DOReMi&Vi2015

DoReMi&Vi - Elena Mosuc - podloge - final.indd 1

30.10.2014 15:02:24

DoReMi&Vi - Elena Mosuc - podloge - final.indd 2

30.10.2014 15:02:29

DoReMi&Vi - Elena Mosuc - podloge - final.indd 1

30.10.2014 15:02:30

Program VINCENCO BELLINI Norma – “Casta diva...”

Elena Moşuc i Hor

GOACHINO ROSSINI L’Italiana in Algeri – Uvertira

Orkestar

GAETANO DONIZETTI Anna Bolena – “Al dolce guidami... Coppia iniqua”

Elena Moşuc i Hor

Lucia di Lammermoor – “Per te d’immenso... Per poco fra le tenebre”

Amir Saračević i Hor

Lucia di Lammermoor – “Il dolce suono...Ardon gl’incensi...Spargi d’amaro pianto”

Elena Moşuc i Hor

**** GIUSEPPE VERDI Rigoletto – “Gualtier Malde! ... Caro nome”

Elena Moşuc i muški hor

La Traviata – Hor ciganki i matadora

Hor

La Traviata – “E strano...Sempre libera”

Elena Moşuc i Amir Saračević

Nabucco – “Va pensiero...”

Hor

Il Trovatore – “D’amor sull’ali rosee... Miserere ...Tu vedrai” Elena Moşuc, Amir Saračević i Muški Hor

DoReMi&Vi - Elena Mosuc - podloge - final.indd 2

30.10.2014 15:02:32

Koncert opernih arija

Elena Moşuc Rumunija

Sopranistica Elena Moşuc (Iasi, Rumunija, 1964) školovala se na konzervatoriju George Enescu u rodnom gradu. Prije završetka studija kao izuzetno nadarena pjevačica dobila je priliku pred lokalnom publikom izvesti uloge Kraljice noći (Mozartova Čarobna frula), Lucije (Donizettijeva Lucia di Lammermoor), Gilde (Verdijev Rigoletto) i Violette (Verdijeva La Traviata). Godine 1991. osvojila je prve nagrade na pjevačkom takmičenju u organizaciji njemačkog televizijskog programa ARD u Minhenu i takmičenju u Monte Carlu. Četiri godine poslije primila je ugledno priznanje Premio Bellini d’Oro, 2002. Premio Zenatello di Verona, 2004. Premio Verdi di Modena i Premio Verdi di Verona. Nakon cijelog niza priznanja i nagrada širom Evrope, 2005.

godine rumunjski predsjednik joj dodjeljuje najprestižniju nacionalnu umjetničku nagradu. Elenu Moşuc, osim publike i stručnih žirija, voli i kritika. Godine 2009. zasluženo je preuzela nagradu Lina Pagliughi: Siola d’Oro koju dodjeljuju talijanski kritičari zajedno sa specijalnim priznanjem predsjednika Republike Italije Giorgia Napolitana. Svestrana umjetnica iste je godine doktorirala s disertacijom Tema ludila u talijanskoj operi prve polovine 19. stoljeća, u rodnoj Rumuniji proglašena je ženom godine, a 2010. i počasnom građanskom rodnog Iasija. Od sa­mog početka karijere često je bila povezana sa opernom kućom u Zürichu u kojoj je izvela uloge Kraljice noći, Donna Anne, Lucije di Lammermoor, Luise Miller, Musette, Olympije

i mnogih drugih, te je sarađivala sa uglednim dirigentima i pjevačima kao što su Nikolaus Harnoncourt, Plácido Domingo, Franz Welser-Möst, Carlo Rizzi, Vladimir Fedoseyev, Ralf Weikert, Alan Gilbert, Nello Santi, Paolo Carignani, Marcelo Viotti, Leo Nucci, José Cura, Roberto Ala­ gna... Gostuje u opernim kućama evropskih i svjetskih prijestolnica poput Pariza, Beča, Amsterdama, Londona, Rima, Tokija i drugih, a koncertno nastupa na poziv sir Colina Davisa, Jamesa Conlona, Davida Zinmana, Brune Campanella, Leopolda Hagera, Pinchasa Steinberga, Gustava Dudamela... Brojni uspjesi u svjet­skim opernim kućama po­ put Bavarske državne opere, Deutsche Oper u Berlinu, Teatro Filarmonico u Veroni, Teatro La 3

DoReMi&Vi - Elena Mosuc - podloge - final.indd 3

30.10.2014 15:02:36

Subota, 8. novembar 2014, Narodno pozorište u Sarajevu

Fenice, Bečke državne opere, Ham­burške državne opere, Teatro alla Scala u Milanu Eleni Moşuc pomogli su u gradnji reputacije jedne od najsvestranijih i najizražajnijih sopranistica današnjice.

Njene recentne operne uspješnice realizirane su mahom u Operi u Zürichu, te Berlinskoj državnoj operi kroz debitantne uloge Norme, Mimi i Marije Stuarde, ali i kroz posljednje izvedbe uloga Violette, Gilde, Lucije, Olympije koje su obilježile njenu pjevačku karijeru u kućama poput Nove izraelske opere, Bečke državne

opere, Nacionalnog teatra u Tokiju, Bavarske državne opere, Teatra alla Scala u Milanu (uz maestra Lorina Maazela u Verdijevoj La Traviata), te Metropolitan opere u New Yorku. Njena diskografija je iznimno bogata, te obuhvata ne samo solističke albume Au jardin de mon Coeur, Mozart Portrait, Notre Amour (inspirisan tradicionalnim zvucima njene domovine), te Donizetti Heroines, već i snimke izvedbe Brunettijevog Stabat Mater, te album With Compliments (izvedbe Händelovih arija uz Zürich

Chamber Orchestra). Među posljednjim nosačima zvuka ističe se snimak Mahlerove Druge simfonije pod dirigentskom palicom maestra Valerija Gergieva.

