2017
MUSIC ARTS FOUNDATION 1
Srijeda, 22. mart 2017. 20h Narodno pozorište Sarajevo
Koncert Do, Re, Mi & Vi Surian, Šarić & Sinovi Giorgio Surian – basbariton, Giorgio Surian Jr. – tenor, Stefano Surian – tenor Ivica Šarić – bas, Ivan Šarić – bas, Leonardo Šarić - bas Ivo Lipanović – dirigent Sarajevska Filharmonija Hor Opere Narodnog Pozorišta Sarajevo Horovođa: Danijel Žontar
3
PROGRAM GIUSEPPE VERDI Nabucco – „Gli arredi festivi...“ Hor Nabucco – „Sperate o figli...“ Ivica Šarić UMBERTO GIORDANO Andrea Chénier – „Nemico della patria“ Giorgio Surian WOLFGANG AMADEUS MOZART Le nozze di Figaro – „Non piu andrai farffalone amoroso“ Ivan Šarić Die Zauberflöte – „O Izis und Oziris“ Leonardo Šarić i Hor GIUSEPPE VERDI Don Carlos – „Dio, che nell’alma infondere“ Giorgio Surian i Giorgio Surian Jr. I Lombardi – „O Signore, dall tetto natio“ Hor ERNESTO DE CURTIS Non ti scordar di me Giorgio Surian Jr. i Stefano Surian GEORGES BIZET Carmen – Uvertira AUGUSTIN LARA Granada Giorgio Surian Jr. GEORGES BIZET Carmen – „Votre toast (Toreador)“ Giorgio Surian, Ivan Šarić i Hor
4
O DJELIMA: Muzički genij, vrhunski kompozitor, reformator i revolucionar, sve se to krije u jednoj osobi, Giuseppeu Verdiju (1813–1901). Ovaj operni majstor, majstor je i orkestracije: igrom instrumentalnim bojama postiže jedinstven specifičan efekat muzičke boje, tzv. tinta musicale. U operi ni u jednom trenutku Verdi ne bježi od drame, podređujući je muzici. Naprotiv, stvara i razrađuje kompleksne radnje uz detaljnu psihološku karakterizaciju likova. Zahvaljujući čuvenom intendantu Bartolomeu Marelliju koji je Verdiju ponudio libreto za operu Nabucco, njenom praizvedbom u La Scali 1842. godine počinje sjajna internacionalna karijera ovog talijanskog kompozitora. Verdi je i sam tvrdio da je ova opera trajno učvrstila njegovu reputaciju uspješnog opernog kompozitora. Opera je zasnovana na starozavjetnoj priči o protjerivanju Jevreja iz Izraela i njihovom odvođenju u ropstvo u Babilon, kod vladara Nabukodonosora. Pisana je u 4 čina, a na samom početku djela javlja se i čuvena horska numera Gli arredi festivi koja prikazuje ulazak babilonskih vojnika u Solomonov hram, nakon koje slijedi i recitativ lika Zaccarije Sperate, o figli koji poziva Jevreje da ne očajavaju, već da vjeruju u Boga. Idealan nastavak koncerta nakon Verdijevog Nabucca zasigurno pruža i arija Nemico della patria iz opere Andrea Chénier. Napuljski kompozitor Umberto Giordano (1867–1948) u ovom djelu vješto kombinuje veristički fokus na ogoljene emocije s raskošnim spektaklom grand opere. Radnja libreta smještena je u period Francuske revolucije, a u središtu djela nalazi se mladi pjesnik Andre Chénier, stvarna historijska ličnost. Baritonska arija Nemico della patria jedan je od najpoznatijih brojeva opere. Jedna od najizvođenijih komičnih opera u cjelokupnoj historiji svakako je remek-djelo Figarov pir (Le Nozze di Figaro) nastalo 1786. godine iz pera jednog od najgenijalnijih kompozitora svih vremena, 5
