22. SVEM

9. - 14. maj 2016. dom oružanih snaga BIH vijećnica narodno pozorište sarajevo

MUSIC ARTS FOUNDATION www.maf.ba

Poštovani ljubitelji muzike, Ive Pogorelića, koji je nakon dvije godine ponovo sa nama, ovaj put u pratnji orkestra Sarajevske filharmonije i dirigentice Samre Gulamović. Pojam kvartet veže nas za drugi i treći koncert ovogodišnjeg SVEM-a, kada će se predstaviti dva četveročlana kamerna sastava. Četiri izuzetno uspješne žene okupljene u Kvartetu flauta 4Syrinx potpuno ravnopravno će parirati muškom Gudačkom kvartetu Tartini, svi zajedno ujedinjeni u ideji predstavljanja vrhunskih djela kamerne muzike u jednako tako izvrsnim interpretacijma. I na kraju, ne smijemo zaboraviti prvi koncert, kojim će 22. SVEM biti na najbolji način najavljen. Koncert “U susret SVEM-u” obilježit će najbolji mladi umjetnici, studenti Muzičke akademije u Sarajevu i Univerziteta za muziku i scenske umjetnosti Graz (Austrija). Nama preostaje da putovanje pred nama prigrlimo otvorenog srca i pažljivo slušamo! Dobrodošli na 22. SVEM!

Još jedna godina je iza nas, puna brojnih turbulentnih dešavanja koja su značajno utjecala na svijet u kojem živimo. Danas kada svjedočimo velikim promjenama koje sve više pokazuju zastrašujuće lice ljudskog roda, te gubitak gotovo svih ljudskih vrijednosti, ne smijemo zaboraviti da je umjetnost ta koja nas vraća onom plemenitom, duhovnom, istinski ljudskom u nama. Upravo je 22. festival Sarajevske večeri muzike ove godine tu za nas da nas podsjeti na iznimnu moć muzike, ali i da nas vrati onome što uistinu jesmo, samosvjesna bića puna ljubavi i brige za svijet oko sebe. Ovogodišnja festivalska misija u znaku je dva ključna pojma, klavir i kvartet. Muzika za klavir poveznica je dvaju centralnih festivalskih događaja, koncerta svečanog otvaranja i zatvaranja festivala, koji će sarajevskoj publici predstaviti dvojicu uistinu vrhunskih pijanista današnjice. Recitalom ruskog pijaniste Vadima Rudenka započet ćemo naše putovanje, čija će posljednja stanica biti nastup jednog od najutjecajnijih pijanista danas, maestra

Ninoslav Verber

5

Ponedjeljak, 09. maj 2016, 20:00 Dom Oružanih snaga BiH Koncert: “U susret SVEM-u” Studenti Univerziteta za muziku i scenske umjetnosti Graz (Austrija) i Muzičke akademije Univerziteta u Sarajevu PROGRAM Maurice Ravel (1875–1937) Gaspard de la nuit za klavir Ondine

Zlatan Božuta, klavir

Gustav Mahler (1860–1911) Klavirski kvartet, a mol, Nicht zu schnell Šejla Glinac, violina Ajdin Mulabdić, viola Sandin Redžo, kontrabas Lejla Tucaković, klavir Gianvicenzo Cresta (r. 1968) Del segreto custodito za klarinet, violončelo i klavir Valentin Šeremet, klarinet Lucija Gregov, violončelo Zlatan Božuta, klavir Felix Mendelssohn Bartholdy (1809–1847) Gudački oktet, op. 20, Es dur Allegro moderato ma con fuoco Andante Scherzo Jevgenijs Cepoveckis, violina Presto Nefelina Musaelyan, violina Andrii Uhrak, violina Alona Pynzenyk, violina Martyna Faferek, viola Jorge Enrique Lozano, viola Floris Fortin, violončelo Ala Yakusheuskaya, violončelo

6

ZLATAN BOŽUTA (1991, Sarajevo) osnovno i srednje muzičko obrazovanje stječe u Sarajevu u klasi profesora Milorada Jovanovića. Nakon toga upisuje Muzičku akademiju u Sarajevu koju uspješno završava u klasi prof. Dragana Opančića 2014. godine. Tokom školovanja učestvovao je na nekoliko državnih i internacionalnih takmičenja na kojima osvaja visoke nagrade. Pohađao je majstorske radionice kod istaknutih muzičara: Kemal Gekić, Aleksandra Romanić, Christopher Taylor, Boris Kraljević, Ursula Opens, Jerome Lowenthal i drugi. Imao je nekoliko solističkih koncerata i nastupa u kamernim sastavima na koncertnim serijalima i festivalima u Bosni i Hercegovini, Srbiji, Hrvatskoj i Makedoniji. Sa Sarajevskom filharmonijom svirao je praizvedbu djela Kao kad drvo raste kompozitora Ališera Sijarića. Od 2014. godine je stalni član Sarajevo Big Banda. Trenutno je student master studija u klasi profesora. Dragana Opančića, te prve godine dodiplomskog studija na Odsjeku za kompoziciju u klasi profesora. Dine Rešidbegovića.

AJDIN MULABDIĆ (Sarajevo) Osnovnu i Srednju muzičku školu završio je u Sarajevu u klasama profesorica Dijane Đurđević i Tatjane Romanić. Kao solista i član kamernih ansambala učestvovao je na federalnim i međunarodnim takmičenjima gdje je osvajao prva i druga mjesta. Trenutno je student prve godine viole na Muzičkoj akademiji Univerziteta u Sarajevu. SANDIN REDŽO (1995, Sarajevo) osnovno muzičko obrazovanje stječe u Osnovnoj muzičkoj školi “Ilidža”, gdje je svirao gitaru u klasama profesora Sanela Sabitovića i profesora Emira Bečirovića. Dalje školovanje je nastavio u Srednjoj muzičkoj školi u Sarajevu, gdje počinje da uči kontrabas u klasi profesora Fahrudina Stojila. Srednju školu završava 2014. godine kada započinje studij kontrabasa na Muzičkoj akademiji u Sarajevu. Učestvovao je na mnogim takmičenjima kao solista, te kao član kamernih ansambala i orkestara. Osvojio je specijalnu nagradu kao solista na Federalnom takmičenju 2014. godine. Iza njega stoji veliki broj koncerata u BiH i inostranstvu. Trenutno radi kao volonter u kontrabas sekciji Sarajevske filharmonije. Student je druge godine Muzičke akademije Univerziteta u Sarajevu u klasi profesora Slobodana Gerića.

ŠEJLA GLINAC (1993, Gračanica) osnovno i srednje muzičko obrazovane stječe u Tuzli. Pohađala je mnogobrojne seminare kod vrhunskih muzičara i pedagoga kao što su Vladimir Marković, Stefan Milenković, Alena Baeva, Paul Rocek i dr. Osvajala je mnogobrojne nagrade na federalnim i međunarodnim takmičenjima. Učestvovala je na Sarajevo Chamber Music Festivalu na kojem je imala zapažene koncertne nastupe u kamernim ansamblima i uspješne radionice sa Gudačkim kvartetom Manhattan. Trenutno je apsolvent na Muzičkoj Akademiji u Sarajevu u klasi profesorice YeonJu Jeong. Ove godine je uspješno položila audiciju za master studij na Lund Univerzitetu (Švedska) gdje planira nastaviti svoje dalje muzičko obrazovanje.

LEJLA TUCAKOVIĆ (1995, Sarajevo) završila je Osnovnu muzičku školu „Mladen Pozajić“ u Sarajevu u klasama profesorica Danijele Jirota i Nedžmije Mulabdić. Srednju muzičku školu u Sarajevu završava 2013. godine u klasi profesorice Grete Šećerkadić-Ganović. Svoje muzičko obrazovanje nastavlja na Muzičkoj Akademiji Univerziteta u Sarajevu. Dobitnica je više prvih i drugih nagrada na Federalnim takmičenjima, ali je pokazala uspjeh i u inostranstvu: 8. Međunarodno natjecanje

7

mladih pijanista „Zlatko Grgošević“ u Zagrebu, Međunarodno pijanističko takmičenje „Banjalučki Bijenale“, Internacionalno takmičenje „Davorin Jenko“ u Beogradu. Usavršavala se na mnogim majstorskim radionicama koje su vodili istaknuti pijanisti kao što su Christopher Taylor, Boris Kraljević, Jokut Mihailović, Aleksandra Romanić, Dragoljub Šobajić i drugi. Trenutno je studentica klavira treće godine na Muzičkoj akademiji u Sarajevu, u klasi doc. mr. Dragana Opančića.