Učestvovala je i u brojnim produkcijama opera uobličenih u DVD format, i to kao Musetta u operi La Boheme, Gilda s Leom Nuccijem u Rigolettu, Zabrineta u Arijadni na Naxosu i Kraljica noći u Čarobnoj fruli, a u produkciji BBC-a učestvovala je i u snimanju televizijske mini-serije The Genious of Mozart.

4

DoReMi&Vi - Elena Mosuc - podloge - final.indd 4

30.10.2014 15:02:39

Koncert opernih arija

O djelima Ploviti beskrajnim prostranstvima ljudske kreativnosti gotovo je nemoguće bez prolaska i zaustavljanja u dubokim zaljevima, lagunama opernog stvaralaštva, jednog od najkompleksnijih i najutjecajnijih muzičkih žanrova.

Opera je muzičko-scenski oblik u kojem se, od njenog nastanka krajem 16. stoljeća, sa manjim ili većim uspjehom nastoje, u duhu ideala antičke tragedije, sjediniti različita umijeća i umjetnosti u jedno cjelovito umjetničko dostignuće. To je ujedno i muzički žanr koji u svojoj osnovi nosi neupitan status društveno angažirane umjetnosti. Njeni autori su kroz historiju vješto pronalazili načine da operom komentarišu, kritikuju, osuđuju, veličaju, ismijavaju, dižu prašinu, potpiruju vatru, podstiču revoluciju, pobuđuju

sumnju, postavljaju pitanja, traže odgovore, te najavljuju brojna politička i društvena dešavanja.

Tako raznolik spektar društvenih uloga posebno je uočljiv tokom 19. stoljeća, zlatnog doba razvoja opere u njenoj domovini, središtu njenog romantičarskog procvata, Italiji. Operno stvaralaštvo prve polovine stoljeća bilo je gotovo u potpunosti u znaku izuzetno popularnog bel canto opernog stila koji su do vrhunca doveli talijanski majstori Gioachino Rossini (1792–1868), Gaetano Donizetti (1797–1848) i Vincenzo Bellini (1801–1835). U literaturi su vrlo često površno okarakterisani kao kompozitori mediteranskog duha i temperamenta, specifični po ljepoti i bezbrižnosti svoje muzike, naizgled izolovani od svih tadašnjih društvenih dešavanja

sa kojima se Evropa susretala, od želje Talijana za ujedinjenjem, preko brojnih ustanaka, do posljedica Napoleonovih ratnih pohoda. Njihov život u Parizu u očima njihovih tadašnjih kritičara, među kojima je bio i čuveni francuski kompozitor Hector Berlioz, kao da ih je učinio još indiferentnijim prema svemu što ih je okruživalo. Međutim, nije teško zagrebati ispod površine i vrlo brzo uvidjeti da se ispod ukrasnih vrpci u koje su “umotane” te bezbrižne melodije krije čitav niz društvenih kritika, umjetničkih pobuna, te neslaganja sa politikom vremena. Kod Rossinija to je evidentno kroz neprikriveni cinizam, repetitivnost, te dramatska, čak i pretjerana crescenda, dok Donizetti uspješno kreira krinku satkanu od efekata 5

DoReMi&Vi - Elena Mosuc - podloge - final.indd 5

30.10.2014 15:02:45

Subota, 8. novembar 2014, Narodno pozorište u Sarajevu

i patetike uz primijetnu dozu melanholije da skrije opernom radnjom ilustriranu kritiku evropske svakodnevice.

Vincenzo Bellini poznat je kao instinktivni melanholični lirik, če­ sto hvaljen zbog svojih upečatljivih melodija, ali i kritikovan zbog povremenog nemarnog odnosa prema tretmanu teksta u svojim djelima. Melanholija se često navodila kao glavna karakteristika njegovog kompozitorskog stila, vješto pretočena u melodije dugog daha koje su osvajale tadašnji operni auditorij. I vrhunski majstori operne umjetnosti, Guiseppe Verdi i Richard Wagner divili su se Bellinijevim melodijama. Čak je Wagner inspiraciju za tzv. beskrajnu melodiju, jednu od glavnih karakteristika svog izraza, pronašao u Bellinijevoj neprikosnovenoj vještini izrade melodije. Njegova najznačajnija opera je svakako opera Norma nastala 1831. godine. Nakon us­ pjeha Mjesečarke, Bellini kreira izuzetno kompleksan ženski lik, kojem pridaje jednu od najznačajnijih solističkih dionica

kola­raturnog soprana u opernoj literaturi. Proročica Norma time postaje kultnom ženskom opernom ličnošću naročito kroz čuvenu cavatinu Casta diva, jednu od najpoznatijih sopranskih arija u historiji opere. Ovu ariju karakteriše tipično bellinijevski duga melodija, koja zahtijeva suptilnu ekspresiju, ali i impresivne tehničke sposobnosti sopranistice, ne samo u pjevačkom, već i u glumačkom smislu kroz prenošenje kompleksnih psiholoških stanja lika.

pisana je kao operna dramma giocoso u dva čina. Prema libretu Angela Anellija, Rossini kreira muzičku radnju punu spletki, ljubavnih peripetija, u kojoj ne propušta priliku da se simbolički, kroz lik Talijanke Isabelle i njeno obećanje da će osloboditi talijanske robove iz Alžira, osvrne i na tadašnju političku situaciju u Italiji.

