Τεύχος 679

21 ΒΙΒΛΊΑ ΌΠΟΥ Η ΦΎΣΗ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΊ

free press τευχοσ 679 01.04.2021

ολα για την αθηνα! δωρεαν οδηγοσ τησ πολησ κυκλοφορει καθε πεμπτη

λέσχη ανάγνωσης

λα

ΑΦΙΕΡΩΜΑTA;

ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ

ΦΟΥΡΝΟΙ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

+

σιωπηλή άνοιξη

2 lifo – 1.4.21

7 ΣΤΗΛΕΣ Με οδηγό τις δημοσκοπήσεις και εργαλείο τα self-test από τη βασιλικη σιουτη

index

Κώστας Υφαντής: «Τα σαράντα χρόνια Ελλάδας - Ε.Ε. και η επόμενη μέρα» από τον γιάννη πανταζόπουλο

To 1821 του 2021 από τον νικόλα σεβαστάκη

Πόσο ψύχραιμα διαβάζουμε τις δημοσκοπήσεις; από τον ευτύχη βαρδουλάκη

Η μπουλντόζα της κυριολεξίας από τη δεσποινα τριβολη

Είμαστε ευάλωτοι κι αυτό είναι οk, ο Ντοστογιέφσκι ξέρει από τη βιβιαν στεργιου

Αμαρτίαι γονέων και νομοθετών παιδεύουσι τέκνα από τον κωστη παπαϊωαννου

Αναζητώντας το μυστικό του Γιάννη Πετρίδη

εικονα εξωφύλλοy: Έντβαρντ Μουνκ, «Κορίτσια που μαζεύουν μήλα» (1915), Μητροπολιτικό Μουσείο Νέας Υόρκης O τίτλος της 4ης Λέσχης Ανάγνωσης ανήκει στο ομώνυμο δοκίμιο της Ρακέλ Κάρσον για το οποίο γράφει ο Νικόλας Σεβαστάκης.

από τον δημήτρη πολιτάκη

32

Ο ΤΑΦ ΛΆΘΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ

15

λα ΣΙΩΠΗΛΗ ΑΝΟΙΞΗ

ΘΕΜΑ

36

Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

55 Φούρνοι 49

Culture

www.lifo.gr ΔΥΟ ΔΕΚΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Ε. ΒOΥΛΗΣ 22, 105 63 ΑΘΗΝΑ T 210 3254 290 F 210 3249 785 info@lifo.gr

εκδοτης

Στάθης Τσαγκαρουσιάνος γενικός διευθυντής Μιχάλης Μιχαήλ εμπορικη διευθυνση Ρένα Κροκίδα διευθυντής lifo.gr Θανάσης Χαραμής διευθυντής mikropragmata.lifo.gr Άρης Δημοκίδης διευθυντής εντυπης εκδοσης Τάσος Μπρεκουλάκης σύμβουλος σχεδιασμού Γιάννης Καρλόπουλος αrt director Χρήστος Τζοβάρας αρχισυνταξία Αλέξανδρος Διακοσάββας –––––– εμπορ ικ ο τμημα direct sales director Κώστας Μαντάς senior advertising manager Ξένια Στασινοπούλου advertising manager Άννα Λαπαρδάγια advertising executive Δημήτρης Βουκελάτος (dvoukelatos@lifo.gr) direct sales Γιώργος Λυκουργιώτης, Κωνσταντίνα Τριανταφύλλου senior digital campaign manager Αντώνης Ζωγράφος digital campaign manager Γιώργος Γιαννή –––––– ψηφιακή ανάπτυξη/προγραμματισμός lifo.gr Άγγελος Παπαστεργίου, Σπύρος Γκατζούνας social media Χριστίνα Γαλανοπούλου (Head), Στράτος Μωραΐτης, Ηλέκτρα Χατζηκάλφα σ υνταξη συντακτικη ομαδα Θοδωρής Αντωνόπουλος, Λουίζα Αρκουμανέα (Θέατρο), Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος (Σινεμά), Τάσος Μελεμενίδης (Σινεμά), Γιάννης Κωνσταντινίδης (Εικαστικά), Τίνα Μανδηλαρά (Βιβλίο), Νίκος Μπακουνάκης (Βιβλίο), Νίκη Μηταρέα (Γεύση), Βασίλης Βαμβακάς, Γιάννης Βασιλείου, Ευτύχης Βαρδουλάκης, Αρετή Γεωργιλή, Ματίνα Καλτάκη, Μερόπη Κοκκίνη, Ματούλα Κουστένη, Λασκαρίνα Λιακάκου, Γλυκερία Μπασδέκη, Γιάννης Πανταζόπουλος, Κωστής Παπαϊωάννου, Σταυρούλα Παπασπύρου, Μαρία Παππά, Ζωή Παρασίδη,Χρήστος Παρίδης, Δημήτρης Πολιτάκης, Αφροδίτη Σακκά, Νικόλας Σεβαστάκης, Φώτης Σεργουλόπουλος, Βασιλική Σιούτη, Βίβιαν Στεργίου, Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος, Δέσποινα Τριβόλη, Κορίνα Φαρμακόρη, Λένα Φουτσιτζή, Γιώργος Ψωμιάδης newsroom Πάνος Σάκκας (Αρχισυνταξία) Φιλιώ Ράγκου, Ρούλα Βλασσοπούλου, Αναστασία Γαλάνη, Kλεοπάτρα Γιαρίμογλου, Σόφη Ζιώγου, Διονύσης Νοταράκης –––––– φωτογράφοι Σπύρος Στάβερης, Πάρις Ταβιτιάν, Freddie f., Αναστασία Βουτυροπούλου, Γιώργος Αδάμος ατελιέ αssistant art director Βανέσσα Φερλέ διαμόρφωση ψηφιακής εκδοσης Νινέττα Γιακιντζή, Μαρούσα Θωμά διόρθωση κειμένων Μαρία Δρουκοπούλου, Μπέτυ Σπανοπούλου –––––– λογιστηριο οικονομική διεύθυνση Δημήτρης Τασιόπουλος λογιστήριο Βασίλης Κοτρωνάκης, Άκης Ιωάννου, Έφη Ηλιοπούλου γραμματεία Βιβίκα Ανδριανάτου –––––– κωδικος εντυπου 7639

παρακαλουμε

ανακυκλωστε 1.4.21 – lifo

3

Feedback

ΤΟ ΡΕΠΟΡΤΑΖ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Τι πρέπει να αλλάξει στις δραματικές σχολές της Ελλάδας

ΕΙΚ Α Σ Τ ΙΚ Α

Ανοίγοντας το αρχείο του κορυφαίου κεραμίστα Πάνου Βαλσαμάκη

Δεκαοκτώ διευθυντές/διευθύντριες και καθηγητές/καθηγήτριες δραματικών σχολών ανοίγουν τη μεγάλη συζήτηση για τις παθογένειες του χώρου τους, έναν χρόνο μετά το κλείσιμο των θεάτρων λόγω πανδημίας και με αφορμή τη φετινή Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου.

gr

#StopAsianHate: Το επόμενο μεγάλο στοίχημα της (αμερικανικής) κοινωνίας

4 lifo – 1.4.21

Από πού μπορεί να γίνει η αρχή για να επιλυθούν τα ζητήματα που αφορούν τη λειτουργία της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης; Η μεγάλη και ενδιαφέρουσα βεντάλια των απαντήσεων μας δίνει πληροφορίες, ανοίγοντας δημόσια τη συζήτηση για ένα θέμα το οποίο η πολιτεία δείχνει απρόθυμη να διευθετήσει, οι κυβερνήσεις δεν έχουν τηρήσει τις υποσχέσεις περί επίλυσής του, ενώ κομματικές σκοπιμότητες έχουν φρενάρει ακόμα και νομοσχέδια. Τα ζητήματα της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης συνδέονται όχι μόνο με τις σχολές αλλά πρωτίστως με την κοινωνία και οι απαντήσεις των δασκάλων, οι περισσότεροι εκ των οποίων έχουν πολύχρονη εμπειρία, εντοπίζουν τα προβλήματα και προτείνουν καθαρά λύσεις που χρειάζονται για τον εξορθολογισμό της λειτουργίας των σχολών, των οποίων οι υποψήφιοι είναι χιλιάδες απόφοιτοι του λυκείου που, μετά από τρία χρόνια σπουδών, εξασφαλίζουν ένα δίπλωμα απλώς ισότιμο του… λυκείου. Σήμερα, εν μέσω της μεγάλης συζήτησης για το αν είναι ασφαλές και περιχαρακωμένο το επάγγελμα του ηθοποιού, ξεκινάμε από τη μήτρα ενός επαγγελματικού χώρου που οφείλει να είναι ασφαλής και να παρέχει ένα περιβάλλον μάθησης, αξιοκρατίας και ισότητας, να είναι αξιόπιστος και να προετοιμάζει προσωπικότητες πρωτίστως, αλλά και ταλαντούχους ηθοποιούς για ένα δύσκολο και απαιτητικό επάγγελμα.

Αργύρης Παπαδημητρόπουλος: Γυρίζοντας το «Monday» στην Κυψέλη «PULP FICTION» ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΗ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ

2

Η Madame Ginger, οι 3 γιαγιάδες της και 4 συνταγές για κεφτέδες «ΠΟΙΟ ΦΑΓΗΤΟ ΣΟΥ ΦΕΡΝΕΙ ΔΑΚΡΥΑ ΣΤΑ ΜΑΤΙΑ;» ΤΗΣ ΜΕΡΟΠΗΣ ΚΟΚΚΙΝΗ

3

Γιατί ένας άντρας να είναι φεμινιστής; «Α, ΜΠΑ;» ΤΗΣ ΛΑΣΚΑΡΙΝΑΣ ΛΙΑΚΑΚΟΥ

ti δ ι α β α σ α με αυ τη την εβ δομ α δ α σ το

Λίγες ημέρες πίσω: μια τρομακτική είδηση με twist plot πέρασε στα ψιλά της ειδησεογραφίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν έπρεπε να ερευνηθεί λίγο βαθύτερα: νεαρός άντρας γρονθοκόπησε στη μέση του δρόμου μια ηλικιωμένη Ασιάτισσα, χωρίς, όμως, να υπολογίζει στις αντιδράσεις της. Αρκετά χρόνια πίσω: ο Μπρους Λι, ο πρώτος Κινέζος σούπερ-σταρ της (αμερικανικής) βιομηχανίας του θεάματος, πολύ συχνά αναφερόταν στο μίσος των Δυτικών και στις διακρίσεις σε βάρος του. Οι καταγγελίες του σημειώνονταν σε μια εποχή που ήταν πολύ πιο εύκολο να φανεί ως ο γραφικός της ιστορίας.

Ποιο είναι, κατά τη γνώμη σας, το μεγαλύτερο πρόβλημα που υπάρχει στις δραματικές σχολές και τι μπορεί να γίνει ώστε μελλοντικά να έχουμε καλλιτεχνικές σπουδές υψηλού επιπέδου, αναγνωρισμένες, ισότιμες και αποδεκτές σε όλο τον κόσμο; Αυτή ήταν η ερώτηση που απευθύναμε σε δεκαοκτώ διευθυντές/διευθύντριες και καθηγητές/καθηγήτριες δραματικών σχολών, ανοίγοντας μια συζήτηση για έναν χώρο με ωκεανό προβλημάτων. Με τον εκπαιδευτικό τους ρόλο υπό αμφισβήτηση, χωρίς ουσιαστική εποπτεία και αξιολόγηση, οι τριάντα και πλέον δραματικές σχολές, κρατικές και ιδιωτικές, με εξακόσιους αποφοίτους τη χρονιά να συντελούν κατ’ ουσίαν στην ανεργία του κλάδου, δεν έχουν θέση στον εκπαιδευτικό χάρτη της χώρας, αφού δεν ανήκουν στο υπουργείο Παιδείας, το υπουργείο Πολιτισμού δεν μπορεί δώσει διπλώματα, ενώ αδειοδοτούνται από τον δήμο, όπως ένα ανθοπωλείο ή ένα κουρείο.

page

1

Ι Δ ΕΕ Σ

Η Χριστίνα Γαλανοπούλου για το «λευκό» μίσος εναντίον των Ασιατών, μια παθογένεια που χάνεται βαθιά μέσα στον αμερικανικό χρόνο.

Ακολουθήστε τα podcasts της LiFO στην Apple, στο Spotify ή στην Google.

της αργυρως μποζωνη

Ο Διονύσης Νοταράκης μιλά με τη Σοφία Βαλσαμάκη, που ανέλαβε το έργο της καταγραφής και ταξινόμησης του τεράστιου αρχείου του παππού της. Εδώ και περίπου δέκα μήνες, η Σοφία Βαλσαμάκη ανέλαβε ένα τεράστιο έργο, να καταγράψει και να ταξινομήσει το αρχείο του παππού της, του κορυφαίου κεραμίστα Πάνου Βαλσαμάκη. Κρατάει σημειώσεις με χρωματιστά μολύβια, διασταυρώνει στοιχεία, χρησιμοποιεί αυτοκόλλητα, βάζει αστερίσκους στα σημεία που πρέπει να ξαναδεί. «Τώρα που υπάρχει ο χρόνος, μου δόθηκε η ευκαιρία να το κάνω» μας λέει. Η ίδια, όπως και ο αδελφός της Πάνος, ακολούθησαν πορείες ζωής πέρα από την οικογενειακή παράδοση που θεμελιώθηκε από τον παππού τους και συνεχίστηκε από τους γονείς τους Αλέκο και Αφροδίτη.

podcasts που αξίζει να ακούσετε

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ναταλία Τσαλίκη: «Επειδή είμαστε διεστραμμένοι, είμαστε και μεγάλοι καλλιτέχνες; Κάτσε, ρε φίλε» Ηθοποιός με γενναία στάση, καθαρή φωνή και προσωπικότητα, η Ναταλία Τσαλίκη ξεκαθαρίζει τη θέση της για τις σχέσεις μέσα στο εργασιακό περιβάλλον ενός θεάτρου, την εξουσία, την εκπαίδευση αλλά και την υπόθαλψη της αλαζονείας.

της αργυρως μποζωνη «Δεν βάζουμε μυαλό εύκολα, χρειαζόμαστε πολλά χτυπήματα και πολλά τραύματα για να καταλάβουμε. Ζούμε στην εποχή που η ευγένεια, η αξιοπρέπεια, η καλοσύνη, όλα αυτά τα εκλεπτυσμένα συναισθήματα, θεωρούνται ντεμοντέ, που η αίσθηση της αγωγής και της γενικής καλλιέργειας είναι ξεπερασμένη. Δύσκολα ξυπνάει ένας λαός που έχει αποδεχτεί αυτό το κλίμα». Με αυτά τα λόγια ξεκινά η συζήτησή μας με τη Ναταλία Τσαλίκη, μια ηθοποιό με γενναία στάση, καθαρή φωνή και προσωπικότητα, με ξεκάθαρη θέση για τις σχέσεις που πρέπει να δημιουργούνται μέσα στο εργασιακό περιβάλλον ενός θεάτρου, την εξουσία, την εκπαίδευση αλλά και την υπόθαλψη της αλαζονείας και την αποδοχή της κακής συμπεριφοράς, που έμειναν κρυμμένα για πολλά χρόνια μέσα στη σιωπή. «Πίστευα ότι η κρίση θα μας βάλει μυαλό, δεν μας έβαλε. Είμαι λίγο πιο αισιόδοξη με την πανδημία, επειδή κινδύνευσε η ζωή μας και όχι μόνο η οικονομική μας κατάσταση, αλλά κερδισμένοι θα βγούμε όσοι ήταν να βγούμε, άντε και λίγο περισσότεροι» λέει η Ναταλία Τσαλίκη, που πέρασε την καραντίνα με πολλές βόλτες στον Υμηττό, πολύ διάβασμα και παρακολουθώντας τη συζήτηση που γίνεται με αφορμή τις κακοποιήσεις στον χώρο στον οποίο ζει και εργάζεται, με την ελπίδα να ανοίξει μια συζήτηση ουσιαστική, ανάμεσα σε ίσους και ελεύθερους ανθρώπους, χωρίς φόβο.

4

Η Αγγελική Παπούλια για το «A woman under the influence» «Η ΤΑΙΝΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΜΟΥ» ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΔΙΑΚΟΣΑΒΒΑ

5

Παντελής Μπουκάλας: Πόσο μας αγγίζει το δημοτικό τραγούδι σήμερα; «ΒΙΒΛΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ» ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗ

1.4.21 – lifo

5

Aυτήν τη στιγμή διαβάζετε το μεγαλύτερο εβδομαδιαίο έντυπο της Ελλάδας Έρευνα Focus Bari (Ιούνιος–Δεκέμβριος 2020)

Νο 1 Πανελλαδικά

Πρώτη μεταξύ όλων των εβδομαδιαίων εντύπων

LiFO (Πέμ.)

614,9

Η Εφημ. των Συντακτών (Σάβ.)

610,6

Τα Νέα Σαββατοκύριακο (Σάβ.)

484,8

Athens Voice (Πέμ.)

477,2

Παραπολιτικά (Σάβ.)

369,8

MORE!

Και τρίτη μεταξύ όλων των εντύπων (κυριακάτικων και εβδομαδιαίων) στην Αττική

Η Καθημερινή της Κυριακής

492,5

Πρώτο Θέμα (Κυρ.)

461,1

LiFO (Πέμ.)

351,7

Το Βήμα της Κυριακής

326,5

Real News (Κυρ.)

282,8

Athens Voice (Πέμ.)

282,3

σε χιλιάδες

6 lifo – 1.4.21

σχεδιο του μιχαλη κατζουρακη, 1965

Στην κορυφή, αλλά με ποιότητα

talk of the town

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

Με οδηγό τις δημοσκοπήσεις και εργαλείο τα self-tests Αναμένοντας έναν (ακόμα πιο) δύσκολο Απρίλιο. απ ό τh βασιλ ικη σιου τ η

1–7 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2021

T. 679

βασι λ ι κη σι ου τ η — γ ι άν ν η σ π α ν τα ζ ό π ουλοσ — ν ι κ όλα σ σεβαστάκησ — ευ τ ύ χ ησ βα ρδουλά κ η σ — δ ε σ π ο ι να τ ρ ι β ολη — β ι β ι αν στ εργ ι ου — κ ωστ η σ π α π α ϊ ωα ν ν ου — δ η μ ή τ ρ η σ π ολι τά κ η σ

• To 1821 του 2021 • Πόσο ψύχραιμα διαβάζουμε τις δημοσκοπήσεις; • Η μπουλντόζα της κυριολεξίας • Είμαστε ευάλωτοι κι αυτό είναι οk, ο Ντοστογιέφσκι ξέρει • Αμαρτίαι γονέων και νομοθετών παιδεύουσι τέκνα • Αναζητώντας το μυστικό του Γιάννη Πετρίδη

το τρίτο επιδημικό κύμα κορυφώνεται στην Ελλάδα, αλλά η επιτήρηση των μέτρων έχει προ πολλού καταρρεύσει και πολλοί από εκείνους που πλήττει οικονομικά το lockdown διαμαρτύρονται εξαγριωμένοι ότι δεν έχουν άλλες αντοχές. Κάπως έτσι φτάσαμε να συζητάμε ξανά για χαλάρωση των μέτρων και άνοιγμα, την ώρα της κορύφωσης του τρίτου κύματος. Η κυβέρνηση, και πολύ περισσότερο η επιτροπή των επιδημιολόγων, γνωρίζει ότι κάθε άνοιγμα σε μια τέτοια φάση σημαίνει περισσότερα κρούσματα και νοσηλείες, αλλά υπό το βάρος της κοινωνικής πίεσης προσπαθεί να χαλαρώσει τα μέτρα για να «αποσυμπιεστεί ο κόσμος», όπως λένε οι υπουργοί αυτές τις μέρες. Αν τα κρούσματα αυξηθούν κι άλλο το επόμενο διάστημα, η κατάσταση στα νοσοκομεία κινδυνεύει να γίνει μη διαχειρίσιμη. Άλλωστε, το άνοιγμα χωρίς προηγούμενη υποχώρηση της πανδη1.4.21 – lifo

7

talk

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΤΑΗΜΕΡΟ

TALKING POINTS

town

α πό τh βα σι λι κη σ ιου τη

μίας σημαίνει ότι θα θυσιαστούν μερικές χιλιάδες ζωές, όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες. Οι δημοσκοπήσεις, τις οποίες λαμβάνει πάντα υπ’ όψιν του το Μαξίμου, δείχνουν ότι η κοινωνία είναι περίπου διχασμένη, με σχεδόν τους μισούς να θέλουν χαλάρωση και τους υπόλοιπους παράταση των μέτρων, αν αυτά κρίνονται αναγκαία. Αυτά τα ποσοστά ήταν πολύ διαφορετικά πέρσι, όταν η μεγάλη πλειονότητα επιδοκίμαζε τα μέτρα και τους κυβερνητικούς χειρισμούς. Σήμερα, την πολιτική διαχείριση της πανδημίας επιδοκιμάζουν 4 στους 10 πολίτες, από 8 στους 10 που ήταν στην αρχή της επιδημίας του νέου κορωνοϊού. Το μόνο που παρηγορεί την κυβέρνηση είναι ότι η πολιτική της αξιωματικής αντιπολίτευσης αποδοκιμάζεται περισσότερο και γενικά αδυνατεί να πείσει τους πολίτες. Αν ο ΣΥΡΙΖΑ είχε μεγαλύτερη απήχηση και διατύπωνε πειστικές προτάσεις, ίσως η κυβέρνηση να ανησυχούσε περισσότερο. Παρ’ όλα αυτά, η Νέα Δημοκρατία έχει υποχωρήσει κατά 4,5 ποσοστιαίες μονάδες στην πρόθεση ψήφου, όπως αυτή αποτυπώνεται στις δημοσκοπήσεις, χωρίς, για την ώρα, να επωφελείται ο ΣΥΡΙΖΑ, κάτι που έχει αρχίσει να προκαλεί εκνευρισμό στην Κουμουνδούρου. την κυβέρνηση ερμηνεύουν τη δημοσκοπική υποχώρησή τους ως αποτέλεσμα της πίεσης του κόσμου λόγω πανδημίας και προσδοκούν ότι με την ολοκλήρωση του εμβολιαστικού προγράμματος, δηλαδή στις αρχές του φθινοπώρου, τα πράγματα θα αλλάξουν. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης, από τους στενότερους συνεργάτες του πρωθυπουργού και υπέρ της ολοκλήρωσης της τετραετίας, υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει κλονισμός της εμπιστοσύνης των πολιτών που ψήφισαν τη Νέα Δημοκρατία και ότι οι ψηφοφόροι αυτοί θέλουν να δουν το πρόγραμμα του κόμματος να υλοποιείται και να ολοκληρώνεται. Ο πιο δύσκολος μήνας είναι ο Απρίλιος, λένε στην κυβέρνηση, και εκτιμούν ότι αν περάσουν αυτόν τον σκόπελο, θα αρχίσει η αντίστροφη μέτρηση, λόγω των εμβολιασμών, που θα αυξηθούν (παρά το φιάσκο της AstraZeneca, που προκαλεί επιπλέον καθυστέρηση), και του καιρού, που θα βελτιώσει την κατάσταση και θα βοηθήσει το άνοιγμα. Για την ώρα, στο Μέγαρο Μαξίμου ποντάρουν στα self-tests για να κερδίσουν λίγο χρόνο, αλλά ο σχεδιασμός, όπως φάνηκε, είχε κάποια κενά, αφού, μεταξύ άλλων, ο υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ Άκης Σκέρτσος αρχικά είχε ανακοινώσει ότι αυτά θα ήταν διαθέσιμα στα φαρμακεία από τα τέλη Μαρτίου, χωρίς να υπάρχει η ανάλογη προετοιμασία γι’ αυτό.

ΚΩΣΤΑΣ ΥΦΑΝΤΗΣ «Τα σαράντα χρόνια Ελλάδας - Ε.Ε. και η επόμενη μέρα» α π ό τ ο ν γ ι ά ν ν η π α ν τα ζ ό π ουλο

Μιλά ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Κώστας Υφαντής

Ο πιο δύσκολος μήνας είναι ο Απρίλιος, λένε στην κυβέρνηση, και εκτιμούν ότι αν περάσουν αυτόν τον σκόπελο, θα αρχίσει η αντίστροφη μέτρηση, λόγω των εμβολιασμών, που θα αυξηθούν (παρά το φιάσκο της AstraZeneca, που προκαλεί επιπλέον καθυστέρηση), και του καιρού, που θα βελτιώσει την κατάσταση και θα βοηθήσει το άνοιγμα.

Συμπληρώνονται σαράντα χρόνια από τότε που η Ελλάδα έγινε επίσημα το δέκατο μέλος της Ε.Ε. Γιατί η ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα αποδείχτηκε καταλυτικό γεγονός; Πρέπει κάποιος να επιστρέψει σε εκείνη την εποχή, να σκεφτεί και να αξιολογήσει την ένταξη της χώρας στην τότε ΕΟΚ με όρους της συγκυρίας και των συνθηκών σε διεθνές και περιφερειακό επίπεδο, αλλά και της εσωτερικής πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης. Μια χώρα που λίγα χρόνια πριν είχε βγει από μια δικτατορία βιώνει μια διαδικασία δημοκρατικής έκρηξης, συζητά για τον κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό προσανατολισμό της όχι πάντα με όρους ορθολογικούς. Η στρατηγική επιλογή του Κωνσταντίνου Καραμανλή, που τις ρίζες της τις εντοπίζουμε ήδη στα τέλη της δεκαετίας του 1950, αποτελεί σταθμό και σφραγίζει τη μετάβαση της χώρας σε μια όχι πια καχεκτική δημοκρατία και στη θεσμική και γεωπολιτική ασφάλεια που προσφέρει η «Δύση». Πώς αποτιμάτε τη σχέση Ευρώπης - Ελλάδας σήμερα; Όπως και να δει κανείς αυτά τα σαράντα χρόνια, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι το ισοζύγιο είναι συντριπτικά θετικό σε πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό αλλά και πολιτισμικό επίπεδο. Η ελληνική πολιτεία είναι μια γνήσια φιλελεύθερη δημοκρατία και, παρά κάποιες θεσμικές αδυναμίες που επιμένουν, ποτέ δεν ήταν πιο ώριμη. Η ελληνική κοινωνία απόλαυσε τη μεγαλύτερη ευημερία και η κατανομή πλούτου ποτέ δεν ήταν περισσότερο δίκαιη. Βεβαίως, ανισότητες υπάρχουν, η φτώχεια δεν έχει εξαλειφθεί, αλλά το ελληνικό κράτος πρόνοιας που οικοδομήσαμε –σε μεγάλο βαθμό ως αποτέλεσμα της συμμετοχής μας στην Ένωση–, αν και έχει πολλά να ζηλέψει από τα αντίστοιχα των εταίρων μας, πότε δεν ήταν πιο αποτελεσματικό. Την ίδια στιγμή, τα κοινοτικά κονδύλια που γενναιόδωρα εισέρρευσαν στη χώρα, αντί να κατευθυνθούν σε παραγωγικές επενδύσεις που θα μπορούσαν να εκσυγχρονίσουν ριζικά το μη ανταγωνιστικό εθνικό παραγωγικό μοντέλο, σπαταλήθηκαν χωρίς σχέδιο και, αντί για εθνικούς πρωταθλητές, δημιούργησαν διαφθορά και κρατικοδίαιτες ομάδες συμφερόντων που υπέσκαψαν τις αναπτυξιακές προοπτικές της χώρας. Πού πιστεύετε ότι βαδίζει σήμερα η Ευρώπη; Εδώ και σχεδόν μία εικοσαετία το ευρωπαϊκό ενοποιητικό πρόγραμμα βιώνει συνθήκες αβεβαιότητας και απουσίας στόχων. Από την αποτυχία της Συνταγματικής Συνθήκης και τον γραφειοκρατικό συμβιβασμό της Λισαβόνας, η Ένωση είναι όμηρος μειωμένων προσδοκιών, λαϊκιστικών επιθέσεων, ανώριμων εθνικισμών και φοβικών συνδρόμων που βρίσκουν εκπροσώπηση στις πιο επαρχιώτικες, ξενοφοβικές, πολύ συχνά ρατσιστικές, ομοφοβικές και εν τέλει αυταρχικές πολιτικές δυνάμεις που νιώθουν να ασφυκτιούν στο ευρωπαϊκό δημοκρατικό πλαίσιο. Η δημοσιονομική κρίση, η αύξηση των μεταναστευτικών και προσφυγικών πιέσεων, η πανδημία, δοκιμάζουν τις αντοχές όχι μόνο των ευρωπαϊκών κοινωνιών και των θεσμών τους αλλά και της ενοποιητικής διαδικασίας. Είναι αρκετές εκείνες οι πολιτικές δυνάμεις, ακροδεξιές και ακροαριστερές, που θα ήθελαν να δουν την Ευρώπη να επιστρέφει σε εποχές γεωπολιτικών ανταγωνισμών και πολιτικών συγκρούσεων. Θα μπορέσει η Ευρώπη να χτίσει μια νέα οικονομία πάνω στα ερείπια που θα αφήσει ο κορωνοϊός; Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ανάταξη της οικονομίας στη μετά-Covid εποχή είναι κυρίως θέμα πολιτικής βούλησης. Τα κεφάλαια υπάρχουν και τα εργαλεία επίσης. Αν δεν μπορεί η Ευρώπη, με τους ανεξάντλητους ανθρώπινους πόρους που διαθέτει, να σχεδιάσει στρατηγικά την επόμενη μέρα, τότε είμαστε άξιοι της μοίρας μας.

8 lifo – 1.4.21

talk town

α π ό τον ν ικόλα σ εβα σ τά κη

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ

To 1821 του 2021 Ιδεολογικές καταχρήσεις με αφορμή την επέτειο.

Επανάσταση του Εικοσιένα, η συγκρότηση και οι βηματισμοί του νέου ελληνικού κράτους θα συνεχίσουν να γεννούν ερευνητικά ερωτήματα. Δεν είναι πια μόνο οι ιστορικοί που χειρίζονται αυτό το κεφάλαιο αλλά και κόσμος που προέρχεται από άλλες κοινωνικές επιστήμες και ακόμα άνθρωποι που, αν και δεν διαθέτουν τυπικούς τίτλους, δείχνουν ενδιαφέρον κυρίως για τοπικές, αρχειακές πηγές και, φυσικά, για τις εμβληματικές ή τις αποσιωπημένες προσωπικότητες του Αγώνα. Αυτά όλα γίνονται από χρόνια και ας φαίνονται σε κάποιους εφέ της συγκυρίας, όπου απλώς πύκνωσαν πολύ οι δημοσιεύσεις και οι εκδηλώσεις για να συμπέσουν με την επέτειο των 200 χρόνων. Όμως, ας μην έχουμε αυταπάτες. Όλο αυτό το υλικό και ιδίως η σχέση μεταξύ της Επανάστασης και του μετέπειτα κράτους είναι και μια ιδεολογική πρόκληση. Γύρω από τον τοκετό της Επανάστασης και της ελληνικής ανεξαρτησίας παίζεται ένα παιχνίδι όπου μιλάμε για διαφορετικά πράγματα και όχι πια για τον αγώνα της ανεξαρτησίας ή τις συνθήκες που διαμόρφωσαν τη νέα ελληνική κοινωνία. Η σκηνή της Επανάστασης γίνεται αφορμή και σημείο αφετηρίας που συχνά χάνεται πίσω από τις υστεροβουλίες του παρόντος. Πίσω από τα πρόσωπα και τα θέματα της Επανάστασης βλέπουμε να προβάλλει μια συζήτηση για τη δημοκρατία, τον λαό, τις ελίτ. Ποιοι έκαναν την Επανάσταση και ποιοι κέρδισαν; Είναι το ελληνικό κράτος, που οικοδομήθηκε στη συνέχεια, μια προδοσία, μια διαστρέβλωση ή άρνηση των αρχών του ’21 και των λαϊκών ενεργειών που αποδεσμεύτηκαν τότε; Φυσικά, τα ίδια θέματα είχαν απασχολήσει πολύ την αριστερά του Μεσοπολέμου, από τον Κορδάτο μέχρι τον Γιάννη Ζέβγο και άλλους, που με τους όρους εκείνης της εποχής έβλεπαν μια ολιγαρχία «αστοτσιφλικάδων» απέναντι στον λαό των φτωχών αγροτών που έκαναν ουσιαστικά την Επανάσταση. Τέτοια λεξιλόγια θεωρούνται πια απαγορευτικά, αλλά πολλές αναλύσεις καταλήγουν περίπου στα ίδια συμπεράσματα. Η σύγχρονη, όμως, κοινότητα των ιστορικών, παρά τις αντιθέσεις που εξακολουθούν να τη διαπερνούν, φαίνεται πως έχει προσπεράσει από καιρό τα απλοϊκά δίπολα, ανιχνεύοντας επί μέρους παράγοντες και πραγματικότητες. Λόγου χάρη, την περιπλοκή των φιλελληνισμών, τα οικονομικά της Επανάστασης, τις σύνθετες συμμαχίες που δεν κατασκεύαζαν στρατόπεδα αλλά καιροσκοπικούς σχηματισμούς με ρευστές φιλίες/αντιπαλότητες. Άλλο, φυσικά, οι ιστορικοί ως πρόσωπα με προτιμήσεις, φιλίες και αντιπαλότητες πολιτικές. Μιλάμε για τα έργα και τις ερμηνείες τους. Είναι, λοιπόν, περισσότερο ο ακραίος κομματικός ανταγωνισμός του καιρού που ξαναστήνει στα πόδια τους παλιά σχήματα παρά η ιστορική γνώση και έρευνα. Σαν κάποιος να ξαναθυμάται τους βασιλιάδες και τον αντιδραστικό τους ρόλο στην Ευρώπη της Ιεράς Συμμαχίας επειδή είδε τον Κάρολο προσκεκλημένο του Μητσοτάκη ή να αναθεματίζει τις ελίτ επειδή διάβασε το μενού του σεφ Λαζάρου και διαπίστωσε την απόσταση που το χωρίζει από τον μπακαλιάρο του ελληνικού σπιτιού της 25ης Μαρτίου. Έτσι, η επιστροφή σε θέματα και πρόσωπα του Αγώνα του Εικοσιένα διαλύεται μέσα σε κάτι διαφορετικό: σε έναν πολιτισμικό πόλεμο, αυτήν τη φορά γύρω από «συστημικά» ή «αντισυστημικά» σύμβολα και εκδοχές όπου επικρατούν αυθαίρετες συσχετίσεις σημερινών εικόνων με τα χρόνια της Επανάστασης. Έχουμε ήδη ένα φιλελεύθερο συνταγματικό, ένα συντηρητικό-χριστιανικό και ένα χειραφετητικό και περίπου αντιιμπεριαλιστικό Εικοσιένα, όχι με τους όρους που είχαν οι ιδέες της εποχής εκείνης αλλά ως προβολές σημερινών αξιώσεων και φιλοδοξιών. Ως προς αυτό, οι καινούργιες εκδόσεις, οι επανεκδόσεις κλασικών έργων και η ροή ενημερωμένου δημόσιου λόγου φαίνεται πως δεν μπορούν να κάνουν πολλά. Η μάχη ταυτοτήτων εξοφλεί λογαριασμούς των μνημονιακών χρόνων ή και της τελευταίας εξαετίας. Όμως έτσι δεν θα συνέβαινε ούτως ή άλλως; Σε έναν βαθμό ναι, έτσι θα συνέβαινε, όπως είχε γίνει και με τα 200 χρόνια της Γαλλικής Επανάστασης, με τη διαμάχη φιλελεύθερων και ιακωβινικών-ριζοσπαστικών προσεγγίσεων. Δεν υπήρξε, ούτε θα μπορούσε να υπάρξει ενιαία και ομόθυμα αποδεκτή αφήγηση της Ελληνικής Επανάστασης, πόσο μάλλον των όσων ακολού-

θησαν με την ίδρυση του ελληνικού κράτους. Ωστόσο, αυτό που βλέπουμε τώρα χαρακτηρίζεται από ένα ηχηρό παράδοξο: ενώ οι επεξεργασμένες εκδοχές από αριστερούς, φιλελεύθερους ή πιο συντηρητικούς ιστορικούς συνομιλούν περισσότερο μεταξύ τους, συνθέτοντας μια ευρύχωρη κατανόηση της Επανάστασης και των όσων ακολούθησαν, τα ακροατήρια δεν ακολουθούν. Οι καταναλωτές της δημόσιας Ιστορίας αντιστέκονται σθεναρά, ζητώντας περισσότερο μια αποστομωτική ιδεολογική χρήση της Ιστορίας προς ικανοποίηση των άμεσων αναγκών τους. Πρώτον, επιζεί και χαίρει ακόμα άκρας υγείας η κλασική, ηρωολατρική, αποθεωτική εκδοχή, που την είδαμε και στο κείμενο περί «έρωτος ελευθερίας» του πρώην πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά. Θα την έλεγε κανείς έναν δεξιό ιδεαλισμό της βούλησης που στέκεται σε ένα ακάματο εθνικό φρόνημα, πέρα και πάνω από κοινωνικές συνθήκες ή διεθνείς συγκυρίες. Αυτή η πιο παραδοσιακή προσέγγιση, που μοιάζει ξεσηκωμένη από τις σχολικές γιορτές και τη ρητορική της παρέλασης, παραμένει πιθανότατα πλειοψηφική και πιο λαϊκή. Όμως δεν έχει πια προσβάσεις στον λόγο των ειδικών, των δημόσιων διανοουμένων ή των «μεσολαβητών» στα social media. Στην άλλη πλευρά διακινείται η άποψη ότι το δημοκρατικό και κοινωνικό νόημα του Αγώνα θάφτηκε κάτω από τους φρακοφορεμένους μιας διεφθαρμένης ελίτ. Το ίδιο σχήμα που εμπνέει επί δεκαετίες και όσους αντιδυτικούς διανοούμενους βλέπουν την ήττα του κοινοτικού ελληνισμού στην ίδρυση του κακέκτυπου «ελλαδικού κρατιδίου» επιστρέφει σαν διαμάχη για τη δημοκρατία και την Επανάσταση. Κινείται συνεχώς με έναν διαχωρισμό: βλέπει από τη μια τη λαϊκή ενέργεια και βούληση και από την άλλη τους αιώνιους Μαυροκορδάτους που «παζαρεύουν», «προδίδουν», ξεχνούν τις υποσχέσεις τους ή υποτάσσονται στους ξένους, για να διαιωνίσουν την κυριαρχία τους και να αποκλείσουν τον λαϊκό παράγοντα. Όσο περισσότερο εκλεπτύνεται η κριτική κατανόηση της νέας ελληνικής πορείας και συμφιλιώνεται με την πολυπλοκότητα που έχουν οι σχέσεις εξουσίας και οι ιδέες στα ιδρυτικά της νεωτερικότητας χρόνια, τόσο πιο έξαλλος και ανερμάτιστος γίνεται ο ιδεολογικός πόλεμος. Εκτρέπεται ήδη σε πολιτισμική απέχθεια για πραγματικές ή φανταστικές αντίπαλες ταυτότητες. Γίνεται αλλεργική αντίδραση αντί για «αναστοχασμός». Αρκεί να δει κανείς πως πολλοί επικαλούνται ακόμα έναν εχθρικό εκσυγχρονισμό, ο οποίος όμως, ως συλλογισμός, έχει βάλει πολύ νερό στο κρασί του και δεν εμφανίζεται πια με τους όρους των προηγούμενων δεκαετιών. Όσο πιο πολλά μοιράζονται όμως οι σοβαρές ερμηνείες, τόσο πιο απόλυτο εμφανίζεται το ρήγμα μεταξύ ασπόνδυλων «συστημικών» και «αντισυστημικών» λόγων. Κι αυτό βέβαια δεν είναι χωρίς συνέπειες. Υπονομεύει ανοιχτά ό,τι ο Γιάννης Βούλγαρης ονομάζει αναστοχασμό που υπερβαίνει την αυτοαποθέωση και το εθνικό αυτομαστίγωμα. Κι αυτό γιατί η ίδια η σκέψη για την Επανάσταση και τη συγκρότηση του εθνικού κράτους δεν χρειάζεται πια ούτε τον συμβατικό αντιλαϊκισμό, που άλλωστε έχει εγκαταλειφθεί σε μεγάλο βαθμό, ούτε τη δαιμονοποίηση των ελίτ. Η πολιτική δυναμική που έφερε στη ζωή τους ελληνικούς συνταγματικούς και δημοκρατικούς θεσμούς είχε εξαρχής διπλή υπόσταση, έναν καταστατικό διχασμό: συνύφανε θερμά και ψυχρά ρεύματα, λαϊκές μαχητικές στιγμές με την προσπάθεια για οικοδόμηση θεσμών, διοίκησης και μηχανισμών διακυβέρνησης. Ποτέ δεν ήταν αποκλειστικά είτε μόνο το ένα είτε μόνο το άλλο, αλλά ένας εύθραυστος συμβιβασμός που άλλοτε οδηγήθηκε σε τραγικά αδιέξοδα με δικτατορίες και εκρήξεις πολιτικής βίας και άλλοτε σε πιο επιτυχημένες συνθέσεις. Δεν περιμένει κανείς, φυσικά, να τερματιστούν οι ιστοριογραφικές ή πολιτικές διαμάχες. Δεν θα ήταν μόνο αδύνατο αλλά και ανεπιθύμητο και σημάδι παρακμής. Μια συζήτηση, όμως, που χρησιμοποιεί το παρελθόν μόνο και μόνο για την ιδεολογική του χρήση δεν έχει να προσφέρει πολλά ούτε στη γνώση ούτε στην πολιτική. Και αν ένας κίνδυνος αυτής της επετείου –που συζητήθηκε πολύ– ήταν, και είναι ακόμα, ο κορεσμός της επισημότητας και ένας πληθωρισμός ευκαιριακών και συχνά ασύνδετων δρώμενων, ο άλλος κίνδυνος είναι πάντα η νεκρανάσταση φθαρμένων ιδεολογημάτων. Έστω, με καινούργιες συσκευασίες.

Η πολιτική δυναμική που έφερε στη ζωή τους ελληνικούς συνταγματικούς και δημοκρατικούς θεσμούς είχε εξαρχής διπλή υπόσταση, έναν καταστατικό διχασμό: συνύφανε θερμά και ψυχρά ρεύματα, λαϊκές μαχητικές στιγμές με την προσπάθεια για οικοδόμηση θεσμών, διοίκησης και μηχανισμών διακυβέρνησης. Ποτέ δεν ήταν αποκλειστικά είτε μόνο το ένα είτε μόνο το άλλο.

1.4.21 – lifo

9

talk town

α π ό τον ε υτ ύ χη βα ρδουλάκη

Η δημοσκοπική εικόνα της ΝΔ σήμερα είναι καλύτερη απ' ό,τι ήταν τις παραμονές των εκλογών του 2019. Την ίδια ώρα, ο ΣΥΡΙΖΑ έχει μηδενικές εισροές ψηφοφόρων από άλλα κόμματα, η μικρή άνοδός του οφείλεται αποκλειστικά στην αύξηση συσπείρωσης, ενώ η δημοσκοπική υστέρηση του κ. Τσίπρα έναντι του κ. Μητσοτάκη μοιάζει παγιωμένη.

10 lifo – 1.4.21

OK, BOOMER

ΤΕΤΡΑΓΩΝΑ

Η μπουλντόζα της κυριολεξίας

Πόσο ψύχραιμα διαβάζουμε τις δημοσκοπήσεις; Το πολιτικό κλίμα βραχυπρόθεσμα επηρεάζεται από την εξέλιξη της πανδημίας, κάτι που είναι ευθέως συνδεδεμένο με την πορεία των εμβολιασμών.

Το μεγάλο καινούργιο μας πρόβλημα δεν είναι η κυνική ειρωνεία αλλά η φρικιαστική έλλειψη φαντασίας.

