αποτελέσματα και να επιτύχει κανείς έξτρα διόρθωση, αλλά και πρόληψη κηλίδων, ο ορός Liftactiv Specialist B3 μπορεί να συνδυαστεί με την ομώνυμη κρέμα προσώπου που προσφέρει πολύ υψηλή προστασία ευρέος φάσματος SPF50 και προστατεύει αποτελεσματικά από τις βλαβερές επιπτώσεις της UVA και UVB ακτινοβολίας, προλαμβάνοντας τη μελανογένεση (τη βιολογική διαδικασία, μέσω της οποίας η μελανίνη συντίθεται και κατανέμεται στην επιδερμίδα). Για να ολοκληρωθεί το εξειδικευμένο πρωτόκολλο περιποίησης η κρέμα νύχτας Liftactiv B3 κρίνεται απαραίτητη. Συνδυάζοντας καθαρή ρετινόλη και νιασιναμίδη, διαχειρίζεται και καταπολεμά τις κηλίδες, προσφέροντας πιο φωτεινή επιδερμίδα από το επόμενο κιόλας πρωί. Δρώντας ενάντια στην υπερμελάγχρωση, εξασφαλίζει την ανανέωση της επιδερμίδας και την ανάκτηση της ομοιομορφίας της, ενώ κοιμόμαστε. Η σειρά Liftactiv Β3 της Vichy προσφέρει αποτελεσματικότητα 88% στις κηλίδες –κλινικά αποδεδειγμένα– αλλά και με ορατά αποτελέσματα, που αναδεικνύουν άμεσα μια πιο καθαρή, λαμπερή και ομοιόμορφη επιδερμίδα.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

VICHY

www.vichy.gr

LiFO 06.06.24

73

FEST BEAUTY SUMMER ΑΦΙΕΡΩΜΑ 74

LiFO

Τα προϊόντα που αγαπάμε

2

10+1 προτάσεις για μια καλοκαιρινή σεζόν που θέλει ξέγνοιαστες σκέψεις και δροσερές σκιές, αναζωογονητικές υφές και τονωτικές εσάνς.

3

1

είναι ωραίο να συγκεντρώνεις αγαπημένα προϊόντα περιποίησης που ορίζουν το καλοκαίρι. Γι’ αυτό, ανάμεσα στα πολλά προϊόντα ομορφιάς που κυκλοφορούν εκεί έξω, επιλέχθηκαν αυτά που πρωταγωνιστούν στο φαρμακείο, καλύπτουν ανάγκες και προθέσεις για περισσότερη τόνωση και ευεξία. Αυτά, λοιπόν, που ξεχωρίζω στα προτείνω εδώ: από αντηλιακό fluid με λεπτόρρευστη υφή και βελούδινο τελείωμα και σέρουμ προσώπου με άμεση δράση ενυδάτωσης χάρη στο υαλουρονικό οξύ υψηλού μοριακού βάρους μέχρι νερό καθαρισμού με αντιοξειδωτικές φωτοφαινόλες και αυτοκρατορική παιώνια· από ανάλαφρη ενυδατική κρέμα προσώπου με υαλουρονικό και σκόνη ρυζιού και μοβ σαμπουάν κατά των κίτρινων τόνων μέχρι υπερδροσερή after sun προσώπου «κρέμα-σε-νερό» με 97% φυσικής προέλευσης συστατικά που προστατεύει από τη φωτογήρανση και παρατείνει το μαύρισμα· από την πιο wellbeing ενυδατική σώματος με εσάνς από ώριμα σύκα, που συνοδεύει κάθε μεσημεριανή σιέστα και δροσερή σκιά, μέχρι την πιο εμβληματική κρέμα ημέρας μαλλιών με 7 φυτικά εκχυλίσματα για ασυναγώνιστη απαλότητα και λάμψη· από το πιο μεταξένιο αντηλιακό λάδι με εθιστικές νότες νερού καρύδας, περγαμόντου και γιασεμιού και την aftersun σώματος με λεπτά περλέ σωματίδια, που απογειώνει την επιδερμίδα με ένα άγγιγμα φωτός κι ένα εξίσου θεσπέσιο άρωμα, μέχρι το πιο magic ηλιόλουστο αρωματικό νερό, που συναρπάζει την επιδερμίδα, αγκαλιάζοντάς την. Ακόμη κι αν δεν προλάβεις να δεις όλες τις αναζωογονητικές ευκαιρίες και να ικανοποιήσεις τις επιθυμίες σου, τσέκαρε τις επιλογές ομορφιάς που εξυπηρετούν τις ωραιότερες καλοκαιρινές ιεροτελεστίες.

11

ΦΩΤΟ 1. Phyto, Violet No Yellow Shampoo 2. Phyto, Phyto7 Nourishing Day Cream 3. Roger&Gallet, Fleur De Figuier WellBeing Body Lotion 4. Roger&Gallet, Neroli WellBeing Fragrant Water 5. Lierac, Sunissime The Velvety Sun Fluid SPF30 6. Lierac, Sunissime The Silky Sun Oil SPF30 7. Lierac, Hydragenist The Rehydrating Serum 8. Lierac, Sunissime The After Sun Sorbet 9. Lierac, Hydragenist The Rehydrating Radiance Cream-Gel 10. Lierac, Sunissime The Beautifying After Sun Cream 11. Jowaé, Micellar Cleansing Water

06.06.24

9

SUMMER

10

φωτο: παρισ ταβιτιαν

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

5 4

7

8 6

BEAUTY

FEST

75

LiFO 06.06.24

FEST BEAUTY SUMMER

S KIN C A R E TΙ ΣΥΜΒΑΊΝΕΙ ΜΕ ΤΙΣ ΚΑΦΈ ΚΗΛΊΔΕΣ ΣΤΟ ΠΡΌΣΩΠΟ;

Όσο μεγαλύτερα διαστήματα «ψηνόμαστε» στον ήλιο τόσο περισσότερες πιθανότητες έχουμε να εμφανίσουμε καφέ κηλίδες κάποια στιγμή στη ζωή μας.

Οι καφέ κηλίδες αποτελούν μία από τις πιο συνηθισμένες μορφές υπερμελάγχρωσης. Οι ειδικοί λένε ότι 1 στις 3 γυναίκες κινδυνεύει να παρουσιάσει αυτήν τη δερματική διαταραχή κάποια στιγμή στη ζωή της. Και παρότι είναι συνήθως ακίνδυνη, σίγουρα δεν είναι ευχάριστη, καθώς προσθέτει χρόνια. Για την εμφάνιση αυτής της δερματικής πάθησης ευθύνεται σίγουρα το DNA μας, η ηλικία και οι ορμόνες, αλλά και η έκθεση στον ήλιο, ένας βασικός παράγοντας που όμως μπορούμε να ελέγξουμε κιόλας. Το δέρμα που έχει υποστεί πρόσφατο τραυματισμό ή φλεγμονή, όπως ακμή ή έκζεμα, είναι πιο επιρρεπές στην εμφάνιση κηλίδων όταν εκτίθεται στον ήλιο. Αυτό ισχύει ανεξαρτήτως του χρώματος του δέρματος, αν και είναι πιο συνηθισμένο σε πιο σκουρόχρωμες επιδερμίδες.

Η ακτινοβολία του ήλιου καθώς και το ορατό φως οδηγούν αναμφισβήτητα στη συσσώρευση περίσσειας μελανίνης στο δέρμα, δημιουργώντας τις γνωστές και καθόλου αγαπημένες καφέ κηλίδες. Η δερματολογία κατηγοριοποιεί τις μελαγχρωματικές αλλοιώσεις σε τρεις κύριες κατηγορίες: τις κηλίδες, το μέλασμα και τις φακίδες. Η αντιμετώπισή τους απαιτεί συνεχή φροντίδα καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου. Από το φθινόπωρο ως την άνοιξη μπορούν να ακολουθούνται θεραπείες στο ιατρείο, ενώ το καλοκαίρι η συντήρηση πρέπει να γίνεται με ειδικά πρωτόκολλα περιποίησης στο σπίτι και, φυσικά, χρήση αντηλιακού με υψηλό δείκτη προστασίας, που βέβαια συνιστάται για όλο το έτος.

76

LiFO

Η μακροχρόνια έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία, ιδίως κατά τις ώρες που η ηλιοφάνεια είναι πιο έντονη, μπορεί να οδηγήσει στη συσσώρευση μελανίνης στο δέρμα, προκαλώντας την εμφάνιση κηλίδων. Αυτές οι κηλίδες μπορούν να εμφανιστούν σε διάφορα σημεία, όπως το πρόσωπο, τα χέρια και το ντεκολτέ. Επομένως, η χρήση υψηλής αντηλιακής προστασίας αποτελεί τον καλύτερο τρόπο για να προστατευτεί κανείς από αυτές τις ανεπιθύμητες δυσχρωμίες στο δέρμα.

φωτο: ai generated

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Η χρήση ειδικών πρωτοκόλλων και αντηλιακών είναι ο σημαντικότερος τρόπος να αποφευχθεί η εμφάνιση αυτών των ανεπιθύμητων κηλίδων στο δέρμα.

06.06.24

Δ Ο Κ Ί Μ Α Σ Α Τ Ο Ν ΈΟ M E L A B 3 S E R U M Ε Ν ΆΝ Τ Ι Α Σ Τ ΗΝ Υ Π Ε Ρ Μ Ε Λ Ά Γ Χ Ρ Ω Σ Η Κ Ι ΈΧ Ω Ν Α Σ Ο Υ Π Ω Μ Ε Ρ Ι Κ Ά ΠΡΆΓΜΑΤΑ «Η σπουδαιότερη καινοτομία για τις κηλίδες ακούει στο όνομα Melasyl, έχει κλειστεί αριστουργηματικά στο νέο serum της La Roche Posay και ήρθε να αλλάξει τα δεδομένα της περιποίησης».

1. Η προτεινόμενη ρουτίνα ξεκινάει πάντα από τον υπέροχο καθαρισμό με το MELAB3 Micro-Peeling Gel, ένα τζελ καθαρισμού και απολέπισης που διορθώνει τις κηλίδες, εξυγιαίνει και λειαίνει την επιδερμίδα, χωρίς να φράζει τους πόρους.

2. Συνεχίζουμε με τον καινοτόμο ορό εντατικής δράσης κατά των κηλίδων MELAB3 Serum με δράση σε κάθε φωτότυπο, που διορθώνει κάθε τύπο κηλίδων και προλαμβάνει την επανεμφάνισή τους.

3. Τέλος, εφαρμόζουμε την κρέμα καθημερινής φροντίδας προσώπου MELAB3 Crème με SPF 30.

Extra tip: Όταν είμαστε εκτεθειμένοι σε υψηλή ηλιακή ακτινοβολία λόγω της εργασίας ή της άθλησής μας, δεν ξεχνάμε ποτέ το αντηλιακό, που είναι το σημαντικότερο όλων. Το Anthelios UVMune 400 SPF50, που περιέχει το φίλτρο Mexoryl 400, το αποτελεσματικότερο ενάντια στις πιο επιβλαβείς ακτίνες UV, είναι ό,τι καλύτερο για την περίσταση.

FEST

www. larocheposay.gr

Μετά από δεκαοκτώ χρόνια έρευνας στο Τμήμα Έρευνας & Καινοτομίας της L’Oréal, το Melasyl™ – η απόλυτη «παγίδα μελανίνης»– συνδυάζεται με 10% αντιφλεγμονώδη νιασιναμίδη (γνωστή και ως Βιταμίνη B3), δίνοντάς μας ένα καινοτόμο προϊόν περιποίησης με δράση ενάντια στην υπερμελάγχρωση, το MELA B3 Serum. Μια εξαιρετική λύση η οποία έχει δοκιμαστεί σε όλους τους τύπους και τους τόνους δέρματος και εξασφαλίζει κλινικώς αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα ακόμα και σε επίμονες κηλίδες, με ισχυρή δράση κατά της επανεμφάνισης των κηλίδων – δηλώνω εντυπωσιασμένη.