Nikola Ružević i Chris Finckel. Aktivno učestvuje na koncertima u sklopu koncertne sezone Muzičke akademije u Sarajevu Students On Stage gdje nastupa kao solistica, ali i članica kamernih sastava i orkestara. Godine 2014. izvodi bh premijeru performansa Echtzeit za odvojeno violončelo i delay i White / Whitish Petera Ablingera. U sklopu Sarajevo Sonic Studia učestvovala je i na predavanjima Heinera Goebelsa, Philippea Manourya i Vinka Globokara. Od 2012. djeluje kao članica klavirskog tria TrioLLA s kojim je nastupala u sklopu Sarajevo Chamber Music Festivala i pohađala majstorski kurs jednog od vodećih ansambala u SAD-u, Manhattan String Quarteta. Aktivno djeluje kao članica Ricciotti ansambla. Nastupala je u BiH, Hrvatskoj, Srbiji, Sloveniji, Austriji, Italiji, Holandiji.

VALENTIN ŠEREMET (1995, Zagreb) osnovnu muzičku školu upisuje u Lepoglavi u klasi profesora Ježek Franje, koju završava 2009. godine u klasi profesora Dubovečak Želimira. U toku tog razdoblja učestvuje na takmičenjima, te osvaja više nagrada. Godine 2009. upisuje Srednju glazbenu školu u Varaždinu u klasi profesora Perši Gordana koju završava 2013. godine. Tokom srednjoškolskog obrazovanja svira i nastupa s mnogim amaterskim orkestrima i ansamblima, a 2012. nastupa i sa simfonijskim orkestrom bivših i sadašnjih učenika Glazbene škole u Varaždinu. Muzičku Akademiju u Sarajevu upisuje 2013. godine u klasi profesora Tuce Vedrana. Godine 2015. osvaja II. nagradu na Varaždin International Woodwinds & Brass Competition. Kao vanjski saradnik sarađuje sa Sarajevskom filharmonijom i Kamernim teatrom 55 u Sarajevu.

O DJELIMA: “Đavo koji stupa na dužnost”… Tim riječima je Maurice Ravel opisao jedno od svojih najznačajnijih djela, suitu za klavir Gaspard de la nuit. Na jednak način francuski pjesnik Aloysius Bertrand započinje svoju istoimenu zbirku poezije 1836. godine, Ravelov izvor inspiracije, otkrivajući čitatelju da je Gaspard sami đavo. No, osim što je đavo, Gaspard je u etimološkom smislu i rizničar, tj. osoba koja brine o kraljevim materijalnim bogatstvima svih vrsta. Djelo nastalo 1908. godine je trostavačno, a svaki stav je baziran na po jednoj Bertrandovoj pjesmi: Ondine, Le Gibet i Scarbo. Gaspard je zasigurno djelo u kojem je Ravel pokazao nevjerovatno umijeće balansiranja između vođenja rafiniranih pjevnih melodija, i tehničkog virtuoziteta kroz izuzetno poznavanje pijanističke tehnike do najsitnijih detalja. Upravo su te sposobnosti stavku Scarbo donijele titulu jednog od najzahtjevnijih djela u historiji muzike za klavir, rame uz rame sa čuvenim Islameyem Milija Balakirieva.

LUCIJA GREGOV (1993, Hrvatska) diplomirala je 2015. godine violončelo na Muzičkoj akademiji u Sarajevu u klasi profesora Yevgenya Xaviereffa. Trenutno je na postdiplomskom studiju u istoj klasi. Pohađala je majstorske kurseve kod istaknutih violončelista i muzičkih pedagoga kao što su Gustav Tavares, Laszlo Mezzo, Dobrila Berković Magdalenić,

8

Ondine, prvi stavak vrlo klasički struktuiranog Gasparda, kreira posebnu atmosferu u kojoj Ravel “slika” zvukom, s mnoštvom tembrovskih nijansi, dočaravajući misterioznu Ondine (Undine), sirenu koja iz vode svojim pjevom zavodi muškarca. Stavak karakteriše gotovo lebdeći zvuk klavira i magična atmosfera noći u kojoj Ondine plete svoju priču.

muzike, komponuje djela za glas, solo instrumente, orkestar, kao i elektroničku muziku. Njegovo djelo Del segreto custodito pisano je za klarinet, violončelo i klavir, a nastalo je 2002. godine. Kada slušamo Gudački oktet op. 20 u Es duru Felixa Mendelssohna, jedno od remek-djela kamerne muzike, naprosto zapepašćuje činjenica da je njegov autor bio još jedan šesnaestogodišnjak, iskren u namjeri da svom učitelju violine Eduardu Rietzu pokloni jedinstven rođendanski poklon. I kasnije, kao etablirani kompozitor, Mendelssohn je u više navrata govorio kako je to njegovo najbolje djelo u čijem komponovanju je istinki uživao. Djelo je nastalo 1825. godine, a premijerno je izvedeno 1836. u lajpciškom Gewandhausu. Iako je napisano za, u to vrijeme, poprilično neobičan sastav (dvostruki gudački kvartet), kompozitor je pronašao jedinstven model po kojem ovo djelu predstavlja savršeni balans između simfonijske i kamerne muzike, ali i između mladalačke energije i nevjerovatnog majstorstva. Jedan od najupečatljivijih odlomaka djela je treći stav, Scherzo, inspirisan riječima iz scene Valpurgina noć prvog dijela Goetheovog Fausta. Impresivnu slikovitost i živost djela Mendelssohnova sestra Fanny opisala je: “…čovjek se osjeća toliko blizu svijetu duhova, nošen kroz vazduh, napola spreman da uzme metlu i pridruži se toj lebdećoj procesiji.”

Pred kraj prve godine studija na Bečkom konzervatoriju 1876, kao šesnaestogodišnjak, Gustav Mahler komponuje Klavirski kvartet u a molu. Mnogo godina kasnije, kao već poznati kompozitor simfonijske muzike, uništava sva djela koje je napisao u mladosti sačuvavši jedino ovaj kvartet. Smatra se da je djelo nedovršeno jer je Mahler, pored jednog stavka koji se izvodi kao kvartet, kreirao i skicu za Scherzo, kojeg je potom dovršio kompozitor Alfred Schnittke. Djelo po svojoj zvučnosti podsjeća na kemerna djela Schuberta i Brahmsa, a zasnovano je na izlaganju, čestom ponavljanju i obradi tri teme. Posebno upečatljiva, te pomalo iznenađujuća je violinska kadenca prije kode, dok je kvartet u cjelosti značajan prikaz Mahlerovih kompozitorskih početaka. Kamerna muzika jedno je od omiljenih područja stvaralaštva talijanskog savremenog autora Gianvicenza Creste. Nakon završenih studija klavira i kompozicije, ovaj talijanski umjetnik mlađe generacije detaljno se posvetio izučavanju muzike druge polovine 20. stoljeća. To je, osim brojnim umjetničkim dostignućima u vidu velikog broja vlastitih kompozicija, rezultiralo i vrlo značajnim studijama koje problematiziraju određene autore, pristupe savremenoj muzici i sl. U tom smislu, važno je istaknuti da je bio urednik knjige “Listening to Thought – Writings on Luigi Nono”. Pored kamerne

9

Utorak, 10. maj 2016, 20:00 Narodno pozorište Sarajevo

Recital Vadim Rudenko, klavir PROGRAM: Johann Sebastian Bach (1685–1750) Partita za klavir br. 2, BWV 826, c mol Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791) Sonata za klavir br. 9, K.311/284c, D dur Allegro con spirito Andante con espressione Rondeau: Allegro Johannes Brahms (1833–1897) Varijacije na Paganinijevu temu, svezak II, op. 35 **** Sergej Rahmanjinov (1873–1943) Moments musicaux, op. 16 Petar Iljič Čajkovski (1840–1893) / Mikhail Pletnev (r. 1957) Koncertna suita iz baleta Krcko Oraščić

10

VADIM RUDENKO rođen je u Krasnodaru, Rusija. Vrlo rano počinje svirati klavir, pa je već kao sedmogodišnjak održao svoj prvi koncert. Od 1975. godine bio je učenik Centralne muzičke škole u Moskvi, a već 1982. postaje laureat Međunarodnog takmičenja Concertino Prague. Njegovi učitelji klavira u tom periodu bili su Anna Artobolevskaja, Vadim Sukanov i Dmitrij Baškirov. Studij na Moskovskom konzervatoriju počinje 1989. godine u klasi profesora Sergeja Dorenskog, u kojoj diplomira 1994, a magistrira 1996. godine. U tom periodu ovaj mladi pijanista postaje laureatom i pobjednikom nekoliko takmičenja: Queen Elisabeth International Piano Competition (Belgija), Paloma OShea Piano Competition (Španija), International G.B. Viotti Competition (Italija). Dva puta je osvajao nagrade na čuvenom P. Tchaikovsky International Piano Competition (3. nagradu 1994, 2. nagradu 1998. godine). Od tada počinje intenzivno razdoblje koncerata i koncertnih turneja širom Rusije i svijeta. Vadim Rudenko nastupao je sa mnogim istaknutim svjetskim orkestrima među kojima su: Moskovski radijski simfonijski orkestar, St.Petersburška filharmonija, Moskovska filharmonija, Amsterdam Concertgebouw orkestar, Rotterdamska filharmonija, Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks, Münchner Sinfoniker, Rundfunk Sinfonieorchester Berlin, Mozarteum Orchester Salzburg, Orchestre National de Belgique, Luzerner Sinfonieorchester, Orchestra Sinfonica Nazionale della RAI Torino, Orchestra Sinfonica di Milano, Leeds Symphony Orchestra, Orchestre