τελευταίος κύκλος δημοσκοπήσεων κατέγραψε κάποιες κοινά αποδεκτές τάσεις. Σταθεροποίηση στους βασικούς πολιτικούς δείκτες, με μια μικρή κάμψη της κυβέρνησης. Εμφανή κόπωση του εκλογικού σώματος από τα περιοριστικά μέτρα της πανδημίας. Αναντιστοιχία «σκληρού» κομματικού λόγου και κυρίαρχης κοινωνικής αντίληψης. Ηλικιακό ρήγμα σε επίπεδο αντιλήψεων και εκτιμώμενης πολιτικής συμπεριφοράς. Το τελευταίο δίμηνο ήταν για την κυβέρνηση το δυσκολότερο της έως τώρα θητείας της. Αντικειμενικοί λόγοι αλλά και εσφαλμένοι χειρισμοί δημιούργησαν μια εξαιρετικά επιβαρημένη συγκυρία. Αυτό αποτυπώθηκε σε επί μέρους δημοσκοπικούς δείκτες, ωστόσο δεν φαίνεται να αποτελεί καθοριστικό πλήγμα για τη ΝΔ. Η εικόνα της, προς το παρόν τουλάχιστον, έχει θολώσει, αλλά δεν έχει ραγίσει. Μπορεί η αντιπολίτευση να μιλάει για «αρχή του τέλους» της κυβέρνησης, αλλά μια ψύχραιμη ανάγνωση των δεδομένων λέει άλλα. Η ΝΔ, που το 2019 κέρδισε τις εκλογές με 8,5% διαφορά από τον ΣΥΡΙΖΑ, σήμερα καταγράφει ακόμα μεγαλύτερες διαφορές, της τάξης του 10-14%. Το ποσοστό της κυμαίνεται στο επίπεδο των τελευταίων εκλογών, σε κάποιες έρευνες είναι ακόμα μεγαλύτερο. Ο ΣΥΡΙΖΑ, στο αντίστοιχο χρονικό σημείο της δικής του θητείας, είχε πάει από +7% στο -7%. Η δημοσκοπική εικόνα της ΝΔ σήμερα είναι καλύτερη από ό,τι ήταν τις παραμονές των εκλογών του 2019. Την ίδια ώρα, ο ΣΥΡΙΖΑ έχει μηδενικές εισροές ψηφοφόρων από άλλα κόμματα, η μικρή άνοδός του οφείλεται αποκλειστικά στην αύξηση συσπείρωσης, ενώ η δημοσκοπική υστέρηση του κ. Τσίπρα έναντι του κ. Μητσοτάκη μοιάζει παγιωμένη. Όπως παγιωμένη μοιάζει, σε γενικές γραμμές, και η εικόνα των υπόλοιπων κομμάτων, κάτι που δείχνει περιορισμένη, προσώρας, πολιτική κινητικότητα. Ένα κρίσιμο στοιχείο που συχνά δημιουργεί εντυπώσεις είναι η αφετηρία των συγκρίσεων, αν γίνεται σε σχέση με το 2019 ή τα ασυνήθιστα υψηλά ποσοστά αποδοχής της κυβέρνησης το πρώτο 8μηνο του 2020, οπότε η κάμψη φαίνεται εμφανώς μεγαλύτερη. Όποιος παρατηρεί τα δημοσκοπικά δεδομένα σε άλλες χώρες, θα διαπιστώσει ότι κι εκεί η τάση ήταν παρόμοια. Στην πρώτη φάση παρατηρήθηκε παντού η «συσπείρωση γύρω από τη σημαία», με ενίσχυση όλων των «συστημικών»-κυβερνητικών κομμάτων. Στην πορεία, καθώς η πανδημία διήρκεσε περισσότερο και καθώς η κόπωση αυξήθηκε, όλες οι κυβερνήσεις άρχισαν να παρουσιάζουν δείγματα φθοράς. Συγκριτικά, μάλιστα, ο βαθμός ικανοποίησης για τη διαχείριση της πανδημίας που καταγράφεται στην Ελλάδα είναι υψηλότερος απ’ ό,τι σε χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ισπανία, η Βρετανία. Τι θα γίνει από δω και μπρος; Ουδείς γνωρίζει. Είναι προφανές ότι το πολιτικό κλίμα βραχυπρόθεσμα επηρεάζεται από την εξέλιξη της πανδημίας, κάτι που είναι ευθέως συνδεδεμένο με την πορεία των εμβολιασμών. Η μόνη χώρα που έχει προχωρήσει πολύ ως προς αυτό είναι η Βρετανία. Εκεί η κυβέρνηση του Μπόρις Τζόνσον μοιάζει να ανακτά ανοδική δυναμική. Ωστόσο, είναι εξαιρετικά επιπόλαιο και πρόωρο να προβλέψει κανείς ανάλογες τάσεις σε άλλες χώρες. Ακόμα κι αν αυτό συμβεί, πιθανότατα θα είναι πρόσκαιρο, καθώς το μεγάλο στοίχημα για όλους θα είναι οι μακροχρόνιες επιπτώσεις, κυρίως οι οικονομικές, της πανδημίας. Με βάση τα παραπάνω, οι προκλήσεις, κυρίως για την κυβέρνηση (αλλά όχι μόνο γι’ αυτήν), θα είναι: Πρώτον, να ισορροπήσει ανάμεσα στα δύσκολα επιδημιολογικά δεδομένα και στην κοινωνική κόπωση. Το να πεις «δεν με νοιάζει το πολιτικό κόστος, θα κάνω αυτό που εισηγούνται οι ειδικοί» είναι εύκολο και μπορεί πολλοί να σε επαινέσουν γι’ αυτό. Το να εφαρμοστούν, όμως, τα μέτρα από μια κοινωνία που είναι στα όριά της είναι δύσκολο. Και τότε, ούτε αποτέλεσμα έχεις ούτε το κόστος αποφεύγεις. Δεύτερον, να μην παρασυρθεί σε ένα παιχνίδι πολιτικής τοξικότητας ερήμην της κοινωνίας. Αν κάτι έδειξαν όλες ανεξαιρέτως οι έρευνες, είναι ότι η ακραία ρητορική απομονώνει. Έχουμε ξαναγράψει σε παλιότερες αναλύσεις ότι ο μικρόκοσμος των σόσιαλ μίντια και η τοξικότητα που συχνά τον χαρακτηρίζει δεν χαρακτηρίζουν την κοινωνία στο σύνολό της και σίγουρα όχι τους ψηφοφόρους περιορισμένων πολιτικών ταυτίσεων που κρίνουν τις εκλογές. Ο Μητσοτάκης κέρδισε όποτε απευθύνθηκε σε αυτούς ως πρωθυπουργός και όχι ως κομματάρχης. Ο Τσίπρας, αντιθέτως, σήμερα δεν κερδίζει όσα θα μπορούσε, ακριβώς επειδή έχει επιτρέψει να κυριαρχήσει στον ΣΥΡΙΖΑ η ρητορική κάποιων φανατικών στελεχών ή υποστηρικτών του. Τρίτον, να προσέξει τις νέες ηλικίες. Ποτέ δεν ήταν το ατού της ΝΔ. Ακόμα και στις εκλογές του ’19, σε αυτές ήταν δεύτερο κόμμα. Ειδικά η γενιά που είχε τα πρώτα της πολιτικά ερεθίσματα τα χρόνια της κρίσης, νιώθει ακόμα μεγαλύτερη απόσταση. Κυρίως ψυχική και λιγότερο προγραμματική, κι αυτό κάνει τη διαχείριση ακόμα δυσκολότερη. Το γιατί το έχουμε αναλύσει από αυτήν τη στήλη πολλές φορές. Η κατάσταση, όμως, μοιάζει να έχει επιδεινωθεί και αυτό μακροπρόθεσμα μπορεί να εξελιχθεί σε μείζον στρατηγικό ζήτημα για τη ΝΔ. Τέλος, ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την κυβέρνηση, ακριβώς επειδή η εικόνα της «κρατάει» ακόμα, θα είναι να πιστέψουν ότι είναι «τεφάλ». Και να επαναλάβουν φτηνά λάθη, επιπολαιότητες και αργοπορημένες αντιδράσεις, από αυτά που εξοργίζουν τον κόσμο και σπαταλούν πολιτικό κεφάλαιο. Αν αυτό εξαντληθεί, το πράγμα μετά δεν μαζεύεται. Το να σου αναγνωρίζει ο κόσμος ότι το παλεύεις αξιοπρεπώς μέσα στην καταιγίδα κι εσύ να τον εξοργίζεις με λάθη που θα μπορούσαν να αποφευχθούν είναι τσάμπα φθορά. Είναι ο ορισμός της αυτοϋπονόμευσης.

λέποντας τη γιορτή για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση (οι άδειοι δρόμοι, η φλατ σοπράνο και η μάταιη επίκλησή της στο συναίσθημα, τα άλογα της παρέλασης που πήγαιναν τούκου-τούκου σαν τα γαϊδουράκια, τόσο, που ευχήθηκα να κάνουν την έκπληξη και να αφηνιάσουν με κάναν Μακεδονομάχο πάνω), ένιωσα πως έβλεπα κάτι βαθιά αμήχανο. Όχι πως αυτό θα έπρεπε να αποτελεί έκπληξη. Τον Οκτώβριο είχε κυκλοφορήσει το πρώτο βίντεο εορτασμού, μια βιντεο-χορογραφία με μουσική υπόκρουση το «Ας αρχίσουν οι χοροί» του Διονύση Σαββόπουλου. Το θέαμα, χορευτές ντυμένοι στα άσπρα και στα μαύρα μέσα στο φωτισμένο Καλλιμάρμαρο, θα έπρεπε να είναι απλό. Δεν ήταν απλό, ήταν μια κυριολεκτική μετάφραση του τραγουδιού: Ο «Άκης ο μικρός μας» (ένα παιδάκι που τρέχει χαρούμενο στη μέση του σταδίου), «το ροκ του μέλλοντός μας» (πολλά παιδάκια που τρέχουν στη μέση του σταδίου), «ο ουρανός είναι φωτιές» (οι κερκίδες γίνονται κόκκινες), «ο Αχιλλέας με τη Ζωή μπρος στην Πολαρόιντ κοιτούν γελαστοί» (δυο νέοι ποζάρουν στην κάμερα, ακούγεται μάλιστα και το κλικ). Η «Έλενα η χορεύτρια» ήταν πράγματι μια χορεύτρια (θα μπορούσε να φοράει και μια πινακίδα στον λαιμό που να λέει ΕΛΕΝΑ Η ΧΟΡΕΥΤΡΙΑ για να είμαστε 100% σίγουροι πως είναι αυτή). Φαντάζομαι πως αν είχαν χορογραφήσει την «Ωδή στον Γεώργιο Καραϊσκάκη» (Και όλες οι αντένες μιας γης χτυπημένης / μεγάφωνα και ασύρματοι από παντού / γλυκά σε νανουρίζουν κι εσύ ανεβαίνεις ψηλά στους βασιλιάδες τ’ ουρανού) θα βλέπαμε έναν υπόκωφα φωτισμένο τοίχο από μεγάφωνα, μικρόφωνα και ντουντούκες και μια γυναίκα με μακριά μαλλιά να αιωρείται ανάμεσα σε ηθοποιούς ντυμένους με στολές βασιλιά, νοικιασμένες από βεστιάρια. Αναρωτιέμαι: πότε γίναμε τόσο κυριολεκτικοί σε όλα; Το 1993 ο Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας, ο σύγχρονος θρύλος της αμερικανικής λογοτεχνίας που αυτοκτόνησε το 2008 σε ηλικία 46 ετών, έγραψε ένα δοκίμιο στο οποίο ανέλυε γιατί η μεταμοντέρνα ειρωνεία και ο κυνισμός της τηλεόρασης καταστρέφουν τη λογοτεχνία. Σε αυτό το δοκίμιο, λοιπόν, με τίτλο E unibus pluram, o Γουάλας μιλούσε και για τη σύγχρονη ειρωνεία. Το επιχείρημά του ήταν πως ο μεταμοντέρνος ειρωνικός λόγος διαβρώνει και διαλύει τα πάντα, χωρίς να χτίζει τίποτα. Σε μεγάλο βαθμό το κείμενό του ήταν προφητικό, τουλάχιστον πολιτιστικά, για μια γενιά που ενηλικιώθηκε στο Ίντερνετ, ανταλλάσσοντας inside jokes και αναφορές από την ποπ κουλτούρα, και αποθέωσε τον χιπστερισμό, κάνοντας κιτς δώρα και νοσταλγώντας το παρελθόν που δεν έζησε ποτέ. Το χειρότερο πιθανόν να ήταν ο «κοινωνικός τουρισμός» (υπήρχε κόσμος που ισχυριζόταν πως πήγαινε στα μπουζούκια «για πλάκα»), κάτι που ουσιαστικά έκρυβε τη ροπή μας στο απόλυτο πασοκικό σκουπιδαριό με το οποίο μεγαλώσαμε. Μπορούσαμε να μοιραστούμε πράγματα, αναλύοντας το απόλυτο τίποτα: τρας τσιφτετέλια, freak-show σε μικρά τηλεοπτικά κανάλια και σκηνές από τις χειρότερες ταινίες της Αλίκης Βουγιουκλάκη τη δεκαετία του ’70 (νικούσε πάντα η σκηνή από την Αγάπη μας, εκεί που τραγουδάει κλαίγοντας «Ποιος μου κλείνει το σπιτικό μου» και μετά, εξουθενωμένη, ξεσπά σε ντελίριο ανάμεσα στα κίτρινα μαλλιά της: «Να ξαναγίνουμε οι φασουλήδες σας, τα καραγκιοζάκια σας. Να φορέσω τo χάρτινο, το ψεύτικο χαμόγελο της ευτυχίας και να πασαλειφτώ με καινούργιες μπογιές θριάμβου, αφού ΑΥΤΑ ΘΕΛΕΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ». Η εποχή αυτή έχει τελειώσει. Η ειρωνεία ανθεί σε πλούσιες κοινωνίες με λυμένα θέματα, όπου ο κόσμος βαριέται. Σε εποχές έντονης πολιτικοποίησης και αλλαγής η κυνική βαρεμάρα τελειώνει. Ζούμε, πια, το απολύτως αντίθετο του κυνικού μηδενισμού που είχαμε συνηθίσει: όλα πρέπει να είναι κυριολεκτικά πια και να αναβλύζουν ειλικρίνεια, να λέει κανείς αυτό ακριβώς που εννοεί και τίποτε άλλο σε ατάκες πενήντα χαρακτήρων που καταναλώνονται σε δευτερόλεπτα με την ελάχιστη δυνατή προσπάθεια. Ποστ, όπως το ακόλουθο, έχουν 300.000 likes και 7.000 σχόλια: «Ομορφιές μου, με ρωτήσατε τόσες πολλές γι’ αυτό το ακρυλικό τσίτι, που αποφάσισα να σας το χαρίσω για να το ευχαριστηθείτε κι εσείς. ΠΟΙΕΣ ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΤΥΧΕΡΕΣ; ΤΡΙΑ ΒΗΜΑΤΑ 1.Κάντε follow @str8acting25 και @monoadynatoi32 2.Βρείτε ένα λάμα και φωτογραφηθείτε μαζί του 3.Ταγκάρετε τρεις φιλενάδες σας στα σχόλια». Το μεγάλο καινούργιο μας πρόβλημα δεν είναι η κυνική ειρωνεία αλλά η φρικιαστική έλλειψη φαντασίας.

απ ό τ η δεσπ ο ι να τ ρι β ολ η

Η ειρωνεία ανθεί σε πλούσιες κοινωνίες με λυμένα θέματα, όπου ο κόσμος βαριέται. Σε εποχές έντονης πολιτικοποίησης και αλλαγής η κυνική βαρεμάρα τελειώνει. Ζούμε, πια, το απολύτως αντίθετο του κυνικού μηδενισμού που είχαμε συνηθίσει.

απ ό τον αλ έξανδρο διακ οσάββα φ ω τογραφ ιεσ: π αρισ ταβιτιαν

Η αστυνομική λογοτεχνία και η ποπ κουλτούρα γύρω από αυτήν έχουν ένα μεγάλο μειονέκτημα για εμένα: θεοποιούμε το έγκλημα και τους εγκληματίες. Σκέψου τι είχε γίνει όταν βγήκε η ταινία με τον Ζακ Έφρον για τον Τεντ Μπάντι. Είναι κρίμα που ξεχνάμε τα θύματα.

47 με τον

Βαγγέλη Γιαννίση Το νέο βιβλίο του συγγραφέα αστυνομικών μυθιστορημάτων με τίτλο «Λεωφόρος Αλεξάνδρας 173» είναι ένα non-fiction που παρουσιάζει αληθινά εγκλήματα μέσα από τις ιστορίες των αστυνομικών που τα εξιχνίασαν και προέκυψε έπειτα από πολύμηνες συνεντεύξεις και έρευνα στα άδυτα της ΓΑΔΑ.

από τα πρώτα πράγματα που προσέχεις στον βαγγέλη γιαννίση είναι ο ενθουσιασμός του, η ευγένεια και η βροντερή φωνή του. Πολυγραφότατος και δραστήριος, ο νεαρός συγγραφέας και μεταφραστής, έπειτα από έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και μια συμμετοχή σε συλλογικό έργο, αποφάσισε να αλλάξει προσωρινά ρότα, κυκλοφορώντας το πρ ώτ ο τ ο υ n o n fiction, με το οποίο όμως όχι μόνο δεν απομακρύνεται από το αγαπημένο του εί1.4.21 – lifo

11

talk town

INFO Η «Λεωφόρος Αλεξάνδρας 173», όπως και τα προηγούμενα βιβλία του Βαγγέλη Γιαννίση, κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Διόπτρα.

12 lifo – 1.4.21

47 λεπτά με τoν Βαγγέλη Γιαννίση

δος –εξάλλου, δηλώνει ταγμένος– αλλά καταδύεται ακόμα περισσότερο σε αυτό. Έπειτα από κοπιαστική, πολύμηνη έρευνα, προέκυψε τελικά ένα υβρίδιο με αφηγηματικά στοιχεία μυθοπλασίας, στην παράδοση του «creative non-fiction» που εισήγαγε ο Τομ Γουλφ με το Right Stuff. Στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας 173, ξεκινά να μου λέει, βρέθηκε για πρώτη φορά το καλοκαίρι του ’19. «Είχα κάνει ήδη μια πρώτη επαφή με το αρχηγείο, είχα γνωρίσει σε μια παρουσίαση τον τμηματάρχη του Ανθρωποκτονιών, τον “Αρβανίτη” στο βιβλίο, και πάνω στη συζήτηση του πέταξα την ιδέα για το βιβλίο, που προϋπήρχε από τότε που είχα διαβάσει το Homicide του Ντέιβιντ Σάιμον. Υπήρχαν κι άλλοι συγγραφείς που είχαν επικοινωνήσει μαζί τους για την έρευνά τους, αλλά στον βαθμό που ήθελα εγώ δεν είχε ξαναγίνει. Μετά από έναν μήνα μου απάντησαν. Τους είχα ζητήσει πολύ περισσότερα, να γίνω “έπιπλο” στον χώρο και να παρακολουθώ έρευνες εν εξελίξει. Μου εξήγησαν ότι υπάρχει το απόρρητο της προανάκρισης, αλλά μου έδωσαν την άδεια να πάρω συνεντεύξεις από αστυνομικούς για υποθέσεις που έχουν εκδικαστεί – η συχνότητα της επικοινωνίας θα εξαρτιόταν από την υπηρεσία των αστυνομικών. Εγώ ήθελα ένα mix ιστοριών, δολοφονίες όχι μόνο ανδρών ή μόνο γυναικών, όχι της ίδιας ηλικιακής ομάδας, ένα mix αξιωματικών, έναν πολύ παλιό, έναν νέο – ήθελα και γυναίκες, αλλά δεν υπήρχαν εκείνη την περίοδο. Κυρίως ήθελα υποθέσεις όχι τόσο γνωστές, που δεν είχαν πάρει δημοσιότητα ή που πήραν και μετά ξεχάστηκαν. Μου είχε πει, για παράδειγμα, ένας αξιωματικός ότι θα μπορούσε να μου μιλήσει για την υπόθεση του Σεργιανόπουλου, καθώς εκείνος την είχε εξιχνιάσει. Όμως για τον Σεργιανόπουλο έχουν γραφτεί και θα γράφονται πράγματα στους αιώνες των αιώνων. Δεν ήθελα το “ποπ” στοιχείο στο βιβλίο». Ακούγοντας «Τμήμα Ανθρωποκτονιών» ή «Τμήμα εγκλημάτων κατά της ζωής και της προσωπικής ελευθερίας», όπως λέγεται ορθότερα, ο μέσος αναγνώστης/θεατής μάλλον σκέφτεται κάτι πολύ spooky. Πώς είναι το κλίμα που επικρατεί στον εντέκατο όροφο της ΓΑΔΑ; «Spooky δεν θα το έλεγα. Την πρώτη φορά ήμουν τελείως ψαρωμένος. Βγαίνεις από το ασανσέρ, μπαίνεις δεξιά και περιμένεις στον χώρο αναμονής. Εκεί, σε όλους τους τοίχους έχουν φωτογραφίες από συλλήψεις, από σκηνές εγκλήματος, ασπρόμαυρες, απ’ όλες τις επιτυχίες της Αστυνομίας τον εικοστό αιώνα. Είναι κινηματογραφικό το σκηνικό, όχι polished, όπως θα το δεις στο “ Έτερος Εγώ”, αλλά αρκετά ψαρωτικό. Στο γραφείο του τμηματάρχη ακόμα περισσότερο. Βλέπεις πλακέτες από ξένες υπηρεσίες – ο ίδιος έχει εκπαιδευτεί στο FBI. Κάθε ομάδα 3-4 ατόμων έχει το δικό της γραφείο. Ενώ φαίνονται όλα τα ίδια, σαν γραφεία δημόσιας υπηρεσίας, έχουν προσωπικά αντικείμενα. Στου “Ευαγγέλου” υπάρχει μια ντάνα με εγχειρίδια και μελάνια, επειδή θέλει να υπογράφει με πένες. Σε ενός άλλου θα δεις το ρολόι του, που το βγάζει επειδή είναι αριστερόχειρας και τον εκνευρίζει όταν γράφει. Όλα θα έπαιζαν τον ρόλο τους, γιατί μπορεί τα ονόματα να είναι αλλαγμένα, αλλά οι χαρακτήρες είναι ίδιοι με τους πραγματικούς. Ρωτούσα για το καθετί, δεν βιαζόμουν, παρατηρούσα μανιερισμούς, πρέπει να έγινα και creepy κάποια στιγμή. Σίγουρα τις πρώτες φορές πρέπει να ένιωσαν πολύ αμήχανα. Ήξερα ότι η διαδικασία θα έπαιρνε καιρό και όντως κράτησε μέχρι το πρώτο lockdown – μετά συνεχίστηκε με mail». Τελικά, το αποτέλεσμα προέκυψε εντελώς ανθρωποκεντρικό: πέντε ενότητες, πέντε υποθέσεις, ιδωμένες μέσα από τον εκάστοτε αστυνομικό που τις εξιχνίασε, με έμφαση στο στοιχείο της έρευνας στο οποίο ειδικεύεται. «Αρχικά, πίστευα ότι το κέντρο βάρους του βιβλίου θα ήταν γενικά η λειτουργία του τμήματος, κάπως σαν CSI. Προέκυψαν, όμως, περιγραφές πολύ ανθρώπινες και θα ήταν κρίμα να μείνω μόνο στο ερευνητικό κομμάτι. Με ενδιέφεραν όχι μόνο τα θύματα αλλά και οι ερευνητές και αυτοί που έμειναν πίσω, οι συγγενείς. Η αστυνομική λογοτεχνία και η ποπ κουλτούρα γύρω από αυτήν έχουν ένα μεγάλο μειονέκτημα για εμένα: θεοποιούμε το έγκλημα και τους εγκληματίες. Σκέψου τι είχε γίνει όταν βγήκε η ταινία με τον Ζακ Έφρον για τον Τεντ Μπάντι. Είναι κρίμα που ξεχνάμε τα θύματα. Αν σε ρωτήσω για την υπόθεση του Σορίν Ματέι, θυμάσαι ποια ήταν τα θύματα; Το προχωρώ και στο επόμενο βιβλίο, που έχω γράψει ήδη και είναι τελείως fiction, από τη σειρά του Άντερς». Με αφορμή την αναφορά του στον Άντερς Οικονομίδη, τον Ελληνοσουηδό επιθεωρητή που πρωταγωνιστεί σε πέντε από τα επτά βιβλία που

έχει κυκλοφορήσει μέχρι τώρα ο Βαγγέλης, τον ρωτώ, τώρα που γνώρισε καλά αληθινούς αξιωματικούς του Ανθρωποκτονιών, στην πραγματική τους ζωή και δραστηριότητα, πόσο κοντά βρίσκονται σε αυτόν και ποια στερεότυπα του αστυνομικού που ερευνά δολοφονίες καταρρίφθηκαν. «Ο Άντερς, ούτως ή άλλως, ήταν δομημένος ως ο άνθρωπος της διπλανής πόρτας. Δεν ξέρω αν έχεις γείτονα αστυνομικό – εγώ δεν έχω, αλλά φανταζόμουν ότι στο διπλανό διαμέρισμα, στη Σουηδία, είχα έναν. Πώς θα ήταν; Είναι πολύ κοντά σε πολλούς από αυτούς που συνάντησα: οι τρεις από τους πέντε έχουν οικογένεια, είδα πώς παλεύουν να ισορροπήσουν τη δουλειά με την οικογενειακή ζωή. Ο “Λάλος” μου είχε πει ότι, παρότι κοιμάται στο ίδιο δωμάτιο με τη γυναίκα και το παιδί τους, που τότε ήταν ενός, έχει πάντα το κινητό έστω στο χαμηλό, όχι στη δόνηση, για να είναι alert. Οι υπόλοιποι βάζουν πλάτη σε αυτόν που είναι πατέρας. Υπάρχει κλίμα συνεργασίας, όπως και στον Άντερς με τους συνεργάτες του. Τα περισσότερα στερεότυπα δεν ισχύουν. Δεν θα δεις αστυνομικό, τουλάχιστον στο συγκεκριμένο τμήμα, που θα έρθει αξύριστος, κακοντυμένος, πιωμένος. Είδα μόνο επαγγελματίες, με σακάκι, πουκάμισο, γραβάτα, σαν να δουλεύουν σε πολυεθνική. Όταν βγαίνουν έξω, εκπροσωπούν μια υπηρεσία και φροντίζουν να είναι όσο το δυνατόν πιο ευπαρουσίαστοι, γιατί αυτό τους βοηθά στη δουλειά τους. Δεν είδα κάπνισμα πουθενά, μόνο στους ειδικούς χώρους, τα γραφεία ήταν τακτοποιημένα, το υλικό σε φακέλους, σε κλασέρ. Δεν είδα ανθρώπους ψυχικά κατεστραμμένους – τουλάχιστον όχι τόσο που να φαίνεται. Βέβαια, ο “Ευαγγέλου” μου επισήμανε ότι καθημερινά έρχονται σε επαφή με τον θάνατο και με τον άνθρωπο στα χειρότερά του, οπότε αυτό μπορεί κάτι να τους αφήνει. Τους απασχολεί σίγουρα. Είδα, επίσης, από πρώτο χέρι πως μια έρευνα μπορεί να κρατήσει πολύ καιρό και πως, πέρα από τη σκληρή δουλειά, συχνά χρειάζεται και μια έμπνευση της στιγμής. Μπορεί να παιδεύονται ένα εξάμηνο με μια ιστορία και κάποια στιγμή να γίνει ένα κλικ και να φτάσουν στον δράστη. Όσο γραφόταν το βιβλίο, είχα συνεχή επικοινωνία και λάμβανα feedback από κάθε αξιωματικό που τον αφορούσε η ιστορία, για να με διορθώνουν επί πρακτικών θεμάτων. Θυμάμαι χαρακτηριστικά να έχω γράψει ότι “μπήκαν σε ένα Toyota”. Μου είπαν ότι δεν έχουν Toyota στην υπηρεσία. Ήθελα μέχρι και οι διάλογοι να είναι ακριβείς, να αποδίδουν τα πράγματα όπως είναι. Στην πρώτη ιστορία περιέγραφα σε ένα σημείο τον αστυφύλακα “να αισθάνεται το παγωμένο μέταλλο από τη λαβή του πιστολιού του”. Μου είπε ότι η λαβή είναι πλαστική. Από την αρχή είχαμε ξεκαθαρίσει ότι θα αλλάξω τις περιοχές και τα ονόματα των θυμάτων, των δραστών και των αστυνομικών – πέρα από την ιδιωτικότητα, ήθελα το βιβλίο να αφορά όσους έχουν προηγηθεί και όσους θα ακολουθήσουν στην υπηρεσία». Σκέφτομαι ότι το βιβλίο κυκλοφορεί σε ένα timing αυξημένης αστυνομικής επιτήρησης, λόγω πανδημίας και περιοριστικών μέτρων – αστυνομοκρατίας για πολλούς. Βέβαια, ο Βαγγέλης βρέθηκε στον εντέκατο όροφο της ΓΑΔΑ, ανάμεσα σε ανθρώπους χωρίς στολή, που κάνουν κάτι εντελώς διαφορετικό από τους αστυνομικούς που κατηγορούνται συχνότατα για κατάχρηση εξουσίας. Πώς λειτουργεί όμως για εκείνον το γεγονός ότι το βιβλίο του μιλά για υπαλλήλους μιας υπηρεσίας που γίνεται συνολικά δέκτης κριτικής και αγανάκτησης από τους πολίτες; «Οι άνθρωποι διάβαζαν πάντα αστυνομική λογοτεχνία επειδή αφορά ένα κομμάτι της αστυνομίας που όλοι το σέβονται. Όλοι μπορούν να καταλάβουν ότι δεν ασχολούμαι με τα ΜΑΤ ή τη ΔΙΑΣ ή με τμήματα που έχουν λάβει αρνητικό πρόσημο από τους περισσότερους. Και πάλι, όμως, μία από τις πρώτες ερωτήσεις που τους είχα κάνει ήταν πώς τους αντιμετωπίζει η κοινωνία. Μου απάντησαν ότι ο κόσμος γνωρίζει τον ρόλο τους, που δεν είναι κατασταλτικός, αλλά η απονομή δικαιοσύνης». Προτού τον αποχαιρετήσω, τον ρωτώ, μια και έχει μελετήσει αρκετά τα σκοτεινά μονοπάτια της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης, ποιο πιστεύει ότι θα είναι το συλλογικό αποτύπωμα της πανδημίας. «Στην αρχή ήμουν λίγο αισιόδοξος, σκεφτόμουν πως μετά τους παγκόσμιους πολέμους είχαμε άνθηση και ανάταση. Τελικά, τώρα είμαστε ο καθένας για τον εαυτό του. Ο Τζεφ Μπέζος έχει βγάλει άλλα 20 δισ. μέσα στην πανδημία. Πιστεύω ότι αν συνεχιστεί αυτό, θα γίνουμε ακόμα χειρότεροι. Μας έχει κάνει πολύ κακό στην ψυχή».

Οι άνθρωποι διάβαζαν πάντα αστυνομική λογοτεχνία επειδή αφορά ένα κομμάτι της αστυνομίας που όλοι το σέβονται. Όλοι μπορούν να καταλάβουν ότι δεν ασχολούμαι με τα ΜΑΤ ή τη ΔΙΑΣ ή με τμήματα που έχουν λάβει αρνητικό πρόσημο από τους περισσότερους.

NO FILTER

Είμαστε ευάλωτοι κι αυτό είναι οk, ο Ντοστογιέφσκι ξέρει Η λογοτεχνία ως διέξοδο μέσα στην καραντίνα.

α π ό τη β ιβ ι α ν σ τ ε ρ γι ου

Η Βίβιαν Στεργίου είναι συγγραφέας και νομικός.

ερικές εποχές λες και σβήσανε εντελώς και ανακατώθηκαν με τις άλλες, αφήνοντάς μου μια γενική εντύπωση. Μια εντύπωση βαριά, μονότονη, πνιγηρή. Μα ό,τι είδα κι έζησα τις πρώτες μέρες μού φαίνεται τόσο κοντινό». Ο Ντοστογιέφσκι καταγράφει τις πρώτες εντυπώσεις της εξορίας του. Οι Αναμνήσεις από το σπίτι των πεθαμένων με παρηγορούν απ’ την αρχή της πανδημίας (μετάφραση Αλεξάνδρου, εκδόσεις Γκοβόστη). Είναι σαν οι λέξεις να με ζεσταίνουν, ενώ στερούμαι τους φίλους μου. Η πανδημία αναστατώνει διάφορα πράγματα στο μυαλό. Παίζει με τη μνήμη. Στήνει μια πίστα με τους τρόμους μας και μας καλεί να την περάσουμε. Έχει κάτι αναγκαστικά μεταφυσικό, λόγω της μόνιμης επαφής με τη φθορά, τον θάνατο, το πένθος. Μου φαίνεται υποκριτική η παιδική προσπάθειά μας να κάνουμε «σαν να μη συμβαίνει τίποτα». Προκειμένου να γλιτώσουμε την αναμέτρηση με τις θεμελιώδεις συνθήκες της ύπαρξής μας, είμαστε έτοιμοι ως και να παραστήσουμε τους ευτυχείς μέσα σε μια κατάσταση πένθους. Γίνονται εορτασμοί κανονικά (και οριακά με το «έτσι θέλω»), εκδηλώσεις «απλώς» μεταφέρονται στο δυσοίωνο Ζoom, οι «συναντήσεις», αντί να ακυρωθούν με ειλικρίνεια, γίνονται βίντεο στο YouTube και όσοι βγάζουν κιχ οριακά κατηγοριοποιούνται ως «μη ορθολογικοί» ή μίζεροι. Εύκολα εκστομίζεται η φράση «ζήτα βοήθεια από κάποιον ειδικό», αν παραδεχτείς την ευαλωτότητά σου, και η προτροπή «κάνε, επιτέλους, λίγη γιόγκα/κόκα/ψυχοθεραπεία» πετάγεται στα μούτρα σου, αν δεν έχεις όρεξη να κάνεις το ρομπότ που μπορεί να ξυπνάει, να τρώει ένα πρωινό με αμύγδαλα και αβοκάντο, να ρουφάει τα «positive vibes» του Ιnstagram και να εκτελεί την εργασία του μέχρι το βράδυ, οπότε απλώς πατάει το κουμπί και σβήνει ή αναπαύεται. Είναι τέτοια η αγωνία μας να κάνουμε πως τίποτα δεν συμβαίνει, που μπορούμε να περνάμε ώρες μπροστά στην ίδια οθόνη, στέλνοντας μηνύματα, μεταδίδοντας και απορροφώντας τοξικότητα online, αρκεί να μην αποδεχτούμε την αναγκαστική μας απομόνωση. Θα χρειαστεί προσπάθεια όταν ξανασυναντηθούμε. Θα πρέπει να μάθουμε πάλι πώς να είμαστε μαζί. Κι αυτό θα είναι οδυνηρό. Ευτυχώς, υπάρχουν πεδία όπου ο πόνος μετράει αλλιώς. Η λογοτεχνία είναι ένας ασφαλής τόπος όπου δεν χρειάζεται να υποκρινόμαστε διαρκώς πως

«όλα καλά». Η λογοτεχνία παράγει κατανόηση και αφαιρεί ματαιοδοξία, βρίσκει απροσδόκητα ομορφιά. Γι’ αυτό, μες στο lockdown, έπιασα τον εαυτό μου να καθησυχάζεται με Ντοστογιέφσκι. «Όλοι οι κατάδικοι ζούσαν εδώ πέρα σαν να μη βρίσκονταν σπίτι τους, σαν να ήταν [...] σε κανέναν σταθμό». Αυτή η αναμονή για μια ζωή αλλιώς που επίκειται, η ιδέα πως η ζωή συνεχίζεται αλλού, σε άλλο σταθμό, μου φάνηκε οικεία μες στην κλεισούρα. Τα σημεία των Αναμνήσεων όπου ο Ντοστογιέφσκι μιλά για την αναγκαστική συμβίωση με άλλους ως το μεγαλύτερο «βάσανο» με συντάραξαν. Με έκαναν να σκεφτώ πως μες στην πανδημία τα σπίτια έπαψαν ουσιαστικά να είναι τα ιερά άβατα όπου εισέρχεται μόνο ένα εκλεκτό πλήθος μυημένων που επιλέγουμε. Αντίθετα, έγιναν τόποι διαρκούς διαθεσιμότητας και παραβιαστικής επιτήρησης, background σε Ζoom meetings, όπου το «άνοιξε την κάμερα» (και δείξε μας τον πιο προσωπικό σου χώρο) έγινε ξαφνικά κάτι στο οποίο συναινούμε, χώροι όπου σε βρίσκει η ειδοποίηση, το mail, το μήνυμα οποτεδήποτε και σε λούζει με το περιεχόμενό του. Μια κοινωνία που απαιτεί διαρκώς να κάνει κανείς τον εαυτό του «performance» δεν είναι περίεργο που θεωρεί τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά (υπαρξιακή αγωνία, φόβος, αρρώστια) κάποιου είδους ήττα. Όμως στην τέχνη είναι αλλιώς. Κατέφυγα πάλι στο έργο του Κνάουσγκορντ Ο αγώνας μου. Αδυνατούσα να καταλάβω την έλξη που ασκούσε πάνω μου αυτό το εξάτομο, αρκετά αδέξιο, συχνά βαρετό, αλλά κατά κανόνα παρηγορητικό και όμορφα οικείο κείμενο. Και μετά κατάλαβα. Η προθυμία του συγγραφέα να παραδεχτεί την ενοχή του, τα λάθη του, τις εντελώς ντροπιαστικές στιγμές του, όταν αποτυγχάνει να συνδεθεί με άλλα άτομα, γελοιοποιείται σε συνεντεύξεις που πρέπει να δώσει και υποφέρει σε πάρτι όπου αναγκαστικά πηγαίνει, μου άρεσαν – αυτά ακριβώς. Λογικά, οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν σιχαθεί να ακούνε πόσο καλό είναι το διάβασμα στην πανδημία. Λογικό. Άλλωστε, τόσοι άνθρωποι που διαβάζουν και γράφουν είναι εντελώς αντιπαθητικοί κι αυτό κάνει λιγότερο πειστικό το επιχείρημά μου. Όμως νομίζω ότι λίγα πράγματα μπορούν να έχουν τη μαγική επίδραση της λογοτεχνίας. Να μας βάλουν στη θέση του άλλου, να προσφέρουν ένα καταφύγιο απ’ τη θορυβώδη και μάταιη επίφαση σύνδεσης μέσω τεχνολογίας, να μας σώσουν, τελικά, τη ζωή, παίρνοντάς μας απ’ το χέρι με μια φράση που θα μας συναρπάσει.

Ευτυχώς, υπάρχουν πεδία όπου ο πόνος μετράει αλλιώς. Η λογοτεχνία είναι ένας ασφαλής τόπος όπου δεν χρειάζεται να υποκρινόμαστε διαρκώς πως «όλα καλά». Η λογοτεχνία παράγει κατανόηση και αφαιρεί ματαιοδοξία, βρίσκει απροσδόκητα ομορφιά.

1.4.21 – lifo

13

talk town

aπό τον κωστη παπαϊωαννου

Ο νομοθέτης δεν γνωρίζει την προηγούμενη οικογενειακή ζωή, τη συμπεριφορά των γονέων, τις μεταξύ τους σχέσεις. Ούτε μπορεί να ακούσει τη γνώμη του παιδιού. Ο δικαστής μπορεί.