Για να επιτευχθεί η μέγιστη αποτελεσματικότητα στην αντιμετώπιση της υπερμελάγχρωσης ακολουθούμε ιδανικά ένα συγκεκριμένο πρωτόκολλο περιποίησης με εστίαση στην υψηλή αντηλιακή προστασία.

BEAUTY

ΣΗΜΕΡΑ, ΤΟ 50% ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΔΗΛΩΝΕΙ ΟΤΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΙ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΜΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΥΠΕΡΜΕΛΑΓΧΡΩΣΗΣ

ΤΟ ΤΕΛΕΙΟ COMBO ΠΕΡΙΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΚΗΛΙΔΩΝ

SUMMER

MELAB3 Serum. Melasyl™. Παγίδα μελανίνης με υπογραφή της La Roche -Posay, της No1 μάρκας που συστήνουν οι δερματολόγοι παγκοσμίως για τη φροντίδα του δέρματος. Προμελετημένος ο σχεδιασμός, συναρπαστική η υφή, αδιανόητο το αποτέλεσμα: η δράση είναι άμεση και σχεδόν μαγική. Εντυπωσιακή η προσέγγιση. Το δοκίμασα και είναι το κάτι άλλο. Αφέθηκα πραγματικά και κυριολεκτικά στη μαγική του τεχνολογική καινοτομία. Όσο περνάει ο καιρός και απολαμβάνω τα οφέλη του MELAB3 Serum, διαβάζω, ρωτάω και μαθαίνω όλο και περισσότερα γι’ αυτόν τον εκπληκτικό μοβ ορό που προσγειώθηκε έτσι ξαφνικά στο μπάνιο μου και μπήκε μεμιάς στην πιο περίοπτη θέση της καθημερινής ρουτίνας περιποίησής μου. Το MELAB3 Serum είναι ένα νέο ενεργό συστατικό που δρα με έναν νέο μηχανισμό δράσης. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, πρόκειται για έναν νέο, μοναδικό μηχανισμό δράσης που ρυθμίζει την υπερπαραγωγή μελανίνης προτού αφήσει ορατά σημάδια στο δέρμα. Προς διευκρίνιση, να πω εδώ ότι η υπερμελάγχρωση είναι μία από τις πιο συνηθισμένες αλλά και πιο δύσκολα αντιμετωπίσιμες δερματικές παθήσεις που επηρεάζει όλες τις ηλικίες και όλους τους τόνους δέρματος και διακρίνεται σε 3 βασικούς τύπους: ηλιακές φακές (κηλίδες από τον ήλιο και κηλίδες γήρανσης), μέλασμα (συνδέεται κυρίως με ορμονική ανισορροπία) και μεταφλεγμονώδη υπερμελάγχρωση (σημάδια ακμής, σημάδια από δερματολογικές πράξεις, ουλές).

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

LA ROCHE-POSAY

LiFO 06.06.24

77

ΑΠΟ

ΤΗ

LIFO

TEAM

ö

LIERAC Body_Nutri The SOS Repair Balm, προϊόνβάλσαμο πολλαπλών χρήσεων για ξηρή και ευαισθητοποιημένη επιδερμίδα.

SUMMER

BEAUTY

FEST

PERS O N A L S H OP P E R gr.lierac.com

ñ

KIKO MILANO

ò

VICHY Aόρατο αντηλιακό λάδι Capital Soleil Cell Protect SPF50+.

Παλέτα Irresistible Total Look Face Powder Palette με 2 bronzers, 1 highlighter και 3 blushes. kikocosmetics.gr

Σε επιλεγμένα φαρμακεία και καταστήματα καλλυντικών

õ

ZADIG&VOLTAIRE This is Really Her! Eau de Parfum, σέξι γυναικείο άρωμα με ροζ μούρα, τριαντάφυλλο και πατσουλί. notos.gr

î

LA ROCHE-POSAY Αντηλιακό fluid Anthelios UVMUNE 400 SPF50+ χωρίς άρωμα

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ò

78

LiFO

INSTITUT ESTHEDERM Spray ενίσχυσης του μαυρίσματος Bronz Impulse Face And Body για πρόσωπο και σώμα.

ò

BIODERMA Αντηλιακή κρέμα προσώπου Photoderm Ar SPF50+ με χρώμα κατά της ερυθρότητας για ευαίσθητο δέρμα. Σε επιλεγμένα φαρμακεία και καταστήματα καλλυντικών

Σε επιλεγμένα φαρμακεία και καταστήματα καλλυντικών

ò

FREZYDERM Αντηλιακό βελούδινης υφής Velvet Stars SPF50+, ανθεκτικό στο νερό. Σε επιλεγμένα φαρμακεία και καταστήματα καλλυντικών

06.06.24

LiFO 06.06.24

79

LiFO

ΓΥΜΝΌ ΔΈΡΜΑ: ΈΝΑ ΣΎΜΒΟΛΟ ΣΎΓΧΡΟΝΗΣ ΚΟΜΨΌΤΗΤΑΣ Από το φουλ makeup στο no makeup-makeup look

αποκωδικοποιείται η διαφάνεια κάθε επιδερμίδας, φρεσκάρεται το πρόσωπο και πρωταγωνιστεί η φυσική λάμψη. Μπήκε ο Ιούνιος. Tα γεμάτα με προϊόντα μακιγιάζ νεσεσέρ στέκονται ανοιχτά στη γωνιά του μπάνιου. Συνοδεύονται, κλασικά, από σκόρπιες σκέψεις για περισσότερη διαφάνεια και φρεσκάδα στο πρόσωπο. Η ζωή σε νησιά, παραλίες και βρεγμένες βεράντες με ξυπόλυτα πόδια και την αίσθηση παγωτού στα χείλη απέχει πια μερικές ημέρες. Είναι η εποχή που ξεκινάει επίσημα να πρωταγωνιστεί το γυμνό δέρμα, η σχεδόν αμακιγιάριστη επιδερμίδα, το no makeup-makeup look, ένα όχι τόσο εύκολο μακιγιάζ, αλλά ταιριαστό, τέλειο και φίνο, που αποτελεί ύμνο στην απενοχοποιημένη κομψότητα του γυμνού σώματος, εξωτερικά και εσωτερικά. Αυτή η τάση υιοθετείται κάθε καλοκαίρι από τις σταρ του Χόλιγουντ. Η αλήθεια είναι ότι μπορούμε να αντλήσουμε πολλή έμπνευση για ένα μη επιτηδευμένο μακιγιάζ από το διαδίκτυο. Από τη Martha Stewart έως την Jennifer Lopez και από τη Selena Gomez έως τη Hailey Bieber, το γυμνό δέρμα αναδεικνύει τη φυσική λάμψη του. Η περίπτωση της Pamela Anderson είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή. Έχοντας περάσει το μεγαλύτερο μέρος της καριέρας της χρησιμοποιώντας φουλ makeup στις εμφανίσεις της, στα 50 της απελευθερώθηκε, κυκλοφορώντας χωρίς ίχνος μακιγιάζ. Οι εμφανίσεις και οι αναρτήσεις της χωρίς μακιγιάζ είναι μια ευπρόσδεκτη ανάσα φρεσκάδας στην εποχή του filler. Για να πετύχει κανείς ένα φυσικό και λαμπερό no makeup-makeup look απαιτούνται κατάλληλες τεχνικές και τα σωστά προϊόντα. Η makeup artist Έφη Αργυροπούλου, που μετράει ατελείωτες ώρες με πινέλα και χρώματα, μοιράζεται μαζί μας τα μυστικά της για ένα άψογο αποτέλεσμα μιας τέτοιας ανεπιτήδευτης και εκπληκτικής διαφάνειας: «Το no makeup-makeup look βασίζεται καταρχάς σε πολύ καλή ενυδάτωση της επιδερμίδας. Μια BB κρέμα είναι ικανή να δημιουργήσει έναν τέλειο, ομοιόμορφο τόνο κι ένα ελαφρύ υγρό ρουζ να δώσει την ανάλογη φυσική φρεσκάδα. Αν το δέρμα μας είναι ήδη λαμπερό, όλα είναι εύκολα. Αν, όμως, είναι πιο άτονο, κοινώς στρεσαρισμένο, προτείνω να χρησιμοποιηθεί σφουγγαράκι για να “χτιστεί” πολύ καλά η βάση και να καλυφθούν οι όποιες ατέλειες. Ενδιάμεσα, ένα setting spray θα εξυπηρετούσε πολύ ένα fresh look με διάρκεια. Αν θέλουμε να καλύψουμε κούραση κάτω από τα μάτια, ένα concealer μισό τόνο πιο ανοιχτό από την επιδερμίδα θα ήταν τέλειο. Εξίσου σημαντικό στο no makeup-makeup look είναι τα άψογα, καλοσχηματισμένα φρύδια, που ορίζουν (χωρίς πολλά) το βλέμμα. Για τα χείλη, ιδανικά επιλέγουμε απαλό lip balm και τίποτε άλλο». Η Έστερ Μαστρογιάννη, ένα από τα πιο όμορφα και σικ top models της χώρας και αγαπημένο κορίτσι των Ελλήνων σχεδιαστών, ξεχωρίζει για την κομψή και αλαβάστρινη επιδερμίδα της και μας δίνει τη δική της οπτική: «Το no makeup-makeup look είναι πάντα αναζωογονητικό. Μ’ αρέσει να το εκτελούν πάνω μου. Σε κάνει να αποδέχεσαι την αυθεντική σου εικόνα. Δεν έχει φίλτρο, μόνο τέλεια βάση. Οφείλει την επιτυχία του στην απόλυτα καθαρή και τονωμένη επιδερμίδα, στην αριστουργηματική ενυδάτωση και οπωσδήποτε στην αντηλιακή προστασία. Μετά από έναν καλό καθαρισμό, λίγο essence που λειτουργεί τονωτικά και μια στρώση ενυδατικής κρέμας είναι αρκετά. Ειδικά η καλοκαιρινή καθημερινότητα δεν σηκώνει πολλά. Αρκούμαι στα λίγα και ανάλαφρα για να αναπνέει το δέρμα μου. Δεν μου αρέσουν οι πούδρες. Προτιμώ το δέρμα να έχει τη φυσική του γυαλάδα. Φοράω υγρά blush και λίγο lip balm. Το no makeup-makeup look είναι απελευθερωτικό. Συνδυάζεται με ωραία διάθεση».

εστερ μαστρογιαννη / φωτό: νίκος βαρδακαστάνης για τη συλλογή του γιώργου ελευθεριάδη

FEST BEAUTY SUMMER ΑΦΙΕΡΩΜΑ 80

T AΣΗ

06.06.24

Πώς 2 αντηλιακά νερά επηρεάζουν τις επιλογές μας για μέγιστη προστασία;

SUMMER BEAUTY

για πάνω από 40 χρόνια η αντηλιακή σειρά photoderm της bioderma προστατεύει το δέρμα με καινοτόμες συνθέσεις που συνδυάζουν φίλτρα UVA και UVB μέσα από μια καινοτόμα πατέντα, τη Sun Active Defense Patent, η οποία ενισχύει τους φυσικούς μηχανισμούς άμυνας του δέρματος έναντι του ήλιου. Οι δερματολόγοι ανά τον κόσμο μιλούν με θριαμβευτικά λόγια γι’ αυτήν τη σειρά που συνδυάζει σχολαστικά επιλεγμένα φίλτρα με βιολογική προστασία για τη διέγερση των φυσικών βιολογικών μηχανισμών άμυνας του δέρματος. Φαίνεται πως αυτή η νέα προσέγγιση της προστασίας από τον ήλιο εγγυάται και αντισταθμίζει απόλυτα τον βιολογικό αντίκτυπο των ακτίνων UV στο δέρμα, συμβάλλοντας έτσι στην πρόληψη του μελανώματος. Oι skincare addicts μιλούν για επαναστατική καινοτομία στα αντηλιακά νερά με ενισχυμένη προστασία.