Philharmonique de Radio France, Orchestre de Paris, Orquesta Sinfonica de Madrid, Orquesta Sinfonica de Barcelona, Praška filharmonija, Tokyo Symphony Orchestra, Orquesta Sinfonica De Venezuela itd. Sarađivao je sa brojnim istaknutim umjetnicima kao što su: Vladimir Fedosejev, Evgenij Svetlanov, Jurij Temirkanov, Jurij Simonov, Andrej Borejko, Nikolaj Alekseev, Mark Gorinstein, Alexander Vedernikov, Dmitrij Liss, Vasilij Sinaiski, Marek Janowski, Veronika Dudarova, Vladimir Ponjkin, Eri Klaas, Sergiu Comissiona, Arnold Katz, Philipp Entremont, Mikhail Pletnev, Yury Bashmet, Gintaras Rinkyavichus, Ion Marin i mnogi drugi. Rudenko redovno koncertira širom Evrope, SAD-a, Kanade, Južne Amerike i Azije, u koncertnim dvoranama: Tonhalle (Zürich), Auditoria Nacionale (Madrid), Osaka Simphony Hall (Osaka), Palais des Beaux Arts (Brisel), Concertgebouw (Amsterdam), Velika dvorana Moskovskog konzervatorija, Mozarteum (Salzburg), Velika dvorana St. Peterburške filharmonije, Salle Gaveau (Pariz), Velika dvorana Berlinske filharmonije i dr. Snimio je više nosača zvuka kao solista, te kao član kamernih ansambala za diskografske kuće “Meldoc” (Japan), “Pavanrevords” (Belgija) i dr. Od 1995. redovno nastupa u duetu sa čuvenim pijanistom Nikolajem Luganskim. Pored koncerata, Rudenko je aktivan i kao pedagog kroz brojne radionice za mlade pijaniste u Evropi, Brazilu, Japanu, Ukrajini, Rusiji, Južnoj Koreji, i dr. Redovan je član žirija međunarodnih pijanističkih takmičenja. Kritika ga naziva jednim od posljednjih pijanista romantičke ere u interpretaciji (Le Figaro).

11

fotka rudenko

VADIM RUDENKO

O DJELIMA: Mnogi će potvrditi, potrebno je nesumnjivo veliko umijeće i iz njega proizašla hrabrost interpretirati djela onih koji su ostavili najdublji trag u muzičkoj historiji. Vadim Rudenko je jedan od takvih umjetnika, majstora interpretacije, uvijek spreman da muzici ponudi ono najbolje od sebe čak i kada je u pitanju muzički teren na kojem bi mnogi dobri muzičari uzmakli. A, izbor koncertnog programa uvijek mnogo govori o muzičkom, u našem slučaju pijanističkom biću umjetnika. Rudenko je prvi dio svog recitalskog programa posvetio stubovima muzičke umjetnosti, kompozitorima koji su obilježili muzičku prošlost, utiču na sadašnjost, te će (neminovno) usmjeravati budućnost, majstorima kompozicije, Bachu, Mozartu i Brahmsu. Fragmenti njihovog stvaralaštva predstavljeni su hronološki, počevši sa jednim od najgenijalnijih kompozitora svih vremena, Johannom Sebastianom Bachom. Kada je 1731. godine ovaj veliki kompozitor skupio 6 partita za instrument s tipkama koje je komponovao u razdoblju od 1726. do 1730, odlučio ih je objaviti kao zbirku Clavier Übung označenu kao opus br. 1. Nakon zbirke Engleskih i Francuskih svita, ovo je posljednja i tehnički najzahtjevnija Bachova zbirka tog tipa. Šest partita pisano je u 6 različitih tonaliteta koji su jedan za drugim redani u intervalskim odnosima sekunde, terce, kvarte, kvinte i sekste (B dur, c mol, a mol, D dur, G dur, e mol). Partita br. 2 u c molu posebno je zanimljiva po svojoj strukturi. Tako, za razliku od ostalih partita zbirke, Bach ovu počinje stavkom Sinfonia pisanom u obliku i stilu francuske uvertire koju zaključuje virtuoznom dvoglasnom fugom. Suitu, pomalo nestandardno, završava Capricciom, a ne uobičajenom Gigueom kao u ostalim partitama zbirke. Ostali stavci su standardni plesovi Allemande, Courante i Sarabande, kojima Bach pridružuje Rondeau čime potcrtava francuski utjecaj u ovoj

suiti. Gotovo 46 godina kasnije, tačnije 1777. godine još jedan majstor kompozicije znatno ispred svog vremena, tokom posjete Augsburgu i Mannheimu komponuje jednu od svojih 18 klavirskih sonata, Sonatu br. 9, K. 311/284c u D duru. Wolfgang Amadeus Mozart je tada kao 21-godišnjak uživao u zvuku mannheimskog orkestra kroz izvedbe simfonijske muzike. Upravo je ovaj žanr posebno utjecao na pomenutu klavirsku sonatu, što je naročito uočljivo u trećem stavu, u kojem se osjeti kontrast u teksturi i boji blizak simfonijskom zvuku. Sonata je pisana u tri stava, od kojih prvi i drugi karakterišu specifične melodijske linije istaknute kroz predstavljene teme, dok je treći tehnički najzahtjevniji s posebnim dramatskim ugođajem, produktom Mozartovog specifičnog pristupa formi ronda. Nešto manje od 90 godina nakon Mozartove klavirske Sonate, Johannes Brahms, majstor muzičkog Romantizma, oduševljen pijanistom Carlom Tausigom, Lisztovim poznatim učenikom, komponuje posebno djelo. Pronašavši inspiraciju i materijal u iznimno virtuoznom i popluarnom violinskom Capricciu br. 24 Niccola Paganinija, Brahms 1863. godine komponuje 2 svezka varijacija na Paganinijevu temu, koje naziva Studije za klavir: Varijacije na Paganinijevu temu, op. 35. Ista Paganinijeva tema potakla je mnoge kompozitore prije Brahmsa da komponuju slične setove varijacija, među kojima su bili i Liszt i Schumann. No, Brahmsova verzija nadilazi prethodna ostvarenja, te ju jedino u monumentalnosti ponešto zasjenjuje Rahmanjinova Rapsodija na Paganinijevu temu za klavir i orkestar. Djelo zahtijeva veliku tehničku spretnost i kontrolu od izvođača, a oba svezka su bazirana na izlaganju Paganinijeve teme, koju slijedi 14 varijacija, od kojih se posljednja posebno izdvaja po obimu i virtuoznosti.

13

Drugi dio koncertnog programa bez sumnje nosi pečat ruskog. Kao ruski pijanista školovan po ruskim pijanističkim standardima, Vadim Rudenko ovu muziku zasigurno pronalazi blisku uhu i srcu, ali i svom posebnom umjetničkom senzibilitetu. Stoga nimalo ne iznenađuje ime Sergeja Rahmanjinova, jednog od velikih ruskih pijanista i kompozitora, često vješto utkano u Rudenkove koncertne programe. Upravo je ovaj kompozitor klaviru posvetio svoja najveća djela, bisere svjetske muzičke umjetnosti. No, njegov kompozitorski razvoj tekao je postupno, pa je ranu fazu njegovog stvaralaštva obilježio mladalački zanos i nekoliko djela kroz koje je Rahmanjinov studiozno pristupio procesu učenja različitih kompozicionih postupaka. Djelo koje je svojom inovativnošću obilježilo ovu fazu kompozitorovog stvaralaštva je svakako ciklus Moments musicaux op. 16. Pisan 1896. godine za klavir u vidu 6 kratkih solo komada, koji se često izvode i samostalno, ciklus je nastao u periodu Rahmanjinovih finansijskih poteškoća. Posvećen je kompozitoru Aleksandru Zatajeviču, a naziv djela potiče od istoimenog muzički intimnijeg ostvarenja Franza Schuberta. Kroz 6 kontrastirajućih komada Rahmanjinov kreira svojevrsnu studiju formi, pa tako u prvom komadu Andantino kombinuje elemente nokturna i teme sa varijacijama, drugi, Allegretto nosi obilježja etide po uzoru na F. Chopina, treći, Andante cantabile predstavlja kombinaciju pjesme bez riječi i posmrtnog marša, četvrti, Presto poput drugog nosi obilježja etide, peti, Adagio sostenuto neodoljivo podsjeća na barkarolu, dok šestim, Maestosom Rahmanjinov majstorski završava cjelokupan ciklus u formi etide bogate kontrapunktskim, naročito kanonskim postupcima. Posljednji komad ujedno se naziva i apoteozom, te je i tehnički najzahtjevniji komad ciklusa u pogledu kontrole zvuka, boje, dinamike, te gradnje i razvoja dramatike djela.