14 lifo – 1.4.21

GUEST EDITOR

SHORTCUT

Αμαρτίαι γονέων και νομοθετών παιδεύουσι τέκνα

Αναζητώντας το μυστικό του Γιάννη Πετρίδη

Το συμφέρον του παιδιού δεν είναι ντέρμπι «μαμάδες-μπαμπάδες». ι γονείς είναι οι τελευταίοι άνθρωποι που θα έπρεπε να τους επιτρέπεται να έχουν παιδιά, έγραψε ο Σάμουελ Μπάτλερ. Μπορεί να συμφωνήσει κανείς παρακολουθώντας τη συζήτηση περί συνεπιμέλειας. Ποιος είναι κατά της συνεπιμέλειας; Επί της αρχής, κανείς. Μόνο παράφρων δεν θα προκρίνει, στην περίπτωση χωρισμού, την από κοινού επιμέλεια για το παιδί, την ισότητα των γονέων, την αποτροπή της αποξένωσης γονέα - παιδιού. Όλοι προτιμούν ένα χωρισμένο ζευγάρι να μεγαλώνει το παιδί με κοινή φροντίδα. Συνεχίζουν δύο άνθρωποι να αποτελούν ζευγάρι ως γονείς, χωρίς να μένουν ζευγάρι στη μεταξύ τους σχέση – πράγμα αξιοθαύμαστο. Προσπαθούν, πράγμα δύσκολο, να συλλειτουργούν με πολλαπλές και συχνά επώδυνες ιδιότητες για χάρη του παιδιού. Ξέρουμε τέτοιες ιστορίες πολλές, τις βλέπουμε γύρω μας, τις ζούμε οι ίδιοι. Στις περιπτώσεις αυτές, φυσικά, όλοι θέλουμε τη συνεπιμέλεια. Το θέμα τίθεται όταν ένας ή δύο γονείς δεν καταφέρνουν να συνδυάσουν τις αντικρουόμενες ιδιότητες, να υπερβούν το μεταξύ τους χάσμα για χάρη του παιδιού. Ακόμα χειρότερα, αν ο ένας έχει εκδηλώσει συμπεριφορές βλαπτικές για το παιδί. Τότε τι γίνεται; Μπορεί να προβλεφθούν νομοθετικά αυτές οι περιπτώσεις; Γιατί στις άλλες η συνεπιμέλεια υπάρχει και λειτουργεί. Ένα είναι το κρίσιμο κριτήριο για να προσεγγίσουμε το θέμα: το συμφέρον του παιδιού. Πρέπει, φυσικά, να καταβάλλεται κάθε προσπάθεια για να είναι και οι δύο γονείς από κοινού υπεύθυνοι για την ανατροφή του, πάλι με γνώμονα το συμφέρον του παιδιού. Τα συμφέροντα των γονέων ζυγίζονται μαζί με το συμφέρον του παιδιού, αλλά, αν δεν συγκλίνουν, κάμπτονται. Επικρατεί το συμφέρον του παιδιού. Ποια είναι η κατάσταση σήμερα; Κάποτε ανεκτή, συχνά πολύ δύσκολη. Όταν οι γονείς δεν συμφωνούν, πάνε στο δικαστήριο, που αναθέτει την επιμέλεια όπου κρίνει. Συνηθέστατα η επιμέλεια ανατίθεται στη μητέρα και η γονική μέριμνα και στους δύο γονείς. Στην πράξη συχνά αποκλείονται γονείς, κυρίως πατεράδες, από την ομαλή και απρόσκοπτη επικοινωνία με το παιδί, παραβιάζεται η ισότητα των γονέων, επέρχεται αποξένωση ή βλάπτεται το συμφέρον του παιδιού. Άρα, αν και το νομικό πλαίσιο είναι γενικά ικανοποιητικό, τα προβλήματα είναι υπαρκτά. Κακώς κάποιες γυναικείες οργανώσεις αρνούνται αυτή την πραγματικότητα. Πώς προσεγγίζεται το θέμα θεσμικά; Απαιτείται βαθιά γνώση και σοβαρή προετοιμασία, διαβούλευση, περίσκεψη. Να ακουστούν φορείς, ειδικοί και εμπλεκόμενες πλευρές. Εξίσου κακώς, λοιπόν, κάποιες «οργανώσεις μπαμπάδων» με ελαφρότητα υποστηρίζουν ότι τέτοια θέματα μπορεί να τα λύσει οριζόντια ένας νόμος. Τα παιδιά δεν είναι φορολογικές ρυθμίσεις, προϋποθέσεις δανεισμού ή συντελεστές δόμησης. Το υπουργείο Δικαιοσύνης επιδίδεται σε ασκήσεις κακής νομοθέτησης. Ανακοινώνει ο υπουργός τον Νοέμβριο ότι αποσύρει το νομοσχέδιο και το αντικαθιστά με αγνώστου… πατρός κείμενο που συνοδεύεται από «Σύντομο Μέμο»(!) και «Προσχέδιο Τροποποιήσεων». Τσαπατσουλιά, αδιαφάνεια, μονομέρεια και άρνηση διαβούλευσης για κάτι που καθορίζει τις ζωές παιδιών. Ταυτόχρονα, ένα ισχυρό λόμπι κανοναρχεί στη δημόσια συζήτηση με μεγάλη επικοινωνιακή καμπάνια και υπαγορεύει τους όρους του διαλόγου. Φυσικά, δικαιούνται κοινωνικές ομάδες και ομάδες συμφερόντων να προωθούν αιτήματα, με διαφάνεια πόρων όμως και χωρίς αποκλεισμούς. Το πιο επικίνδυνο σημείο: απαιτείται αμετάκλητη καταδίκη για ενδοοικογενειακή βία και σεξουαλικά αδικήματα προκειμένου να απομακρυνθεί ο ένας γονιός! Αμετάκλητη καταδίκη σημαίνει καθυστέρηση ως δέκα χρόνια. Είμαστε σοβαροί; Θα παραδώσουμε τα θύματα στους κακοποιητές; Ένα παιδί που κακοποιείται ή βιώνει την κακοποίηση της μάνας του θα περνάει το 1/3 του χρόνου του με τον κακοποιητή μέχρι να μεγαλώσει; Προσοχή: δεν θα τον βλέπει απλώς, θα βρίσκεται υπό τον πλήρη του έλεγχο, χωρίς προστασία. Αυτό κατάλαβε το υπουργείο Δικαιοσύνης από το πρόσφατο ΜeΤoo; Κανονικά, πρέπει να αρκεί η άσκηση δίωξης για τέτοια αδικήματα ως παράγοντας (έστω προσωρινής) εξαίρεσης από τη συνεπιμέλεια. Μπορεί, λοιπόν, να παραγνωριστεί ο ιδιαίτερος χαρακτήρας κάθε περίπτωσης χωρισμού; Σε περιπτώσεις διαφωνίας ή σύγκρουσης, προκρίνεται το συμφέρον του παιδιού ή η ισότητα μεταξύ γονέων; Μπορεί η συνεπιμέλεια, ως προϊόν υποχρεωτικότητας, να μην είναι πλέον στη συζήτηση. Ωστόσο, εισάγεται μια οριζόντια πάλι «υποχρεωτικότητα της συν-απόφασης» των γονέων, που ενέχει τον κίνδυνο η διαφωνία για το παραμικρό θέμα να καθιστά το παιδί αντικείμενο διαρκούς διαπραγμάτευσης και διένεξης. Κάποιοι δίνουν μεγάλη μάχη για να φύγουν οι υποθέσεις από τους δικαστές και να δοθούν στον νομοθέτη για οριζόντια ρύθμιση. Μήπως είναι καλύτερο να παρέχουμε στους δικαστές όσα χρειάζονται για να δικάζουν καλύτερα; Μπορεί και νομοθετικά να ενθαρρυνθεί ο δικαστής στην κατεύθυνση της συνεπιμέλειας. Μπορεί να προχωρήσει, επιτέλους, η ίδρυση οικογενειακών δικαστηρίων από εξειδικευμένους δικαστές, με στήριξη από ειδικούς άλλων κλάδων. Σε κάθε περίπτωση, ακόμα και αν ο νόμος προτάσσει τη συνεπιμέλεια ως βέλτιστη λύση, όταν υπάρχει διαφωνία, το δικαστήριο πρέπει να αποφασίζει με γνώμονα το συμφέρον του παιδιού. Ο νομοθέτης δεν γνωρίζει την προηγούμενη οικογενειακή ζωή, τη συμπεριφορά των γονέων, τις μεταξύ τους σχέσεις. Ούτε μπορεί να ακούσει τη γνώμη του παιδιού. Ο δικαστής μπορεί. Πάντως, προς Θεού, είναι αδιανόητο να εκτεθούν τα παιδιά στον κίνδυνο παρατεταμένης κακοποίησης. Η εισαγωγή στον νόμο της αμετάκλητης καταδίκης του γονέα για ενδοοικογενειακή βία ως προϋπόθεση για να αποκλειστεί το δικαίωμα επικοινωνίας του με το παιδί παραβιάζει σειρά υποχρεώσεων της χώρας, αλλά και την κοινή λογική: συχνά απαιτούνται περιοριστικά μέτρα κατά του φερόμενου ως δράστη, να μην επικοινωνεί, να μην πηγαίνει στο σχολείο ή το σπίτι του παιδιού. Όχι μετά από δέκα χρόνια αλλά αμέσως μετά την καταγγελία. Το ζήτημα της επιμέλειας των παιδιών –ειδικά αυτό– δεν πρέπει να κριθεί με μάχες εντυπώσεων και ισχύος. Δεν είναι ζήτημα αν κάποιος τάσσεται «με τις φεμινίστριες» ή «με τους μπαμπάδες» αλλά αν μένει αταλάντευτα με το συμφέρον των παιδιών.

Στις 29 Μαρτίου συμπληρώθηκαν σαράντα έξι χρόνια από την πρώτη εκπομπή του ανθρώπου που μας έμαθε να ακούμε μουσική, όμως, παρά την οικειότητα, το κύρος και τη γνώση που εκπέμπει ακόμα η φωνή του από τα ερτζιανά, ο ίδιος παραμένει σε μεγάλο βαθμό ένα μυστήριο.

από τον δημήτρη πολιτάκη

Η φωνή του ήταν ίδια και απαράλλαχτη, όπως και ο φιλικός, έγκυρος και μεταδοτικός τρόπος με τον οποίο προωθούσε πάντα τους ενθουσιασμούς του.

άπου ανάμεσα στα διάφορα επετειακά/«σαν σήμερα» σημειώματα που κατακλύζουν καθημερινά το διαδίκτυο, υπενθυμίζοντας γενέθλια, θανάτους και πάσης φύσεως σημαδιακές ημερομηνίες, είδα ότι στις 29 Μαρτίου συμπληρώθηκαν σαράντα έξι χρόνια από την πρώτη εκπομπή που έκανε ο Γιάννης Πετρίδης στο κρατικό ραδιόφωνο το 1975. Ακόμα εκεί, στο Πρώτο Πρόγραμμα, βρίσκεται εδώ και σαράντα έξι έτη, όχι συναπτά, αφού για κάποια χρόνια είχε φύγει από την ΕΡΤ, αλλά πάντως μια ολόκληρη ζωή, ο άνθρωπος που, χωρίς καμία υπερβολή, ήταν αυτός που μας έμαθε να ακούμε μουσική, ενώ καλά-καλά δεν είχαμε βγει ακόμα από το αυγό. Ποτέ δεν θα ξεχάσω το στήσιμο και την προσμονή μέχρι να αρχίσει το «Ποπ Κλαμπ» ή το «Ροκ Κλαμπ» (τις Παρασκευές) στις 4 το απόγευμα στα χρόνια του ’80, ακούγοντας προηγουμένως ένα μεγάλο κομμάτι της εκπομπής που προηγούνταν με τις αναζητήσεις του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού για άτομα που είχαν χαθεί όταν ήταν παιδάκια στη Μικρασιατική Καταστροφή, στην Κατοχή ή στον Εμφύλιο. Τέτοια ώρα περίπου ήταν που τον ξανάκουσα τυχαία μετά από πολλά χρόνια το περασμένο καλοκαίρι στο αυτοκίνητο, σε μια εκπομπή του στην οποία είχε κάνει και ένα αναδρομικό αφιέρωμα στην πορεία του Sufjan Stevens, εκδηλώνοντας την απογοήτευσή του για το γεγονός ότι ο Αμερικανός τραγουδοποιός δεν είναι όσο διάσημος αρμόζει στο έργο του. Η φωνή του ήταν ίδια και απαράλλαχτη, όπως και ο φιλικός, έγκυρος και μεταδοτικός τρόπος με τον οποίον προωθούσε πάντα τους ενθουσιασμούς του. Παρά τη ζεστασιά, τη γλυκάδα και την οικειότητα που εκπέμπει η φωνή και η εν γένει προσωπικότητά του όλες αυτές τις δεκαετίες που έχει λειτουργήσει στη χώρα μας ως τοτέμ ή αλεξικέραυνο των μουσικών τάσεων, ο ίδιος παραμένει μια φιγούρα όχι ακριβώς αινιγματική, αλλά σίγουρα με χαρακτηριστική αίσθηση αυτοπροστασίας όσον αφορά τα προσωπικά του δεδομένα (ούτε καν την ηλικία του δεν θα βρεις πουθενά στο διαδίκτυο, όσο κι αν ψάξεις). Αυτό το πέπλο μυστηριακής αίγλης που τον συνοδεύει δεν κατάφερε (ούτε καν επιχείρησε) να διαπεράσει εκείνο το ντοκιμαντέρ παραγωγής 2009 που γυρίστηκε για τον ίδιο και τη ζωή του υποτίθεται, με τίτλο Once in a lifetime, και τελικά δεν ήταν παρά ένας αχταρμάς διαφορετικών προθέσεων και διαθέσεων, όπου, μεταξύ άλλων, συμμετείχαν προσωπικότητες όπως ο Πέτρος Κωστόπουλος(!) και ο Πέτρος Ευθυμίου(!), οι οποίοι δεν αναφέρονταν καν στον Πετρίδη αλλά στο «ροκ» αορίστως και γενικώς. Ένα σαφώς πιο μαζεμένο και συγκροτημένο πορτρέτο του Πετρίδη μπορεί να παρακολουθήσει κανείς σε ένα ημίωρο Μονόγραμμα που γυρίστηκε το 2017 και υπάρχει ελεύθερο στο YouTube και στις πλατφόρμες της ΕΡΤ. Εκεί μαθαίνουμε κάτι λίγα για τα παιδικά του χρόνια, που βοηθούσε στο κουρείο του πατέρα του στη Ζωοδόχου Πηγής, για την πρώτη «πετριά» που έφαγε με τη μουσική, για τη στρατιωτική του θητεία στη Λάρισα, όπου έκανε τις πρώτες του εκπομπές, για τον Χατζιδάκι ως διευθυντή της ΕΡΤ (πριν αφοσιωθεί ειδικά στο Τρίτο), που τον έβγαλε από την πρωινή ζώνη επειδή αυτά που έπαιζε «ξένιζαν» τους εθνικόφρονες ακροατές, για την πασοκική διοίκηση αργότερα, που του είχε περιορίσει την εκπομπή από καθημερινή σε «Μέρα παρά μέρα», όπως προσωρινά είχε μετονομαστεί, επειδή έπαιζε πολλά «αμερικάνικα», για να έλθει όμως στα πράγματα ο Ιάκωβος Καμπανέλλης και να επαναφέρει την τάξη. Στη διάρκεια αυτού του διακριτικού πορτρέτου δεν παύει να τονίζει πόσο τυχερός νιώθει που έκανε τα παιδικά του όνειρα πραγματικότητα και που ως νέος έζησε στην εποχή που αναδείχτηκε το μεγαλείο όχι μόνο των Beatles αλλά και του Θεοδωράκη και του Χατζιδάκι. Μόνο στο τέλος, όμως, επιτρέπει στον θεατή να πάρει μια ιδέα της ψυχοσύνθεσης και της κοσμοθεωρίας του, κι αυτή μέσω ενός τσιτάτου του Κέρουακ, το οποίο, όπως λέει, τον αντιπροσωπεύει απόλυτα: «Για να δρέψεις την πραγματικότητα, ζήσε μ’ έναν παιδιάστικο, στοχαστικό και ανέμελο τρόπο στο δάσος της μοναξιάς».

μαρ τιοσ-απριλιοσ 2021

Λ Ε Σ Χ Η

Α Ν Α Γ Ν Ω Σ Η Σ β

ό

η

λα 1

ι β λ

π ο

ί α υ

φ ύ σ η

πρωταγωνιστεί

Α Ν Ο Ι Ξ Η

εργο της ευφροσύνης δοξιάδη από τη σειρά «χαραγμένα λουλούδια» που παρουσιάστηκε στον φωταγωγό το 2020.

2

Σ Ι Ω Π Η Λ Η

στην ανθρώπινη ευαισθησία, χωρίς να είναι πολιτικά μανιφέστα με την κλασική έννοια του όρου. Η Σιωπηλή Άνοιξη (Silent Spring) της Ράκελ Κάρσον στάθηκε μια τέτοια περίπτωση ενός βιβλίου από αυτά που προαναγγέλλουν τα καινούργια πεδία γνώσης και δράσης, απευθυνόμενα στο μεγάλο κοινό. Η Κάρσον γεννήθηκε το 1907 στο Σπρίνγκντεϊλ, μια αγροτική πόλη έξω από το Πίτσμπουργκ. Από μικρή τη γοήτευσε το πνεύμα της επιστήμης, όχι μόνο ως άσκηση γνωστική αλλά και ως εργαλείο για τη χειραφέτηση του νου και του πρακτικού πειραματισμού με καινούργιες δυνατότητες. Στη Σιωπηλή Άνοιξη η βιολόγος Κάρσον συγκέντρωσε πληροφορίες για τα χημικά που χρησιμοποιούνται σε αεροψεκασμούς, σε βιομηχανικούς χώρους και στα τρόφιμα, για να δει τις οικολογικές τους επιπτώσεις. Πραγματοποίησε εκτενείς έρευνες, διυλίζοντας δεκάδες επιστημονικές εκθέσεις, διεξάγοντας συνεντεύξεις με κορυφαίους ειδικούς και εξετάζοντας υλικό από διάφορους κλάδους. Στο βιβλίο της παρουσιάστηκαν κάποια από τα δεδομένα που θα συζητηθούν πολύ αργότερα, τις δύο τελευταίες δεκαετίες. Για παράδειγμα, ότι ο ψεκασμός για τον έλεγχο των πληθυσμών εντόμων μπορεί επίσης να σκοτώσει πτηνά που τρέφονται με νεκρά ή

ετοιμοθάνατα έντομα ή ότι οι χημικές ουσίες δεν ταξιδεύουν μόνο μέσω του περιβάλλοντος αλλά και μέσω της τροφικής αλυσίδας. Επίσης, ότι χημικές ουσίες που δεν σκοτώνουν εντελώς μπορούν να συσσωρευτούν στους λιπώδεις ιστούς μας, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα υγείας αργότερα. Οι ιδέες ήταν νέες για τη συνείδηση του κοινού, κυρίως η ιδέα της ζωής ως ολότητας, της οποίας οι επιμέρους διαδικασίες συσχετίζονται και διασταυρώνονται. Μπορεί ως ιδέα να ανατρέχει στην εποχή των ρομαντικών του δέκατου ένατου αιώνα, όμως στη βιομηχανική και αισιόδοξα υλιστική Αμερική των χρόνων της ευημερίας όλο αυτό ήταν ανατρεπτικό. Γι’ αυτό και το βιβλίο δέχτηκε κριτική ως συναισθηματικό και όχι επαρκώς επιστημονικό. Κατηγορήθηκε για προπαγάνδα και η συγγραφέας του ως υπονομεύτρια της επιτυχημένης και ακμαίας τεχνολογικά Αμερικής. Σχεδόν έξι δεκαετίες μετά, όμως, στην εποχή της κλιματικής αλλαγής και των προγραμμάτων μετάβασης σε πιο καθαρές μορφές ενέργειας, η Σιωπηλή Άνοιξη δεν έχει χάσει τίποτα από την αξία της ως λογικής και ευαίσθητης προειδοποίησης. Σαν όλα τα βιβλία με διορατικότητα, μπόρεσε να δημιουργήσει μια δική της παράδοση κριτικού λόγου για τα περιβαλλοντικά ρίσκα του κόσμου μας.

Ράκελ Κάρσον Σιωπηλή Άνοιξη μεταφραση: Λ. Κανδηλίδη εκδόσεις: Κάκτος σελιδεσ: 336 τιμή: €12,72

ΜΕΡΙΚΆ ΚΕΊΜΕΝΑ ΑΝΟΊΓΟΥΝ ΔΡΌΜΟΥΣ ΣΤΗ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ

σιωπηλή άνοιξη Ένα δοκίμιο περιβαλλοντικής συνείδησης που εμπνέει τους οικολόγους για δεκαετίες.

ΤΟ ΕΚΔΟΤΙΚΌ ΓΕΓΟΝΌΣ ΤΗΣ ΆΝΟΙΞΗΣ ΕΊΝΑΙ σίγουρα το Περί

Φύσεως του Λουκρητίου από τις εκδόσεις Gutenberg, το οποίο ουσιαστικά σήμανε την άνοιξη της Αναγέννησης, με τον πανεπιστημιακό, ακαδημαϊκό και βαθύ γνώστη του ελληνιστικού κόσμου Θεόδωρο Δ. Παπαγγελή να υπογράφει τα προλεγόμενα, τη μετάφραση και τις σημειώσεις. Η περίφημη αυτή ποιητική σύνθεση των 7.415 στίχων, δηλαδή το μεγαλύτερο φιλοσοφικό ποίημα της ανθρωπότητας, γνωστή και ως De Rerum Natura, είναι ένα έργο των μέσων του πρώτου προχριστιανικού αιώνα, που απηχεί πλήρως τις οντολογικές και ηθικές αντιλήψεις της ελληνιστικής εποχής. Η φυσιοκρατία του προϋποθέτει τον υλισμό και την ενότητα των όντων, των φαινομένων και του κόσμου, αλλά και την εξήγηση όλων των ανθρώπινων αντιδράσεων, όπως ο πόνος ή η χαρά, σύμφωνα με τα διδάγματα των θιασωτών του Κήπου. Δεδομένου ότι τα περισσότερα πειστήρια της επικούρειας φιλοσοφίας καταστράφηκαν τον Μεσαίωνα ως επικίνδυνα –σώζονται μόνο μέσω του Διογένη του Λαέρτιου οι Κύριαι Δόξαι και κάποιες επιστολές του Επίκουρου–, το Περί Φύσεως του Ρωμαίου φιλοσόφου Τίτου Λουκρητίου Κάρου συνιστά πολύτιμο θησαυρό, αποκαλυπτικό της φιλοσοφίας μιας ολόκληρης σχολής, και όχι μόνο. Μυθιστορηματικός είναι ο τρόπος που διασώθηκε το εν λόγω χειρόγραφο από την καταστροφική λαίλαπα, όπως μας αποκάλυψε και η Παρέγκλισις του Στίβεν Γκρίνμπλατ από το MIET, όπου ουσιαστικά ξεδιπλώνεται το χρονικό της διάσωσης από τον θηρευτή χειρογράφων Πότζο Μπρατσολίνι, ο οποίος το ανακάλυψε στο ράφι μιας μοναστηριακής βιβλιοθήκης, κατάλαβε τη σπουδαιότητά του και έβαλε να το αντιγράψουν. Η αντιγραφή, η μετάφραση και η διάδοση αυτού του χειρογράφου είναι που δημιούργησαν ουσιαστικά την Αναγέννηση, εμπνέοντας καλλιτέχνες σαν τον Μποτιτσέλι και φιλοσόφους σαν τον επίσης υλιστή Τζορντάνο Μπρούνο.

Όλο αυτό το χρονικό μάς το εξηγεί αναλυτικά στον κατατοπιστικότατο και εκτενέστατο πρόλογο-«οδοιπορικό», όπως χαρακτηριστικά το αποκαλεί ο Παπαγγελής με βαθιά γνώση της εποχής και του έργου αλλά και γενναίες δόσεις επικούρειου χιούμορ, καταγράφοντας, για παράδειγμα, τις διαφορές επικούρειας και στωικής φιλοσοφίας, αναλύοντας τι ακριβώς εννοεί ο Επίκουρος με τη θεωρία του περί ηδονής και τι με το «λάθε βιώσας» (το οποίο αποδίδει ως «ζήσε τη ζωή σου απαρατήρητος»). Εξηγώντας αναλυτικά πώς οι θεωρίες αυτές ενσωματώθηκαν στο ποίημα του Λουκρητίου, φτάνει στον τρόπο που το έργο επέδρασε στις διαφορετικές φιλοσοφίες, ακόμα και στη σύγχρονη επιστημονική αθεΐα του Ρίτσαρντ Ντόκινς ή στον φλεγματικό σκεπτικισμό του Μπέρτραντ Ράσελ. Ανάμεσα στις επιρροές καταγράφονται ποιητές, ανθρωπολόγοι κ.λπ., ενώ αναλύεται διεξοδικά γιατί το έργο, λόγω και της άμεσης σύνδεσής του με τις μετέπειτα θεωρίες του Δαρβίνου, θεωρήθηκε επικίνδυνο για τους πιστούς του δέκατου ένατου αιώνα. Γνωρίζοντας αδιανόητες λεπτομέρειες της επίδρασης του Περί Φύσεως σε φιλοσόφους, θεωρητικούς, ακόμα και σε κριτικούς λογοτεχνίας, όπως ο Χάρολντ Μπλουμ, ο Παπαγγελής αναλύει την επιρροή ανά τους αιώνες, ακόμα και στους μεταμοντέρνους του εικοστού αιώνα. Ο ίδιος υπογράφει, φυσικά, τη μετάφραση του έργου που ακολουθεί τα έξι βιβλία, όπως είναι γνωστά τα μέρη του ποιήματος του Λουκρητίου, και συνοδεύεται από εξίσου κατατοπιστικές σημειώσεις. Αξίζει να σημειωθεί πως το Περί Φύσεως είχε εκδοθεί στα ελληνικά στην ιστορική μετάφραση του Κωνσταντίνου Θεοτόκη χάρη στην πρωτοβουλία του αξέχαστου ανθρώπου των γραμμάτων Φίλιππου Βλάχου και κατέστη έτσι κοινό κτήμα. Είναι ευχής έργο που κυκλοφορεί εκ νέου σε μια άκρως φροντισμένη έκδοση, την οποία σίγουρα ο τυπογράφος Φίλιππος Βλάχος πολύ θα χαιρόταν.

περί φύσεως Το έργο που ενέπνευσε την Αναγέννηση. από τhν τινα μανδηλαρα

λεσχη αναγνωσησ

16

lifo – 1 απριλιου 2021

Λουκρήτιος Περί Φύσεως – Η κληρονομιά ενός επίμονου κηπουρού μεταφραση: Θεόδωρος Παπαγγελής εκδόσεις: Gutenberg σελιδεσ: 643 τιμή: €31,50

από τoν νικολα σεβαστακη

ευχάριστη, του Αλεξάντερ φον Xούμπολτ, του περίφημου Πρώσου ευρυμαθέστατου φυσιοδίφη, συγγραφέα και εξερευνητή. Η εύλογη διερώτηση είναι γιατί θα έπρεπε να είναι «μεγεθυντική» η βιογραφία ενός τόσο σημαντικού πανεπιστήμονα που από τη φύση του, ως προσωπικότητα, υπερέβαινε το ανθρώπινο μέτρο και υπήρξε παγκόσμιο ίνδαλμα της εποχής του, η οποία ήταν ένας «χρυσός αιώνας» των φυσιογνωστικών επιστημών. Μάλιστα, τότε θεωρούνταν ο δεύτερος γνωστότερος άνθρωπος στον κόσμο μετά τον Μέγα Ναπολέοντα. Το όνομά του έχει δοθεί σε περισσότερα από τριακόσια φυτά, σε πάνω από εκατό ζώα, σε πόλεις, ποτάμια, βουνοκορφές, κόλπους και καταρράκτες. Το ίδιο ισχύει και για ένα γιγάντιο καλαμάρι που κολυμπά στο περίφημο ψυχρό θαλάσσιο ρεύμα στα ανοιχτά του Περού και της Χιλής, το οποίο ρεύμα λέγεται κι αυτό Χούμπολτ. Η απάντηση, λοιπόν, στο γιατί χρειάζεται μια μεγεθυντική βιογραφία του είναι ότι, κυρίως στον αγγλόφωνο κόσμο, ο Χούμπολτ, όπως και άλλοι σημαντικοί Γερμανοί επιστήμονες, περιήλθαν κατά κάποιον τρόπο σε αφάνεια την περίοδο μετά τους δύο παγκόσμιους πολέμους. Έτσι, με τη βιογραφία του, η Άντρεα Βουλφ στοχεύει σε μια επιδιόρθωση αυτής της παραδοξότητας. Ο αναγνώστης καταλαβαίνει πολύ γρήγορα ότι η συγγραφέας ξέρει να καθοδηγήσει το βιβλίο της εκεί όπου οφείλει να πάει. Διότι ο Χούμπολτ ήταν ο πρώτος άνθρωπος που μίλησε στους Ευρωπαίους αναγνώστες των έργων του για τα δεινά του αποικιοκρατικού συνδρόμου ανωτερότητας, της δουλείας και της οικολογικής καταστροφής που επέφερε η κατάκτηση του Νέου Κόσμου και η αρπακτική λογική που πρυτάνευε σε ό,τι αφορά την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων. Η Βουλφ έχει επίσης μια αξιοσημείωτη ικανότητα να τοποθετεί την πιο ενδιαφέρουσα αποκοπή από το έργο του Χούμπολτ ή την πιο παράδοξη περίσταση στην οποία εκείνος περιερχόταν στο καταλληλότερο και πιο καίριο σημείο της αφήγησής της. Ενδιαφέρων είναι, επίσης, ο τρόπος με τον οποίο αναφέρεται στη μελαγχολία του ως σημαντικού συστατικού του χαρακτήρα του. Κυρίως, όμως, εκείνο που φαντάζει πιο αινιγματικό απ’ όλα στην περίπτωσή του είναι η ανά πάσα στιγμή ετοιμότητά του να πάρει ένα ρίσκο θανάτου για να κατακτήσει ακόμα και μια μη απαραίτητη

επιστημονική πληροφορία. Γιατί ο Χούμπολτ έζησε μετρώντας ό,τι επιδεχόταν μέτρηση, κάτι που μάλλον ήταν τεράστια παρηγοριά για εκείνον, και για τον λόγο αυτόν κουβαλούσε σε όλες τις αποστολές του περί τα εξήντα δύο όργανα μετρήσεων –κυρίως ιδιοκατασκευές και μικροεφευρέσεις–, μεταξύ των οποίων και ένα κυανόμετρο, για να μετρά πόσο μπλε ήταν το μπλε του ουρανού. Στον Χούμπολτ αποδίδεται επίσης η σύλληψη της ιδέας ότι ο κόσμος αποτελεί ένα ενιαίο σύστημα στο οποίο όλοι οι οργανισμοί, ζωικοί και φυτικοί, και φυσικά η ίδια η γη, είναι διασυνδεδεμένοι. Ως άξιο τέκνο του Διαφωτισμού, αισθανόταν αηδία για την απανθρωπιά που ήταν η δουλεία. Ανάλογη αηδία αισθανόταν και για την αποικιοκρατική πλεονεξία και απληστία που οδηγούσε, ήδη από τότε, σε μια ανιχνεύσιμη καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος. Το βιβλίο της Βουλφ πετυχαίνει μια αξιοθαύμαστη επανασύνδεση αυτής της σπουδαίας προσωπικότητας του δέκατου όγδοου αιώνα με τον εικοστό πρώτο. Αποδίδει στον Χούμπολτ μια θέση που δικαιούται. Τον τοποθετεί στο πάνθεον που απαρτίζουν ο Δαρβίνος, ο Τζέιμς Κουκ αλλά και οι τόσο σπουδαίες της εποχής μας Ράκελ Κάρσον και Τζέιν Γκούντολ, δηλαδή όλοι οι σπουδαίοι φυσιοδίφες και επιστήμονες που εκτέθηκαν στην περιπέτεια των εξερευνήσεων, προκειμένου να ανακαλύψουν κάτι που δεν ήξεραν ακριβώς τι είναι, ή αν υπάρχει, αλλά το αποζητούσαν. Αυτό από μόνο του είναι λόγος για να αγαπήσει κάποιος το βιβλίο της Βουλφ, παρά τις όποιες αδυναμίες του, που θα ήταν, ας πούμε, το ότι κατά σημεία η αφήγηση δεν παίρνει ανάσες λόγω της εξαντλητικής παράθεσης πληροφοριών για τον σπουδαίο ήρωά της, αλλά και η δική της ντροπαλότητα σε ό,τι αφορά τις ομοφυλοφιλικές σχέσεις του. Όλα αυτά, όμως, παραβλέπονται, διότι, επί της ουσίας, το βιβλίο είναι έξυπνο, αποπνέει αισιοδοξία και πείθει ότι η έρευνα που προηγήθηκε για να γραφτεί είναι αυτή που θα έπρεπε να έχει γίνει. Επιπλέον, μεταφέρει στον αναγνώστη, με την ίδια ορμή που θα το είχε κάνει ο ίδιος ο Χούμπολτ, ένα από καρδιάς συγκινητικό (και ως εκ τούτου ευπρόσδεκτο) αίτημα ευαισθητοποίησης της οικολογικής του συνείδησης.

Άντρεα Βουλφ Η επινόηση της φύσης – Ο Νέος Κόσμος του Αλεξάντερ φον Χούμπολτ μεταφραση: Γιάννης Γαλιάτσος, Στέφανος Ποπώφ, Θεμιστοκλής Χαλικιάς εκδόσεις: Ροπή σελιδεσ: 616 τιμή: €24,38

ΠΡΌΚΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΜΙΑ «ΜΕΓΕΘΥΝΤΙΚΉ ΒΙΟΓΡΑΦΊΑ», ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΆ

η επινόηση της φύσης Η εξαιρετική βιογραφία του φυσιοδίφη και εξερευνητή Αλεξάντερ φον Xούμπολτ.

ΓΝΩΣΤΉ ΓΙΑ ΤΙΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΈΣ ΤΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΣΊΕΣ, Η ΝΟΡΒΗΓΊΔΑ Μάγια Λούντε δεν άργησε να γίνει γνωστή στους απαντα-

χού ακτιβιστές, με το μυθιστόρημά της Η ιστορία των μελισσών να μεταφράζεται σε τριάντα πέντε γλώσσες και να κερδίζει το βραβείο των Νορβηγών βιβλιοπωλών και το βραβείο Fabel. Το συγκεκριμένο βιβλίο, η Ιστορία του νερού, είναι το δεύτερο από την Τετραλογία του Κλίματος και ήδη έχει μεταφραστεί σε είκοσι χώρες. Μεταφέροντας αντίστοιχες οικολογικές ανησυχίες, το βιβλίο μιλάει για το νερό και την ιστορία του, για το πόσο απαραίτητο μας είναι και πόσο κρίσιμη είναι η έλλειψή του για το μέλλον του πλανήτη. Η πρώτη πτυχή της ιστορίας εκτυλίσσεται στη Νορβηγία του 2017, όπου η εβδομηντάχρονη ακτιβίστρια Σίνε αποφασίζει να φύγει για τη Γαλλία, αναζητώντας το παρελθόν της, τότε που το περιβαλλοντικό κίνημα ήταν στα σπάργανα και οι κινητοποιήσεις για το περιβάλλον ήταν άμεσα συνυφασμένες με συγκεκριμένα πολιτικά κινήματα και τους χίπηδες. Ωστόσο, η απληστία και η ανάγκη για περισσότερο

κέρδος προκάλεσαν ανυπολόγιστες καταστροφές, επιβεβαιώνοντας όλους όσοι αντιδρούσαν τότε. Η κλιματική αλλαγή δείχνει καταφανώς ότι η απειλή του περιβάλλοντος δεν συνιστά κάτι θεωρητικό, αλλά πρακτικό και απτό, που επιβάλλει την κινητοποίηση και την εγρήγορση. Γι’ αυτό, το δεύτερο μέρος του βιβλίου, που μετατοπίζεται χρονικά σε μία εικοσαετία ακριβώς από τώρα, δηλαδή στο 2041, δείχνει τι μπορεί να συμβεί στην ηπειρωτική Ευρώπη του μέλλοντος, που πλέον θα μαστίζεται από την ανομβρία και την ξηρασία. Σε έναν κόσμο όπου το νερό θα μοιάζει με σπάνιο αγαθό και η έλλειψή του θα έχει ως αποτέλεσμα αμέτρητες πυρκαγιές και κάθε λογής αρρώστιες, όλοι θα νοσταλγούν το παρελθόν, δηλαδή τη σημερινή εποχή, στην οποία αναφέρεται, κοιτώντας εκ των υστέρων, το βιβλίο. Πολλοί, άλλωστε, ισχυρίζονται ότι οι σημερινές πανδημίες είναι η αρχή ενός φαύλου κύκλου που έχει στο κέντρο του το περιβάλλον και την καταστροφή του, κάτι που επιβεβαιώνει τις μυθιστορηματικές προφητείες της Λούντε.

η ιστορία του νερού Στο δεύτερο μέρος της Τετραλογίας του Κλίματος η συγγραφέας Μάγια Λούντε καταπιάνεται με ένα από τα βασικότερα συστατικά της ζωής μας. από τhν τινα μανδηλαρα

λεσχη αναγνωσησ

17

lifo – 1 απριλιου 2021

Μaja Lunde Η ιστορία του νερού μεταφραση: Δέσπω Παπαγρηγοράκη εκδόσεις: Κλειδάριθμος σελιδεσ: 365 τιμή: €15

από τον γιάννη κωνσταντινίδη

που διαβάζεται μέσα σε μερικές ώρες, είναι ένα από τα σπουδαιότερα κείμενα που έχουν γραφτεί ποτέ για την αναμέτρηση του ανθρώπου με τη φύση. Η αγάπη του Χέμινγουεϊ για το ψάρεμα ήταν παθολογική, όπως και η σχέση του με τη φύση, και οι εμπειρίες του ως παιδιού στα δάση και στη θάλασσα έχουν περάσει στα περισσότερα από τα κείμενά του με συναρπαστικό τρόπο. Το Ο γέρος και η θάλασσα, όμως, ένα από τα κορυφαία βιβλία του, η άνιση μάχη με τα πλάσματα του βυθού και η ανελέητη μάχη με τη θάλασσα, που είναι πάντα απρόβλεπτη, του χάρισε διπλή βράβευση, το Πούλιτζερ το 1953 και το Νόμπελ Λογοτεχνίας έναν χρόνο αργότερα. Το κύριο πρόσωπο του βιβλίου είναι ένας γέρος ψαράς που μόνος και αβοήθητος παλεύει απελπισμένα στον ωκεανό με έναν τεράστιο ξιφία. Μετά από ογδόντα τέσσερις μέρες αποτυχίας,

χωρίς να έχει πιάσει ούτε ένα ψάρι, ο φτωχός Σαντιάγο βγαίνει στο ανοιχτό πέλαγος της Κούβας και καταφέρνει να ψαρέψει έναν ξιφία τεραστίων διαστάσεων, τον οποίο παλεύει να ανεβάσει στη βάρκα. Ο αγώνας είναι μάταιος, η πετονιά τού κόβει τα χέρια και τους ώμους και επί δύο μερόνυχτα δίνει εξαντλητική μάχη με το ψάρι. Άυπνος και καταπονημένος, δένει το ψάρι στα πλάγια της βάρκας και ξεκινά τον δρόμο της επιστροφής, ελπίζοντας να φτάσει στη στεριά θριαμβευτής. Η θάλασσα, όμως, δεν έχει κανένα έλεος. Η μυρωδιά από το αίμα του ψαριού τρελαίνει τους καρχαρίες, που εμφανίζονται και κατασπαράσσουν τον ξιφία, αφήνοντας μόνο ένα μεγάλο λευκό κόκαλο. Η μάχη είναι άνιση. Ο Σαντιάγο, ανίκανος να υπερασπιστεί την ψαριά του, φτάνει στην καλύβα του νικημένος και εξαντλημένος και κάνει όνειρα για τις επόμενες ψαριές.

ο γέρος και η θάλασσα Η αναμέτρηση της φύσης με τον άνθρωπο στο αριστούργημα του Χέμινγουεϊ.

Έρνεστ Χέμινγουεϊ Ο γέρος και η θάλασσα μεταφραση: Φώντας Κονδύλης εκδόσεις: Καστανιώτη σελιδεσ: 120 τιμή: €9,54

ΑΥΤΉ Η ΝΟΥΒΈΛΑ ΤΟΥ ΧΈΜΙΝΓΟΥΕΪ, ΤΌΣΟ ΣΥΝΑΡΠΑΣΤΙΚΉ

ΔΕΝ ΘΑ ΉΤΑΝ ΆΔΙΚΟΣ ΚΆΠΟΙΟΣ ΑΝ ΠΕΡΙΈΓΡΑΦΕ ΤΟ ΒΙΒΛΊΟ

ως ένα «σκοτεινό παραμύθι» για την ωμή, ασύδοτη και κοντόφθαλμη απληστία του ανθρώπου και για τη χειρότερη από τις συνέπειές της, τη διαιωνιζόμενη τραγωδία που προκαλεί η αλόγιστη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων – ειδικότερα εδώ των δασών. Πρόκειται για την ιστορία δύο Γάλλων μεταναστών στον Καναδά τον δέκατο έβδομο αιώνα, του Σαρλ Ντικέ και του Ρενέ Σελ. Δεν είναι πολύ καλά παιδιά (ο καθένας με τον τρόπο του βέβαια). Το μυθιστόρημα παρακολουθεί, ωστόσο, και όλους τους απογόνους τους σε διάστημα περίπου τριών αιώνων. Ο Ντικέ, πατώντας επί πτωμάτων και επί αφανισμένων δασών, καταφέρνει να δημιουργήσει αυτό που σήμερα θα θεωρούνταν μια δυναστεία μεγιστάνων που γέννησε μια πολυεθνική εταιρεία. Ο Σελ, αντίθετα, που παντρεύεται μια ιθαγενή Mi’kmaq (όπως συλλήβδην αναφέρονταν όλες οι φυλές Ινδιάνων που κατοικούσαν στα πυκνά δάση των ανατολικών επαρχιών του Καναδά), δημιουργεί μια γενιά η οποία βρίσκεται συνεχώς αντιμέτωπη με όλες τις πιθανές φυλετικές διακρίσεις, που με τον δικό τους ασύγκριτο τρόπο δηλητηριάζουν τη ζωή εκείθεν του Ατλαντικού. Η συγγραφέας αποδεικνύεται μετρ στην ανάδειξη της κληροδότησης του κακού (και της ηθικής του) από τη μια γενιά στην άλλη. Συγχρόνως, το βιβλίο της είναι ένα περιβαλλοντικό έπος σχετικά με την καταστροφή των δασών της γης, καθώς οι επιχειρήσεις του Ντικέ προοδευτικά εξαπλώνονται και σε άλλες ηπείρους. Η Πρου ακολουθεί μια σοφιστικέ στρατηγική αφήγησης πολλαπλής εστίασης. Παραθέτει, επίσης, πολύ ακριβείς και για τον λόγο αυτόν αξιομνημόνευτες περιγραφές δασικών τοπίων του δέκατου όγδοου αιώνα. Οι φρικαλεότητες που συμβαίνουν ενάντια στη φύση και ενάντια στους ιθαγενείς πολύ συχνά προκύπτει ότι «υποστηρίζονται» από το χριστιανικό κήρυγμα, το οποίο καθαγίασε, έτσι κι αλλιώς, ολόκληρη την αποικιοκρατική ιστορία της Δύσης. Αξίζει ακόμα να θυμάται ο αναγνώστης ότι ο Καναδάς –που στο μυαλό των περισσοτέρων είναι μια ευνομούμενη χώρα με οικολογική συνείδηση– είναι τόσο απέραντος, αραιοκατοικημένος και «απάτητος», ώστε εξακολουθούν να συμβαίνουν εκεί τεράστιες οικολογικές καταστροφές (ίσως όχι πια στα φυσικά δάση αλλά σε υδροφόρους ορίζοντες και σε ακτογραμμές τόσο υπερβόρειες, ώστε να μην παραπονούνται λουόμενοι ή οποιοσδήποτε θα μπορούσε να ευαισθητοποιηθεί εναντίον μιας τέτοιας κατάστασης προσβολής του φυσικού περιβάλλοντος).

Πολλά μικρά επεισόδια ανεκδοτολογικού χαρακτήρα, τα οποία περιέχουν κάτι το φαινομενικά παράλογο ή μαγικό, παρεισφρέουν στις κύριες ιστορίες, που ωστόσο εξελίσσονται αμετάπτωτα σε σοβαρές και ζοφερές. Παραμένουν, επίσης, φορτωμένες με πραγματολογικά στοιχεία και πληροφορίες για τεχνικά και εμπορικά θέματα σχετικά με τις πρακτικές της υλοτομίας. Γι’ αυτό και δεν ήταν λίγοι εκείνοι που ειρωνεύτηκαν την Άννυ Πρου, ότι, με τις 828 σελίδες της, έβαλε κι εκείνη το λιθαράκι της στην καταστροφή των δασών. Η ίδια επ’ αυτού επαναλαμβάνει μόνο πόσο λυπάται για τις 150 σελίδες που ο εκδότης της την ανάγκασε να αφαιρέσει από το αρχικό της κείμενο. Ένα άλλο εντυπωσιακό στοιχείο του μυθιστορήματός της είναι πόσο εύκολα και γρήγορα πεθαίνουν οι πολυάριθμοι χαρακτήρες του, κάτι που υπογραμμίζει πόσο άχρηστοι και αδύναμοι είναι και οι άνθρωποι στο πλαίσιο της αλόγιστης καταστροφής και θνητότητας στο οποίο εγγράφεται η αφήγηση και το οποίο ρουφά και «αλωνίζει» κάθε μορφή ζωής και αξιοπρεπούς έμβιας υπόστασης. Ο αναγνώστης που θα γοητευόταν από μια ιστορία στην οποία θα κυριαρχούσε το κτηνώδες επιβεβαιωτικό ένστικτο του ανθρώπου, το οποίο παραμένει απαράλλακτο ανά τους αιώνες, όταν τάσσεται στην υπηρεσία του εαυτού, ίσως κουραστεί με την εμμονή της Πρου να επανέρχεται στη θεωρία περί προστασίας της φύσης. Η Πρου, όμως, είναι ένας άνθρωπος που στέκεται στην ακρίβεια των όσων γράφει και στην «ολιστική» τους λειτουργία, με τρόπο ώστε ακόμα και ο θεωρητικός της λόγος να αναβλύζει συναισθήματα και πάθη που συνδέονται με τη φρικτή βουλιμία του ανθρώπου να υποτάξει πλήρως τη φύση, σαν να πρόκειται για έναν προσωπικό πόλεμο του καθενός εναντίον της, από την έκβαση του οποίου κρίνεται η προσωπική καταξίωση του εαυτού από τον εαυτό. «Μου φαίνεται αδύνατον να γράψω μυθοπλασία χωρίς να λαμβάνω υπόψη μου τη μη μυθοπλασία της ζωής, η οποία είναι τεραστίων διαστάσεων και λειτουργεί ως υπόβαθρο του οτιδήποτε συμβαίνει στη γη. Τα ζητήματα που σχετίζονται με τις κλιματικές αλλαγές είναι πολύ μεγάλης κλίμακας και σκληρότητας κι εμείς αντιλαμβανόμαστε το ελάχιστο απ’ όλα αυτά. Και είναι πάρα πολύ δύσκολο ένας συγγραφέας να διαχειριστεί και να αφομοιώσει τη δυσάρεστη αλήθεια. Γι’ αυτό οφείλει να ασχολείται αδιάλειπτα με αυτήν» έχει πει σε συνέντευξή της σε γαλλικό έντυπο.