Opera je premijerno izvedena u Teatro San Benedetto u Veneciji 1813. godine, te je doživjela veliki uspjeh i mladom Rossiniju otvorila vrata svjetske slave.

Uz Bellinija, Gioachino Rossini, veseo, duhovit i dosjetljiv talijanski kompozitor, s pravom se naziva majstorom opernog žanra. Do 38. godine života uspio je komponovati čak 39 opera, među kojima su i njegova remek-djela, opere Seviljski berberin i William Tell, nakon čega u potpunosti odustaje od opernog žanra. Opere je komponovao sa velikom lakoćom, za što mu je ponekad trebalo i samo dvadeset dana, zbog čega je vrlo često postajao meta kritičara, u prvom redu Berlioza.

Opera L’italiana in Algeri (1813)

Sličnom lakoćom u komponovanju opere vladao je i Rossinijev savremenik, Gaetano Donizetti.

Tokom svoje izuzetno uspješne karijere, ovaj talijanski kompozitor napisao je oko 70 opera, od kojih je njih oko 50 premijerno izvedeno u Napulju pod okriljem Teatra San Carlo. Među njegovim najboljim ostvarenjiima posebno se ističu opere L’elisir d’amore i Lucia di Lammermoor u kojima je dočarana istinska priroda Donizettijevog umjetničkog bića. Veliki međunarodni uspjeh Donizetti je postigao izvedbom

6

DoReMi&Vi - Elena Mosuc - podloge - final.indd 6

30.10.2014 15:02:46

Koncert opernih arija

opere Anna Bolena 1830. godine.

To je njegova prva opera u kojoj obrađuje tematiku perioda vladavine Tudora u Engleskoj, koje će postati njegovim značajnim izvorom inspiracije i rezultirati mnoštvom opera koje su oduševljavale tadašnju evropsku publiku fasciniranu uzbudljivom poviješću Engleske. To je ujedno i prva opera seria kojom je Donizetti osigurao vlastiti ugled u Italiji.

Uz libretistu Felicea Romanija, Donizetti je uspješno kreirao dramu ljubavi, junaštva, nepravde, vješto prikazavši vlastite izražajne i tehničke sposobnosti posebno kroz tretman orkestra.

Opera je premijerno izvedena u Teatro Carcano u Milanu, a u naslovnoj ulozi nastupila je čuvena tadašnja sopranistica Giuditta Pasta izvodeći niz zahtjevnih arija čija kulminacija dolazi vatrenom arijom na samom kraju djela.

Nakon opere Anna Bolena, zanimljivi ženski likovi postaju stalna Donizettijeva inspiracija. Nakon uspješne opere Lucrezia Borgia, očaran čuvenim romanom The Bride of Lammermoor Sir Waltera Scotta odlučuje radnju nove

opere posvetiti upravo glavnom ženskom liku ovog proznog djela. Zahvaljujući peru sposobnog Salvatorea Cammarana, koji uspješno prilagođava Scottov roman, 1835. godine nastaje Donizettijevo remek-djelo Lucia di Lammermoor. Ovim djelom talijanski kompozitor jasno daje do znanja da je majstor širokih, ekspresivnih, ali odmjerenih i uobličenih poteza, kojima kreira i solističke dionice na nivou velikih formi. To je posebno uočljivo kroz čuvenu ariju Lucijinog ludila, u kojoj, nakon što ubija Artura, čovjeka za kojeg se udala bez svoje volje, pred svatovima, u prizoru ludila Lucia naglas mašta o vjenčanju sa Edgarom, svojom pravom ljubavi. Uz čuvenu Casta diva iz Bellinijeve Norme, arija Lucijinog ludila jedna je od najzahtjevnijih arija koloraturnog soprana, pogotovo kada se pored vokalnih zahtjeva, uzme u obzir i činjenica da je riječ o dramatičnom prizoru kompleksne psihološke dimenzije, uokvirenom u veliku formu. Opera je premijerno izvedena u Teatro San Carlo u Napulju 1835. godine.

I bez sumnje je put kojim su hrabro krenuli velikani talijanske opere prve polovine 19. stoljeća Rossini, Donizetti i Bellini, morao rezultirati u ličnosti koja je obilježila cjelokupnu historiju opernog žanra, kompozitora koja je našao idealan balans između umjetnosti i stvarnosti, kreirajući univerzalno umjetnička djela snažnog društvenog angažmana. Muzički genij, vrhunski kompozitor, reformator i revolucionar, sjedinjen je u jednom imenu zapamćenom kao najznačajnijim u historiji, imenu Giuseppea Verdija (1813– 1901). Ovaj majstor opere, porijeklom iz sela Le Roncole u blizini Parme, uspio je ostvariti jednu od najimpresivnijih kompozitorskih karijera, kreirajući djela za vječnost u kojima je, kako Marija Barbieri piše “zadržao u punoj mjeri čistoću melodijske linije i na tome zdravom temelju gradio je zgradu operne umjetnosti”.

Majstor je i orkestracije, te se sa takvom lakoćom igra instrumentalnim bojama da postiže jedinstven specifičan efekat muzičke boje, tzv. tinta musicale. No, ni u jednom trenutku Verdi ne bježi 7

DoReMi&Vi - Elena Mosuc - podloge - final.indd 7

30.10.2014 15:02:48

Subota, 8. novembar 2014, Narodno pozorište u Sarajevu

od drame, podređujući je mu-

opere koja je Verdija u očima

u historiji, čuveni Rigoletto, koji

zici, naprotiv, stvara i razrađuje

Talijana učinila revolucionarom,

nosi potresnu priču shakespeari-

kompleksne radnje uz detaljnu

junakom Risorgimenta, te bor-

janskog duha kao nosilac realiz-

psihološku karakterizaciju likova,

cem za dugo iščekivano ujedinje-

ma na opernoj sceni. Čuvena arija

uvijek zadržavajući onaj element

nje Italije.

