21. SVEM

Poštovani ljubitelji muzike,

Pred nama je 21. festival Sarajevske večeri muzike. Vaš i naš SVEM do sada je stekao respektabilnu reputaciju, postavši glavnom muzičkom poveznicom Sarajeva sa ostatkom svijeta. Istaknuti gosti, uspješni muzički umjetnici današnjice, i ove kao i prethodnih godina, barem nakratko, učinit će Sarajevo jednim od važnih muzičkih središta. Stoga mi je izuzetna čast i zadovoljstvo predstaviti program ovogodišnjeg SVEM-a, program koji će zasigurno ispuniti, pa i nadmašiti očekivanja, te omogućiti svima Vama da tokom pet festivalskih dana iskusite muziku u njenom najprofinjenijem obliku kroz vrhunske izvedbe.

No, bez sumnje jedna zanimljiva činjenica povezuje dva centralna festivalska događaja, koncerte svečanog otvaranja i zatvaranja festivala. Osim činjenice da će na ovim koncertima nastupiti istaknuti solisti, ruska violinistica Alena Baeva, te ukrajinski pijanista Vadym Kholodenko, te da će konačno, nakon 11 godina od posljednjeg gostovanja, Sarajevo

svojim nastupom ponovo počastiti Zagrebačka filharmonija, sami koncertni programi kriju mnogo iznenađenja. Nakon 15 godina sarajevska publika će u okviru SVEM-a ponovo svjedočiti izvedbi Koncerta za violinu i orkestar u D duru Johannesa Brahmsa. A, na Slike s izložbe Modesta P. Musorgskog u aranžmanu Mauricea Ravela čekali smo i duže, punih 26 godina.

Koncerti i koncertni programi na koje smo dugo čekali konačno su pred nama. I kada njima dodamo nastup uspješnog Alliance Quartet Wien, koji će zvukom oživjeti dragulje muzike za gudački kvartet, potom koncert Srpskog pjevačkog društva “Jedinstvo” iz Banja Luke, koje će nas besprijekornim mozaikom glasova odvesti u jedan potpuno drugačiji svijet, te koncert “U susret SVEM-u” koji će dati jedinstvenu priliku najuspješnijim studentima Muzičke akademije u Sarajevu i Prinz Claus Konzervatorija iz Groningena (Nizozemska), mogu slobodno reći da je pred Vama istinska petodnevna muzička bajka.

Dobrodošli na 21. SVEM! Ninoslav Verber

1

katalog - 21 svem.indd 1

11.5.2015 9:58:31

Utorak, 12. maj 2015, 20:00 | Dom Oružanih snaga BiH

“U susret SVEM-u” Studenti Konzervatorija Prinz Claus Hanze Univerziteta za primijenjene nauke u Groningenu (Nizozemska) i Muzičke akademije Univerziteta u Sarajevu

PROGRAM: Wolfgang Amadeus Mozart (1756 – 1791)

Dmitrij Šostakovič (1906–1975)

Adagio, KV 540, h mol

Klavirski trio br. 1, op. 8, c mol

Zlatan Božuta, klavir

Klavirski trio:

Wolfgang Amadeus Mozart (1756 – 1791)

Azra Dizdar, violina Emil Zubčević, violončelo Ilma Čerim, klavir

Gudački kvartet br. 19, Disonantni, KV 465, C dur Adagio-Allegro Andante cantabile Menuetto. Allegro Allegro molto

Gudački kvartet Canto: Eduardo Canto Arce, violina Guillem Cabré Salagre, violina Marton Vineter, viola Teodora Nedyalkova, violončelo

katalog - 21 svem.indd 2

Maurice Ravel (1875 – 1937) Gudački kvartet, F dur Allegro moderato. Très doux Assez vif. Très rythmé Très lent Vif et agité

Gudački kvartet Canto

11.5.2015 9:58:33

ZLATAN BOŽUTA osnovnu i srednju muzičku školu na Odsjeku za klavir završio je u Sarajevu.

U toku srednjoškolskog obrazovanja učestvovao je na više državnih i internacionalnih takmičenja pod mentorstvom prof. Milorada Jovanovića i prof. Mirjane Jovanović, gdje je ostvario zapažene rezultate. Diplomirao je klavir u klasi doc. mr. Dragana Opančića, a trenutno je student II ciklusa studija na Odsjeku za klavir na Muzičkoj akademiji u Sarajevu. Usavršavao se na brojnim majstorskim radionicama Aleksandre Romanić, Borisa Kraljevića, Kemala Gekića, Ursule Oppens, Jerome Lowenthal, Christophera Taylora i dr.

KLAVIRSKI TRIO čine studenti Muzičke akademije u Sarajevu, violinistica Azra Dizdar, violončelista Emil Zubčević i pijanistica Ilma Čerim. Violinistica Azra Dizdar osnovno i srednje muzičko obrazovanje završava u Muzičkoj školi I i II stupnja Mostar, u klasi prof. Vasily Buzmakova.

Nakon toga upisuje Muzičku akademiju u klasi prof. mr. Faruka Sijarića. Pohađala je brojne majstorske radionice za violinu i kamernu muziku gdje je radila sa profesorima kao što su: Sergey Kravchenko, Cihat Aşkin, Manhattan String Quartet. Dobitnica je stipendije Fondacije Karim Zaimović. Trenutno je studentica četvrte godine u klasi doc. mr. YeonJu Jeong.

Violončelista Emil Zubčević osnovnu i srednju muzičku školu završava u Sloveniji u klasama

3

katalog - 21 svem.indd 3

11.5.2015 9:58:35

brojnih profesora, među kojima su i Boža Saramandić, Igor Mitrović, te Karmen Pečar.