ΞΕΡΟΥΜΕ ΓΙΑΤΙ ΤΑ ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ ΝΕΡΑ ΤΗΣ BIODERMA ΕΙΝΑΙ MUST-HAVE

Bioderma.gr

Η Bioderma σέβεται το δέρμα αλλά και την προστασία του πλανήτη. Οι συνθέσεις της περιλαμβάνουν το DermShield Active, το οποίο περιέχει βιομιμητικά λιπίδια που δημιουργούν μια σταθερή, ομοιογενή μεμβράνη στην επιφάνεια του δέρματος. Αυτό το σύστημα πλέγματος, εκτός από την προστασία κατά της δερματικής αφυδάτωσης, εμποδίζει το προϊόν να απελευθερωθεί στο νερό. Έτσι έχει διασφαλιστεί ότι η χρήση του είναι μη τοξική για τα κοράλλια, τα μικροάλγη και το πλαγκτόν του γλυκού νερού.

FEST

Διατίθενται στα φαρμακεία και στα καταστήματα καλλυντικών.

Photoderm Eau solaire BRONZ SPF30 και Photoderm Eau solaire ANTIOX SPF50: Δυο αντηλιακά διφασικά νερά που προστατεύουν από τον ήλιο, έχουν πολύ ευχάριστη υφή, ενεργοποιούν τους φυσικούς μηχανισμούς άμυνας του δέρματος και δίνουν ενισχυμένη προστασία, ενυδάτωση, αλλά και απαράμιλλη λάμψη. Η σύνθεση ANTI-OX προστατεύει από τη φωτογήρανση, ενώ η BRONZ βελτιστοποιεί ένα φυσικό μαύρισμα που διαρκεί. Το Eau solaire ANTI-OX SPF50 είναι ένα αντιοξειδωτικό ενυδατικό αντηλιακό νερό που αποτρέπει τις κυτταρικές βλάβες. Ξεχωρίζει για την εξαιρετικά ελαφριά και αναζωογονητική υφή του. Το Eau solaire BRONZ SPF30 είναι ένα ενυδατικό αντηλιακό νερό, εξίσου ανάλαφρο και με υπέροχο άρωμα. Χάρη στη σύνθεσή του, αποτελείται, μεταξύ άλλων, από 3 βιομιμητικά ενεργά συστατικά με συμπληρωματικές δράσεις, διεγείρει τους φυσικούς μηχανισμούς μελανογένεσης, ενισχύοντας και παρατείνοντας το μαύρισμα. Τα δυο αντηλιακά διφασικά νερά είναι κατάλληλα για εφαρμογή και επανάληψη τόσο στο πρόσωπο και το σώμα όσο και στα μαλλιά.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

BIODERMA

LiFO 06.06.24

81

FEST ΑΦΙΕΡΩΜΑ

φωτο: ai generated

SUMMER

BEAUTY

H AIR S E C R E T S

82

LiFO

Στην ερώτηση «ποιο είναι το πιο πολύτιμο πράγμα που έχεις πάνω σου», η απάντηση, χωρίς δεύτερη σκέψη, είναι «τα μαλλιά μου». Στο δικό μου σύστημα αξιολόγησης όσον αφορά την εξωτερική μου εμφάνιση, τα μαλλιά μου βρίσκονται στην κορυφή. Μια μέρα που θα ξυπνήσω και θα έχω ωραία μαλλιά θα είναι μια καλή μέρα, αλλά μπορεί να συμβεί και το αντίστροφο. Έχω παρατηρήσει, δηλαδή, ότι η κατάσταση των μαλλιών μου συμβαδίζει με την ψυχοσύνθεσή μου. Αγαπώ εγώ το καλοκαίρι, αγαπούν και τα μαλλιά μου το καλοκαίρι. Είμαι χαρούμενη; Λάμπουν κι αυτά. Καθώς, λοιπόν, τους δίνω τόση σημασία, έχω ψάξει τι τους πάει και τι χρειάζονται για να είναι υγιή, απαλά και δυνατά. Η πιο συνηθισμένη ερώτηση που μου κάνουν είναι πώς τα κρατάω τόσο μακριά, ενώ είναι ολόξανθα και βαμμένα. Το μυστικό μου, λοιπόν, είναι ότι τα ταΐζω λάδι και ρύζι – ναι, όπως το ακούτε! Τα μαλλιά «πεινάνε» και θέλουν θρεπτικά συστατικά. Έτσι, φροντίζω κάθε εβδομάδα να τους βάζω τουλάχιστον μία φορά ελαιόλαδο και άλλη μία καστορέλαιο ή λάδι καρύδας (ό,τι έχω). Το τοποθετώ περισσότερο στις άκρες, δεν φτάνω μέχρι τη ρίζα. Μόνο μία φορά τον μήνα περνάω τα μαλλιά σε όλο τους το μήκος με ελαιόλαδο μαζί με δυο κρόκους αυγών. Δεν κάνω ομελέτα, το βάζω στα μαλλιά και λέω «φάτε, να γίνετε δυνατά». Έχω την παιδική (και μάλλον αφελή) αίσθηση ότι τα μαλλιά ακούνε, όποτε τους μιλάω όμορφα και με γλυκιά φωνή. Και δεν ξέρω για τα μαλλιά των άλλων, αλλά τα δικά μου φαίνεται να ανταποκρίνονται στους γλυκούς τρόπους. Αυτό όμως που πραγματικά έχει λειτουργήσει και είναι ο σύμμαχός μου για να μακραίνουν είναι το ρυζόνερο. Το έμαθα απ’ τις κινεζικές φυλές που ζουν στον βορρά της Ταϊλάνδης. Οι γυναίκες εκεί έχουν πολύ μακριά, λα-

μπερά και δυνατά μαλλιά και μου εκμυστηρεύτηκαν πριν από δεκαετίες το μυστικό τους, που είναι το ρυζόνερο. Το μυστικό δεν έμεινε επτασφράγιστο γιατί στο ΤikΤok υπάρχουν δεκάδες σχετικά βιντεάκια για το πώς θα το φτιάξεις. Για μένα ο πιο απλός τρόπος είναι να βάλω μια κούπα ρύζι μπασμάτι σε ένα βάζο με χλιαρό νερό και να το αφήσω εκεί κλεισμένο για πολλές ώρες. Μετά απομακρύνω το ρύζι προσεκτικά και κρατάω το νερό. Έτσι, στο λούσιμο, στο τελευταίο χέρι, ψεκάζω μ’ αυτό τα μαλλιά μου και το αφήνω και μισή ώρα πριν το ξεβγάλω. Καμιά φορά δεν το ξεβγάζω το ρυζόνερο γιατί, ενώ τα κάνει λίγο πιο σκληρά, τα θρέφει σε βάθος. Επίσης, προσέχω πάντα πώς τα χτενίζω: ποτέ βρεγμένα, ποτέ με νεύρα και λύσσα, αλλά όμορφα, με απαλές κινήσεις, ξεκινώντας από τις άκρες και προς τα πάνω, με μια ειδική βούρτσα, φιλική προς αυτά. Τώρα το καλοκαίρι, μάλιστα, βάζω και λάδι καρύδας στις άκρες πριν πάω στη θάλασσα, έτσι παραμένουν στιλπνά, μια και το θαλασσινό νερό είναι μεγάλος σύμμαχος. Προτείνω να αφήνουμε τα μαλλιά αλατισμένα για κάποιες ώρες, μόνο καλό τους κάνει. Στο μεταξύ, ας αποφύγουμε δυνατά σεσουάρ και θερμαινόμενα ψαλίδια. Αν δεν εξυπηρετεί το φυσικό στέγνωμα, καλό είναι να προτιμήσουμε καινοτόμα σεσουάρ που δεν καταστρέφουν την τρίχα. Όπως μου είχε πει κάποτε η γκουρού των μαλλιών, η hair expert Δέσποινα Παπάζογλου: «Αν θες μακριά μαλλιά, ξέχνα το κούρεμα για έναν ολόκληρο χρόνο. Κάνε ένα κούρεμα χωρίς μύτες, με ίσιο το τελείωμα και άφησέ τα να μακρύνουν». Άρα, λάδι, ρυζόνερο και αγάπη σε συνδυασμό με απαλό μασάζ στο τριχωτό της κεφαλής και στις ρίζες προσφέρουν ακαταμάχητη λάμψη και δύναμη στα μακριά μαλλιά. Δοκιμασμένη η συνταγή.

ΩΡΑΊΑ ΜΑΚΡΙΆ ΜΑΛΛΙΆ ΣΕ ΠΡΏΤΟ ΠΡΌΣΩΠΟ Η Τζούλη Αγοράκη μοιράζεται τα δικά της μυστικά για υπέροχα, υγιή και λαμπερά μαλλιά.

06.06.24

SUN SCREEN VELVET

Γιατί μια αντηλιακή σειρά σαν τη Sun Screen Velvet της Frezyderm γίνεται viral; Όλοι έχουν δοκιμάσει έστω μία φορά στη ζωή τους ένα velvet αντηλιακό.

www.frezyderm.gr/ sun-screen-velvetanthliaka/

πολλές συζητήσεις γίνονται για κάθε velvet αντηλιακό της frezyderm και ένα skincare debate εξελίσσεται πολλά χρόνια τώρα στις παρέες των απαιτητικών beauty experts. Η βελούδινη αίσθηση, η ματ όψη, η άμεση απάλυνση ρυτίδων, η μηδαμινή λιπαρότητα και η άριστη βάση για μακιγιάζ, όλα αυτά μαζί συγκεντρώνονται σε ένα velvet αντηλιακό, σε κάποιο από την αντηλιακή σειρά Sun Screen Velvet της Frezyderm που είναι η πρώτη σειρά για προστασία από τον ήλιο η οποία έχει ανατρέψει προ πολλού τα δεδομένα για τα συνήθη μειονεκτήματα των συμβατικών αντηλιακών προϊόντων, όπως η παχύρρευστη υφή, η ασφυκτική αίσθηση στο δέρμα, η λευκή χροιά και η γυαλάδα. Η Sun Screen Velvet, σειρά που άλλαξε μια για πάντα τον χάρτη της ηλιοπροστασίας χάρη στη βραβευμένη τεχνολογία Second Skin και αποτελεί αποκλειστική πατέντα της Frezyderm γίνεται viral ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, για το σούπερ «διάφανο βελούδινο άγγιγμα», αποδεικνύοντας πως αποτελεσματική ηλιοπροστασία και καλλυντική ευχαρίστηση μπορούν να συνυπάρχουν. Από τη φόρμουλα των αντηλιακών ως την εφαρμογή τους στο δέρμα και το after-effect της, τίποτα δεν σχεδιάστηκε τυχαία στη συγκεκριμένη σειρά Sun Screen Velvet. Και είναι όλα αυτά τα πολλαπλά και διαφορετικά πλεονεκτήματά της που την κάνουν να ξεχωρίζει ως μια αντηλιακή σειρά που είναι ιδανική επιλογή για προστασία από τη φωτογήρανση όλο τον χρόνο, κατάλληλη για κάθε ηλικία και τύπο επιδερμίδας (ακόμα και για λιπαρό δέρμα με τάση ακμής, αφού είναι μη φαγεσωρογόνα) και ευκολοφόρετη από άνδρες που δεν αγαπούν τις λιπαρές υφές.

Η ΑΝΤΗΛΙΑΚΗ ΣΕΙΡΑ SUN SCREEN VELVET 1. SUN SCREEN VELVET FACE SPF 50+: Διάφανο αντηλιακό προσώπου με βελούδινη υφή, ιδανικό για ανοιχτούς φωτότυπους.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Frezyderm

2. SUN SCREEN COLOR VELVET FACE SPF 50+: Αντηλιακό προσώπου με χρώμα, που προσαρμόζεται σε κάθε τόνο (ιδανικό για κάλυψη δυσχρωμιών, ατελειών κ.λπ.)