No, Rudenko je, pored Rahmanjinova, u svoj ruski dio programa uvrstio i autora koji je u historiji muzike ostao znan po djelima u oblastima muzike za balet, simfonijske muzike, te opere. Svakako, riječ je Petru Iljiču Čajkovskom, velikom ruskom muzičkom liričaru. Jedno od njegovih najznačajnijih djela je balet u dva čina Krcko Oraščić, čiji libreto je adaptacija priče E. T. A. Hoffmanna Krcko Oraščić i mišji kralj. Djelo je označeno kao op. 71, a premijerno je izvedeno 1892. godine u Teatru Marinsky u Sankt Petersburgu. Međutim, originalna produkcija nije doživjela veliki uspjeh, pa je Čajkovski djelo adaptirao i kao koncertnu suitu u kojoj je sabrao sve najpopularnije ulomke djela. Adaptaciji djela bili su skloni i mnogi kompozitori i interpretatori nakon Čajkovskog. Jedan od vjerovatno najznačajnijih i najzahtjevnijih aranžmana baleta Krcko Oraščić za klavir napisao je ruski pijanista svjetskog glasa, Mikhail Pletnev. Taj pijanista, kompozitor i dirigent, nekadašnji Timakinov učenik i pobjednik prestižnog Čajkovski takmičenja, 1978. godine završava svoje transkripcije koncertnih suita baleta Krcko Oraščić i Uspavana ljepotica, kreiravši izuzetno virtuozne, briljantne, ali i vrlo originalne verzije ovih djela. Njegova Koncertna suita iz baleta Krcko Oraščić bazirana je na nekoliko najpoznatijih odlomaka djela: Marš, Ples šećerne vile, Tarantella, Intermezzo, Ruski Trepak, Kineski ples i Pas de deux.

14

15

Srijeda, 11. maj 2016, 20:00 Vijećnica

Koncert Kvartet flauta 4Syrinx, Hrvatska/Slovenija Karolina Šantl Zupan, flauta Irena Rovtar, flauta / piccolo Darija Zokić, flauta / alt flauta Marina Novak, flauta / bas flauta

PROGRAM: Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791) / arr. F. Michael Divertimento K.136/125a Allegro Andante Presto Primož Ramovš (1921–1999) Nokturno Felix Mendelssohn Bartholdy (1809–1847) / arr. G. Stein 5 Pjesama bez riječi Allegro di molto Andante espressivo Allegro agitato Moderato Presto Adolphe F. Wouters (1849–1924) Adagio i Scherzo, op. 77 ***** Dora Pejačević (1885–1923) / arr. M. Novak Ciklus Maštanja, op. 17 Čežnja Molba Mahnitost 16

Edward Elgar (1857–1934) / arr. M. Orriss Enigma varijacije Theme R.B.T.

W.M.B. H.S.D.P. W.N. Nimrod Georges Bizet (1838–1875) / arr. R. Muller-Dombois Carmen Uvertira Habanera Seguidilla Smjena straže Intermezzo 1 Intermezzo 2

KVARTET FLAUTA 4SYRINX nastao je 2001. godine okupljanjem četiri flautistice profesionalno angažirane u orkestrima, te pedagoškoj djelatnosti. Za ovakav sastav kvarteta, dvije hrvatske i slovenačke flautistice odlučile su se vođene dosadašnjim iskustvom, te razmjenom kulturne, pedagoške i umjetničke djelatnosti u Hrvatskoj i Sloveniji. Kvartet flauta, kao kamerni ansambl, ističe savršeno sazvučje istih instrumenata. Zvučnu sliku dodatno obogaćuje i pojava ostalih srodnih instrumenata piccolo flaute, alt flaute i bas flaute, koje šire opseg zvuka ovakvog ansambla. Ansambl interpretira originalna djela komponovana za kvartet flauta, pridonoseći tako upoznavanju publike s izvornim repertoarom, ali i aranžmane poznatih djela kamerne muzike originalno pisanih za druge sastave. Njihov bogati repertoar kontinuirano se proširuje djelima koje savremeni kompozitori, inspirisani njihovim umjetničkim pristupom i interpretacijom, komponuju za njih. Najrecentnija je izvedba djela Miljenka Prohaske Allegro con brio. Do sada je Kvartet flauta 4Syrinx snimio tri nosača zvuka. Monochromia (2006) i Soba za četiri (2010), sa djelima hrvatskih i slovenskih kompozitora, objavljena su uz podršku Programa za resno glasbo Radija Slovenije, u izdanju Založbi kaset in plošč RTV Slovenije, dok je live CD sa koncerata iz MD Lisinski pod nazivom Decade objavljen u izdanju Croatia Recordsa 2013. godine uz podršku Ministarstva kulture RH. Djelo Igora Kuljerića Silbanski tanac, koja se nalazi na nosaču zvuka Decade, dobitnik je nagrade PORIN 2014 u kategoriji Najbolja klasična skladba. Tokom trinaestogodišnjeg djelovanja, ansambl je bio čest gost na hrvatskim i inozemnim pozornicama. Odlikuje ih odlična interpretacija, ujednačenost, vrlo dobar osjećaj za frazu, te zvukovno besprijekoran ton. Zbog briljantne tehnike i profinjenog zvuka, punog duhovne vedrine, kritika ih uvrštava u sami

vrh flautističke scene. Dosadašnjim tematskim koncertima u MD Lisinskom u svrhu poticanja i promocije, flautistice su uspjele kontinuirano održati visoki kvalitet nesvakidašnjeg ansambla koji već duži niz godina uspješno promovira hrvatsku muzičku baštinu u zemlji i inozemstvu. Kvartet flauta 4Syrinx na 22. SVEM-u nastupa u sastavu: Karolina Šantl Zupan, flauta, Irena Rovtar, flauta/piccolo, Darija Zokić, flauta/alt flauta i Marina Novak, flauta/bas flauta.

17

fotka flauta

KVARTET FLAUTA 4SYRINX

O DJELIMA: Koncertni program Kvarteta flauta 4Syrinx zanimljiva je sinteza originalnih djela pisanih za ovaj kamerni sastav i aranžmana nekih od najpoznatijih kamernih ostvarenja. Potpuno logično, koncert otvara djelo jednog od najgenijalnijih kompozitora svih vremena, Wolfganga Amadeusa Mozarta, u aranžmanu F. Michaela za kvartet flauta. Divertimento kao forma tipični je produkt Klasicizma, te na vrlo profinjen način dočarava svu pročišćenost, eleganciju i jednostavnost stila, a najbolje je prikazan kroz ostvarenja Mozarta, kao njenog majstora. No, Divertimento K. 136/125a nije jedan od standardnih pisanih za duvače; neki teoretičari čak dovode u pitanja sam naziv “divertimento”. Djelo obično izvodi gudački kvartet, ili verzija kvarteta sa kontrabasom umjesto violončela. Bilo kako bilo, nastalo je 1772. godine dok je Mozart bio na salzburškom dvoru, pod utjecajem italijanskog koncerta za gudače koji je susreo tokom posjeta Italiji. Pisano je u tri stavka raspoređena po uzoru na talijansku sinfoniu (brzispori-brzi) vrlo šarmantnog klasicističkog zvučnog ugođaja. Djelo Nokturno originalno je pisano za kvartet flauta. Nastalo je iz pera pionira slovenske avangarde, kompozitora Primoža Ramovša. Ovaj slovenski autor obrazovao se u klasi istaknutog profesora i kompozitora Slavka Osterca. Njegova rana djela obilježava neoklasicistički izraz, dok u zrelijem kompozitorskom periodu intenzivno upotrebljava avangardne kompozicione tehnike poput serijalizma. Ostavio je značajan opus simfonijske, kamerne, solističke, koncertantne i filmske muzike. Felix Mendelssohn Bartholdy, istaknuti kompozitor ranog romantizma, gotovo polovinu svog života je, između ostalog, posvetio komponovanju katkih lirskih komada za klavir poznatih kao Pjesme