Wolfganga Amadeusa Mozarta. Djelo je praizvedeno u Beču, a temelji se na samo jednom danu iz čuvene priče oko koje kasnije nastaje i Seviljski brijač, danu ludila u palači grofa Almavive u Sevilji. U djelu susrećemo cijeli niz likova, od Rosine, Figara, Susanne, pa sve do mladog Cherubina, koji s lakoćom osvaja ženska srca, ali kojeg ljubomorni grof šalje u vojsku. Arija Non piu andrai farffalone amoroso finale je 1. čina opere, u kojoj Figaro Cherubinu duhovito govori o njegovoj budućnosti. Opera Čarobna frula (Die Zauberflöte) Wolfganga Amadeusa Mozarta posljednje je njegovo završeno djelo, a nastalo je u saradnji sa Emanuelom Schikanederom. Premijerno je izvedena 1791. godine u Freihaus-Theater auf der Wieden u Beču. Pisana je u dva čina u formi singspiela i odmah po premijernom izvođenju doživjela je veliki uspjeh. Radnja je smještena u drevni Egipat i prožeta je borbom Tame i Svjetla. Jedna od posebno upečatljivih arija je O Izis und Oziris koju izvodi lik vrhovnog svećenika Sarastra kao molitvu za Tamina i Paminu. Nakon Mozarta slijedi povratak Verdiju kroz jedno od njegovih posebno dragocjenih djela, operu Don Carlos. Djelo pisano u pet činova bazirano je na drami Friedricha Schillera, a njegova prva verzija premijerno je izvedena u Bolonji 1867. godine. Radnja opere prati lika Carlosa, princa Asturiasa, čija se zaručnica, primorana jednim mirovnim ugovorom, umjesto za njega udaje za njegovog oca Filipa I. Španskog. Carlos se namjerava osvetiti ocu, ali njegovi planovi bivaju osujećeni, te on umire u zatvoru. Posebno upečatjiv je i duet Dio, che nell’alma infondere koji izvode likovi Rodriga i Carlosa. Kompleksna priča karakteriše još jednu Verdijevu operu, I Lombardi alla prima crociata (Lombarđani u Prvom križarskom ratu). Poznata kao operna dramma lirico u 4 čina, nastala je na libreto Temistoclea Solera, a prema
djelu Tommasa Grossija. Premijerno je izvedena 1843. godine u Teatro alla Scala u Milanu. Radnja gravitira oko složenog odnosa dvojice braće, Pagana i Arvina Falca, koji se nakon mnoštva nesuglasica, smicalica i prevara, konačno mire u jeku Prvog križarskog rata pred vratima Jerusalema. Posebno zanimljiv je horski broj iz četvrtog čina, O Signore, dal tetto natio kojim križari i vjernici izražavaju očaj i strah da ih je Bog napustio dok lutaju pustinjom. Slavna pjesma Non ti scordar di me nastala je iz pera dvojca Domenico Furnó - Ernesto de Curtis na talijanskom jeziku. Izveo ju je tenor Beniamino Gigli u istoimenom filmu iz 1935. godine. Punih 60 godine prije poznate talijanske pjesme, 1875. na daskama Opere Comique u Parizu premijerno je izvedeno i jedno od najznačajnijih opernih ostvarenja 19. stoljeća, izvrsna opera Carmen francuskog kompozitora Georgesa Bizeta. Djelo koje je u potpunosti osvojilo svjetske pozornice obilježevaju vrlo precizne karakterizacije likova, bogata zvučna oslikavanja atmosfere i emocija, te zanimljiva, dinamična priča, čije muzičke fragmente je Bizet vješto sublimirao u čuvenoj opernoj Uvertiri. Vrlo zanimljiva zvučna spona između dva segmenta opere Carmen je čuvena pjesma Granada koju je komponovao meksički kompozitor Agustin Lara. Muzička slika ljepota ovog andaluzijskog grada nastala je 1932. godine uz tekst na španskom jeziku, ali je zbog iznimne popularnosti pjesma prevođena na brojne druge jezike. Koncertna završnica rezervisana je za lik toreadora Escamilla i njegovu poznatu ariju Votre Toast iz opere Carmen. Slike i duh španskog podneblja, i ovdje su kao i u Granadi vrlo jasno prikazani, od strastvenih borbi bikova, opasnosti s kojima se toreadori sureću do konačne pobjede i slave koje ih očekuju.