3. SUN SCREEN VELVET FACE SPF 30: Διάφανο αντηλιακό προσώπου υψηλής προστασίας με πολύ ανάλαφρη αίσθηση. Ιδανικό για μεσαίους/σκούρους φωτότυπους.

4. SUN SCREEN COLOR VELVET FACE SPF 30: Βελούδινο αντηλιακό προσώπου με χρώμα που παραμένει σταθερό για ώρες. Ιδανικό για αψεγάδιαστη επιδερμίδα καθημερινά, όλο τον χρόνο.

5. SUN SCREEN VELVET BODY LOTION SPF 50+: Διάφανο αντηλιακό σώματος με μη λιπαρή, ευχάριστη υφή. Ιδανικό για ανοιχτούς φωτότυπους και φωτοευαίσθητα δέρματα.

1

2

3

4

5

LiFO 06.06.24

83

FEST

PERS O N A L S H OP P E R ΑΠΟ

ΤΗ

LIFO

TEAM

JOWAÉ

BEAUTY

î

SUMMER

ö

PHYTO PARIS

Ξηρό θρεπτικό λάδι Nourishing Dry Oil για μαλλιά και σώμα.

Ξηρό σαμπουάν με πούδρα ρυζιού, που καθαρίζει χωρίς νερό σε 2 λεπτά.

Σε επιλεγμένα φαρμακεία και καταστήματα καλλυντικών

gr.phyto.com

ö

ROGER&GALLET Αναζωογονητικό άρωμα Neroli Wellbeing Solid Fragrance χωρίς αλκοόλ σε μορφή stick, με νερολί και άνθη πορτοκαλιάς. Για τον λαιμό, το ντεκολτέ και τους καρπούς. Σε επιλεγμένα καταστήματα καλλυντικών

î

CeraVe Ενυδατική κρέμα ημέρας AM Facial Moisturising Cream SPF50 με αντηλιακό δείκτη προστασίας. Σε επιλεγμένα φαρμακεία και καταστήματα καλλυντικών

ò

L’OREAL PARIS Κρέμα για μπούκλες Elvive Dream Long Curls Leave-In που δεν ξεβγάζεται. Σε επιλεγμένα καταστήματα

ö

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

KORRES

84

LiFO

Δροσερό unisex άρωμα Philosia Eau De Toilette με περγαμόντο, ευκάλυπτο και musk. gr.korres.com

î

SHISEIDO Διάφανο αντηλιακό stick Clear Suncare Stick SPF50+ για πρόσωπο και σώμα. notos.gr

ò

MAYBELLINE Mπλε μάσκαρα Lash Sensational Sky High Mascara Blue Mist για μήκος και όγκο. Σε επιλεγμένα καταστήματα

06.06.24

LiFO 06.06.24

85

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

LiF O

817

ΤΟ

STREET FOOD ΌΠΩΣ ΠΡΈΠΕΙ ΝΑ ΕΊΝΑΙ 12 + 1 μέρη που σερβίρουν καλό και πoιοτικό φαγητό του δρόμου για όλα τα γούστα.

KΕΙΜΕΝΑ : ΛΙΝΑ ΙΝΤΖΕΓΙΑΝΝΗ

86

LiFO

|

ΦΩΤΟ : ΘΑΛΕΙΑ ΙΩΑΝΝΟΥ - ΓΙΩΡΓΟΣ ΞΑΝΘΙΝΑΚΗΣ

06.06.24

Φέρνει σε όλη την Αθήνα τα θρυλικά του σάντουιτς.

STREET FOOD

Σωτήρος Διός 45, Πειραιάς / Φωκίωνος Νέγρη 18, Κυψέλη / Καλλιρρόης 73, Νέος Κόσμος jackaroo.gr Facebook: jackaroosandwiches Instagram: jackaroo_sandwiches

αν και το όνομα jackaroo δεν έχει πληθυντικό, πολλαπλασιάζεται και πληθύνεται από μόνο του κατακτώντας τη street food σκηνή με τις σαντουιτσάρες και τα πληθωρικά του μπέργκερ που ξεκίνησαν από τον Πειραιά και σε λίγο καιρό θα μπορούμε να απολαμβάνουμε σχεδόν σε κάθε γειτονιά της Αθήνας. Μετά την Κυψέλη και τον Νέο Κόσμο έρχονται νέα μαγαζιά σε Περιστέρι και Αγία Παρασκευή –θα είναι έτοιμα εντός του καλοκαιριού– και ακολουθούν το Μαρούσι, η Κηφισιά, το κέντρο της πόλης αλλά και ο Άλιμος, για να μη μένουν παραπονεμένα τα νότια προάστια. Τυχαίο; Καθόλου! Μια τέτοια εξέλιξη έρχεται ως φυσική συνέχεια όταν μιλάμε για ποιότητα και ποσότητα που συνδυάζονται σε έναν χώρο με αυθεντικά American vibes και ελληνική διάθεση φιλοξενίας. Το μενού του Jackaroo έχει γίνει αγαπημένο για τα premium υλικά που παραμένουν σταθερή αξία όσο κι αν αλλάζουν οι συνθήκες της αγοράς, για τις μυστικές συνταγές που πλέον ανήκουν στη σφαίρα του μύθου και τις τεράστιες μερίδες που, όχι, δεν μειώνονται με τίποτα. Μην ξεχνάς ότι εδώ θα βρεις το ένα και μοναδικό σάντουιτς μήκους 30 εκατοστών (!) με 5 χειροποίητα φιλέτα από κοτόπουλο πανέ (αυτό που μόνο στο Jackaroo μπορείς να γευτείς), 6 φέτες μπέικον, 5 φέτες τσένταρ, μανιτάρια, iceberg και μια ολόκληρη μερίδα τηγανητές πατάτες. Οι αριθμοί μιλάνε από μόνοι τους και στη συγκεκριμένη περίπτωση λένε ότι το Jackaroo κατακτά το ρεκόρ των παραγγελιών ευρωπαϊκά μέσω Wolt και συνεχίζει ακάθεκτο να στήνει ένα πάρτι γεύσεων μέσα και έξω από κάθε κατάστημα. Μάλιστα, η εμπειρία αναβαθμίζεται με τις self order οθόνες που μπαίνουν σε όλα τα καταστήματα για να μπορείς να κάνεις την παραγγελία σου με τον πιο σύγχρονο τρόπο, ενώ το flagship store του Πειραιά πλέον σε υποδέχεται σε μια μεγάλη σάλα –χωράει γύρω στα 160 άτομα– και διαθέτει και αυτόματη μηχανή για παγωτό. Εκείνο το φανταστικό χειροποίητο soft ice cream που έχουμε λατρέψει, με γεύση βανίλια, στο οποίο μπορείς να προσθέσεις σιρόπι σοκολάτας ή φράουλας. Το βραβευμένο street food spot βάζει πινέζες σε όλη την Αττική και μάλιστα με δικά του καταστήματα, για να μπορείς πάντα να απολαμβάνεις τις γεύσεις που μας έκαναν να λέμε σάντουιτς και να εννοούμε Jackaroo.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Jackaroo

LiFO 06.06.24

87

FOOD STREET

SΑM BURGER

Ο Sam έχει στήσει τον δικό του αμερικανικό γευστικό ναό στο Κουκάκι.

ο σταμάτης μαρινέλης –για τους φίλους sam– έμαθε όλα τα μυστικά του original αμερικανικού μπέργκερ του Νότου και εδώ και ενάμιση χρόνο έχει στήσει το δικό του γευστικό στέκι με all star American επιλογές που σε μεταφέρουν απευθείας στην άλλη άκρη του Ατλαντικού. Το Sam Burger ακολουθεί πιστά την αμερικανική φιλοσοφία του original burger, όπου η αληθινή απόλαυση κρύβεται στα απλά, στα λίγα, αλλά full ποιοτικά υλικά. Άλλωστε, από την πρώτη μπουκιά καταλαβαίνεις απευθείας τα premium υλικά, με τα μαγειρικά μυστικά του Sam να κορυφώνουν ολόκληρη την εμπειρία. Ο κατάλογος προσφέρει επιλογές που δεν θυμίζουν σε τίποτα όσα ήδη έχεις δοκιμάσει. Στα new arrivals είναι το λαχταριστό Alabama burger με 100% μοσχαρίσιο μπιφτέκι –μυστική συνταγή του Sam–, homemade vinaigrette sauce, απαλή μουστάρδα, μαγιονέζα και iceberg, αλλά και το απόλυτο, εντυπωσιακό Ohio με το 100% μοσχαρίσιο χειροποίητο μπιφτέκι, γλυκιά πίκλα και original Ohio sauce που ήδη έχει προκαλέσει παραλήρημα στους ουρανίσκους των burger lovers, γι’ αυτό και πλέον κυκλοφορεί και σε XL version. Ο απόλυτος συνδυασμός για να συμπληρώσεις το American burger σου είναι οι super νόστιμες wavy fry πατάτες που ταιριάζουν άψογα με όλες τις χειροποίητες sauces – μια σειρά από γεύσεις που δεν θα βρεις αλλού. Όλα αυτά συνοδεύονται τέλεια με ένα δροσερό Dr. Pepper ή μια Coca Cola Vanilla ή Cherry που κάνουν το καλοκαίρι στην Αθήνα να μοιάζει πιο όμορφο. Το σκηνικό στο Sam Burger είναι βγαλμένο από τον αμερικανικό Νότο, με τους μουσικούς ήχους να εναλλάσσονται από funky groove και rock ‘n’ roll μέχρι disco, πάντα με retro vibes, για να μαθαίνουν οι νέοι και να θυμούνται οι παλιότεροι. Αν δεις τον Sam να βγαίνει από την κουζίνα, πρέπει οπωσδήποτε να του πιάσεις κουβέντα για να σου διηγηθεί τις φανταστικές του ιστορίες από την Αμερική. Κι αυτό είναι μια ολοκληρωμένη εμπειρία διασκέδασης.

Δημητρακοπούλου 82, Kουκάκι 210 9228999 210 9223999 Facebook: Sam Burgers Instagram: @samburgers_gr

Πρίγκιπας

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Street food από την παραδοσιακή κουζίνα της Ελλάδας, με συνοδεία από φυσικά κρασιά.

88

LiFO

ο πρίγκιπας των εξαρχείων είναι μερακλής και καλοφαγάς, γι’ αυτό και προσφέρει «στο χέρι» γεύσεις από την κουζίνα της Βόρειας Ελλάδας και γίνεται must προορισμός για να απολαύσεις αληθινό κρέας από μικρές φάρμες της χώρας. Τόσο η ατμόσφαιρα όσο και το γευστικό προφίλ του Πρίγκιπα παραπέμπουν ξεκάθαρα στην ελληνική παράδοση. Άλλωστε, η πληθωρικότητα, η ποιότητα και η γεύση πρωταγωνιστούν σε όλα τα πιάτα του καταλόγου. Εδώ μπορείς να δοκιμάσεις γεύσεις με ονομασία προέλευσης, όπως τα τυλιχτά με κεμπάπ Φλώρινας ή βουβαλίσιο σουβλάκι-μπιφτέκι Κερκίνης αλλά και με λουκάνικο από την Τζουμαγιά Σερρών. Τα υλικά είναι αγνά και αυθεντικά, με ελληνική υπογραφή, και οι μερίδες πληθωρικές, όπως αρμόζει σε έναν πρίγκιπα. Το μπέργκερ αποκτά ελληνική ταυτότητα με τη special συνταγή από πρόβειο ή βουβαλίσιο κιμά, απογειώνοντας όλη τη γευστική εμπειρία, ωστόσο όλα τα ορεκτικά, οι σαλάτες και οι επιλογές με ψάρια του γλυκού νερού που θα βρεις στο μενού έχουν κι αυτές άρωμα Ελλάδας. Καλό φαγητό, καλό ποτό και καλή μουσική είναι το τρίπτυχο που κάνει αυτό το στέκι λατρεμένο εδώ και χρόνια. Μάλιστα, τώρα θα βρεις στο κελάρι έναν μικρό οινικό θησαυρό, γεμάτο από εξαιρετικής ποιότητας βιολογικές και βιοδυναμικές ετικέτες κρασιών. Πιστός στην αγνότητα και την ντόπια παραγωγή, ο Πρίγκιπας διαθέτει και πλούσια λίστα με μπίρες από μικρές ελληνικές ζυθοποιίες, ιδανική συντροφιά για να συνοδεύσεις το γεύμα σου τις καυτές μέρες του καλοκαιριού στην πόλη. Όσο για τη μουσική, οι ήχοι που έρχονται από το πικάπ με ελληνικά αλλά και ξένα παίζει τον δικό της ρόλο στην απόλαυση. Ένα στέκι που σε ταξιδεύει γευστικά από τα Γιάννενα ως τις Σέρρες και έχει τη δική του θέση στην καρδιά μας.