bez riječi. Nastajale su u periodu od 1829. do 1845. godine, te su samostalno objavljivane u vidu 8 svezaka. Pjesme bez riječi u formalnom smislu tipičan su odraz romantičarske tradicije prikazivanja emocije trenutka kroz kratke, sažete komade. Pet Pjesama bez riječi iz različitih svezaka (Allegro di molto, Andante espressivo, Allegro agitato, Moderato i Presto) predstavljeni su u aranžmanu G. Steina za četiri flaute. U literaturi za kvartet flauta značajno je i ime belgijskog kompozitora Adolphea F. Woutersa. Njegovo djelo Adagio i Scherzo op. 77 originalno pisano za ovaj kamerni sastav vrlo često se nalazi na koncertnim programima flautističke kamerne muzike. Wouters je bio poznati orguljaš u crkvi Notre-dame de Finistère, a kasnije je djelovao i kao profesor klavira na Kraljevskom konzervatoriju u Briselu. Komponovao je muziku različith žanrova među kojima posebno mjesto zauzima crkvena muzika i djela poput Mise sv. Cecilije i Te Deuma. Hrvatska kompozitorica Dora Pejačević jedna je od iznimno značajnih ličnosti hrvatske historije muzike. Autorica koja je stvarala pod kasnoromantičarskim utjecajima na prelazu iz 19. na 20. stoljeće, iza sebe je ostavila 58 opusa posvećenih vokalnoj, kamernoj, koncertantnoj i simfonijskoj muzici. Među njima je kao zvučni medij posebno mjesto zauzimao klavir za kojeg je Dora Pejačević komponovala neka od svojih najljepših djela. Jedno od njih je i ciklus Maštanja ili Sechs Fantasiestücke, op. 17. Ciklus je nastao 1903. godine, sastavljen od šest kratkih komada (Sehnsucht, Leid, Frage, Klage, Bitte i Wahn). Hrvatska flautistica i profesorica flaute Marina Novak autorica je aranžmana tri komada ciklusa (Sehnsucht – Čežnja, Bitte – Molba i Wahn – Mahnitost) za Kvartet flauta 4Syrinx.

19

Kada je 1899. godine dovršio rad na svom novom djelu Enigma varijacije za orkestar, engleski kompozitor Edward Elgar nije ni slutio da će njegov op. 36 podići toliko prašine na muzičkoj sceni koja se još ni danas nije slegla. Kako i sam kaže, komponovanju djela prišao je 1898. kao jednoj vrlo zabavnoj ideji, koja se potom razvila u vrlo ozbiljan, pažljivo struktuiran, ali nadasve vrlo misteriozan rad. Svaka od 14 varijacija čuvene originalne Enigma teme nastoji oslikati neki element ličnost ili neki momenat iz života pojedinih Elgarovih prijatelja, pa je u tom smislu djelo vrlo intimno. No, Elgarova enigma, koju neki vide kao skrivenu melodiju, a drugi kao poruku utkanu u djelo, još ni danas nije do kraja otkrivena. Kvartet flauta 4Syrinx je pored teme, napravio izbor od 5 varijacija koje će izvesti na koncertu u Sarajevu u aranžmanu M. Orrissa. Svoju parišku premijeru 1875. godine u Operi Comique doživjelo je jedno od najznačajnijih opernih ostvarenja 19. stoljeća, izvrsna opera Carmen francuskog kompozitora Georgesa Bizeta. Libreto za operu nastao je adaptacijom istoimenog djela Prospera Mériméea. Djelo koje je u potpunosti osvojilo svjetske pozornice obilježevaju vrlo precizne karakterizacije likova, bogata zvučna oslikavanja atmosfere i emocija, te zanimljiva, dinamična priča. Bizet se ovom operom proslavio kao majstor žanra, ali i kao vješt poznavalac orkestracije. Zvučnu atmosferu cjelokupne opere najbolje sublimira nekoliko njenih čuvenih muzičkih fragmenata koji se nalaze na koncertnom programu Kvarteta flauta 4Syrinx: Uvertira, Habanera (I čin), Seguidilla (I čin), Smjena straže (I čin), Intermezzo 1 i Intermezzo 2.

20

21

Četvrtak, 12. maj 2016, 20:00 Vijećnica

Koncert Gudački kvartet Tartini, Slovenija Miran Kolbl, violina Romeo Drucker, violina Aleksandar Milošev, viola Miloš Mlejnik, violončelo PROGRAM: Bernhard Philipp Eder (r. 1984) Gudački kvartet br. 1 Claude Debussy (1862–1918) Gudački kvartet, op. 10, g mol Animé et très décidé Assez vif et bien rythmé Andantino, doucement expressif Très modéré – En animant peu à peu – Très mouvementé et avec passion ***** Franz Schubert (1797–1828) Gudački kvartet br. 14, Smrt i djevojka, D 810, d mol Allegro Andante con moto Scherzo: Allegro molto Presto

22

GUDAČKI KVARTET TARTINI osnovan je 1983. godine, te je već od samog početka bio prepoznat kao jedan od iznimno značajnih kamernih ansambala. Kvartet djeluje u okviru istoimenog društva, te samostalno organizira cikluse kamernih koncerata u Ljubljani. Redovno gostuje u Austriji, Italiji, Španiji, Njemačkoj, Švicarskoj, a nastupao je i na koncertnim turnejama širom Balkana, Južne Amerike, te u Švedskoj. Kvartet često nastupa i sa poznatim muzičarima kao što su: Irena Grafenauer, Mate Bekavac, Maria Graf, Bruno Giuranna, Aleksandar Madžar, Franco Gulli, Enrica Cavallo, Konstantin Bogino, Radovan Vlatković, Lovro Pogorelić i dr. Repertoar Gudačkog kvarteta Tartini iznimno je bogat, te obuhvata djela svih stilskih razdoblja, od barokne do savremene muzike 20. i 21. stoljeća. Prilikom ulaska Slovenije u Europsku uniju, Gudački kvartet Tartini je kao predstavnik Slovenije u okviru manifestacije Europamusicale koncertirao u Madridu, Berlinu (Konzerthaus), Leipzigu (Gewandhaus), Wiesbadenu (Kurhaus) i Münchenu (Residenz - Max Joseph Saal). Koncert iz Berlinskog Konzerthausa neposredno je prenosio Deutschland Radio za mrežu postaja Euroradia. Kvartet Tartini snima za milansku diskografsku kuću Stradivarius u čijoj produkciji je objavljen nosač zvuka sa snimcima koncerata za violinu, klavir i gudački kvartet kompozitora Ernesta Chaussona uz slavnog violinistu Franca Gullija i pijanisticu Enricu Cavallo. U stručnim časopisima Amadeus (Milano), The Strad (London), te u reviji Classical Voice ovaj nosač zvuka dobio je vrlo visoke ocjene publike i kritike. Sa prvim flautistom milanske Scale Davidom Formisanom snimili su sve kvartete Wolfganga Amadeusa Mozarta (KV 285, KV 285a, KV 285b, KV 298), kao i njegov gudački kvartet u G - duru KV 378. Diskografija kvarteta Tartini obuhvata i djela Ravela, Dvoraka, Schuberta (čuveni gudački kvartet Smrt i

djevojka), te seriju gudačkih kvarteta slovenačkih kompozitora. Među važnijim projektima Gudačkog kvarteta Tartini posebno se izdavaja trogodišnji ciklus koncerata u Ljubljani (2004 – 2006) na kojima su integralno izvedeni svi gudački kvarteti Ludwiga van Beethovena i Wolfganga Amadeusa Mozarta. U produkciji RTV Slovenije objavljena su i dva nosača zvuka, jedan u saradnji sa uglednom slovenačkom harfisticom Mojcom Zlobko Vajgl, te drugi na kojem su predstavljeni gudački kvarteti Dmitrija Šostakoviča i Ludwiga van Beethovena. Gudački kvartet Tartini dobitnik je Prešernove nagrade 2001. godine za najviša dostignuća na području kulture u Sloveniji. Kvartet Tartini čine istaknuti umjetnici: Miran Kolbl - violina, Romeo Drucker – violina, Aleksandar Milošev – viola i Miloš Mlejnik – violončelo.

23

tartini fotka

GUDAČKI KVARTET TARTINI

u neuredne zvučne kombinacije. U svakom slučaju, Debussyjev Gudački kvartet je značajan primjer specifičnog muzičkog izražaja, koji se, odmičući se od ustaljenih pravila, ističe ne samo kao moderna muzika svog vremena, već i kao značajna muzička informacija narednim generacijama kompozitora.

O DJELIMA: Kao student Univerziteta za muziku i scenske umjetnosti u Beču, austrijski kompozitor Bernhard Philipp Eder je 2005. godine došao na ideju da komponuje svoj prvi Gudački kvartet. Iako je nešto prije komponovao kraće djelo za isti sastav, odlučio je da će njegov Gudački kvartet biti trostavačan, a svakim stavkom će nastojati predstaviti jedan fragment razvoja ove kamerne forme u posljednjih stotinu godina. Posebna inspiracija u tom momentu bili su gudački kvarteti Berga, Ravela, Schnittkea i Lutoslawskog. Tako je prvi stavak premijerno izveden 2006. godine, a rad na drugom završen u narednih šest mjeseci. No, prije nego što je kvartet kompletiran, Eder odustaje od rada na djelu. Trebalo mu je 10 godina i nagovor Gudačkog kvarteta Tartini da se djelu ponovo vrati, da ga konačno dovrši i doradi, te u cjelosti predstavi javnosti.