Gilde, Rigolettove kćerke, jedine

ljudskog u svemu što je radio.

Verdijeva prva opera Oberto, grof svetog Bonifaca nastaje 1839. godine. Zahvaljujući čuvenom in­ten­dantu Bartolomeu Marelliju

Operom Nabucco Verdiju su otvorena potpuno nova vrata do tada još neistraženog svijeta opere, koji je on hrabro i postepeno ot-

koji je Verdiju ponudio libreto

krivao svakim svojim novim dje-

“zrake svjetla u surovom životu dvorske lude”, Caro nome jedna je od najljepših sopranskih dionica u cjelokupnom Verdijevom stvaralaštvu, naravno, uz proslavljene arije lika Violette iz

za operu Nabucco, njenom prai-

lom. To je posebno uočljivo kroz

zvedbom u La Scali 1942. godine

tri Verdijeva remek-djela nastala

počinje sjajna internacionalna

u periodu od 1851. do 1853. go-

karijera ovog talijanskog kom-

dine, koja su donijela mnoštvo

pozitora koja će trajati sve do

inovacija u ovaj muzički žanr, te

posljednjeg majstorovog djela,

su i danas najznačajniji segmenti

opere Falstaff, praizvedene 1893.

opernih repertoara svih svjetskih

godine. Opera Nabucco nastala je

opernih kuća. Prva među njima

Nakon

1841. godine i već prvim izvođe-

bila je opera Rigoletto praizve-

Verdi se odlučuje vratiti u Buss­

njem doživjela ogroman uspjeh.

dena 1851. godine. Oduševljen

eto u potrazi za novim izvorom

Verdi je i sam tvrdio da je ova

likovima dvorske lude Tribouleta

inspiracije za svoje naredno

opera trajno učvrstila njegovu

i njegove kćerke Gilde iz čuvene

djelo. Tu se susreće sa najzna-

reputaciju uspješnog opernog

Hugoove drame Le roi s’amuse

čajnijim djelom španske roman-

kom­pozitora. Opera je zasnovana

(Kralj se zabavlja), Verdi se javio

tičarske književnosti, viteškom

na starozavjetnoj priči o protjeri-

svom dugogodišnjem prijatelju i

dramom El Trovador Antonija

vanju Jevreja iz Izraela i njihovom

libretisti Francescu Maria Piaveu

Garcie Gutiérreza. Mnoštvo ideja

odvođenju u ropstvo u Babilon,

sa idejom da kreiraju operu za ve-

Verdi nestrpljivo predstavlja pje-

kod vladara Nabukodonosora.

necijanski Teatro La Fenice. Tako

sniku Salvatoreu Cammaranu,

Opera je pisana u 4 čina, a čuve-

je nastao jedan od najutjecajni-

nekadašnjem libretisti Gaetana

ni Hor Jevreja Va pensiero, jedan

jih, najkompleksnijih, te zasigur-

Donizettija, koji prijedlog sve-

je od najčešće izvođenih dijelova

no najznačajnijih opernih likova

srdno prihvata i počinje rad na

opere La Traviata. Ova “opera nad operama”, kako se često na­ vo­di u literaturi, remek-djelo je nastalo u samo četrdesetak dana, te uz ogroman uspjeh izvedeno u venecijanskom Teatro La Fenice. praizvedbe

Rigoletta,

8

DoReMi&Vi - Elena Mosuc - podloge - final.indd 8

30.10.2014 15:02:49

Koncert opernih arija

libretu za operu Il Trovatore. No, 1852. Cammarano umire, a rad na libretu završava napuljski pjesnik Leone Emanuele Bardare. U samo četiri mjeseca Verdi komponuje jedno od najpjevnijih opernih djela, “rijeku muzike od prve do zadnje note”, kako navodi maestro Ricardo Mutti. Radnja opere smještena je u Aragón 15. stoljeća. Među glavnim likovima ističe se sopranski lik Leonore de Sargasto, dvorske dame sa dvora Fernanda I od Aragóna, zaljubljene u trubadura Manrica. Posebno očaravajuća je arija iz prve scene četvtog čina D’amour sull’ali rosee koju lik Leonore izvodi moleći grofa Lunu da oslobodi Manrica iz zatvora. Opera je premijerno izvedena u Tatro Apollo u Rimu 1853. godine, te je, kao i njena prethodnica, doživjela impresivan uspjeh.

Impresivan niz opera koja su obilježile njegovu karijeru Verdi nastavlja još jednim remek-djelom.

Ovaj put kao predložak koristi čuveni roman francuskog autora Alexandera Dumasa-sina, tragičnu ljubavnu priču pariške kurtizane, objavljenu pod nazivom Dama s kamelijama. Tematika koja pobuđuje burne reakcije društva, te izaziva gotovo neminovnu tadašnju cenzuru, u potpunosti je očarao Verdija, koji je u samo 4 sedmice komponovao jedno od najizvođenijih opernih djela ikada, operu La Traviata.

Radnju smješta u Pariz i njegovu okolinu oko 1700. godine, te kreira zvukom, bojom i karakterom iznimno bogato djelo. Čuvena verdijevska tinta musicale u La Traviati poprima tople nijanse, kroz pomalo patetični zvuk gudača koji postaje glavno zvučno obilježje ove muzičke drame.