Χαριλάου Τρικούπη 23, Εξάρχεια 211 4050070 Facebook: Πρίγκιπας Streetfood Εξάρχεια Instagram: prigkipas.exarcheia

06.06.24

Street food, αλλά με εστιατορική άποψη.

Λεωφ. Βουλιαγμένης 145, Αθήνα 211 4186170 www.bignick.gr Facebook: Big Nick Athens Instagram: bignick_ath

το big nick έχει έρθει για να κατακτήσει τη street food σκηνή της πρωτεύουσας, και μάλιστα φέρνοντας νησιώτικο αέρα. Ο Νικόλας και ο Διονύσης, μεγαλωμένοι στις κουζίνες από μικρά παιδιά, έφυγαν από τη Ζάκυνθο και έφεραν στην Αθήνα το δικό τους δημιούργημα, προσφέροντας την αγάπη τους για το καλό φαγητό στην πιο street version του. Το Big Nick είναι ο ορισμός ενός γαστρονομικού burger house με πληθωρικές, γεμάτες δημιουργικότητα συνταγές και έξυπνους συνδυασμούς. Αν προσθέσεις τα υλικά που μαγειρεύονται με εστιατορική τεχνογνωσία, καταλαβαίνεις γιατί το Big Nick έχει καταφέρει να πετύχει το απόλυτο combo ποιότητας και γεύσης. Στον κατάλογο θα βρεις smash American style burgers που θα σε κάνουν να ξανασυστηθείς με όλη την κατηγορία. Ανάμεσα σε εκείνα που ξεχωρίζουν –αν και είναι δύσκολο να διαλέξεις– το Double Smoker sumoka με διπλό smashed black angus, American cheese, καραμελωμένη πανσέτα και χειροποίητη bbq sauce, ενώ το απόλυτο summer twist είναι το Smoked Truffle που περιλαμβάνει αφράτο ψωμάκι μπριός με διπλό smashed black angus, καπνιστό Μόντερεϊ Τζακ, μαγιονέζα τρούφα (εδώ η φυσική τρούφα Νάουσας κάνει όλη τη διαφορά) και απαλό τυρί τύπου Philadelphia, το οποίο είναι in house τυροκόμησης. Η συνταγή συμπληρώνεται με το καμένο sweet πράσο και ένα αυγό μάτι που λιώνει καθώς κλείνεις ανάμεσα στα χέρια σου το αφράτο ψωμάκι. Ως core μπεργκεράδικο, στο Big Nick τα μπέργκερ συνοδεύονται πάντα με loaded thin cut πατάτες και απογειώνουν την όλη εμπειρία. Οι αυστηρά homemade παρασκευές δίνουν αυτό το extra που κάνει το Big Nick να ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα street food spots. Μια γαστρονομική έκπληξη σε smash μορφή, που εύκολα σε κάνει φανατικό.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Big Nick

Κουτσή Κατσίκα

S T R E E T F O O D VERSION Το αδελφάκι της Κουτσής Κατσίκας του Λαυρίου σε street version.

STREET FOOD

Δοϊράνης 23, Καλλιθέα 210 9564420 Instagram: koutsi_katsika_ streetfood

από το νοτιοανατολικό λαύριο στην καρδιά της καλλιθέας, το αδελφάκι της αγαπημένης Κουτσής Κατσίκας σερβίρει ποιότητα και γεύση, στην πιο street version της. Ένα inside joke της παρέας των ιδιοκτητών Ηλία Σιτινά και Αποστόλη Χασάπη ενέπνευσε το όνομα, αλλά, αν και κουτσή, αυτή η κατσίκα πατάει γερά στα πόδια της και πλέον είναι προορισμός της street food κοινότητας. Με αμερικανικό vibe, ο κατάλογος της Κουτσής Κατσίκας έχει έρθει να καταρρίψει κάθε δεδομένο γύρω από το street food, αφού προσφέρει λαχταριστά smash burgers από υψηλής ποιότητας πρώτες ύλες με εστιατορικές τεχνικές μαγειρέματος υπό την καθοδήγηση του Ηλία, που είναι και ο σεφ.

Must try το ζουμερό Truffle burger με μπιφτέκι από 100% μοσχαρίσιο κιμά, στο οποίο το μυστικό μείγμα του kitchen team αλλάζει τη γεύση, κατσικίσιο τυρί, τραγανό μπέικον, καραμελωμένα κρεμμύδια και απαλή truffle mayo sauce, αλλά και το λαχταριστό Sandwich Kentucky style με αφράτο ψωμί μπριός, διπλό τραγανό φιλέτο κοτόπουλο, crispy onions, hoisin mayo sauce και asian coleslaw. Oι vegan επιλογές είναι εξίσου νόστιμες, πληθωρικά burgers που αξίζει να δοκιμάσουν όλοι. Πέρα από τα φανταστικά μπέργκερ, θα βρεις και μια σειρά από street ορεκτικά, όπως τα αγαπημένα crispy mozzarella sticks αλλά και τα nachos cheese triangles από mix τυριών και πιπεριάς που είναι το απόλυτο κόλλημα. Στα γρήγορα γεύματα –που όμως κρύβουν ώρες προετοιμασίας– περιλαμβάνονται και τα απίστευτα hot dogs με must choice το hot dog BBQ style με εξαιρετικό ψωμάκι lobster. Η Κουτσή Κατσίκα ήρθε στην Καλλιθέα τρέχοντας για να κατακτήσει τη street food σκηνή της Αθήνας και τα καταφέρνει πολύ καλά.

LiFO 06.06.24

89

FOOD STREET

Comet

Ένας hype χώρος με γαστρονομικά smash burgers έχει προσγειωθεί στα Μελίσσια.

το comet κλείνει 1 χρόνο ζωής και ήδη έχει γίνει must επιλογή αν αυτό που ζητάς είναι ένα νόστιμο street food που δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από τη γαστρονομία μιας εστιατορικής κάρτας. Με πρωταγωνιστές τα American style smash burgers, το Comet προσγειώθηκε στα Μελίσσια για να καταρρίψει κάθε μύθο που μπορεί να συνδέεται με την ποιότητα, την τεχνική και τη γεύση του street food. Οι αποκλειστικά in house παρασκευές και τα premium υλικά είναι πλέον σήμα κατατεθέν των προτάσεων που θα βρεις στο Comet, οι οποίες κάθε τόσο ανανεώνονται ώστε να μη βαριέσαι ποτέ. Ο καλοκαιρινός κατάλογος θα σε εκτοξεύσει σε άλλο πλανήτη όπου απολύτως popular choice είναι το Smoked burger με αφράτο potato bun, διπλό μοσχαρίσιο μπιφτέκι, λιωμένο καπνιστό τυρί Gouda, τηγανητό αυγό, homemade πίκλα αγγούρι και χειροποίητη bbq sauce. Από τα πιο ιδιαίτερα new entries μπορείς να επιλέξεις το Black Mamba #24 burger με μαύρο μαλακό ψωμάκι χαρουπιού και άνθρακα, διπλό ζουμερό μοσχαρίσιο μπιφτέκι, Ρrovolone, crispy onions, φρέσκα φύλλα ρόκας και truffle mayo, ενώ δεν χρειάζεται να είσαι vegan για να δοκιμάσεις το Farmville vegan burger με φρέσκο ψωμάκι από παντζάρι, χειροποίητο φαλάφελ, πίκλα μοβ λάχανο, μαρμελάδα ντομάτα και homemade vegan mayo. Το χαρακτηριστικό graffiti με τον αστροναύτη σε προετοιμάζει για τους γευστικούς συνδυασμούς που μοιάζουν να προσγειώθηκαν από το Διάστημα, περιλαμβάνοντας τις απίστευτες προτάσεις sharing και main courses όπως τα Sticky pork bao bun με χοιρινό, χειροποίητη hoisin σος, σουσάμι και crispy onion ή το Rib eye Δανίας 350g (!). Το Comet έχει βάλει τη δική του προσωπικότητα τόσο στα πιάτα όσο και στο design του, δημιουργώντας μια διαστημική εμπειρία που έχει κερδίσει όχι μόνο τα βόρεια προάστια αλλά και ολόκληρη την Αθήνα.

Σωκράτους 3, Μελίσσια 210 7001407 Instagram: Comet Street Gourmet

Holy b

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Ένα funky σκηνικό street food απόλαυσης στο κέντρο της πόλης.

90

LiFO

περνώντας από την πλατεία γκύζη, δεν γίνεται να μη σου τραβήξουν το βλέμμα το έντονο κίτρινο χρώμα στον τοίχο και η φωτεινή νέον επιγραφή «breakfast, brunch, burger» του Holy b. Δεν είναι όμως μόνο η ποπ αισθητική που σε κάνει να νιώθεις ότι κάτι καλό συμβαίνει εδώ αλλά και τα χαρούμενα vibes που σε «χτυπάνε» από μακριά και σε προκαλούν να δοκιμάσεις αυτό το new entry της street food κοινότητας που φτιάχτηκε από φίλους για φίλους. Τα burger, σημείο αναφοράς και γευστικής έμπνευσης, είναι μια κατηγορία που τιμά το Holy b όχι μόνο με το όνομά του αλλά και με τις συνταγές –από classic μέχρι signature προτάσεις– που φτιάχνονται με πολλή όρεξη και πάθος για τους lovers του είδους. Σίγουρα πρέπει να δοκιμάσεις το Honey and mustard chicken burger με παναρισμένο φιλέτο κοτόπουλο και honey mustard και bacon sauce, αλλά και το Casanova’s burger με φρέσκο μοσχαρίσιο μπιφτέκι, χειροποίητη κέτσαπ, παναρισμένη μοτσαρέλα, pepperoni, ρόκα και κρεμμύδι, που ασκεί μια ακαταμάχητη γοητεία. Στις ιδιαίτερες προτάσεις θα βρεις και το Mushroom burger με truffle mayo, μανιτάρια σοτέ, American cheddar, καπνιστό μπέικον και iceberg, για όσους αναζητούν παντού το ιδιαίτερο άρωμα της τρούφας. Το Holy b φροντίζει και για τις μεγάλες πείνες με XXL επιλογές, όπως το ομώνυμο Holy double burger με δύο φρέσκα μοσχαρίσια μπιφτέκια, διπλό καπνιστό μπέικον, διπλό American cheddar και χειροποίητη μαγιονέζα σκόρδου που σε προκαλεί σε μέγεθος αλλά και σε νοστιμιά. Εξαιρετικές και οι κλασικές επιλογές που θα σε ενθουσιάσουν, προσφέροντας μια ξεχωριστή γεύση. Όσα cheeseburger κι αν έχεις φάει, αυτό εδώ θα σε κάνει να τα ξεχάσεις. Το Holy b στρώνει τα τραπεζάκια του στην πλατεία Γκύζη και δημιουργεί ένα σκηνικό άκρως καλοκαιρινό που δεν γίνεται να του αντισταθείς.

Πλατεία Γκύζη 17 Instagram: holyb_athens

06.06.24

Το νέο spot του Παγκρατίου υπόσχεται μια εμπειρία Not Ordinary Burger.

