REVAzine 2022 NL

Dossier Echt werk voor mensen met een beperking ONZE REVAWERKWIJZER WIJST JE DE WEG NAAR WERK

“Ik ben geen sukkelaar!” William Boeva OVER BEPERKINGEN, WERK EN ONDERWIJS

+

HILDE CREVITS: “ZO WILLEN WE WERKNEMERS MET EEN BEPERKING MEER AAN HET WERK KRIJGEN” RONDETAFELGESPREK CEO’S: STAND VAN ZAKEN OVER INCLUSIE HET BELANG VAN ZERO EXCLUSION: LAAT GEBOREN PROBLEEM­ OPLOSSERS NIET LINKS LIGGEN

REVA 2022 praktisch

EDITO Weer ontmoeten Een jaar later dan voorzien maar met dubbel zoveel ambitie en bravoure organiseert REVA2022 een beurs waar ontmoeten opnieuw het leidmotief is. Niet alleen tussen bezoekers en exposanten, maar ook tussen bezoekers onderling. De bijkomende focus op nieuwe producten en ontwikkelingen maken van de beurs een must voor iedereen die betrokken is bij het leven van mensen met een beperking.

Maar er blijven veel drempels en vragen. De antwoorden vind je op REVAworx. Deze centrale informatiestand bevindt zich in het midden van de hal en belicht alle diensten die ook maar iets met werk te maken hebben. Verder in dit magazine vind je de REVAwerkwijzer. Die helpt mensen met een beperking wegwijs te raken in de diensten, loonproblematiek, opleiding en hulpmiddelen, afhankelijk van hun (vervangings-)inkomen en statuut.

Het centrale thema dit jaar is ‘Echt werk voor mensen met een beperking’.

Met REVAstudy bieden we een veertigtal lezingen aan over het thema werk, zowel voor werkzoekenden, werk­ gevers en dienstverleners. En we plannen heel wat acties, niet in het minst met onze sensibilisatiefilm (zie www. reva.be).

Werken – en dat kan op verschillende manieren – is in onze maatschappij iets fundamenteels waar mensen met een beperking, ondanks hun talenten, nog te veel van uitgesloten worden. Dat heeft te maken met onze zorgtraditie waardoor inkomen min of meer gegarandeerd is, maar ook met onbegrip en ongekend zijn, met ontoe­ ganke­lijkheid, met vooroordelen aan vele kanten. Meer en meer mensen met een beperking kloppen aan de bedrijfspoorten aan. En mede door de inspanningen van de overheid, drukkingsgroepen en maatschappelijke betrokkenheid van een groeiende groep werkgevers, gaan die poorten ook wel eens open.

In dit magazine vind je naast interessante artikels over het ontwikkelen van hulpmiddelen, dans en seksualiteit, veel artikels en informatie over ‘Werk voor mensen met een beperking’ vanuit alle mogelijke perspectieven. En uiteraard ook de praktische informatie over de beurs. Geniet van het magazine en ik zie jullie graag op REVA2022. Dirk de Vylder Voorzitter REVA vzw

Minister Crevits: “We mogen geen schrik hebben om van elkaar te leren” p.9

Grip stelt zich de vraag: “Waarom moeten mensen met een beperking zich meer bewijzen?” p.13

Ervarings­deskundige William Boeva over beperkingen, onderwijs en werk p.14

Werkgevers over hun inclusief bedrijf p.17

Onze REVAwerkwijzer wijst je de weg naar de ‘werk­instanties’ in Vlaanderen p.19

Mensen met een beperking? Geboren probleemoplossers! p.25

‘Werkbaar werk voor werk­nemers en onder­ nemers met een beperking’, een onder­zoek van SERV p.28

Wil je werk bevorderen? Maak je kantoren toegankelijk p.30

De relatie met je lichaam bepaalt je identiteit p.32

Een ergotherapeut is een instant ontwerper p.36

REVA2022 praktisch

CEO’s over werk voor mensen met een beperking

p.4

p.41 3

Op naar écht werk voor mensen met een beperking M

et zeven aan tafel. Niet om te luisteren naar Johan Verminnen, wel om het te hebben over de tewerkstellingskansen voor mensen met een beperking. Veel van de aanwezigen blijkt nog nooit een cv van een persoon met een beperking te hebben ontvangen. Waar loopt het fout dat de bedrijfspoort niet (altijd) openstaat, of de stap ernaartoe niet gezet wordt? Deelnemers aan het ronde­tafel­gesprek

Een persoonlijke ervaring met mensen met een beperking opent geesten en deuren

• Joost Callens – CEO Durabrik en voorzitter Konekt

Als de kennismakingsronde één zaak duidelijk maakt, dan is het dit. Bekend maakt bemind. Het persoonlijke verhaal van Joost toont dat onweerlegbaar aan: “Mijn jongste zoon Toon, nu 18 en geboren met een hersenletsel, heeft veel puurheid in zich en is mijn grootste leermeester. Hij leeft in het hier en nu en op die manier houdt hij me zo vaak een spiegel voor. Dat helpt me niet alleen als CEO, maar ook als voorzitter van Konekt, een beweging die zich inzet voor mensen die verder van de arbeidsmarkt afstaan.”

• Dirk Buyens – Professor Vlerick Business School en CEO Great Place To Work Belgium • Luc Langeraert – hoofd HR en stichtende partner van High Five, onderdeel van Cronos-groep • Tim Van der Valk – General Manager Hotel Van der Valk Beveren • William Boeva – stand-up comedian en ervaringsdeskundige • Joachim Commeene – CEO JobRoad vzw • Jan Jodts – vennoot Goalpartner • Johan Cremery – ervarings­ deskundige en Wendy Ranschaert – inclusiemanager VDAB

4

Ook Tim blikt terug op enkele aan­ gename ervaringen. “In ons hotel werken er medewerkers met een beperking. Aan de afwas staat een persoon met een mentale beperking, maar ze doet haar werk perfect en is altijd vriendelijk en goedgezind.” Jan sluit zich hierbij aan en vertelt dat hij altijd praat over mensen met mogelijkheden in plaats van beperkingen.

Een persoon met een beperking is een meerwaarde in een bedrijf, maar er wordt nauwelijks gesolliciteerd Johan vraagt zich af waarom: “Ieder­ een heeft de mond vol van inclusie en diversiteit, maar mensen met een beperking worden nog altijd vaak over het hoofd gezien. En dat terwijl ze zo’n meerwaarde hebben. “In elk bedrijf waar ik werk word ik vaak spontaan de vertrouwenspersoon,” vertelt Johan. “We moeten naar een maatschappij waarin iedereen, met al zijn beperkingen en mogelijkheden, zich kan ontplooien in écht werk.” De CEO’s aan de tafel vinden het opmerkelijk dat ze vrijwel geen sollici­ tatie­brieven krijgen van mensen met een beperking, terwijl ze daarvoor open staan. Luc heeft in 25 jaar tijd nog geen enkele sollicitatiebrief ontvangen van een persoon met een beperking. “Nochtans zijn ze meer dan welkom voor een functie als IT-professional,” lacht hij. Durabrik biedt elk jaar een stageplaats aan voor mensen met een verstandelijke beperking, volgens Joost is dat altijd

DOSSIER ECHT WERK VOOR MENSEN MET EEN BEPERKING

Van links naar rechts: Joachim Commeene, Jan Jodts, Luc Langeraert, Dirk Buyens en William Boeva

een win-win. “Ik verwijs graag naar Bedoel. Sinds zij parttime aan ons onthaal zit, is de sfeer in het bedrijf enorm verbeterd en is er meer begrip voor elkaar. Men heeft leren omgaan met mensen die anders zijn en leider­ schaps- en coachingsskills ont­ wikkeld die men anders nooit zou ontwikkelen. Wie met Bedoel samen­ werkt, moet zich constant in haar hoofd verplaatsen en zich af­vragen of ze een bepaalde taak wel aankan.” Ook Jan krijgt geen cv’s binnen en dat vindt hij jammer, net omdat hij wéét dat mensen met een beperking veel aankunnen. “Op REVA trek je je ogen open als je ziet wat er allemaal kan”, vertelt hij. “Het is belangrijk mensen met een beperking fysieke en mentale ontplooiingsmogelijkheden te bieden en bedrijfsleiders op te voeden. Er is geen plaats meer voor egotrippers, alleen voor verbindende leiders die een open cultuur creëren in hun bedrijf.” Wendy vindt het niet meer dan normaal dat bedrijven hun werkvloer openstellen. “Uit onze interviews voor het boek Zero exclusion bleek dat inclusie niet echt het doel is van

veel bedrijven. Wel willen ze werk maken van diversiteit en omgaan met verschillen op de werkvloer, want ze zijn ervan overtuigd dat een dergelijke aan­pak hun bedrijf economisch ster­ ker maakt. De werkvloer moet wel klaar zijn om daarmee om te gaan, want anders staan de mensen met een beperking na een paar dagen alweer op straat. Leiders moeten ervan overtuigd worden dat mensen met een beperking een meerwaarde zijn voor het bedrijf. Het zijn trouwens geboren probleemoplossers, want sinds hun geboorte zijn ze al bezig problemen op te lossen.” Niet iedereen kent de voordelen van werken met mensen met een beperking, en dat geldt zeker voor hen die er in hun dichte kring niet meteen contact mee hebben. “Daarom vrees ik dat de overheid zal moeten bijspringen en quota’s opleggen, of toch zeker stages voor mensen met een beperking verplicht maken voor alle bedrijven. Want dan pas komen het leerproces en de ervaringsuitwisseling op gang,” argumenteert Joost.

Jan gaat niet volledig akkoord en stelt dat top-down quota’s opleggen mag, maar dat je ook moet werken aan de bottom-up. “Inclusie is een fan­ tastisch idee, maar je moet de zaken durven benoemen. Diversiteit op de werkvloer is een meerwaarde, maar heb je de collega’s niet mee, dan loopt het mis.” Volgens Joachim verwoordt de over­ heid de zaken veel te negatief: “Wie een persoon met een beperking aan­ werft, krijgt letterlijk “een Vlaamse Onder­steuningspremie ter compen­ satie van het rendements­verlies”. Een positievere omschrijving is nodig.

Onderwijs als motor tot wederzijdse aanvaarding Hoe komt het toch dat zo weinig men­ sen met een beperking door­stoten naar een vol­waardig professioneel leven? Dat de meerder­h eid ervan zelfs niet solliciteert? Voor William is de oor­zaak duidelijk. “In mijn sector werkt er niemand zoals ik en dat is toch niet normaal! De mogelijkheden voor mensen met een beperking om iets te leren en zich te ontwikkelen zijn er gewoon niet. En die bottleneck begint al bij de geboorte. Vanaf dat moment

u 5

Werk maken van toegankelijkheid? Inter begeleidt en adviseert je op maat. Van idee en ontwerp tot uitvoering in alle domeinen. Want werk maken van toegankelijkheid kan je overal: in alle gebouwen, de omgeving en mobiliteit. Ook in je bedrijf, communicatie en beleidsstrategie. Zelfs je event en erfgoedsites. Met ons advies maak je jouw project toegankelijk en sluit je niemand uit. Meer info: www.inter.vlaanderen, het Vlaams expertisecentrum toegankelijkheid Reva_affiche_DEF1.indd 1

8/12/2021 9:17:30

Handi-Move

Advys is een gespecialiseerde groothandel in therapiematerialen en dagelijkse hulpmiddelen.

TIL & VERZORGINGS

systemen

Advys biedt: • Ergonomische oplossingen en woonaanpassingen voor badkamer, slaapkamer en keuken • Dagelijkse levenshulpmiddelen bij het lezen en schrijven, eten en drinken, bewegen en zich aankleden • Trippelstoelen en hoog-laagsystemen in keukens

Thuis blijven wonen ■

Perfecte tiloplossingen voor alle transfers.

■

Gemakkelijk integreerbaar in elke ruimte.

■

Ergonomisch voor verzorger & gebruiker.

■

Zowel zelfstandig als begeleid gebruik mogelijk.

TOPKWALITEIT SINDS 1982

www.handimove.be

Samen naar de toekomst met 6

info@handimove.com Tel 054 31 97 10

DOSSIER ECHT WERK VOOR MENSEN MET EEN BEPERKING

“Diversiteit is een mix, inclusie is making the mix work.”

geeft men alleen maar opmerkingen als “Ocharme, dat kind zal zo veel niet kunnen!” , terwijl de nadruk moet liggen op wat het kind wél kan. Het onderwijs moet inclusief onderwijs aan­bieden om alle vooroordelen weg te werken. Wie in de klas merkt hoe leuk, behulpzaam en intelligent die ene leerling met een beperking wel is, zal later veel opener staan om zo iemand een kans te geven. Wie met eigen ogen ziet met welke proble­ men die persoon geconfronteerd wordt, gaat van onwetendheid naar aan­vaarding. Inclusief onderwijs is brood­nodig. Waarom brengt men het alge­m een en buitengewoon onder­ wijs niet af en toe samen om elkaar te leren kennen?” “Het onderwijs moet werken aan het zelfvertrouwen van een per­ soon met een beperking en meer aan­d acht geven aan zijn persoon­ lijke ontwikkeling en mogelijkheden. Verplichte stages zouden al veel doen”, sluit Jan aan.