Diplomirao je u klasi prof. Yevgenya Xaviereffa na Muzičkoj Akademiji u Sarajevu kod kojeg trenutno pohađa magistarski studij. Redovno pohađa različite majstorske radionice, među kojima se posebno ističu one sa članovima Manhattan String Quarteta. Pijanistica Ilma Čerim osnovnu muzičku školu završava u Zenici, u klasi profesorice Alene Kadić, a srednje muzičko obrazovanje u klasi profesorice Majde Ibrahimagić i Lejle Šehić. Diplomirala je u klasi profesora Nihada Kreče na Muzičkoj akademiji u Sarajevu. Pohađala je majstorske radionice kod Aleksandra Serdara, Alice Rajnohova, Marije Nemtzove. Trenutno je studentica II ciklusa studija na Muzičkoj akademiji u Sarajevu, u klasi profesora Nihada Kreče.

GUDAČKI KVARTET CANTO čine violinisti Eduardo Canto Arce (Meksiko) i Guillem Cabré Salagre (Španija), violista Marton Vineter (Mađarska), te violončelistica Teodora Nedyalkova (Bugarska). Svi su studenti Prinz Claus Konzervatorija, a zajedno su počeli svirati prije dvije godine. Kao kamerni ansambl učestvovali su na brojnim majstorskim radionicama koje su vodili muzičari i pedagozi kao što su: Casals Quartet, Bennewitz Quartet, Rubens Quartet, Roland Daugareil (Francuska), Sarah Kapustin (SAD), Jan-Ype Nota (Nizozemska), Shmuel Magen (Izrael), Stephan Picard (Njemačka) i Štêpán Ježek (Češka).

Gudački kvartet Canto snimao je za Radio4 u

Assenu, te u Amsterdamu, gdje su u aprilu 2013. godine imali priliku nastupiti i pred kraljem Willemom Alexanderom. U decembru 2013. godine kreirali su prvi samostalni projekt pod nazivom “The links between the ages” posvećen sovjetskom kompozitoru Alfredu Schnittkeu, u okviru kojeg su sarađivali sa slikaricom Paolinom Varbichkovom sa Umjetničke akademije Minerva u Groningenu. Kvartet je 2014. godine imao i svoju prvu koncertnu turneju u okviru koje je nastupio u Barceloni i drugim gradovima Španije, a specijalno za ovu turneju naručeno je i djelo katalonskog kompozitora Jordi Nusa.

O DJELIMA: Adagio, KV 540, h mol djelo je jednog od najznačajnijih kompozitora muzičke klasike, Wolfganga Amadeusa Mozarta. Djelo je pisano za klavir, a sam kompozitor ga je 1788. godine uvrstio u katalog vlastitih završenih djela. Specifičnost ovog Adagia leži u činjenici da je komponovano u h molu, te da je uz drugi stav Mozartovog Kvarteta za flautu, violinu, violu i violončelo br. 1 jedino djelo iz cjelokupnog Mozartovog opusa pisano u ovom tonalitetu. Mnogi teoretičari su u toj činjenici pronalazili objašnjenja Mozartovog emotivnog i psihičkog stanja u posljednjim godinama života.

Oblikovano unutar samo 57 taktova, ovo djelo bez sumnje je duboka intimna ispovijest genija, koja interpretatoru ostavlja mnogo prostora za realizaciju vlastite umjetničke vizije.

4

katalog - 21 svem.indd 4

11.5.2015 9:58:36

U periodu od 1782. do 1785. godine Wolfgang Amadeus Mozart komponovao je šest gudačkih kvarteta posvećenih Josephu Haydnu.

Najpoznatiji kvartet iz ove zbirke svakako je Gudački kvartet br. 19, KV 465, C dur poznatiji kao Disonantni. Nastao je 1785. godine, a naziv Disonantni dobio je zbog smjelih upotreba disonantnih zvučanja koja prožimaju lagani uvod prvog stava djela. Sličan zvučni ugođaj potom se zadržava upotrebom hromatike, te cjelostepenih ljestvica u okviru kojih se posebno ističe interval kvarte. Nakon uvoda, prvu temu prvog stava iznosi prva violina, koju potom preuzimaju dionice drugih instrumenata kroz imitaciju. Sonatni oblik u vidu prvog i četvrtog stava daje formalni okvir kvartetu, dok se drugi stav javlja u obliku sonatine (uz izuzetak razvojnog dijela), a treći u obliku složene trodijelne pjesme.

Student Lenjingradskog konzervatorija, 17-godišnji Dmitrij Šostakovič, nakon perioda provedenog na liječenju od tuberkuloze, 1923. godine komponovao je djelo koje posvećuje Tatjani Glivenko, djevojci koju je upoznao tokom liječenja i prema kojoj je gajio posebne osjećaje.

To djelo bio je Klavirski trio br. 1, op. 8, c mol za violinu, violončelo i klavir, prvobitno nazvan Poème. Pisano u jednom stavu, djelo je bazirano na uvodnom hromatskom motivu koji potom prožima sve teme koje se unutar djela pojavljuju.

Djelo karakteriše romantičarski zanos, klavirska

pratnja impresionističkog zvučanja, ali i poneki elementi specifičnog kasnog Šostakovičevog stila. Djelo je premijerno izveo sam kompozitor uz dvojicu prijatelja.