Ερατοσθένους 3 & Φωκιανού, Παγκράτι 210 7526173 Instagram: nob.burger Tik Tok: nob.burger

στη γωνία ερατοσθένους 3 και φωκιανού ο καταξιωμένος σεφ βαγγέλης λεούσης και ο επιχειρηματίας Πέτρος Φουστέρης ένωσαν τις δυνάμεις τους και δημιούργησαν το απόλυτο smash burger place.

To NOB μοιράζεται την άποψη του περί μπέργκερ, επενδύοντας στη φιλοσοφία «λίγα, καλά και ποιοτικά». Με πέντε προτάσεις μπέργκερ και όλα τα υλικά, ακόμα και το ψωμάκι, να παρασκευάζονται in house, καταφέρνει να αναδεικνύει την έννοια της πραγματικής απόλαυσης. Το κλασικό και αγαπημένο cheeseburger, με διπλό 100% μοσχαρίσιο μπιφτέκι 160 γρ., πίκλα αγγουριού, κρεμμύδι ραγού, λιωμένο τσένταρ και μαγιονέζα Dijon, είναι από τα πρώτα που πρέπει να δοκιμάσεις. Το Wagyu, με διπλό 100% wagyu μπιφτέκι 160 γρ., παλαιωμένο τσένταρ, iceberg, πίκλα αγγουριού και απαλή μαγιονέζα τρούφας, φέρνει μια premium νοστιμιά στην κατηγορία street food, ενώ το Vegeterian Burger, με μπιφτέκι από τηγανητό κολοκύθι, μανιτάρια, κρέμα αβοκαντο, vegan mayo, chili jam, iceberg, είναι η απόδειξη ότι η vegan διατροφή μπορεί να είναι τόσο νόστιμη που πλέον απευθύνεται σε όλους. Η μεγάλη κουζίνα, που πρωταγωνιστεί στον χώρο του NOB, σε προετοιμάζει για τα επικά του μπέργκερ και όχι μόνο. Δεν πρέπει να παραλείψεις τα mini bao buns με μοσχαρίσιο κρέας, μαγιονέζα kosho, μαρμελάδα τσίλι, αγγούρι τουρσί και φύλλο shiso, αλλά και το απίστευτο Chicken Buttermilk με αγγούρι τουρσί και κέτσαπ chipotle. Εξαιρετικές και δροσερές σαλάτες αλλά και τηγανητές πατάτες σε λαχταριστά twists που ολοκληρώνουν τη γευστική σου εμπειρία. Ένα funky στέκι που σε παρασύρει στην τέχνη των smash burgers και σε προκαλεί να δοκιμάσεις απροσδόκητους γευστικούς συνδυασμούς. Έτσι κι αλλιώς το NOB τιμά τον τίτλο του Not Ordinary Burger όπως του αξίζει.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

NOB BURGER

Brisket Bro

Στα Βrisket bro θα γευθείς αυθεντικές γεύσεις, με παραδοσιακές συνταγές από το Τέξας.

STREET FOOD

Τσακάλωφ 14, Κολωνάκι / 2ας Μαΐου 10, Ν. Σμύρνη / Αιμ. Βεάκη 23, Περιστέρι www.brisketbro.com Facebook: BrisketBro Instagram: brisketbro_

στα καταστήματα brisket bro θα βρεις σιγοκαπνισμένα και σιγοψημένα εκλεκτά κρέατα που μπορούν να αποδώσουν στο μέγιστο αυτή την παραδοσιακή μέθοδο καπνίσματος. Η διαδικασία καπνίσματος των κρεάτων γίνεται με ξύλα οξιάς και διαρκεί 8-12 ώρες για να καταλήξει να λιώνει στο στόμα σου και να σε γεμίζει με την πλούσια νοστιμιά του σε μόλις λίγα λεπτά! Η ομάδα του Brisket Bro, όπως μπορείς να καταλάβεις, λατρεύει όλη αυτή την αριστοτεχνική διαδικασία και μας μεταφέρει σε τρία σημεία, σε Κολωνάκι, Νέα Σμύρνη και Περιστέρι, με όλη τη μαγεία του street food made in Texas. Εδώ θα βρεις το περίφημο brisket burger με τσένταρ, πίκλες, γλυκόξινη BBQ sauce και τηγανητό κρεμμύδι σε original brioche bun αλλά και μια σειρά από classic ή premium συνταγές για όλα τα γούστα. Το American style smashed μπιφτέκι είναι σίγουρα στα must, όπως και το Crispy chicken cheese burger με τραγανά φιλέτα κοτόπουλο σαγανάκι, iceberg, ντομάτα και Parmesan mayo sauce. Για εκείνες τις περιστάσεις που θέλεις κάτι πιο ιδιαίτερο, δοκίμασε οπωσδήποτε το Mountain, ένα μπέργκερ με μοσχαρίσιο μπιφτέκι, διπλό τσένταρ,παστράμι, ντομάτα, αυγό μάτι και σος γιαουρτιού, που είναι όντως ένα βουνό απόλαυσης. Η ομάδα του Brisket Bro φτιάχνει και πολύ ωραία bao buns και sando, όπως το Katsu με τραγανά φιλέτα κοτόπουλου, sesame mayo, ντομάτα, πίκλα αγγούρι και Asian slaw μέσα σε αφράτο lobster bun, ενώ οι vegan θα βρουν τις δικές τους plant based γεύσεις για να μη μένει κανείς παραπονεμένος. Αν όμως θέλεις να γευτείς την απόλυτη απόλαυση του Brisket Bro, πρέπει να δοκιμάσεις τα επιλεγμένα καπνιστά κρέατα, όπως τα pulled beef, pulled pork, spare ribs και brisket, τα οποία συνδυάζονται και με αφράτα original brioche buns και φρέσκες τηγανητές πατάτες. Αυτή είναι μια εμπειρία street food που αφήνει το δικό της στίγμα και είναι ανεξίτηλο!

LiFO 06.06.24

91

FOOD STREET

STREET HABIT Street food με άρωμα Ελλάδας.

οι ηπειρώτες φίλοι αλέξης πρέντζας και μάνος κορμανός δημιούργησαν το Street Habit το 2022 λίγο μετά την καραντίνα και από τότε έγινε αγαπημένη συνήθεια για τους foodies που αγαπούν τις ελληνικές παραδοσιακές γεύσεις. Εδώ θα βρεις ένα κομμάτι της ντόπιας κουζίνας σε μια street εκδοχή που διατηρεί τη νοστιμιά της σπιτικής μαγειρικής. Ζουμερά μπέργκερ και σάντουιτς κλέβουν τις εντυπώσεις τόσο στην όψη όσο και στη γεύση, με υλικά επιλεγμένα από μικρούς, ντόπιους παραγωγούς της ελληνικής υπαίθρου, φρεσκοφουρνιστό ψωμί αλλά και σάλτσες, μαγιονέζες και πίκλες που παρασκευάζονται καθημερινά in house. Δελεαστικές προτάσεις και συνταγές που σε ταξιδεύουν σε διάφορα μέρη της Ελλάδας αποδεικνύουν ότι το street food μπορεί και να είναι βγαλμένο από την ιστορία του τόπου μας. Το Ηπειρώτικο Burger, με πρόβατο σιγομαγειρεμένο σε μπίρα, με καπνιστό τυρί, φασολάκι πίκλα, φρέσκια ντομάτα και χειροποίητη mayo με καραμελωμένα πράσα είναι μία από τις επιλογές που θα σε κάνουν να αναθεωρήσεις ό,τι γνώριζες γύρω από τη street food φιλοσοφία. Περνώντας στα εμβληματικά μερακλίδικα σάντουιτς του Street Habit, αισθάνεσαι απευθείας τις σπιτικές μυρωδιές να σε πολιορκούν. Η Μαδημένη Κότα, με μαγειρεμένο κοτόπουλο (με κρεμμύδι, κάππαρη, μουστάρδα, κρασί και δεντρολίβανο), αυθεντικό ανθότυρο και χειροποίητη honey mustard mayο είναι μια γνήσια ελληνική απόλαυση. Εξαιρετικό και το Σάντουιτς Μανιάτικο με σύγκλινο, καγιανά, φέτα, φρέσκια ρόκα και παρθένο ελαιόλαδο με πορτοκάλι που ανεβάζει το level στην υπόθεση «γρήγορο φαγητό». Άλλωστε, εδώ κάθε γεύση κρύβει ώρες προετοιμασίας και μαγειρέματος, πλήθος αγνών υλικών και μερακλίδικες, χειροποίητες παρασκευές. Όλη η γαστρονομική εμπειρία του Street Habit τιμά την ελληνική παραγωγή, υποστηρίζοντας ελληνικά brand αναψυκτικών και ελληνικές μικροζυθοποιίες, για να προσφέρει τη δική του μοναδική άποψη. Μια άποψη που μας αποκαλύπτει τον πλούτο της ελληνικής κουζίνας ακόμα και όταν αυτή προσφέρεται στο χέρι.

Λεωνίδου 41, Μαραθώνος 20, Κεραμεικός 211 424 4293 Facebook: Street Habit Instagram: streethabitspot

Ψυχιατρείο

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Μοιράζει τρέλα στην πιο γευστική εκδοχή της.

92

LiFO

πίσω από το νέο street food spot της ηλιούπολης κρύβεται μια παρέα που έχει καταλάβει πως η ζωή θέλει τρέλα και βρήκε τον τρόπο να μεταδώσει την άποψή της με τον πιο γευστικό τρόπο. Το Ψυχιατρείο Mad Grill House ήταν το κατάλληλο όνομα για να εκφράσει τα vibes, με τον φίλο-γιατρό να γίνεται σήμα κατατεθέν. Όλο το concept είναι Αmerican style και η funky αίσθηση επικρατεί, ενώ στο background ακούς rock μουσικές τη στιγμή που απολαμβάνεις το πληθωρικό γεύμα σου. Το σάντουιτς Διαμάντι έχει ξεχωρίσει ήδη, με αφράτο ψωμάκι, κομμάτια από ζουμερό φιλέτο κοτόπουλο μπούτι μαριναρισμένο με μια τρελή-μυστική συνταγή και αγιολί. Μάλιστα, επειδή οι προτάσεις στο Ψυχιατρείο δεν έχουν πάρει τυχαία το όνομά τους, το σάντουιτς Καημός θα σε παρηγορήσει στις όχι και τόσο εύκολες μέρες, με το fluffy ψωμάκι του να αγκαλιάζει το σιγομαγειρεμένο –για 12 ώρες– pulled beef που συνδυάζεται τέλεια με την πεντανόστιμη honey-mustard sauce. Μια «συνεδρία» στο Ψυχιατρείο δεν γίνεται να μην περιλαμβάνει και τα μοναδικά μπιφτεκόψωμα που προκαλούν κανονική τρέλα! Θα τα βρεις σε 3 εκδοχές (Μηδέν, Hot Stuff, Double Trouble), ενώ αρχές καλοκαιριού αναμένεται το ομώνυμο Ψυχιατρείο, φτιαγμένο από φρέσκο βούτυρο και βελούδινο πουρέ πατάτας, οπότε stay tuned. Το στέκι των νοτίων προαστίων είναι ένας χώρος αυθεντικής απόλαυσης με χειροποίητες παρασκευές, υψηλής ποιότητας αγνά υλικά, συνταγές φτιαγμένες με μεράκι και φυσικά ανυπολόγιστη δόση τρέλας. Κάθε επίσκεψη είναι ένα βήμα πιο κοντά στη θεραπεία κατά της άνοστης καθημερινότητας!