Remmende factoren voor echt werk voor mensen met een beperking In hoeverre is de financiële onder­ steuning vanuit de overheid aan mensen met een beperking een rem om werk te gaan zoeken? Volgens William is die uitkering zeker een remmende factor, “want niet iedereen met een beperking is ondernemend genoeg om de wereld in te stappen en zijn leven helemaal zelfstandig uit te bouwen.”

“Mensen met een beperking zijn een onontgonnen gebied”, verklaart Dirk Buyens stellig. “Bijna een op de tien mensen in België heeft een beperking, en een groot deel ervan komt niet aan bod in de maatschappij. Dat is toch een manco in een markt zoals de onze die alle mogelijke krachten nodig heeft. Ik ben ervan overtuigd dat quota instellen de nodige beweging veroorzaakt. De overheid zou bijvoorbeeld kunnen opleggen dat 2% van de werknemers een beperking moet hebben en daar dan financieel bij helpen.” Johan vraagt zich af of het niet mogelijk is om voor die 1,4 miljoen mensen een systeem van technische werkloosheid in te voeren. “Zo’n systeem zou de persoon met een beperking in staat stellen werken en niet-werken te combineren, en er toch niet financieel onder te lijden.”

Wie heeft wat geleerd van dit gesprek? Verplichte stages lijken voor alle aanwezigen een goed idee. Hoe sneller daarvan werk wordt gemaakt hoe beter, want ze zetten een carrou­sel in gang. Ook het idee van tech­n ische werkloosheid kan op instemming rekenen als alter­natief voor de huidige uitkerings­situatie. Dat kan het ideale middel zijn om het zelf­vertrouwen van mensen met een beper­king te verhogen. En dan zijn er nog wat persoonlijke uitspraken.

Joost Callens

Joost: “Persoonlijke ontwikkeling verbreedt je blik op de wereld. Ik neem de inzichten van vandaag mee naar mijn lezingen voor leidinggevenden.” Tim: “Beperking of niet, we willen vooral mensen die willen. Dat is belangrijker dan kunnen.” Luc: “Diversiteit is een mix, inclusie is making the mix work. Als organisatie hoor je verschillende groepen samen te brengen er ervoor te zorgen dat de mayonaise pakt.” Dirk: “Maak de problematiek van men­sen met een beperking sexy en zicht­b aar. Want wat je wegsteekt veran­dert niet. “ William: “Ik blijf hameren op meer inclusie in welke vorm dan ook. En ik blijf grappen maken over mijn beperking, want wie ermee lacht heeft het verwerkt of is het aan het verwerken.” Wendy: “Echt werk voor mensen met een beperking betekent ook mensen met een beperking aan het werk. Het rigide uitkeringssysteem maakt het moeilijk. Dat moet anders.”

7

11u

Minder zorgen 14u

Gebruikt u intermitterende katheters? Laat autosondage uw leven niet beperken. Zorg ervoor dat u altijd over betrouwbare informatie kan beschikken. Registreer u vandaag nog voor het Coloplast Care begeleidingsprogramma en ontvang een handig welkomstpakket!

16u

18u

Coloplast Care is een begeleidingsprogramma voor personen die intermitterende katheters gebruiken. Het programma bestaat uit: • Nieuws en tips per e-mail over omgaan met katheterisatie in uw dagelijks leven • Toegang 24/7 tot onze website met artikels die u kunnen inspireren • Telefonische ondersteuning door ons Coloplast Care- team (vragen, stalen, enz.)

Schrijf u in op katheter.coloplastcare.be en ontvang uw welkomstpakket!

The Coloplast logo is a registered trademark of Coloplast A/S. © 2021-12. All rights reserved Coloplast A/S, 3050 Humlebaek, Denmark. PM-15472

DOSSIER ECHT WERK VOOR MENSEN MET EEN BEPERKING

Zo reageert Vlaams minister Crevits op het rondetafel­gesprek van de CEO’s

O

“

nze arbeidsmarkt kan elk talent bijzonder goed gebruiken.” Minister Crevits zet haar plannen voor een inclusievere arbeidsmarkt uiteen.

CEO’s ontvangen nauwelijks sollicitaties van mensen met een beperking. Is het niet beter hen te verplichten inclusieve vacatures te publiceren? Minister Crevits: “Werkgevers zijn nog te veel op zoek naar de witte raaf, terwijl er zoveel andere getalenteerde vogels zijn. Voor wie een beperking heeft is solliciteren al vaak een eerste hoge drempel. Ik raad bedrijven aan voldoende kenbaar te maken dat hun jobs voor iedereen toegankelijk zijn. Ik wil ze daartoe niet verplichten, want ze moeten dat uit eigen overtuiging doen uiteraard. Wel zie ik dat veel bedrijven momenteel het onderste uit de kan halen om talent aan te trekken, nu er zoveel openstaande vacatures zijn. Dat is positief. Daarnaast toont een studie van VDAB aan dat bedrijven veel meer soft skills vragen,

iets wat mensen met een beperking vaak meer hebben. Ondertussen blijf ik oproepen om als werkgever een open blik te hebben en wat vaker opleiden als het nieuwe rekruteren te zien.” “Het meer kenbaar maken van de toe­ganke­lijkheid en aanpasbaarheid op de werkvloer kan bijdragen tot het aantrekken van mensen met een arbeids­handicap. En dat onder­ steunen we al. Met de Bijzondere Tewerk­stellingsondersteunende Maat­ regelen (BTOM) kan je specifieke onder­s teuning genieten wanneer je een gezondheids­p robleem van fysieke, psychische of zintuiglijke aard hebt of een andere arbeidsbeperking. Ik verwijs naar de terugbetaling van aangepast arbeidsgereedschap en arbeidskleding … Een werkgever kan

een Vlaamse Ondersteuningspremie (VOP) ontvangen wanneer hij een persoon met een arbeidsbeperking of een (chronisch) gezondheids­pro­ bleem in dienst neemt. Vanaf 2023 zal die­zelfde werkgever, in het kader van individueel maatwerk, ook een bege­ leidings­p remie ontvangen, net om mensen met een arbeidsbeperking of gezond­heidsprobleem en een grote afstand tot de arbeids­m arkt vol­ doende kansen te geven op een duur­ zame tewerk­stelling in een gewoon bedrijf of reguliere job. Inclusieve tewerkstelling heeft veel meer voordelen dan men op het eerste gezicht denkt. Kan daar actief beleid rond gevoerd worden? “De meerwaarde van mensen met een arbeidsbeperking op de werkvloer is inderdaad groot. Ik vind het daarom ontz­e ttend waardevol dat jullie dit mee naar buiten brengen, want jammer genoeg is dat een strijd die we nog steeds moeten voeren. Daarom zet ik in op inclusieve werkvloeren waarbij we ondernemingen onder­ steunen met verschillende beleids­ instrumenten.” “In de eerste plaats wil ik met de oproep ‘Inclusieve ondernemingen’ bedrijven bewust maken van alle talenten op de arbeidsmarkt. Ze concrete handvatten aanreiken om de instroom én het behoud van mede­werkers op de werkvloer duur­

u 9

EEN

WARME

VOLWASSENEN

THUIS MET

Een VillaVip is een hedendaagse, fijne en kleinschalige woning

VOOR

EEN

10

BEPERKING

Iedere bewoner mag zijn eigen leven uitbouwen zoals hij dat zelf

waar 10 volwassenen met een beperking samenwonen met een

wil. De ene gaat naar het dagcentrum, de andere gaat naar de

zorgkoppel. De bewoners leven er volgens hun eigen ritme en

zorgboerderij

interesses. Samen met het zorgkoppel bouwen ze er aan een

binnen de VillaVip woning.

gezellige

warme

thuis

te

midden

van

de

lokale

of

men

kan

ook

deelnemen

aan

de

activiteiten

samenleving.

Bewoners van VillaVip zijn volwassenen met een beperking die nood hebben aan 24/24 ondersteuning en nabijheid.

Heb je interesse om in VillaVip te komen wonen of als zorgkoppel je

eigen

VillaVip

woning

uit

te

bouwen?

Contacteer

ons

via

info@villavip.be of 056/31.44.98. Meer info op www.villavip.be!

Zorgeloos op stap met de rolstoel? Vestiging Merchtem Koeweidestraat 50 B 1785 Merchtem 0474 / 789 236 info@goossensadaptions.be

Vestiging Westmalle

Delften 23, Hal 84 NIEUW 2390 Westmalle 03 / 535 05 80 charles@goossensadaptions.be

STEEDS IN STOCK Nieuw – tweedehands Onmiddellijk beschikbaar

Verschillende merken en modellen

VW, Ford, Peugeot, Citroën, Dacia, Renault, Mercedes, Opel, …

10

DOSSIER ECHT WERK VOOR MENSEN MET EEN BEPERKING zaam te ondersteunen. Ten tweede zetten de sectorconvenants in op het bekend­ m aken en promoten van inclusief ondernemerschap. 37 sectoren sensibili­s eren hun onder­ nemingen om de werkvloer zo te organiseren dat iede­reen er aan de slag kan. Ten derde ondersteunt de inter­s ectorale adviseur ‘nondiscri­minatie én inclusie’ sectoren om goede praktijken rond inclusie uit te wisselen. Hij brengt ze in contact met deskundige partners zoals de ESF-promotoren ‘inclu­ sieve ondernemingen’ of werk­plek­ architecten. Ten vierde onder­steunt ook VDAB werkgevers bij de tewerk­ stelling van personen met een beper­ king. We denken aan de Vlaamse O n d e r­steu ni n g s­p re mi e (VO P), de BTOM (de Bijzondere Tewerk­ stellings­onder­steunende Maat­rege­ len), de specifieke job­coaching op maat …” “Ten slotte wordt vanaf 2023 de nieuwe onder­s teunende tewerk­ stellings­maat­regel ‘individueel maat­ werk’ opera­tioneel, dat comple­­men­ tair wordt aan de sociale economie. We verruimen het job­a anbod en de kansen voor personen met een arbeids­ b eperking. En we geven alle werk­g evers een gelijk­waar­dige kans om personen met een arbeids­ beperking tewerk te stellen, mét de juiste loon- en begeleidings­o nder­ steuning. Omdat de samenwerking, wissel­werking en door­stroom tussen de sociale en reguliere economie hier­ door versterkt, bereiken we een meer inclu­sieve arbeids­markt.” “Verder wil ik het beleids- en regel­ gevend kader voor personen met een arbeidsbeperking vereen­voudigen.

We bundelen alle maat­regelen tot één overzichtelijk geheel, zodat het voor werkgevers en zelf­s tan­d igen in één oogopslag én vooraf duidelijk wordt welke premies men precies geniet wanneer men personen met een arbeids­beperking in dienst neemt of zelf als persoon met een arbeids­ beperking als zelf­standige start.” Inclusief onderwijs is broodnodig. Kunnen stages voor mensen met een beperking gestimuleerd worden? “Onbekend is inderdaad onbemind. We mogen geen schrik hebben om van elkaar te leren en al zeker niet op de werkvloer. Ik ben een grote pleit­ bezorger van alle vormen van stages en werkplekleren. Ik wil bedrijven over­tuigen zich sneller open te stellen voor stages en het leren op de werk­ vloer. Zo worden veel drempels al doende weggenomen en groeien werk­gever en potentiële werk­nemer naar elkaar toe. Vaak leidt dit tot een aan­werving en een duurzame tewerk­ stelling op langere termijn. Ook een individuele beroeps­o pleiding (IBO) vind ik een passend instrument om mensen perspec­tief op werk te bieden én de nodige ervaring aan te leren.” Mensen met een beperking die willen werken, maken zich zorgen over hun inkomen als de job geen succes zou blijken. Is een systeem van technische werkloosheid mogelijk? “Op dit ogenblik zijn we in goed overleg met de federale overheid. Doel is een federaal proefproject op te zetten dat inactiviteitsvallen weg­n eemt bij personen met een beperking die effectief aan de slag gaan. Tegelijk behouden ze hun recht op de inkomensvervangende

tege­moetkoming (IVT) of integratie­ tege­moet­koming (IT). We willen hun inschakeling op de arbeidsmarkt stimuleren door hen te ondersteunen via concrete trajecten op maat. We willen hen een veiliger en voor­spel­ baarder reglementair kader bieden voor hun sociaal statuut en bij­b e­ horende uitkering(en) wanneer ze betaald aan de slag gaan, al was het maar voor enkele uren per week.” “Ik hoop dat we dit proefproject tegen de zomer van 2022 concreet kunnen opstarten, in eerste instantie voor een termijn van maxi­maal 3 jaar. Daarvoor is er een samen­werkings­overeen­ komst tussen VDAB, partners en de federale overheid nodig voor een tijdelijke uitzondering op bepaalde regel­geving (bijv. een afwijking op de een­derde­regel betreffende de mini­ male weke­lijkse arbeidsduur van de deeltijds werkenden).” “Zo hebben mensen met een beper­ king een beter zicht op de combinatie van een inkomen uit arbeid met een uitkering binnen de Sociale Zeker­heid. Blijkt de tewerkstelling geen succes, dan zal men nadien niet gestraft worden door een vermindering of verlies van de sociale zeker­h eids­ uitkering. Ik hoop zo de personen met een arbeidshandicap te stimuleren om de stap te zetten naar betaalde (deeltijdse) arbeid. Tegelijk wil ik dat zij gunstige arbeidsomstandigheden genieten, met inbegrip van gelijke kansen en gelijke beloning voor hetzelfde werk.” Lees het volledige interview via deze QR-code

11

Gezondheidszorg. Waar mensen het verschil maken.