Nezaobilazan segment repertoara kamernih ansambala je svakako i Gudački kvartet, F dur istaknutog francuskog kompozitora Mauricea Ravela. Uz Gudački kvartet Claudea Debussya, ovo djelo smatra se jednim od najznačajnijih svoje epohe. Nastalo je 1903. godine, a Ravel ga je posvetio svom profesoru na Pariškom konzervatoriju, kompozitoru Gabrielu Fauréu, te prijavio za čuvenu Prix de Rome. Međutim, nakon praizvedbe kvarteta 1904. godine, Ravel nije osvojio ni prestižnu nagradu, niti se susreo sa odobravanjima francuske publike i svog profesora Fauréa. Tek mala skupina Ravelovih sljedbenika prepoznala je stvarnu kreativnu snagu djela. Djelo je pisano u četiri stava i prema mnogim teoretičarima u velikoj mjeri je inspirisano Debussyjevim Gudačkim kvartetom.

Prvi stav kvarteta pisan je u sonatnom obliku, donoseći dvije vrlo upečatljive teme. Drugi i treći stav karakteriše posebno bogatstvo zvučanja u dva potpuno kontrastirajuća karaktera. Drugi, scherzozni stav donosi kompleksnu ritmičku strukturu uz pizzicato tehniku, dok treći stav kreira atmosferu nokturna. Četvrti stav sublimira sve prethodno iznešene teme u energičnom rondu.

5

katalog - 21 svem.indd 5

11.5.2015 9:58:36

Srijeda, 13. maj 2015, 20:00 | Narodno pozorište Sarajevo Koncert:

Zagrebačka filharmonija Alena Baeva, violina Ivo Lipanović, dirigent PROGRAM: Krešimir Baranović (1894 – 1975) Kolo iz baleta Licitarsko srce

Johannes Brahms (1833 – 1897) Koncert za violinu i orkestar op. 77, D dur Allegro non troppo Adagio Allegro giocoso, ma non troppo vivace – Poco più presto

katalog - 21 svem.indd 6

Modest P. Musorgski (1839 – 1881)/ Maurice Ravel (1875 – 1937) Slike s izložbe Promenade I Gnomus Promenade II Il vecchio castello Promenade III Tuileries: Dispute d’enfants après jeux IV Bydlo Promenade V Ballet des poussins dans leurs coques VI Samuel Goldenberg und Schmuÿle VII Limoges, le marché VIII Catacombae: Sepulcrum romanum Con mortuis in lingua mortua IX La Cabane sur des pattes de poule X La grande porte de Kiev

11.5.2015 9:58:38

ALENA BAEVA

ZAGREBAČKA FILHARMONIJA

IVO LIPANOVIĆ

ALENA BAEVA rođena je 1985. godine u muzičkoj porodici. Violinu počinje učiti kao petogodišnja djevojčica u Alma Ati sa profesoricom Olgom Danilovom. Od 1995. godine pohađala je Centralnu školu za muziku pri Državnom konzervatoriju Čajkovski u Moskvi u klasi profesora Eduarda Gracha, a od 2002. do 2007. bila je i studentica ovog prestižnog konzervatorija. Dva najznačajnija i najutjecajnija uzora u Aleninom umjetničkom razvoju svakako su bili Mstislav Rostropovič, koji ju je 2003. godine pozvao da studira u Francuskoj, i Seiji Ozawa. Učestvovala je na brojnim radionicama i seminarima istaknutih svjetskih muzičkih umjetnika kao što su Ida Haendel, Maxim Vengerov, Shlomo Mintz i Boris Garlitsky. Na Internacionalnom takmičenju Niccolò Paganini u Moskvi 2004. godine Alena je osvojila Grand Prix, te dobila priliku da svira na Stradivarius violini koja je pripadala Henryku Wienawskom.

Također, dobitnica je i zlatne medalje, te nagrade publike na Internacionalnom violinističkom takmičenju u Sendaiu (2007). Alena Baeva jedna je od najboljih violinistica svoje generacije. Takav impresivan status stekla je redovnim solističkim nastupima sa orkestrima poput Orkestra Teatra Mariinsky, Tokio Simfonijskog orkestra, Velikog Čajkovski simfonijskog orkestra, Akademskog Svetlanov simfonijskog orkestra, Sankt-Peterburške filharmonije, Njemačkog radio orkestra, Nacionalnog orkestra Belgije, Engleskog kamernog orkestra, Gudačkog orkestra Luzern Festivala. Sarađivala je sa dirigentima kao što su Valery Gergiev, Krzysztof Penderecki, Sir Neville Marriner, Vladimir 7

katalog - 21 svem.indd 7

11.5.2015 9:58:42

Fedoseyev, Paavo Berglund, Kazuki Yamada, Sakari Oramo i Pablo Heras-Casado. U kamernim ansamblima svirala je sa vrhunskim umjetnicima među kojima se posebno ističu Marta Argerich, Yuri Bashmet, Steven Isserlis, Nikolai Lugansky, Misha Maisky, Alexander Knyazev, Vadym Kholodenko i Itamar Golan. Alena Baeva snimila je i nekoliko nosača zvuka, među kojima su snimci Bruchovih i Šostakovičevih koncerata za violinu, koncerata za violinu Szymanowskog, te sonata Poulenca, Prokofjeva i Debussya. Često je snimala za televizijske i radio postaje u Belgiji, Njemačkoj, Izraelu, Poljskoj, Japanu, Portugalu, Rusiji i SAD-u. Njen konstantno rastući repertoar trenutno obuhvata preko 40 koncerata za violinu, te brojne sonate i druga djela različitih epoha. Svira na Stradivarius Molitor violini iz 1697. godine, koju joj je pozajmio Maxim Viktorov.

IVO LIPANOVIĆ istaknuti je hrvatski dirigent.