Spoznavši da je bolestan i da mu se bliži smrt, Franz Schubert 1825. godine dovršava djelo poznato kao njegov testament smrti, a ujedno i jedno od najznačajnijih kamernih djela u cjelokupnoj muzičkoj historiji. Gudački kvartet br.14, D810, u d molu, poznatiji kao Smrt i djevojka, ponovo na kompozitorov notni papir, nakon istoimene solo pjesme, vraća temu Smrti. Ova karakteristična zvučna identifikacija pojma Smrti centralni je fokus drugog stava, Andante con moto, Schubertovog gudačkog kvarteta, iako se njeni fragmenti javljaju i u ostalim dijelovima ovog četverostavačnog ciklusa. Upravo je ovaj stavak i razlog za poznati podnaslov kvarteta, jer je struktuiran kao set varijacija na temu Schubertove solo pjesme Smrt i djevojka. Prethodi mu furiozan prvi stav, Allegro, koji kao da ilustrira stalni bijeg, bol, gnjev. Treći i četvrti stav donose plesne ugođaje, neizostavno mračnog, gotovo demonskog prizvuka. Scherzo: Allegro molto se u literaturi opisuje vrlo često kao ples đavoljeg violiniste, dok se Finale javlja u obliku tarantele i ilustrira ples smrti. Djelo je premijerno izvedeno 1826. godine, a objavljeno tek 1831, tri godine nakon Schubertove smrti. Ovaj kvartet pred izvođače postavlja vrlo zahtjevne zadatke kamernog muziciranja, besprijekornu koordinaciju i tehniku, zajedničku percepciju i interpretaciju, uz pregršt individualne muzikalnosti izvođača vješto sklopljene u univerzalnu muzičku ideju zajedničke izvedbe.

U decembru 1893. godine je tridesetjednogodišnji Claude Debussy iznenadio parišku muzičku scenu i kritiku premijernom izvedbom svog Gudačkog kvarteta op. 10, u g molu. Zvuk četiri gudačka instrumenta bio je potpuno suprotan dotadašnjoj muzičkoj tradiciji francuskih majstora Saint-Saënsa, D’Indyja i Laloa. Umjesto tradicionalnih muzičkih tema i periodičkog muzičkog razvoja, Debussy koristi samo ideju koju nastoji preoblikovati kroz brojne mutacije. Ali, uprkos slobodnom muzičkom obliku, struktura Debussyjevog kvarteta je jasno raščlanjena, a kompleksne harmonijske veze kreiraju posebnu zvučnu atmosferu. Zajedno sa tada neubičajenim harmonijama, Debussy koristi i posebne tembrovske nijanse kroz četiri instrumenta. Slično impresionističkim slikarima koji bez miješanja nanose osnovne boje jednu do druge, Debussy nastoji odvojiti pojedinačne zvučne boje instrumenata tako da jedna ističe vrijednost druge, ali se ne miješaju

25

Petak, 13. maj 2016. Muzička akademija u Sarajevu

Radionica za studente Muzičke akademije u Sarajevu sa članovima Gudačkog kvarteta Tartini PROGRAM RADIONICE: Ludwig van Beethoven (1770–1827) Klavirski trio, op. 11, B dur Allegro con brio Jasmina Šehanović, violina Lucija Gregov, violončelo Lejla Nurković, klavir Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791) Trio za klarinet, violu i klavir K.498, Es dur Andante Menuetto Rondo: Allegretto Edin Vučelj, klarinet Aleksandra Mirnić, viola Lorena Grubešić, klavir

Ludwig van Beethoven (1770–1827) Gudački kvintet, op. 29, C dur Allegro moderato Anja Rajić, violina Sabina Hadžić, violina Ana-Maria Pilj, viola Jelena Serafimovska, viola Emina Ćatović, violončelo Felix Mendelssohn Bartholdy (1809–1847) Klavirski trio br. 1, op. 49 Molto allegro agitato Emina Džanović, violina Manuela Ekmečić, violončelo Irma Bojičić, klavir Gustav Mahler (1860–1911) Klavirski kvartet, a mol, Nicht zu schnell Šejla Glinac, violina Ajdin Mulabdić, viola Sandin Redžo, kontrabas Lejla Tucaković, klavir

26

27

Subota, 14. maj 2016, 20:00 Narodno pozorište Sarajevo

Koncert Ivo Pogorelić, klavir Samra Gulamović, dirigentica Sarajevska filharmonija PROGRAM: Frédéric Chopin (1810–1849) Koncert za klavir i orkestar br. 2, op. 21, f mol Maestoso Larghetto Allegro vivace Aleksandar Borodin (1833–1887) Simfonija br. 2, h mol Allegro moderato Scherzo: Molto vivo Andante Finale: Allegro

28

IVO POGORELIĆ zasigurno je jedan od najintrigantnijih, najutjecajnijih i najpoznatijih svjetskih pijanista današnjice. Njegove specifične interpretacije čuvenih djela pijanističke literature izazivale su brojne reakcije publike i kritičara, ali nikada nisu ostavljale ravnodušnim. Često nazivan i genijem, maestro Pogorelić je svojom umjetničkom djelatnošću utjecao na brojne generacije pijanista. Nakon čuvenog događaja na prestižnom Međunarodnom takmičenju Frederic Chopin 1980. godine, kada je pijanistica Marta Argerich, prepoznavši njegov nevjerovatni talent, mladog pijanistu proglasila genijem i iz protesta istupila iz žirija, jer je eliminiran u trećem krugu, njegova karijera poprimila je potpuno novi oblik. Medijski odjeci ovog najkontroverznijeg događaja u historiji čuvenog takmičenja maestra Pogorelića smjestili su u sami vrh svjetske pijanističke scene. Tadašnjeg pobjednika takmičenja, Dang Thai Sona gotovo niko nije zapamtio. Samo godinu dana nakon ove životne prekretnice, maestro Pogorelić debitirao je u njujorškom Carnegie Hallu, a uslijedili su mnogobrojni pozivi za koncerte širom svijeta, od Sjedinjenih Američkih Država do Japana. Dobija pozive za koncerte i od čuvenih svjetskih orkestara poput Berlinske i Bečke filharmonije, Londonskog simfonijskog orkestra, Njujorške filharmonije, Londonske kraljevske filharmonije, Orkestra Tonhalle iz Züricha, orkestara iz Chicaga i Bostona, Filharmonije iz Los Angelesa, te mnogih drugih. Već 1982. godine potpisuje ugovor za Deutsche Grammophon, te snima niz najznačajnijih djela pijanističke literature majstora od Bacha, Scarlattija, Mozarta, Haydna, Beethovena, Schumanna, Chopina, Čajkovskog i Liszta do Prokofjeva, Ravela i Skrjabina. O njegovim izvedbama pisali su svi značajni svjetski kritičari i listovi: „Svaki ton odsvirao je tačno, sa nevjerovatnom ekspresijom. Bio je

cijeli orkestar“ (New York Times) ili „Pogorelić čini da muzika zvoni s uzbuđenjem kada je to potrebno, dopuštajući mekšoj, laganijoj muzici da se istakne prirodnim dostojanstvom.“ Njegovi snimci najznačajnijih muzičkih ostvarenja postali su najprodavanijim albumima klasične muzike u historiji. Umjetnost maestra Pogorelića počiva na čvrstim uvjerenjima da u interpretaciji treba uvijek težiti novim pristupima, lišenim svih muzičkih stereotipa, manira, podrazumijevanja, te svaki put djelu pristupiti sa iskrenošću prvog umjetničkog zanosa. Maestro Ivo Pogorelić rođen je u Beogradu, gdje je već kao dječak pokazao izuzetan talenat i interes za muziku. Sa 12 godina biva primljen na Središnju muzičku školu u Moskvi, a od 1975. godine svoje pijanističko školovanje nastavlja na čuvenom Konzervatoriju Tchaikovsky u Moskvi. Život i rad sa pijanisticom i pedagoginjom Alisom Kezaradze u potpunosti je obilježio i usmjerio maestrov umjetnički put. S njom je ostao povezan intezivnom profesionalnom saradnjom i brakom sve do njene smrti, 1996. godine, nakon čega se na duže vrijeme povukao iz javnog i koncertnog života. Koncertiranju se uspješno vratio u sezoni 2005/2006, pa je uskoro nastupao na turnejama po Evropi, Aziji, Sjevernoj Americi, te Australiji i Novom Zelandu. Za hrvatski Jutarnji list o vlastitom pristupu muzici izjavio je: „Smatram da je najlaskaviji kompliment za pijanistu kada dosegne takav profesionalni nivo da svaki koncert zvuči kao improvizacija, a to zapravo nije, jer sve je itekako dobro izrađeno“, ističući da je on jedini koji ima hrabrosti opet i iznova se vraćati starim djelima koje je nebrojeno puta izveo i snimio, te u svaku izvedbu unijeti nešto potpuno novo. Ovaj predani umjetnik, genij kako ga mnogi kritičari nazivaju, za sebe kaže da je