Biomedische laboratoriumtechnologie Ergotherapie Logopedie en audiologie Verpleegkunde Voedings- en dieetkunde

Wijs Wonen & Werken Leutig Leven & Leren Kompas ondersteunt mensen met een beperking bij wonen, werken en vrijetijd. Als vergunde zorgaanbieder geven we graag mee kleur aan je leven.

Wonen We bieden ondersteuning bij alleen of samen wonen, maar ook kortverblijf en wonen in een leefgroep op één van onze sites.

Werken Je kan de handen uit de mouwen steken op onze eigen werkplekken of via begeleid werken bij een externe werkgever.

Welkom bij Kompas!

hogent.be

Op zoek naar een plaats om te werken of wonen? PVB of RTH? Vrijwilliger, stagiair, student of werkzoekende? Of gewoon interesse in Kompas?

www.vzwkompas.be - info@vzwkompas.be

12

Vrije tijd Kom met ons beleven en genieten! We organiseren activiteiten en vakanties of begeleiden je individueel via vrijetijdscoaching.

DOSSIER ECHT WERK VOOR MENSEN MET EEN BEPERKING

“Ik wil werken. Waarom moet ik me meer bewijzen dan iemand zonder een handicap?” D Mensen met een handicap raken moei­lijk aan ‘echt werk’. Met ‘echt werk’ bedoelen we een betaalde job met loon naar werken in een gewone werk­omgeving, en indien nodig met onder­steunende maatregelen.

Tal van vooroordelen Personen met een handicap die op de reguliere arbeidsmarkt op zoek zijn naar betaald werk, botsen vaak op ontzettend veel vooroordelen.

pp

e

Seppe: “Ik heb al heel veel gesollici­ teerd en ben al bij verschillende bedrijven fysiek op sollicitatie geweest. Meestal zijn ze tijdens het gesprek enthou­ s iast, maar toch word ik niet aangenomen omdat ik bijvoor­beeld te weinig ervaring heb.

Se

Een paar dagen later nemen ze dan voor diezelfde vacature iemand aan die even weinig ervaring heeft als ik. Bij het zoeken naar een job moet ik me door mijn spier­ziekte altijd meer bewijzen. Maar zodra ze de persoon achter de handi­c ap leren kennen, gaat het meestal gemakke­lijker. Werk­gevers hebben schrik voor het onbekende.”

ra m

oor te werken verwerf je een inkomen, onderhoud je sociale contacten en geef je je identiteit vorm. Voor de meeste mensen is werken een belangrijk onderdeel van hoe ze hun leven uitbouwen. Voor mensen met een handicap is dat niet anders. GRIP stelt echter vast dat ze in Vlaanderen nog te vaak worden uitgesloten van de arbeidsmarkt.

B

En evenveel drempels Na een lang parcours in de privésector en het commerciële circuit merkte Bram dat er veel drempels zijn voor mensen met een arbeidsbeperking om een duurzame job te vinden. Hij richtte zijn vizier vervolgens op de overheid/non-profit die diversiteit en gelijke kansen hoger in het vaandel dragen. Maar ondanks een goed gevuld curriculum vitae bleek het ook daar niet eenvoudig om meteen aan de bak te raken. Vaak is werkplekleren de enige tussenoplossing om je kan­ di­d atuur te verstevigen, maar dat is financieel weinig aantrekkelijk. Dikwijls gaat het om (on)betaalde stages, tijdelijke jobs of een ander statuut. Zo blijft het echter moeilijk om je leven verder uit te bouwen.

Bram heeft op die manier ook een stevige achterstand opgelopen in vergelijking met leeftijdsgenoten. Uiteindelijk kreeg Bram toch een job te pakken met een contract van onbepaalde duur. Bram: “Nu kan ik starten met het uitbouwen van mijn verdere leven: een gezin, een huis, reizen …” Momenteel heerst er een arbeidskrapte op de reguliere arbeidsmarkt. Kijk eens naar de talenten en competenties van per­ sonen met een handicap. Lees ook onze brochure #inclusie#werk. https://www.gripvzw.be/nl/ categorie/39/publicaties

13

Imago van een sukkelaar? Weg ermee!

S

tand-up comedian William Boeva out zich nog niet zo lang als persoon met een beperking. En dat is vreemd, want iedereen ziet toch dat hij ‘anders’ is. “Je zou er versteld van staan hoeveel mensen het niet wíllen zien,” antwoordt hij. Een gesprek over een leven vol beperkingen maar vooral over mogelijkheden. Pas sinds je dertigste kom je naar buiten als persoon met een beperking. Waarom nu pas? ‘Bepaalde gebeurtenissen maakten me duidelijk dat veel mensen niet beseffen dat ik een beperking heb. Wellicht omdat het imago van een beperking nog altijd gelinkt is aan dat van een sukkelaar, en dat ben ik in hun ogen niet. Mensen weigeren het ook te zien. Ze zien enkel de succes­ volle kant en kiezen ervoor om al de rest te negeren. En wie me dan wel ziet zoals ik ben, ziet een zielenpoot… Dat gebeurt trouwens al meteen van bij de geboorte van een baby met een beperking: “Ach, die zal zijn weg wel vinden, toch tot op een bepaald niveau…” Dat was ook zo bij mij. De

14

manier waarop ze nu naar me kijken is helemaal omgedraaid. Nu zeggen ze tegen mijn moeder: “Je zult wel trots zijn op jouw zoon!”, terwijl ik nog steeds dezelfde ben. Mensen gaan er ten onrechte van uit dat het moeilijk zal worden als een kind een beperking heeft. Maar dat betekent toch niet dat zo’n kind niets zou kunnen! In mijn jeugd werd ik constant voorgehouden hoeveel ik allemaal niet kon, terwijl ik nooit hoorde wat wel zou lukken. Gelukkig had ik de steun van mijn ouders.’ Je ouders hebben je naar het gewoon onderwijs gestuurd? ‘Al van in de kleuterklas kregen ze de raad me naar het BuSO te sturen.

Mijn ouders hebben daar gelukkig niet naar geluisterd en hun zin doorgedreven. Als ouder moet je wel sterk in je schoenen staan om tegen die ‘zogenaamde experts’ in te gaan. Misschien raar om te zeggen, maar ik voel me verwant met de Black Lives Matter-beweging. Ik weet niet hoe het is om zwart te zijn, wel hoe het is om met vooroordelen te kampen. Ook voor ons is het moeilijk om werk en een woning te vinden. Wij horen niet zoals de migranten “Ga maar terug naar je eigen land”, wij horen zaken als “Zet je maar ergens apart in een hoekje, zodat je niet opvalt”. Maar ik blijf geloven dat mensen zulke uitingen onbewust doen en dat ze ingebakken zitten in onze cultuur.’

Kan onderwijs redding brengen? ‘Sowieso, want onderwijs is de basis van alles. Veel bedrijven klagen dat ze geen sollicitaties ontvangen van mensen met een beperking, maar dat komt omdat het probleem al veel vroeger start. De CEO’s staan te wachten op water dat maar niet komt, omdat er twee kilometer terug een dam is gebouwd. Overal zitten er flessenhalzen die ervoor zorgen dat het talent van mensen met een beperking niet doorstroomt. Ik ver­ wijs naar opleiding, opvoeding, men­ ta­liteit, vakjes en vooroordelen.’ En als ze ouder zijn komt het financiële plaatje om de hoek kijken. Ze durven niet zoals jij hun financiële zekerheid in te ruilen voor een sprong in het ongewisse. ‘Het ís ook heel moeilijk. Als persoon met een beperking word je eigenlijk financieel gestraft zodra je ook maar iets doet. Soms stel ik me voor dat ik tot een andere minderheidsgroep behoor. Zou het dan makkelijker gaan? Er zijn quota voor vrouwen en migranten, maar niet voor mensen als wij. Wij tellen niet mee. Ik heb dat pas beseft toen ik een column las van Karolien Segers, comédienne met een beperking. Zij werd gecontacteerd door de Nederlandse televisie om mee te doen aan Undateables, een programma waarin mensen met een beperking daten. In haar column haalde ze aan dat de VRT slechts één programma had dat werd gepre­sen­ teerd door iemand met een beper­ king: ‘Boeva & the Games’ op Ketnet, gepresenteerd door yours truly. Pas toen ik dat las, besefte ik dat daar­ rond nooit buzz is ontstaan. Was ik de eerste allochtone presentator geweest, dan had iedereen op zijn

kop gestaan. In mijn geval reageerde er niemand. En dat toont aan dat personen met een beperking geen aandacht waard zijn. Reacties zijn echter nodig, hoe stom en negatief ook. Er zullen altijd mensen zijn die er wel positief op reageren, en zo gaat de bal aan het rollen en wordt de kwestie bespreek­b aar. Maar in mijn geval werd er gewoon niet gereageerd.’ Met je bekende kop zal je meer en meer gevraagd worden als voorbeeldfiguur voor mensen met een beperking. Zie je dat zitten? ‘Vroeger niet, maar nu wel. Toen ik Humo’s Comedy Cup won toen ik 22 was, klampten ze me al aan, maar toen was ik er nog niet klaar voor. Gaande­ weg besefte ik dat ik mijn mensen in de steek heb gelaten, dat ik niet voor hen sprak, en dat begon te wringen. Nu er meer en meer wordt opgetreden tegen racisme en discriminatie wil ik die lijn doortrekken naar de groep waartoe ik behoor. Want die houding van “Steek ze maar weg, dan hebben we er geen last van” is nog altijd perti­ nent aanwezig. Hoeveel talent is er op die manier niet verloren gegaan! Het is statistisch toch niet mogelijk dat ik de enige ben in dit land met de talenten om te doen wat ik doe?’

Al fanmail gekregen? ‘Ik krijg vaak hartverwarmende berichten. Onlangs vroeg een ouder­ paar me wat ze hun dochter met dwerg­­groei konden meegegeven. Ik heb geant­woord dat ze vooral moe­ ten werken aan haar zelfvertrouwen en door­zettings­vermogen. En aan de over­tuiging dat ze alles kan bereiken wat ze wil, als ze maar zin en goesting heeft.’ Om ondernemer te worden heb je toch genoeg zelfvertrouwen gehad? ‘Ook dat is gegroeid. Mijn ouders hebben me altijd meegegeven dat ik kon doen wat ik wou. Ook mijn vrienden steunden me door dik en dun. Ik speelde online videogames omdat mijn beperking daar geen verschil maakte. Ik werd de beste, zelfs mét beperking, en dat betekende een echte boost voor mijn zelf­ vertrouwen. Ik denk opeens terug aan een klasgenoot die maar één hand had en als gevolg daarvan een sterk ontwikkelde andere hand. Logisch, hij moest er dan ook alles mee doen. Het onderwijs zou die talenten véél meer moeten aanmoedigen.’

15

1

MOBIMED: uw toegankelijkheidsspecialist votre spécialiste en accessiblité

2 3 4

Roll a ramp

Folding ramp

Built-in ramp

Lite ramp

Bel vrijblijvend voor meer informatie.