6
GIORGIO SURIAN Giorgio Surian jedan je od najznačajnijih glasova današnjice. Debitirao je 1977. godine u ulozi Sulejmana u operi Nikola Šubić Zrinjski. Nakon takmičenja verdijanskih glasova 1978. godine u Bussetu, pojavljuje se na audiciji za školu milanske operne kuće Teatro alla Scala, u kojoj potom studira 3 godine. Tokom studija počinje pjevati u sezoni milanske Scale, na pozornicama nekadašnje Piccole Scale, u kamernim operama Kameni uzvanik Dargominskoga, u Solivinoj Brončanoj glavi, u Testijevu Dvojniku, u Brittenovu Albertu Heringu, te na različitim koncertima koje je organizirao centar za usavršavanje opernih umjetnika ove operne kuće. U „velikoj“ Scali debitira 1980. godine sa Beethovenovim oratorijem Krist na Maslinskoj gori, te s Ernanijem u ulozi basa – Silve. Tada započinje svoju veliku međunarodnu karijeru, nastupajući u najznačajnijim operskim centrima: Pariz (Opera Comique i Grand Opera Garnier), Zürich, Beč, London (Covent Garden), Madrid (Teatro Real), Lisabon, Moskva (Boljšoj teatar), Frankfurt, Berlin (s Berlinskom filharmonijom pod dirigentskom palicom Claudija Abbada), Atena (Nacionalni teatar), New York (Metropolitan Opera), Mexico City , Tokio (gostovanje s Bečkom operom i milanskom Scalom). U milanskoj „La Scali“ ostvario je više od 30 različitih uloga, a nastupa i u drugim talijanskim kućama u Rimu, Genovi, Veneciji, Trstu, Veroni, Palermu, Cagliariju, Bologni. Tokom svoje karijere realizirao je više od 160 različitih uloga. Sarađivao je s nekim od najistaknutijih dirigenata među kojima su Claudio Abbado, Riccardo Muti, Carlos Kleiber, Seiji Ozawa, Carlo Maria Guilini, Lorin Maazel, Zubin Mehta, te s poznatim režiserima Francom Zeffirellijem, Hugom De Anom, Lucom Ronconijem, Wernerom Herzogom, Chrisom Krausom. Nastupao je s priznatim pjevačima kao što su Andrea Bocelli, Placido Domingo, Mirella Freni, Joan Sutherland,
Montserrat Caballé, Katia Ricciarelli, Leo Nucci, Nikolaj Gjaurov, Cesare Siepi, Piero Cappuccilli. Od 2008. godine djeluje kao profesor solo-pjevanja na Muzičkoj akademiji u Zagrebu. Ministarstvo kulture Republike Hrvatske mu je 2014. godine dodijelilo naziv nacionalnog prvaka opere. Od 2015. stalni je član ansambla opere Hrvatskog narodnog kazališta Ivan pl. Zajc iz Rijeke. Dobitnik je brojnih nagrada i priznanja za izniman višegodišnji doprinos umjetnosti.
GIORGIO SURIAN JR. Pjevačko umijeće usvaršava u klasi svoga oca, svjetski poznatog umjetnika i pedagoga na Muzičkoj akademiji u Zagrebu, Giorgia Suriana. Nastupao je na koncertima i u produkcijama širom Hrvatske, a kao debitant u zagrebačkom Hrvatskom narodnom kazalištu nastupio je 2015. godine u glavnoj ulozi u Madame Baufault. Diplomirao je i na Ekonomskom fakultetu Univerziteta Ca' Forscari u Veneciji, a postdiplomski studij u oblasti međunarodnih odnosa i diplomacije završio je na Dubrovačkom međunarodnom univerzitetu.
STEFANO SURIAN Pjevački studij započinje na Konzervatoriju u Veneciji. Pored renomiranih italijanskih umjetnika i pedagoga, intenzivno radi pod mentorstvom svog oca, Giorgia Suriana. Od 2013. godine svoje pjevanje usavršava na Muzičkoj akademiji u Zagrebu. Nastupao je u ulogama Stanleya u mjuziklu Jalta, Jalta! A. Kabilja, Vesponea u komičnoj operi Služavka gospodarica G.B. Pergolesija, te Clema i Alfreda u operi Mali dimnjačar B. Brittena u HNK Split.
IVICA ŠARIĆ Rođen je u Kraljevoj Sutjesci u Bosni i Hercegovini. Srednje muzičko obrazovanje stekao je u Sarajevu, gdje je diplomirao solo pjevanje na Muzičkoj akademiji u klasi profesorice Brune Špiler. Stalni član Opere Narodnog pozorišta Sarajevo postaje 1974. godine, od samog početka nastupajući u manjim basovskim ulogama u većini predstava tadašnjeg opernog repertoara. Status prvaka Opere stiče izuzetno uspješnim nastupima kao solista Sarajevske opere, kako u matičnoj kući, tako i kao gost mnogih opernih kuća svih muzičkih centara u bivšoj Jugoslaviji. Tokom svog dugogodišnjeg umjetničkog rada redovno je gostovao na scenama zagrebačke, splitske, riječke, osječke, ljubljanske, mariborske i skopske opere. Nastupao je u Italiji, Mađarskoj, Austriji, Belgiji, Švicarskoj, Francuskoj, Portugalu, Njemačkoj, Kanadi i Albaniji. Učestvovao je i na mnogim festivalima: Dubrovačke ljetne igre, Splitsko ljeto, Zagrebački ljetni festival, Ljetni festival Oderzo u Italiji, Festival Lent Maribor, Majske operne večeri u Skopju, Ohridsko ljeto. Šarićev široki basovski repertoar broji preko pedeset uloga. Za posebne zasluge u kulturi Republika Hrvatska ga je odlikovala Redom Danice hrvatske s likom Marka Marulića. Dobitnik je pojedinačne i kolektivne „Šestoaprilske nagrade grada Sarajeva“, Nagrade „Vladimir Ruždjak“ za ulogu Borisa Godunova u istoimenoj operi M.P. Musorgskog (HNK Zagreb), Zlatne plakete Internacionalne lige humanista, Plakete Kantona Sarajevo, Zlatne plakete HKD Napredak, Nagrade „Sloboda“ Međunarodnog centra za mir Sarajevo i drugih. Bio je direktor Opere i baleta Narodnog pozorišta Sarajevo, a u dva mandata je obnašao dužnost ministra kulture i sporta Kantona Sarajevo. Trenutno djeluje kao savjetnik za kulturu i sport Vijeća ministara Bosne i Hercegovine.