Dirigovanje je studirao na Muzičkoj akademiji u Zagrebu u klasi Igora Gjadrova, te kod Lovre pl. Matačića. Dirigentsku karijeru započinje 1986. godine osvajanjem prve nagrade na takmičenju mladih dirigenata u Zagrebu, a potom i angažmanom u Operi Hrvatskog narodnog kazališta u Splitu od 1992. do 1998. godine. Osim Opere, maestro Lipanović u Splitu djeluje i kao umjetnički direktor festivala Splitsko ljeto, te vrlo često diriguje na brojnim koncertima, baletima i opernim izvedbama uz orkestre kao što su orkestar Opere HNK Zagreb, Opere HNK Ivana pl. Zajca u Rijeci, Zagrebačka filharmonija, Simfonijski orkestar HRT-a, Dubrovački simfonijski orkestar, te Varaždinski komorni orkestar. Od 1995. aktivno nastupa

kao dirigent i van granica Hrvatske. Tu se ističu nastupi u Seoulu (Verdijev Don Carlos), Državnoj operi u Ankari (Orffova Carmina burana, Bizetova Carmen i dr), u Cagliariju, u Nici (Evgenij Onjegin Čajkovskog), u Njemačkoj operi u Berlinu (Orffova Carmina burana, Verdijev Falstaff), u Bresciji (Puccinijeva Madame Butterfly), te nastupi sa Simfonijskim orkestrom Beneventa, MDR simfonijskim orkestrom iz Leipziga, Slovenskom filharmonijom, Simfonijskim orkestrom Slovenske radio televizije, te Sarajevskom filharmonijom.

Sarađivao je sa mnogim istaknutim umjetnicima poput pijaniste Alda Ciccolinija (1996. godine u Veroni), sopranistice Barbare Hendricks, te opernih zvijezda Denyce Graves, José Carrerasa i Inve Mule, s kojima je nastupio na koncertima Zagrebačke filharmonije. U martu 2000. godine dirigira premijerom Evgenija Onjegina u Opera de Nice sa velikim opernim zvijezdama Barbarom Hendricks, Vladimirom Chernovim, Zoranom Todorovićem i Matti Salminenom, dok nakon uspješnog debuta u oktobru 1999. u Deutsche Oper u Berlinu s Orffovom Carminom buranom, biva ponovno angažiran, te s velikim uspjehom, na dan Verdijeve smrti, 27. januara 2001. godine, diriguje svečanom predstavom Falstaffa u toj poznatoj opernoj kući. U periodu od 2001. do 2003. djelovao je kao muzički rukovodilac Državne opere u Ankari i festivala u Aspendosu. Dobitnik je nagrade “Milka Trnina” Hrvatskog društva glazbenih umjetnika za 2003. godinu. Među značajna umjetnička postignuća spadaju i nastupi u Bresci 2004. gdje diriguje operom Madama Butterfly u povodu 100te obljetnice konačne verzije te Puccinijeve

8

katalog - 21 svem.indd 8

11.5.2015 9:58:42

partiture s ansamblima veronske Arene, a u Teatro Filarmonico u Veroni, 2005. godine postavlja novu produkciju Verdijeve Traviate.

Godine 2009. u Teatro Vittorio Emanuelle u Messini diriguje premijernom izvedbom Bizetove Carmen, a u Rijeci praizvodi novu domaću operu Alfija Kabilja Casanova u Istri. U julu 2010. premijerno diriguje simfonijskim koncertima i operama Cavalleria rusticana i Pagliacci na festivalu Luglio musicale Trapanese na Siciliji, da bi slijedeće godine dirigovao premijerom Puccinijeve Tosce. Za Muzički Bienale Zagreb, praizvodi operu Maršal hrvatskog kompozitora Silvija Foretića. Zajedno sa Invom Mulom i Zagrebačkom filharmonijom snimio je i CD Il bel sogno sa arijama Gounoda, Masseneta, Puccinija i Verdija za Virgin records. Djeluje kao docent i stalni gost-dirigent u Teatro Lirico Sperimentale u Spoletu. U posljednje vrijeme često nastupa u hrvatskim opernim kućama, te u Operi Narodnog pozorišta u Sarajevu, dirigujući brojne operne premijere. Meastro Lipanović trenutno djeluje kao Umjetnički ravnatelj Hrvatskog narodnog kazališta u Splitu.

ZAGREBAČKA FILHARMONIJA orkestar je 144-godišnje tradicije vrhunskog muziciranja u Zagrebu i Hrvatskoj. Danas je to, bez sumnje, prvi simfonijski orkestar u Hrvatskoj i jedan od najpoznatijih u ovom dijelu Europe. Daleke 1871. započela je profesionalna orkestralna aktivnost u Zagrebu, a 1920. orkestar je dobio ime koje i danas nosi. Od tada do danas, orkestar je u hrvatsku prijestolnicu donosio najbolju klasičnu muziku, a njegovu prošlost obilježili su šefovi dirigenti Friedrich Zaun, Milan Horvat, Lovro pl.

Matačić, Mladen Bašić, Pavle Dešpalj, Kazushi Ono, Pavel Kogan, Alexander Rahbari i Vjekoslav Šutej. Maestro Uroš Lajovic čest je gost-dirigent Zagrebačke filharmonije, a pomogao je i kao umjetnički savjetnik nakon preranog odlaska maestra Šuteja. Mnogi proslavljeni dirigenti nastupali su sa Zagrebačkom filharmonijom: Bruno Walter, Leopold Stokowski, Paul Kletzki, Sir Malcom Sargent, Kiril Kondrašin, Kurt Sanderling, Carlo Zecchi, Jean Martinon, Milan Sachs, Krešimir Baranović, Boris Papandopulo, Stjepan Šulek, Milko Kelemen, Igor Stravinski, Krzysztof Penderecki i drugi. U bližoj prošlosti gostovali su: Dmitri Kitajenko, Lorin Maazel, Leopold Hager, Valery Gergiev, Marko Letonja, Rafael Fruehbeck de Burgos, Hans Graf, Sir Neville Marriner, Berislav Klobučar, Jesus LoposCobos, Antoni Witt, Peter Maxwell-Davis i drugi.