5

Exellent ramp kits

Appelez-nous pour plus d’informations. Lifting platform

Antano stairclimber

+32 (0)51 43 42 41

Hoofdkantoor & Showroom I Bureaux et showroom Krommebeekpark 39, 8800 Roeselare T. +32 (0)51 43 42 41 I F. +32 (0)51 24 05 21 showroom enkel open op afspraak! Showroom ouvert sur rendez-vous seulement! www.mobimed.be I info@mobimed.be

Wenst u meer informatie over astma en allergie, bel naar 0800/84321 of surf naar www.astma-en-allergiekoepel.be Heeft u een vraag over astma of allergie, mail ons: info@astma-en-allergiekoepel.be 16

DOSSIER ECHT WERK VOOR MENSEN MET EEN BEPERKING

Mensen met een beperking als collega? Pure meerwaarde! G

elukkig bestaan er nog werkplekken waar mensen met een beperking welkom zijn. We vroegen vijf leidinggevenden van even veel bedrijven – allemaal exposanten van REVA – waarom ze mensen met een beperking aanwerven, welke aanpassingen of hulpmiddelen ze voorzien en of die werknemer een commerciële meerwaarde biedt.

SUNRISE MEDICAL “We verkopen rolstoelen. Het is daarom niet meer dan normaal dat we ook mensen in dienst hebben die in een rolwagen zitten. Door gebruik te maken van hun ervaring slagen we erin mooie én functionele rolstoelen te maken. We luisteren naar hun input en feedback over het gebruik en de mobiliteit van hun rolstoel en implementeren dat allemaal in onze creaties.” “Veel rolstoelgebruikers komen vanzelf bij ons solliciteren, maar positief discrimineren doen we niet. Ze moeten de job wel aankunnen. De beste persoon krijgt de functie en als die in een rolstoel zit, is dat meegenomen. We hebben rolstoelgebruikers in de klantendienst, in de verkoop en als productmanager.” “Sommige zaken hebben we moeten aanpassen – wc, oprijlaantje, automatische deuren – maar dat doen we graag, want hun commerciële meerwaarde is groot. De impact is duidelijk groter als de persoon die een rolstoel nodig heeft, wordt benaderd door een verkoper die ook in een rolwagen zit. Die dus uit ervaring weet waar hij het over heeft. Voor de kopers is het trouwens een beleving want ze horen én zien wat er allemaal kan met een rolstoel, zeker als die voor hen nieuw is.”

Ewald van Santen, Manager Commercial Support Sunrise Medical

ALBATROS “We maken allerlei hulpmiddelen voor mensen met een beperking die een goede houding en comfort garanderen en zoveel mogelijk gezonde beweging aanbieden. Ons personeelsbestand is divers en er is ruimte voor iedereen. Bij ons werken geschoolden naast ongeschoolden, jong naast oud, autochtoon naast allochtoon. We kijken altijd met een open blik naar wat mensen ons kunnen bieden, los van achtergrond en afkomst.” “Uiteraard werken er ook mensen met een beperking. Ik verwijs naar onze collega Sarah die in een rolstoel zit. Zij heeft voornamelijk een administratieve functie en is verant­woordelijk voor alle demoaanvragen en facturatie bij de mutualiteiten. Ze kan zich zeer goed inleven in het doel­p ubliek, dat merken we in haar telefonische contacten.” “Echte aanpassingen waren er niet nodig, behalve dan een traplift. Sarah werkt op het gelijkvloers, maar met die trap­ lift kan ze naar boven om samen met de anderen te eten.” “Weet je wat opvallend is? Dat we niet veel sollicitaties krijgen van mensen met een beperking, wel van mensen die een link hebben met iemand in een rolstoel. Misschien schrikt het hen af dat we enkel voltijdse functies aan­ bieden?”

Nadia Van Geel, Coördinator buitendienst Albatros

ORTHOPEDICS COMFORT MOVEMENT

Lees verder op pagina 23

u 17

welkom op onze stand E2.09

samen sterk in het leven Er zijn dagen waarop je je super voelt. En dagen waarop het minder gaat. Dagen waarop je wordt verzorgd, dagen waarop je zelf voor iemand zorgt. Op al die dagen is Goed er voor jou en voor iedereen die zich gezond wil voelen. Onze (para)medische productspecialisten en verstrekkers staan voor je klaar. Met een luisterend oor en een helpende hand, met professioneel advies, met oplossingen die helpen om sterk in het leven te staan. • Alles voor je mobiele vrijheid: van eenvoudige rollators tot aan spraak- of bewegingscommunicatie gekoppelde rolstoelen. • Focus op je dagelijks comfort: continentiezorg op maat, slimme gebruiksvriendelijke hoorhulpmiddelen, innovatieve zorgoplossingen voor in je huis ... bij Goed vind je zelfstandigheid en eigenwaarde. Ontdek ons totaalaanbod gezondheids- en zorgoplossingen op onze stand op REVA en in meer dan 200 Goed thuiszorgwinkels, hoorcentra en apotheken verspreid over heel Vlaanderen. Aangevuld met een uitgebreide webshop en een handige uitleendienst.

Kies voor een positief verschil in jouw leven, kies voor Goed. Meer info op www.goed.be of via 03 205 69 29 en op www.goed.be/hmc of via 09 380 19 72.

Beperkt in werk?

Hoeft niet...

met de

Je wil werken of je werkt als persoon met een beperking Op de volgende pagina vind je een overzicht van instanties, arbeidsstatuten, organisaties … die hierbij een hulp kunnen zijn, of bepalend. Het geheel leest als een wegwijzer in het niet zo simpele domein van tewerkstelling van mensen met een beperking, met heel veel spelers en sterk afhankelijk van de individuele situatie. Maar onze algemene boodschap is dat werken, ondanks een beperking, meer mogelijk is dan gedacht. De toegangspoort tot informatie en werk, inclusief opleiding, ondersteuning en advies is de VDAB voor Vlaanderen en Actiris voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. VDAB: 0800 30 700 of via www.vdab.be Actiris: 0800 35 123 of via www.actiris.brussels

Wat bij problemen Elke instantie heeft haar eigen procedure bij problemen of klachten. Ga daar eerst te rade. Daarnaast bestaan de wettelijke beroepsprocedures bij beslissingen. De vakbonden en UNIA zijn hier raadgevende organisaties.

December 2021

Ik wil werken en naast mijn opleiding e Ik heb werk, maar mijn beperking evolueer

Ik wil werken als of Ik werk als

Ik heb opleiding / begeleiding nodig

Ik vind info en werk via

Werknemer: NEC, SE, RAC, SEC overheid (2), lokale besturen (2)

VDAB | Actiris Werkgevers | Uitzendkantoor

VDAB | GTB | GOB |  CVO | gewoon onderwijs

Zelfstandige

Eigen zaak Unizo | Voka | UCM | NSZ

GTB | NSZ | VDAB

Student

VDAB | Actiris | Uitzendkantoor studentatwork.be | Werkgevers

Werkgever (in onderling

Vrijwilliger

VSVW - Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk Steunpunt Vrijwilligerswerk Brussel

de organisatie (non profit,

Wat gebeurt er met mijn tegemoetkoming / uitkering (3) als ik werk als

overleg, al of niet via derden)

lokaal bestuur,..) maar niet verplicht

Werknemer

Zelfstandige

Inkomensvervangende tegemoetkoming

Daalt afhankelijk van andere belastbare inkomsten (5)

Daalt afhankelijk van andere belastbare inkomsten (5)

Integratietegemoetkoming

Aangepast afhankelijk van andere belastbare inkomsten (5)

Aangepast afhankelijk van andere belastbare inkomsten (5)

Gewaarborgd loon bij ziekte (6)

Vervalt bij werkhervatting

Vervalt

Ziekte-uitkering of Arbeidsongeschiktheidsuitkering (6)

Vervalt | gedeeltelijk bij werkhervatting (5)

Vervalt of progressief starten (met toestemming advise­ rende arts)

Invaliditeitsuitkering (6)

Vervalt/gedeeltelijk bij werkhervatting (5)

Vervalt

Verzekering Arbeidsongevallen rente (7)

Blijft (cumuleerbaar)

Blijft (cumuleerbaar)

Verzekering Burgelijke aansprakelijkheid (10)

Blijft (cumuleerbaar) (11)

Blijft (cumuleerbaar) (11)

Werkloosheidsuitkering Beroepsinschakelingsuitkering (14)

Vervalt | gedeeltelijk

Vervalt | gedeeltelijk

Groeipakket (vroegere Verhoogde kinderbijslag) (8)

Vervalt

Vervalt

Beslissend

en competenties heb ik een beperking. rt waardoor mijn werkvermogen verandert. Mijn werkgever vraagt ondersteuning: aanpassingen (1) en/of looncompensatie

Ik heb aanpassingen (1) nodig VDAB Service Phare

VDAB Service Phare | Brussel Economie | Actiris

VDAB Service Phare

VDAB Service Phare

VDAB Service Phare - niet

VDAB Service Phare

(de organisatie) VDAB - niet | Service Phare - niet

VDAB - niet Service Phare - niet

Student

Vrijwilliger

Wie informeert en/of betaalt?

Wie beslist? (4)

< 18 niet van toepassing > 18 blijft

Blijft, tenzij vergoeding te hoog is

FOD Sociale zekerheid

FOD Sociale zekerheid

< 18 niet van toepassing > 18 blijft

Blijft

FOD Sociale zekerheid (samen met inkomensvervan­ gende tegemoetkoming)

FOD Sociale zekerheid

Niet van toepassing

Blijft

Werkgever | Mutualiteit 7

Controle-arts (werkgever)

Niet van toepassing

Blijft

RIZIV via mutualiteit (maand 2-6)

Adviserend arts mutualiteit

Niet van toepassing

Blijft

>1 maand <1 jaar: RIZIV via mutualiteit >1 jaar: invaliditeitsuitkering

Adviserend arts mutualiteit en Arts van het RIZIV

Blijft (onder voorwaarden) (8)

Blijft (onder voorwaarden) (10)

Verzekeraar

FEDRIS Raadsarts verzekering Bijstandsarts privé

Blijft (cumuleerbaar) (12)

Blijft (cumuleerbaar) (13)

Verzekeraar

Raadgevend arts Verzekeraar Bijstandsarts privé

Niet van toepassing

Blijft

RVA

VDAB: controle op zoekgedrag (Brussel: Forem)

< 25 blijft > 25 nvt

< 18 blijft

Vlaams agentschap Opgroeien (Kind en Gezin) Brussels gewest: Famiris (15)

Kind en Gezin Arts FOD Sociale zekerheid

Beslissend

Arbeids( preventie)arts

Notities bij overzicht (1) Aanpassingen: dit omvat aanpassingen aan de arbeidspost, vervoersonkosten, tolken Vlaamse Gebarentaal. Voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is het aanbod beperkter. (2) Ambtenaren vallen niet altijd onder dit schema (3) Het leefloon is hier niet opgenomen omdat de meeste mensen met een beperking daar niet mee in aanraking komen, tenzij ze niet voldoen aan de voorwaarden voor de tegemoetkomingen. De uitkering voor ‘beroepsziekten, die in veel gevallen wel beperkend zijn, is hier niet in opgenomen (4) voor een duidelijk overzicht van de expertise-artsen verwijzen wij naar de brochure van het Vlaams Patiëntenplatform: http://www.vlaamspatientenplatform.be/lijst/publicaties?filter=8584 (5) Inkomsten: eigen loon, eigen werkloosheidsuitkering, eigen ziekte-uitkering, loon van je partner, uitkeringen van je partner; verhoging van het plafond ‘eigen loon’ is in de maak. (6) Bedienden: één maand gewaarborgd loon, dan mutualiteit. Arbeiders: eerste week werkgever dan gemengd tussen werkgever en mutualiteit tot einde eerste maand. Dan mutualiteit. (7) De rente is afhankelijk van het toegekend percentage invaliditeit en van het loon voor het ongeval. (8) Een student die een arbeidsongeval krijgt creëert het recht op rente ook voor later. Als student zal het mede afhankelijk zijn van de kinderbijlsag. (9) Zolang er geen andere vergoedingen zijn. (10) Het loonverlies wordt door de verzekeraar van de aansprakelijke betaald, na aftrek van de tussenkomst van de mutualiteit. Bij personen die nog kunnen werken (geheel of gedeeltelijk) wordt de economische ongeschiktheid op basis van verhoogde inspanningen berekend en uitbetaald in de vorm van een globaal bedrag. (11) Vervalt niet bij werkhervatting (raadsdokters houden er rekening mee in hun percentage van blijvende economische ongeschiktheid) (12) Wordt vergoed voor de tijdelijke economische ongeschiktheid bij studentenjob. Wordt vergoed voor de blijvende economische ongeschiktheid (op basis van een fictief loon of op basis van verhoogde inspanningen). Vervalt niet bij werkhervatting (raadsdokters houden er rekening mee in hun percentage van blijvende economische ongeschiktheid) (13) zie 12, na eerste zin. (14) Beroepsinschakelingsuitkering Dit is een uitkering voor jongeren die nog niet voldoende rechten hebben opgebouwd (door werken). Deze uitkering volgt de klassieke regels van de werkloosheidsuitkering. (15) Famiris: https://famiris.brussels/nl/