IVAN ŠARIĆ Rođen je 1982. godine u Sarajevu. Školuje se na Odsjeku za solo pjevanje Muzičke akademije u Sarajevu u klasi profesorice Paše Gackić. Uspješno nastupa u operama: Carmen (Escamillo, Zuniga), Samson i Dalila (Abimelech), Rigoletto (Monterone, Conte Ceprano), Bal pod maskama (Samuel), Gianni Schicchi (Betto Di Signa), La Traviata (Marquese), Don Pasquale (Notaio), La Boheme (Alcindoro), Vesela udovica (Vicomte Cascada), Aska i vuk (Narator)... Pored nastupa u operi, iza sebe ima i zapažene koncertne nastupe među kojima su: cjelovečernji koncert domaćih kompozitora u Crowne Plazi u Pragu, nastup na koncertu mladih umjetnika u Carnegie Hallu u New Yorku, kao i uspješne izvedbe u Rekvijemu i Krunidbenoj misi W.A. Mozarta, Devetoj simfoniji L. van Beethovena i Te Deum Laudamus A. Brucknera. Uspješno sarađuje sa Slovenskom, Zagrebačkom i Sarajevskom filharmonijom, te sa Operama Hrvatskog narodnog kazališta u Splitu i Osijeku. Stalni je član Opere Narodnog pozorišta Sarajevo. Posljednji uspjesi uključuju i gostovanje u Tetro Verdi u Trstu u ulozi Collinea u Puccinijevoj La Boheme.
LEONARDO ŠARIĆ Rođen je 1975. godine u Sarajevu. Srednje muzičko obrazovanje stiče u Stockholmu (Švedska), a studij na Odsjeku za solo pjevanja na Muzičkoj akademiji u Sarajevu završava u klasi profesorice Paše Gackić. Već tokom studija uspješno nastupa najprije u manjim, a potom i u većim ulogama opernog repertoara u kojima do izražaja dolazi njegov upečatljivi basovski glas: Evgenij Onjegin (Gremin), Ero s onoga svijeta (Gazda Marko), Rigoletto (Sparafucile), Služavka gospodarica (Umberto), Nabucco (Gran Sacerdote), Gianni Scicchi (Simone), Carmen (Zuniga), La Traviata (Dr. Grenvil), La Boheme (Alcindoro), Don Pasquale (Notar), Hasanaginica (Sazlija), Nikola Šubić Zrinjski (Alapić), Ježeva kućica (medo)... Uspješno je nastupao na mnogim koncertima u saradnji sa Sarajevskom filharmonijom i drugim značajnim orkestrima. Solista je Opere Narodnog pozorišta Sarajevo.