29

sluga umjetnosti, i naglašava da, koliko god svima takav način života izgledao egzotično i primamljivo, nakon svega on ipak i dalje treba sjesti za klavir i nastaviti sa predanim, upornim radom na putu ka novom. (Usp. Jutarnji list, 2010) Osim što je i posljednjim atomom svog bića predan i posvećen umjetnosti, maestro Pogorelić intenzivno se bavi i humanitarnim radom, te aktivnostima na polju razvoja obrazovanja. U Hrvatskoj je još 1986. godine osnovao Fond za mlade glazbenike, čiji je cilj bio finansijski pomoći studije u inostranstvu za izuzetno talentovane mlade muzičare. Utemeljio je i muzički festival u Bad Wörishofenu 1988. godine koji nosi njegovo ime, a iste godine postao je i UNESCO-ov ambasador dobre volje. U Pasadeni u SAD-u 1993. godine pokrenuo je i Internacionalno pijanističko takmičenje Ivo Pogorelić, koje je nažalost doživjelo samo jedno izdanje. U najtežim vremenima za grad Sarajevo, ovaj ne samo veliki umjetnik, već i predani humanitarac i Čovjek, 1994. godine osnovao je Dobrotvornu fondaciju Sarajevo za gradnju bolnice i zdravstvenu pomoć tada prijeko potrebnu. Dobitnik je mnoštva nagrada i priznanja, kako za svoj umjetnički, tako i za humanitarni rad, među kojima su nagrada Orlando (1981), Vladimir Nazor (1985), Porin za poseban doprinos hrvatskoj muzičkoj kulturi (1997), te mnoge druge.

1997. godine u Baselu (Švicarska) i 1999. u Lionu (Francuska) i tada po prvi put, van granica BiH, održava koncerte sa Internacionalnim simfonijskim orkestrom "Aidimos". Još kao student predvodila je Hor Opere Narodnog pozorišta Sarajevo, a 1998. godine počinje sa radom u Sarajevskoj filharmoniji kao asistent dirigenta. Časopis "Žena 21" ju je proglasio za najuspješniju ženu iz oblasti Umjetnosti za 2001. godinu, a 2008. godine bila je dobitnica nagrade "Sloboda" koju dodjeljuje Centar za mir Sarajevo. Do sada bilježi brojne koncerte sa orkestrom Sarajevske filharmonije u Bosni i Hercegovini, kao i koncerte sa drugim orkestrima u Turskoj, Francuskoj, Njemačkoj, Švicarskoj i Italiji. Od 2009. godine angažovana je i kao dirigent Baleta Narodnog pozorišta u Sarajevu. Od 2008. godine obavlja funkciju direktorice Sarajevske filharmonije. SARAJEVSKA FILHARMONIJA prvi je profesionalno organizovan simfonijski orkestar na području Bosne i Hercegovine, a svoje je korijene imala već u ansamblima koji su se formirali tokom austrougarske vladavine na tlu naše države. Prve ideje o formiranju jednog profesionalnog ansambla u bosanskohercegovačkoj prijestolnici koji bi izvodio umjetničku muziku zapadnoevropskog tipa potekle su iz Oblasne muzičke škole. Tako je formiran Kvartet Filharmoničnog udruženja, koji je uglavnom bio sastavljen od nastavnika Oblasne muzičke škole. Prvi koncert održan je 15.04.1920. godine u dvorani sarajevskog kina Imperijal. Ovi mali, ali značajni koraci vodili su do održavanja osnivačke skupštine Sarajevske filharmonije koja se desila 6. jula 1923. Prvi koncert održan je 24. oktobra 1923. godine. Solist na klaviru bio je Klemens Menšik, a dirigovali su Aleksandar Lukinić i Josip Rožđalovski. U periodu od 1941. godine, orkestrom su dirigovali Beluš Jungić, Maks Unger, Aleksandar Lukinić, Josip Rožđalovski,

SAMRA GULAMOVIĆ rođena je u Sarajevu. Diplomirala je i magistrirala na Muzičkoj akademiji u Sarajevu na Odsjeku za kompoziciju i dirigovanje u klasi profesora Teodora Romanića i prof. Julija Marića. Od 1995. godine je umjetnički rukovodilac Sarajevskog vokalnog okteta "Preporod", a osnivač je i dirigent Ženskog vokalnog ansambla "Allegro" sa kojim je postigla veliki uspjeh i osvojila mnogobrojne nagrade na internacionalnim takmičenjima i festivalima. Pohađala je ljetnu školu dirigovanja

30

Edo Křenek i Oskar Danon. Zbog ratnih dešavanja, u periodu od 1941. do 1945. godine, Filharmonija je obustavila rad i 1948. godine ponovo nastavlja sa svojim aktivnostima. Prvi koncert Sarajevske filharmonije poslije Drugog svjetskog rata održan je 20. oktobra 1948. godine, dirigovao je Oskar Danon, a solist je bio Antonio Janigro, violončelista iz Zagreba. Direktori Filharmonije u ovom periodu su bili: Tihomir Mirić (1948–1973), Teodor Romanić (1974–1976), Mirko Janjčić (1976–1984), Vladimir Maunagić (1984–1988), Miroslav Homen (1988– 1989) i Ninoslav Verber (1990–1992). Sarajevskom filharmonijom su dirigovali Ivan Štajcer, Mladen Pozajić, Teodor Romanić, Miroslav Homen, Oskar Danon, Julio Marić, Dragiša Savić, Radivoj Spasić, Boris Papandopulo i brojni drugi. U odnosu na period djelovanja prije 1941. godine, Sarajevska filharmonija je značajno proširila svoj repertoar izvodeći djela ne samo stranih, već i jugoslavenskih i bosanskohercegovačkih kompozitora. Godina 1992. označila je početak agresije na Bosnu i Hercegovinu, te samim time i destrukciju svega što je građeno prethodnih decenija. Tako je i Sarajevska filharmonija prekinula sa radom dvije godine i pri tome pretrpjela velike materijalne, ali i ljudske gubitke. Svojevrsnu prekretnicu u radu Filharmonije predstavljao je koncert održan 19. juna 1994. godine kada su pod dirigentskom palicom velikog Zubina Mehte u razrušenoj Vijećnici izveli Mozartov Requiem. Kao solisti nastupili su Jose Carreras, Ruggero Raimondi, Cecilia Gasdia i Ildiko Komlosi. Iste godine Sarajevska filharmonija održava koncerte u Italiji, a narednih godina nižu se gostovanja u Austriji, Turskoj, Češkoj, Francuskoj, Švicarskoj i Italiji. Nakon završetka rata, Sarajevska filharmonija se u kadrovskom smislu

obnavlja, a nastojanjima uprave na čijem su čelu bili Emir Nuhanović (1994–2008), a potom Samra Gulamović (od 2008), ostvareni su značajni nastupi u zemlji i inozemstvu. Koncertom u olimpijskoj dvorani Zetra 11. oktobra 2008. godine, Sarajevska filharmonija je obilježila 85 godina postojanja i rada. Tom prilikom je izvedena popularna Carmina burana Carla Orffa pod dirigentskom palicom Julia Marića. Proslavljajući svoju 90-godišnjicu 2013. godine, Sarajevska filharmonija nastavila je težiti ka ciljevima postavljenim u začetku svoje djelatnosti, ostavši tako jedan od svjetionika bh. kulturne scene i svakako jedna od najvažnijih karika u lancu sarajevskog i bosanskohercegovačkog muzičkog života.