Lijst van afkortingen en organisaties

• Actiris: Dienst arbeidsbemiddeling Brussels Hoofdstedelijk Gewest: www.actiris.brussels • Arbeids(preventie)arts: arts verbonden aan het bedrijf, hetzij rechtstreeks, hetzij via een ‘Externe dienst voor preventie en bescherming op het werk’ • Brussel Economie: economie-werk.brussels • CVO: Centrum voor volwassenenonderwijs • Famiris, kinderbijslag voor alle Brusselaars: famiris.brussels/nl/ • FOD Sociale Zekerheid: handicap.belgium.be/nl/ • GOB: Gespecialiseerd opleidings-, begeleidings- en bemiddelingsdienst • GTB: Gespecialiseerd Team Bemiddeling • Lokale besturen: gemeenten, OCMW’s, lokale politie, autonome gemeentebedrijven, OCMW-verenigingen, lokale brandweer en intercommunales • NEC: Normaal Economisch Circuit • NSZ: Neutraal Syndicaat Zelfstandigen: www.nsz.be/nl • Opgroeien (Vlaams Agentschap) Kind en Gezin is hierin opgenomen • Overheid: Vlaams, Federaal, Provincies, lokale besturen • RAC: Regulier arbeidscircuit (vroeger NEC: Normaal economisch Circuit) • Service Phare: Personne handicapée Autonomie Recherchée: phare.irisnet.be (Franstalige dienstverlening) • SEC: Sociaal Economisch Circuit: Lokale Diensten Economie en Collectief Maatwerk • Steunpunt Vrijwilligerswerk Brussel: WWZ: Kenniscentrum, www.kenniscentrumwwz.be/Steunpunt-Vrijwilligerswerk-Brussel • RIZIV: Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering: www.riziv.fgov.be/nl • UCM: Union des Classes Moyennes: www.ucm.be • VDAB: Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding: www.vdab.be • VOKA: Vlaams netwerk van ondernemingen: www.voka.be • VSVW: Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk vzw: vrijwilligerswerk.be

DOSSIER ECHT WERK VOOR MENSEN MET EEN BEPERKING MOVE ALL THE WAY “We verkopen (sport)rolstoelen en toebehoren en richten ons op actieve rolstoel­g ebruikers. Onze klanten hebben duidelijk een gro­tere connectie en een betere klik met een ver­koper als die ook in een rol­stoel zit. De geloof­waardigheid gaat met een ruk de hoogte in, en dat is een serieuze meerwaarde.” “Ik geef mensen in een rolstoel graag een kans als werknemer omdat ik aan den lijve heb ondervonden dat het heel moeilijk is om als rol­stoel­ gebruiker aan de bak te komen. Van onze tien werknemers zitten er vier in een rol­stoel en ze werken allemaal deel­tijds. Speciale hulpmiddelen hebben we nagenoeg niet moeten aanschaffen, wel moesten we rekening houden met de haal­b aar­ heid van het werk. Mensen in een rol­s toel hebben immers meer tijd nodig voor hun dagelijkse zorg en verplaatsing. Deeltijds werken biedt hun iets meer ademruimte.”

ONAFHANKELIJK LEVEN “We hebben verschillende mensen met een beperking in dienst. En wij vinden dat een grote troef, want het is voor hen dat we opkomen. Stel dat hier niemand met een handicap zou rondlopen, dan was onze legitimiteit ver zoek. We vinden het belangrijk dat we genoeg ervaringsdeskundigen in ons midden hebben zodat we weten waarover we spreken.” “Meer dan de helft van onze mede­ werkers hebben zelf een beperking of iemand in de familie met een handi­c ap. Ons team weet dus wat leven met een handicap is. Iedereen is zo betrokken in de organisatie en de overlegorganen dat we niet altijd moeten aftoetsen: Is dit wat de mensen aanvoelen? Alle informatie komt automatisch bovendrijven.”

“In België krijgt elke werkgever een FOD-premie als ze een persoon met een beperking in dienst nemen. Geen enkele onderneming in Vlaanderen heeft dus nog een excuus om dat niet te doen. Voor de persoon met een beperking is gaan werken zoveel beter, zowel psychologisch, materieel als financieel.”

“We ontvangen regelmatig sollici­ta­ ties van mensen met een beperking. Als een nieuwe collega een handicap heeft, bekijken we eerst wat hij of zij specifiek nodig heeft om goed te functioneren en passen dat ook aan. Onze communicatiemedewerker bijvoor­beeld zit in een rolstoel. Omdat hij vaak van thuis uit werkt, hebben we hem geholpen zich daar te installeren. Hier hebben we een hoog-laagbureau op het gelijkvloers voorzien. Anderen krijgen een aangepaste gsm of software…”

Henk Beyaert, directeur Move all the way

Dave Ceule, Algemeen Directeur Onafhankelijk leven

FOD SOCIALE ZEKERHEID “Bij de FOD heeft officieel 1,44% van de werknemers een beperking, maar dat aantal ligt wellicht hoger. Veel mensen kiezen er immers vrijwillig voor hun handicap niet officieel aan te geven.” “Zodra een kandidaat aan SELOR laat weten dat hij een beperking heeft, kan hij het examen doen met hulp­m idde­len die hij of zij heeft aangegeven. Ook mensen met een beperking moeten bewijzen dat ze de job aankunnen, aan positieve discriminatie doen we niet. Eens die persoon geslaagd is, komt hij op een prioritaire lijst te staan die we regelmatig consulteren. Voor de DG personen met een handicap hebben we onlangs nog twee medewerkers met een beperking aangeworven: een klantenbegeleider en een evaluator van de handicap. Een van hen vroeg halftijds te kunnen werken omwille van haar beperking. Dat hebben we uiteraard toegestaan.” “Medewerkers met een beperking bieden de FOD een meerwaarde omdat ze vanuit hun ervaring een extra bijdrage leveren. Ook de mensen die met hen in contact komen en hen om hulp, steun of advies vragen profiteren daarvan.”

Els Van Nieuwenhove, coördinator stafdienst P&O – FOD Sociale zekerheid

Neem de regie in handen

23

Hoe regel ik assistentie op het openbaar vervoer als ik op uitstap ga? Welke musea zijn leuk voor blinden en slechtzienden? Zijn er reisorganisaties voor personen met een verstandelijke beperking? Welke vakantieverblijven zijn toegankelijk met een rolstoel?... VOOR PRAKTISCHE VRAGEN: www.visitflanders.com/toegankelijkheid toegankelijk@toerismevlaanderen.be of T +32 (0)2 504 03 40

Plannen voor een vakantie of uitstap in Vlaanderen?

© Stad Gent

VOOR DE NIEUWSTE TIPS: volg ons op www.facebook.com/toegankelijkreizen

Voor meer ondersteuning is er Iedereen Verdient Vakantie. Deze organisatie is er voor mensen die om financiële redenen of bijzondere moeilijkheden niet op vakantie of daguitstap kunnen. Iedereen Verdient Vakantie biedt een breed gamma aan daguitstappen en vakanties met korting aan. VOOR TIPS EN NIEUWTJES: volg ons op www.facebook.com/iedereenverdientvakantie

www.iedereenverdientvakantie.be info@iedereenverdientvakantie.be of T +32 (0)2 504 03 91

DOSSIER ECHT WERK VOOR MENSEN MET EEN BEPERKING

“Mensen met een beperking zijn geboren probleemoplossers”

W

il je als bedrijf overleven in complexe tijden? Dan investeer je het best in diversiteit en inclusie. Dat is de boodschap die Wendy Ranschaert – voorheen Inclusiemanager bij VDAB en nu Adviseur Beleidscel Sociale zaken – in haar boek ‘Zero Exclusion’ duidelijk maakt.

Wendy Ranschaert: ‘‘Zero Exclusion’ is eigenlijk het vervolg op het boek ‘Ik wil gewoon werken’ dat Fons Leroy en ik vier jaar geleden schreven. Daar­mee maakten we duide­lijk hoe belang­rijk werk is voor mensen met een beperking en gezond­h eids­ problemen. Nadien wilde ik iets gaan doen vanuit het pers­p ectief van de werk­g ever omdat ik vaststelde dat de vele projecten en plannen over en rond diversiteit weinig resultaat boekten. Samen met VDAB-collega Fatima Yassir vertrok ik vanuit de basisvraag ‘Wat is belangrijk voor een bedrijf?’

in je sollicitatiebrief. Voor kandidaten met een beperking die naar de VOP verwijzen blijken de kansen op een jobgesprek te dalen.’

Wat versta jij onder het woord inclusie? ‘Ik bekijk het begrip vanuit de arbeids­ markt. Voor mij gaat inclusie over een

u

Het genderonderzoek van McKinsey was voor jullie een bron van inspiratie? ‘Zeker weten. De conclusie van dat Amerikaanse onderzoek luidt dat bedrijven die investeren in inclusie het economisch beter doen. Voor België is er bij mijn weten geen gelijk­aardig onderzoek, maar we ver­m oeden dat de conclusies ook voor ons land gelden. Voor het boek hebben we met een aantal onderzoekers gesproken, waaronder professor Stijn Baert. Hij deed nog geen onderzoek naar inclusie, wel naar discriminatie op de arbeidsmarkt. Eén van zijn onder­ zoeken gaat over het vermelden van de Vlaamse Onder­steunings­premie

25

DOSSIER ECHT WERK VOOR MENSEN MET EEN BEPERKING strategie binnen een bedrijf die erop gericht is altijd goed om te gaan met verschillen in alle geledingen. Dat is niet niks. Dat start bij de waarden van het bedrijf, het management en de manier van leiding­geven. Het gaat over toestaan dat de werk­ nemers buiten de lijntjes kleuren, dat ze anders denken en doen en dat dat ook heel normaal is. In het boek omschrijft iemand het als volgt: “Inclusie verschijnt als diversiteit onzichtbaar is”, als het dus volledig geaccepteerd is dat iemand anders is, denkt of handelt.’ ‘Inclusie is echter meer dan diversiteit. Zolang je blijft focussen op diversiteit alleen bereik je geen echte inclusie. Wie bijvoorbeeld aan bedrijven quota voor mensen met een beperking oplegt, creëert een ingangspoort die welis­waar oké is maar niet volstaat. Als je er niet voor zorgt dat de werk­ vloer er klaar voor is, dan staan die mensen met een beperking de vol­ gende dag alweer op straat. Je moet dus werken aan de juiste context op de werkvloer. Daarvoor heb je ver­ bindende leiders nodig en een leider­ schapsstijl die kan omgaan met verschillen. En daar komt een hele strategie bij kijken.’ Welke strategie is dat? ‘De mensen aan het hoofd van een onderneming moeten zich ervan bewust zijn dat zij zich op dit moment met hun onderneming bevinden in een uiterst complexe maatschappij die razendsnel verandert. Om klaar te zijn voor de wereld die op hen afkomt, moeten ze creatieve oplossingen bedenken. En dat zal alleen maar lukken als ze samenwerken met mensen die anders denken, een andere kijk hebben op dingen en

andere oplossingen aanbrengen. Dat is waar onze #ZeroExclusionambassadeurs over getuigen. Ze zijn gericht op innovatie en groei en weten dat inclusief ondernemerschap de juiste aanpak is. ‘Zero Exclusion’ verzamelt enkele van die opbeurende voor­beeldverhalen.’ Heb je een voorbeeld van zo’n andere strategie? ‘Op een bepaald moment klaagden de aandeel­h ouders van één van de #ZeroExclusion-bedrijven aan dat er te weinig vrouwen waren in het leidend kader. Voor management­ functies bleek het bedrijf altijd een externe kandi­daat te zoeken, en daar kwamen alleen mannen op af. Maar ook nadat ze deze vacatures intern opentrokken, dienden er zich geen vrouwen aan. Het bedrijf heeft toen beslist een aantal structurele veran­ deringen door te voeren die goed waren voor vrouwen én mannen. En ze zijn in hun opzet geslaagd, nu is het cijfer 50/50.’ Hoe zit het met de participatiegraad van mensen met een beperking? ‘Die is zeker niet zo negatief als vaak wordt voorgesteld. Er werken veel mensen met een beperking in bedrijven, alleen zijn ze niet altijd even zichtbaar. Maar uiteraard kan het altijd beter. Eén uitdaging daarbij is sleutelen aan het vangnet van de uitkeringen. Werken moet altijd lonen, ook voor mensen met een beperking. Nu zijn sommige uitkeringsstelsels te rigide en complex. Daardoor is het combineren van loon uit werken met een uitkering niet altijd mogelijk.