IVO LIPANOVIĆ (HRVATSKA) Ivo Lipanović istaknuti je hrvatski dirigent. Dirigovanje je studirao na Muzičkoj akademiji u Zagrebu u klasi Igora Gjadrova, te kod Lovre pl. Matačića. Dirigentsku karijeru započinje 1986. godine osvajanjem prve nagrade na takmičenju mladih dirigenata u Zagrebu, a potom i angažmanom u Operi Hrvatskog narodnog kazališta u Splitu od 1992. do 1998. godine. Osim Opere, maestro Lipanović u Splitu djeluje i kao umjetnički direktor festivala Splitsko ljeto, te vrlo često diriguje na brojnim koncertima, baletima i opernim izvedbama uz orkestre kao što su orkestar Opere HNK Zagreb, Opere HNK Ivana pl. Zajca u Rijeci, Zagrebačka filharmonija, Simfonijskim orkestar HRT-a, Dubrovački simfonijski orkestar, te Varaždinski komorni orkestar. Od 1995. aktivno nastupa kao dirigent i van granica Hrvatske. Tu se ističu nastupi u Seoulu (Verdijev Don Carlos), Državnoj operi u Ankari (Orffova Carmina burana, Bizetova Carmen i dr), u Cagliariju, u Nici (Evgenij Onjegin Čajkovskog), u Njemačkoj operi u Berlinu (Orffova Carmina burana, Verdijev Falstaff), u Bresciji (Puccinijeva Madame Butterfly), te nastupi sa Simfonijskim orkestrom Beneventa, MDR simfonijskim orkestrom iz Leipziga, Slovenskom filharmonijom, Simfonijskim orkestrom Slovenske radio televizije, te Sarajevskom filharmonijom. Sarađivao je sa mnogim istaknutim umjetnicima poput pijaniste Alda Ciccolinija (1996. godine u Veroni), sopranistice Barbare Hendricks, te opernih zvijezda Denyce Graves, José Carrerasa i Inve Mule, s kojima je nastupio na koncertima Zagrebačke filharmonije. U martu 2000. godine dirigira premijerom Evgenija Onjegina u Opera de Nice sa velikim opernim zvijezdama Barbarom Hendricks, Vladimirom Chernovim, Zoranom Todorovichem i Matti Salminenom, dok nakon uspješnog debuta u oktobru 1999. u Deutsche
Oper u Berlinu s Orffovom Carminom buranom, biva ponovno angažiran, te s velikim uspjehom, na dan Verdijeve smrti, 27. januara 2001. godine, diriguje svečanom predstavom Falstaffa u toj poznatoj opernoj kući. U periodu od 2001. do 2003. djelovao je kao muzički rukovodilac Državne opere u Ankari i festivala u Aspendosu. Dobitnik je nagrade „Milka Trnina“ Hrvatskog društva glazbenih umjetnika za 2003. godinu. Među značajna umjetnička postignuća spadaju i nastupi u Bresci 2004. gdje diriguje operom Madama Butterfly u povodu 100-te obljetnice konačne verzije te Puccinijeve partiture s ansamblima veronske Arene, a u Teatro Filarmonico u Veroni, 2005. godine postavlja novu produkciju Verdijeve Traviate. Godine 2009. u Teatro Vittorio Emanuelle u Messini diriguje premijernom izvedbom Bizetove Carmen, a u Rijeci praizvodi novu domaću operu Alfija Kabilja Casanova u Istri. U julu 2010. premijerno diriguje simfonijskim koncertima i operama Cavalleria rusticana i Pagliacci na festivalu Luglio musicale Trapanese na Siciliji, da bi slijedeće godine dirigovao premijerom Puccinijeve Tosce. Za Muzički Bienale Zagreb, praizvodi operu Maršal hrvatskog kompozitora Silvija Foretića. Zajedno sa Invom Mulom i Zagrebačkom filharmonijom snimio je i CD Il bel sogno sa arijama Gounoda, Masseneta, Puccinija i Verdija za Virgin records. Djeluje kao docent i stalni gost-dirigent u Teatro Lirico Sperimentale u Spoletu. U posljednje vrijeme često nastupa u hrvatskim opernim kućama, te u Operi Narodnog pozorišta u Sarajevu, dirigujući brojne operne premijere.