Gostovali su i veliki solisti: Yehudi Menuhin, Antonio Janigro, Mstislav Rostropovich, Henryk Szering, Emil Gilels, Leonid Kogan, Luciano Pavarotti, Ivo Pogorelić, Montserrat Caballe, Mischa Maisky, Enrico Dindo, Alexandar Rudin, David Garett, Julian Rachlin, Schlomo Mintz i Sara H. Chang. Zagrebačka filharmonija nastupala je u gotovo u svim zemljama Europe, u Rusiji, SAD-u, Meksiku i Japanu. Redovni je učesnik Dubrovačkih ljetnih igara i Muzičkog biennale-a Zagreb. Desetljećima filharmonija podstiče hrvatsko stvaralaštvo izvodeći, praizvodeći i snimajući brojna djela hrvatskih autora.

Posebnu brigu vodi o mladim talentiranim muzičarima, a najboljima dodjeljuje nagradu za Mladog glazbenika godine. Zagrebačka filharmonija ostvarila je i saradnju s jednim 9

katalog - 21 svem.indd 9

11.5.2015 9:58:42

od najprestižnijih svjetskih takmičenja mladih dirigenata – takmičenjem Malko u Kopenhagenu, te zagrebačkoj publici time nudi priliku da se kroz koncerte upoznaju sa pobjednicima ovog takmičenja. Iza Zagrebačke filharmonije stoji i bogata diskografija ovjenčana brojnim nagradama poput hrvatske diskografske nagrade Porin i izdanjima za cijenjene hrvatske i svjetske diskografske kuće (Virgin Classics).

Povodom 140-te jubilarne sezone, predsjednik Republike Hrvatske, Ivo Josipović, dodijelio je Zagrebačkoj filharmoniji Hrvatsku državnu nagradu za izuzetno i uspješno promovisanje muzičke umjetnosti u Hrvatskoj i svijetu.

O DJELIMA: Krešimir Baranović jedan je od najistaknutijih hrvatskih kompozitora nacionalnog stilskog usmjerenja. Posebno bogatu karijeru ostvario je kao dirigent, vodeći opere u Zagrebu, Beogradu i Bratislavi, gdje je rukovodio i Filharmonijom (Beograd), te Radio orkestrom (Bratislava).

Glavna inspiracija Baranoviću kao kompozitoru svakako je bio folklorni melos na kojem su počivala gotovo sva značajnija kompozitorova djela. Među njima se posebno ističe balet Licitarsko srce, najznačajnije Baranovićevo djelo, koje je napisao 1924. godine na vlastiti libreto. Djelo donosi priču u kojoj licitarsko srce spaja Momka i Djevojku. Balet je prožet mnoštvom tradicionalnih melodija i napjeva koje Baranović obrađuje i uklapa u cjelovito djelo mnoštvom kompozitorskih tehnika.

Instrumentacija posebno dolazi do izražaja

bogatstvom instrumentalnih boja i efekata koji odabrane napjeve i melodije “oblače” u posve novo zvučno ruho.

Mnogo je primjera u bogatoj historiji muzike koji svjedoče o gotovo esencijalnom značaju saradnje instrumentalista i kompozitora.

Ovakva vrsta simbioze rezultirala je mnoštvom remek-djela i njihovih vrhunskih (pra)izvedbi. U simbiotičnom odnosu su se na ljeto 1878. godine našli čuveni kompozitor Johannes Brahms i jedan od najcjenjenijih violinista tog vremena, Joseph Joachim. Povezala ih je Brahmsova ideja da komponuje svoj prvi (i jedini) koncert za violinu. Pomno odabravši D dur kao izuzetno zahvalan tonalitet za violinski koncert, Brahms komponuje prvi stav, te dionicu solo violine šalje Joachimu na pregled. I preostala dva stava koncerta doživjela su istu sudbinu, što je rezultiralo mnoštvom Joachimovih savjeta, koje je Brahms selektivno prhvatio. Prvobitnu solističku kadencu prvog stava kreirao je sam Joachim, ali su kasnije brojni violinisti predstavili svoje alternativne verzije. Koncert je na kraju posvećen Josephu Joachimu koji ga je 1879. premijerno izveo uz Beethovenov Koncert za violinu pisan u istom tonalitetu. Nakon premijere mišljenja o djelu bila su podijeljena. Neki su smatrali da je koncert prezahtjevan za violinistu, pa je čuveni Hans von Bülow izjavio da koncert nije pisan za violinu, već protiv nje. Međutim, bez obzira na pojedinačne primjedbe, Brahmsov Koncert za violinu i orkestar, op. 77, D dur ostao je sastavni dio solističkog repertoara za violinu, te jedan od najznačajnijih violinističkih koncerata u svjetskoj historiji muzike.

10

katalog - 21 svem.indd 10

11.5.2015 9:58:42

Kritičar Vladimir Stasov je 1870. godine posredovao u svakako historijskom upoznavanju dvojice značajnih ruskih umjetnika koji su dijelili stavove o značaju istinske ruske umjetnosti.

Umjetnik i arhitekt Viktor Hartmann i kompozitor Modest Petrovič Musorgski su tako započeli prijateljski odnos obilježen velikim međusobnim uvažavanjem, koji je, međutim, trajao prekratko.