En dat is vaak nodig omdat fulltime werken in combinatie met een beperking of gezondheidsprobleem niet altijd evident is.’ ‘Volledig in lijn met het federale regeer­akkoord komt er een wets­wij­ ziging aan waardoor meer mensen met een FOD-uitkering de stap naar betaald werk kunnen zetten, zonder dat ze hun uitkering verliezen. In de ziekte­verzekering kan dat al. Krijg je een uitkering van een zieken­fonds, dan kan je daar een loon mee combi­ neren. Mensen die bijvoor­b eeld herstellen van een kankerbehandeling kunnen weer deeltijds aan het werk zonder dat ze hun uitkering verliezen. Voor de dagen dat ze werken krijgen ze een loon, voor de andere dagen een uit­kering. De adviserend arts van het ziekenfonds moet hiermee akkoord gaan. Ook bij de FOD kan je nu al een stukje loon en uitkering combi­neren, maar de regel­geving is enorm complex en ondoor­zichtig. De wets­w ijziging zal alles makke­lijker maken.’ Is inclusie noodzakelijk voor de welvaart? ‘Sowieso. De wereld waarin we leven is zo complex dat een andere kijk op oplossingen noodzakelijk is. Weet je wat het voordeel is van mensen met een beperking? Dat het geboren probleemoplossers zijn. Van bij de geboorte zijn ze op zoek naar creatieve manieren om met hun beperking om te gaan. En het zijn net die mensen die we nodig hebben om aan innovatie te werken. Dat bepaalt of een bedrijf het zal overleven of niet.’

“Inclusie verschijnt als diversiteit onzichtbaar is, als het dus volledig geaccepteerd is dat iemand anders is, denkt of handelt.” 27

Werkbaar werk voor werknemers en ondernemers met een arbeidshandicap E

en werkbare job is niet vanzelfsprekend voor wie een arbeidshandicap heeft. Amper drie op de tien werknemers met een arbeidshandicap heeft werkbaar werk. Van de werknemers zonder een arbeidshandicap heeft iets meer dan de helft een werkbare job. Ook bij zelfstandige ondernemers zien we soortgelijke cijfers. Slechts een op de drie (36%) zelfstandige ondernemers met een arbeidshandicap heeft werkbaar werk. Bij zelfstandige ondernemers zonder arbeidshandicap is dat iets meer dan de helft. De Stichting Innovatie & Arbeid onderzocht waar de knelpunten en mogelijke handvaten liggen.

Wat is werkbaar werk? Werkbaar werk slaat op de kwaliteit van de job. Wie werkbaar werk heeft, doet zijn of haar werk met plezier,

28

leert bij, heeft een even­wichtige werkprivé­b alans en niet te veel stress. Omge­keerd spreken we over onwerk­ baar werk als er sprake is van één of

meerdere werk­baar­heids­knel­punten: motivatieproblemen, onvol­d oende leer­m ogelijkheden, oneven­w icht in de werk-privécombinatie of te veel werk­stress.

DOSSIER ECHT WERK VOOR MENSEN MET EEN BEPERKING Een goed beleid rond werkbaar werk loont voor iedereen, ook voor personen met een arbeidshandicap. Werk­n emers met werkbaar werk worden minder vaak ziek, blijven langer aan de slag bij de organisatie en houden het werken gemakkelijker vol tot aan hun pensioen. Dit laatste zien we ook bij zelf­standige ondernemers met werkbaar werk. Zij zijn bovendien vaker tevreden over hun keuze voor het zelfstandig ondernemerschap.

Maatwerk leidt tot meer werk­ baar werk voor werk­nemers met een arbeidshandicap Volgens de Vlaamse werk­baar­heids­ monitor heeft amper 15% van de werk­nemers met een zware arbeids­ handi­cap en 33% van de werk­nemers met een beperkte arbeids­handicap een werk­bare job in 2019. Bij de werk­ nemers zonder arbeids­handi­cap heeft 54% werkbaar werk. Werk­n emers met een arbeids­h andi­c ap worden beduidend meer met alle werkbaar­ heids­knel­punten geconfronteerd dan andere werk­nemers. Zo ervaart drie op de vier werknemers met een erge arbeids­handicap werkstress. Bij de werk­nemers zonder arbeidshandicap is dat maar één op de drie. Een kwalitatief vervolgonderzoek met zeven ondernemingen illustreert aan de hand van goede praktijken hoe ondernemingen toch duurzame en werkbare jobs voor personen met een arbeids­handicap kunnen creëren. Deze onder­nemingen zoeken maat­ gericht naar oplossingen wanneer een werknemer een speci­fieke nood of vraag heeft. De oplossingen kunnen van allerlei aard zijn: aanbieden van hulpmiddelen, taken herverdelen, telewerk ...

Hoewel personen met een arbeids­ handi­c ap bij wet recht hebben op rede­lijke aanpassingen, is dit voor de geïnterviewde ondernemingen niet het voor­naamste motief om materiële, immateriële of organisatorische werk­aan­passingen te voorzien. Een goed personeels­beleid willen voeren dat rekening houdt met de noden van de werknemers, staat veel meer op de voorgrond. Deze aanpak wordt door alle werknemers gewaardeerd. De geïnterviewde ondernemingen beklemtonen dat er nog te weinig kennis is over de bijzondere tewerk­ stellings­m aatregelen, het thema inclusie en hoe dit te vertalen in de praktijk. Zij willen dat de overheid hen proactief contacteert, informeert en ondersteunt.

Nood aan meer informatie en onder­steuning bij ondernemers met een arbeidshandicap Volgens de Vlaamse werk­b aar­ heids­monitor van 2019 heeft slechts een op de drie (36%) zelf­s tandige onder­n emers met een arbeids­ handi­c ap werk­b aar werk. Dit staat tegen­over 53% werkbare jobs bij de zelf­s tan­d ige ondernemers zonder arbeids­h andi­c ap. Waar vinden die lage werk­b aar­h eids­c ijfers voor zelf­stan­dige onder­n emers met een arbeids­h andi­c ap hun oor­s prong? Meer en vaker dan andere zelf­ stan­d ige onder­n emers met werk­ baar­h eids­k nel­p unten worden ze gecon­f ron­t eerd met werk­s tress, moti­v atie­p ro­b le­m en, onvol­d oende leer­m oge­lijk­h eden en oneven­w icht in de werk-privébalans. Boven­dien zijn onder­n emers met een arbeids­ handicap vaker dan andere onder­ nemers het slachtoffer van inti­ midatie, pesterijen en/of ongewenst

seksueel gedrag. Ook hebben ze het zwaarder op financieel-economisch vlak. Bezorgdheid op financieel vlak komt ook sterk naar voren in onderzoek over hefbomen voor ondernemers met een arbeidshandicap. Financiële zorgen en onzekerheid over de toekomst blijken de belangrijkste knelpunten voor ondernemerschap en worden versterkt door de aanwezigheid van een arbeidshandicap. Om onder­ nemer­schap voor personen met een arbeids­handicap haalbaar en werk­ baar te maken is er nood aan meer infor­m atie over en toeleiding tot gepaste onder­steuning, aan steun na de opstart en aan meer mogelijk­ heden op het vlak van aangepaste werk­u ren. Daar­n aast zijn gelijke kansen rond opleiding en loonarbeid van belang en mogen omgevings­ factoren zoals mobiliteit en toe­ganke­ lijk­heid en percepties over personen met een arbeids­handicap niet uit het oog worden verloren.

Meer info De Stichting Innovatie & Arbeid (StIA) maakt deel uit van de SociaalEconomische Raad van Vlaanderen (SERV) en voert onderzoek uit van en voor de Vlaamse sociale partners. Deze en alle andere publicaties van de Stichting Innovatie & Arbeid zijn terug te vinden op de website (https:// www.serv.be/stichting/publicaties/ overzicht).

29

Werk maken van een toegankelijke werkomgeving I

edereen overal, dat is de ambitie van Inter, het Vlaams expertisecentrum toegankelijkheid. En die overal mag je ruim zien. Van het stadhuis, station, je favoriete museum of website tot je werkomgeving. Is iedereen welkom bij jouw bedrijf? Inter ontwikkelde een kwaliteitslabel om de toegankelijkheid te scoren en biedt ondersteuning om een werkplek aan te bieden waar iedereen zich thuis voelt. Wij spraken met Wendy Metten, algemeen directeur van Inter, en Caroline Delveaux, expert toegankelijkheid, over de voordelen van een toegankelijke werkomgeving en het label. Wat is het belang van een toegankelijke werkomgeving? Wendy Metten: ‘Door de pandemie zijn we anders gaan werken, maar de werk­omgeving blijft de plek om werk­ nemers, klanten en bezoekers samen te brengen. Niet alle werk­p lekken zijn op zo’n manier ontworpen dat iede­reen zich welkom voelt. Daarom ontwikkelde Inter het label ‘toeganke­ lijk gebouw’. Wij ondersteunen bouw­ heren, eigenaars of huurders die inspanningen doen om hun kantoor of bedrijf toegankelijk te maken. En dat begint al bij het ontwerp. Wij bouwen de toegankelijkheidsreflex in vanaf het begin tot het einde. We hebben niet alleen oog voor fysieke toegankelijkheid, maar ook voor communicatie, digitalisering en beleving. Zo is er gebruikscomfort voor iedereen.’ ‘We baseren ons op de principes van Universal Design. In plaats van te focussen op specifieke beperkingen,

30

reikt Universal Design oplossingen aan die voor iedereen makkelijk bruik­b aar zijn: onafhankelijk van lichamelijke mogelijkheden, leeftijd, geslacht, etniciteit, cultuur, taal en leerstijl. Inclusief ontwerpen dus, met gebruikscomfort voor iedereen.’ Wat houdt het label ‘toegankelijk kantoorgebouw’ in? C a r o l i n e D e l v e a u x : ‘A l s j e inspanningen doet om je toeganke­ lijk­­heid te verbeteren, wil je die ook bekrachtigd zien en in de kijker zetten. Met ons kwaliteits­label toegankelijk gebouw kan dat. Je zegt en toont ermee hoe toegankelijk je gebouw is.’ ‘Het kwaliteitslabel heeft drie niveaus: A++, A+ en A. Haal je een A++-label, dan is jouw gebouw uit­stekend toe­ gankelijk, met veel gebruiks­com­fort voor perso­neel en bezoekers, met en zonder handi­cap. Het A+-label geeft aan dat je gebouw goed toe­ganke­lijk is voor perso­neel en bezoekers, met

en zonder handi­cap. Met een A-label weten mede­werkers en bezoekers dat het een basis­toegankelijk gebouw is. De kans bestaat dat gebruikers met een beperking er wat hulp nodig hebben.’ ‘Het label is interessant voor bouw- en verbouw­projecten én voor bestaande gebouwen. Het geeft over­zichte­lijk en snel een beeld van even­tuele knel­ punten op het vlak van toeganke­lijk­ heid.’ Stel, ik ben een werkgever en wil mijn werkomgeving toegankelijker maken. Hoe gaan we samen aan de slag? Caroline Delveaux: ‘Zijn er plannen beschikbaar? Dan nemen we die op voorhand door. Een architect van Inter komt vervolgens op plaatsbezoek. Hij of zij controleert alle onderdelen van het gebouw op hun toegankelijkheid. Van de parkeermogelijkheden, de inkom, de balie tot de toiletten ...

DOSSIER ECHT WERK VOOR MENSEN MET EEN BEPERKING We verwerken de resultaten in een verslag met foto’s en bespreken ze met jou. Hierdoor krijg je een goed overzicht van alle knelpunten die er zijn. Je komt te weten welke aan­ passingen je moet doen om het label te halen. Waar het kan, geven we aan hoe je een knelpunt het best oplost. Zijn er grotere aanpassingen nodig om de toegankelijkheid te ver­ be­teren? Dan krijg je een advies en een controle van onze architect. We leggen het verslag samen met de uit­gevoerde aanpassingen voor aan de label­commissie. Die beslist of het gebouw het label krijgt. Is dat niet het geval, dan krijg je te horen welke knel­punten je nog moet oplossen om je label te krijgen.’