άνθρωποι του δάσους Ένα «σκοτεινό παραμύθι» για την ωμή, ασύδοτη και κοντόφθαλμη απληστία του ανθρώπου και για τη χειρότερη από τις συνέπειές της, τη διαιωνιζόμενη τραγωδία που προκαλεί η αλόγιστη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων. από τon γιάννη κωνσταντινίδη

λεσχη αναγνωσησ

18

lifo – 1 απριλιου 2021

Άννυ Πρου Άνθρωποι του δάσους μεταφραση: Γιώργος Κυριαζής εκδόσεις: Καστανιώτη σελιδεσ: 832 τιμή: €25

από τον m. hulot

ΧΡΌΝΙΑ ΤΏΡΑ Ο ΜΟΔΙΝΌΣ ΥΠΗΡΕΤΕΊ ΜΕ ΣΥΝΈΠΕΙΑ ΚΑΙ

εγνωσμένη διορατικότητα τα περιβαλλοντικά θέματα, είτε πρόκειται για τη χαμένη μας επαφή με τη φύση, είτε για την προϊούσα μετάβαση σε έναν κόσμο αλλοτριωμένο και ξένο σε σχέση με τον κεντρικό μας προορισμό, είτε για την καταστροφή που προκαλεί η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη στον κόσμο. Οπωσδήποτε, όμως, τα βιβλία του διαβάζονται ως ανοιχτά μυθοπλαστικά ενδεχόμενα, που ωστόσο ενέχουν άπειρες πληροφορίες για ένα σύμπαν τόσο πρόδηλο, αλλά συνάμα τόσο ξένο. Εν προκειμένω, πόσο κοντά μπορεί να είναι η άγρια Παραγουάη με τη γη της Καρδίτσας και τι σχέση μπορεί να έχουν οι Σαρακατσάνοι με τους Ινδιάνους νομάδες; Όχι τόσο μακρινή για έναν κοσμοπολίτη συγγραφέα που φαίνεται ότι γράφει για μέρη που έχει γνωρίσει από πρώτο χέρι, καθώς έχει δουλέψει ως περιβαλλοντολόγος και μηχανικός σε χώρες του Τρίτου Κόσμου, ενώ έχει συνεργαστεί με πλείστους διεθνείς οργανισμούς. Οι κύριοι σταθμοί των «αποβάσεών» του έχουν λειτουργήσει ως βάση αναφοράς σε μια σειρά από μυθιστορήματα, από την Αργεντινή και την Τανζανία έως την Μποτσουάνα, την Ινδονησία και, φυσικά, την Παραγουάη.

Το καλό είναι ότι, ως συνεπής συγγραφέας, ο Μοδινός τρέφεται από εμμονές, όπως ο πρωταγωνιστής του Γαβριήλ-Γκάμπριελ, ο οποίος ονειρεύεται μια φάρμα στην άγνωστη Παραγουάη και καταφεύγει διαρκώς στη μουσική, όπου και βρίσκει μια συνδετική γραμμή μεταξύ της δικής μας δημοτικής παράδοσης και των εξωτικών ρυθμών που έθρεψαν τις μουσικές βραδιές τόσων ηπείρων (αλήθεια, πόσο εξωτικό είναι να παίζει κανείς Μανγκορέ στο Ωδείο της Καρδίτσας, όπως αναφέρει το βιβλίο;). Άλλωστε, στην άλλη πλευρά της αφήγησης, σε κάποιο από τα νοερά ταξίδια του, ο Γαβριήλ-Γκάμπριελ συναντά έναν πρόγονό του από τον δέκατο όγδοο αιώνα, που μας αποκαλύπτει πολλά για μια απέραντη περιοχή που ακόμα δεν είχε παραδοθεί στους λευκούς εποίκους και έδινε χώρο στην ντόπια φυλή των Γκουαρανί. Ωραίες εικόνες, πράγματι, όπως αυτές με τις γυναίκες Γκουαρανί που «πλένονταν γυμνές στο ποτάμι ή διαλαλούσαν την πραμάτεια τους στις αποβάθρες των παραποτάμων του Πιλκομάγιο ή επάλειφαν με τη θαυματουργή κόκκινη αργιλώδη ποταμίσια λάσπη τις κυράδες για να τους δώσουν τη χαμένη λάμψη της επιδερμίδας που τους είχε πάρει ο χρόνος» – από αυτές στις οποίες μας έχει συνηθίσει ο πιστός φυσιολάτρης Μοδινός.

παραγουάη Πόσο κοντά μπορεί να είναι η άγρια Παραγουάη με τη γη της Καρδίτσας και τι σχέση μπορεί να έχουν οι Σαρακατσάνοι με τους Ινδιάνους νομάδες; από τhν τινα μανδηλαρα

λεσχη αναγνωσησ

19

lifo – 1 απριλιου 2021

Μιχάλης Μοδινός Παραγουάη εκδόσεις: Καστανιώτη σελιδεσ: 384 τιμή: €18

Ωραίες εικόνες, πράγματι, όπως αυτές με τις γυναίκες Γκουαρανί που «πλένονταν γυμνές στο ποτάμι ή διαλαλούσαν την πραμάτεια τους στις αποβάθρες των παραποτάμων του Πιλκομάγιο ή επάλειφαν με τη θαυματουργή κόκκινη αργιλώδη ποταμίσια λάσπη τις κυράδες για να τους δώσουν τη χαμένη λάμψη της επιδερμίδας που τους είχε πάρει ο χρόνος».

εικονογράφηση του ζαχαρία παπαντωνίου από την επανέκδοση του 1974

ΤΑ

Ψ

Η

Λ

Ά

Β

Ο

Υ

λεσχη αναγνωσησ

20

lifo – 1 απριλιου 2021

Ν

Ά

naturalist Χένρι Ντέιβιντ Θορώ; Είχε διαβάσει το βιβλίο του Walden ή Η ζωή στo δάσος, που είχε κυκλοφορήσει το 1854 και θεωρείται ύμνος της ζωής και της επιβίωσης μέσα στη φύση, η αποθέωση ενός φυσικού κοινοτικού βίου; Δεν το ξέρουμε, αν και δεν θα ήταν απίθανο, αφού ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου (1877-1940) ήταν κοσμοπολίτης συγγραφέας, δημοσιογράφος και κριτικός τέχνης. Το σίγουρο είναι ότι το θρυλικό πλέον μυθιστόρημά του Τα ψηλά βουνά, που εκδόθηκε το 1918, είναι πρωτοποριακό αφήγημα για τη ζωή στη φύση που έχει εμπνεύσει χιλιάδες ελληνόπουλα. Εκδόθηκε στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης Βενιζέλου (1917), γραμμένο στη δημοτική φυσικά, μπήκε στην εκπαίδευση ως αναγνωστικό, αλλά γρήγορα αυτονομήθηκε από την εκπαιδευτική διαδικασία και έγινε από τα πιο δημοφιλή αναγνώσματα για εφήβους, επιβιώνοντας στον χρόνο. Είναι από τα λεγόμενα long-sellers, με συνεχείς επανεκδόσεις. Είκοσι έξι παιδιά, που μόλις έχουν τελειώσει το Ελληνικό, δηλαδή το τριετούς φοίτησης σχολείο που ακολουθούσε το τετραετές Δημοτικό, κατασκηνώνουν, με την άδεια των γονιών τους, κάπου στα βουνά της Ευρυτανίας (ο Παπαντωνίου ήταν Ευρυτάνας). Περνούν στο βουνό δύο ολόκληρους μήνες, βιώνοντας τη χαρά μιας διαφορετικής ζωής, που τη ρύθμιζε ο ήχος

του νερού, το θρόισμα από τα πεύκα και τα έλατα, το κουδούνισμα των κοπαδιών. Στο μυθιστόρημα δεν υπάρχουν κεντρικοί ήρωες. Υπάρχουν, όμως, τρεις βασικοί αφηγηματικοί άξονες, γύρω από τους οποίους ο Παπαντωνίου «στήνει» ένα πλήθος επεισοδίων. Πρώτος άξονας είναι η ατομική επιβίωση. Δεύτερος άξονας είναι η συμβίωση μέσα στην κοινότητα. Και τρίτος άξονας είναι η αλληλεγγύη με τους κατοίκους του κοντινού χωριού, τους βοσκούς και τους άλλους ανθρώπους του δάσους. Ο Παπαντωνίου δημιουργεί, ίσως για πρώτη φορά στην ελληνική λογοτεχνία για παιδιά, μια γοητευτική και πειστική αφήγηση της ζωής στη φύση, ένα οικολογικό παραμύθι, φυσικά πριν από την οικολογία, και μια ελεγεία κοινοτικής ζωής. Το μένος εναντίον του βιβλίου κατά την αντιμεταρρύθμιση (1921), που ακολούθησε τη μεταρρύθμιση Βενιζέλου, αφορούσε προφανώς τη δημοτική γλώσσα στην οποία ήταν γραμμένο το μυθιστόρημα αλλά και την ιδέα της κοινοτικής ζωής μέσα στη φύση. Επικίνδυνη για τους πάσης φύσεως (γλωσσ)αμύντορες. Ως ενήλικας αναγνώστης έχω πάντα μέσα μου τη γλύκα των Ψηλών Βουνών και, φυσικά, τους στίχους από τα τραγούδια των παιδιών της κατασκήνωσης, που με γυρίζουν πίσω στη δική μου παιδική ηλικία: «Σε μια ρόγα από σταφύλι / έπεσαν οχτώ σπουργίτες / και τρωγόπιναν οι φίλοι / τσίρι-τσίρι τσιριτρό, τσιριτρί, τσιριτρό».

Ζαχαρίας Παπαντωνίου Τα ψηλά βουνά εκδόσεις: Εστία σελιδεσ: 228 τιμή: €7,96

ΓΝΏΡΙΖΕ Ο ΖΑΧΑΡΊΑΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΊΟΥ ΤΟΝ ΑΜΕΡΙΚΑΝΌ

τα ψηλά βουνά Ένα πρωτοποριακό αφήγημα για τη ζωή στη φύση που έχει εμπνεύσει χιλιάδες ελληνόπουλα.

ΣΤΟ ΜΑΓΙΚΌ ΛΥΚΌΦΩΣ, ΣΤΙΣ ΌΧΘΕΣ ΤΟΥ ΒΟΣΠΌΡΟΥ, ΣΤΗ

μεριά της Θράκης, ο Γεώργιος Βιζυηνός, στο διήγημα Πρωτομαγιά, γράφει για μια χαρμόσυνη μέρα, χαρίζοντας στη λογοτεχνία μία από τις πιο ειδυλλιακές και ιδανικές περιγραφές της φύσης και της άνοιξης, που μοιάζει με πίνακα του Maurice Prendergast, μαζί με τις χαρμόσυνες δεισιδαιμονίες και τα στοιχειά που ξεχύνονται στην οργιώδη φύση. Ο τόπος της φαντασίας του είναι ένας επίγειος παράδεισος μέσα στον οποίο συνωστίζονται δροσερά κορίτσια για να κόψουν λουλούδια ή να συναντήσουν τους εραστές τους. Γέλια και φωνές και τραγούδια και άνθρωποι που χαίρονται και ευφραίνονται με την έλευση της άνοιξης και τον ποιητή να επιστρέφει στη μνήμη της καταγωγής των εορτασμών, στη δημοτική παράδοση, που είναι στα διηγήματά του ο συντελεστής που διαμορφώνει τη συνείδηση των Νεοελλήνων. Μέσα από μια πυκνή αφήγηση των τελετών, των λαογραφικών εθίμων και των παραδόσεων της Θράκης, ο Βιζυηνός δείχνει τη ρομαντική του προτίμηση για τον «φυσικό άνθρωπο», που τον χαλά η κοινωνική πραγματικότητα, η αναπότρεπτη πορεία του πολιτισμού. «Και στηριχθείς εις την ρίζαν του πλατάνου έδωκα ελευθερίαν εις το ρεύμα των αναμνήσεών μου, και ήρχισα να βλέπω τας τόσον παλαιάς και όμως τόσον νεαράς εκείνας εικόνας των

άλλοτε Μαΐων παρελαύνουσας προ της φαντασίας μου» γράφει και ξεκινά ένα ταξίδι επιστροφής στη Θράκη του παγανισμού και των αρχαίων μύθων, στα πρόσωπα, σε βαθιά ριζωμένες λαϊκές δοξασίες και δεισιδαιμονίες, σε πρόσωπα και γιορτές της αρχαιότητας και στην επίδραση του χριστιανικού ιδεώδους. Ο Βιζυηνός συνδέει τη Θράκη, τη Βασιλεύουσα, τις ειδωλολατρικές δοξασίες και τη χριστιανική πίστη, που είναι πάντα αδιαχώριστα στη ζωή των Ελλήνων, στις πιο λαμπρές και χαρμόσυνες και στις πιο πένθιμες και σκοτεινές στιγμές της. Και περιγράφει μοναδικά αυτόν τον αδιάσπαστο από τη φύση, τις δοξασίες, τις λατρείες και τα έθιμα του παρελθόντος πρωτομαγιάτικο εορτασμό. «Αλλ’ όμως δεν είναι εύκολον να χωρίση τις το παιδίον από της μητρός του. Η ψυχολογική εκείνη συμπάθεια μεταξύ του εσωτερικού ανθρώπου και των φάσεων του εξωτερικού κόσμου δεν ήτο δυνατόν να προληφθή ούτε διά της αυστηροτέρας ασκητικότητος, ούτε ν’ αντικατασταθή διά της μετ’ αγγέλων συγκοινωνίας των ερημιτών… Και ούτως ο κόσμος ήρχισε να εορτάζη τον Μάιον, που μεν όπως τα παιδία της Θράκης, που δε και δραματικώτερον, παριστών την νίκην του έαρος κατά του χειμώνος και την εν θριάμβω είσοδον του Μαΐου εις την χώραν υπό διάφορα σύμβολα».

Γεώργιος Μ. Βιζυηνός Τα Διηγήματα εκδόσεις: Ίδρυμα Ουράνη σελιδεσ: 388 τιμή: €13,78

από τον niko μπακουνακη

πρωτομαγιά Ένα ταξίδι επιστροφής στη Θράκη του παγανισμού και των αρχαίων μύθων, στα πρόσωπα, σε βαθιά ριζωμένες λαϊκές δοξασίες και δεισιδαιμονίες, σε πρόσωπα και γιορτές της αρχαιότητας και στην επίδραση του χριστιανικού ιδεώδους. από τhν αργυρω μποζωνη λεσχη αναγνωσησ

21

lifo – 1 απριλιου 2021

μάτων του Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη Φυσικές Ιστορίες, που έχει τίτλο Μια Μεταμόρφωση, ένα απροσδόκητο γεγονός συμβαίνει στον σαραντατριάχρονο διπλωματικό υπάλληλο Α. Αθαν.: φυτρώνει στο κεφάλι του ένα φύλλο. Ο γιατρός του δεν το αντιμετωπίζει με ανησυχία, καθώς, όπως λέει, «ο ανθρώπινος οργανισμός πολλές φορές γίνεται μια φιλόξενη κοιτίδα για άλλες έμβιες μορφές», ωστόσο τον συμβουλεύει να πάει σε νοσοκομείο να του το αφαιρέσουν. Ο διπλωμάτης όχι μόνο δεν βιάζεται να το κάνει, καθώς αναλογίζεται ότι είναι «η μοναδική ευκαιρία που θα είχε να κυοφορήσει έναν άλλο οργανισμό», αλλά αντιθέτως μαθαίνει να συμβιώνει μαζί του και ποτέ δεν απαλλάσσεται από αυτό. Καθώς το φύλλο μεγαλώνει και βγάζει κλαδιά, πείθει τη γυναίκα του και την κόρη του να συμβιβαστούν με αυτό, μέχρι που μετακομίζει στον κήπο του σπιτιού τους, όπου και ριζώνει! Συνειδητοποιεί ότι, εφόσον η απόφασή του είναι οριστική, έτσι θα πορευτεί από δω και μπρος. Ακόμα και όταν η κόρη του φτάσει σε βαθιά γεράματα, εκείνος θα βρίσκεται πάντοτε «σε

πλήρη ακμή, πεντάγερος και θαλερός». Ίσως να είναι η πιο σουρεαλιστική απ’ όλες τις ιστορίες του βιβλίου και, παρότι ο αναγνώστης αναγνωρίζει το χαρακτηριστικό στυλ του συγγραφέα, με το ιδιόρρυθμο και σκοτεινό χιούμορ και τη συχνά παράδοξη νοσηρότητα των ηρώων του, στο συγκεκριμένο βιβλίο η ανθρώπινη εμπειρία μοιάζει παιχνιδάκι στα χέρια της μοίρας και της δύναμης της φύσης. Αλλού ένας υπέργηρος άντρας χάνεται στα βάθη της φαντασίας του, καθώς επαναφέρει μνήμες από ένα ηδονιστικό μακροβούτι σε μια παραδείσια λίμνη με υβρίδια όντα, αλλού οι καρποί εξωτικών δέντρων, που κάποτε μεταφυτεύτηκαν σε ένα νησί, δημιουργούν έντονες παραισθήσεις σε όποιον τους δαγκώσει, σε μια εξοχική κατοικία ένα σμήνος σφηκών συνωμοτεί για να εκδικηθεί έναν άντρα, ένας εγγονός, μιμούμενος τη γιαγιά του, θάβει αντικείμενα στη γη για να ρουφήξουν την ευλογία του εδάφους, κ.ά. Ιστορίες όπου η φύση άλλοτε εκδικείται και άλλοτε διδάσκει σεβασμό και ηθικούς νόμους, εν γένει μαθήματα μεγάλης σοφίας.

φυσικές ιστορίες Έντεκα διηγήματα με πρωταγωνιστή τη φύση στο βιβλίο του Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη. από τον χρηστο παριδη

Βαγγέλης Χατζηγιαννίδης Φυσικές Ιστορίες εικονογραφηση: Ευφροσύνη Δοξιάδη εκδόσεις: Το Ροδακιό σελιδεσ: 176 τιμή: €19

ΣΤΗ ΔΈΚΑΤΗ ΙΣΤΟΡΊΑ ΑΠΌ ΤΙΣ ΈΝΤΕΚΑ ΤΗΣ συλλογής διηγη-

«ΤΩ ΕΞΆΚΙΣ ΧΙΛΙΟΣΤΏ ΟΚΤΑΚΟΣΙΩΣΤΏ ΤΕ/ ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ

εβδομήκοντα και άλλω τρίτω έτει,/ μηνός του Σεπτεμβρίου τε της πεντεκαιδεκάτης,/ ομού πάντα συνήχθησαν τα τετράποδα ζώα/ τα καθαρά και εύχρηστα ομού εις ένα τόπον,/ αιμοβόρα και βδελυκτά εις άλλη πεδιάδα./ Εκάθισε ο βασιλεύς πάντων των τετραπόδων,/ λέων ο αγριόφθαλμος και γκαγκλαδουραδάτος,/ είχε δε και συγκάθεδρον ελέφαντα τον μέγαν,/ τον μήτε αρμούς, μη γόνατα μηδέ ’στραγγάλους έχων». Γραμμένα πιθανότατα στην Κωνσταντινούπολη τον δέκατο τέταρτο αιώνα, η Διήγησις των Τετραπόδων Ζώων και ο Πουλολόγος περιέχουν έμμετρες δημώδεις ιστορίες με ζώα και πτηνά από ανώνυμους ποιητές. Η Διήγησις των Τετραπόδων Ζώων, που έχει χαρακτήρα ψυχαγωγικό, ευτράπελο αλλά και διδακτικό, αποτελείται από 1.082 ανομοιοκατάληκτους δεκαπεντασύλλαβους στίχους και παρουσιάζει τη σύναξη όλων των φυτοφάγων και σαρκοφάγων ζώων ύστερα από το κάλεσμα-προτροπή του βασιλιά Λέοντα, η οποία καταλήγει σε σύρραξη. Οι προσπάθειες του βασιλιά Λέοντα να επιτύχει συμφωνία ειρήνης αποτυγχάνουν παταγωδώς, επειδή αντιβαίνουν στους φυσικούς νόμους που διέπουν την

κοινωνία. Ακολουθεί άγριο μακελειό και όλα παραμένουν όπως ήταν πάντα και θα είναι εις τους αιώνες των αιώνων! Οι διάλογοι που ξεδιπλώνονται είναι εντονότατοι και αθυρόστομοι, οι έριδες παρουσιάζονται με καταπληκτική μαεστρία, ενώ δεν λείπουν η ειρωνεία και το τραχύ χιούμορ. Στον Πουλολόγο, καβγάδες, ψόγοι και ύβρεις εκτοξεύονται μεταξύ άγριων και ήμερων πουλιών κατά τη διάρκεια της γαμήλιας δεξίωσης που έχει οργανώσει ο βασιλιάς Αετός για τον γιο του. Ο ίδιος θα επέμβει και θα βάλει τέλος στις λογομαχίες, συμφιλιώνοντας τους υπηκόους του βασιλείου του. Η κριτική έκδοση των ΠΕΚ ακολουθεί τον εικονογραφημένο ελληνικό κώδικα της Βιβλιοθήκης του Σεραγίου Κωνσταντινουπόλεως, ο οποίος παραδίδει την καλύτερη μορφή των δύο έργων. Η εκτενής εισαγωγή και τα σχόλια που συνοδεύουν την έκδοση δίνουν λεπτομερείς πληροφορίες και αναλύσεις για το λογοτεχνικό είδος στο οποίο εντάσσονται τα κείμενα, τη μεσαιωνική δημώδη ψυχωφελή γραμματεία, ενώ οι πενήντα δύο έγχρωμες εικόνες που περιλαμβάνονται στο χειρόγραφο-οδηγό αναπαράγονται εδώ και ζωντανεύουν τον λόγο των κειμένων.

διήγησις των τετραπόδων ζώων & πουλολόγος Έμμετρες δημώδεις ιστορίες με ζώα και πτηνά από ανώνυμους ποιητές. από τον m. hulot

λεσχη αναγνωσησ

22

lifo – 1 απριλιου 2021

Διήγησις των Τετραπόδων Ζώων και Πουλολόγος πρόλογος:Hans Eideneier εκδόσεις: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης σελιδεσ: 336 τιμή: €20

Οι προσπάθειες του βασιλιά Λέοντα να επιτύχει συμφωνία ειρήνης αποτυγχάνουν παταγωδώς, επειδή αντιβαίνουν στους φυσικούς νόμους που διέπουν την κοινωνία. Ακολουθεί άγριο μακελειό και όλα παραμένουν όπως ήταν πάντα και θα είναι εις τους αιώνες των αιώνων!

εικονογράφηση απο το βιβλιο διήγησις των τετραπόδων ζώων & πουλολόγος

Δ Ι Ή Γ Η Σ Ι Σ ΤΩΝ ΤΕΤΡΑΠΌΔΩΝ ΖΏΩΝ & ΠΟΥΛΟΛΌΓΟΣ λεσχη αναγνωσησ

23

lifo – 1 απριλιου 2021

W A L D E N Ή H ΖΩΉ ΣΤΟ ΔΆΣΟΣ λεσχη αναγνωσησ

24

lifo – 1 απριλιου 2021

«… ΉΜΗΝ ΠΤΩΧΌΝ ΒΟΣΚΌΠΟΥΛΟΝ ΕΙΣ ΤΑ ΌΡΗ. ΔΕΚΑΟΚΤΏ ΕΤΏΝ, και δεν ήξευρα ακόμη άλφα. Χωρίς να το ηξεύρω, ήμην ευτυχής. Την τελευταίαν φοράν οπού εγεύθην την ευτυχίαν ήτον το θέρος εκείνο του έτους 187... Ήμην ωραίος έφηβος, κ’ έβλεπα το πρωίμως στρυφνόν, ηλιοκαές πρόσωπόν μου να γυαλίζεται εις τα ρυάκια και τας βρύσεις, κ’ εγύμναζα το ευλύγιστον, υψηλόν ανάστημά μου ανά τους βράχους και τα βουνά...» Εγκώμιο της φυσικής ομορφιάς, που συνιστά μια φλογερή κατάφαση στη ζωή, το αριστουργηματικό διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη Όνειρο στο κύμα γράφτηκε πριν από εκατόν είκοσι ένα χρόνια και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Παναθήναια». Ο Παπαδιαμάντης δανείζεται το πρόσωπο ενός βοηθού σε γραφείο επιφανούς δικηγόρου και πολιτευτή για να εκφράσει βιώματα της δικής του ζωής, της εποχής που, όπως λέει, «ήμην ακόμη φυσικός άνθρωπος», δείχνοντας την απέχθεια του συγγραφέα για τα αστικά κέντρα και τον πολιτισμό που τους απομάκρυνε από την παράδοση. Η φύση στο διήγημα δεν περιγράφεται ειδυλλιακά, δεν είναι το φόντο αλλά η αιτία της δύναμης και της ευτυχίας του ήρωα. Με το φυσικό στοιχείο να κυριαρχεί, ο Παπαδιαμάντης επιστρέφει νοερά στην αγνότητα και εκφράζει τη νοσταλγία για την πατρίδα του. «Όλον το κατάμερον εκείνο, το καλούμενον Ξάρμενο, από τα

πλοία τα οποία κατέπλεον ξάρμενα ή ξυλάρμενα, εξωθούμενα από τας τρικυμίας, ήτον ιδικόν μου» γράφει. Ο τόπος, η αγριάδα, οι βοριάδες, οι λόγοι, οι φάραγγες, οι κοιλάδες, όλος ο αιγιαλός, τα αμπέλια και τα βουνά ανήκουν στο μικρό βοσκόπουλο. Ένας κόσμος έμπλεος φωτός, πλήρης, φανερώνεται στον αιγιαλό, «ανάμεσα εις τους βράχους, όπου εσχημάτιζε χιλίους γλαφυρούς κολπίσκους και αγκαλίτσες το κύμα, όπου αλλού εκυρτώνοντο οι βράχοι εις προβλήτας και αλλού εκοιλαίνοντο εις σπήλαια· και ανάμεσα εις τους τόσους ελιγμούς και δαιδάλους του νερού, το οποίον εισεχώρει μορμυρίζον, χορεύον με άτακτους φλοίσβους και αφρούς». Ο Παπαδιαμάντης χρησιμοποιεί τη φύση, τα χωράφια και τα αμπέλια για να περιγράψει τη δύσκολη ζωή των φτωχών ανθρώπων της υπαίθρου, τις κλειστές κοινωνίες και την εκμετάλλευση των φτωχών από τους γαιοκτήμονες. Η τελευταία στιγμή ευτυχίας του πρωταγωνιστή, η ανάμνηση της ζωής του στη φύση, στο άντρο του, συνδέεται με το απρόοπτο περιστατικό και την εξομολογητική αφήγηση του πρώτου ερωτικού σκιρτήματος στο πρόσωπο της νεαρής Μοσχούλας. « Ήμην ο άνθρωπος, όστις κατώρθωσε να συλλάβη με τας χείρας του προς στιγμήν εν όνειρον, το ίδιον όνειρόν του...»

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης Όνειρο στο κύμα και άλλα διηγήματα εκδόσεις: Εστία σελιδεσ: 278 τιμή: €10,65

Ο Παπαδιαμάντης χρησιμοποιεί τη φύση, τα χωράφια και τα αμπέλια για να περιγράψει τη δύσκολη ζωή των φτωχών ανθρώπων της υπαίθρου, τις κλειστές κοινωνίες και την εκμετάλλευση των φτωχών από τους γαιοκτήμονες.

όνειρο στο κύμα Εγκώμιο της φυσικής ομορφιάς, που συνιστά μια φλογερή κατάφαση στη ζωή, το αριστουργηματικό διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη.

«ΠΕΡΙΣΣΌΤΕΡΗ ΛΟΓΙΚΉ ΈΧΟΥΝ ΤΑ ΠΈΝΤΕ ΜΈΤΡΑ του πέτρινου τοίχου που φράσσουν το χωράφι ενός τίμιου ανθρώπου παρά οι Θήβες της αρχαίας Αιγύπτου με τις εκατό πύλες, μνημείο που έχει ξεστρατίσει από το αληθινό νόημα της ζωής». Σε αυτό το μικρό απόφθεγμα από το Walden ή Η ζωή στο δάσος είναι σαν να συνοψίζεται όλη η ηθική θεώρηση για τη ζωή και τον κόσμο του νατουραλιστή φιλοσόφου, ποιητή και συγγραφέα Χένρι Ντέιβιντ Θορώ. Πρόκειται για ένα βιβλίο που έγραψε και ξαναέγραψε οκτώ φορές πριν εκδοθεί το 1854, περίπου δέκα χρόνια αφότου ο ίδιος είχε ζήσει για μια περίοδο δύο ετών σε μια καλύβα που έχτισε δίπλα στη λίμνη Ουόλντεν της Μασαχουσέτης, έχοντας αφήσει πίσω του λαμπρές σπουδές στο Χάρβαρντ, τη διδασκαλία στην Ακαδημία του Κόνκορντ, τον «πολιτισμό» και τους ανθρώπους της πόλης, επιλέγοντας στην ηλικία των 28 μια ζωή ταπεινή, λιτή, κοπιώδη, τίμια, φυσική, με έναν τρόπο ποιητική. Πάνω απ’ όλα συνεπής σε μια πολιτική σκέψη που ήθελε τον άνθρωπο να πιστεύει στον εαυτό του και στη φύση, η οποία μπορεί να του προσφέρει όσα πραγματικά έχει ανάγκη, τίποτα περιττό και παράταιρο – μια ουσιαστική προσαρμογή στους οργανικούς νόμους που τη διέπουν. Ένα «πείραμα» κατά το οποίο έθεσε τον εαυτό του παρατηρητή της βιολογικής ροής του χρόνου, κατα-

γράφοντας τις εμπειρίες του σε σημειώσεις που αργότερα μετέγραψε σε βιβλίο. Ένα αυτοβιογραφικό κείμενο όπου ο μόχθος της επιβίωσης και η μοναξιά αποζημιώνονται από το μεγαλείο του ουρανού, της λίμνης, του δάσους, των εποχών, αποδομώντας συνεχώς τη φαιδρότητα του αστικού πολιτισμού μέσα από τη δριμεία κριτική στις κοινωνικές παραδοχές και συμβάσεις της εποχής του. Είχε επιλέξει συνειδητά να επιβιώσει μέσω της χειρωνακτικής εργασίας, μέσα σε ένα σπίτι που ο ίδιος έφτιαξε και ήταν ανοιχτό για όλους, θεωρώντας ότι έτσι αποτελούσε και ο ίδιος κομμάτι της φύσης. Λέει χαρακτηριστικά: «Μακάρι να αφεθούν όλα τα λιβάδια της γης σε άγρια κατάσταση, μακάρι να μη γίνουν ποτέ καλλιεργήσιμα χωράφια, αν είναι αυτό το αντάλλαγμα για να αρχίσουν οι άνθρωποι να εξιλεώνονται». Κάθε κεφάλαιο και μια σύνοψη εμπειριών στο δάσος, στη λίμνη, στο χωράφι με τις φασολιές, με ξένους, με φίλους, με παρακατιανούς, με τα ζώα, με κρύο ή ζέστη, χειμώνα ή άνοιξη. Σύντομα δοκίμια με διαπιστώσεις για τη ζωή, τους ανθρώπους, την οικονομία, την πολιτική, την Αμερική, την Ιστορία. Ένα πολιτικό οικολογικό μανιφέστο του προπερασμένου αιώνα, θεμελιώδες της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

walden ή η ζωή στο δάσος Ένα πολιτικό οικολογικό μανιφέστο του προπερασμένου αιώνα, θεμελιώδες της παγκόσμιας λογοτεχνίας. από τoν χρήστο παρίδη

λεσχη αναγνωσησ

25

lifo – 1 απριλιου 2021

Henry D. Thoreau Walden ή Η ζωή στο δάσος μεταφραση: Βασίλης Αθανασιάδης εκδόσεις: Κέδρος σελιδεσ: 432 τιμή: €17,76

από την αργυρω μποζωνη

παραπάνω από θετική. Μπορούμε να πούμε ότι αυτό το μυθιστόρημα με τον μοναδικό αντι-ήρωα (ή μήπως ήρωα;), τον Άθο τον δασονόμο, είναι από τα σημαντικότερα της δεκαετίας του 2010. Η κριτική έμεινε κυρίως στο ιστορικό/πολιτικό πλαίσιο του μυθιστορήματος, στη λογοτεχνική μεταγραφή του διπλού τραύματος των Καλαβρύτων. Πρόκειται για τη διπλή τραγωδία που έζησε αυτή η ορεινή κωμόπολη της Αχαΐας σε διάστημα πέντε ετών: στις 13 Δεκεμβρίου 1943, 487 Καλαβρυτινοί άρρενες εκτελούνται από τον στρατό κατοχής ως αντίποινα για την εκτέλεση 78 Γερμανών από τους αντάρτες. Και στις 8-10 Απριλίου 1948 οι μάχες ανάμεσα στον κυβερνητικό στρατό και στις δυνάμεις του ΕΛΑΣ σπέρνουν στα Καλάβρυτα την καταστροφή. Ο μυθιστορηματικός ήρωας Άθος ο δασονόμος χάνει τη ζωή του στα αντίποινα των Γερμανών. Και την ιστορία του τη διηγούνται κατόπιν τέσσερις γενιές γυναικών. Η γυναίκα του Άθου, Μαριάνθη, η κόρη του, Μαργαρίτα, η εγγονή του, Λευκή, και η δισέγγονή του, Ιοκάστη. Καθεμία, μέσα από τη δική της οπτική και το δικό της βίωμα, αναδημιουργεί την εμπειρία του Άθου, τόσο της ζωής του όσο και της απώλειάς του, στοιχειοθετώντας με την αφήγησή της τον χρήσιμο αναστοχασμό για το πένθος, τη θυσία, τη συγχώρεση, το πεπρωμένο και το αποτύπωμά τους

στην Ιστορία. Ο Άθος, δασονόμος των Καλαβρύτων, με καταγωγή από το Καρπενήσι, βρέθηκε στην Αρκαδία για να σπουδάσει Δασονομία στη σχολή της Βυτίνας. Και εκεί, μέσα στο δάσος, φορώντας τη στολή δασονόμου α’ τάξης, καθώς μόλις είχε αποφοιτήσει, γνώρισε τη Μαριάνθη, που σπούδαζε υφαντική στη Βυτίνα. «Μέσα στο δάσος ποτέ δεν ξαστερώνει» του είχε πει αυτή την πρώτη νύχτα του γάμου τους. «Θα ζήσουμε την αγάπη μας στη σκιά, σαν κατάνυξη». Για τον Άθο, η πνοή του δάσους ήταν η άλλη φύση του. « Ένας εσωτερικός κόσμος, βαθύς και σιωπηλός, σαν τον πατέρα μου» λέει η Μαργαρίτα στη δική της αφήγηση. Έτσι, το δάσος έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στο μυθιστόρημα της Στεφανοπούλου. Είναι ήρωας και ταυτόχρονα χώρος μιας δραματουργίας που μοιάζει με καθαρτήριο. Πέρα από το ιστορικό πλαίσιο, η φύση είναι το πραγματικό υπόβαθρο της ιστορίας της Στεφανοπούλου. Χωρίς αυτή δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει ο αναστοχασμός. Το δάσος λειτουργεί απελευθερωτικά για τις αφηγήτριες, αλλά και για τους αναγνώστες. Η φύση, περισσότερο απ’ οποιοδήποτε άλλο στοιχείο, κάνει αυτό το μυθιστόρημα βαθιά πολιτικό, δηλαδή βαθιά ανθρώπινο. «Για χρόνια κράταγα το στόμα μου κλειστό. Όταν ζεις κοντά στη φύση, μαθαίνεις στη σιωπή». Είναι οι εναρκτήριες προτάσεις.

Μαρία Στεφανοπούλου Άθος, ο Δασονόμος εκδόσεις: Το Ροδακιό σελιδεσ: 288 τιμή: €15

ΤΟ ΜΥΘΙΣΤΌΡΗΜΑ ΤΗΣ ΜΑΡΊΑΣ ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΎΛΟΥ ΆΘΟΣ, Ο ΔΑσονόμος εκδόθηκε το 2014 και η κριτική υποδοχή του ήταν κάτι

άθος, ο δασονόμος Η φύση, περισσότερο απ’ οποιοδήποτε άλλο στοιχείο, κάνει αυτό το μυθιστόρημα βαθιά πολιτικό, δηλαδή βαθιά ανθρώπινο.

ΓΡΑΜΜΈΝΟ ΤΟ 1851, ΔΗΛΑΔΉ ΜΙΑ ΔΕΚΑΕΤΊΑ ΚΑΤΆ ΤΗΝ

οποία ανθούσε το φαλαινοθηρικό μένος των κατοίκων της Νέας Αγγλίας στα πέρατα του κόσμου, δίχως κανόνες και όρια, το αριστούργημα του Χέρμαν Μέλβιλ Μόμπι-Ντικ θέτει εξαρχής επί τάπητος την αλαζονική εκμετάλλευση κάθε ελάχιστου στοιχείου της φύσης από τον άνθρωπο. Ήταν η εποχή που οι άνθρωποι της Δύσης είχαν επιδοθεί ήδη στην εξόντωση των Ινδιάνων και στην κατάκτηση των ωκεανών και σε αυτούς αναφέρεται ο Μέλβιλ, υψώνοντας το δικό του βιβλικό μυθιστόρημα εν είδει προφητικής αποκάλυψης. Εν προκειμένω, πραγματικός εχθρός δεν είναι ο δολοφονικός «Μόμπι-Ντικ» αλλά ο εκάστοτε άπληστος κυνηγός που σκοπό έχει να καταστρέψει τον πλούτο της φύσης, περιφρονώντας τους κανόνες της. Ένας αδαής φαλαινοθήρας, σαν αυτούς που είχε γνωρίσει ο Μέλβιλ γυρίζοντας τον κόσμο σε καράβι αντίστοιχο του Πίκουοντ, που καθορίζεται από το μένος της εξόντωσης της φάλαινας, είναι απλώς ένας καταστροφέας που επιπλέον αγνοεί τη φιλοσοφική διάσταση των φυσικών πραγμάτων και τη σοφία τους. Και σε αυτούς ακριβώς απευθύνεται με το μεταφορικό αυτό ταξίδι στην ουσία της γνώσης, της φύσης και του νοήματος της ζωής. Ο Μέλβιλ, με τις ατελείωτες γνώσεις του και το βαθύ φιλοσοφικό υπόβαθρο, δίνει άπειρες ευκαιρίες στον αναγνώστη να κατανοήσει τον αμέτρητο πλούτο της φύσης και να προβληματιστεί

πάνω στα παραδείγματα που μας προσφέρει αφειδώλευτα όχι μόνο καταγράφοντας τον τρόπο που συμπεριφέρονται τα διάφορα πλάσματα αλλά εξηγώντας τους κανόνες που δικαιολογούν τη συμπεριφορά τους. Ο τρόπος που αντιδρούν οι φάλαινες, που φυσούν οι άνεμοι, που δομείται αυτό το θαυμαστό κητολογικό σύστημα –όπως το αποκαλεί, ακολουθώντας τον Αριστοτέλη–, μας λέει πολλά για τη σημερινή οικολογική καταστροφή, καθώς πολλά από τα είδη αυτά έχουν εξαφανιστεί παντελώς. Αντλώντας, λοιπόν, άπειρες πληροφορίες από το Μόμπι-Ντικ, τις εξηγήσεις του αλλά και τις λειτουργικές του αντιφάσεις –το λευκό μπορεί να συμβολίζει το πένθος και ένας νέγρος ανθρωποφάγος τον ανθρωπισμό!–, μπορούμε να καταλάβουμε τον αμέτρητο, ποικίλο πλούτο της φύσης, τα άπειρα νοήματά της και να απολαύσουμε τα αμέτρητα θαύματά της. Χαρακτηριστική η σκηνή από το «Δείπνο του Σταμπ», όπου ο γερο-νέγρος Φλις δίνει μάθημα για το πώς αντιδρά μια ομάδα καρχαρίες μπροστά στο άψυχο σαρκίο – πολύ καλύτερα και πολύ πιο πολιτισμένα από τους «εν Χριστώ αδελφούς» ή το δήθεν πολιτισμένο πλήρωμα του πολύπαθου Πίκουοντ. Ιδού, λοιπόν, ένα αλληγορικό μάθημα εξουσίας και ζωής, πάντα με κεντρική αναφορά τη φύση στο κλασικό βιβλίο του Μέλβιλ, που κυκλοφορεί πάντα από τις εκδόσεις Gutenberg, στην ιστορική μετάφραση του Α.Κ. Χριστοδούλου.

μόμπι-ντικ ή η φάλαινα

Herman Melville Μόμπι-Ντικ ή Η Φάλαινα μεταφραση: Αθανάσιος Κ. Χριστοδούλου εκδόσεις: Gutenberg σελιδεσ: 1.024 τιμή: €22,90

από τoν νικο μπακουνακη

Το αριστούργημα του Χέρμαν Μέλβιλ «Μόμπι-Ντικ» θέτει εξαρχής επί τάπητος την αλαζονική εκμετάλλευση κάθε ελάχιστου στοιχείου της φύσης από τον άνθρωπο. από την τινα μανδηλαρα

λεσχη αναγνωσησ

26

lifo – 1 απριλιου 2021

εικονογράφηση toy rockwell kent απο τηνη εκδοση του 1930

Μ Ν Ή

Ό Μ Π Ι Τ Ι Κ Η Φ Ά Λ Α Ι Ν Α λεσχη αναγνωσησ

27

lifo – 1 απριλιου 2021

εργο του διαμαντη αϊδινη απο το βιβλιο του ορεστη δαβια θαυματα χλωρα

Θ Α Υ Μ Α Τ Α

Χ

Λ

Ω

Ρ

Α

λεσχη αναγνωσησ

28

lifo – 1 απριλιου 2021

πρόσεκτων», που επηρέασαν ή όρισαν τη ροή της ιστορίας της ανθρωπότητας αλλά και την ιστορία των ίδιων των φυτών, που ενδεχομένως θα ήταν διαφορετικές χωρίς αυτά. Το Περί φυτών αφηγήματα – Μικρές ιστορίες για τα φυτά που άλλαξαν τον κόσμο μας δεν είναι απλώς ένα επιστημονικό βιβλίο αλλά ένα βιβλίο γραμμένο με τρόπο λογοτεχνικό, το οποίο αφηγείται ιστορίες φυτών των οποίων οι ιδιομορφίες στη λειτουργία, τη δομή και τη συμπεριφορά τα απομακρύνουν αρκετά από την αντίληψη που έχουμε οι περισσότεροι για το τι είναι «φυτό». Περιπτώσεις ακραίες, περίεργες, ασυνήθιστες και, ως εκ τούτου, αναπόφευκτα ενδιαφέρουσες, ιστορίες που δεν χρειάζεται να έχεις βαθιές γνώσεις βιολογίας για να παρακολουθήσεις την αφήγησή τους. Η ιστορία της πατάτας και πώς από τα υψίπεδα των Άνδεων κατάφερε να σώσει τους Ιρλανδούς από τον λιμό, πώς η παπαρούνα επηρέασε μεγάλες αυτοκρατορίες και ο τρόπος που το ζαχαροκάλαμο καθόρισε τη διαδρομή του δουλεμπορίου στους νέους χρόνους, γιατί η μπανάνα συνδέεται με τις «μπανανίες» και τα γενετικώς τροποποι-

ημένα φυτά με τον δρα Φρανκενστάιν. Η ιστορία της ιτιάς, της χουρμαδιάς και δέντρων και φυτών που βλέπεις γύρω σου και δεν μπορείς να φανταστείς τι έχουν να διηγηθούν. Επίσης, προσφέρει απαντήσεις σε ερωτήματα που δεν έχουν περάσει ποτέ από το μυαλό σου: πώς μερικά φυτά καταφέρνουν και επιβιώνουν σε θερμοκρασίες δεκάδων βαθμών Κελσίου κάτω από το μηδέν, ενώ άλλα σε σχεδόν απόλυτη ξηρασία; Γιατί ο κρίνος και ο κινέζικος λωτός έχουν συνδεθεί με το άσπιλο και το αμόλυντο; Πώς ήταν τα πρώτα φυτά που εποίκισαν την ξηρά και πώς ενδέχεται να είναι τα φυτά σε άλλους κατοικήσιμους κόσμους; Το τελευταίο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στο «άγνωστο φυτό», σε αυτό που δεν έχουμε ακόμα ανακαλύψει, και καταλήγει σε μια συγκλονιστική διαπίστωση: «Ο ενεργειακός μεταβολισμός όλων των οργανισμών έχει προσαρμοστεί σε ένα στενό εύρος ατμοσφαιρικής περιεκτικότητας σε οξυγόνο. Αν αυτή ξεπεράσει το 30%, θα καούμε και θα οξειδωθούμε. Αν πέσει κάτω από το 15%, δεν θα μπορούμε να αναπνεύσουμε. Τα φυτά έχουν αναλάβει να κρατούν τη γη βιώσιμη. Είναι χρήσιμο απλώς και μόνον επειδή υπάρχουν. Λοιπόν…» .