Već 1873. godine Hartmann iznenada umire, te u znak sjećanja Stasov organizuje izložbu njegovih djela. Doprinos izložbi daje i sam Musorgski ustupajući Hartmannove radove iz vlastite, privatne kolekcije. No, Musorgskom je izložba samo bila podsticaj da pronađe istinski vlastiti način odavanja počasti prijatelju i umjetniku. U samo šest sedmica Musorgski komponuje klavirsku svitu nazvanu Slike s izložbe, gdje je nastojao muzikom dočarati šetnju kroz izložbeni prostor, te nekoliko Hartmannovih radova. Kroz deset različitih stavova prikazano je čak jedanaest slika koje međusobno povezuju stavci pod nazivom Promenade, koji se u originalnoj verziji za klavir javljaju 5 puta u različitom zvučnom ozračju, te nastoje dočarati šetnju od jedne do druge Hartmannove slike.

Umijeće Musorgskog da vješto mijenja karaktere, te vrlo realistično zvukom dočarava vizuelne predstave kroz različite kompozicione postupke, posebno je uočljivo u stavcima Gnomus, koji prikazuje drvenog patuljka, te Il vecchio castello, koji nastoji pomalo mračnim zvukom dočarati ambijent talijanskog dvorca. Čuveni pariški park Tuileries oživljen je dječijom igrom, smijehom i svađom, dok stavak Bydlo vizualizira sliku ruralnog kraja, stoke i seljaka na volovskim kolima. Nakon stavka Ballet des poussins dans leurs coques ili

Balet pilića u njihovim ljuskama, Musorgski kreira potpuno novi ambijent zvučno oživljavajući dvije Hartmannove slike o bogatom i siromašnom Jevreju u jednom stavku, Samuel Goldenberg und Schmuÿle. Izložba se nastavlja prikazom vreve na pijaci u francuskom gradu Limogesu, a potom spuštanjem u rimske katakombe uz specifični zvučni ambijent, koji se kasnije pretapa u temu koji je Musorgski nazvao Con mortuis in lingua mortua.

Kuća na kokošjim nogama ili Baba Yaga prikazuje vješticu koja živi u hodajućoj kući, što je izvrsno dočarano kompozicionim rješenjima Musorgskog, a cjelokupni ciklus zaključuje stavak La grande porte de Kiev svečano, pompezno ponovo iznoseći čuvenu temu Promenade u sada festivnom zvučnom raspoloženju, kreirajući zvučnu sliku impresivnih vrata grada Kieva, imaginarnog arhitektonskog zdanja. Iako je originalno pisano za klavir, djelo se vrlo često izvodi u obradama za orkestar, među kojima je svakako najpoznatija i najznačajnija obrada francuskog kompozitora Maurice Ravela. Na molbu Sergeja Kusevickog, Ravel 1922. godine orkestrira Slike s izložbe, time pribavljajući veliku slavu ne samo Musorgskom, već i samom sebi, kao kreativnom i spretnom orkestratoru. Njegov izbor instrumentalnih boja i efekata za različite odsjeke djela rezultat je istančanog osjećaja za kreiranje pravih zvučnih mozaika, te velike spretnosti u kombiniranju zvukova i tembra. U formalnom smislu, jedina razlika između Ravelove orkestarske i originalne klavirske verzije leži u činjenici da je Ravel izostavio 5. pojavu međustavka Promenade između stavova Samuel Goldenberg und Schmuÿle i Limoges, le marché.

11

katalog - 21 svem.indd 11

11.5.2015 9:58:42

Četvrtak, 14. maj 2015, 20:00 | Crkva Sv. Josipa Marijin dvor Koncert:

Alliance Quartet Wien, Austrija Marko Radonić, violina Robert Olisa Nzekwu, violina Dima Nedyalkova, viola Johanna Kotschy, violončelo PROGRAM: Wolfgang Amadeus Mozart (1756 – 1791)

Dmitrij Šostakovič (1906 – 1975)

Gudački kvartet br. 19, Disonantni, KV 465, C dur Adagio-Allegro Andante cantabile Menuetto. Allegro Allegro molto

Gudački kvartet br. 8, op. 110, c mol Largo Allegro molto Allegretto Largo Largo

Johannes Kotschy (r. 1949) Kon-disonance, 10 varijacija na temu Mozartovog Disonantnog kvarteta

katalog - 21 svem.indd 12

11.5.2015 9:58:44

Gudački kvartet ALLIANCE QUARTET WIEN formiran je 2007. godine na inicijativu četvoro mladih umjetnika različitih nacionalnosti. Njihov prvi nastup održan je u Srbiji, nakon čega je uslijedio niz koncerata u Austriji i Italiji. Kvartet je 2011. godine dobio izuzetnu priliku da u bečkoj Ehrbar koncertnoj dvorani izvede čuveni Gudački kvartet op. 3 kompozitora Albana Berga, upravo na stogodišnjicu njegove premijerne izvedbe. U saradnji sa ORF-om (austrijskom radio-televizijom) snimljen je i njihov nastup u Gläserner dvorani u Musikvereinu. U istom periodu uspostavljena je i saradnja sa austrijskim Ministarstvom kulture, na osnovu koje je Kvartet

više puta nastupao u Parlamentu u Beču, kao i u drugim značajnim državnim institucijama u okviru različitih manifestacija i svečanosti. Od 2010. godine članovi Kvarteta usavršavaju se kroz rad sa čuvenim profesorom Johannesom Meisslom, članom Artis kvarteta na Universität für Musik und darstellende Kunst u Beču. U okviru univerzitetskog projekta Haydn-Total, Kvartet je izučavao, te izveo nekoliko gudačkih kvarteta kompozitora Josepha Haydna. Kvartet također blisko sarađuje i sa Régisom Bringolfom, članom Hugo Wolf kvarteta. U tekućoj koncertnoj sezoni Alliance Quartet Wien odabran je kao jedini gudački kvartet za program NASOM