“Dit label richt de aandacht op het menselijke aspect, want je bouwt toch voor mensen!” Wat is de meerwaarde van het label? Wendy Metten: ‘Ons kwaliteitslabel voor toegankelijke kantoorgebouwen speelt in op belangrijke trends in de bouwsector. Er was al een sterke

focus op energieprestaties en circulair bouwen. Dit label richt de aandacht op het menselijke aspect, want je bouwt toch voor mensen!’

Maak jij van jouw werkomgeving een toegankelijke werkplek? Neem vandaag nog contact op met Inter via info@inter.vlaanderen. Meer info: https://www. inter.vlaanderen/gebouw-omgeving/diensten/ label-toegankelijk-gebouw.

Onbeperkt aan het werk! Als werkzoekende, werknemer of zelfstandige met een arbeidsbeperking heb je recht op ondersteunende maatregelen. Een tolk, aanpassing van je werkplek … Bovendien heb je als werkzoekende met een arbeidsbeperking recht op begeleiding. Bezoek zeker onze stand met nr. C2.07

Ontdek meer op vdab.be/arbeidsbeperking

31

Over ‘ont-moeten’ in dans en seksualiteit I

“ k kan perfect instructies geven over hoe jullie je lichaam kunnen bewegen op een veilige manier… maar ik ga dat niet doen. Ik weiger om jullie de gelegenheid af te pakken om je volledige potentieel te leren kennen. Als ik vertel hoe jullie met je lijf moeten omgaan, dan gaan jullie niet meer buiten dat hokje kunnen denken.”

Zo sprak choreografe Tamara Cubas de geblesseerden toe in het groeps­ experiment Multitud (Gent, 2019). Ze zou ons niet vertellen hoe we zo vlot en pijnloos mogelijk konden bewegen. Mijn mede­dansers morden en ook ik was ontsteld, want ik kreeg geen instructies hoe ik alternatief kon bewegen met mijn rolstoel. Een stuk van mij snakte naar een kant-en-klare uit­leg want ik voelde me verloren in de nieuwe wereld van dans. Waren mijn bewe­gingen wel mooi en afge­werkt genoeg? Paste mijn lijf tussen al die andere? De choreo­g rafe weigerde echter een norm te installeren. Ze wilde dansers die uniek durfden te zijn en hun omgeving raakten tot in het diepst van hun vezels. Haar woorden werden een uit­nodiging. Ik zocht uit wat ik kon doen, vertrekkend vanuit mijn eigen lichaam. Ik vond plezier, ver­trouwen en intimiteit. De danser in mezelf werd wakker in een context waarin alle lichamen er mochten zijn op hun unieke manier.

32

Stel je nu eens voor dat je zelf zoekt naar dat potentieel voor plezier, vertrouwen en intimiteit, maar dat je niet wordt aangespoord om buiten de hokjes te denken? Wat dan?

Complexe zoektocht naar seksuele expressie en intiem plezier Vijf jaar lang praatte ik voor mijn docto­raat met vrouwen die een plotse verandering hadden mee­ge­ maakt in hoe hun lichaam werkte en eruitzag. De verandering kwam er naar aanleiding van een traumatisch en dus niet aangeboren ruggen­ merg­letsel. Ze zochten hun weg in seksualiteits­beleving en probeerden om te gaan met schaamte en angst voor afwijzing. Samen zochten we naar wat haal­baar is met een lijf dat niet vol­doet aan de gangbare normen. We zochten uit hoe ze weer konden leren ‘dansen’ met een nieuw lijf in het domein van seksualiteit.

De zoektocht naar seksuele expressie en intiem plezier is complex voor iedereen. Een plotse en ingrijpende lichamelijke verandering maakt het er niet makkelijker op. Het kan zelfs een keerpunt zijn in de manier hoe je je lichaam beleeft als bron van plezier. Zodra je je ogen sluit, lijkt je lichaam te verdwijnen door de gevoel­loosheid. Het beweegt niet tot het extern bewogen wordt, het trekt en duwt soms ongecontro­leerd. Je lichaam vereist planning en tijd om tot plezier te komen. Het kent een verlies van gekende sensaties. Was je lichaam vroeger een bron van plezier, dan wordt het nu benaderd als breekbaar en kwetsbaar porselein, mét medische handleiding. Aan­ rakingen en bewegingen hebben niet meer dezelfde impact als vroeger. Je lichaam voelt misschien niet helemaal meer van jou. Je verlangens blijven diep vanbinnen wel hetzelfde.

“Wanneer je lijf verandert, verandert ook je beleving van seksualiteit.” Het is duidelijk, wanneer je lijf veran­ dert, verandert ook je beleving van seksua­liteit. Wat ooit vanzelf­sprekend was, kan niet meer. Maar door bewust te worden van je relatie met lichamen en seksualiteit kan je vandaaruit zoeken naar wat anders kan.

Twee manieren om openingen te creëren voor seksuele intimiteit De huidige herstel- en zorgpraktijken moeten anders, want die zijn verre van uitnodigend voor de beleving van seksualiteit en intimiteit. Je medische en gemedicaliseerde lichaam zit in de

taal van de mensen in je omgeving. Het sijpelt ook op een tast­b are manier binnen in je leven. Denk aan de klinisch ingerichte bad­k amers en slaapkamers, witte stoelen die functioneren als douche- en toilet­ stoel, bedden met metalen hand­ rails, getimede lichaams­ver­zorging door zorg­v er­leners, alleen maar functionele kledij, anderen die je dage­lijks aanraken zonder dat ze aftoetsen hoe je wil aangeraakt en gezien worden. Hoe kan een lichaam worden aange­ raakt, bewogen en besproken als een

bron van plezier en niet als een bron van gebrek en zorg? Hoe maken we seksualiteit en lichamelijk plezier toe­g anke­lijker als gespreksonder­ werp en in activiteiten? Hoe komen we tege­moet aan het zo nodige huidop-huid­contact en raken we iemand liefde­vol aan? Stel je voor wat er alle­ maal mogelijk wordt wanneer we revali­datie hertekenen als rehab(il) itatie waarbij mensen opnieuw eige­ naar worden van hun veranderde lichaam. Op die manier kunnen ze nieuwe lichamelijke ontmoetingen ver­kennen binnen seksualiteit.

u

33

welkom in onze wijze gentse Inclusieve Horecaprojecten Doorstroom- en arbeidsmarktgerichte opleidingen (TSO)

STE(A)M

Pietersbar • Villa Ooievaar • Bar Baudelo pietersbar.be • villaooievaar.be • barbaudelo.be VOLG ONS OP

Arbeidsmarktgerichte opleidingen (BSO)

Maatschappij & Welzijn Kunst & creatie Economie & organisatie

Het Spectrum Gent

Tewerkstellingsprojecten van voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt

hetspectrumgent

V.U. Mieke Hullebroeck - Algemeen Directeur. Stadhuis - Botermarkt 1 - 9000 Gent.

REVA G-SPORT G-sportfederatie Parantee-Psylos en Reva organiseren samen Reva G-sport

Met verschillende G-sportdemonstraties op onze grote sportvloer Programma en info op reva.be en op Parantee-Psylos.be

ONTDEK ER OOK HOE JE KAN SPORTEN IN VIRTUAL REALITY 34

Ook de verwachtingen en normen rond seksualiteit moeten worden bij­ gesteld. In je leven bouw je beelden en ver­wachtingen op van wat seksueel en lichamelijk plezier is. Vaak weer­ spiegelen ze het plaatje waarbij seks wordt beperkt tot genitale pene­tratie met simultane en meer­v oudige orgas­mes. Je weet wel, dat beeld van seks tussen onaf­h anke­lijke partners met een per­ f ect functionerend lichaam. Wanneer je wordt gecon­ fron­t eerd met de onmoge­lijk­h eid om aan al die ver­wachtingen te vol­ doen, voel je je abnor­maal. Je voelt je niet (h)erkend als seksueel wezen en moge­lijk seksuele partner. Je voelt je verloren, weet niet hoe je

manoeuvreert in intieme ruimtes en hoe je nieuwe wegen kan creëren. Waarom gaven bepaalde activiteiten, sensaties en posities zoveel vol­ doening? Op welke andere manier kan je dezelfde beleving creëren? Wat betekent intimiteit echt? Wat wordt er mogelijk wanneer we ons eigen lichaam en dat van anderen ‘ontmoeten’, loskomen van wat moet, en definities van seksualiteit, lichamelijk­ heid en intimiteit herschrijven?

seksueel als het bredere ver­langen je lichaam te verkennen, gewoon voor het plezier. Ik nodig je uit je lichaam levenslang te verkennen. Experi­ menteer met snelheid en vertraging, geluid en stilte, oog­contact en al je andere zintuigen. Durf verlangen. Laat je stem horen. Verbeeld en ver­ beeld opnieuw en steeds anders. Tekst: Dr. Inge Blockmans, auteur van een doctoraat over dit thema en onderzoeker bij het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek - Vlaanderen

Mijn tip? Verken je lichaam levenslang Creëer ruimte en zuurstof om je ver­langens te ontwikkelen, zowel

“Ik nodig je uit je lichaam levenslang te verkennen.”

35

De ergotherapeut als instant ontwerper M

atthias Van De Walle is zowel industrieel productontwerper als ergotherapeut. Dat dubbele petje komt hem goed van pas wanneer hij zijn studenten in Howest Kortrijk leert hoe ze zelf hun hulpmiddelen kunnen maken. Een gesprek. Als lector productontwerper én ergotherapeut zijn. Dat lijkt me een ideale combinatie? Matthias Van De Walle: “Mijn twee basis­opleidingen én de bijbehorende ervaring zijn inderdaad een meer­

waarde. Een ontwerper kijkt vooral naar de functie van wat hij maakt, terwijl een ergotherapeut nooit de mens achter de cliënt uit het oog verliest. Slaag je erin deze twee mensen te doen samenwerken, dan

zorg advies Thuis en in Sint-Lodewijk training therapie onderwijs assistentie begeleiding www.sintlodewijk.be ontspanning 09 272 52 00 hulpmiddelen info@sintlodewijk.be 36

verkrijg je een perfect evenwicht. In de opleiding ergotherapie focussen we op een vlotte wissel­w erking tussen geen twee, maar zelfs drie partijen – cliënt, ergotherapeut én maker. We leren de ergotherapeut de

“Een ergotherapeut maakt iets wat nodig is op een bepaald moment om een bepaald probleem op te lossen.” juiste technische kennis en termi­no­ logie aan zodat hij op een verstaan­ bare én correcte manier met een maker kan communiceren. Maar we laten hem ook kennismaken met allerlei technieken om zelf prototypes te ontwerpen, helemaal in zijn eentje, zonder dat er een maker aan te pas komt. Dat is belangrijk, want als je als ergotherapeut zelf je prototypes kan maken, dan kan de patiënt precies ervaren wat een bepaalde aan­ passing doet. Het prototype wordt op die manier een echt communicatie­ middel.” “Lesgeven doe ik trouwens enkel parttime. Ik werk ook als onder­zoeks­

mede­werker in DIY assistive techno­ logy and co-creation voor Design for Everyone. Makers, studen­ten ergotherapie en industrieel ont­ werp werken vrijwillig samen aan oplossingen op maat, onder meer in het BUDAlab in Kortrijk. De dynamiek is daar heel anders dan in de lessen en er worden prachtige zaken gereali­ seerd.” Mag ik ervan uitgaan dat het ‘catalo­gus­denken’ tot het verleden behoort? “In de opleiding benadrukken we inder­daad hoe belangrijk het is dat de therapeut samen met zijn cliënt op zoek gaat naar dé perfecte oplossing.