14
HOR OPERE NARODNOG POZORIŠTA U SARAJEVU (BOSNA I HERCEGOVINA) Osnivanje Opere Narodnog pozorišta u Sarajevu 1946. godine bio je historijski događaj nemjerljive vrijednosti za kulturnu historiju i razvoj muzičke kulture u Sarajevu i Bosni i Hercegovini. Početak rada Opere inicirao je obnavljanje Sarajevske filharmonije i osnivanje Muzičke akademije u Sarajevu, institucija koje su uz Operu trasirale put razvoja muzičke kulture i umjetnosti u Bosni i Hercegovini. Hor opere Narodnog pozorišta u Sarajevu bio je dio ovog velikog projekta započetog prije više od šezdeset godina. Osnovan kao jedan od ansambala Opere Narodnog pozorišta, hor su mahom činili pjevači-amateri, ali je zahvaljujući intenzivnom radu ansambla i dirigenata, hor brzo stekao potrebnu rutinu preuzevši važnu ulogu u funkcioniranju opere kao cjeline. Hor, svakako i orkestar, stubovi su svake opere, što je slučaj i sa sarajevskim horom o čijoj brojnosti i kvaliteti ovisi i kvalitet opernog repertoara. Hor Opere, kao i drugi operni ansambli, prošao je nekoliko faza u svom razvoju koje korespondiraju sa rastom i razvojem sarajevske Opere u cjelini. Prva faza završila je izbijanjem agresije na Bosnu i Hercegovinu 1992. godine do kada se sarajevska Opere afirmirala kao vrlo respektabilno izvođačko tijelo priredivši 156 opernih i operetskih predstava i koncerata. U ovom periodu hor je primio nekoliko značajnih priznanja kao što su Šestoaprilska nagrada grada Sarajeva za Carminu buranu Carla Orffa i priznanje za visoki umjetnički dojam u Ljubljani (Križanke) za operu Turandot. Hor je ostvario mnogobrojna gostovanja u inostranstvu (Italija, Austrija, Njemačka, Izrael, Turska), a 1976. godine muški dio ansambla je, među svim združenim horovima iz bivše Jugoslavije, dobio posebno priznanje za nastup u Trubaduru izvedenom u pulskoj Areni. Uspon hora 15
Opere naglo je prekinut 1992. godine čime je završio i prvi period u njegovoj historiji. Repertoar hora Opere obuhvata značajna djela svjetske operne literature, ali i nekoliko domaćih ostvarenja. Od 1996. godine obnovljeni hor Opere je ostvario desetine nastupa u operama i operetama, premijernim i repriznim predstavama, standardnog opernog repertoara s operama Verdija (Il Trovatore, Un Ballo in Maschera, Nabucco, La Traviata, Rigoletto), Puccinija (Tosca, Gianni Schicchi, La Boheme), Mascagnija (Cavalleria rusticana), Mozarta (Le nozze di Figaro), Rossinija (Il Barbiere di Seviglia), Donizettija (Don Pasquale, L’elisir d’amore), Bizeta (Carmen) i Čajkovskog (Evgenije Onjegin) i operetama Straussa (Šišmiš) i Lehara (Vesela udovica). Uz djela hrvatskih i jednog slovenačkog kompozitora, Zajca (Nikola Šubić Zrinjski), Gotovca (Ero s onoga svijeta) i Vaude (Ježeva kućica), postavljene su četiri opere bosanskohercegovačkih kompozitora, Horozića (Hasanaginica, Aska i vuk), Čavlovića (Srebreničanke) i Osmanagića (Alma). Uz standardnu ulogu opernog hora u opernim predstavama, hor Opere redovno nastupa samostalno i uz saradnju drugih muzičkih institucija i to prvenstveno Sarajevske filharmonije. U saradnji s ovom institucijom hor Opere ostvario je vrlo značajne koncertne nastupe na kojima je izvodio Mozartov Requiem (1997) i Rossinijev Stabat Mater (1998), te niz prigodnih koncerata kao što su koncert povodom 250-godišnjice rođenja Mozarta (2006), gala koncert povodom 60-godišnjice Opere NPS i 85-godišnjice NP (2006), izvođenje Carmine burane Carla Orffa povodom obilježavanja 85-godišnjice Sarajevske filharmonije u dvorani Zetra (2008) i tradicionalnim Ramazanskim (1998, 2011) i Božićnim koncertima (2008, 2009). Posebno treba izdvojiti gostovanje hora