Lik Violette, pariške kurtizane koja radi istinske ljubavi odlučuje promijeniti svoj život, donosi svu psihološku slojevitost tipičnu za Verdijeve junake. Unutrašnje borbe i dileme glavnog lika najslikovitije prikazuju sopranske arije među kojima se posebno ističe velika arija Sempre libera na kraju prvog čina koja je i učinila Violettu kultnim opernim likom, te jednom od njzahtjevnijih ženskih opernih uloga. Opera je premijerno izvedena 1853. godine u Teatro La Fenice u Veneciji gdje je doživjela veliki neuspjeh, te naišla na brojne oštre kritike i osude venecijanske javnosti.

No, kada se podignuta prašina slegla, Verdi operu nudi drugom venecijanskom pozorištu, Teatro San Benedetto, u kojem izvedba La Traviate doživljava potpuni trijumf.

9

DoReMi&Vi - Elena Mosuc - podloge - final.indd 9

30.10.2014 15:02:51

Subota, 8. novembar 2014, Narodno pozorište u Sarajevu

Ivo Lipanović

Hrvatska

Ivo Lipanović istaknuti je hrvatski dirigent. Dirigovanje je studirao na Muzičkoj akademiji u Zagrebu u klasi Igora Gjadrova, te kod Lovre pl. Matačića. Dirigentsku karijeru započinje 1986. godine osvajanjem prve nagrade na takmičenju mladih dirigenata u Zagrebu, a potom i angažmanom u Operi Hrvatskog narodnog kazališta u Splitu od 1992. do 1998. godine.

Osim Opere, maestro Lipanović u Splitu djeluje i kao umjetnički direktor festivala Splitsko ljeto, te vrlo često diriguje na brojnim koncertima, baletima i opernim izvedbama uz orkestre kao što su orkestar Opere HNK Zagreb, Opere HNK Ivana pl. Zajca u Rijeci, Zagrebačka filharmonija, Simfonijskim orkestar HRT-a, Dubrovački simfonijski orkestar, te Varaždinski komorni orkestar.

Od 1995. aktivno nastupa kao dirigent i van granica Hrvatske.

Tu se ističu nastupi u Seoulu (Verdijev Don Carlos), Državnoj operi u Ankari (Orffova Carmina burana, Bizetova Carmen i dr), u Cagliariju, u Nici (Evgenij Onjegin Čajkovskog), u Njemačkoj operi u Berlinu (Orffova Carmina burana, Verdijev Falstaff), u Bresciji (Puccinijeva Madame Butterfly), te nastupi sa Simfonijskim orke­ strom Beneventa, MDR sim­ fo­nijskim orkestrom iz Leipzi­ ga, Slovenskom filharmonijom, Simfonijskim orkestrom Slovenske radio televizije, te Sarajevskom filharmonijom. Sa­ ra­đi­vao je sa mnogim istaknutim umjetnicima poput pijaniste Alda Ciccolinija (1996. godine u Veroni), sopranistice Barbare Hendricks, te opernih zvijezda Denyce

Graves, José Carrerasa i Inve Mule, s kojima je nastupio na koncertima Zagrebačke filhar­monije.

U martu 2000. godine dirigira premijerom Evgenija Onjegina u Opera de Nice sa velikim opernim zvijezdama Barbarom Hendricks, Vladimirom Chernovim, Zoranom Todorovichem i Matti Salmi­ne­ nom, dok nakon uspješnog debuta u oktobru 1999. u Deutsche Oper u Berlinu s Orffovom Car­ mi­nom buranom, biva ponovno angažiran, te s velikim uspjehom, na dan Verdijeve smrti, 27. januara 2001. godine, diriguje sve­čanom predstavom Falstaffa u toj poznatoj opernoj kući. U periodu od 2001. do 2003. djelovao je kao muzički rukovodilac Državne opere u Ankari i festivala u Aspendosu. Dobitnik je nagrade “Milka Trnina” Hrvatskog društva

10

DoReMi&Vi - Elena Mosuc - podloge - final.indd 10

30.10.2014 15:02:55

Koncert opernih arija

glazbenih umjetnika za 2003. godinu.

Među značajna umjetnička postignuća spadaju i nastupi u Bresci 2004. gdje diriguje operom Madama Butterfly u povodu 100-te obljetnice konačne verzije te Puccinijeve partiture s ansamblima veronske Arene, a u Teatro Filarmonico u Veroni, 2005. godine postavlja novu produkciju Verdijeve Traviate. Godine 2009. u Teatro Vittorio Emanuelle u

Messini diriguje premijernom izvedbom Bizetove Carmen, a u Rijeci praizvodi novu domaću operu Alfija Kabilja Casanova u Istri. U julu 2010. premijerno di-

Zajedno sa Invom Mulom i Zagrebačkom filharmonijom snimio je i CD Il bel sogno sa arijama Gounoda, Masseneta, Puccinija i Verdija za Virgin records. Djeluje

riguje simfonijskim koncertima i operama Cavalleria rusticana i Pagliacci na festivalu Luglio musicale Trapanese na Siciliji, da bi slijedeće godine dirigovao premijerom Puccinijeve Tosce. Za Muzički Bienale Zagreb, praizvodi operu Maršal hrvatskog kompozitora Silvija Foretića.

kao docent i stalni gost-dirigent u Teatro Lirico Sperimentale u Spoletu. U posljednje vrijeme često nastupa u hrvatskim opernim kućama, te u Operi Narodnog pozorišta u Sarajevu, dirigujući brojne operne premijere.