13

katalog - 21 svem.indd 13

11.5.2015 9:58:45

(New Austrian Sound of Music – Novi austrijski muzički zvuk) od strane austrijskog Ministarstva vanjskih poslova. Također, ansambl ima i snažnu podršku austrijske podružnice Jeunessea (najvećeg austrijskog koncertnog promotora u oblasti klasične muzike; koncertima se obično promoviše kultura, kao i mladi, te uspješni ansambli i solisti). Alliance Quartet Wien do sada je nastupao u Njemačkoj, Austriji, Čileu, Argentini, Italiji, Španiji, Švedskoj, Sloveniji, Hrvatskoj, itd. Kako i sami navode, kombiniranje stalnih stremljenja ka savršenstvu sa izuzetnim sposobnostima samih umjetnika, ansamblu omogućava da konstantno istražuje nove dimenzije muzike, te stečeno iskustvo podijeli sa publikom. Članovi Alliance Quartet Wien su: Marko Radonić – violina, Robert Olisa Nzekwu – violina, Dima Nedyalkova – viola i Johanna Kotschy – violončelo.

O DJELIMA: U periodu od 1782. do 1785. godine Wolfgang Amadeus Mozart komponovao je šest gudačkih kvarteta posvećenih Josephu Haydnu.

Najpoznatiji kvartet iz ove zbirke svakako je Gudački kvartet br. 19, KV 465, C dur poznatiji kao Disonantni. Nastao je 1785. godine, a naziv Disonantni dobio je zbog smjelih upotreba disonantnih zvučanja koja prožimaju lagani uvod prvog stava djela. Sličan zvučni ugođaj potom se zadržava upotrebom hromatike, te cjelostepenih ljestvica u okviru kojih se posebno ističe interval kvarte. Nakon uvoda, prvu temu prvog stava iznosi prva violina, koju potom preuzimaju dionice drugih instrumenata kroz imitaciju.

Sonatni oblik u vidu prvog i četvrtog stava daje formalni okvir kvartetu, dok se drugi stav javlja u obliku sonatine (uz izuzetak razvojnog dijela), a treći u obliku složene trodijelne pjesme.

Johannes Kotschy istaknuti je kompozitor i teoretičar. Farmaciju je studirao u Minhenu, dok je studij kompozicije i kamerne muzike za klavir završio na prestižnom Mozarteumu u Salzburgu.

Dugo vremena istraživao je zvučne fenomene pri Institutu za bazična muzička istraživanja na Mozarteumu. Glavni predmet njegovih interesovanja svakako je bio sistem prirodnih

14

katalog - 21 svem.indd 14

11.5.2015 9:58:45

tonova, koji je mnogo istraživao i o kojem je napisao značajne radove. Član je i osnivač brojnih udruženja kompozitora u okviru kojih se bavio detaljnijim propitivanjima i analizama sistema prirodnih tonova. Od 1985. godine gotovo sva djela piše na bazi 72-stepenog sistema unutar jedne oktave koji pored tonova alikvotnog niza uključuje i mikro-tonove, tzv. ekmelic tones, koji jedan polustepen dijele na šest različitih tonskih visina. Kotschy je autor brojnih djela za kamerne ansamble, među kojima su četiri gudačka kvarteta. Svojim djelom Kon-disonance u vidu 10 varijacija, Kotschy se referira na čuveni Mozartov Disonantni gudački kvartet KV 465 koji je značajan segment koncertnog programa Alliance Quartet Wien.

Kako povezati Drezden i Dmitrija Šostakoviča? Činjenica da je u ovom čuvenom njemačkom gradu u samo tri julska dana 1960. godine nastalo jedino značajnije Šostakovičevo djelo pisano izvan sovjetskih granica daje poprilično jasan odgovor. Jedan od najizvođenijih i najznačajnijih gudačkih kvarteta, Gudački kvartet br. 8, op.

110, c mol tako je “rođen” u Istočnoj Njemačkoj, u kojoj je te godine Šostakovič boravio sa potpuno drugom namjerom. Cilj je bio komponovanje muzike za film “Pet dana – Pet noći” o stravičnom bombardovanju Drezdena

u februaru 1945. godine. Tematika snimanog filma neupitno je utjecala i na sam kvartet, koji je zvanično posvećen “Sjećanju na žrtve fašizma i rata”. No, smatra se da je ova posveta dodana iz političkih razloga, a da je kvartet kompozitor u osnovi posvetio sam sebi, prolazeći kroz vrlo mračan periodu u životu u kojem je vrlo često promišljao o vlastitoj smrti. Kvartet je premijerno izveden u oktobru 1960. godine u Lenjingradu, a izveo ga je čuveni Beethoven kvartet. Djelo se sastoji od pet međusobno povezanih stavaka i prema mnogim teoretičarima kreira mračno raspoloženje u mnoštvu nijansi crne. Cjelokupni kvartet otvara čuveni DSCH motiv, svojevrsni Šostakovičev muzički potpis, koji potom postaje osnova za dalji motivički razvoj i transformaciju javljajući se u svakom stavku. Karakteristika ovog kvarteta je svakako mnoštvo citiranih motiva iz drugih Šostakovičevih djela. Tako, u prvom stavu do izražaja dolaze citati iz Simfonija br. 1 i br. 5, dok drugi stav obilježava jevrejska melodija koju je Šostakovič prethodno koristio u svom Klavirskom triu br. 2. Treći stav karakteriše citat iz Koncerta za violončelo i orkestar br. 1, dok četvri stav iznosi poznatu melodiju Muke teškog zatočeništva, inače Lenjinovu omiljenu pjesmu, te citat iz Šostakovičeve opere Lady Macbeth mcenskog okruga.