En zich zeker niet beperkt tot het doorbladeren van catalogi. We leren onze studenten hoe ze een proef­ model in mekaar kunnen zetten en hoe ze bepaalde hulpmiddelen die niet voldoen zelf kunnen bijsturen. We maken niet altijd iets nieuws, maar kijken rond op zoek naar afgedankt materiaal dat we kunnen gebruiken of aanpassen. Een ergotherapeut wordt een instant ontwerper. Hij maakt iets dat nodig is op een bepaald moment om een bepaald probleem op te lossen. Hoe sneller hij iets in elkaar kan steken om zijn cliënt te helpen, hoe beter, al is het met behulp van karton, zip­tails of ductape. Door zelf een proto­t ype te maken, uit te

u

37

Uw MEGA hulpmiddelen warenhuis (1000 m2) van België! Grootste keuze in mobiliteitshulpmiddelen van de Benelux

Uw mobiliteit is onze specialiteit! Wij zijn een topteam met meer dan 30 jaar ervaring in het aanbieden van mobiliteitshulpmiddelen. In een gemoedelijke en familiale sfeer leiden we je rond in onze mega store. Wij geven je graag eerlijk advies en helpen je zoeken naar het gepaste hulpmiddel. Je kan bij ons terecht voor een scootmobiel, rollator, driewielwielfiets, rolstoel, zorgbed, relaxzetel, anti-decubituskussen, steunkousen, ADL-hulpmiddelen, … Zo beschikken wij over een gamma van meer dan 200 verschillende scooters, 150 rolstoelen en 50 rollators. Ook voor een rolstoel of relaxzetel op maat ben je bij onze erkende verstrekker/bandagist op het juiste adres. Tevens hebben wij ook onze eigen hersteldienst met ervaren techniekers. Kom ons zeker bezoeken op de REVA-beurs. Voor een voorsmaakje van ons gamma kan je terecht op onze website: WWW.MEGA-MOBILITY.BE

Diestersesteenweg 65 – 3583 Paal-Beringen T 011/192020 – info@megamobility.be

“Pas als het prototype perfect is, neem je contact op met een maker die er een high-end hulpmiddel van maakt.”

testen, te evalueren en bij te sturen, verkrijg je een product dat écht goed is. Bovendien wordt je cliënt een evenwaardig lid van het team. Samen met hem, met al zijn capaciteiten en ervaring, ga je op zoek naar een oplossing die hem 100% past. En pas als het prototype perfect is, neem je contact op met een maker die er een high-end hulpmiddel van maakt.” In jullie specialisatiejaar MakeAbility: Do It Yourself - Assistive Technology bouwen jullie die co-creatie nog verder uit? “Inderdaad. In de reguliere opleiding krijgen de studenten ergo­thera­ pie eerst een overzicht van alle oplossingen op de markt. In het tweede jaar maakt de student een hulp­m iddel in opti­m ale samen­ werking met cliënt en maker. In het specia­lisatie­jaar voor afgestudeerde en werkende ergo­therapeuten bou­ wen we die co-creatie nog verder uit. Vanaf 2021 duurt dat post­graduaat trouwens niet één maar anderhalf jaar. Ook hier ligt de nadruk op de skills om dingen te maken. Studenten creëren een hulp­m iddel voor een cliënt uit hun prak­tijk via 3D-printing, laser­c utting, hout­b ewerking… Ze proberen alle tech­nieken uit om te zien wat hen het meeste ligt en waar ze in willen investeren.”

“In ons specialisatietraject brengen we thera­p eut en maker nog meer samen. De therapeut wordt zelf maker van de prototypes omdat dat effi­ ciënter en vlugger werkt. De maker blijft echter altijd beschikbaar voor het geval de therapeut iets wil maken dat zijn eigen vaardigheden te boven gaat. Maar kleine oplossingen maken de therapeuten vlug en gemakke­lijk zelf.” Je lijkt me een man met een droom. Vertel! “In de eerste plaats hoop ik dat bedrij­ven die hulpmiddelen produ­ ceren meer ruimte maken voor die zo nodige persoonlijke aanpassingen. Ze moeten veel meer gaan samen­ werken met ergotherapeuten die perfect geplaatst zijn om te zien wat de cliënt echt nodig heeft. Onze hoofd­ bood­schap aan ergotherapeuten en makers luidt dan ook: “Vind elkaar!” “Verder droom ik ervan dat het VAPH en het RIZIV de co-creatie van een hulpmiddel als een volwaardige interventie zouden beschouwen en terugbetalen. Soms betalen ze dure hulpmiddelen terug die na een jaar al niet meer werken. Co-creatie biedt volgens mij dé oplossing. Het lijkt me zinvol om binnen de therapie de tijd te nemen om samen het hele co-creatieproces te doorlopen, een

prototype te maken, te testen, te evalu­eren en aan te passen tot het per­fect is. En dan pas een beroep te doen op een maker. Pure win-win, ook voor de cliënt die inspraak krijgt in het ont­werp, het hulpmiddel aan­past en het gevoel heeft controle te hebben en niet zomaar een hulpmiddel opgelegd te krijgen.” “Helaas, dat terugbetalings­systeem voor co-creaties op maat is er nog niet. Daarom bekijken we de moge­lijk­heid om een vrijwillige community-based samen­werking op te starten tussen makers met een bepaalde expertise. We zijn een platform aan het ont­ wikke­len waar mensen uit Vlaan­ deren elkaar kunnen vinden. Maar dat kost geld en het blijft moeilijk fondsen los te krijgen. De andere opleidingen en therapeuten zouden zo’n plat­form nochtans goed kunnen gebruiken.” Bio Matthias Van De Walle • Opleiding industrieel product­ ontwerp Howest • R&D-ontwerper bij Renson en Haelvoet • Opleiding ergotherapie Howest • Ergotherapeut in UZGent • Lector en onderzoeker in Howest Geïnteresseerd? Zin om te participeren? Meer info op designforeveryone.be

39

Sunrise MedicaI Improving people’s lives

Energy into Motion.

Unieke vouwbare duwondersteuning.

Q300 Mini Compacte afmetingen, GROOTSE prestaties.

Provincie Oost-Vlaanderen is meer dan een openbare dienst. Bij ons kom jij steeds op de eerste plaats: iedereen kan bij ons aan de slag, ongeacht beperking, leeftijd of achtergrond.

Q700 De ultieme rijervaring.

Q-Serie Elektrische rolstoelen

vacatures.oost-vlaanderen.be www.sunrisemedical.be

40

48_49897 Provincie Oost-Vlaanderen personeelsadv Revazine 105x270.indd 1

6/12/2021 16:15

INFORMATIEBEURS | 19, 20, 21 mei 2022 | Flanders Expo, Gent | www.reva.be

REVA2022 praktisch

R

EVA is een belangrijke informatie­beurs voor producten, diensten en meer. Hieronder vinden jullie alle informatie gekend op het moment van druk. De meest actuele informatie vind je op www.reva.be.

REVAworx - “Echt werk voor mensen met een beperking” We halen alles uit de kast om dit centrale thema voor REVA2022 in beeld te brengen. De grote informatie­ stand REVAworx in het midden van de hal wijst je de weg naar echt werk voor mensen met een beperking.

u Om die weg naar werk te duiden is er de REVAwerkwijzer (je vindt die in het midden van dit magazine). Die is apart op de stand beschikbaar maar ook in een actieve pdf op onze website. Deze REVAwerkwijzer helpt je inzicht te krijgen in je eigen situatie en geeft ook duidelijk aan waar je verdere informatie ontvangt.

u Op de stand zijn jobcoaches aanwezig waar je een eerste vrij­ blijvend gesprek mee kan hebben. Zij kunnen je helpen op je eerste stappen naar werk.

u Om de werkgevers te sensibili­ seren organiseren we gesprekken met CEO’s, plannen we een schrijf­actie rond vacatures en

geven we rond­leidingen op de beurs: onze exposanten hebben uiteraard hulpmiddelen die gericht zijn naar werk.

Alle lezingen zijn gratis, maar in­schrij­ ven is nodig om te weten of de zaal nog niet volzet is. Inschrijven doe je via www.reva.be, op de homepage klik je op de knop REVAstudy.

u Op de Wall of Work tonen we foto’s van mensen met een beper­ king die werk hebben. Daar­mee tonen we aan dat werken met een beperking wel degelijk kan. William Boeva lanceerde de oproep naar foto’s.

Op de website vind je de korte inhoud, wie de lezing geeft en voor wie die bedoeld is. Aanwezigheidsattesten vraag je aan bij inschrijving en krijg je op de lezing zelf.

u Aan de ontmoetingstafels kan je in gesprek gaan met andere werk­ zoekenden, werkgevers, opleiders, coaches.

De lezingen starten stipt en de deuren gaan dicht om de spreker en het publiek niet te storen.

u Op de beurs zijn ook diverse over­

Sommige lezingen kan je bijwonen op meerdere beursdagen.

heden als werkgever aanwezig.

REVAstudy

Blinden en slechtzienden

REVAstudy is grotendeels gewijd aan het centrale thema ‘Werk’. We hebben maar liefst veertig lezingen van maxi­m aal 45 minuten gepro­ grammeerd, zowel voor werk­zoeken­ den, werk­gevers als dienst­verleners.

ZieZo slaat een editie over, maar op REVA2022 zijn heel wat exposanten met producten en diensten voor blinden en slechtzienden. Jullie zullen dus ook hier specifieke informatie vinden.

Het volledige programma vind je op www.reva.be.

u 41

TOEGANKELIJKE AANGEPASTE MOBILITEIT Doelstelling: Rolstoelgebonden personen met een mobiliteitsbeperking de mogelijkheid geven hun noodzakelijke verplaatsingen te maken.

Regio: GENT www.mobar.eu - info@mobar.eu - 09/216 20 67 alle werkdagen tussen 8.15 u - 12.00 u en 13.00 u - 16.30 u

Helpper zorgt voor de juiste assistentie klusjes

Drie redenen om voor Helpper te kiezen Geverifieerde helpper-assistenten Veilige betalingen

hulp in huis SCAN de QR-code voor meer informatie Of surf naar www.helpper.be/reva

42

koken

admin istratie vervoer

Dubbele verzekering

Gezelschap

tuinieren

... en veel meer

REVAhome met gratis woonadvies Op deze stand ontdek je tal van aan­p assingen en hulpmiddelen op het vlak van wonen. Studenten en docenten ergotherapie luisteren naar je verhaal en geven je advies. Heb je verdere informatie nodig, dan verwijzen ze je door naar onze exposanten. Heb je bouw- of verbouwings­p lan­ nen? Wil je je woning rolstoel­toe­ gankelijk maken? Wil je je bestaande woning aanpassen aan je oudere dag? Breng je bouwplannen en foto’s mee en krijg gratis woonadvies van onze experten. Ook onze exposanten staan klaar om je te informeren en te adviseren.

REVAnueva Op het grote terras bij de inkom van de hal kan je afspreken, je bezoek plannen of even uitrusten. Daar vind je ook een scherm dat je een overzicht geeft van de nieuwste producten en diensten van de exposanten.

REVAg-sport Op REVAg-sport zie je drie dagen lang diverse sportwedstrijden en -demon­ straties. Niet alleen de klassiekers, ook enkele minder gekende, maar daarom niet minder interessante sporten. Wat en wanneer verneem je via onze website www.reva.be.

REVAservice Een beurs voor mensen met een beperking vraagt om extra service. We sommen even op welke diensten er allemaal zijn.

u Ben je moeilijk te been of is het net iets te vermoeiend om de ganse beurs te bezoeken? Dan kan je een rolstoel lenen aan het onthaal. Het is zelfs mogelijk dat er iemand met je meeloopt.

u Kom je met de auto en heb je een officiële parkeerkaart met een rol­stoel­logo? Dan kan je gratis parkeren dicht bij de ingang. Let wel, er komen per dag honderden wagens. Parkeren net naast de ingang zal dus niet lukken. Maar wees gerust, dichtbij wel. Let op de aan­duidingen met het rol­stoel­ teken langs de weg.

u Aan het onthaal is er ook een doventolk ter beschikking voor een bezoek aan de beurs.

u Komen broertjes of zusjes mee? Dan kunnen ze opgevangen worden en een beetje verwend in onze kinderopvang.

u Heb je nood aan een aparte ruimte u Kom je met het openbaar vervoer? Dan neem je vanaf het Sint-Pietersstation de lage­vloer­ tram naar Flanders Expo. De halte bevindt zich op 200 meter van de ingang. Aan de haltes en tijdens het traject zelf is bege­lei­ ding voorzien. Kom je met een scoot­mobiel — die kan niet op de tram — dan zorgt Mobar in samen­werking met Hendriks voor vervoer. Ook als het te druk is aan de tram rijdt Mobar/Hendriks heen en terug.

voor je verzorging? Voor jou hebben we een lokaal (changing place) met bed en tillift ter beschikking. Daarvoor maak je afspraken aan het onthaal. Let op: medische handelingen zoals sonderen doen onze assistenten niet.

u Kom je met een (officiële) assistentie­hond? Dan is die zeker welkom. Andere dieren worden niet toegelaten.

Covid-19 maatregelen

u Heb je hulp nodig bij een sanitaire stop? Dan zijn onze assistenten ter plaatse aan de aangepaste toiletten in Hal 1.

u Heb je hulp nodig bij het eten of om eten te halen? Ook hier staan onze assistenten klaar.

Op de beurs zullen de beschermings­ maatregelen van kracht zijn zoals die door de regering op dat moment werden bepaald. Kijk naar “nieuws” op de homepage van www.reva.be.

REVAzine is een uitgave van REVA vzw. Verantwoordelijke uitgever: freddy Willems, coördinator REVA - Noorderlaan 4, 1731 Zellik. Redactie en coördinatie: Christine Bonheure - www.magelaan.be Vormgeving: www.magelaan.be

43