Amir Saračević Bosna i Hercegovina

Amir Saračević, tenor, rođen je 1982. godine u Mostaru. Pjevanjem se bavi od 2005. godine, te nastupa kao član Opere Narodnog pozorišta u Sarajevu. U Operi je nastupao u više tenorskih uloga: Lensky u operi Evgenij Onjegin Petra Iljiča Čajkovskog, Rinuccio u operi Gianni Schicchi Giacoma Puccinija, Ernesto u Do-

nizettijevoj operi Don Pasquale, Remendado u Bizetovoj Carmen, Alfredo u Verdijevoj operi La Traviata. Osim opernih uloga, Amir Saračević je kao solista nastupio u izvedbama djela poput Mozartovog Requiema, Beethovenove Devete simfonije, Saint-Saënsovog Božićnog oratorija, Brittenovog War requiema, te na kon-

certnoj izvedbi Purcellove opere King Arthur. Posebno se ističu njegovi nastupi u finalu takmičenja Klassikmania u Beču, nastup na cjelovečernjem koncertu u Londonu, te niz koncerata realizovanih u Republici Hrvatskoj u saradnji sa maestrom Ivom Lipanovićem.

11

DoReMi&Vi - Elena Mosuc - podloge - final.indd 11

30.10.2014 15:02:59

Subota, 8. novembar 2014, Narodno pozorište u Sarajevu

Hor Opere Narodnog pozorišta u Sarajevu Bosna i Hercegovina

Osnivanje Opere Narodnog po-

funkcioniranju opere kao cjeline.

za visoki umjetnički dojam u

zorišta u Sarajevu 1946. godine

Hor, svakako i orkestar, stubovi

Ljubljani (Križanke) za operu

bio je historijski događaj nemjer-

su svake opere, što je slučaj i sa

Turandot. Hor je ostvario mnogo-

ljive vrijednosti za kulturnu hi-

sarajevskim horom o čijoj brojno-

brojna gostovanja u inostranstvu

storiju i razvoj muzičke kulture

sti i kvaliteti ovisi i kvalitet oper-

(Italija, Austrija, Njemačka, Izrael,

u Sarajevu i Bosni i Hercegovini.

nog repertoara.

Turska), a 1976. godine muški dio

Početak rada Opere inicirao je obnavljanje Sarajevske filharmo-

Hor Opere, kao i drugi operni an-

ansambla je, među svim združenim horovima iz bivše Jugoslavije,

nije i osnivanje Muzičke akade-

sambli, prošao je nekoliko faza

mije u Sarajevu, institucija koje

u svom razvoju koje korespondi-

su uz Operu trasirale put razvoja

raju sa rastom i razvojem sara-

muzičke kulture i umjetnosti u

jevske Opere u cjelini. Prva faza

Bosni i Hercegovini. Hor opere

završila je izbijanjem agresije na

Narodnog pozorišta u Sarajevu

Bosnu i Hercegovinu 1992. godi-

bio je dio ovog velikog projekta

ne do kada se sarajevska Opere

započetog prije više od šezdeset

afirmirala kao vrlo respektabilno

Repertoar hora Opere obuhvata

godina. Osnovan kao jedan od

izvođačko tijelo priredivši 156

značajna djela svjetske operne

ansambala Opere Narodnog po-

opernih i operetskih predstava i

literature, ali i nekoliko doma-

zorišta, hor su mahom činili pje-

koncerata. U ovom periodu hor je

ćih ostvarenja. Od 1996. godine

vači-amateri, ali je zahvaljujući

primio nekoliko značajnih prizna-

obnovljeni hor Opere je ostvario

intenzivnom radu ansambla i di-

nja kao što su Šestoaprilska na-

desetine nastupa u operama i

rigenata, hor brzo stekao potreb-

grada grada Sarajeva za Carminu

operetama, premijernim i repri-

nu rutinu preuzevši važnu ulogu u

buranu Carla Orffa i priznanje

znim predstavama, standardnog

dobio posebno priznanje za nastup u Trubaduru izvedenom u pulskoj Areni. Uspon hora Opere naglo je prekinut 1992. godine čime je završio i prvi period u njegovoj historiji.

12

DoReMi&Vi - Elena Mosuc - podloge - final.indd 12

30.10.2014 15:03:03

Koncert opernih arija

opernog repertoara s operama

izvodio Mozartov Requiem (1997)

dirigentskom palicom maestra

Verdija (Il Trovatore, Un Ballo in

i Rossinijev Stabat Mater (1998),

Uroša Lajovica (2013. godine).

Maschera, Nabucco, La Traviata,

te niz prigodnih koncerata kao što

Jedan od njihovih najznačajni-

Rigoletto),

(Tosca,

su koncert povodom 250-godiš-

jih nastupa je i učešće u izved-

Gia­nni Schicchi, La Boheme),

njice rođenja Mozarta (2006), gala

bi Orffove Carmine burane na

Mascagnija (Cavalleria rustica-

koncert povodom 60-godišnji-

otvaranju 62. Ljubljana Festivala

na), Mozarta (Le nozze di Figaro),

ce Opere NPS i 85-godišnjice NP

na Kongresnom trgu u Ljubljani

Rossinija (Il Barbiere di Seviglia),

(2006), izvođenje Carmine burane

1.7.2014. godine. Pored saradnje

Donizettija (Don Pasquale, L’elisir

Carla Orffa povodom obilježava-

s orkestrom Sarajevske filhar-

d’amore),

i

nja 85-godišnjice Sarajevske fil-

monije, hor Opere je ostvario i

Čajkovskog (Evgenije Onjegin)