Αγίου Κωνσταντίνου 16, Ηλιούπολη 210 9700053 psixiatreio.com Instagram: psixiatreio Facebook: Psixiatreio TikTok: psixiatreio

06.06.24

Η κρέπα που έγινε εμμονή.

www.mistercrepito.gr Λεωφ. Ελ. Βενιζέλου 47, Καλλιθέα 2114113900 / Φιλολάου 84, Παγκράτι 2155400511 / Πρόκλου 33, Παγκράτι (πλατεία Βαρνάβα) 211 4100100 / Γ. Ζωγράφου 32, Ζωγράφου 210 7705588

το mr. crepito είναι μια σύγχρονη εκδοχή της κλασικήσ κρεπερί που έχει γίνει πλέον εμμονή για τον αθηναϊκό λαό. Με το ίδιο πάθος που είχε την πρώτη μέρα, το Mr. Crepito, δημιουργεί χρόνια τώρα ευφάνταστους και πρωτοποριακούς συνδυασμούς μέσα από οικείες γεύσεις που δύσκολα μπορείς να τους αντισταθείς. Αγνά, διαλεχτά, φρέσκα και υψηλής ποιότητας υλικά έρχονται να σκεπάσουν τη χειροποίητη ζύμη που παρασκευάζεται καθημερινά in house, προσφέροντας έναν παράδεισο γεύσης «στο χέρι», ήδη σε τέσσερα spots της πρωτεύουσας.

Premium τυριά και αλλαντικά, φρέσκα λαχανικά, πατατάκια, κοτοσαλάτες και τόσοι άλλοι αλμυροί πειρασμοί σε προκαλούν είτε να φτιάξεις τη δική σου salty κρέπα είτε να διαλέξεις κάποια από τα ακαταμάχητα twists που θα βρεις στον κατάλογο του Mr. Crepito. Ενώ, αν είσαι τύπος που θεωρεί την κρέπα ως ένα απολαυστικό sweet break, θα βρεις επιλογές απλές ή πιο ιδιαίτερες, με βελούδινες πραλίνες, επώνυμες σοκολάτες, κλασικά και αγαπημένα μπισκότα να δίνουν εκείνο το σαγηνευτικό crunchiness στον ουρανίσκο, και με τα ολόφρεσκα φρούτα να χαρίζουν δροσιά σε όλη αυτή την «καυτή» κόλαση – με άλλα λόγια, εκεί θα βρεις το δικό σου place to be. Πέρα από τις εξαιρετικές επιλογές σε κρέπα, που μπορούν να ταιριάζουν άψογα σε κάθε πτυχή της μέρας σου, το Mr. Crepito προσφέρει τεράστια ποικιλία από αφράτες βάφλες και δροσερά milkshakes, αλλά και αλμυρά πληθωρικά club sandwiches στην πιο extra αλλά και light version τους. Μάλιστα, ο Mr. Creppito είναι πρωινός τύπος και επιλέγει να καλημερίζει και σένα από νωρίς το πρωί με ένα specialty χαρμάνι καφέ. Άλλωστε, η οικογένεια του Mr. Crepito δεν θεωρεί πως φτιάχνει και πουλάει απλώς νόστιμες κρέπες, γι’ αυτούς η διαδικασία ολόκληρη αποτελεί έναν τρόπο έκφρασης, δημιουργίας και μετάδοσης όλης εκείνης της αγάπης που τους προσφέρει η δουλειά τους.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Mr.Crepito

13 SWEET & SALTY

Βάζει τέλος στα γευστικά διλήμματα.

STREET FOOD

25ης Μαρτίου 22, Χολαργός 210 6519239 Facebook: 13 Sweet & Salty Instagram: 13sweet.salty

πάντα στην παρέα υπάρχουν εκείνοι που είναι πιστοί στην αλμυρή πλευρά της απόλαυσης αλλά και οι αιώνιοι γλυκατζήδες. Το 13 Sweet & Salty ήρθε στη γειτονιά του Χολαργού για να βάλει τέρμα σε τέτοια διλήμματα, που διχάζουν παρέες και οικογένειες. Ο funky χώρος σε προκαλεί από την πρώτη στιγμή να επιλέξεις σε ποιο από τα δύο γευστικά μονοπάτια θέλεις να παρασυρθείς. Η κιτρινόμαυρη πλευρά του σε οδηγεί στον λαχταριστό κόσμο του street food με χορταστικές, salty επιλογές όπως ζουμερά μπέργκερ, πληθωρικά χοτ ντογκ και χειροποίητες τραγανές κοτομπουκιές. Must προτάσεις είναι το απόλυτο Pizza Burger που έρχεται να ικανοποιήσει τους lovers δύο αγαπημένων εκδοχών του street food, αλλά και το εξίσου ακαταμάχητο Hot dog Santa Barbara με λαχταριστό λουκάνικο, αφράτη ομελέτα, τραγανιστό μπέικον, παλαιωμένο τσένταρ, κέτσαπ και απαλή μαγιονέζα. Απίθανες και οι vegan αλλά και healthy προτάσεις του 13 Sweet & Salty που βασίζονται σε έξυπνα και γευστικά twists. Από την άλλη, το cute σκηνικό σε ροζ και μπλε αποχρώσεις θα σε βυθίσει σε πελάγη γλυκών πειρασμών. Η επιγραφή Loukoumades σε παρασύρει στη γωνιά με τις homemade αφράτες ζυμαρένιες μπαλίτσες που συνοδεύονται από υλικά και toppings της επιλογής σου, ενώ οι φρεσκοψημένες βάφλες που περιχύνονται με κολασμένες πραλίνες και παιχνιδιάρικα κας κας δεν γίνεται να σε αφήσουν ασυγκίνητο. Βέβαια, ο γλυκός χαρακτήρας του 13 Sweet & Salty γίνεται ιδανική στάση για να πάρεις μια γερή δόση δροσιάς, απαραίτητη τις καυτές ημέρες του καλοκαιριού, με τις λαχταριστές γεύσεις παγωτού. Βελούδινο και ολόφρεσκο, μπορείς να το απολαύσεις σκέτο ή συνοδεύοντας τις tiny βάφλες. Αν, πάλι, είσαι από εκείνους τους αναποφάσιστους, στο 13 Sweet & Salty μπορείς να περάσεις άνετα από τη μια γωνιά στην άλλη και φεύγοντας να νιώθεις ότι έζησες μια ολοκληρωμένη γευστική απόλαυση του all in one place.

LiFO 06.06.24

93

ΖΥΓΟΣ [23.9/22.10] Βάλτε σε εφαρμογή

ΥΔΡΟΧΟΟΣ [20.1/19.2] Έχετε περάσει μια

στο ζώδιό σας στις 6/6 σας δίνεται η ευκαιρία για ένα νέο ξεκίνημα που μπορεί να αφορά τα επαγγελματικά, την προσωπική σας ζωή ή τη φυσική σας κατάσταση. Υπογραφές συμβολαίων, γάμος, δημιουργία οικογένειας ή ερωτικής σχέσης θα ευνοηθούν καθώς σιγοντάρουν Ήλιος και Αφροδίτη σε σύνοδο με τη Σελήνη. Από τις 8 έως τις 12/6 ξεκινούν δυσαρμονικές όψεις ανάμεσα σε Αφροδίτη, Ήλιο, Ερμή και Κρόνο και για εσάς θα επηρεαστούν η καριέρα και η δημοτικότητα. Επαφές με εργοδότες και υψηλά ιστάμενα πρόσωπα ενδεχομένως να συναντούν εμπόδια και να μην μπορείτε να τα προσεγγίσετε ή μπορεί να μην ικανοποιηθούν τα αιτήματά σας. Στις 9/6 ο Άρης εισέρχεται στον Ταύρο. Μέχρι τις 20/7 δεν είναι καλή η θέση του, επειδή θα σας προκαλεί έντονη ανησυχία για τα επαγγελματικά και την υγεία.

τους στόχους σας, οργανώστε ένα ταξίδι και απολαύστε τους καρπούς των κόπων σας από τις 6/6 που πραγματοποιείται η Νέα Σελήνη στους Διδύμους. Μπορείτε να πετύχετε πολλά επειδή συμμετέχουν ο Ήλιος και η Αφροδίτη σε σύνοδο και πρέπει να αξιοποιήσετε τις ευκαιρίες που θα σας δοθούν, καθώς από τις 8 έως τις 12/6 θα γίνονται δυσαρμονικές όψεις ανάμεσα σε Αφροδίτη, Ήλιο, Ερμή και Κρόνο, που μπορεί να προκαλέσουν εμπόδια σε επαγγελματικά ταξίδια ή θέματα υγείας τα οποία θα σας αναγκάσουν να αναβάλετε τα σχέδιά σας. Επαφές με το εξωτερικό και εμπορικές συμφωνίες θα έχουν καθυστερήσεις και θα επικρατεί αστάθεια. Με την είσοδο του Άρη στον Ταύρο στις 9/6 ενεργοποιείται ο τομέας των κοινών σας πόρων και μέχρι τις 20/7 θα είναι καλή εποχή για αναζήτηση χρηματοδότησης και διευθέτηση οφειλών. Ωστόσο, επειδή ξεκινά με το τετράγωνο του Πλούτωνα, αποφύγετε τις επενδύσεις και τα ρίσκα.

δύσκολη φάση όσον αφορά τα ερωτικά και είστε κάπως μαγκωμένοι, αλλά στις 6/6 με τη Νέα Σελήνη στους Διδύμους σάς δίνεται μια σημαντική ευκαιρία για να βελτιώσετε την ερωτική σας ζωή. Επειδή συμμετέχουν ο Ήλιος και η Αφροδίτη σε σύνοδο, μη μένετε αδρανείς. Επιστρατεύστε την αυτοπεποίθησή σας, κοινωνικοποιηθείτε και βελτιώστε την εμφάνισή σας. Από τις 12/6, που ξεκινούν οι δυσαρμονικές όψεις ανάμεσα σε Αφροδίτη, Ήλιο, Ερμή και Κρόνο, οικονομικά ζητήματα δεν θα έχουν καλά αποτελέσματα. Επενδύσεις, χρηματοδοτήσεις και κάθε είδος ρίσκου θα συναντά εμπόδια ή δεν θα ικανοποιεί τις προσδοκίες σας, επομένως κρατήστε άμυνες. Ο Άρης εισέρχεται στις 9/6 στον Ταύρο και μέχρι τις 20/7 θα σας απασχολήσουν θέματα της οικιακής σας ζωής. Επειδή ξεκινά με το τετράγωνο του Πλούτωνα στο ζώδιό σας, οι προσωπικές σας ανάγκες θα έρχονται σε κόντρα με τις ανάγκες των άλλων.

ΣΚΟΡΠΙΟΣ [23.10/22.11] Ευκαιρίες για αύ-

ΙΧΘΥΣ [20.2/20.3] Ο τομέας της οικιακής

ξηση εσόδων φέρνει στις 6/6 η Νέα Σελήνη στους Διδύμους και καθώς συμμετέχουν ο Ήλιος και η Αφροδίτη σε σύνοδο, οι εξελίξεις θα είναι πέραν των προσδοκιών σας. Ό,τι είναι να κάνετε, κάντε το σύντομα, γιατί από τις 8 έως τις 12/6 θα γίνονται δυσαρμονικές όψεις ανάμεσα σε Αφροδίτη, Ήλιο, Ερμή και Κρόνο που φέρνουν στην επιφάνεια αναπάντεχα έξοδα και εμπόδια στη διευθέτηση θεμάτων του Δημοσίου. Για να μην μπλοκάρουν οι λογαριασμοί σας, μεριμνήστε για τις οφειλές σας εγκαίρως. Ακατάλληλη εποχή για επενδύσεις και ρίσκο. Από τις 9/6 που εισέρχεται ο Άρης στον Ταύρο θα σας απασχολήσουν οι διαπροσωπικές σας σχέσεις. Μέχρι τις 20/7 θα είναι καλή εποχή για διαπραγματεύσεις και συνεργασίες. Ωστόσο, επειδή ξεκινά με το τετράγωνο του Πλούτωνα, κάποιες αποκαλύψεις στην οικογένεια θα δοκιμάσουν τις σχέσεις με αγαπημένα πρόσωπα και κάποιοι θα αποστασιοποιηθείτε.