31

fotka pogorelic

IVO POGORELIĆ foto : MalcomCrwthers

SAMRA GULAMOVIĆ

SARAJEVSKA FILHARMONIJA

O DJELIMA: Na koncertnim programima maestra Ive Pogorelića djela jednog od najvećih kompozitora muzike za klavir, Frédérica Chopina, imaju izuzetno posebno mjesto. Majstora klavirske muzike, “pjesnika klavira”, kako Chopina često nazivaju, kroz njegov potpuno jedinstven muzički izraz, maestro Pogorelić duboko poznaje, razumije, instinktivno naslućuje, ali i emotivno proživljava, uvijek i iznova, otkrivajući nam komplementarnost njihovih umjetničkih senzibiliteta, ozvučenih u uvijek živim, novim, posebno nadahnutim interpretacijama. Nakon dvije godine i koncerta koji se izvedbama djela Chopina i Liszta duboko utisnuo u sjećanje sarajevske publike, maestro Pogorelić ponovo se vraća sa plemenitom namjerom komuniciranja kroz umjetnost, onog transcendentalnog sa kompozitorom, idejama i muzikom samom, ali i posljedičnog, komuniciranja sa nama samima kao publikom koja će posvjedočiti jedinstvenoj interpretaciji svevremene Chopinove muzike utkane u njegovo značajno djelo, Koncert za klavir i orkestar br. 2, op. 21, f mol. Iako je napisan prije Koncerta za klavir i orekstar u e molu, br. 1, objavljen je kao drugi. Nastao je u periodu između jeseni 1829. i proljeća 1830. godine, posljednjoj godini koju će Chopin provesti u Varšavi, prije nego što će je zauvijek napustiti. To je i razdoblje čuvenog Novembarskog ustanka, pa su i opća atmosfera, te prilike u Poljskoj neminovno ostavile dubok utisak na mladog kompozitora. Djelo je u konačnici posvećeno grofici Delfini Potocki, a premijerno ga je izveo sam kompozitor u martu 1830. godine. Pred premijeru djela “Gazeta Polska” je pisala: “Poznavaoci su oduševljeni ovim novim muzičkim djelom, to je djelo koje sadrži mnogo potpuno novih ideja i koje se može ubrojati u najljepše nove kompozicije.” No, o inspiraciji za nastanak Koncerta

Chopin je 1829. godine pisao svom prijatelju Tytusu Woyciechowskom: “Jer ja već imam, možda na nesreću, moj ideal kojem već pola godine vjerno služim, a da s njim nisam ni razgovarao, o kome sanjam i u čiju čast je nastao Adagio u mom koncertu.” Nesumnjivo, ideal je bila gospođica Konstancja Gladkowska u koju je Chopin bio zaljubljen, ali mu ljubav nažalost nije bila uzvraćena. Koncert slijedi standardnu trostavačnu formu, uz omniprezentan specifičan kompozitorov muzički izraz koji se ogleda u sjajnom ornamentiranju, improvizaciji, romantičarskoj elegičnosti i vrlo suptilnoj, gotovo delikatnoj lirici. Solo dionicu klavira odlikuje virtuoznost protkana lirskom niti, briljantost u zvuku, ali i duboko intimna poezija izražena muzikom. Prvi stavak, Mestoso, nastao je pod utjecajem kompozitorskog izraza Johanna Nepomuka Hummela, učenika W. A. Mozarta, koji se ogleda u vrlo profinjenoj, elegantnoj, gotovo klasicističkoj jednostavnosti u pogledu forme, te romantičarskom intenzitetu i naboju u pogledu sadržaja. Kao uzor za drugi stavak, Larghetto, poslužio je Klavirski koncert u g molu Ignaza Moschelesa. Po karakteru Larghetto podsjeća na nokturno, dok u formalnom smislu slijedi veliku da capo ariju. Tipična chopinovska lirika u svakom smislu prožima stavak, čineći ga jednim od najljepših muzičkih ostvarenja. No, kontrast takvom vrlo intimnom ugođaju donosi treći, finalni stavak koncerta, Allegro vivace. Pisan u formi ronda, ovaj stavak karakteriše briljantnost u izrazu, ali i reminiscencija na dva tradicionalna poljska plesa, kujavjak i mazurku. Koncert za klavir i orkestar br. 2 u f molu bez sumnje je veliko djelo epohe romantizma koje je ujedno postalo i ishodište za dalje stvaranje i promišljanje o koncertantnom žanru, te klavirskoj muzici općenito.

35

Hemičar među kompozitorima, majstor ruske opere i autor Knez Igora, samouki muzičar, te vrlo uspješan naučnik, sebe nikada nije smatrao pravim umjetnikom, čak se ponekad i sramio priznati da je kompozitor. Skroman, samokritičan, ali izuzetno talentovan autor, kojeg je i Liszt iznimno cijenio, iza sebe je ostavio cijeli niz muzičkih uspješnica u različitim žanrovima, od opere, kamerne, pa sve do simfonijske muzike. Razumije se, riječ je o članu “Moćne gomilice”, ruskom kompozitoru Aleksandru Borodinu. Za razliku od Rimskog-Korsakova i Musorgoskog, kao profesor i istaknuti istraživač u oblasti hemije, Borodin nikada nije odustao od svog naučnog poziva. Ali, na isti način nije odustajao ni od komponovanja. Kada je 1862. godine upoznao Milija Balakirieva (i Modesta P. Musorgskog malo prije toga), Borodin je već iza sebe imao pozamašan opus pretežno kamernih djela. Balakiriev ga u tom periodu podstiče da počne komponovati svoju prvu simfoniju, te postepeno uključuje u krug kompozitora koji će nešto kasnije postati znan kao “Moćna gomilica” ili “Ruska petorka” (Balakiriev, Musorgski, Rimski-Korsakov, Borodin i Cui). Po premijernom izvođenju Prve simfonije, Borodin nastavlja istraživati oblast simfonijske muzike, počevši sa radom na svojoj Simfoniji broj 2 u h molu. No, trebat će mu gotovo sedam godina da ovo djelo predstavi publici. Od 1869. kada je počeo sa komponovanjem simfonije, do 1876. kada je završena, Borodin je u više navrata prekidao rad na djelu posvetivši se drugim segmentima kako kompozicije, tako i nauke. U istom periodu radi na svojoj opernoj uspješnici Knez Igor, ali i na operibaletu Mlada koji je komponovao zajedno sa drugim članovim Gomilice (Musorgski, Cui i RimskiKorsakov). Rad na simfoniji prekida i osnivanje Medicinske škole za žene u Sankt Petersburgu u

kojem je učestvovao Borodin. U tom periodu piše naučne radove, te postaje direktor laboratorija pri Medicinsko-hirurškoj akademiji na kojoj je već djelovao kao profesor hemije. No, nakon mnoštva peripetija, Simfoniju br. 2 konačno predstavlja publici 1877. godine. Iako premijerna izvedba doživljava uspjeh, sugestije Nikolaja RimskogKorsakova Borodina podstiču da simfoniju revidira 1879. godine. Djelo se zasigurno smatra jednim od najboljih Borodinovih kompozitorskih ostvarenja, pod vrlo očiglednim utjecajima rada na operi Knez Igor i operi-baletu Mlada. Pisano je u četiri stava i prema nekim teoretičarima patriotska je oda herojima ruske historije. Djelo je snažno u izrazu, ali istovremeno vrlo živahno, dinamično, te puno lirike, čime se Borodin smjestio u sam vrh ruskog kompozitorstva. Prvi stav djela, Allegro moderato karakterističan je po dvjema kontrastirajućim temama, od kojih druga, lirska, postaje osnova preciznog motivičkog rada kroz sve stavke čime ih povezuje u jedinstven ciklus. U drugom, Scherzu, Borodin se igra metrom, ali i bojom kreirajući vrlo zanimljive tembrovske strukture. Prema Vladimiru Stasovu, Borodinovom prijatelju i biografu, treći stav simfonije Andante nastoji dočarati legendarnog slavenskog guslara Bojana. Stavak karakteriše upečatljiva početna melodija koju izvode klarineti uz pratnju harfe. Finale: Allegro, prema Stasovu, slika je velike slavenske proslave, koju Borodin dočarava sinkopiranim ritmovima, zanimljivim zvučnim bojama, ali i upotrebom karakterističnih slavenskih plesova.

36

37

Petak, 11. novembar 2016, 20:00 Narodno pozorište Sarajevo

DoReMi&Vi

Giorgio Surian, bas bariton Ivica Šarić, bas Stefano Surian, tenor Ivan Šarić, bas Giorgio Surian mlađi, tenor Leonardo Šarić, bas

Koncert Surian, Šarić i sinovi

Sarajevska filharmonija Hor Opere Narodnog pozorišta Sarajevo Dirigent: Ivo Lipanović

38

foto doremi

Surian, Šarić i sinovi

FONDACIJA ZA MUZIČKE UMJETNOSTI MUSIC ARTS FOUNDATION Upravni odbor 1. Josip Muselimović, predsjednik 2. Mensur Čolaković, član 3. dr. Milorad Kenjalović, član Predsjednik Ninoslav Verber XXII. SVEM Ninoslav Verber, umjetnički direktor Lejla Hasanbegović, izvršna direktorica Esma Sulejmanagić, glasnogovornica Aida Palinić, odnos s medijima Almin Berbić, box office Almin Zrno, oficijelni fotograf Izdavač Fondacija za muzičke umjetnosti Music Arts Foundation Za izdavača Ninoslav Verber Tekstovi Esma Sulejmanagić Dizajn i DTP Adi Kubur Štampa Blicdruk d.o.o. Sarajevo Tiraž 1000

Fondacija za muzičke umjetnosti Trg Barcelone 3 71000 Sarajevo Bosna i Hercegovina www.maf.ba

MUSIC ARTS FOUNDATION

Ministarstvo kulture i sporta Kantona Sarajevo

Ministarstvo kulture i sporta Federacije Bosne i Hercegovine

Grad Sarajevo

R

MUSIC ARTS FOUNDATION