περί φυτών αφηγήματα

Γιάννης Μανέτας Περί φυτών αφηγήματα εικονογράφηση: Μυρσίνη Μανέτα εκδόσεις: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης σελιδεσ:: 464 τιμή: €20

ΟΙ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΣΑΡΆΝΤΑ ΤΡΙΏΝ ΦΥΤΏΝ, «ΕΠΩΦΕΛΏΝ» Ή «ΑΞΙΟ-

Ένα βιβλίο γραμμένο με τρόπο λογοτεχνικό, το οποίο αφηγείται ιστορίες φυτών των οποίων οι ιδιομορφίες στη λειτουργία, τη δομή και τη συμπεριφορά τα απομακρύνουν αρκετά από την αντίληψη που έχουμε οι περισσότεροι για το τι είναι «φυτό».

ΠΌΣΟΙ ΜΠΟΡΕΊ ΝΑ ΈΧΟΥΝ ΕΚΤΕΝΉ ΚΑΙ ΒΑΘΙΆ ΓΝΏΣΗ ΑΚΌ-

μα και των πιο σπάνιων φυτών της μεσογειακής και όχι μόνο χλωρίδας όσο ο Ορέστης Δαβίας; Μάλλον ελάχιστοι. Και μάλλον είναι ο μόνος στην ελληνική επικράτεια που κάποτε είχε χαρακτηριστεί «κυνηγός φυτών» –ένας παλιός όρος της Αναγέννησης– από γνωστή εταιρεία κοσμετολογίας. Συγχρόνως, με την ιδιότητα του συγγραφέα συγκέντρωσε όλη αυτή την καθόλου επιφανειακή ή χομπίστικη, όπως θα έλεγε κανείς, πληροφόρηση που είχε συλλέξει με τα χρόνια και έγραψε εκατόν είκοσι κείμενα για βότανα, καρπούς, άνθη, αναρριχητικά και εποχικά, όλα όσα κάποτε οι άνθρωποι καλλιεργούσαν για να τους θεραπεύσουν ή να τους θρέψουν, περιλαμβάνοντας τα ονόματά τους και την ιστορία του καθενός σε έναν βαρύτιμο τόμο με τίτλο Θαύματα Χλωρά. Ένα θαυμαστό λεύκωμα με εικονογράφηση του Διαμαντή Αϊδίνη και πρόλογο του Βαγγέλη

Χατζηγιαννίδη. Με αναφορές σε θρύλους, μύθους και αφηγήσεις περιηγητών αλλοτινών εποχών, αλλά και στους ταξινόμους της Ινδίας των αρχαίων χρόνων και της αυτοκρατορικής Κίνας, περνώντας από τον δικό μας αρχαίο κόσμο, τον Θεόφραστο και τον Διοσκουρίδη, φτάνοντας μέσα από τους Πέρσες και Άραβες βοτανολόγους στη δυτική βοτανολογία και φαρμακολογία, το βιβλίο αποτελεί μια εμπνευσμένη και πνευματώδη, με χιούμορ, αφήγηση της ιστορίας των φυτών πάνω σε αυτόν τον πλανήτη, αποδεικνύοντας τη μυστική ευφυΐα της φύσης και τη συμβολή των επιστημών που ασχολήθηκαν από την αρχαιότητα έως σήμερα μαζί της. Ένα πολύτιμο ευρετήριο υψηλής αισθητικής και διαχρονικής επιστημονικής αξίας, ένας φόρος τιμής στη Γη, στο χρέος όλων μας να προστατεύσουμε τον φυσικό πλούτο που με άπειρους τρόπους συμβάλλει στην ευζωία μας και στη συνέχιση του ανθρώπινου πολιτισμού.

θαύματα χλωρά Ένα θαυμάσιο λεύκωμα για τα πιο σπάνια φυτά της μεσογειακής και όχι μόνο χλωρίδας. από τoν χρηστο παριδη

λεσχη αναγνωσησ

29

lifo – 1 απριλιου 2021

Ορέστης Δαβίας Θαύματα Χλωρά πρόλογος: Βαγγέλης Χατζηγιαννίδης εικονογράφηση: Διαμαντής Αϊδίνης εκδόσεις: Ποταμός σελιδεσ: 223 τιμή: €35

από τoν m. hulot

σημαντικό ρόλο στη ζωή μου, όπως αναγνώρισα πολύ αργότερα. Εκείνο που τους χρωστάω κυρίως είναι ότι εκεί έχει τη ρίζα της μια ηθική επιλογή που κάποτε πήρε και πολιτικά χαρακτηριστικά, ότι θα είμαι πάντα με τη μεριά των φτωχών και των αδικημένων...» γράφει ανάμεσα σε άλλα ο Σταύρος Ζουμπουλάκης στις πιο λυτρωτικές σελίδες του βιβλίου του Στ’ αμπέλια. Στο αυθόρμητο και ειλικρινές αυτό χρονικό με αναμνήσεις του νεαρού συγγραφέα, που κατέφθανε τα καλοκαίρια στους συγγενείς του στη Λακωνία για τρίμηνες διακοπές «για να βάλει μια στάλα κρέας πάνω του», η φύση κυριαρχεί στη δραστηριότητα και τις ζωές των ανθρώπων. Αποθέωση της ανεπιτήδευτης απλότητας, μιας εποχής που έχει σβήσει, χωρίς ίχνος νοσταλγίας, ημερολόγιο της σκληρής ζωής, της οικιακής οικονομίας των φτωχών αγροτών που οικονομούσαν και την τελευταία σταγόνα νερού, το βιβλίο του Ζουμπουλάκη περιγράφει τους ανθρώπους και τους χαρακτήρες τους που καθορίστηκαν από τον ίδιο τους τον τόπο, ανθρώπους άγιους και μανιακούς χαρτοπαίκτες και ανεπρόκοπους και άκακες ψυχές σε ένα καλοκαίρι με σκληρό φως, με τον συγγραφέα να θησαυρίζει πολλή ύλη λαϊκής θρησκευτικότητας, νυχτοπορείες σε αφέγγαρες νύχτες και να κερδίζει τον βραδινό του παράδεισο,

τον ύπνο στο τσαρδί, κάτω από χιλιάδες αστέρια. Ο Ζουμπουλάκης ψηλαφεί το ανάγλυφο των ανθρώπων του αγροτικού πολιτισμού που δεν γνωρίζουν την αισθητική στάση. «Η οικονομία του χωριού ήταν μια οικονομία της αυτάρκειας. Παρήγαν ό,τι σήκωνε ο τόπος και το χρειάζονταν για να ζήσουν. Και κανένας δεν σκεφτόταν να φυτέψει στον κήπο του μια λεμονιά» γράφει. Τίποτα δεν εξωραΐζει ο συγγραφέας, ακολουθώντας τα χνάρια του Παπαδιαμάντη. Γιατί η ζωή του χωριού τα περιείχε όλα, τις οικογενειακές έχθρες, τον φθόνο και την προσευχή, τη φροντίδα των ζώων και τη σφαγή τους, τον μόχθο και τις ώρες της σχόλης. Ένας πολύχρωμος πίνακας ξεδιπλώνεται στα μάτια του αναγνώστη, καλύβια και ξωκλήσια, σύκα και ξερικά καρπούζια, αγρυπνίες και πανηγυριστές, εσπερινοί, στοιχειά και πανηγύρια, τρυγημένα σταφύλια και το ωραιότερο τσαρδί του χωριού πάνω σε μια μεγάλη ελιά. Εμβάθυνση μέσα από τον τόπο και το τοπίο στην ανθρώπινη ιδιοσυγκρασία, στην κοινωνική ζωή, στη μετανάστευση και εν τέλει στην ταξική διαστρωμάτωση, αυτό το ημερολόγιο του θέρους είναι μια ανυπόφορη και εξαγνιστική ανάμνηση που καταλήγει, μέσα από μια διαδρομή χαράς, σε μια «ψυχική συμφωνία» με τον ίδιο μας τον εαυτό.

Σταύρος Ζουμπουλάκης Στ’ αμπέλια εκδόσεις: Πόλις σελιδεσ: 96 τιμή: €7

«…. ΤΑ ΕΝΝΙΆ ΚΑΛΟΚΑΊΡΙΑ ΣΤ’ ΑΜΠΈΛΙΑ ΈΠΑΙΞΑΝ ΚΑΙ ΑΥΤΆ

στ’ αμπέλια Στο αυθόρμητο και ειλικρινές αυτό χρονικό με αναμνήσεις του νεαρού συγγραφέα η φύση κυριαρχεί στη δραστηριότητα και τις ζωές των ανθρώπων.

Peter Wohlleben Η μυστική ζωή των δέντρων μεταφραση: Γιώτα Λαγουδάκου εκδόσεις: Πατάκη σελιδεσ: 296 τιμή: €12,20

ΑΥΤΌ ΠΟΥ ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΙΕΊΣ ΞΕΚΙΝΏΝΤΑΣ ΝΑ ΔΙΑΒΆΖΕΙΣ ΤΗ

Μυστική ζωή των δέντρων είναι ότι δεν σου περνάει με τίποτα από το μυαλό πόσο αρμονικά συμβιώνουν τα δέντρα σε έναν βιότοπο και πόσο πολύ εξαρτώνται το ένα από το άλλο. Από τα πιο μικρά, νεαρά φυτά που μόλις έχουν αρχίσει να φυτρώνουν μέχρι τα αιωνόβια δέντρα που κυριαρχούν σε ένα δάσος, οι δεσμοί που αναπτύσσονται μεταξύ τους είναι τόσο ισχυροί, που αν ξεριζώσεις ένα, διαταράσσεις μια ισορροπία εκατομμυρίων ετών. Τα δέντρα είναι ένα μυστηριώδες σύμπαν και ο διακεκριμένος δασολόγος Peter Wohlleben εξηγεί όλα αυτά τα εκπληκτικά πράγματα που συμβαίνουν γύρω μας με έναν τρόπο που κάνει την ανάγνωση του βιβλίου απολαυστική. Τα δέντρα επικοινωνούν μεταξύ τους. Δεν μεγαλώνουν μόνο στοργικά τα μικρά τους αλλά επίσης φροντίζουν τους ηλικιωμένους και άρρωστους γείτονές τους. Τα δέντρα έχουν μνήμη, ανταλλάσσουν μηνύματα, αισθάνονται πόνο, παθαίνουν εγκαύματα από τον ήλιο και κάνουν ρυτίδες. Κάποια δέντρα, όπως οι βελανιδιές, επικοινωνούν μεταξύ τους με χημικές αρωματικές ουσίες. Για παράδειγμα, όταν ένα δέντρο δεχτεί επίθεση από έντομα, εκπέμπει αρωματικές ουσίες και όλα τα δέντρα της ευρύτερης περιοχής που λαμβάνουν το μήνυμα αυτό οπλίζονται

κατάλληλα. Τα δέντρα συμβιώνουν με μύκητες, πουλιά και έντομα και επωφελούνται όλοι, προσαρμόζονται σε νέες συνθήκες και βοηθούν να επανέλθει στην προηγούμενη μορφή του το περιβάλλον μετά από μια φυσική καταστροφή. Τα δέντρα αισθάνονται, αντιδρούν, υποφέρουν και χαίρονται. Η Μυστική ζωή των δέντρων έγινε παγκόσμιο μπεστ-σέλερ και πούλησε εκατομμύρια αντίτυπα σε ολόκληρο τον κόσμο. Το ίδιο και το επόμενο βιβλίο του, η Μυστική ζωή των ζώων, που περιγράφει με εξίσου συναρπαστικό τρόπο όλα αυτά τα αξιοθαύμαστα που συμβαίνουν στον κόσμο των ζώων, που μοιάζει απίστευτα με τον ανθρώπινο. Τους κόκορες που λένε ψέματα στις κότες τους, ελαφίνες που πενθούν, άλογα που ντρέπονται, που έχουν συναισθήματα, και μάλιστα έντονα, που έχουν τρόπους συμπεριφοράς περίπλοκους και συνειδητή ζωή. Θυσιάζονται για τα παιδιά τους, αισθάνονται ευγνωμοσύνη, αγάπη, αλτρουισμό και συμπόνια. Ο τρόπος συμπεριφοράς τους και η πολύπλευρη συναισθηματική τους ζωή δείχνουν ότι είναι πολύ πιο κοντά στους ανθρώπους απ’ ό,τι θα περίμενε κανείς. Και ότι είναι ένας κόσμος που δεν έχει ακόμα ερευνηθεί, αλλά αξίζει να τον παρατηρήσεις. Αυτό κάνει η Μυστική ζωή των ζώων, ένα σπουδαίο δοκίμιο.

η μυστική ζωή των ζώων η μυστικη ζωη των δεντρων Ο διακεκριμένος δασολόγος Peter Wohlleben εξηγεί όλα αυτά τα εκπληκτικά πράγματα που συμβαίνουν γύρω μας με έναν τρόπο που κάνει την ανάγνωση απολαυστική. από τoν m. hulot

λεσχη αναγνωσησ

30

lifo – 1 απριλιου 2021

Peter Wohlleben Η μυστική ζωή των ζώων μεταφραση: Γιώτα Λαγουδάκου εκδόσεις: Πατάκη σελιδεσ: 304 τιμή: €12,20

από την αργυρω μποζωνη

γκόσμιου δραματολογίου, γραμμένο περίπου την ίδια εποχή με τον Γλάρο, στο κατώφλι των μεγάλων κοινωνικών αλλαγών στη Ρωσία και ενός μέλλοντος πιο κοντά στις ανθρώπινες αξίες, όπως το οραματιζόταν ο συγγραφέας, σκιαγραφεί με φόντο τον χώρο, τη ρωσική επαρχία, ένα απομακρυσμένο υποστατικό, τα υπαρξιακά αδιέξοδα των ηρώων του. Αναθεώρηση του Στοιχειού του δάσους, που ο Τσέχωφ δεν θέλησε να δημοσιεύσει ποτέ, στον Θείο Βάνια ο τόπος, η ιδιοκτησία, οι παραμελημένες και παρηκμασμένες εκτάσεις γης, η σκληρή αγροτική ζωή, η φτώχεια και η απομόνωση είναι αυτά που κινούν τα νήματα της υπαρξιακής περιπέτειας των πρωταγωνιστών, ανθρώπων με χαμένες, σπαταλημένες ζωές που αναζητούν απελπισμένα το νόημα της ζωής μέσα από ανεκπλήρωτους έρωτες. Ο Θείος Βάνιας, που ο Τσέχωφ χαρακτηρίζει ως «σκηνές από τη ζωή στο χωριό σε τέσσερις πράξεις», έχει ως πρωταγωνιστές τους επαρχιώτες αριστοκράτες που χαρακτηρίζονται από οκνηρία, κενότητα, ανευθυνότητα και ηθική αδράνεια.

Η υπόθεση εκτυλίσσεται στο κτήμα του ακαδημαϊκού Σερεμπριάκοβ, που με τη γυναίκα του Γιελένα «εισβάλλουν» στο σκηνικό του επαρχιακού αγροκτήματος το οποίο τους εξασφαλίζει τον αστικό τρόπο ζωής τους και συντηρεί ο κουνιάδος του Βάνιας και η κόρη του καθηγητή, Σόνια. Ο Τσέχωφ περιβάλλει το παρηκμασμένο υποστατικό από ένα δάσος, ενώ μαίνεται η θύελλα, και δεν παραλείπει μέσα από τα λόγια του γιατρού Αστρόφ να υπογραμμίσει τον πόθο του για μια χώρα που θα βαδίσει προς το μέλλον σεβόμενη το περιβάλλον, τους φυσικούς πόρους, τα ζωικά είδη, τις μνήμες του παρελθόντος. Όταν ο κουνιάδος του Βάνια ανακοινώνει ότι θέλει να πουλήσει το κτήμα για να αγοράσει μια βίλα στην Ευρώπη, η είδηση φτάνει τον Βάνια σχεδόν στο έγκλημα. «Θα ακούσουμε τους αγγέλους, θα δούμε ολόκληρο τον ουρανό σπαρμένο με διαμάντια, θα δούμε το κακό αυτής της γης, όλα μας τα βάσανα να καταποντίζονται μέσα στο έλεος που θα πλημμυρίσει ολόκληρο τον κόσμο και η ζωή μας θα γίνει ήρεμη, τρυφερή, γλυκιά σαν χάδι. Θ’ αναπαυθούμε» λέει η Σόνια στον γεμάτο μεταφυσική ελπίδα μονόλογό της στο φινάλε του έργου.

Άντον Τσέχωφ Ο θείος Βάνιας μεταφραση: Χρύσα Προκοπάκη πρόλογος: Στάθης Λιβαθινός εκδόσεις: Κάπα Εκδοτική σελιδεσ: 104 τιμή: €8

Ο ΘΕΊΟΣ ΒΆΝΙΑΣ, ΈΝΑ ΑΠΌ ΤΑ ΣΠΟΥΔΑΙΌΤΕΡΑ ΈΡΓΑ ΤΟΥ ΠΑ-

ο θείος βάνιας Ένα κτήμα της ρωσικής επαρχίας και η ζωή στη φύση είναι το φόντο για μια ιστορία υπαρξιακής περιπέτειας ανθρώπων με σπαταλημένες ζωές, που αναζητούν το νόημα της ζωής μέσα από ανεκπλήρωτους έρωτες. από την αργυρω μποζωνη

ΣΠΆΝΙΑ ΘΑ ΒΡΕΙ ΚΑΝΕΊΣ ΦΥΣΙΟΔΊΦΕΣ ΠΟΥ ΝΑ ΚΑΤΈΧΟΥΝ ΌΧΙ

μόνο επιστημονική γνώση αλλά και να έχουν μια συνολική επoπτεία των πολλαπλών παραγόντων που σχετίζονται με το παρελθόν και το μέλλον του πλανήτη, όπως ο Μακφάρλαν. Με γνώσεις Φυσικής, Γεωλογίας, Ανθρωπολογίας και Ιστορίας, αλλά κυρίως με αδηφάγο και ειλικρινές ερευνητικό και δημοσιογραφικό ενδιαφέρον, που τον κάνει να επισκέπτεται ο ίδιος τις περιοχές που πλήττονται από την οικολογική καταστροφή, ο Μακφάρλαν έχει αναλάβει να αποκαλύψει όλα τα μυστικά της Υπογαίας: τόσο αυτού που κρύβεται κάτω από τη γη όσο και αυτού που δεν φανερώνεται στο γυμνό μάτι, ακριβώς επειδή εγκυμονεί μια γνώση που μας θέτει ενώπιον της πιο σκληρής αλήθειας, αυτής της ανεπανόρθωτης καταστροφής. Επειδή όμως προτεραιότητα έχει πάντα η γνώση, ο Μακφάρλαν αναλαμβάνει να μας εξηγήσει όχι μόνο πώς ακριβώς επικοινωνούν μέσα από τις ρίζες τους τα δέντρα αλλά και τι κρύβεται κάτω από τους λιωμένους πάγους στη Γροιλανδία και τι μπορεί να βρίσκεται στο βάθος των πιο ανήλιαγων σπηλαίων. Φτάνει μέχρι τα προϊστορικά χρόνια, στις πρώτες ανθρώπινες επιγραφές, αναζητά τα μυστικά του πλανήτη σε διαφορετικές περιοχές, διαπερνά τον Αχέροντα για να δει τι ακριβώς εννοούσαν οι αρχαίοι όταν μιλούσαν για το ταξίδι στον κάτω κόσμο και μπαίνει στην κάψουλα του χρόνου για να προβλέψει τι θα συμβεί με τα πυρηνικά απόβλητα στο μέλλον. Όλα

αυτά όμως τα κάνει για να μπορέσουμε να δούμε τις μεταβολές που επήλθαν ανά τους αιώνες και έχουν ως αποτέλεσμα την καταστροφή της φύσης και την αλλοίωσή της. Λόγω της υπερθέρμανσης αποκαλύπτονται, για παράδειγμα, κόσμοι που έμεναν επί αιώνες αόρατοι, ενώ ο πάγος που λιώνει σε ανησυχητικό βαθμό φέρνει στο φως νέα στοιχεία για την Υπογαία, η οποία τελικά λειτουργεί διττά, ως αποκάλυψη του παλιού αλλά και ως οιωνός της επερχόμενης καταστροφής: «Η φύση δεν είναι πλέον μια απόμακρη κορυφή που λάμπει στον ήλιο ή ένα αρπακτικό που κυνηγά πάνω από δάση σημύδας – είναι επίσης γραμμές στην ακτή, εκεί όπου φτάνει η θάλασσα, γεμάτες ξεβρασμένο πλαστικό ή ενώσεις εγκλεισμού από το μόνιμο στρώμα πάγου, του οποίου η θερμοκρασία αυξάνεται. Αυτή η νέα φύση μάς εμπλέκει με τρόπους που μόλις τώρα έχουμε αρχίσει να τους αντιλαμβανόμαστε» γράφει ο Μακφάρλαν, εξαγγέλλοντας ουσιαστικά τη νέα, κρίσιμη εποχή του Ανθρωπόκαινου, στην οποία έχουμε εισέλθει ήδη και πρέπει να μας κάνει να προβληματιζόμαστε σοβαρά για το επικείμενο, πιο άμεσο απ’ ό,τι περιμέναμε, τέλος του πλανήτη. Γι’ αυτή την πανανθρώπινη, όπως είπαν, συμβολή του στην αποκάλυψη χαμένων στοιχείων και άλλων κόσμων ο Μακφάρλαν βραβεύτηκε με την ύψιστη τιμή της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Γραμμάτων, ενώ το βιβλίο του παραμένει παγκόσμιο μπεστ-σέλερ.

Robert Macfarlane Υπογαία μεταφραση: Μιχάλης Μακρόπουλος εκδόσεις: Μεταίχμιο σελιδεσ: 472

Ο Μακφάρλαν αναλαμβάνει να μας εξηγήσει όχι μόνο πώς ακριβώς επικοινωνούν μέσα από τις ρίζες τους τα δέντρα αλλά και τι κρύβεται κάτω από τους λιωμένους πάγους στη Γροιλανδία και τι μπορεί να βρίσκεται στο βάθος των πιο ανήλιαγων σπηλαίων.

υπογαία Ο Μακφάρλαν έχει αναλάβει να αποκαλύψει όλα τα μυστικά της Υπογαίας: τόσο αυτού που κρύβεται κάτω από τη γη όσο και αυτού που δεν φανερώνεται στο γυμνό μάτι, επειδή εγκυμονεί μια γνώση που μας θέτει ενώπιον της πιο σκληρής αλήθειας, της ανεπανόρθωτης καταστροφής. από την τινα μανδηλαρα λεσχη αναγνωσησ

31

lifo – 1 απριλιου 2021

κάθε όροφος ήταν και μια ανεξίτηλη ανάμνηση. Από την ηλικία των οκτώ και μέχρι τα δεκατρία ταξιδεύαμε. Τότε μείναμε στη Ρόδο μαζί με τον αδελφό μου και τη μητέρα μου, γιατί ο πατέρας μου είχε ανοίξει κάποιες δουλειές στο νησί και του πηγαίναν σχετικά καλά. Γι’ αυτό αποφασίσαμε να πάμε να ζήσουμε όλοι μαζί, για να μη σπάσει η οικογένεια. Τελικά οι δουλειές δεν πήγαν και τόσο καλά και δυσκολευτήκαμε σε αρκετά επίπεδα, π.χ. αλλάζαμε συχνά σπίτια, παίρναμε λάθος αποφάσεις, ήμασταν δύσκολα οικονομικά. Αλλά δεν θα άλλαζα τίποτα, αυτά τα χρόνια έπαιξαν τον σημαντικότερο ρόλο στο να βρω τα πατήματά μου και να ξυπνήσουν τα όνειρά μου πρόωρα.

q Μια έντονη παιδική μου ανάμνηση είναι ο φίλος μου ο Άβη, ο μοναδικός φίλος που έκανα όταν γύρισα από τη Ρόδο στην Αθήνα. Έπαιζε το καλύτερο πιάνο που είχα ακούσει μέχρι τότε και ήταν μόλις δεκατριών χρονών. Μέχρι και η θεία μου, που ήταν καθηγήτρια πιάνου και έκανα μαθήματα μαζί της για κάποια χρόνια, όταν άκουγε αυτό το παιδί να παίζει στην κλαβινόβα που είχα στο δωμάτιό μου, ενθουσιαζόταν. Σίγουρα αυτός, όπως και οι Ψυχόδραμα, έπαιξαν ρόλο στο να αγαπήσω και να μαγευτώ από τη μουσική.

q Το μόνο μου όνειρο που μπορώ να θυμηθώ ήταν να γίνω μουσικός. Άλλωστε, η μουσική μπήκε πολύ νωρίς στη ζωή μου, λόγω των μαθημάτων πιάνου που μου έκανε η θεία μου όταν ήμουν έξι και έμενα ακόμα στην Αθήνα. Όταν πήγαμε στη Ρόδο, προσπάθησε η μάνα μου να μου βρει έναν δάσκαλο να συνεχίσουμε τα μαθήματα, αλλά τελικά με συνεπήρε το ραπ που ακουγόταν από το απέναντι δωμάτιο του αδελφού μου.

q Οι ήχοι που με επηρέασαν ήταν το ραπ, λόγω του ξάδελφού μου και του αδελφού μου και όσων άκουγα από κάποια βινύλια του πατέρα μου, π.χ. Barry White, Fausto Papetti, Abba, αλλά και ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου από την πλευρά της μάνας μου και ο Michael Jackson από προτίμηση. Δεν υπήρχε και τόσο λαϊκό ρεπερτόριο στην οικογένειά μου, μέχρι που μια μέρα, πιτσιρίκος, γύρισα στο σπίτι, μπήκα στο δωμάτιό μου και είδα ένα τζουκμπόξ να με κοιτάει, γιατί δεν χώραγε πουθενά αλλού μέσα στο σπίτι. Νόμιζα ότι είναι μούρη φορτηγού, δεν το είχα ξαναδεί. Ήταν γεμάτο 45άρια με λαϊκά. Τελικά, έφυγε από το δωμάτιό μου και κατέληξε στο σαλόνι, να φωτίζει με τα μεγαλοπρεπή φώτα του στιγμές της οικογένειας που χόρευε και έσπαγε ποτήρια με κρασί στο πάτωμα. Όλα αυτά γίνονταν πριν φύγουμε για τη Ρόδο.

Mουσικός, ράπερ. Γεννήθηκε στο Μαρούσι, ζει στην Ηλιούπολη.

ΛΑΘΟΣ

q Γεννήθηκα στο Μαρούσι Αττικής και μέχρι τα οκτώ ζούσα στην Ηλιούπολη, σε μια οικογενειακή πολυκατοικία, όπου

q Ο λόγος που εξωτερίκευσα τη σκέψη μου και τις μελωδίες που είχα μέσα μου ήταν για να νιώσω μέλος μιας παρέας που ήταν πολύ ψηλά στα μάτια μου και λέγεται Ψυχόδραμα. Πάντοτε ήθελα να ανήκω κάπου, γιατί μόνοι μας πιστεύω πως δεν είμαστε τίποτα, όπως δεν μπορούμε να κάνουμε και τίποτα. Από κει και πέρα, η μουσική έγινε με τον καιρό ανάγκη. Δεν ήταν απ’ την αρχή, θα ήταν ψέματα να πω κάτι τέτοιο. Πώς μπορείς να κάνεις κάτι ανάγκη σου αν δεν το έχεις γνωρίσει εις βάθος; Αυτήν τη στιγμή η μουσική μού ικανοποιεί το ανικανοποίητο, με βοηθάει να σταθώ στα πόδια μου και να μην ξεχνάω ποιος είμαι, ώστε να μη χαθώ σε καιρούς τόσης πληροφορίας.

q Η μάνα μου έπαιξε σημαντικό ρόλο σε αυτό. Όταν έφυγα από το σπίτι, ένα πράγμα που της έλειψε ήταν η μουσική που έκανα ή κάναμε στο δωμάτιό μου. Γι’ αυτό συνήθως είναι και η πρώτη ακροάτρια των τραγουδιών μου ακόμα και σήμερα. Υπολογίζω αρκετά την άποψή της, γιατί νιώθω ότι εισπράττει ακόμα τη μουσική μου στην αγνή και αυθόρμητη εκδοχή της. Με βοηθάει να θυμηθώ τα πρώτα μου βήματα.

AΘΗΝΑΊΟΙ

q Το 2004, μαζί με τα τραγούδια που βγάζαμε ως Ψυχόδραμα, έγραψα το πρώτο μου σόλο άλμπουμ, το οποίο ήταν EP και λεγόταν «Κάνοντας μια βόλτα». Εκεί ήμουν στην αναζήτηση διαφόρων ειδών μουσικής. Θυμάμαι ότι με είχε ξετρελάνει το drum ‘n’ bass και το ρέγκε, γι’ αυτό είχα βάλει πολύ αυτά τα δύο στοιχεία στο συγκεκριμένο EP. Το 2009, αφού στράφηκα πιο πολύ στο Ταφ Λάθος, γιατί στο Ψυχόδραμα κάθε καλλιτέχνης είχε αρχίσει να παίρνει τον δρόμο του και να ακολουθεί την προσωπική του πορεία, ξεκίνησα τον δίσκο μου «Περίεργη Κατάσταση». Ήταν όντως περίεργη κατάσταση, ένα μεταβατικό στάδιο για μένα σε πολλά θέματα, σε προσωπικό επίπεδο, στα ακούσματά μου, στο πώς έχει αρχίσει να αλλάζει η πένα μου και να διαφέρει, και είχα αρχίσει πλέον να απεγκλωβίζομαι από τον όρο «street rap». Ήθελα να γράψω λίγο πιο προσωπικά θέματα, για μένα, γι’ αυτά που με απασχολούν, για έρωτα, για αγάπη, για μίσος και για άλλα συναισθήματα που υπάρχουν. Το 2012 βγήκε ο δίσκος μου «Μόνο με χρώμα», σε μια περίοδο της ζωής μου που ήταν αρκετά μαύρη, εξού και ο τίτλος, γιατί ήθελα να τη γεμίσω χρώμα. Ο δίσκος αυτός έχει μια θετικότητα, γιατί προσπαθούσα να τουμπάρω το σενάριο που επικρατούσε τότε στη ζωή μου. Υπήρξε αρκετός πειραματισμός σε αυτό το πρότζεκτ, αρκετά live όργανα και το ηχητικό αποτέλεσμα, όποτε το ακούω, ακόμα και σήμερα, με εκπλήσσει. Είχα βάλει πολλή δουλειά, πολλή αγάπη, πολύ μεράκι, κι εκεί γνώρισα τα παιδιά που απαρτίζουν την μπάντα στην οποία είμαι ακόμα και σήμερα και παίζουμε μαζί στα live. Το 2015 βγάλαμε την «Ελπίδα». Ένιωσα ότι πραγματικά υπήρχε ελπίδα μέσα μου, μέσα από τη μουσική μου, άρχισα να καταλαβαίνω ότι οι γύρω μου με κοιτούσαν με ελπίδα γι’ αυτό που ετοιμαζόταν. Είχα καταφέρει να κάνω πολλά από τα όνειρά μου πραγματικότητα. Ήθελα από τότε να γυρίσω μια ταινία, αλλά αυτό έγινε το 2019, με τον δίσκο DECA. Τότε κατάφερα να το κάνω, διότι κάποια χρήματα που μας δόθηκαν από τη μουσική τα επιστρέψαμε στη μουσική, και είχαμε και τη βοήθεια της Red Bull. Είχα ξεκινήσει ήδη να γράφω κάποια τραγούδια, αλλά ταυτόχρονα σκηνοθετούσα μες στο μυαλό μου. Είχα τη βοήθεια του Γιώργου Σπηλιόπουλου στο σενάριο και γενικότερα στην υλοποίηση του έργου αυτού και μέσω της Red Bull γνωρίσαμε τον Κώστα Μάνδυλα, που σκηνοθέτησε τη μεσαίου μήκους ταινία. Νιώθω πάρα πολύ χαρούμενος που καταφέραμε να ολοκληρώσουμε αυτό το έργο, γιατί ήταν πάρα πολύ δύσκολο να γίνει. Ενδιάμεσα έβγαλα και αρκετά singles. Σήμερα το focus μου είναι στην μπάντα, συναναστρέφομαι με νέους μουσικούς, ανταλλάσσουμε ιδέες και προχωράμε.

q Η πρώτη καραντίνα μού μίλησε σε προσωπικό επίπεδο, μου έκανε καλό στο κομμάτι της δημιουργίας. Ήμουν φορτωμένος με εικόνες και είχα αρκετό χρόνο για τον εαυτό μου, επειδή ήταν κλειστό και το μαγαζί μου, έτσι τις εξέφρασα. Όχι μόνο στη μουσική, κι ας έγραψα αρκετή. Ξεκίνησα να σχεδιάζω και να φτιάχνω ένα δικό μου επιτραπέζιο παιχνίδι αλλά και να γράφω το σενάριο για ένα πρότζεκτ που ετοιμάζω. Αυτήν τη στιγμή, στη δεύτερη καραντίνα, νιώθω πολύ κουρασμένος και αισθάνομαι με όλη τη σημασία της λέξης ότι θέλω να ζήσω. Πάλι καλά που μου έδωσε κίνητρο ο μαέστρος Σταύρος Ξαρχάκος να ασχοληθώ με τα δημοτικά τραγούδια και να ανακαλύψω την ποίηση και την ειλικρίνεια που υπάρχει μέσα σε αυτά. Είναι κάτι με το οποίο δεν είχα ασχοληθεί στο παρελθόν και με βοήθησε πολύ ψυχολογικά, μαζί με τη σχετικά καθημερινή δουλειά στο κατάστημά μου, ώστε να μπορέσω, τουλάχιστον, να το συντηρήσω. Τα πράγματα θα είναι δύσκολα στην επανένταξη, ελπίζω να ξαναβρούμε σύντομα τα βήματά μας και το μονοπάτι μας στο σκοτεινό δάσος που έχουμε να διανύσουμε.

q Το πιο μεγάλο μου όφελος από την ασχολία μου με τη μουσική είναι ότι έχω μείνει ακόμα παιδί και δεν έχω χάσει τον αυθορμητισμό και την ανάγκη μου για σκέψη. Όταν ο άνθρωπος σταματάει να δημιουργεί, ό,τι κι αν είναι αυτό, πιστεύω ότι δεν του μένουν πολλά να κάνει.

q Το Ταφ Λάθος γεννήθηκε μέσα από τις φιλίες και συντηρείται απ’ αυτές, κι ας έχω υπάρξει κατά καιρούς μοναχικός καβαλάρης. Το βράδυ κατέληγα γύρω από τη φωτιά μαζί τους, για να τους πω ιστορίες από αυτά που είδα. Ουσιαστικές

32 lifo – 1.4.21

απο τον m. hulot φωτογραφιeσ: παρισ ταβιτιαν

ραπ αλληλεγγύη Αυτό που συνέβη με τη λογοκρισία του ράπερ στην Ισπανία και το κύμα της συμπαράστασης από τους ανθρώπους που βγήκαν στους δρόμους πιστεύω ότι θα γινόταν και στην Ελλάδα, αν υπήρχε λόγος. Το ραπ μπορεί να είναι μια εγωκεντρική μουσική, αλλά, όσο κι αν λέγεται ή καμιά φορά νιώθουμε ότι τρωγόμαστε μεταξύ μας, υπάρχει σεβασμός, αγάπη και αλληλεγγύη.

1.4.21 – lifo

33

q Μου αρέσει να ταξιδεύω, να βρίσκομαι ακροατής και όχι συνομιλητής σε καλές συζητήσεις, να μαγειρεύω, να μου μαθαίνω να αγαπάω, να κάνω το kung fu μου, τα πατίνια μου, ώστε μετά να μπορώ να πίνω τις ρακές μου και τις μπίρες μου, να ακούω μουσική με όλους τους τρόπους, να συλλέγω παιχνίδια.

q Πρέπει να ακολουθούμε την εξέλιξη, γιατί αυτή είναι η φυσιολογική ροή των πραγμάτων. Απλώς, για να εξελιχθείς, πρέπει να γνωρίζεις και για το παρελθόν του αντικειμένου με το οποίο ασχολείσαι. Θεωρώ ότι εκεί κάποιοι νέοι ράπερ το έχουν χάσει. Η μουσική αυτή έχει μια πανέμορφη ιστορία και κέρδισε πολλά και σπουδαία πράγματα πάνω στο κομμάτι της ελευθερίας. Ο λόγος είναι ένα από τα δυνατότερα όπλα που διαθέτει ο άνθρωπος και θέλει τεράστια προσοχή ο τρόπος που τον χρησιμοποιούμε. Καλός ράπερ είναι αυτός που ξέρει τι λέει.

Ταφ Λάθος

φιλίες δεν έχουν χαθεί, με όποιον έχεις ξεκινήσει από το μείον έχεις δεθεί, ξέρεις πώς είναι στο κρύο κι έτσι η ζέστη είναι εύκολα διαχειρίσιμη. Αρκεί να έχεις περάσει από θερμοκρασίες υπό το μηδέν μαζί τους, αλλιώς η ζέστη μπορεί να γίνει αρκετά επικίνδυνη και καυστική.

q Καλό είναι, όταν είσαι καλλιτέχνης, να είσαι πολύπλευρος. Ναι μεν να είσαι μέλος της εξέλιξης, αλλά ταυτόχρονα να μελετάς τις ρίζες σου και τις βάσεις σου και να λες πράγματα που θα μείνουν, με ουσία, να βοηθάς την κοινωνία στην οποία ζεις, τον κόσμο γενικότερα. Δεν αρκεί να γράψεις ένα hit που ξέρεις ότι θα κρατήσει έναν μήνα και ως εκεί ήταν. Το θέμα είναι να αφήνεις και κάτι πίσω σου. Υπάρχουν καλλιτέχνες που κάνουν τραπ, αλλά ξέρουν τον λόγο που κάνουν τραπ και ταυτόχρονα γράφουν πολύ καλό ραπ: Kendrik Lamar, J. Cole, Drake.

q Ανήκω στην κατηγορία των καλλιτεχνών που συνήθως αφήνουν την τέχνη τους να μιλήσει. Δεν ανήκω στην κατηγορία των ετοιμόλογων, γι’ αυτό και πρώτα αφήνω τη σκέψη μέσα μου να ωριμάσει. Προσπαθώ να μην πράττω εν βρασμώ, γιατί, όσες φορές το έχω κάνει, τα σκατώνω και μετά αισθάνομαι άσχημα. Δεν είμαι σε καμία περίπτωση αντίθετος κάποιος άνθρωπος της τέχνης να εκφέρει την άποψή του δημόσια, αρκεί να είναι εμπεριστατωμένη και να μη ρίχνει απλώς λάδι στη φωτιά. Περιμένω να μου πει πώς να τη σβήσω.

q Είναι κάτι νέο για όλους μας όλο αυτό που συμβαίνει στα social media και τόσο βαθύ, που μπορεί να μην υπάρχει και πάτος. Καλό είναι να είμαστε δεμένοι και να μην πέφτουμε με ανεξέλεγκτα χιλιόμετρα στις ταχύτητες του Ίντερνετ, για να προλαβαίνουμε να καταλαβαίνουμε τι συμβαίνει γύρω μας. Χρειαζόμαστε την αφή, τη μυρωδιά, την ενέργεια και τη γεύση για να έχουμε εμπεριστατωμένη άποψη. Καμία οθόνη, κανένα Facebook, κανένα Instagram, δεν μπορεί να σου μεταφέρει αυτές τις αισθήσεις. Διαβάζουμε οργή, αναπαράγουμε οργή. Βλέπουμε κάτι και αυτό θέλουμε να γίνουμε. Βέβαια, φυσικά και είναι μια μορφή αντίστασης, όχι ανώνυμη, τουλάχιστον τις περισσότερες φορές. Οπότε, αυτόματα δεν είναι τόσο εύκολη, ούτε και πλασματική. Εκτίθεσαι, είναι πολύ καλό το ότι μπορεί να ακουστεί η φωνή ενός φιμωμένου ανθρώπου, έστω και από τα ίδια τους τα μέσα – και μου αρέσει αυτό.

q Είναι σπουδαίος άνθρωπος ο Σταύρος Ξαρχάκος. Είναι τρομερό το ότι είναι ογδόντα δύο χρονών και είναι τόσο μέσα στα πράγματα, ακόμα και σήμερα. Το πρότζεκτ στο οποίο συμμετέχω είναι το «200 χρόνια δημοτικό τραγούδι», σε δική του επιμέλεια. Μας προσέγγισε στενός του συνεργάτης, γιατί είχε προτείνει στον μαέστρο καλλιτέχνες από διάφορα είδη μουσικής, ραπ, ροκ, ρέγκε κ.ά., και κάπως έτσι κάθισαν και άκουσαν. Ο κ. Ξαρχάκος από το ραπ επέλεξε εμένα. Μας κάλεσε σπίτι του, γνωριστήκαμε, και οι απόψεις μας ήταν πολύ κοντά. Μου εξήγησε κάποια πράγματα για το δημοτικό τραγούδι, γιατί έχει τεράστια γνώση – εγώ δεν είχα, πρώτη φορά ασχολιόμουν με το συγκεκριμένο είδος. Μου πρότεινε κάποια βιβλία να διαβάσω, τα διάβασα και μπήκα στη διαδικασία να γράψω μουσική. Αφού έκανα όσα μου είπε, όλα μού βγήκαν πολύ γρήγορα, οι μελωδικές γραμμές, οι στίχοι, οπότε αυτό το δίμηνο που κράτησε η διαδικασία με το στούντιο και τους μουσικούς ανακάλυψα μια καινούργια μου πλευρά, γιατί δεν είχα μελοποιήσει ποτέ κείμενο άλλου. Συνήθως τα κείμενα τα γράφω μόνος μου κι αυτό ήταν κάτι καταπληκτικό. Τα κείμενα που διάβασα με συγκίνησαν πάρα πολύ. Οι στίχοι στο πρώτο κομμάτι είναι όλοι δικοί μου, αλλά επηρεάστηκα από τα μοιρολόγια που διάβασα και από το κείμενο με τον Όλυμπο και τον Κίσσαβο. Μου αρέσει πάρα πολύ έτσι όπως είναι η στιχομυθία, αντί για «ο Όλυμπος κι ο Κίσσαβος, τα δυο βουνά μαλώναν» το έκανα «ο Θάνατος κι ο Ουρανός, οι δυο θεοί μαλώνουν». Τα άλλα δύο τραγούδια που θα βγουν είναι «Του Χελμού το χιόνι», που είναι στηριγμένο στα λιανοτράγουδα, από ένα βιβλίο του Πολίτη –τα οποία είναι τραγούδια αγάπης, αλλά μόνο αγάπης δεν τα λες, περιγράφουν πάρα πολλές καταστάσεις– και «Ο κόσμος πώς αλλάζει», που αναφέρεται σε ένα ταξίδι. Θεωρώ ότι ένα έργο μπορείς να το πειράξεις, αρκεί να μην αλλοιώσεις την ιστορία του και να το σεβαστείς σαν να ήταν δικό σου.

q Το live που ετοιμάζω στο Gazarte είναι πάλι με την μπάντα, γιατί από τη στιγμή που μπήκε αυτό το μικρόβιο στη ζωή μου είναι δύσκολο να το αποχωριστώ. Είναι αλλιώς να παίζεις με τον DJ σου και διαφορετικό να έχει μπει πλέον το φυσικό όργανο στην όλη φάση. Δεν είμαι μοναχικός καβαλάρης, είμαι ομαδικός παίκτης, και όσο πιο πολλά άτομα υπάρχουν στο σχήμα, τόσο πιο ενδιαφέρον είναι αυτό το πράγμα και τόσο πιο πολλές ενέργειες ανταλλάσσονται. Το θέμα με την μπάντα το έχω αγαπήσει, με αυτά τα παιδιά είμαστε πολλά χρόνια φίλοι κι έχουμε γράψει πολλά πράγματα μαζί, παραγωγικά, για το πρότζεκτ Ταφ Λάθος γενικότερα. Η αλήθεια, όμως, είναι ότι αυτό το πράγμα είναι πολύ δύσκολο να στηριχτεί στη χώρα μας. Θέλω να βάλω τρεις πνευστούς κι άλλα φωνητικά π.χ., κι αυτή η σύνθεση, για να φύγει απ’ την Αθήνα και να μπορέσει να κάνει περιοδεία στην επαρχία, δεν βγαίνει οικονομικά. Ο σκοπός από δω και πέρα είναι αυτός, να ταξιδεύω όσο μπορώ με την μπάντα και να μεγαλώνει αυτό το σχήμα, να διαδώσουμε τη μουσική μας όσο περισσότερο γίνεται.