σας ζωής ενεργοποιείται στις 6/6 με τη Νέα Σελήνη στους Διδύμους και επειδή συμμετέχουν ο Ήλιος και η Αφροδίτη σε σύνοδο, είναι εξαιρετική στιγμή για να κάνετε ένα νέο ξεκίνημα που θα αφορά τη δημιουργία οικογένειας ή την αξιοποίηση ενός ακινήτου. Επισπεύστε τις ενέργειές σας γιατί από τις 12/6, που ξεκινούν οι δυσαρμονικές όψεις ανάμεσα σε Αφροδίτη, Ήλιο, Ερμή και Κρόνο δεν θα είστε σε θέση να ανταποκριθείτε στις ανάγκες του σπιτιού και των αγαπημένων σας. Η ενέργειά σας θα είναι πεσμένη και η ανάγκη σας για ανάπαυλα αυξημένη. Ενδεχομένως να νιώσετε απογοητευμένοι με τον εαυτό σας, αλλά δεν θα πρέπει να είστε αυστηροί. Αφουγκραστείτε τις ανάγκες του οργανισμού σας εγκαίρως. Από τις 9/6, που εισέρχεται ο Άρης στον Ταύρο, και μέχρι τις 20/6 θα είναι καλή εποχή για μετακινήσεις, προώθηση υπηρεσιών και θέματα εκπαίδευσης. Θέματα οδήγησης χρήζουν προσοχής.

ΤΟΞΟΤΗΣ [23.11/21.12] Αυτήν την εποχή

ΚΡΙΟΣ [21.3/20.4] Ο τομέας της επικοινωνίας ενεργοποιείται με τη Νέα Σελήνη στους Διδύμους στις 6/6 και είναι εξαιρετική στιγμή για να κάνετε ένα καινούργιο ξεκίνημα. Οι σύνοδοι με τον Ήλιο και την Αφροδίτη έχουν επεκτατικό χαρακτήρα και στηρίζουν τις προσπάθειές σας, επομένως στρέψτε την προσοχή σας σε ό,τι είναι πιο σημαντικό για εσάς· ενδεχομένως να είναι και η βελτίωση της ερωτικής σας ζωής. Από τις 8/6 ξεκινούν δύσκολες όψεις και κάποιες προκλήσεις θα δοκιμάσουν τις αντοχές σας. Το τετράγωνο Αφροδίτης - Κρόνου δεν θα ευνοήσει τις μυστικές επαφές και τις υπογραφές συμβολαίων, ούτε το φλερτ. Στις 9/6 ο Άρης περνάει στον Ταύρο και τονίζει τον τομέα των οικονομικών σας. Ωστόσο η πορεία του ξεκινά με το τετράγωνο του Πλούτωνα στις 11/6 που δείχνει πως θα δημιουργηθεί ρήξη σε σχέσεις με φιλικά σας πρόσωπα.

starfax

ΔΙΔΥΜΟΣ [21.5/21.6] Με τη Νέα Σελήνη

ΚΑΡΚΙΝΟΣ [22.6/22.7] Ήρθε η εποχή που μπορείτε να βελτιώσετε την ψυχολογία σας, καθώς στις 6/6 πραγματοποιείται η Νέα Σελήνη στους Διδύμους σε σύνοδο με Ήλιο και Αφροδίτη. Αυτές οι όψεις σάς ενθαρρύνουν να πάρετε τη ζωή στα χέρια σας, να αφήσετε πίσω καθετί που αποτελεί βαρίδι και να κυνηγήσετε τα όνειρά σας. Νοοτροπίες που σας κρατούσαν στάσιμους πρέπει να μείνουν στο παρελθόν ώστε να ανοίξετε τα φτερά σας προς νέες κατευθύνσεις. Από τις 8 και έως τις 12/6 ξεκινούν δυσαρμονικές όψεις ανάμεσα σε Αφροδίτη, Ήλιο, Ερμή και Κρόνο που θα προκαλέσουν αστάθεια σε νομικές υποθέσεις, σπουδές, επαφές με το εξωτερικό ή ταξίδια. Αυτό το διάστημα καλύτερα να αποφύγετε το κυνήγι ευκαιριών σε μακρινούς προορισμούς. Οι πιθανότητες άλλα να σας τάξουν και άλλα να συναντήσετε είναι πολλές. Από τις 9/6, που εισέρχεται ο Άρης στον Ταύρο, θα είναι καλή εποχή για κοινωνικές επαφές.

ΛΕΩΝ [23.7/23.8] Με τη Νέα Σελήνη στους Διδύμους στις 6/6 ήρθε η εποχή για να βγείτε, να κοινωνικοποιηθείτε και να βάλετε σε εφαρμογή καινοτόμες ιδέες. Η συγκεκριμένη όψη είναι πολύ δυνατή εξαιτίας της συνόδου με Ήλιο και Αφροδίτη, που σημαίνει ότι θα είστε πολύ δημοφιλείς και θα κάνετε μια καινούργια γνωριμία που θα παίξει καταλυτικό ρόλο στην εξέλιξή σας. Ωστόσο, από τις 8 και έως τις 12/6 ξεκινούν δυσαρμονικές όψεις ανάμεσα σε Αφροδίτη, Ήλιο, Ερμή και Κρόνο, οι οποίες φέρνουν στην επιφάνεια οικονομικά ζητήματα που ενδεχομένως να μπλοκάρουν τα σχέδιά σας. Επίσης, μπορεί να προκύψουν καθυστερήσεις σε επιδόματα ή χρηματοδοτήσεις. Όπως και να έχει, θα πρέπει να διαχειριστείτε τα γεγονότα με ψυχραιμία. Ο Άρης στις 9/6 εισέρχεται στον Ταύρο, όπου θα παραμείνει μέχρι τις 20/7. Το τετράγωνο με τον Πλούτωνα δείχνει πως θα σας απασχολήσουν θέματα ηλικιωμένων.

ΠΑΡΘΕΝΟΣ [24.8/22.9] Μια νέα εποχή

από τη μα ρ ιβ ίκυ καλλέ ρ γ η (s tar f ax@ li f o. g r )

94

LiFO

ξεκινά για τα επαγγελματικά σας με τη Νέα Σελήνη στους Διδύμους στις 6/6 και μπορείτε να διαπρέψετε όσοι έχετε θέσει ψηλά τον πήχη των προσδοκιών σας. Εξαιρετική στιγμή για επαφές με δυνάμει εργοδότες, προώθηση επιτευγμάτων και συζητήσεις για υψηλότερες αποδοχές. Όσοι ξεκινάτε μια νέα επιχειρηματική προσπάθεια θα έχετε αίσια αποτελέσματα. Ωστόσο, από τις 8/6 ξεκινούν δυσαρμονικές όψεις ανάμεσα σε Αφροδίτη, Ήλιο, Ερμή και Κρόνο, οι οποίες έως τις 12/6 θα προκαλούν προβλήματα στις σχέσεις με πρόσωπα εξουσίας ή ηλικιωμένους. Ίσως να νιώθετε πιεσμένοι με τις απαιτήσεις ή απογοητευμένοι αν σας αδικήσουν. Για να μη βρεθείτε σε αδιέξοδο ή πείτε κάτι για το οποίο θα μετανιώσετε αργότερα, αποστασιοποιηθείτε από τα γεγονότα. Με την είσοδο του Άρη στον Ταύρο στις 9/6 θα έχετε περισσότερη αποφασιστικότητα και θα ολοκληρώσετε κάτι ημιτελές.

σάς δίνεται η ευκαιρία να ξεκινήσετε μια καινούργια συνεργασία ή να επισημοποιήσετε τη σχέση σας, καθώς στις 6/6 πραγματοποιείται η Νέα Σελήνη στους Διδύμους σε σύνοδο με τον Ήλιο και την Αφροδίτη. Όλοι αυτοί οι πλανήτες θα δημιουργήσουν τις ιδανικές συνθήκες για εσάς που θέλετε να ανοίξετε ένα νέο κεφάλαιο στη ζωή σας. Βάλτε τα δυνατά σας καθώς από τις 12/6 ξεκινούν δυσαρμονικές όψεις ανάμεσα σε Αφροδίτη, Ήλιο, Ερμή και Κρόνο, οι οποίες φέρνουν στην επιφάνεια οικογενειακά ζητήματα που θα σας αποπροσανατολίζουν. Ενδεχομένως να υπάρχουν καθυστερήσεις σε έσοδα μέσω της ακίνητης περιουσίας, να αναβληθεί η πώληση ή η αγορά ενός ακινήτου, γενικά δεν θα είναι κατάλληλη εποχή για σημαντικές επενδύσεις. Από τις 9/6, που εισέρχεται ο Άρης στον Ταύρο, θα είστε πιο ανταγωνιστικοί και θα κυνηγήσετε νέες ευκαιρίες στα επαγγελματικά.

ΑΙΓΟΚΕΡΩΣ [22.12/19.1] Αν σκοπεύετε να βάλετε σε εφαρμογή ένα νέο εγχείρημα ή να υιοθετήσετε πιο υγιεινές συνήθειες, η Νέα Σελήνη στους Διδύμους στις 6/6 θα ευνοήσει τις προσπάθειές σας. Η συγκεκριμένη όψη είναι πολύ δυνατή επειδή συμμετέχουν ο Ήλιος και η Αφροδίτη σε σύνοδο και υπόσχονται επιτυχίες. Όμως, επειδή από τις 12/6 ξεκινούν δυσαρμονικές όψεις ανάμεσα σε Αφροδίτη, Ήλιο, Ερμή και Κρόνο θα είναι μια δύσκολη περίοδος σε ό,τι αφορά τις επαφές και την προώθηση δεξιοτήτων ή υπηρεσιών. Μπορεί να στείλετε βιογραφικά που θα χαθούν ή να μην κλείσει μια εμπορική συμφωνία. Με την είσοδο του Άρη στον Ταύρο στις 9/6 ο δυναμισμός σας θα είναι σε υψηλά επίπεδα και μέχρι τις 20/7 θα είναι εξαιρετική εποχή για φλερτ και δημιουργία ερωτικής σχέσης.

ΤΑΥΡΟΣ [21.4/20.5] Αν σκοπεύετε να κάνετε

Sudoku No 817 9

6 9

2 6 8 7

4 1 9 1

4 3

4

4 4

3 2

7 8 7

5 9 5 2

1 4

8

Η λύση του προηγούμενου 4 8 2 7 3 5 9 6 1

3 7 6 8 9 1 5 4 2

1 5 9 6 4 2 8 7 3

2 9 5 3 7 8 6 1 4

7 4 8 1 2 6 3 9 5

6 1 3 4 5 9 2 8 7

9 3 1 2 6 4 7 5 8

5 2 4 9 8 7 1 3 6

8 6 7 5 1 3 4 2 9

κάποια επένδυση, να βρείτε μια νέα απασχόληση με καλύτερες αποδοχές ή να διαπραγματευτείτε μια νέα συμφωνία, στις 6/6 η Νέα Σελήνη στους Διδύμους σηματοδοτεί ένα νέο ξεκίνημα για εσάς και καθώς είναι σε σύνοδο με Ήλιο και Αφροδίτη, οι συνθήκες θα είναι με το μέρος σας. Όμως, από τις 8 και έως τις 12/6 ξεκινούν δυσαρμονικές όψεις ανάμεσα σε Αφροδίτη, Ήλιο, Ερμή και Κρόνο, που σημαίνει πως θα συναντήσετε καθυστερήσεις και εμπόδια σε πληρωμές ή δεν θα καταφέρετε να βάλετε σε εφαρμογή μια καινούργια ιδέα. Να αποφεύγετε τις οικονομικές δοσοληψίες με φίλους, ώστε να μη δοκιμαστούν οι σχέσεις σας. Στις 9/6 ο Άρης εισέρχεται στο ζώδιό σας, προσδίδοντας θάρρος κι αποφασιστικότητα μέχρι τις 20/7. Ωστόσο, επειδή ξεκινά με το τετράγωνο του Πλούτωνα στις 11/6 μπορεί να προκαλέσει ρήξη στις σχέσεις με εργοδότες ή ηλικιωμένους.

06.06.24

LiFO 06.06.24

95