Opere u Osijeku prilikom kojeg je izveden Haydnov oratorij Stvaranje svjeta (2009) i koncert povodom 35-godišnjice umjetničkog rada Ivice Šarića uz učešće zbora Opere Hrvatskog narodnog kazališta kada je izveden Verdijev Requiem (2010). Od 2012. godine hor Opere sarađuje i sa Fondacijom za muzičke umjetnosti u realizaciji projekata DoReMi&Vi (koncert sa Denyce Graves 2012. i koncert sa Željkom Lučićem 2013. godine), te festivala Sarajevske večeri muzike (SVEM), na čijem je 19. izdanju hor učestvovao u izvedbi Orffove Carmine burane pod dirigentskom palicom maestra Uroša Lajovica (2013. godine). Jedan od njihovih najznačajnijih nastupa je i učešće u izvedbi Orffove Carmine burane na otvaranju 62. Ljubljana Festivala na Kongresnom trgu u Ljubljani 1.7.2014. godine. Pored saradnje s orkestrom Sarajevske filharmonije, hor Opere je ostvario i nekoliko zajedničkih projekata s Muzičkom akademijom u Sarajevu i Dramom i Baletom Narodnog pozorišta. Hor Opere priredio je i nekoliko samostalnih koncerata, i to koncert pod nazivom Muzika na vodi s djelima baroknih majstora Händela, Vivaldija i Corellija održan 16.05.2005. i koncert priređen u znak sjećanja na kompozitore Pozajića i Stahuljaka održan 14.12.2009. Hor Opere je bio i ostao izvorište najboljih pjevača i pjevačica u Bosni i Hercegovini, iz čijih redova se od osnivanja do danas popunjava ansambl solista Opere. U ovom horu ponikli su brojni epizodisti, solisti i prvaci Opere Narodnog pozorišta u Sarajevu, koji su u horu Opere pjevali kao studenti Muzičke akademije ili kao mladi još neafirmisani umjetnici. To je jedini profesionalni hor u Bosni i Hercegovini sa stručno profiliranim članicama i članovima sa kojima
su radili stručnjaci kao što su Mladen Stahuljak, Kajdi Krunoslav, Ognjen Bomoštar i Dario Vučić. Danas hor Opere broji pedeset članova i radi pod vodstvom Danijela Žontara. Bogata historija ovog ansambla, ali i kvalitet i predanost u radu trenutnog ansambla i njegovog voditelja, preduslov su uspješne umjetničke djelatnosti. Nadamo se da će hor Opere održati visoki umjetnički renome stjecan decenijama predanog kulturnog i umjetničkog rada. dr. Fatima Hadžić
16
SARAJEVSKA FILHARMONIJA (BOSNA I HERCEGOVINA) koncert u g molu Felixa Mendelssohna-Bartholdyja, te Druga simfonija Ludwig van Beethovena. U periodu od 1941. godine, orkestrom su dirigovali Beluš Jungić, Maks Unger, Aleksandar Lukinić, Josip Rožđalovski, Edo Křenek i Oskar Danon. U ovom periodu Filharmonija je obilježila godišnjice značajnih kompozitora kao što su stogodišnjica B. Smetane, F. Schuberta i Beethovena. Zbog ratnih dešavanja, u periodu od 1941. do 1945. godine, Filharmonija je obustavila rad i 1948. godine ponovo nastavlja sa svojim aktivnostima. Osnovni zadaci Sarajevske filharmonije tada su definisani nastojanjima da se izvodi simfonijska muzika domaćih i stranih autora, da se podstiče stvaranje novih djela simfonijske muzike, doprinosi uzdizanju kvalitetnih muzičkih umjetnika, zadovoljavanju kulturnih potreba građana i u tome sarađuje sa drugim institucijama i ustanovama u svrhu podizanja muzičke kulture i razvoja muzičkog života. Prvi koncert Sarajevske filharmonije poslije Drugog svjetskog rata održan je 20. oktobra 1948. godine, dirigovao je Oskar Danon, a solist je bio Antonio Janigro, violončelista iz Zagreba. Na programu su bili Uvertira za operu Ruslan i Ljudmila M. I. Glinke, Koncert za violončelo i orkestar A. Dvoraka, Šarka B. Smetane, Noć na golom brdu M. Musorgskog i Plesovi iz baleta Ohridska legenda S. Hristića. Politika rada Filharmonije u ovom periodu bila je da se prednost daje domaćim dirigentima, dok su manji broj koncerata dirigovali gostujući dirigenti. Direktori Filharmonije u ovom periodu su bili: Tihomir Mirić (1948– 1973), Teodor Romanić (1974–1976), Mirko Janjčić (1976– 1984), Vladimir Maunagić (1984–1988), Miroslav Homen (1988–1989) i Ninoslav Verber (1990–1992). Sarajevskom filharmonijom su dirigovali Ivan Štajcer, Mladen Pozajić, Teodor Romanić, Miroslav Homen, Oskar Danon, Julio Marić, Dragiša Savić, Radivoj Spasić, Boris Papandopulo i brojni drugi. U odnosu na period djelovanja prije