ΙNFO

www.instagram.com/ taflathos_official Ταφ Λάθος with Full Band, Σάββατο 10/4, Global Live Streaming, από την κεντρική σκηνή του Gazarte.

Pre-Show στις 20:30 με εικόνες από την προετοιμασία και τα παρασκήνια. Band live on stage στις 21:00. Εισιτήρια 8 ευρώ μόνο για το live, 10 ευρώ για το live και το pre-show, στο link www.viva.gr/tickets/music/ streaming/taf-lathos-full-band.

q Μεγαλύτερο ρόλο στα κομμάτια μου έχει παίξει η Ρόδος και όχι τόσο η Αθήνα. Αυτή η παρέα που ήμασταν εκεί, η αλητεία που γνώρισα εκεί, που δεν μπορώ να πω αν ήταν καλή ή κακή, αλλά γενικότερα υπήρξε. Η Αθήνα αισθάνομαι ότι πολλές φορές με εγκλωβίζει, δεν με βοηθάει τόσο πολύ να παράγω έργο.

q Αυτό που συνέβη με τη λογοκρισία του ράπερ στην Ισπανία και το κύμα της συμπαράστασης από

τους ανθρώπους που βγήκαν στους δρόμους πιστεύω ότι θα γινόταν και στην Ελλάδα, αν υπήρχε λόγος. Το ραπ μπορεί να είναι μια εγωκεντρική μουσική, αλλά, όσο κι αν λέγεται ή καμιά φορά νιώθουμε ότι τρωγόμαστε μεταξύ μας, υπάρχει σεβασμός, αγάπη και αλληλεγγύη. Διότι οι περισσότεροι που το κάνουμε ή, τουλάχιστον, τα περισσότερα παιδιά που γνωρίζω και ασχολούνται με το ραπ ξεκίνησαν από το μηδέν, έχοντας όνειρο να επιβιώσουν και να εκφράσουν τα προβλήματά τους μέσα από αυτό, για να μην τρελαθούν. Υπάρχει κώδικας και κατανόηση. Είμαστε γροθιά και φαίνεται τι είμαστε ικανοί να κάνουμε με αυτήν κάθε φορά που υψώνονται τοίχοι απέναντί μας.

q Η ζωή με έμαθε το «να χαμογελάς είναι ευθύνη, γιατί άμα είσαι καλά, είμαι κι εγώ». Το θέμα έχει να κάνει με το χαμόγελο και μόνο. Και με το ότι το χαμόγελό μας εξαρτάται πάρα πολύ απ’ τους άλλους.

34 lifo – 1.4.21

Καλό είναι, όταν είσαι καλλιτέχνης, να είσαι πολύπλευρος. Ναι μεν να είσαι μέλος της εξέλιξης, αλλά ταυτόχρονα να μελετάς τις ρίζες σου και τις βάσεις σου και να λες πράγματα που θα μείνουν, με ουσία, να βοηθάς την κοινωνία στην οποία ζεις, τον κόσμο γενικότερα. Δεν αρκεί να γράψεις ένα hit που ξέρεις ότι θα κρατήσει έναν μήνα και ως εκεί ήταν.

Books

Όμορφα βιβλία από τις εκδόσεις της LiFO

μαλβινα κάραλη Σαββατογέννημένη

σταθησ τσαγκαρουσιανοσ Ας φυσά τώρα

λενα φουτζιτση Αγαπητή Α,μπα

Σελ. 224

Σελ. 152

Σελ. 268

To κρυπτικό ημερολόγιο ενός υπέροχου μαύρου κοριτσιού που έφυγε νωρίς.

Ενα tour de force, ως προς το ύφος του, δίχως αναστολές και δίχως απολογίες.

Οι 100 καλύτερες απαντήσεις που έδωσε ποτέ, διαφωτιστικές, απλές και έγκυρες.

nelly's Έγχρωμη Nelly's

γλυκερια μπασδεκη Κλάματα

σταθησ τσαγκαρουσιανοσ Αντίο παλιέ κόσμε

Σελ. 122

Σελ. 104

Σελ. 348

Οι διαφημιστικές φωτογραφίες της Αμερικής από το φωτογραφικό αρχείο του Μουσείου Μπενάκη.

Κείμενα μεγάλης πρωτοτυπίας και λεπτότητας που δεν θυμίζουν τίποτα.

Συνομιλίες με αξιοσημείωτους ανθρώπους.

σταθησ τσαγκαρουσιανοσ Στον παλιό καταρράκτη

άντυ γουόρχολ Η φιλοσοφία του Άντυ Γουόρχολ

γουιλφρεντ θεσιγκερ Οι Άραβες των βάλτων

Σελ. 168

Σελ. 336

Σελ. 418

Νευρικά ταξίδια απολαύσεις ξεκρέμαστες ημιτελής χειρονομίες μια γενική ζαλάδα και το πικρό φως μιας διαπίστωσης την επόμενη μέρα.

Ιδιωτικές αφηγήσεις στο τηλέφωνο ή στο μαγνητοφωνάκι του για τον έρωτα, το σεξ, το φαγητό, την ομορφιά, τη φήμη, την επιτυχία.

Το αξιοθαύμαστο χρονικό ενός τρόπου ζωής που παρέμεινε παραδόξως αναλλοιώτο για 5.000 χρόνια.

www.lifoshop.gr Α ΓΟ ΡΆΣΤΕ ΜΕ ΈΚΠΤΩΣ Η . ΆΜ ΕΣ Η ΑΠΟΣ ΤΟΛΉ Σ Ε ΌΛΟ ΤΟ Ν ΚΌΣΜ Ο 1.4.21 – lifo

35

οταν οι επιχειρησεισ επιστρεφουν το καλο στην κοινωνια

ΤΟ ΝΈΟ ΠΡΌΣΩΠΟ ΤΗΣ ΕΚΕ ΓΙΑ ΤΟ 2021

Μετά από μια ανατρεπτική χρονιά και ενώ το 2021 εξακολουθεί να προκαλεί αστάθεια λόγω της πανδημίας, η εταιρική κοινωνική ευθύνη εξακολουθεί να είναι προτεραιότητα για τις εταιρείες, ενώ, όπως διαμορφώνεται το νέο πλαίσιο, η διαφάνεια, η αυθεντικότητα και οι ουσιαστικές παρεμβάσεις από τις εταιρείες και τους ηγέτες τους είναι το ζητούμενο.

ΑΠΟ ΤΗ ΛΙΝΑ ΙΝΤΖΕΓΙΑΝΝΗ

Π

ερισσότερο από ποτέ, οι εταιρείες πρέπει να συνεχίσουν να υποστηρίζουν τους υπαλλήλους τους, προστατεύοντας την υγεία και την ασφάλειά τους, ενισχύοντας όμως τη φωνή τους στη λήψη εταιρικών αποφάσεων. Με την πανδημία να διαταράσσει τις παγκόσμιες ισορροπίες και να απαιτεί τη λήψη ακόμη περισσότερων πρωτοβουλιών, σταθερές παραμένουν οι τάσεις για το πού πρέπει να επικεντρωθεί η ΕΚΕ. Σύμφωνα με ανάλυση του Forbes για τις τάσεις αυτές, η ποικιλομορφία, η ισότητα και η ένταξη είναι στο επίκεντρο. Την ίδια ώρα, πολλές εταιρείες αύξησαν τις δεσμεύσεις τους για ισότητα, περιλαμβάνοντας σε αυτές περισσότερες προσλήψεις ατόμων από φυλετικές και εθνοτικές μειονότητες. Μία ακόμα τάση θέλει τις εταιρείες να συμβάλλουν όλο και περισσότερο σε φιλανθρωπικά ιδρύματα και κοινοτικούς οργανισμούς παγκοσμίως και να προσφέρουν εθελοντισμό στις κοινότητές τους. Λόγω των τεράστιων και αλυσιδωτών επιπτώσεων στην οικονομία, η υποστήριξη των μικρών επιχειρήσεων γίνεται νέα προτεραιότητα της ΕΚΕ, ιδίως σε ευάλωτες γειτονιές. Οι στόχοι της αειφόρου ανάπτυξης και η περιβαλλοντική συνείδηση είναι επίσης ψηλά στην ατζέντα, καθώς οι δράσεις με στόχο ένα καλύτερο μέλλον για τον πλανήτη δεν μπορούν και δεν πρέπει να αντιμετωπίσουν αναβλητικότητα. Όλοι οι αναλυτές των θεμάτων ΕΚΕ συμφωνούν, ωστόσο, πως το 2021 θα είναι μια χρονιά που σίγουρα οι εταιρείες θα έχουν και πάλι πρωταγωνιστικό ρόλο και η λήψη πρωτοβουλιών για το κοινό καλό θα είναι απαραίτητη.

36 lifo – 1.4.21

1.4.21 – lifo

37

οταν οι επιχειρησεισ επιστρεφουν το καλο στην κοινωνια

KPMG ΣΤΗΝ ΕΛΛΆΔΑ: ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΊΖΟΥΜΕ ΔΡΑΣΤΙΚΆ ΤΗ ΜΕΊΩΣΗ ΤΟΥ ΠΛΑΣΤΙΚΟΎ

Σ

ύμφωνα με την έρευνα της KPMG «To ban or not to ban: Τhe complex challenge posed by plastic and its alternatives», το πλαστικό είναι κυριολεκτικά ενσωματωμένο στην καθημερινή μας ζωή, με την παραγωγή του να έχει αυξηθεί ταχύτερα τα τελευταία 65 χρόνια από οποιοδήποτε άλλο κατασκευασμένο υλικό.

ΠΛΑΣΤΙΚΌ: ΠΕΡΙΣΣΌΤΕΡΟ ΖΗΜΙΟΓΌΝΟ ΑΠΌ ΩΦΈΛΙΜΟ; Η εξαιρετική ανθεκτικότητα, η οποία έχει κάνει το πλαστικό ελκυστικό για κατασκευαστές και καταναλωτές, είναι επίσης αυτό το οποίο το καθιστά τόσο επιβλαβές. Καθώς δεν μπορεί να καταναλωθεί από τα περισσότερα βακτήρια, δεν διαλύεται ποτέ πλήρως. Αντ’ αυτού, διασπάται από τον άνεμο, τον ήλιο ή τα κύματα του ωκεανού σε ολοένα και μικρότερα μικροσκοπικά πλαστικά, έως ότου γίνουν αόρατα – ακόμα κι έτσι όμως είναι τεράστια σε σύγκριση με τα περισσότερα φυσικά μόρια. Έτσι, το πλαστικό στην πραγματικότητα ποτέ δεν διαλύεται εντελώς, απλώς διασπάται σε ολοένα μικρότερα μικροπλαστικά.

ΟΙ ΟΡΑΤΈΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΈΣ ΕΝΌΣ ΔΥΣΔΙΆΚΡΙΤΟΥ ΥΛΙΚΟΎ Τα ορατά και χειρότερα αόρατα ζημιογόνα πλαστικά καταστρέφουν τεκμηριωμένα το περιβάλλον:

• Κάθε χρόνο, τουλάχιστον 8,8 εκατομμύρια τόνοι πλαστικών διαρρέουν στον ωκεανό: αυτό ισοδυναμεί με την απόρριψη του περιεχομένου ενός απορριμματοφόρου στον ωκεανό κάθε λεπτό!

• Εάν δεν ληφθούν διορθωτικά μέτρα, ο αριθμός αυτός αναμένεται να αυξηθεί σε δύο φορτηγά ανά λεπτό έως το 2030 και σε τέσσερα ανά λεπτό έως το 2050.

• Οι ωκεανοί σήμερα συγκρατούν πάνω από 150 εκατομμύρια τόνους πλαστικών απορριμμάτων.

• Καθώς το πλαστικό δεν μπορεί να αποικοδομηθεί πλήρως, αυτό σημαίνει ότι κάθε κομμάτι πλαστικού που έχει φτιαχτεί βρίσκεται ακόμα στο οικοσύστημα σε κάποια μορφή.

• Μόνο το 9% όλων των παραγόμενων πλαστικών έχει ανακυκλωθεί, ενώ η πλειοψηφία τους βρίσκεται σε χώρους υγειονομικής ταφής ή απορρίπτεται στο φυσικό περιβάλλον. Συμπληρωματικά στα ανωτέρω, πρόσφατη έρευνα του διεθνούς WWF και του Πανεπιστημίου του Newcastle στην Αυστραλία έδειξε ότι οι άνθρωποι καταναλώνουμε ποσότητα πλαστικού που αντιστοιχεί σε μία πιστωτική κάρτα κάθε εβδομάδα, ένα ορθογώνιο 4x2 τουβλάκι lego τον μήνα και ένα κράνος πυροσβέστη τον χρόνο.

Με βάση τα ανωτέρω, η KPMG στην Ελλάδα ανακοινώνει την απόφασή της να καταργήσει τα πλαστικά μίας χρήσης στα γραφεία της στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο της στρατηγικής της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και της συνεχούς εστίασής της στην επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης, στην παροχή λύσεων για την κλιματική αλλαγή προς τους πελάτες της και την κοινωνία. Στόχος της εταιρείας είναι να μειωθεί η κατανάλωση και παραγωγή πλαστικών απορριμμάτων και να έχει απελευθερωθεί από τη χρήση πλαστικού μίας χρήσεως έως το τέλος του 2021. Το μέτρο αυτό έρχεται να συμπληρώσει την πολιτική της εταιρείας στη δράση που πραγματοποιεί για την προστασία του περιβάλλοντος, όπως ο καθαρισμός παραλιών στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Καθαρισμού Ακτών υπό τη διοργάνωση της Ελληνικής Ένωσης Προστασίας Θαλασσίου Περιβάλλοντος (HELMEPA), καθώς και ο διαγωνισμός Νίκος Βουνισέας επιβράβευσης υπαλλήλων με οικολογική συνείδηση. Παράλληλα, η KPMG στην Ελλάδα συμμετέχει στην παγκόσμια πρωτοβουλία Global Climate Response, ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι πρόσφατα η KPMG παγκοσμίως ανακοίνωσε την πρόθεσή της να έχει επιτύχει 50% μείωση των άμεσων και έμμεσων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (GHG) έως το 2030. Ο Νίκος Βουνισέας, Senior Partner της KPMG στην Ελλάδα, δηλώνει: «H ευθύνη των εταιρειών απέναντι στην κοινωνία και το περιβάλλον αντικατοπτρίζεται όλο και πιο Κατερίνα Πουρναροπούλου συχνά στην κουλτούρα του επιχειρείν, καθιστώντας όλους εμάς υπεύθυνους για ένα καλύτερο και πιο βιώσιμο αύριο. Ο σκοπός μας ως εταιρείας είναι να εργαζόμαστε με ακεραιότητα και υπεύθυνα για το καλύτερο δυνατό αποτέλελιγα λογια σμα, δημιουργώντας παράλληλα θετικό αντίκτυγια την kpmg πο στην κοινωνία και στις κοινότητες στις οποίες Η KPMG είναι δραστηριοποιούμαστε. Η απόφασή μας να σταένας παγκόσμιος ματήσουμε τη χρήση του πλαστικού μίας χρήσης οργανισμός στα γραφεία μας αποτελεί φυσική συνέπεια και ανεξάρτητων εταιρειών έκφραση της εταιρικής μας υπευθυνότητας απέπαροχής ελεγκτικών, ναντι στην κοινωνία και το περιβάλλον». φορολογικών και Η Κατερίνα Πουρναροπούλου, CSR and συμβουλευτικών Marketing Coordinator της KPMG στην Ελλάδα, υπηρεσιών. Δραστηριοποιούμαστε δηλώνει: «Πλέον η ανακύκλωση βρίσκεται στο σε 146 χώρες και τρίτο στάδιο διαχείρισης του περιβαλλοντικού περιοχές και για κινδύνου και δεν αρκεί για να αντιμετωπίσει το μέτο οικονομικό έτος γεθος του ολοένα αυξανόμενου όγκου απορριμ2020 απασχολήσαμε μάτων. Πριν από την ανακύκλωση, χρειάζεται να περίπου 227.000 άτομα δώσουμε έμφαση ως καταναλωτές και εργαζόμεσε εταιρείες-μέλη νοι στην πρόληψη χρήσης του πλαστικού, καθώς παγκοσμίως. Κάθε και στην επαναχρησιμοποίηση. Η απόφαση της εταιρεία της KPMG KPMG για την κατάργηση του πλαστικού αποτελεί είναι νομικά διακριτή το δικό μας κομμάτι ευθύνης απέναντι στο περικαι αυτοτελής οντότητα και αυτοχαρακτηρίζεται βάλλον και ευελπιστούμε ότι αυτή η κουλτούρα ως τέτοια. H KPMG θα επεκταθεί και στις προσωπικές συνήθειες των International Limited ανθρώπων μας». είναι ιδιωτική αγγλική εταιρεία περιορισμένης ευθύνης, με εγγυητικές εισφορές. H KPMG International Limited και οι σχετικές εταιρείες με αυτή δεν παρέχουν υπηρεσίες σε πελάτες.

KPMG: Τέλος στα πλαστικά μίας χρήσης από τα γραφεία της εταιρείας Στόχος η πλήρης κατάργησή τους έως το τέλος του 2021.

38 lifo – 1.4.21

Social Media, KPMG in Greece

1.4.21 – lifo

39

40 lifo – 1.4.21

1.4.21 – lifo

41

οταν οι επιχειρησεισ επιστρεφουν το καλο στην κοινωνια

Η ΑΠΟ ΤΗ ΛΙΝΑ ΙΝΤΖΕΓΙΑΝΝΗ

εταιρική κοινωνική ευθύνη βρίσκεται τα τελευταία χρόνια στο επίκεντρο του στρατηγικού σχεδιασμού των μεγάλων επιχειρήσεων. Προγράμματα, πρωτοβουλίες, συνεργασίες, δημοσιεύσεις και πρωτότυπες δράσεις χαρακτηρίζονται ως εταιρική κοινωνική ευθύνη (ΕΚΕ), αναδεικνύοντας την αναγκαιότητα για μια στάση πιο υπεύθυνη, πιο ώριμη απέναντι στο περιβάλλον, στους ανθρώπους και σίγουρα απέναντι στη νέα γενιά που θα κληρονομήσει τον κόσμο που εμείς διαμορφώνουμε (ή παραμορφώνουμε). Παρότι είναι αισιόδοξη η ενασχόληση των ελληνικών επιχειρήσεων με πρακτικές βιώσιμης

ανάπτυξης, η έρευνα του Κέντρου Αειφορίας (CSE) που πραγματοποιήθηκε το 2020 αναδεικνύει σημαντικά προβλήματα ουσίας και αποκαλύπτει τη μεγάλη διαδρομή που πρέπει να διανύσουν οι ελληνικές εισηγμένες επιχειρήσεις, ώστε να μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην ανάπτυξη της κοινωνίας αλλά και της οικονομίας του τόπου μας. Τα κριτήρια ESG (environmental - περιβαλλοντικά, social - κοινωνικά και governance - εταιρική διακυβέρνηση) είναι εκείνο το μέτρο που καταδεικνύει την αποτελεσματικότητα μιας πολιτικής εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Κι όμως, πολύ λίγες επιχειρήσεις και οργανισμοί είναι ενταγμένοι στα ESG Ratings, που σημαίνει πως οι δράσεις τους δεν

αξιολογούνται αντικειμενικά σε σχέση με την «πράσινη» φιλοσοφία τους. Η έρευνα του CSE, που υλοποιείται από το Παρατηρητήριο Εκθέσεων Βιώσιμης Ανάπτυξης από το 2012 ετησίως με την υποστήριξη του Ινστιτούτου Εταιρικής Ευθύνης (CRI), επικεντρώθηκε σε επιχειρήσεις που απασχολούν περισσότερους από 136.000 εργαζόμενους, ενώ ο κύκλος εργασιών τους ξεπερνά τα 48 δισ. ευρώ, και καλύπτουν μεγάλο εύρος, από τρόφιμα και ποτά, τηλεπικοινωνίες, λιανεμπόριο και χρηματοπιστωτικά μέχρι ιδρύματα, κατασκευές, ναυτιλία, ενέργεια αλλά και τεχνολογία. Ανάμεσα στα πολύ σημαντικά συμπεράσματα της έρευνας είναι πως στη συντριπτική τους πλειονότητα οι επιχειρήσεις δεν χρησιμοποιούν παγκόσμια και αξιόπιστα πρότυπα αξιολόγησης, όπως τα TCFD και SASB, και δεν συμμετέχουν σε ESG Ratings. Κι αυτό με απλά λόγια σημαίνει ότι οι επιδόσεις τους σε σχέση με τη βιώσιμη ανάπτυξη δεν αξιολογούνται, άρα οι επενδυτές δεν έχουν σαφή εικόνα για την αποτελεσματικότητά τους. Αυτό θα μπορούσε να ανακατευθύνει τις δράσεις, οδηγώντας σε πολιτικές ουσίας με σημαντικό αντίκτυπο. Εκείνο που έχει μεγάλο ενδιαφέρον και επιβεβαιώνεται για άλλη μια φορά είναι η σύνδεση των οικονομικών επιδόσεων με τις υψηλές επιδόσεις στην εταιρική υπευθυνότητα και βιώσιμη ανάπτυξη. Οι επιχειρήσεις που κρατούν ψηλά τον πήχη της ΕΚΕ παρουσιάζουν μια σημαντική αύξηση στον κύκλο των εργασιών τους κι αυτό αποδεικνύει πόσο σημαντική είναι η ουσιαστική δράση με θέμα τη βιώσιμη ανάπτυξη, με πολλαπλά οφέλη για όλους. Η συμβουλευτική από έναν συνεργάτη που γνωρίζει καλά το θέμα, ώστε η ΕΚΕ των επιχειρήσεων να μην είναι δράσεις κενές περιεχομένου, μοιάζει αναγκαία. Το CSE μπορεί να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να κατανοήσουν και να εντάξουν στην πρακτική τους τα πρότυπα SASB μέσα από το πρώτο παγκοσμίως διαδικτυακό εκπαιδευτικό πρόγραμμα Online Certificate on SASB & TCFD Report. Η εκπαίδευση και η καθοδήγηση των στελεχών μέσα από διεθνώς πιστοποιημένα προγράμματα βιώσιμης ανάπτυξης και εταιρικής υπευθυνότητας (ESG) αποτελούν πολύτιμα εργαλεία για μια σειρά από σημαντικές επιχειρηματικές κινήσεις. Από τον καθορισμό της στρατηγικής βιωσιμότητας και των διαδικασιών εταιρικής κοινωνικής ευθύνης έως την ενημέρωση για διεθνή πρότυπα και από την έκδοση εκθέσεων εταιρικής υπευθυνότητας έως την ανάλυση του ανθρακικού αποτυπώματος, η κατάρτιση που προσφέρουν τα προγράμματα του CSE είναι η βάση για μια διαφορετική έκφραση της πολιτικής ΕΚΕ. Μια νέα έκφραση που στοχεύει στην ουσία και γράφει μια σύγχρονη ιστορία όπου το περιβάλλον απολαμβάνει τη φροντίδα που του αξίζει και ο κόσμος γίνεται λίγο καλύτερος για όλους.

Η εταιρική κοινωνική ευθύνη μέσα από την έρευνα του CSE Συμπεράσματα που προβληματίζουν για την ουσία των δράσεων βιώσιμης ανάπτυξης.

42 lifo – 1.4.21

αξιολογηση εταιρειων Από τις λίγες εταιρείες που αξιολογούνται, η έρευνα διαπίστωσε ότι το 77% έχει εκδώσει έκθεση βιώσιμης ανάπτυξης με χρήση συγκεκριμένων προτύπων. Ωστόσο, οι επιδόσεις των εταιρειών αυτών στα ESG Ratings κινήθηκαν στο εύρος 20%-98%, με τον μέσο όρο να βρίσκεται γύρω στο 70%. Οι περισσότερες εταιρείες (71%) συμμετέχουν στο Carbon Disclosure Project (CDP), ένα πολύ αξιόπιστο διεθνές εργαλείο αξιολόγησης σχετικά με περιβαλλοντικά θέματα, αν και με χαμηλές βαθμολογίες. Επίσης, λίγες εταιρείες (30%) έχουν λάβει υπόψη τις κατευθυντήριες γραμμές της Task Force για τη δημοσιοποίηση οικονομικών στοιχείων σχετιζόμενων με το κλίμα (TCFD), από τις οποίες όμως μόνο μία έχει συντάξει έκθεση σχετικά με τις συστάσεις TCFD. Τέλος, ελάχιστο ποσοστό (12%) των εταιρειών έχει εντάξει τα πρότυπα του Sustainability Accounting Standards Board (SASB) στις εκθέσεις που εκπονεί.

οταν οι επιχειρησεισ επιστρεφουν το καλο στην κοινωνια

Μ

ε την υποστήριξη του βραβευμένου προγράμματος εταιρικής υπευθυνότητας «Μικροί Ήρωες by Stoiximan» της Kaizen Gaming πραγματοποιήθηκε η φετινή διοργάνωση του Athens Science Festival, η οποία πραγματοποιήθηκε διαδικτυακά το τριήμερο 27-29 Μαρτίου σε ζωντανή μετάδοση από την Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων. Η μεγαλύτερη GameTech εταιρεία στην Ελλάδα αποτέλεσε τον χορηγό του μεγαλύτερου φεστιβάλ επιστήμης στη χώρα, με το Brand Stoiximan, τιμώντας με τη συμμετοχή της τον φετινό στόχο της διοργάνωσης για την ανάδειξη της επιστήμης, της τεχνολογίας και της καινοτομίας στην καθημερινή ζωή. Οι «Μικροί Ήρωες by Stoiximan», σε συνεργασία με τον οργανισμό SciCo, ταξίδεψαν στην «Εποχή των Ηρώων» παρέα με δύο από τους πρεσβευτές του προγράμματος, Λευτέρη Πετρούνια και Κατερίνα Στεφανίδη, οι οποίοι είχαν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν στις Celebrity Science ομιλίες με θέμα «Όταν η Ιατρική συναντά τον Αθλητισμό» και «Ο ρόλος της ψυχολογίας στη διαμόρφωση του αθλητή». Αξίζει να σημειωθεί ότι το Athens Science Festival προσκάλεσε πενήντα κορυφαίους ομιλητές από οκτώ χώρες, ανάμεσα σε αυτούς και τρεις νομπελίστες, πραγματοποιώντας «ζωντανές» ομιλίες, συμμετοχικά βιωματικά εργαστήρια, εντυπωσιακά πειράματα επιδείξεων και άλλες καινοτόμες ψηφιακές δράσεις για μικρούς και μεγάλους. Από το 2017 μέχρι και σήμερα το πρόγραμμα «Μικροί Ήρωες by Stoiximan» έχει προσφέρει

σε περισσότερους από 35.000 ωφελούμενους μαθητές από ολόκληρη τη χώρα ένα πολύπλευρο και βιωματικό ταξίδι γνώσης και ανακάλυψης μέσα από διαδραστικές εκπαιδευτικές και άλλες εμπειρίες, ενισχύοντας τις δεξιότητές τους, στηρίζοντας έτσι στην πράξη τους «Ήρωες του Αύριο». Πιο συγκεκριμένα, «Οι Μικροί Ήρωες Μαθαίνουν», «Οι Μικροί Ήρωες Ταξιδεύουν» και «Οι Μικροί Ήρωες για την Ελλάδα», που αποτελούν τους τρεις βασικούς πυλώνες δράσης του προγράμματος, στηρίζουν μοναδικούς σκοπούς με πρωταγωνιστές πάντα τα παιδιά, σε μια συνεχή προσπάθεια να επεκτείνουν περαιτέρω το ταξίδι των μικρών ηρώων σε κάθε γωνιά της Ελλάδας. Η φιλοσοφία τους προγράμματος «Μικροί Ήρωες» βασίζεται στην ανάδειξη και την υποστήριξη όλων εκείνων των παιδιών που δεν σταματούν να ονειρεύονται έναν καλύτερο κόσμο, που διψούν για νέες περιπέτειες με αφετηρία την επιστημονική γνώση, που θέλουν να μαθαίνουν και να ανακαλύπτουν συνεχώς νέους προορισμούς. Η συμμετοχή και στήριξη της διοργάνωσης Athens Science Festival αποδεικνύει για ακόμη μια φορά την αποστολή του προγράμματος της Kaizen Gaming με το brand Stoiximan, τη στήριξη των μικρών ηρώων, ανοίγοντας ένα παράθυρο γνώσης και εμπειρίας σε συνεργασία με διακεκριμένους εκπαιδευτικούς και ερευνητικούς οργανισμούς, ακόμα και στις πιο απομακρυσμένες γωνιές της Ελλάδας. *Το Athens Science Festival 2021 διοργανώνεται από τον εκπαιδευτικό οργανισμό Επιστήμη Επικοινωνία-SciCo, το British Council και την Τεχνόπολη Δήμου

Αθηναίων, σε συνεργασία με πλήθος ακαδημαϊκών, ερευνητικών φορέων και εκπαιδευτικών οργανισμών. Το φεστιβάλ διεξάγεται υπό την αιγίδα του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Καινοτομίας.

ΛΊΓΑ ΛΌΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ KAIZEN GAMING Η Kaizen Gaming είναι η μεγαλύτερη εταιρεία GameTech στην Ελλάδα και μία από τις πλέον αναπτυσσόμενες εταιρείες του κλάδου στην Ευρώπη. Σήμερα η εταιρεία δραστηριοποιείται σε έξι χώρες: σε Ελλάδα και Κύπρο με το brand Stoiximan και σε Γερμανία, Ρουμανία, Πορτογαλία και Βραζιλία με το διεθνές brand Betano. Επενδύοντας στην τεχνολογία και στο ανθρώπινο δυναμικό, κατάφερε μέσα σε τέσσερα χρόνια να επταπλασιάσει το ανθρώπινο δυναμικό της, απασχολώντας σήμερα περισσότερους από 800 εργαζόμενους, εκ των οποίων οι 260 στελεχώνουν το τμήμα Τεχνολογίας. Με έμφαση στην τεχνολογία και στον άνθρωπο, στην ασφαλή ψυχαγωγία και στον αθλητισμό, υλοποιεί ένα εκτεταμένο πλάνο δράσεων κοινωνικής υπευθυνότητας. Ανάμεσά τους, το πρόγραμμα «Μικροί Ήρωες» που από το 2017 προσφέρει εκπαιδευτικές εμπειρίες σε περισσότερα από 35.000 παιδιά σε όλη την Ελλάδα. Παράλληλα, αναπτύσσει ένα εκτεταμένο πρόγραμμα αθλητικών χορηγιών σε όλες τις χώρες δραστηριοποίησής της, ενώ με την πρωτοβουλία «Try this at home» ανατρέπει στην πράξη το brain drain. Μάθετε περισσότερα για το πρόγραμμα «Οι Μικροί Ήρωες» στο iroes.gr.

«Οι Μικροί Ήρωες"της Stoiximan σε ένα ακόμα συναρπαστικό ταξίδι με προορισμό το Athens Science Virtual Festival» «Παρέα με τους πρεσβευτές του προγράμματος Λευτέρη Πετρούνια και Κατερίνα Στεφανίδη, η Stoiximan, σε συνεργασία με τον οργανισμό SciCo, ταξίδεψε στην «Εποχή των Ηρώων».

1.4.21 – lifo

43

οταν οι επιχειρησεισ επιστρεφουν το καλο στην κοινωνια

Π

ΑΠΟ ΤΗ ΛΙΝΑ ΙΝΤΖΕΓΙΑΝΝΗ

όσες φορές έχεις προτιμήσει να αγοράσεις ένα προϊόν που προβάλλει τον οικολογικό του χαρακτήρα; Σαμπουάν, αφρόλουτρα, καλλυντικά περιποίησης με φυτικά συστατικά, πράσινη συνείδηση και οικολογικό χαρακτήρα, χωρίς χημικές ενώσεις και επικίνδυνες ουσίες; Είδη καθημερινής χρήσης που σέβονται το περιβάλλον, είναι βιοδιασπώμενα και αποποιούνται το κλασικό πλαστικό με βάση το πετρέλαιο. Ηλεκτρικά είδη οικολογικής φόρτισης που ικανοποιούν την περιβαλλοντική σου ευαισθησία και σε κάνουν να νιώθεις πως συμβάλλεις με τον τρόπο σου στη μείωση του οικολογικού αποτυπώματος. Η καθημερινότητά μας είναι γεμάτη αγορές, που σημαίνει επιλογές ανάμεσα σε διαφορετικά brands που μας πείθουν μέσα από τη διαφήμιση, τη συσκευασία ή τα σλόγκαν τους για τη μικρή οικολογική επανάσταση που φέρνουν στη ζωή μας. Και μαζί τους όλοι εμείς, που αναγνωρίζουμε πλέον πως η προστασία του περιβάλλοντος είναι ατομική μας ευθύνη, εμπιστευόμαστε τη διαφημιστική τους γλώσσα και τα βάζουμε στη λίστα με τα καθημερινά ψώνια ή στις μελλοντικές αγορές που θέλουμε να κάνουμε. Το greenwashing (δηλαδή η παραπλάνηση καταναλωτών για περιβαλλοντικά θέματα) ως έννοια έρχεται να καταρρίψει αυτήν τη σχέση εμπιστοσύνης και να μας αφυπνίσει σε ό,τι αφορά την ψευδή εικόνα που κάποιες εταιρείες προωθούν για τα προϊόντα τους. Άγνωστη μέχρι σήμερα, αυτή η διαδικασία περιγράφει την παραπλάνηση που σχετίζεται με την «πράσινη» συνείδηση κάποιων εταιρειών. Η πρόσφατη έρευνα του Sustainable Development & Circular Economy Club του MBA International του Οικονομικού

Πανεπιστημίου ανέδειξε σημαντικά συμπεράσματα για το φαινόμενο του greenwashing και την επίδρασή του στις επιχειρήσεις, στην κοινωνία και στην οικονομία. Επιστημονικός υποστηρικτής της έρευνας ήταν το Κέντρο Αειφορίας (CSE) και επιβλέπων ο Ν. Αυλώνας, επισκέπτης καθηγητής του ΜΒΑ International. Σύμφωνα με την έρευνα, το φαινόμενο παραπλανητικής προβολής και διαφήμισης «πράσινου» προφίλ ή ψευδών οικολογικών προϊόντων ή υπηρεσιών παρουσιάζει αυξανόμενη τάση. Κι αυτό οφείλεται αφενός στην έλλειψη κατανόησης των περιβαλλοντικών θεμάτων από μερίδα διαφημιζομένων και διαφημιστικών εταιρειών και αφετέρου στην αύξηση του ενδιαφέροντος από καταναλωτές για προϊόντα και υπηρεσίες που δεν βλάπτουν το περιβάλλον. Είναι γεγονός πως τα τελευταία χρόνια μεγάλη μερίδα καταναλωτών απαιτεί την κατά το δυνατό μεγαλύτερη διαφάνεια σχετικά με την ασφάλεια, τα περιβαλλοντικά και τα κοινωνικά χαρακτηριστικά των προϊόντων. Γι’ αυτό οι αποφάσεις των αγορών περιλαμβάνουν πλέον την αξιολόγηση περιβαλλοντικών και κοινωνικών στοιχείων που αποδεικνύονται όλο και περισσότερο σημαντικά στις επιλογές μας. Δεν είναι τυχαίο πως η επίσκεψη στο σούπερ-μάρκετ περιλαμβάνει αρκετό διάβασμα και μελέτη κάθε ετικέτας, των συστατικών των προϊόντων, των λεπτών γραμμάτων αλλά και εκείνων των πολύχρωμων μότο που σε καλωσορίζουν σε έναν κόσμο πιο οικολογικό. Για να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά το φαινόμενο του greenwashing, το πρώτο βήμα ξεκινά από το κράτος. Η θέσπιση ειδική νομοθεσίας από τη Γενική Γραμματεία Καταναλωτή μπορεί να ανακόψει την παραπλανητική διαφήμιση και να δημιουργήσει όρια εντός των οποίων θα κινείται

Greenwashing Η «πράσινη» παραπλάνηση στην καθημερινότητά μας.

44 lifo – 1.4.21

η προβολή κάποιου προϊόντος ή υπηρεσίας. Σε δεύτερο επίπεδο, οι ίδιες οι επιχειρήσεις πρέπει να ενσωματώσουν πράσινες τακτικές ουσίας, στο πλαίσιο των οποίων η προστασία του περιβάλλοντος θα κατέχει πρωτεύοντα ρόλο. Σε αυτή την κατεύθυνση η ετήσια έρευνα του CSE στην Ελλάδα, που κατέληξε στο συμπέρασμα ότι πολύ λίγες επιχειρήσεις και οργανισμοί είναι ενταγμένοι στα κριτήρια ESG (environmental - περιβαλλοντικά, social - κοινωνικά και governance - εταιρική διακυβέρνηση), αποδεικνύει πως οι υπεύθυνες επενδύσεις φέρνουν όφελος όχι μόνο στην επιχείρηση αλλά συνολικά στην ελληνική οικονομία και κοινωνία. Τέλος, είναι οι καταναλωτές εκείνοι που πρέπει να γίνουν πιο προσεκτικοί απέναντι στη διαφημιστική γλώσσα και να αναζητούν σε μεγαλύτερο βάθος την αλήθεια πίσω από τις ετικέτες. Με δεδομένο ότι το φαινόμενο greenwashing αφορά ολόκληρη την Ευρώπη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα λάβει μια σειρά νομοθετικών ενεργειών για τη μείωση της παραπλάνησης των καταναλωτών και την προώθηση του Product & Organization Environmental Footprint (PΟEF) (περιβαλλοντικό αποτύπωμα προϊόντος και οργανισμού). Αυτό μπορεί να αναδείξει εκείνες τις επιχειρήσεις που, μέσα από δράσεις στρατηγικής σημασίας, κάνουν πράξη την προστασία του περιβάλλοντος και σέβονται τη σημασία της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Άλλωστε, η έρευνα ανέδειξε επιχειρήσεις που ακολουθούν καλές πρακτικές και αποτελούν παραδείγματα υπεύθυνης επικοινωνίας. Κι αυτές μπορούν να γίνουν οδηγός για μια σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα σε καταναλωτές και προϊόντα, όταν κοινός στόχος θα είναι πάντα η προστασία του πλανήτη που ζούμε.

1.4.21 – lifo

45

46 lifo – 1.4.21

1.4.21 – lifo

47

48 lifo – 1.4.21

Culture

679

Let's Get Started Ο Mark Mulroney παρουσιάζει στην γκαλερί Allouche Benias μια σειρά έργων που δημιούργησε μέσα στην καραντίνα για τον Covid-19, προσφέροντας μια ευχάριστη απόδραση σε ένα σύμπαν που υπάρχει μεταξύ του πραγματικού κόσμου και αυτού των κόμικ και ταινιών δράσης. «Κοιτώντας τα έργα γι’ αυτή την έκθεση, σκέφτομαι πως κάθε πίνακας είναι στενά συνδεδεμένος με την πανδημία και την αίσθηση του περιορισμού, τη μοναξιά και ταυτόχρονα με ένα ευχάριστο συναίσθημα ελπίδας πως θα ξεπεράσουμε αυτήν τη δύσκολη περίοδο και θα μπορέσουμε ξανά να περάσουμε χρόνο με τα κοντινά μας πρόσωπα» λέει. Σε μια απόπειρα να αντιστρέψει τα αρνητικά συναισθήματα της απομόνωσης και αβεβαιότητας, προσφέρει στους θεατές μια διαφορετική και πιο θετική προοπτική των συνθηκών. Η σουρεαλιστική προσέγγιση στις βίαιες, αλλά ολοζώντανες απεικονίσεις του, τα πορτρέτα θελκτικών γυναικών και παρατηρητικών αντρών, σε συνδυασμό με τις αναφορές του στην ιστορία της τέχνης, εντάσσονται σε μια εγκατάσταση από πίνακες σε ακρυλικό με έντονους χρωματισμούς και ξύλινα γλυπτά. Μέχρι 13/4 Γκαλερί Allouche Benias, Κανάρη 1, Κολωνάκι, 210 3389111, info@allouchebenias.com, μόνο με ραντεβού

50

ΣΙΝΕΜΑ «Ο Πατέρας»: Αναμέτρηση με τη φθορά και το τέλος

52

ΜΟΥΣΙΚΗ Η Rina, μία από τις μεγαλύτερες σταρ των Βαλκανίων, σε μια αποκλειστική συνέντευξη

53

ΒΙΒΛΙΟ «Ανθρώπινη Κωμωδία» του Ουίλιαμ Σάρογιαν: Η καρδιά της αμερικανικής ψυχής

1.4.21 – lifo

49

ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΒΟΛΗ

Σινεμά

Τρεις γυναίκες, δύο κόρες, δύο γαμπροί που αντιστοιχούν σε μία από αυτές: πολλαπλασιασμένο το αίνιγμα στο μυαλό του Άντονι και στον τρόπο που ο Άντονι Χόπκινς συνδιαλέγεται με τα φυσικά ή φανταστικά πρόσωπα που τον επισκέπτονται. Υπάρχουν ομοιότητες με τον Λιρ, τον απροσμέτρητα ναρκισσιστή βασιλιά και πατέρα τριών θυγατέρων, ο οποίος υπέστη το πιο θεαματικό breakdown στην ιστορία της παγκόσμιας δραματουργίας κατά τη διαδικασία της κληρονομιάς. Ωστόσο, εδώ δεν διακυβεύεται πλούτος. Η διεκδικήσιμη γη είναι η ίδια η σχέση του πατέρα με την κόρη που έχει απομείνει. Είναι η Λούσι μια Κορντίλια, η ανύμφευτη ευνοούμενη; Μπορεί, διότι η παρουσία της, μέσα από τον πίνακα πάνω από το τζάκι, και το εξιδανικευμένο ελεύθερο πνεύμα της πυροδοτούν κακοπροαίρετη πόλωση και η σύγκριση που επιχειρεί στο ξέσπασμά του ηχεί κατάφωρα άδικη, πληγώνοντας ακόμα περισσότερο την Αν. Η πρωτότοκη στον Πατέρα σίγουρα δεν καταφεύγει στους εξουσιαστικούς μηχανισμούς της Γκόνεριλ (τουναντίον) και ιχνογραφείται συμπληρωματικά, απόλυτα υποστηρικτικά και ζεστά από τη γεμάτη ενσυναίσθηση Κόλμαν, την άγκυρα που επαναφέρει διακριτικά τον Άντονι σε βατά σημεία της πραγματικότητας. Είναι και οι δυο τους στριμωγμένοι. Εκείνος μπλοκάρει και αρνείται. Κάνει σκηνές, της κλαίγεται πως θα τον εγκαταλείψει, σαν παρατημένος εραστής. Εκείνη δεν τολμά να ανακαλέσει τον πόνο του παλιού τραύματος και νιώθει τύψεις στην προοπτική μιας νέας απώλειας.