harmonije u dvorani Zetra (2008)

i operetama Straussa (Šišmiš) i

i tradicionalnim Ramazanskim

Lehara (Vesela udovica). Uz djela

(1998, 2011) i Božićnim koncerti-

hrvatskih i jednog slovenačkog

ma (2008, 2009). Posebno treba

kompozitora, Zajca (Nikola Šubić

izdvojiti gostovanje hora Opere u

Zrinjski), Gotovca (Ero s onoga

Osijeku prilikom kojeg je izveden

svijeta) i Vaude (Ježeva kućica),

Haydnov oratorij Stvaranje svjeta

postavljene su četiri opere bosan-

(2009) i koncert povodom 35-go-

skohercegovačkih kompozitora,

dišnjice umjetničkog rada Ivice

Horozića (Hasanaginica, Aska i

Šarića uz učešće zbora Opere

vuk), Čavlovića (Srebreničanke) i

Hrvatskog narodnog kazališta

Puccinija

Bizeta

(Carmen)

nekoliko

zajedničkih

projeka-

ta s Muzičkom akademijom u Sarajevu i Dramom i Baletom Narodnog pozorišta.

Hor Opere priredio je i nekoliko samostalnih koncerata, i to koncert pod nazivom Muzika na vodi s djelima baroknih majstora Händela, Vivaldija i Corellija održan 16.05.2005. i koncert priređen u znak sjećanja na kompozi-

Osmanagića (Alma).

kada je izveden Verdijev Requiem

Uz standardnu ulogu opernog

sarađuje i sa Fondacijom za mu-

hora u opernim predstavama,

zičke umjetnosti u realizaciji

Hor Opere je bio i ostao izvorište

hor Opere redovno nastupa sa-

projekata DoReMi&Vi (koncert

najboljih pjevača i pjevačica u

mostalno i uz saradnju drugih

sa Denyce Graves 2012. i koncert

Bosni i Hercegovini, iz čijih redo-

muzičkih institucija i to prven-

sa Željkom Lučićem 2013. godi-

va se od osnivanja do danas po-

stveno Sarajevske filharmonije. U

ne), te festivala Sarajevske veče-

punjava ansambl solista Opere.

saradnji s ovom institucijom hor

ri muzike (SVEM), na čijem je 19.

U ovom horu ponikli su brojni

Opere ostvario je vrlo značajne

izdanju hor učestvovao u izved-

epizodisti, solisti i prvaci Opere

koncertne nastupe na kojima je

bi Orffove Carmine burane pod

Narodnog pozorišta u Sarajevu,

(2010). Od 2012. godine hor Opere

tore Pozajića i Stahuljaka održan 14.12.2009.

13

DoReMi&Vi - Elena Mosuc - podloge - final.indd 13

30.10.2014 15:03:07

Subota, 8. novembar 2014, Narodno pozorište u Sarajevu

koji su u horu Opere pjevali kao studenti Muzičke akademije ili kao mladi još neafirmisani umjetnici. To je jedini profesionalni hor u Bosni i Hercegovini sa stručno profiliranim članicama i članovima sa kojima su radili stručnjaci kao što su Mladen Stahuljak, Kajdi Krunoslav, Ognjen Bomoštar i

Dario Vučić. Danas hor Opere broji pedeset članova i radi pod vodstvom Danijela Žontara.

Bogata historija ovog ansambla, ali i kvalitet i predanost u radu trenutnog ansambla i njegovog voditelja, preduslov su uspješne umjetničke djelatnosti. Nadamo

se da će hor Opere održati visoki umjetnički renome stjecan decenijama predanog kulturnog i umjetničkog rada. dr. Fatima Hadžić

Sarajevska filharmonija

Bosna i Hercegovina

Sarajevska filharmonija prvi je

decenije djelovanja u sredini gdje

Filharmoničnog udruženja, koji

profesionalno organizovan simfo-

se društvena dešavanja nemilo-

je uglavnom bio sastavljen od na-

nijski orkestar na području Bosne

srdno odražavaju na kulturne pri-

stavnika Oblasne muzičke škole.

i Hercegovine, a svoje je korijene

like, Filharmonija je nekoliko puta

Članovi Kvarteta su bili Josip

imala već u ansamblima koji su

bila primorana iznova ispisivati

Hladek i dr. Josip Goldberg (violi-

se formirali tokom austrougar-

stranice svoje historije.

ne), Jakov Sternberg (viola), Beluš Jungić (violončelo) i Klemens

ske vladavine na tlu naše države. Od 1923. godine, postojanje

Prve ideje o formiranju jednog

Menšik (klavir). Prvi koncert odr-

ovog filharmonijskog orkestra u

pro­fesionalnog ansambla u bo-

žan je 15.04.1920. godine u dvora-

BiH predstavlja jedan od stubo-

sanskohercegovačkoj

prijestol-

ni sarajevskog kina Imperijal. Ovi

va muzičke kulture i instituciju

nici koji bi izvodio umjetničku

mali, ali značajni koraci vodili su

muziciranja od fundamentalnog

mu­zi­ku zapadnoevropskog tipa

do održavanja osnivačke skupšti-

značaja za sarajevsku i bosan-

potekle su iz Oblasne muzičke

ne Sara­jevske filharmonije koja

skohercegovačku sredinu. Brojeći

škole. Tako je formiran Kvartet

se desila 6. jula tri godine kasnije,

14

DoReMi&Vi - Elena Mosuc - podloge - final.indd 14

30.10.2014 15:03:10

Koncert opernih arija

a za novog predsjednika imenovan je Bogdan Milanković. Pod krilaticom “što više i što bolje muzike”, organizacioni odbor je krenuo sa realizovanjem zadataka kako bi novoformirani ansambl što prije počeo sa aktivnostima.