Sarajevska filharmonija prvi je profesionalno organizovan simfonijski orkestar na području Bosne i Hercegovine, a svoje je korijene imala već u ansamblima koji su se formirali tokom austrougarske vladavine na tlu naše države. Od 1923. godine, postojanje ovog filharmonijskog orkestra u BiH predstavlja jedan od stubova muzičke kulture i instituciju muziciranja od fundamentalnog značaja za sarajevsku i bosanskohercegovačku sredinu. Brojeći decenije djelovanja u sredini gdje se društvena dešavanja nemilosrdno odražavaju na kulturne prilike, Filharmonija je nekoliko puta bila primorana iznova ispisivati stranice svoje historije. Prve ideje o formiranju jednog profesionalnog ansambla u bosanskohercegovačkoj prijestolnici koji bi izvodio umjetničku muziku zapadnoevropskog tipa potekle su iz Oblasne muzičke škole. Tako je formiran Kvartet Filharmoničnog udruženja, koji je uglavnom bio sastavljen od nastavnika Oblasne muzičke škole. Članovi Kvarteta su bili Josip Hladek i dr. Josip Goldberg (violine), Jakov Sternberg (viola), Beluš Jungić (violončelo) i Klemens Menšik (klavir). Prvi koncert održan je 15.04.1920. godine u dvorani sarajevskog kina Imperijal. Ovi mali, ali značajni koraci vodili su do održavanja osnivačke skupštine Sarajevske filharmonije koja se desila 6. jula tri godine kasnije, a za novog predsjednika imenovan je Bogdan Milanković. Pod krilaticom “što više i što bolje muzike”, organizacioni odbor je krenuo sa realizovanjem zadataka kako bi novoformirani ansambl što prije počeo sa aktivnostima. Prvi koncert održan je 24. oktobra 1923. godine. Solist na klaviru bio je Klemens Menšik, a dirigovali su Aleksandar Lukinić i Josip Rožđalovski. Na programu su bili Uvertira za operu Porin Vatroslava Lisinskog, Klavirski 17
1941. godine, Sarajevska filharmonija je značajno proširila svoj repertoar izvodeći djela ne samo stranih već i jugoslavenskih i bosanskohercegovačkih kompozitora. S tim u vezi treba spomenuti vrlo plodnu saradnju sa Udruženjem kompozitora BiH zahvaljujući čemu su se na koncertnom repertoaru redovito nalazila djela domaćih autora. Godina 1992. označila je početak agresije na Bosnu i Hercegovinu, te samim time i destrukciju svega što je građeno prethodnih decenija. Tako je i Sarajevska filharmonija prekinula sa radom dvije godine i pri tome pretrpjela velike materijalne, ali i ljudske gubitke. Svojevrsnu prekretnicu u radu Filharmonije predstavljao je koncert održan 19. juna 1994. godine kada su pod dirigentskom palicom velikog Zubina Mehte u razrušenoj Vijećnici izveli Mozartov Requiem. Kao solisti nastupili su Jose Carreras, Ruggero Raimondi, Cecilia Gasdia i Ildiko Komlosi. Iste godine Sarajevska filharmonija održava koncerte u Italiji, a narednih godina nižu se gostovanja u Austriji, Turskoj, Češkoj, Francuskoj, Švicarskoj i Italiji. Nakon završetka rata, Sarajevska filharmonija se u kadrovskom smislu obnavlja, a nastojanjima uprave na čijem su čelu bili Emir Nuhanović (1994–2008), a potom Samra Gulamović (od 2008), ostvareni su značajni nastupi u zemlji i inozemstvu. Veličanstvenim koncertom u olimpijskoj dvorani Zetra 11. oktobra 2008. godine, Sarajevska filharmonija je obilježila 85 godina postojanja i rada. Tom prilikom je izvedena popularna Carmina burana Carla Orffa pod dirigentskom palicom Julia Marića. Proslavljajući svoju 90-godišnjicu 2013. godine, Sarajevska filharmonija nastavila je težiti ka ciljevima postavljenim u začetku svoje djelatnosti, ostavši tako jedan od svjetionika bh. kulturne scene i svakako jedna od najvažnijih karika u lancu sarajevskog i bosanskohercegovačkog muzičkog života.
18
FONDACIJA ZA MUZIČKE UMJETNOSTI MUSIC ARTS FOUNDATION Upravni odbor 1. Josip Muselimović, predsjednik 2. Mensur Čolaković, član 3. dr. Milorad Kenjalović, član Predsjednik Ninoslav Verber DoReMi&Vi Ninoslav Verber, umjetnički direktor Lejla Hasanbegović, izvršna direktorica Esma Sulejmanagić, glasnogovornica Aida Palinić, odnos s medijima Almin Berbić, box office Almin Zrno, oficijelni fotograf Izdavač Fondacija za muzičke umjetnosti Music Arts Foundation Za izdavača Ninoslav Verber Tekstovi Esma Sulejmanagić Dizajn i DTP Adi Kubur Štampa Dobra Knjiga Sarajevo Tiraž 500
Music Arts Foundation Fondacija za muzičke umjetnosti Trg Barcelone 3 71000 Sarajevo Bosna i Hercegovina www.maf.ba
23 SVEM 11.05.2017. - 19.05.2017.