ΤΑΞΊΔΙ ΣΤΟΝ ΧΡΌΝΟ ΓΙΑ ΈΝΑΝ ΆΝΘΡΩΠΟ ΠΟΥ ΨΆΧΝΕΙ ΜΑΝΙΩΔΏΣ ΤΟ ΡΟΛΌΙ ΤΟΥ, ΑΝ ΚΑΙ Η ΏΡΑ ΔΕΝ ΈΧΕΙ ΚΑΜΊΑ ΣΗΜΑΣΊΑ…

Ο Πατέρας: Αναμέτρηση με τη φθορά και το τέλος Ο Άντονι Χόπκινς δίνει ρεσιτάλ ερμηνείας σε ένα συγκλονιστικό σαιξπηρικό δράμα για τη γεροντική άνοια και τα μυστήρια της τρίτης ηλικίας. απο toν θοδωρη κουτσογιαννοπουλο

Αριστούργημα Πολύ Καλό Καλό Ικανοποιητικό Μέτριο

Κακό

50 lifo – 1.4.21

Ο ΠΑΤΈΡΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΚΌΡΕΣ Πρόσφατα ο Άντονι Χόπκινς υποδύθηκε ξανά τον αγαπημένο του θεατρικό ρόλο, τον Βασιλιά Λιρ, για λογαριασμό του BBC, σε μια απόπειρα συμφιλίωσης με τους δαίμονες που κάποτε τον απομάκρυναν από τη σκηνή και τη χώρα καταγωγής του. Θα μπορούσε άνετα να μεταφέρει τη σαιξπηρική τραγικότητα στον Πατέρα, την κινηματογραφική μεταφορά του έργου του Φλοριάν Ζελέρ, σε σκηνοθετικό ντεμπούτο του ίδιου. Αντ’ αυτού, κατοικεί έναν εντελώς διαφορετικό χαρακτήρα, τον 80χρονο Άντονι, ο οποίος ζει σε ένα διαμέρισμα στο Λονδίνο και δέχεται την καθημερινή φροντίδα της κόρης του, Αν (Ολίβια Κόλμαν). Γίνεται από την αρχή σαφές πως πάσχει από γεροντική άνοια – είναι κρίσιμη η διαφορά της από τη νόσο του Αλτσχάιμερ, η οποία είναι τελεσίδικη και εκφυλιστική, ενώ η άνοια είναι δυνητικά αναστρέψιμη και πιο ασυνεπώς διακριτή στα συμπτώματά της. Ενώ ο Άντονι αναγνωρίζει την Αν, αναρωτιέται ποιος είναι ο Πολ (Μαρκ Γκάτις). Είναι ο σύζυγός της; (Δεν έχει χωρίσει;) Τον περνάει για ξένο, και λίγο αργότερα του φέρεται με κάπως ανακριτική, αν και ευγενική συγκατάβαση. Η Αν του υπενθυμίζει πως θα μετακομίσει σύντομα στο Παρίσι, είδηση που

τον ξαφνιάζει και τον στενοχωρεί εξίσου. Αργότερα, όχι μόνο θα αλλάξει η μορφή του Πολ στα μάτια του (Ρούφους Σίγουελ), αλλά, αντί της Αν, που είδαμε, μια άλλη γυναίκα μπαίνει στο σπίτι και του συστήνεται με το ίδιο όνομα (Ολίβια Γουίλιαμς, σε μια δαιμόνια υποψία Έκτης Αίσθησης). Η σύγχυση δεν θα κρατήσει για πολύ, η Αν επανέρχεται ως Ολίβια Κόλμαν και κανονίζει ραντεβού με τη νέα του νοσοκόμα. Η Λόρι, η κοπέλα που έρχεται στο πρωινό ραντεβού ( Ίμοτζεν Πουτς), του θυμίζει έντονα τη μικρότερη κόρη του, τη Λούσι. Ενθουσιασμένος, της κάνει επίδειξη ζωντάνιας και επίθεση γοητείας, ποζάροντας ως γεννημένος χορευτής, αφού πρώτα της κράτησε παρατεταμένα το χέρι και επέμεινε να την κεράσει ένα απεριτίφ. Γρήγορα υποχωρεί στον κόσμο του, με αγένεια και μερική επίγνωση της αδυναμίας του να συλλάβει όλες τις πληροφορίες αλλά και να αντιστοιχίσει με σιγουριά τα ονόματα με τα πρόσωπα που έχει απέναντί του, πλην της Αν, η οποία έχει παγώσει προσωρινά, φυλακισμένη σε βουβό μυστήριο, στο άκουσμα της αδελφής της. Οι συνθήκες του θανάτου ή της ύπαρξής της τρυπώνουν στις κουβέντες σαν ανομολόγητο έγκλημα που κανείς δεν επιθυμεί να διαλευκάνει.

INFO Ο ΠΑΤΕΡΑΣ (The Father) Σκηνοθεσία: Φλοριάν Zελέρ Παίζουν: Άντονι Χόπκινς, Oλίβια Κόλμαν, Mαρκ Γκάτις, Oλίβια Ουίλιαμς, Ρούφους Σίγουελ

Ο Άντονι συνεχώς αναζητά το ρολόι χειρός του. Στρεσάρεται όταν δεν το βλέπει στο χέρι του και ρίχνει την ευθύνη αρχικά στην Άντζελα, τη φροντίστρια με την οποία τσακώθηκε. Την κατηγορεί ως κλέφτρα και η Αν τον γειώνει, υπενθυμίζοντάς του πως μάλλον είναι σε ένα κουτάκι όπου φυλάει τα τιμαλφή του, κάτω από τον νιπτήρα του μπάνιου. Κάπως έτσι ξεκινά η ταινία και η εντύπωση που αποκομίζουμε είναι πως ο Χόπκινς θα το ρίξει λίγο «στην παλαβή», ποντάροντας στην ιλαρή πλευρά μιας αστικής δραματικής κομεντί. Με εξαίρεση την πρώτη συνεύρεση του πρωταγωνιστή με τη Λόρα, ο τόνος σοβαρεύει και ο Ουαλλός ηθοποιός περιχαρακώνεται σε ένα σύμπαν έκλειψης και παράνοιας, με αναλαμπές που υπαγορεύονται από μια συναρπαστική τεχνική ανέλιξης του στόρι. Ενώ στο θεατρικό η οπτική του θεατή είναι αναγκαστικά αντικειμενική, με τους χαρακτήρες να προτείνονται κυρίως από τον λόγο και την κίνησή τους γύρω από τη δράση, στην ταινία ο χρόνος παίρνει μια άλλη διάσταση. Η μέρα με τη νύχτα εναλλάσσονται βασικά στο μυαλό του Άντονι, πολλές σκηνές επαναλαμβάνονται ή επανέρχονται σαν τμηματική λούπα και η αφήγηση αλλάζει γωνίες, γίνεται υποκειμενική, πολύπλοκη σαν τη θρυμματισμένη μνήμη του Άντονι. Ο Πατέρας φεύγει από την οικία ακριβώς στη μέση της ταινίας, μετά από 45 λεπτά περιήγησης στο υπνοδωμάτιο, στο καθιστικό, στην κουζίνα, στη μουσική του Λουντοβίκο Εϊνάουντι στα ακουστικά και στα δώματα του νου. Με το εύστροφο, ωρολογιακό μοντάζ του υποψήφιου για Όσκαρ Γιώργου Λαμπρινού, βλέπεται σαν θρίλερ, ένα πηγαινέλα σε γεγονότα που μπορεί να συνέβησαν χωρίς σαφή χρονο-

λογική σειρά από πρόσωπα που μοιάζουν να συνωμοτούν ή να συμπάσχουν ανάλογα με τη στιγμή, χωρίς ποτέ να αποσπά την προσοχή από το πρόβλημα υγείας ενός ανθρώπου που το βιώνει σαν ταπεινωτικό παζλ. Το ρολόι είναι το σταθερό σημείο αναφοράς: ο Άντονι πρέπει να πιαστεί από κάπου για να πλοηγηθεί στο χάος που σκάει μπροστά του απρόσκλητο. Ρωτά τον Πολ πού βρήκε το δικό του ρολόι, νομίζοντας πως κι εκείνος του έχει τσιμπήσει την απτή πυξίδα του. Όταν τα χάνει, ο Άντονι φέρνει τη ματιά προς το χέρι του, συνειδητοποιώντας πως σχεδόν ποτέ δεν το φορά. Ο συνωστισμός ανθρώπων στο καταφύγιό του τον αποπροσανατολίζει. Ο θεατής δεν είναι ποτέ σίγουρος ποιος είναι ποιος, πότε, αλλά και πού. Είναι, άραγε, αυτό το διαμέρισμα του Άντονι ή της Αν; Ο χρόνος τρέχει, αργά και παράξενα, πηδά κεφάλαια και τα αποθηκεύει σε έναν νου φορτωμένο από το συγκεχυμένο παρελθόν και το άδηλο μέλλον. Στην κάμερα του Ζελέρ και στο ψαλίδι του Λαμπρινού το παρόν γλιστράει σε τέσσερις τοίχους, πραγματικούς και αόρατους. Η μετασκευή ενός καθαρόαιμου θεατρικού σε αμιγώς κινηματογραφικό έργο, και μάλιστα από τον ίδιο τον δημιουργό του, είναι υποδειγματική, όχι απλώς σε επίπεδο σεναριακής διασκευής αλλά και σκηνοθετικών επιλογών. Το ανεμοσκόρπισμα ανακεφαλαιώνεται.

Ο ΆΝΤΟΝΙ ΦΥΛΛΟΡΡΟΕΊ

όλες είναι η κύρια ιδιότητά της; Με τον τρόπο της, ως κι αυτή τον απειλεί. Απ’ την άλλη, φοβάται. Η άνοια δεν παύει να τον τρομάζει και όταν αντιλαμβάνεται πως δεν ξέρει τι του γίνεται, κόβει τον θόρυβο γύρω του, αναλογίζεται τι συμβαίνει σαν να μετρά από μέσα του και πιάνει το νήμα απ’ όπου μπορεί. Ένα φάντασμα τον συντροφεύει παντού, η Λούσι. Η μνήμη. Ο αποχωρισμός. Ο μετρ της ανησυχίας και της αμφιβολίας βρίσκεται στο στοιχείο του. Και προεκτείνει την ειδικότητά του. Μετά από κάθε «κρίση» διαφέρει, έστω και ανεπαίσθητα. Κατοικείται από την επόμενη παραλλαγή του Άντονι. Διασχίζει το οικογενειακό του ιστορικό στα ενενήντα διακλαδωμένα λεπτά που διαρκεί η ταινία μέσα από συγκρουόμενους ρόλους, υπόγεια. Δεν είναι μόνο ο πατέρας της κόρης του αλλά και ο γιος της μητέρας του. Ηθοποιός απαράμιλλων εκφράσεων, ικανός να χωρέσει ζωές ολόκληρες σε ελάχιστες συσπάσεις και διακεκομμένες χειρονομίες, εδώ καλείται συχνά να παίξει και με το σώμα του και ανταποδίδει τη χάρη με τη μεγαλύτερη δυνατή απελπισία, τελεσίδικα, αλλά καθόλου εκβιαστικά. Δεν είναι ποτέ υπεράνω της πνευματικής παρακμής του, δεν επιχειρεί να τη μεταφράσει σε μεγαλόσχημο κύκνειο άσμα. Σκοντάφτει στα λόγια του, βάζει σε στοιχειώδη σειρά τις άναρθρες σκέψεις του, μετανιώνει για την επιθετικότητά του, πονηρεύει και χαϊδεύεται εναλλάξ, σαν μωρό σε σχήμα γέροντα, γαληνεύει σαν παρένθεση σε μια ασταμάτητη φουρτούνα, όταν κοιτάζει φευγαλέα ένα αγοράκι έξω από το παράθυρό του να κυνηγάει άσκοπα μια σακούλα κόντρα στον άνεμο. Ο Άντονι και ο Χόπκινς στοιχηματίζουν με τη θνητότητα και στέκουν μπροστά στον θάνατο (και το θείο, κατά μια έννοια) παρέα με την εχθρική σκιά, παραμερίζοντας οτιδήποτε περιττό, σαν να βλέπουν το φως στην άκρη του τούνελ και να ψάχνουν δικαιολογίες για να αναβάλουν το μοιραίο – εν μέρει γιατί η συνείδησή τους δεν το επιτρέπει. Γυμνός στην τελική σεκάνς, ο χαρακτήρας, που πλέον ταυτίζεται με τον ενσαρκωτή του, χάνει τα φύλλα και τα κλαδιά του και τα λόγια που εκφέρει, μια σύντομη, κλαψιάρικη λιτανεία, θα ήταν τόσο εύκολο να παρεξηγηθούν ως γελοία ή μελό αν δεν τους έδινε το μεγαλειώδες νόημα που τους αξίζει αυτή η ζωντανή εγκυκλοπαίδεια υποκριτικής. Ο άνθρωπος που έπαιξε τον Χίτλερ, τον Πικάσο, τον Χίτσκοκ, τον Δαντόν, τον Ντίκενς, τον Κουασιμόδο, έναν Πάπα, δύο Προέδρους, τρεις πρωθυπουργούς και, φυσικά, τον Χάνιμπαλ μας έκανε να πιστέψουμε πως τον ξέραμε καλά, ως και πως παραγνωριστήκαμε. Στον Πατέρα δεν καταδέχεται να γίνει σπαραξικάρδιος, ούτε χρειάζεται να καταφύγει σε εγνωσμένες δεξιοτεχνίες. Αφοπλιστικά θολώνει οριστικά τα όρια ανάμεσα στην τέχνη που ο ίδιος επιμένει πως του προκύπτει χωρίς method ζόρια και μαγικές φόρμουλες και τον ίδιο του τον εαυτό, που τόσο έντεχνα προστατεύει από τη φθορά.

Υπάρχουν ομοιότητες με τον Λιρ, τον απροσμέτρητα ναρκισσιστή βασιλιά και πατέρα τριών θυγατέρων, ο οποίος υπέστη το πιο θεαματικό breakdown στην ιστορία της παγκόσμιας δραματουργίας κατά τη διαδικασία της κληρονομιάς.

Το σινεμά έχει εξερευνήσει πολλάκις τον εμβληματικό ρόλο του πατριάρχη και ο Πατέρας του Ζελέρ δεν διεκδικεί κανέναν από τους κρυπτοβιβλικούς συμβολισμούς του Μπέργκμαν και του Ταρκόφσκι, ούτε τις ανοιχτά χριστιανικές παραβολές του Μάλικ. Περισσότερα κοινά έχει με την Αγάπη του Μίκαελ Χάνεκε: ως αδυσώπητο πορτρέτο της απώλειας της λογικής και της αξιοπρέπειας, με όσα ψίχουλα συναισθήματος απομένουν στην ορατή έκφρασή τους, μετατοπίζει το κέντρο από το συγκινητικά αδιαίρετο ζευγάρι στην κυμαινόμενη δυναμική του πατέρα με την κόρη του και ο Χόπκινς τροφοδοτείται από το δέος και την αμηχανία που προσπαθεί μετά βίας να κρύψει η Κόλμαν, μάρτυρας της σταδιακής αποσύνθεσης μιας φιγούρας που τιμά, όσο θέλει να ξεπεράσει, για να προχωρήσει με τη δική της ζωή. Ουσιαστικά, όμως, το παιχνίδι είναι στα χέρια του «τέρατος». Αντανακλαστικά, ο κορυφαίος Χόπκινς δεν ξεχνά πως ο Πατέρας είναι, εκτός από εσωστρεφές δράμα, και μια ταινία τρόμου. Από τη μια, η κίνησή του υποδηλώνει οικειότητα με το χώρο. Δεν προστάζει αλλά κάνει σαν να προεξοφλεί τον σεβασμό ως πατέρας, ευκατάστατος, εργοδότης, ο αρχαιότερος όλων, «πάρα πολύ έξυπνος», όπως λέει ο ίδιος, αποπνέοντας ξεθυμασμένη αλαζονεία. Διαφεντεύει τη φωλιά του, φέρεται σε όλους σαν να είναι μουσαφίρηδες, άγνωστοι, ενοχλητικοί, ύποπτοι ακόμη, αποσύρεται στα ιδιαίτερα διαμερίσματά του όταν κουράζεται ή δεν μπορεί να αντεπεξέλθει και επιφυλάσσει αιφνίδιες αλλαγές τόνου στην Αν. Ποια απ’

1.4.21 – lifo

51

Μουσική

ΣΥΝΕΝΤEΥΞΗ

απ ο τη μαρια παππα

Μ

οιάζει σαν να έχουν περάσει αιώνες από το 2018 που η Rina Balaj τραγουδούσε το «Gigi» μαζί με τον Sin Boy. H πρώτη τους συνεργασία ήταν κάτι πρωτόγνωρο για τα δεδομένα της τραπ μουσικής στην Ελλάδα. Μέχρι τότε δεν ήταν συνηθισμένο να κάνει κάποιος τράπερ συνεργασία με γυναίκες συναδέλφους του. Το «Gigi» δεν ήταν ακριβώς τραπ, ήταν ρεγκετόν, ένας ήχος που αργότερα γνώρισε σαρωτική επιτυχία με το «Mama», πάλι του Sin Boy, σε συνεργασία με Έλληνες ράπερ. Το γυναικείο ραπ δεν άνθησε ποτέ στην Ελλάδα, ενώ στην Αλβανία γνώρισε τεράστια επιτυχία, κυρίως λόγω της σκηνής του Κοσόβου. Μετά τον Sin Boy ακολούθησαν διάφορα ντουέτα στην Ελλάδα με ράπερ και κάποια ποπ τραγουδίστρια, όλα πολύ χορευτικά και ρεγκετόν. Ωστόσο, η Rina και ο Sin Boy συνεργάστηκαν πριν απ’ όλους και παραμένουν οι πιο πετυχημένοι: το «Gigi» έχει σήμερα εβδομήντα επτά εκατομμύρια views στο YouTube, ένα νούμερο αδιανόητο για βαλκανική επιτυχία. Το ελληνικό κοινό μπορεί να γνώρισε τη Rina μέσα από αυτό το κομμάτι, στη χώρα της, όμως, ήταν ήδη σταρ. Είχε κάνει το ντεμπούτο της το 2015, μόλις στα δεκαέξι της, στο αλβανικό «Χ-Factor», τολμώντας να τραγουδήσει Adele και Rihanna. Μετά από δύο χρόνια έβγαλε το «Janari», το «Χιόνι του Ιανουαρίου» όπως το αποκαλεί, μια μπαλάντα σε συνεργασία με τον Endri. «Δεν θα με χαρακτήριζα ράπερ» λέει, μιλώντας για πρώτη φορά σε ελληνικό μέσο, «και είναι ενδιαφέρον το ότι μου έχει μείνει αυτός ο τίτλος. Προσπαθούσα να πειραματιστώ μέχρι να βρω τον εαυτό μου και η ραπ ήταν ένα από αυτά τα πειράματα. Φάνηκε να αρέσει στον κόσμο και έτσι έγινε συνήθεια. Είναι μια εποχή που είναι της μόδας το τραπ και νομίζω ότι απλώς με παρέσυρε αυτή η μόδα. Δεν είμαι όμως ράπερ, προτιμώ να με αποκαλώ απλώς τραγουδίστρια. Προτιμώ να τραγουδώ και να

παρουσιάζω μια δουλειά που θα αγαπήσει το ευρύ κοινό. Προσπαθώ να κάνω μουσική που θα καλύπτει τις συναισθηματικές ανάγκες των περισσότερων ανθρώπων και θα τους κάνει να αισθάνονται όμορφα και άνετα με αυτήν». Ισχύει αυτό που λέει. Παρότι τα πρώτα της κομμάτια φλέρταραν με τη ραπ, το άλμπουμ που έφτιαξε μαζί με τον Sin Boy κατά τη διάρκεια της πρώτης καραντίνας, το «MM», μόνο τραπ δεν ήταν. Αντιθέτως, κατάφεραν να δημιουργήσουν ένα φωτεινό ποπ κομψοτέχνημα, όπου χαιρόντουσαν τον έρωτά τους με κομμάτια που δεν έμπαιναν σε εύκολα μουσικά καλούπια. Σύγχρονο, αλλά με έντονο το στοιχείο των ντισκοτέκ των ’80s – ιταλοντίσκο και ο ήχος των ραδιοφωνικών επιτυχιών. Κι αυτό ακριβώς σημαίνει να κάνεις ποπ, να μπορείς να δανείζεσαι στοιχεία του παρελθόντος και να τα μετατρέπεις σε κάτι εντελώς ιδιοσυγκρασιακό, ανεξαρτήτως της γλώσσας ή της καταγωγής σου. Στο άλμπουμ τραγουδούν στα αγγλικά, στα ελληνικά και στα αλβανικά, ενώ μουσικά έχει περισσότερα κοινά στοιχεία με τη mash-up, υβριδική φιλοσοφία της Κ-pop, παρά με τη ρεγκετόν και την τραπ. Το «ΜΜ» σηματοδότησε μια καινούργια αρχή για τους δύο μουσικούς που η μοίρα τούς έφερε μαζί, προσπαθώντας να ξεφύγουν από τα beef της τραπ σκηνής και την πίεση της υπερβολικής δημοσιότητας. «Τον Sin Boy τον γνώρισα την πρώτη μέρα που ήρθε για το τραγούδι “Gigi”» λέει. «Δεν τον γνώριζα από πριν. Νομίζω ότι ήταν κεραυνοβόλος έρωτας και για τους δυο μας. Όταν γράφαμε το “MM” ήμασταν στο Δυρράχιο της Αλβανίας κι εκεί μας έπιασε η καραντίνα. Φτιάξαμε ένα μικρό στούντιο στο σπίτι και είχαμε πολύ ελεύθερο χρόνο που θέλαμε να εκμεταλλευτούμε προς όφελός μας. Τα ερεθίσματα ήταν πολλά και θέλαμε όλο αυτό να το βγάλουμε στη μουσική. Θέλαμε απλώς να γράψουμε ένα άλμπουμ στο οποίο θα μιλούσαμε για το μπούλινγκ και τις δυσκολίες που μπο-

INFO

instagram.com/ isyourgirlrina/ Μόλις κυκλοφόρησε το νέο της single «Bad Rosita».

Η Rina, μία από τις μεγαλύτερες σταρ των Βαλκανίων, σε μια αποκλειστική συνέντευξη Η σύντροφος του Sin Boy, Rina Balaj, δίνει την πρώτη της συνέντευξη σε ελληνικό μέσο λίγο πριν από την κυκλοφορία του νέου της άλμπουμ.

52 lifo – 1.4.21

ρεί να βιώσει κάθε άνθρωπος, τονίζοντας ότι ποτέ δεν πρέπει να τα παρατάμε. Θέλαμε να ζωντανέψουμε τον ήχο του ’80 και νομίζω ότι τα καταφέραμε. Πολλοί άνθρωποι μας έστειλαν μηνύματα, λέγοντάς μας τις δικές τους δυσκολίες και ότι το άλμπουμ τούς έκανε να νιώσουν ότι, ναι, όλα θα πάνε καλά». Την ίδια ατμόσφαιρα προσπαθεί να μεταδώσει και με το «Bad Rosita», το κομμάτι που μόλις κυκλοφόρησε και το έχει γράψει για μια λεσβία φίλη της. «Μου αρέσει να εμπνέομαι από τις αληθινές ιστορίες των ανθρώπων, να βιώνει ο ακροατής μια αληθινή συνθήκη όσο ακούει το τραγούδι, πράγματα που και ο ίδιος ίσως έχει ζήσει». Αυτήν τη στιγμή ετοιμάζει το σόλο της άλμπουμ, που θα λέγεται «Balerina». Η Ρίνα μπορεί στα βίντεο και στο Ιnstagram της να μοιάζει με ντίβα, αλλά κατά βάθος είναι μια απλή 22χρονη ερωτευμένη κοπέλα, γεμάτη θετική ενέργεια, που μιλά συχνά για τον σύντροφό της. «Είναι λίγο αστείο, αλλά, πέρα από τη μουσική και τα όμορφα ρούχα, είμαι μια “Μόνικα”» λέει γελώντας. «Λατρεύω τη μαγειρική και είμαι τέρας καθαριότητας, τόσο πολύ, που καμιά φορά ο Sin τρελαίνεται. Ξέρω, ακούγεται περίεργο, αλλά μου αρέσει να τον λέω Sin». Αυτή η έμφυτη καλή διάθεση ίσως να οφείλεται στο γεγονός ότι γεννήθηκε σε μια σκληρή εποχή. Είναι η άμυνά της. «Είμαι παιδί του πολέμου» εξηγεί. «Γεννήθηκα πριν από τη λήξη του πολέμου στο Κοσσυφοπέδιο. Όλη η δύναμη και οι αντοχές της οικογένειάς μου έχουν μεταδοθεί σ’ εμένα. Δεν το βάζω κάτω εύκολα, ακόμα και αν γίνω στάχτη, θα αναγεννηθώ από αυτήν. Οπότε, ναι, η οικογένεια και η ζωή μου ήταν οι λόγοι που ίσως σήμερα είμαι αυτή που είμαι. Έχω γεννηθεί στην πόλη του Κοσόβου που ονομάζεται Πέγια (Peja) και έχω μεγαλώσει στο Ιστόγκ (Istog). Οι γονείς μου έχουν γεννηθεί και μεγαλώσει επίσης στο Ιστόγκ. Είναι απλοί άνθρωποι, δεν μεγαλώσαμε με πολλά, αλλά πάντα είχαμε ο ένας τον άλλον και ήμουν τυχερή, καθώς με στήριζαν σε κάθε μου βήμα».

— Έχεις βιώσει ρατσισμό εξαιτίας της καταγωγής σου ή σεξισμό επειδή είσαι γυναίκα; Είμαι μια κοπέλα από το Κόσοβο, που έχει γεννηθεί, μεγαλώσει και ζήσει εκεί. Τον ρατσισμό νομίζω τον έχουν βιώσει κυρίως μετανάστες, εγώ δεν έχω υπάρξει μετανάστρια. Παρ’ όλα αυτά, αισθάνομαι λύπη για τους ανθρώπους που ασκούν ρατσισμό, καθώς αυτό τους μειώνει και σίγουρα είναι κάτι που δεν τους επιτρέπει να νιώσουν πώς είναι η ευτυχία και η αγάπη. Ναι, νομίζω ότι τους λυπάμαι. Όσον αφορά τον σεξισμό, νομίζω ότι τον έχω βιώσει πιο πολύ στη δουλειά μου, καθώς πολλοί θεωρούσαν ότι, επειδή είμαι γυναίκα, δεν θα τα καταφέρω ή ότι δεν κάνω γι’ αυτό. Νομίζω ότι πολλές γυναίκες το βιώνουν αυτό στη δουλειά τους. Λοιπόν, εδώ είμαστε κάθε μέρα, να μας βλέπουν, να καταφέρνουμε άλλη μια νίκη. Είμαι πολύ ευτυχισμένη που είμαι γυναίκα, είμαστε δυνατές κι αυτό φαίνεται από παντού. Αγαπώ να βλέπω γυναίκες δυναμικές να παίρνουν τα ηνία της ζωής τους και να διεκδικούν αυτό που θέλουν. Είμαστε δυνατές, είμαστε εδώ και τίποτα δεν θα μπει εμπόδιο ανάμεσα σ’ εμάς και τα όνειρά μας.

— Τι σε φοβίζει περισσότερο; Δεν μου αρέσει να προσελκύω τον φόβο. Στη δική μου φαντασία είμαι πάντα νικήτρια.

— Έχει όντως αλλάξει ο Sin Boy από τότε που είστε μαζί; Δεν θεωρώ ότι ο Sin έχει αλλάξει, πιστεύω ότι έχει ωριμάσει πνευματικά και μουσικά, όπως κι εγώ.

«Ανθρώπινη Κωμωδία» του Ουίλιαμ Σάρογιαν: Η καρδιά της αμερικανικής ψυχής Γιατί η «Ανθρώπινη Κωμωδία» του Αμερικανού συγγραφέα με καταγωγή από την Αρμενία, Σάρογιαν, θεωρείται πλέον κλασική και σύμβολο ουμανισμού και αισιοδοξίας.

Α

ν ψάξει κανείς τα κλασικά αναγνώσματα που ενέπνευσαν την αμερικανική αισιοδοξία, την πίστη ότι, παρά τους πολέμους, τις πανδημίες και τις συμφορές, όλα θα πάνε καλά, θα βρει σε δεσπόζουσα θέση την Ανθρώπινη Κωμωδία του Ουίλιαμ Σάρογιαν που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Gutenberg σε μετάφραση Νίκου Μάντη. Παρότι γραμμένο στην καρδιά του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το βιβλίο πραγματεύεται τα έργα και τις ημέρες ενός σύγχρονου αγγελιοφόρου στην Ίθακα της Καλιφόρνιας με έναν τρόπο που εστιάζει στις λεπτές, λαμπερές αποχρώσεις της ζωής που προβάλλονται σαν αχτίδες του καλιφορνέζικου ήλιου, ακόμα και όταν όλα μοιάζουν μακάβρια και μαύρα. Όχι τυχαία ο δεκατετράχρονος πρωταγωνιστής ονομάζεται Όμηρος και όνειρό του είναι να γίνει ο καλύτερος και ταχύτερος διανομέας τηλεγραφημάτων –κάποια τα τραγουδάει κιόλας!– όλης της Δύσης, ενώ ο μικρός του αδελφός, Οδυσσέας, δείχνει, μόλις στα τέσσερά του, να απλώνει με χαρά το μικρό του χέρι για να χαιρετήσει τη ζωή και τον κόσμο. Όλη η οικογένεια, από τον μικρότερο γιο, τον Οδυσσέα, έως τον μεγαλύτερο, τον Μάρκους, ο οποίος υπηρετεί στο μέτωπο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, εμφορείται από την ίδια πεποίθηση ότι η ζωή θέλει πίστη και αντοχή. Και επιμένει στη λογική ότι η άγρια και άσχημη όψη των πραγμάτων δεν προσφέρεται στην τέχνη και στη φαντασία – σε αντίθεση με τις ωραίες μορφές της αρχαίας ποίησης, απ’ όπου και τα ονόματα των πρωταγωνιστών. Γι’ αυτό η Ανθρώπινη Κωμωδία κάλλιστα θα μπορούσε να μοιάζει με παραστατικό πίνακα, όπου μετρούν ακόμα και οι πιο λεπτές αποχρώσεις του ουρανού, συνιστώντας το απόλυτο σημαίνον στην αποκωδικοποίηση της ευτυχίας. Ανάμεσα στους εκπροσώπους της μικρής φόρμας που έμοιαζαν να προσδίδουν νόημα στην καθημερινότητα και να φωτίζουν το φευγαλέο και το μη ορατό, φτάνοντας στην άκρως εκλεπτυσμένη οπτική των διηγημάτων του Κάρβερ ή του Άντερσον, ο αρμενικής καταγωγής Ουίλιαμ Σάρογιαν φαντάζει μπροστά-

ρης και πρωτεργάτης. Έχοντας βιώσει ανάλογη προσωπική ιστορία με αυτήν του πρωταγωνιστή του, Όμηρου, της Ανθρώπινης Κωμωδίας, ο Σάρογιαν έχασε τον πατέρα του σε ηλικία μόλις δύο ετών και μέχρι την εφηβεία έζησε έγκλειστος σε ένα ορφανοτροφείο, προορισμένος και αυτός να βιώσει βαθιά την απομόνωση και τη μοναξιά. Ο κόσμος των μεγάλων δεν βοήθησε την αποκατάσταση αυτής της αίσθησης, αφού αναγκάστηκε να αλλάξει επαγγέλματα, δουλεύοντας ως σερβιτόρος, δημοσιογράφος και καλλιεργητής αμπελιών, χωρίς να νιώθει ουσιαστικά πουθενά άνετα: «Η μοναξιά που νιώθεις προέρχεται από το ότι δεν είσαι πια παιδί. Όμως ο κόσμος πάντα ήταν γεμάτος από την ίδια μοναξιά» γράφει ο Σάρογιαν στην Ανθρώπινη Κωμωδία και έχει κανείς την αίσθηση ότι οι φράσεις απηχούν προσωπικές του εμπειρίες και πεποιθήσεις. Η σημασία στο φευγαλέο και στο ασήμαντο, που μεγεθύνονται και γίνονται ένα με το δοξαστικό κλέος της ζωής, η επιμονή στην κωμική παρόξυνση κάθε αδυναμίας, η πίστη ότι ο καθένας από εμάς μπορεί να γίνει χωροθέτης του μικρού του σύμπαντος με όπλο τη φαντασία, διαπνέουν τις σελίδες του βιβλίου. Είναι χαρακτηριστική η σκηνή όπου ο Όμηρος, απαυδισμένος από την εξοντωτική νυχτερινή του βάρδια, ονειρεύεται την όμορφη Έλεν Έλιοτ, τη δική του ωραία Ελένη – για την ακρίβεια την ακούει νοερά να διαβάζει απόσπασμα ενός βιβλίου που ουσιαστικά φανερώνει τα διαβάσματα του Αρμένιου Σάρογιαν, ο οποίος έδειξε να κομίζει στους Αμερικανούς μια άλλη γνώση, βγαλμένη από τα έγκατα της μακρινής του πατρίδας: «Από αυτό το χωνευτήρι ο κόσμος απέκτησε μια κληρονομιά μεγάλης αξίας. Ο μωσαϊκός κόσμος της Βίβλου οφείλει κάποιες από τις αρχές του στους νόμους που θέσπισε ο Χαμουραμπί, ο οποίος ονομαζόταν και Νομοθέτης. Από το μετρικό τους σύστημα, στο οποίο χρησιμοποιούνταν πολλαπλάσια του δώδεκα όσο και οι γνωστές μας δεκάδες, πήραμε τα εξήντα λεπτά της ώρας και τις 360 μοίρες του κύκλου. Η Αραβία μάς έδωσε τους αριθμούς, που ακόμα αποκαλούνται αραβικοί,

α πο τ η ν τ ι ν α μανδηλαρα

για να διακρίνονται απ’ το ρωμαϊκό αριθμητικό σύστημα. Οι Ασσύριοι εφηύραν το ηλιακό ρολόι. Τα σύγχρονα σύμβολα της φαρμακοποιίας και τα σύμβολα του ζωδιακού κύκλου προέρχονται από τους Βαβυλώνιους. Σχετικά πρόσφατες ανασκαφές στη Μικρά Ασία αποκάλυψαν ότι υπήρχε εκεί μια θαυμαστή αυτοκρατορία» γράφει ο Σάρογιαν, δοξάζοντας ουσιαστικά, μέσα σε ένα λιτό αμερικανικό μυθιστόρημα, τους προγόνους του από τη μακρινή Φρυγία. Αρκεί να θυμηθεί κανείς τις γενοκτονίες των Ασσυρίων, παράλληλα με αυτές των Αρμενίων, τους υψηλούς συμβολισμούς που γνωρίζει καλά ο «τολμηρός νεαρός πάνω στην ιπτάμενη αιώρα», όπως ονόμασε ο Αρμένιος συγγραφέας το πρώτο του βιβλίο, το οποίο ξεκίνησε να γράφει σε ηλικία ανάλογη με αυτήν του πρωταγωνιστή του Όμηρου Μακόλι. Όταν έγραψε την Ανθρώπινη Κωμωδία, ο Σάρογιαν ήταν ήδη ευρέως γνωστός για τα θεατρικά του δράματα και τα διηγήματά του, αυτά τα λιτά και απέριττα αφηγήματα για τους ανθρώπους που βρίσκονταν στο περιθώριο της μεγάλης ιστορίας, τους αόρατους και περιφρονημένους που μετεξελίχθηκαν σε απρόβλεπτους πρωταγωνιστές, όπως οι Άνθρωποι των σπηλαίων, που αγάπησαν τόσο οι κριτικοί. Μάλιστα, ο Σάρογιαν αρνήθηκε το Πούλιτζερ που του απονεμήθηκε το 1940 με τη λογική ότι η τέχνη δεν πρέπει να κανονικοποιείται από βραβεία και χρήματα, υποστηρίζοντας χαρακτηριστικά πως «είμαι τόσο μεγάλος όσο και άλλοι καλλιτέχνες, οι οποίοι πιστεύουν ότι είναι μεγάλοι ή συμπεριφέρονται σαν να ήταν μεγάλοι. Απέναντι σ’ αυτούς δίνω την εντύπωση ότι είμαι κάπως παθητικός ή μάλλον αρκετά παράφρων». Δεν γοητεύτηκε ποτέ από τη μεγάλη δόξα, ακόμα και όταν του προσφέρθηκαν τεράστια ποσά για να γράψει χολιγουντιανά σενάρια για μεγάλες εταιρείες, όπως η Metro-Goldwyn-Mayer. Για την Ανθρώπινη Κωμωδία, που υπήρξε παραγωγή της ίδιας εταιρείας, κέρδισε, μάλιστα, και το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας, αν και είχε αποχωρήσει από το πρότζεκτ επειδή του αρνήθηκαν το ενδεχόμενο να έχει τον πλήρη έλεγχο της ταινίας, από τη συγγραφή του σεναρίου έως τη σκηνοθεσία. Παρέμεινε, όμως, μέχρι τέλους άμεσα συνδεδεμένος με αυτή την πετυχημένη κινηματογραφική μεταγραφή μιας διαφορετικής Οδύσσειας με ήρωα έναν δεκατετράχρονο στην άκρη της Αμερικής, σε μια άλλη Ιθάκη. Για όλους αυτούς τους λόγους, αλλά και για τη λιτή ακρίβεια των περιγραφών και την ικανότητα στην εναργή απόδοση αντιφατικών καταστάσεων και χαρακτήρων, το βιβλίο Ανθρώπινη Κωμωδία, και όχι μόνο η ταινία, έχει καταστεί κλασικό πια. Θεωρείται το απόλυτο ανάγνωσμα ενηλικίωσης, μαζί με τα βιβλία του Σάλιντζερ, όπου ξεδιπλώνεται ένας πολύχρωμος, πλην όμως αθώος κόσμος, που τελικά δικαιώνεται απόλυτα μόνο μέσα από τα μάτια ενός παιδιού. Ακόμα και αν ο Όμηρος αναγκάζεται να ενηλικιωθεί απότομα με το συγκλονιστικό γράμμα του αδελφού του από το μέτωπο, που συντρίβει ιδεολογικές δοξασίες και ηρωισμούς, κρατάει ζωντανή την παιδική ψυχή που δεν μπορεί κανείς να σκοτώσει. Όπως γράφει και ο μεταφραστής του βιβλίου Νίκος Μάντης στην εισαγωγή του: «Ο Σάρογιαν υπήρξε πάντα ένας ενήλικας με ματιά παιδιού, σίγουρος πως ό,τι κι αν γίνει, όσα δεινά κι αν συμβούν, στο τέλος “όλα θα πάνε καλά”. Η νοσταλγία γι’ αυτό το βλέμμα και γι’ αυτόν τον κόσμο που κάποτε διέθετε έναν πυρήνα αθωότητας κάτω από το σκληρό του περίβλημα, μαζί και για τη δική μας αθωότητα, είναι που δίνει στο βιβλίο αυτό διαχρονική αξία».

Βιβλίο

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

william saroyan

Η Ανθρώπινη Κωμωδία Μτφρ.: Νίκος Μάντης Εκδόσεις Gutenberg Σελ.: 249

1.4.21 – lifo

53

54 lifo – 1.4.21

AΦΙΕΡΩΜΑ

Η LIFO ΠΕΡΝΆΕΙ ΑΠΌ ΤΟΥΣ ΦΟΎΡΝΟΥΣ ΤΗΣ ΑΘΉΝΑΣ ΤΗΝ ΏΡΑ ΠΟΥ ΞΕΦΟΥΡΝΊΖΟΥΝ ΤΑ ΚΑΡΒΈΛΙΑ ΤΟΥΣ. ΠΑΡΆΔΟΣΗ ΚΑΙ ΣΎΓΧΡΟΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΉ ΣΥΝΔΥΆΖΟΝΤΑΙ ΣΕ ΈΝΑ ΑΦΙΈΡΩΜΑ ΠΟΥ ΘΑ ΣΟΥ ΑΝΟΊΞΕΙ ΤΗΝ ΌΡΕΞΗ.

A ΦΙ Ε ΡΩ ΜΑ

φούρνοι

από τη λινα ιντζεγιαννη φωτο: γιωργοσ αδαμοσ

ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΤΟ ΨΩΜΙ ΚΑΤΕΙΧΕ ΠΑΝΤΑ ΞΕΧΩΡΙΣΤΗ ΘΕΣΗ, ίσως γιατί η εικόνα της γιαγιάς που ζυμώνει για τα εγγόνια της δεν είναι και τόσο μακρινή. Ή γιατί δεν επιτρέπεται να φας λαδερό χωρίς να «σπρώξεις» την μπουκιά με το ψωμάκι σου, να απολαύσεις μια ελληνική χωριάτικη, αν δεν βουτήξεις μέσα μισό καρβέλι. Ή επειδή, όταν το συνδυάζεις με ελιά και φέτα για κολατσιό, αποτελεί έναν μεζέ που ακόμα και σήμερα ανταγωνίζεται την υψηλή γαστρονομία. Από τότε που ο φούρναρης της γειτονιάς πουλούσε τα καρβέλια από τις λαμαρίνες, τα πράγματα έχουν αλλάξει. Οι φούρνοι της Αθήνας έχουν να παρουσιάσουν μια σειρά από δημιουργίες, όπου η παράδοση και η ανάγκη για μια ισορροπημένη, υγιεινή διατροφή συνδυάζονται με την πατροπαράδοτη τέχνη, τη σπιτική φροντίδα και τη μελέτη σύγχρονων συνταγών.