Prvi koncert održan je 24. oktobra 1923. godine. Solist na klaviru bio je Klemens Menšik, a dirigovali su Aleksandar Lukinić i Josip Rožđalovski. Na programu su bili Uvertira za operu Porin Vatroslava Lisinskog, Klavirski koncert u g molu Felixa MendelssohnaBartholdyja, te Druga simfonija Ludwig van Beethovena. U periodu od 1941. godine, orkestrom su dirigovali Beluš Jungić, Maks Unger, Aleksandar Lukinić, Josip Rožđalovski, Edo Křenek i Oskar Danon. U ovom periodu Filharmonija je obilježila godišnjice značajnih kompozitora kao što su stogodišnjica B. Smetane, F. Schuberta i Beethovena.

Zbog ratnih dešavanja, u periodu od 1941. do 1945. godine, Filharmonija je obustavila rad i 1948. godine ponovo nastavlja sa svojim aktivnostima. Osnovni

zadaci Sarajevske filharmonije tada su definisani nastojanjima da se izvodi simfonijska muzika domaćih i stranih autora, da se podstiče stvaranje novih djela simfonijske muzike, doprinosi uzdizanju kvalitetnih muzičkih umjetnika, zadovoljavanju kulturnih potreba građana i u tome sarađuje sa drugim institucijama i ustanovama u svrhu podizanja muzičke kulture i razvoja muzičkog života.

Prvi koncert Sarajevske filharmonije poslije Drugog svjetskog rata održan je 20. oktobra 1948. godine, dirigovao je Oskar Danon, a solist je bio Antonio Janigro, violončelista iz Zagreba. Na programu su bili Uvertira za operu Ruslan i Ljudmila M. I. Glinke, Koncert za violončelo i orkestar A. Dvoraka, Šarka B. Smetane, Noć na golom brdu M. Musorgskog i Plesovi iz baleta Ohridska legenda S. Hristića. Politika rada Filharmonije u ovom periodu bila je da se prednost daje domaćim dirigentima, dok su manji broj koncerata dirigovali gostujući dirigenti. Direktori Filharmonije

u ovom periodu su bili: Tihomir Mirić (1948–1973), Teodor Roma­ nić (1974–1976), Mirko Janjčić (1976–1984), Vladimir Maunagić (1984–1988), Miroslav Homen (1988–1989) i Ninoslav Verber (1990–1992). Sarajevskom filhar­ monijom su dirigovali Ivan Štaj­ cer, Mladen Pozajić, Teodor Ro­ ma­nić, Miroslav Homen, Oskar Danon, Julio Marić, Dragiša Sa­ vić, Radivoj Spasić, Boris Papan­ dopulo i brojni drugi. U odnosu na period djelovanja prije 1941. godine, Sarajevska filharmonija je značajno proširila svoj repertoar izvodeći djela ne samo stranih već i jugoslavenskih i bosanskohercegovačkih kompozitora. S tim u vezi treba spomenuti vrlo plodnu saradnju sa Udruženjem kompozitora BiH zahvaljujući čemu su se na koncertnom repertoaru redovito nalazila djela domaćih autora.

Godina 1992. označila je početak agresije na Bosnu i Hercegovinu, te samim time i destrukciju svega što je građeno prethodnih decenija. Tako je i Sarajevska filharmonija prekinula sa radom dvije

15

DoReMi&Vi - Elena Mosuc - podloge - final.indd 15

30.10.2014 15:03:13

Subota, 8. novembar 2014, Narodno pozorište u Sarajevu

godine i pri tome pretrpjela velike materijalne, ali i ljudske gubitke.

Svojevrsnu prekretnicu u radu Filharmonije predstavljao je koncert održan 19. juna 1994. godine kada su pod dirigentskom palicom velikog Zubina Mehte u razrušenoj Vijećnici izveli Mozartov Requiem. Kao solisti nastupili su Jose Carreras, Ruggero Raimondi, Cecilia Gasdia i Ildiko Komlosi. Iste godine Sarajevska filharmonija održava koncerte u Italiji, a narednih godina nižu

DoReMi&Vi - Elena Mosuc - podloge - final.indd 16

se gostovanja u Austriji, Turskoj, Češkoj, Francuskoj, Švicarskoj i Italiji. Nakon završetka rata, Sarajevska filharmonija se u kadrovskom smislu obnavlja, a nastojanjima uprave na čijem su čelu bili Emir Nuhanović (1994– 2008), a potom Samra Gulamović (od 2008), ostvareni su značajni nastupi u zemlji i inozemstvu.

Veličanstvenim koncertom u olimpijskoj dvorani Zetra 11. oktobra 2008. godine, Sarajevska filharmonija je obilježila 85 godina

postojanja i rada. Tom prilikom je izvedena popularna Carmina burana Carla Orffa pod dirigentskom palicom Julia Marića.

Proslavljajući svoju 90-godišnjicu 2013. godine, Sarajevska filharmonija nastavila je težiti ka ciljevima postavljenim u začetku svoje djelatnosti, ostavši tako jedan od svjetionika bh. kulturne scene i svakako jedna od najvažnijih karika u lancu sarajevskog i bosanskohercegovačkog muzičkog života.

30.10.2014 15:03:14

DoReMi&Vi - Elena Mosuc - podloge - final.indd 17

30.10.2014 15:03:17

DoReMi&Vi - Elena Mosuc - podloge - final.indd 18

30.10.2014 15:03:18