H ομάδα της LiFO δοκιμάζει διαφόρων ειδών καρβέλια, από το παραδοσιακό προζυμένιο μέχρι το ψαγμένο χαρουπένιο και από τα χορταστικά πολύσπορα μέχρι vegan προτάσεις από άλευρα οσπρίων. Εξαιρετικές γεύσεις που μας επανασυστήνουν το αγαπημένο μας ψωμί μέσα από μια σύγχρονη οπτική. Στα σύγχρονα bakeries θα βρεις μια σειρά από αρτοσκευάσματα, γλυκά και κεράσματα, αλλά και παξιμάδια, κριτσίνια, καθώς και νηστίσιμες προτάσεις που θα σε ενθουσιάσουν. Και επειδή το Πάσχα πλησιάζει, εποχικές παραδοσιακές κουλούρες αλλά και τσουρέκια θα σε οδηγήσουν σε κάποιον από τους φούρνους που προτείνουμε για να πάρεις μια γεύση από γιορτή. Χώροι μοντέρνοι, με ιδιαίτερη προσοχή σε κάθε λεπτομέρεια, σε καλωσορίζουν με όρους σύγχρονου σχεδιασμού για να σε ταξιδέψουν στην αλήθεια της ελληνικής παράδοσης, εκεί όπου το ψωμί μπαίνει στη μέση του τραπεζιού, ενώνοντας όλη την οικογένεια κάτω από τον «άρτον ημών»…

1.4.21 – lifo

55

The Bakers

A ΦΙ Ε ΡΩ ΜΑ

Αργή ωρίμανση, προζύμι και φυσική μαγιά οδηγούν το «ταξίδι» του ψωμιού. Στα The Bakers η αρμονική σύνδεση του παρόντος με το παρελθόν είναι πάντα βασικό ζητούμενο. Σκοπός αυτού του πρότζεκτ δεν ήταν η μίμηση της παράδοσης αλλά η κατανόησή της και δημιουργική ανάδειξή της. Το ψωμί για τους ανθρώπους των The Bakers είναι αστείρευτη πηγή γνώσης και γεύσης και φυσικά έμπνευσης, τόσο επαγγελματικά όσο και συναισθηματικά. Εδώ, η αργή ωρίμαση ξεκίνησε το 2010 ως μια προσπάθεια να αναβιώσουν τεχνικές και συνταγές ανεκτίμητης αξίας από τα παλιά. Με αυτόν τον τρόπο οι μεγαλύτεροι πελάτες βιώνουν το τόσο σημαντικό συναίσθημα της νοσταλγίας και οι νέοι γνωρίζουν επιτέλους τη γνήσια νοστιμιά του προζυμένιου ψωμιού, ανακαλύπτοντας τις χαρές της αγνής πρώτης ύλης. Σε ό,τι αφορά την ίδια την παραγωγή του ψω-

μιού, στα The Bakers έχει βρεθεί η χρυσή τομή ανάμεσα σε διαφορετικές μεθόδους, ώστε το αποτέλεσμα να είναι ένα προϊόν υψηλής δημιουργίας. «Η γεύση μάς ενδιαφέρει εξίσου με τα διατροφικά οφέλη του ψωμιού» λένε οι άνθρωποι των The Bakers γι’ αυτό το «ταξίδι» που απαιτεί χρόνο, προσοχή και εξειδίκευση, αλλά ο προορισμός του δικαιώνει διαχρονικά τον κόπο τους. Το ψωμί έχει την ικανότητα να ενώνει λαούς και διαφορετικές κουλτούρες χάρη στη μεγαλειώδη δύναμη της απλότητάς του. Τα μαθήματα που δίνουν το αλεύρι και το νερό, αλλά και τα μυστικά που φέρνουν στην επιφάνεια το προζύμι και η φυσική μαγιά, είναι μια πρόκληση για τη διαρκή εξέλιξη των The Bakers.

Αποστόλης Κώτσης

Έξαρχος

Άγιος Δημήτριος, Αιγάλεω, Ζωγράφου, Καλλιθέα, Μελίσσια, Ν. Πεντέλη, Χαλάνδρι, thebakers.gr, Facebook: The Bakers, Instagram: thebakersgr

Σε ταξιδεύει στον κόσμο μέσα από γεύσεις και παραδόσεις. Αν έχεις στο μυαλό σου την εικόνα της νοικοκυράς που μόλις ξεφούρνισε και χαμογελά περήφανη γι’ αυτό που θα προσφέρει στους αγαπημένους της, τότε έχεις μια ιδέα γι’ αυτό που συμβαίνει καθημερινά στον φούρνο του Έξαρχου στις Τζιτζιφιές που δημιούργησαν πριν από σαράντα χρόνια ο Κωνσταντίνος και η Ευδοξία Έξαρχου. Η αγάπη και η αληθινή σπιτική φροντίδα είναι μέχρι σήμερα εκείνα τα στοιχεία που κάνουν τον φούρνο του Έξαρχου να ξεχωρίζει και να φέρνει κόσμο απ’ όλη την Αθήνα στις Τζιτζιφιές. Η Αθηνά και ο Ευθύμιος, διατηρώντας τις αξίες των γονιών τους, δημιουργούν καθημερινά προτάσεις που σε ταξιδεύουν σε διαφορετικά μέρη του κόσμου, αφήνοντας τη γεύση να σε παρασύρει και να σου παρουσιάσει κουλτούρες άλλων χωρών – ειδικά τώρα, που τα ταξίδια γίνονται πιο δύσκολα. Αυτές τις μέρες θα βρεις την Κολόμπα, το παραδοσιακό ιταλικό τσουρέκι που στολίζεται με παραδοσιακή ιταλική αμυγδαλόπαστα. Δίπλα

στις προτάσεις που έρχονται από διαφορετικά μέρη του κόσμου θα βρεις λαχταριστά κριτσίνια λαχανικών - χαρουπιού, νηστίσιμες δημιουργίες και ψωμιά που θα σε ενθουσιάσουν. Το vegan πολύσπορο είναι μια υγιεινή πρόταση με φυτική πρωτεΐνη. Το ζυμωτό από τα Άγραφα ζυμώνεται με τέσσερα διαφορετικά άλευρα και προζύμι καπνιστής σίκαλης. Το χαρούπι με κράνμπερι, καρύδι και λευκή σοκολάτα, αλλά και το προζυμένιο χωριάτικο με σύκο και φουντούκι, είναι από εκείνα που πρέπει να δοκιμάσεις. Στον φούρνο του Έξαρχου θα ξεχάσεις όσα ήξερες για την κατηγορία ψωμί, αφού εδώ υπάρχουν προτάσεις που ακολουθούν τις σύγχρονες διατροφικές τάσεις. Και να ξέρεις πως πίσω από κάθε καρβέλι υπάρχει μια ομάδα που εργάζεται ακούραστα και παίρνει κάθε μέρα αληθινή χαρά, προσφέροντας τις συνταγές της. Το χαμόγελο αυτών των ανθρώπων το συναντάς σε κάθε γεύση που θα δοκιμάσεις στον Έξαρχο.

Ευριπίδου 76, Καλλιθέα, 210 9403974, Facebook: Έξαρχος Αρτοποιείο Ζαχαροπλαστείο, Instagram: bakery_sweet_exarhos

56 lifo – 1.4.21

Κάποιες γιαγιάδες τις θυμάσαι γιατί λέγανε τα πιο ωραία παραμύθια. Και κάποιες άλλες τις θυμάσαι γιατί λέγανε απλώς τη δική τους αλήθεια. Η γιαγιά Άννα από τα Σφακιά παρέδωσε στα εγγόνια της τις συνταγές της, μαζί με την αγάπη της για τη μαγειρική και την πίστη της στην παράδοση της Κρήτης. Ο φούρνος Ντουρουντούς είναι μια εξερεύνηση στα γευστικά μονοπάτια της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς που οδηγεί με θάρρος και εμμονή στην ποιότητα και στις σύγχρονες γευστικές αναζητήσεις. Στο ενημερωμένο site www.ntourountous.gr λειτουργεί e-shop, όπου θα βρεις αυθεντικούς ντάκους με διαφορετικές συνταγές, παξιμάδια, κριτσίνια και μπουκιές που βασίζονται στην κρητική διατροφή και εξυμνούν την αξία του μεσογειακού πλούτου. Ανάμεσα στα κλασικά προϊόντα, που δημιουργούνται πάντα με άλευρα ανώτερης ποιότητας και αγνό παρθένο ελαιόλαδο, θα βρεις μοναδικές δημιουργίες με κρητικό χαρουπάλευρο, ενώ ο Ντουρουντούς παρουσιάζει μια νέα σειρά δημιουργιών που παρασκευάζονται με άλευρα από όσπρια που δεν περιέχουν ζάχαρη, ενώ φέρουν το σήμα bio – με την αξία τους (στα must-try το βιολογικό παξιμάδι βρώμης που περήφανα προσφέρει ο Ντουρουντούς.) Εξάλλου, όλες οι σύγχρονες διατροφικές τάσεις βρίσκουν

τη δική τους θέση στις συνταγές του Ντουρουντού, εφόσον γίνεται χρήση πρώτων υλών εξαιρετικής θρεπτικής σημασίας. Φαγόπυρο, βρώμη, αλεύρι από φακή, φάβα και ρεβίθια είναι κάποια από τα υλικά που χαρίζουν γεύση και απόλαυση. Άλλωστε, στο www.ntourountous.gr θα ανακαλύψεις προτάσεις για να δημιουργήσεις γευστικά πιάτα που αντιπροσωπεύουν την ελληνική γαστρονομία του καθημερινού τραπεζιού με προϊόντα από τη φύση του τόπου μας. Όλα τα προϊόντα Ντουρουντούς συσκευάζονται σε premium συσκευασίες που αναδεικνύουν την αξία τους και διατηρούν αναλλοίωτη τη φρεσκάδα και την αξία των πρώτων υλών. Μοναδικές συνταγές της μεσογειακής διατροφής που φέρνουν στην καθημερινότητά μας τον θρεπτικό τους πλούτο. Δεν είναι τυχαίο που ο Ντουρουντούς διακρίθηκε το 2020 με το χρυσό βραβείο στον θεσμό Best Greek Food Awards για τα προϊόντα του, ενώ κατέχει το Βραβείο Αυθεντικής Ελληνικής Γεύσης του οργανισμού Greek Taste Beyond Borders GTBB για το 2020 και το 2021. Τι άλλο να περιμένεις, όταν πίσω από κάθε συνταγή κρύβεται το μεράκι, η αγάπη και η γιαγιά Άννα, που άφησε τα μυστικά της για να θυμούνται οι παλαιοί και να μαθαίνουν οι νέοι.

https://ntourountous.gr/ Facebook: Ντουρουντούς Φούρνος, Instagram: ntourountous_bakery

φούρνοι

Ντουρουντούς

Η κληρονομιά της Κρήτης γίνεται σύγχρονη διατροφική πρόταση.

1.4.21 – lifo

57

Athens Bakery

A ΦΙ Ε ΡΩ ΜΑ

Ένα στολίδι του κέντρου που προσφέρει γεύσεις με την ασφάλεια της ποιότητας. Κατεβαίνοντας από τη Σόλωνος στο Κολωνάκι, πολύ πιθανό να νιώσεις τα αρώματα που αναδίδει το Athens Bakery. Αμέσως μετά θα παρατηρήσεις το επιβλητικό αρτοποιείο που στεγάζεται σε ένα υπέροχο νεοκλασικό κτίριο απέναντι από τη Νομική Σχολή Αθηνών. Από το 2000 το Athens Bakery αποτελεί ένα στολίδι για την περιοχή, εισάγοντας στην καθημερινότητά μας τη σύγχρονη εκδοχή του φούρνου. Παντρεύοντας τις παραδοσιακές γεύσεις με τις διατροφικές ανάγκες και προτιμήσεις της σημερινής εποχής, έχει καταφέρει να κερδίσει την εμπιστοσύνη σου, αφού πάντα έχει να σου προσφέρει αυτό ακριβώς που λιγουρεύεσαι, με την απαραίτητη προσοχή σε όλα τα υγειονομικά μέτρα και με απόλυτη ασφάλεια. Γεύση και ποιότητα συνδυάζονται σε μια σειρά από προϊόντα, όπως σφολιάτες, σάντουιτς, κουλουράκια, ψωμί, τσουρέκια, γλυκά, σοκολατένια κεράσματα αλλά και δημιουργίες χωρίς

ζάχαρη ή vegan συνταγές, που είναι το ίδιο απολαυστικές. Χειροποίητες προτάσεις για οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας, που προστατεύουν τη φρεσκάδα τους σε safe-pack συσκευασίες. Άλλωστε, στο Athens Bakery η ασφάλεια παίζει σημαντικό ρόλο και η πιστοποίηση με HACCP 22000 το επιβεβαιώνει. Η ευγένεια της ομάδας του και η άμεση εξυπηρέτηση είναι ανάμεσα στα στοιχεία που το κάνουν καθημερινή στάση για καφέ και σνακ αλλά και προορισμό κάθε φορά που θέλεις να προσφέρεις γευστικές λιχουδιές. Αυτή την περίοδο το Athens Bakery θα σου προσφέρει νηστίσιμες δημιουργίες αλλά και μια μεγάλη σειρά από πασχαλινά αυγά, λαγουδάκια και πασχαλίτσες που σε προετοιμάζουν για τη μεγάλη γιορτή. Ό,τι κι αν επιλέξεις, μπορείς να είσαι σίγουρος πως είναι ό,τι καλύτερο.

Extra tip: Delivery από το πρωί μέχρι τις τέσσερις το απόγευμα.

Άρτιστον

Σόλωνος 62 & Σίνα 26, 210 3610450, www. athensbakery.gr Facebook: Athens Bakery, Instagram: athens_bakery

Η παράδοση συνδυάζεται με τις σύγχρονες τάσεις σε έναν χώρο με μεγάλη ιστορία. Το Άρτιστον είναι μια λέξη ελληνική που περιλαμβάνει όλη την αρτιότητα και την υψηλή ποιότητα που μπορείς να συναντήσεις. Στο Άρτιστον αυτές οι αξίες γίνονται συνταγές που αναδεικνύουν τη σπιτική φροντίδα σε κάθε μπουκιά. Με μια ιστορία που ξεκινά το 1910, το Άρτιστον έχει παραδώσει στην τέταρτη γενιά την ευθύνη να μεταφέρει τις παραδοσιακές αξίες της γεύσης, συνδυάζοντας τις σύγχρονες διατροφικές τάσεις αλλά και επιρροές από τις κουζίνες του κόσμου. Οι αγνές πρώτες ύλες και οι χειροποίητες παρασκευές είναι ο αξεπέραστος συνδυασμός που χαρακτηρίζει τα φινετσάτα προϊόντα του. Τα κλασικά ηπειρώτικα προζύμια κάνουν κάθε καρβέλι να ξεχωρίζει, ενώ δίπλα τους θα βρεις τη γαλλική πατισερί στα καλύτερά της, με γλυκά όπως το αυθεντικό μιλφέιγ με χειροποίητη σφολιάτα. Το Άρτιστον δημιουργεί κάθε μέρα αυτήν τη μοναδική ζύμη και τη γεμίζει με διαφορετικούς συνδυασμούς,

ανεβάζοντας επίπεδο σε μια ολόκληρη κατηγορία προϊόντων – αν δεν έχεις δοκιμάσει ακόμα τη σπανακόπιτα και την κολοκυθόπιτα, πρέπει να το κάνεις τώρα! Στις νηστίσιμε επιλογές των ημερών θα βρεις τρομερά κρητικά σκαλτσούνια, ροζέδες με χειροποίητη αμυγδαλόπαστα αλλά και μια λαχταριστή τούρτα με χαλβά, πορτοκάλι και αποξηραμένο σύκο που θα σε κάνει να ανυπομονείς κάθε χρόνο για τη Σαρακοστή. Διάσημες και οι πασχαλινές δημιουργίες του Άρτιστον, που αποτελούν μικρά έργα τέχνης, με διαφoρετικές θεματικές να κοσμούν το πασχαλινό αυγό. Στα coming soon το χειροποίητο παγωτό, ή καλύτερα παγωτάρα, που βασίζεται σε μια προχωρημένη τεχνογνωσία και εξειδίκευση που θα σε ενθουσιάσει όσο λίγες γεύσεις σε αυτήν τη ζωή! Το Άρτιστον κάνει την αριστεία καθημερινή υπόθεση που προσφέρεται προς τέρψη των αισθήσεων σε μια μεγάλη σειρά εδεσμάτων, που τα λες και αριστουργήματα.

Άρτιστον, Σπυρίδωνος Τρικούπη 61, 210 8211029 / Σόλωνος 91, 210 3629489/ Σκουφά 41, 210 3607907 / Χαριλάου Τρικούπη 80, 211 1838071 Facebook: bakery.artiston, Ιnstagram: artiston.bakery, www.artiston.gr

58 lifo – 1.4.21

Για περισσότερο από 25 χρόνια το «Παραδοσιακό» γεμίζει με γεύση κάθε ώρα της ημέρας, από το παραδοσιακό πρωινό στο πιο φρέσκο brunch και σε μια ποικιλία με comfort food επιλογές. Η τέχνη και η τεχνική του σπιτικού φύλλου αναδεικνύουν τη φροντίδα, το μεράκι και την έμπνευση που θα βρεις σε όλα τα πιτοειδή και αρτοσκευάσματα που προσφέρονται στα καλύτερά τους! Το brand από τη Βόρεια Ελλάδα ήρθε στα νότια προάστια της Αττικής για να μας συστήσει την αυθεντική μπουγάτσα Θεσσαλονίκης με παραδοσιακό φύλλο αέρος. Όλα τα προϊόντα που θα γευτείς είναι παραγωγής του «Παραδοσιακό», με προσοχή στις πρώτες ύλες, μακριά από βελτιωτικά και trans λιπαρά, και παρασκευάζονται σύμφωνα με τις παλιές παραδοσιακές συνταγές των γιαγιάδων αλλά και με τη σύγχρονη πινελιά της έμπνευσης των νέων μαγείρων. Χωριάτικη πίτα με κατσικίσιο τυρί και πιπεριά Φλωρίνης, μπουγάτσα με ανθότυρο και μέλι, πιταράκια με χαρούπι και κουρκουμά, είναι κάποιες από τις γεύσεις που αποκαλύπτουν την εξέλιξη της παράδοσης. Στη βιτρίνα του θα βρεις ολόφρεσκα σάντουιτς που θα

σε ανταμείψουν σε γεύση και θρεπτικές αξίες. Όλα τα ψωμάκια ζυμώνονται και ψήνονται με μεγάλη φροντίδα στα άλευρα και τους συνδυασμούς των υλικών. Από το μεσημέρι και μετά θα σου «σπάσει τη μύτη» η φρεσκοψημένη scrocchiarella, μια μοναδική ζύμη που ζυμώνεται και πλάθεται μπροστά σου και ψήνεται όταν τη ζητήσεις, για να είναι ολόφρεσκη. Η εξέλιξη της πίτσας για τα μάτια σου μόνο. Προσεγμένο, φιλικό και φιλόξενο, το «Παραδοσιακό» επιφυλάσσει στον επισκέπτη μια έκπληξη που ταξιδεύει μυαλό και αισθήσεις στις παραδοσιακές γεύσεις και στην ελληνική φιλοξενία! Οι very deli γεύσεις έρχονται σπίτι σου με deli very, το ίδιο γευστικές και ολόφρεσκες, μέσα από τις πλατφόρμες των efood και Wolt. Στην Αθήνα θα το βρεις στη Γλυφάδα, Αρτέμιδος 1, στην πλατεία Εσπερίδων, αλλά και στο κέντρο, στην Πλάκα, Σέλλεϋ 3, ενώ στη Θεσσαλονίκη, με επτά καταστήματα, ένα βρίσκεται δίπλα σου, όπου κι αν είσαι: δυτικά στο One Salonica Outlet Mall, στο κέντρο, Αριστοτέλους και Τσιμισκή, Κύσκουρα, Τσιμισκή & Γρ. Παλαμά, ανατολικά, Γρ. Λαμπράκη, στο Πανόραμα και στο Mediterranean Cosmos.

www.paradosiako.net Facebook: Παραδοσιακό, Instagram: paradosiako_gram

φούρνοι

Παραδοσιακό

Γευστικές μνήμες από το παρελθόν, στο παρόν.

1.4.21 – lifo

59

MARKET RESEARCH

î

attrattivo

The good LiFO

Μονόχρωμο σακάκι. www.attrattivo.gr

ò

La RochePosay Κρέμα για την ακμή EFFACLAR DUO(+). Στα φαρμακεία

H Reebok λανσάρει το μοντέλο Retro-Future Zig Kinetica II

î

NUXE

ö

Ενυδατική κρέμα προσώπου Nuxe Bio Citrus Cells Glow Rich.

FOREO Συσκευή ομορφιάς BEAR.

Στα καταστήματα καλλυντικών

www.foreo.com

ô

Reebok Παπούτσια ZIG KINETICA II. www.reebok.com

Το μοντέλο Zig Kinetica της Reebok εγκαινίασε μια νέα εποχή για την ιστορική ZigTech τεχνολογία απόδοσης του brand, η οποία ξεπέρασε τα όρια της καινοτομίας, του στυλ αλλά και της λειτουργικότητας στον τομέα των sneakers, όταν εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 2010. Fast forward στο σήμερα: το Zig Kinetica II χαρακτηρίζεται από την εμβληματική αεροδυναμική «zig-zag» σόλα, που είναι ειδικά σχεδιασμένη για να απελευθερώνει ενέργεια και να απορροφά τους κραδασμούς σε κάθε βήμα, χρησιμοποιώντας ένα εντυπωσιακό τριμερές σύστημα. Υπερβαίνοντας ακόμα περισσότερο τα όρια του πρωτοποριακού σχεδιασμού για το 2021, το Zig Kinetica II παρουσιάζει μια σύσταση από απλά υλικά, είναι διαθέσιμο σε μια παλέτα από high-energy χρώματα, ενώ η εξελιγμένη δομή του κάνει φανερή την καινοτόμα τεχνολογία του. Το αποτέλεσμα; Ένα εξαιρετικά τολμηρό lifestyle sneaker που προσφέρει τη δυνατότητα στους χρήστες του όχι μόνο να απελευθερώσουν τη δική τους ενέργεια αλλά και να περάσουν μπροστά από τις τάσεις και τα δεδομένα.

î

InterMed

Personal

Shopper

Αντηλιακό σπρέι Luxurious SPF30.

60 lifo – 1.4.21

Στα φαρμακεία

«Θέλει αρετή και τόλμη το… τραγούδι»: Το ταξίδι του Σταύρου Ξαρχάκου και της Lidl Ελλάς

ò

ñ

Lancôme Παλέτα σκιών από τη συλλογή της Chiara Ferragni. Στα καταστήματα καλλυντικών

Nespresso Μηχανή καφέ Vertuo Next D Pure Chrome. www.nespresso.com

Ανήμερα της εθνικής παλιγγενεσίας και με αφορμή τον εορτασμό της επετείου των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση, η Lidl Ελλάς παρουσίασε την ψηφιακή πλατφόρμα www.200xroniadimotikotragoudi.gr με τα επτά πρώτα τραγούδια, ξεκινώντας μια μελωδική διαδρομή στην εθνική μας μουσική παράδοση. Υπό την καλλιτεχνική επιμέλεια του Σταύρου Ξαρχάκου θα ξεδιπλωθεί σταδιακά ένα πολύπλευρο πρόγραμμα δράσεων μέσα από τρεις κύκλους που περιέχουν συμβολικά είκοσι ένα τραγούδια ο καθένας και διατρέχουν αυτά τα 200 χρόνια έκφρασης του νεοέλληνα μέσα από τον δημώδη στίχο και το τραγούδι.

EXEIΣ ΓΟΥΣΤΟ

Ναόμι, γιατί αποφάσισες να σπουδάσεις γραφιστική; Από μικρή ηλικία μού άρεσε να δημιουργώ. Ζωγράφιζα φανταστικά τοπία, έστηνα τις Barbie μου και τις φωτογράφιζα, διακοσμούσα τα στιλό μου με παπιέ μασέ και τα μεταμόρφωνα σε χαρακτήρες, έραβα τις δικές μου κασετίνες. Άρα ήταν αυτονόητο για μένα το ότι θα ακολουθούσα κάτι το δημιουργικό σε εφαρμοσμένη μορφή. Τι είναι το Quixotic και τι σε ενέπνευσε να το δημιουργήσεις; Quixotic σημαίνει δονκιχωτικός. Για κάποιους ο Δον Κιχώτης είναι ένας χαρακτήρας που αγνοεί τη ρεαλιστική διάσταση των πραγμάτων, αλλά εγώ προτιμώ να τον βλέπω ως έναν ρομαντικό ιδεαλιστή που κυνηγάει με πίστη τα οράματά του. Για παράδειγμα, ένα βιντεοκλάμπ στις μέρες μας μπορεί να θεωρηθεί Quixotic. Έτσι και το να σημειώνεις σε χαρτί. Ξεκίνησα, λοιπόν, σχεδιάζοντας τετράδια, εμπνεόμενη αρχικά από το ελληνικό κιτς, αλλά δοσμένο με μια προσωπική, σύγχρονη αισθητική.

Ναόμι Χαιρετάκη Γραφίστρια σχεδιάστρια

Τι θα βρει κανείς στο Quixotic; Από πού προμηθεύεσαι τα υλικά σου; Πέρα από τα τετράδια, είμαστε πολύ περήφανες και χαρούμενες για τα κερομάντιλα Quixotic, τα πρώτα που παρασκευάζονται στην Ελλάδα. Είναι ένα πολύ αγαπημένο πρότζεκτ που τρέχουμε σε συνεργασία με την αδελφή μου, Δάφνη. Τα κερομάντιλα ή beeswax wraps, όπως είναι διεθνώς γνωστά, είναι ένας εναλλακτικός τρόπος φύλαξης των τροφίμων. Σε αντίθεση με το πλαστικό και το αλουμινόχαρτο, τα κερομάντιλα είναι φτιαγμένα από 100% φυσικά υλικά, δεν ρυπαίνουν το περιβάλλον, κρατάνε το φαγητό φρέσκο, επαναχρησιμοποιούνται έως και έξι μήνες μετά την πρώτη χρήση τους και στη συνέχεια μπορούν να μπουν και σε κομπόστ. Είναι μεγάλη τάση στο εξωτερικό και είμαστε σίγουρες ότι το ίδιο θα γίνει κι εδώ.

kειμενο αφροδιτη σακκα

φωτογραφια παρισ ταβιτιαν

Παράλληλα, εδώ και μήνες κυκλοφορούν οι μάσκες Quixotic, με μια σειρά από πρωτότυπα σχέδια, φτιαγμένες από 100% υψηλής ποιότητας ιταλική ποπλίνα. Εφόσον πρέπει να τις φοράμε, ας τις φοράμε άνετες και στυλάτες! Είναι σημαντικό για μένα να τονίσω ότι το Quixotic αναθέτει την παραγωγή όλων των προϊόντων του σε μικρές, τοπικές επιχειρήσεις. Από πού αγοράζεις τα ρούχα σου; Τα παλιά ρούχα της μητέρας μου και της γιαγιάς μου είναι τα αγαπημένα μου. Κατά τα άλλα, αγοράζω από παζάρια ή μαγαζιά vintage. Εάν είναι να πάρω κάτι καινούργιο, προσπαθώ να επενδύω σε μικρά brands – εάν είναι ελληνικά, ακόμα καλύτερα. Σε κάθε περίπτωση, με ενδιαφέρουν οι όροι παραγωγής των ρούχων που επιλέγω, ακόμα κι αν χρειάζεται να πληρώσω κάτι παραπάνω. Ας μην ξεχνάμε ότι τα ρούχα των μεγάλων αλυσίδων είναι τόσο φτηνά επειδή έχουν παραχθεί υπό απάνθρωπες συνθήκες. Τι φοράς σήμερα και πόσο κοστίζει; Μποτάκια ASOS (90 ευρώ), παντελόνι Kimale (180 ευρώ), παλιό σακάκι της μητέρας μου Chipie, vintage body (10 ευρώ). Πού πηγαίνεις τώρα; Αυτό είναι ερώτηση-παγίδα;

1.4.21 – lifo

61

starfax

ΚΡΙΟΣ [21.3/20.4] Ο Απρίλιος ξεκινά με την είσοδο του Ερμή στο ζώδιό σας και η περίοδος της μοναχικότητας κλείνει τον κύκλο της, ενώ σηματοδοτεί την έναρξη μιας εποχής με πολύ επικοινωνιακή διάθεση και επαφές με άτομα που θα συμβάλουν στην εξέλιξή σας. Οι γεννημένοι το 1ο δεκαήμερο θα επιδοθείτε στο κυνήγι ευκαιριών προκειμένου να αυξήσετε το εισόδημά σας, δίνοντας έμφαση στην κοινωνική σας ζωή. Η επανασύνδεση με φίλους και συνεργάτες θα φέρει έναν αέρα ανανέωσης στη ζωή σας. Όσοι είστε γεννημένοι μέσα στο 2ο δεκαήμερο θα έχετε κάποιες επαφές που θα σας κάνουν ικανοποιητικές προτάσεις, ωστόσο δεν πρέπει να πάρετε βιαστικές αποφάσεις. Ο Κρόνος συνεχίζει να δοκιμάζει τις αντοχές σας και η εφαρμογή ενός πλάνου εξαρτάται από την εξέλιξη των οικονομικών σας. Οι του 3ου δεκαημέρου θα αυξήσετε τη φήμη και τα κέρδη σας.

ΛΕΩΝ [23.7/23.8] Γεμάτους όρεξη και ενθουσιασμό σάς βρίσκει ο Απρίλιος και έπειτα από μεγάλο χρονικό διάστημα που είχατε πολλή διάθεση για κυνήγι ευκαιριών, με την είσοδο του Ερμή στον Κριό θα ανακτήσετε την ανάγκη σας για μάθηση, διεκπεραιώνοντας σημαντικά ζητήματα που σας απασχολούν. Επαφές με το εξωτερικό και με μακρινούς συνεργάτες θα σας δώσουν την ευκαιρία να αναπτύξετε το αγοραστικό σας κοινό και θα διευρύνετε τους ορίζοντές σας όσοι ταξιδέψετε για επαγγελματικούς σκοπούς. Γενικά, είναι μια εποχή που η ανάγκη σας για αποδράσεις είναι έντονη, αλλά θα πρέπει να κάνετε υπομονή μέχρι να το επιτρέψουν οι συνθήκες. Οι γεννημένοι το 2ο δεκαήμερο, μέσω έξυπνων συμμαχιών, θα επισπεύσετε την ολοκλήρωση ενός εγχειρήματος και θα κάνετε κάποιες καινούργιες γνωριμίες με άτομα με τα οποία έχετε κοινά ενδιαφέροντα. Ένας νέος έρωτας είναι προ των πυλών.

ΤΑΥΡΟΣ [21.4/20.5]

ΠΑΡΘΕΝΟΣ [24.8/22.9]

Με την είσοδο του Ερμή στον Κριό ξεκινάει ο Απρίλιος και μέχρι τις 19/4 θα είναι μια περίοδος μοναχικότητας, αλλά ταυτόχρονα πολύ δημιουργική, και θα αφοσιωθείτε στην έκφραση των ταλέντων σας. Ιδιαίτερη προσοχή σε παρασκηνιακές ενέργειες στον τομέα της εργασίας. Κρατήστε μυστικά τα σχέδιά σας και προσέξτε τις συνεργασίες σας. Πολύ καλή εποχή για διαπραγματεύσεις και οικονομικές συναλλαγές για τους γεννημένους το 2ο δεκαήμερο, καθώς ο Άρης σάς κάνει δυναμικούς και μπορείτε να αυξήσετε το εισόδημά σας. Ο Κρόνος επιβραβεύει προσπάθειες που δεν πτοήθηκαν από προκλήσεις και εμπόδια και κάποιοι από εσάς θα δρέψετε τους καρπούς των κόπων σας. Οι γεννημένοι το 3ο δεκαήμερο μπορεί να χάσατε κάποιον χρόνο όσον αφορά τις σπουδές, τώρα όμως, που ο Πλούτωνας δίνει ευκαιρίες, μπορείτε να καλύψετε τα όποια κενά και να κατακτήσετε τον στόχο σας.

ΔΙΔΥΜΟΣ [21.5/21.6]

Ο Απρίλιος ξεκινάει με καλούς οιωνούς και σίγουρα δεν είναι μόνο θέμα τύχης. Έχετε κάνει τεράστιες προσπάθειες τους προηγούμενους μήνες και τώρα βλέπετε να καρποφορούν. Με την είσοδο του κυβερνήτη σας Ερμή στον Κριό στις 3/4 ο τομέας της συλλογικότητας και της κοινωνικής σας ζωής ενεργοποιείται και θα ξεχωρίσετε για τις ιδέες σας. Θέματα τεχνολογίας και προϊόντα που θα προωθήσετε εσείς για πρώτη φορά θα προσελκύσουν την προσοχή του αγοραστικού σας κοινού. Δώστε έμφαση στην ψηφιακή σας ανάπτυξη και μην υποτιμάτε τις δυνατότητες ενός ηλεκτρονικού καταστήματος που θα σας προσφέρει πρόσβαση σε καταναλωτές σε όλο τον κόσμο. Επαφές με το εξωτερικό και πολλές μετακινήσεις θα έχουν αίσια αποτελέσματα, αρκεί να αποφύγετε τη βιασύνη. Οι γεννημένοι το 3ο δεκαήμερο θα αυξήσετε το εισόδημά σας μέσω μιας επένδυσης.

ΚΑΡΚΙΝΟΣ [22.6/22.7] Η φήμη και η κα-

από τη μα ρ ιβ ίκυ καλλέ ρ γ η (s tar f ax@ li f o. g r )

62 lifo – 1.4.21

ριέρα σας θα εκτοξευτούν και ο Απρίλιος θα είναι μεν αρκετά κουραστικός, λόγω φόρτου εργασίας, αλλά θα μείνετε πολύ ικανοποιημένοι με τις αποδοχές σας. Με την είσοδο του Ερμή στον Κριό στις 3/4 οι φιλοδοξίες σας θα αποτελέσουν προτεραιότητα και θα προκαλέσετε θετικές εντυπώσεις αν προωθήσετε τις δεξιότητες και τις υπηρεσίες σας. Εξαιρετική εποχή για να στείλετε βιογραφικά και να κυνηγήσετε νέες ευκαιρίες. Οι γεννημένοι το 2ο δεκαήμερο, με τη στήριξη προσώπων του περιβάλλοντός σας, θα τακτοποιήσετε οφειλές που μπλοκάρουν τις επαγγελματικές σας υποθέσεις και θα βάλετε μπρος ένα σημαντικό εγχείρημα. Ασχοληθείτε με την ερωτική σας ζωή τώρα που οι συνθήκες σάς ευνοούν. Μια καινούργια συνεργασία ανοίγει νέες προοπτικές στους γεννημένους το 3ο δεκαήμερο και μπορεί να προκύψει ένα ερωτικό ειδύλλιο με κάποιο άτομο από το επαγγελματικό σας περιβάλλον.

ΤΟΞΟΤΗΣ [23.11/21.12] Έπειτα από ένα πολύ κουραστικό διάστημα με πολλές υποχρεώσεις και πιέσεις στη δουλειά, ο Απρίλιος θα είναι πιο ήπιος μήνας και θα αναπληρώσετε τις δυνάμεις σας. Στις 3/4 εισέρχεται ο Ερμής στον Κριό και θα ευνοήσει τις επαφές για επενδύσεις και ρίσκα, ενώ ταυτόχρονα θα συμβάλει στη βελτίωση της ερωτικής σας ζωής. Η διάθεσή σας για απολαύσεις και ψυχαγωγία θα είναι έντονη και θα πρέπει κάπως να την κοντρολάρετε, προκειμένου να αποφύγετε τις περιττές σπατάλες. Οι ελεύθεροι αξιοποιήστε τις επικοινωνιακές σας δεξιότητες και φλερτάρετε με χιούμορ και ευγένεια. Οι γονείς δώστε έμφαση στην επικοινωνία με τα παιδιά και ενημερωθείτε εγκαίρως για πιθανούς κινδύνους από την ενασχόλησή τους με το Διαδίκτυο. Τα οικονομικά των γεννημένων το 3ο δεκαήμερο αρχίζουν να σταθεροποιούνται. ΑΙΓΟΚΕΡΩΣ [22.12/19.1]

Με την είσοδο του κυβερνήτη σας Ερμή στον Κριό ξεκινάει ο Απρίλιος και μέχρι τις 19/4, που θα παραμείνει στον τομέα του χρήματος και των κοινών πόρων, θα έχετε πολλές συναντήσεις και θα βρείτε μια νέα πηγή εσόδων παράλληλα με την εργασία σας. Η επικοινωνιακή σας διάθεση θα σας κάνει να ξεχωρίσετε, ενώ αρκετοί από εσάς θα κάνετε ένα διακανονισμό για την εξόφληση μιας οφειλής. Τώρα είναι μια καλή εποχή για φλερτ και νέες γνωριμίες. Ο δυναμισμός και η ευγένειά σας θα κερδίσουν το ενδιαφέρον και οι πιθανότητες να βρείτε έναν ερωτικό σύντροφο είναι πολλές. Οι γεννημένοι το 2ο δεκαήμερο, με τον Κρόνο στον τομέα της εργασίας, θα ανταμειφθείτε για τις προσπάθειές σας και θα ανεβείτε στην εκτίμηση ατόμων με εξουσία. Εσείς του 3ου δεκαημέρου, μέσα από μια ερωτική σχέση, θα δείτε τη ζωή σας να αλλάζει ριζικά.

Η ανάγκη σας για αλλαγή περιβάλλοντος είναι αυξημένη αυτή την εποχή και με την είσοδο του Ερμή στον Κριό θα δώσετε έμφαση στην αναζήτηση νέας κατοικίας ή επαγγελματικής στέγης. Τώρα είναι μια καλή εποχή για εσάς που σκέφτεστε να μετακομίσετε και μπορείτε να βρείτε πραγματικά καλές ευκαιρίες. Επαφές και αγοραπωλησίες ακινήτων θα ευνοηθούν και θα βγείτε κερδισμένοι. Οι γεννημένοι το 2ο δεκαήμερο θα αυξήσετε το εισόδημά σας και θα μπείτε στον πειρασμό να οργανώσετε ένα ταξίδι, ωστόσο θα πρέπει να έχετε κατά νου πως μπορεί να ακυρωθούν τα σχέδιά σας. Όσοι ζείτε μακριά από την οικογένεια θα πρέπει, τουλάχιστον προς το παρόν, να αρκεστείτε σε επαφές μέσω τηλεφώνου ή Διαδικτύου. Οι γεννημένοι το 3ο δεκαήμερο θα επιλύσετε κάποια θέματα που προκαλούσαν στασιμότητα στην επαγγελματική ή την προσωπική σας ζωή και θα ανανεωθείτε.

ΖΥΓΟΣ [23.9/22.10]

ΥΔΡΟΧΟΟΣ [20.1/19.2]

ΣΚΟΡΠΙΟΣ [23.10/22.11]

ΙΧΘΥΣ [20.2/20.3]

Ο Απρίλιος σας βρίσκει πολυάσχολους και αποφασισμένους να βελτιώσετε τη ζωή σας, οπότε θα ρίξετε το βάρος της προσοχής σας σε επαφές και στην προώθηση των υπηρεσιών ή των δεξιοτήτων σας. Με την είσοδο του Ερμή στον Κριό θα κάνετε κάποιες σημαντικές γνωριμίες που θα συμβάλουν στην επίτευξη ενός στόχου και θα μοιραστείτε τα οικονομικά βάρη με κάποιο άτομο που θα ενδιαφερθεί για μια επιχειρηματική σας ιδέα. Ωστόσο, δεν πρέπει να βιαστείτε στην επιλογή συνεργατών. Οι γεννημένοι το 2ο δεκαήμερο εξασκήστε τα ταλέντα σας, ασχοληθείτε με το marketing των έργων σας και αναπτύξτε την ψηφιακή σας παρουσία. Μέσω της ακίνητης περιουσίας βελτιώνονται τα οικονομικά των γεννημένων το 3ο δεκαήμερο και θα επενδύσετε κάποιους πόρους στον εκσυγχρονισμό της επιχείρησής σας. Ιδανική εποχή για να ανανεώσετε τον χώρο σας. Με έντονο προβληματισμό ξεκινάει ο Απρίλιος, καθώς δεν είστε σε θέση να κάνετε συγκεκριμένα επαγγελματικά πλάνα και είστε σε συνεχή εγρήγορση. Με την είσοδο του Ερμή στον Κριό στις 3/4 και μέχρι τις 19/4, που θα παραμείνει στον τομέα της εργασίας, θα είναι καλή εποχή για να προωθήσετε τα προϊόντα και τις υπηρεσίες σας μέσω Διαδικτύου, ώστε να έχουν πρόσβαση στα προϊόντα σας αγοραστές απ’ όλο τον κόσμο. Όσοι αναζητάτε μια θέση εργασίας, θα δώσετε κάποιες συνεντεύξεις και δεν αποκλείεται να βρείτε απασχόληση πάνω στο αντικείμενό σας. Οι γεννημένοι το 2ο δεκαήμερο θα ανταποκριθείτε στις ανάγκες της επιχείρησης και της οικογένειας, αλλά δεν θα έχετε καθόλου προσωπικό χρόνο. Προσπαθήστε να μην παραμελείτε τον εαυτό σας. Πολύ καλή εποχή για ρίσκα και επενδύσεις για τους γεννημένους το 3ο δεκαήμερο.

Σημαντικός μήνας ο Απρίλιος για εμπορικές συναλλαγές και επαφές με άτομα που θα στηρίξουν μια ιδέα σας, καθώς ο Ερμής εισέρχεται στον Κριό και ενεργοποιεί τον τομέα της επικοινωνίας. Κοντινές μετακινήσεις και συχνή επικοινωνία με σημαντικά πρόσωπα θα έχουν αίσια αποτελέσματα και θα αναπληρώσετε τον χαμένο χρόνο όσοι μείνατε στάσιμοι στα επαγγελματικά σας. Εμπόδια που υπήρχαν σε εμπορικές υποθέσεις πλέον υποχωρούν και ανοίγουν νέες προοπτικές για όσους επιμείνατε με σθένος στις προσπάθειές σας. Οι γεννημένοι το 2ο δεκαήμερο έχετε κατασταλάξει σχετικά με τη σταδιοδρομία σας και έχετε πλέον συγκεκριμένο στόχο. Εξαιρετική εποχή για να ξεκινήσετε μια ερωτική σχέση με άτομο με το οποίο έχετε κοινό όραμα. Μέσω ενός χόμπι ή μιας συλλογικής προσπάθειας θα κάνετε ενδιαφέρουσες γνωριμίες όσοι περάσατε μια ερωτική απογοήτευση.

Sudoku No 679 2 3

4 5 9 7

1 2 9

8

5

2 6

1 7 1

6 8 5 6 4

9 2 4 8 3

Η λύση του προηγούμενου 3 1 8 6 9 5

4 6 7 2 8 3

2 9 5 7 4 1

8 5 2 3 1 9

7 4 1 8 6 2

6 3 9 5 7 4

1 8 6 9 5 7

5 2 4 1 3 8

9 7 3 4 2 6

7 1 6 4 3 8 2 9 5 4 9 8 7 5 2 3 6 1 2 5 3 6 9 1 4 7 8

Με σημαντικές εξελίξεις στον οικονομικό τομέα ξεκινάει ο Απρίλιος, καθώς ο Ερμής εισέρχεται στον Κριό, και μέχρι τις 19/4 θα κάνετε πολλές διαπραγματεύσεις, ενώ θα ασχοληθείτε και με την αναζήτηση νέας πηγής εσόδων. Επειδή έχετε μια τάση να μη διακρίνετε πιθανούς κινδύνους, πρέπει να κρατήσετε ένα μέτρο, αν ρισκάρετε τους πόρους σας. Οι ανάγκες της οικογένειας θα απασχολήσουν τους γεννημένους το 2ο δεκαήμερο και θα δώσετε έμφαση στη σύσφιξη σχέσεων με οικείους. Πολύ επικοινωνιακή εποχή για τους γεννημένους το 3ο δεκαήμερο και, παρότι δεν έχετε την ελευθερία κινήσεων που θα θέλατε, μπορείτε να κάνετε κάποιες συναντήσεις με φίλους, εφόσον τηρείτε όλα τα μέτρα. Οι ελεύθεροι θα κάνετε μια γνωριμία που θα σας ενθουσιάσει, κρατήστε όμως μικρό καλάθι.

Podcasts

lifo.gr/podcasts

Ο ΕΠΟΜΕΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ

ΜΈΡΕΣ ΤΟΥ ΣΕΦΈΡΗ

Τα Ημερολόγια του μεγάλου Έλληνα ποιητή σε μορφή podcast

ΜΙΑ ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ LIFO ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΛΥΡΙΚΗΣ ΣΚΗΝΗΣ

ΧΟΡΗΓΟΣ

1.4.21 – lifo

63