15

katalog - 21 svem.indd 15

11.5.2015 9:58:45

Petak, 15. maj 2015, 20:00 | Crkva Sv. Josipa Marijin dvor Koncert:

Srpsko pjevačko društvo Jedinstvo, Banja Luka Nemanja Savić, dirigent Solisti: Karolina Mihajlović, sopran Petra Golubović, sopran Biljana Kerkez, mezzosopran

Živan Živanović, tenor Lazar Radoja, bariton Zoran Vujić, udaraljke Jelena Bašić, udaraljke

PROGRAM:

Vlado Milošević (1901 – 1990) Pjesme sa Zmijanja

Vlado Milošević (1901 – 1990) Svjete tihij

Stevan Stojanović Mokranjac (1856 – 1914) IX rukovet

Pavel Česnokov (1877 – 1944) Veličit duša moja Gospoda

Nemanja Savić (r. 1957) Krajiške pjesme

Vladimir Milosavljević (r. 1951) Molitva Davidova, Psalam 86

Nemanja Savić (r. 1957) Djevojačke i momačke pjesme

Vladimir Milosavljević (r. 1951) Pokajnička molitva, Psalam 6

Crnačka duhovna I wanna be ready

Pavel Česnokov (1877 – 1944) Spasi Bože ljudi tvoja

Houston Bright (1916 – 1970) I Hear a Voice a-Prayin’, Lord

Konstantin Babić (1927 – 2009) Uzori Maro

Crnačka duhovna Ride the chariot

Stevan Stojanović Mokranjac (1856 – 1914) VII rukovet

Dragana Pantić-Veličković (r. 1963) Golema č’čkalica

katalog - 21 svem.indd 16

11.5.2015 9:58:47

SRPSKO PJEVAČKO DRUŠTVO “JEDINSTVO” BANJA LUKA osnovano 1893. godine jedno je od najstarijih pjevačkih društava u Bosni i Hercegovini. Mješoviti hor ovog društva je veoma aktivan u muzičkom životu grada Banja Luke, kao i prostora bivše Jugoslavije.

Realizovao je nekoliko hiljada koncerta u zemlji i inostranstvu, učestvovao na brojnim kulturnim manifestacijama, horskim festivalima, takmičenjima, na kojima je, osvajajući najviše nagrade, potvrdio visoke umjetničke domete. Hor je posljednjih godina koncertirao u Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj, Sloveniji, Srbiji, Makedoniji, Grčkoj, Njemačkoj, Austriji, Slovačkoj, Bugarskoj, Kipru, Malti, Italiji, Francuskoj, Rusiji, Kini. Srpsko pjevačko društvo “Jedinstvo” Banja Luka je nosilac tri

visoka odlikovanja: Ordena Svetog Save, Ordena Njegoša i Ordena Svetog Andreja. Među brojnim priznanjima i nagradama koje je Mješoviti hor Srpskog pjevačkog društva “Jedinstvo” Banja Luka posljednjih godina ostvario, ističu se prve nagrade na Jugoslovenskim horskim svečanostima u Nišu 1994, 1998. i 2000. godine, prva nagrada stručnog žirija na Vidovdanskom festivalu u Banjoj Luci 1994. godine, 2 zlatne medalje na Međunarodnom horskom takmičenju “In ...Canto Sul Garda” (Riva del Garda – Italija, 2001. godine), zlatna medalja na Međunarodnom horskom takmičenju “Orlando di Laso” (Kamerino – Italija, 2002. godine), tri srebrne medalje na 3. horskoj olimpijadi (Bremen – Njemačka, 2004. godine), prva nagrada na Međunarodnom horskom takmičenju “Zlatna 17

katalog - 21 svem.indd 17

11.5.2015 9:58:50

vila” (Prijedor, 2004. godine), prva nagrada i zlatna medalja na Međunarodnom horskom takmičenju u duhovnoj muzici (Preveza – Grčka, 2005. godine), zlatna medalja u kategoriji duhovne muzike i srebrna medalja u kategoriji kamernih horova na 4. horskoj olimpijadi u Ksiamenu-Kina (juli 2006. godine), prva nagrada i zlatna medalja na Međunarodnom horskom takmičenju Musica sacra u Bratislavi (Slovačka, maj 2007. godine), dvije srebrne medalje na 5. horskoj olimpijadi u Grazu (Austrija), zlatna diploma na Međunarodnom horskom takmičenju na Malti 2009. godine, prva nagrada publike na Međunarodnom horskom takmičenju “Zlatna vila” (Prijedor, 2013. godine), dvije prve nagrade na Međunarodnom horskom takmičenju “Venezia in musica 2014”.

NEMANJA SAVIĆ rođen je u Banja Luci 1957. godine. Muzičku akademiju završio je u Beogradu, gdje je kasnije i magistrirao na Odsjeku za dirigovanje. Kao muzički pedagog i dirigent više horova radio je u Novigradu, Bujama (Istra), Šibeniku, Vršcu, a danas djeluje i radi kao direktor i profesor Muzičke škole Vlado Milošević u Banja Luci, redovni profesor na Akademiji umjetnosti u Banja Luci, dirigent Mješovitog hora SPD “Jedinstvo” Banja Luka i dirigent Mješovitog hora Univerziteta u Banja Luci. Snimio je više od 10 kompakt diskova, audio i video kaseta, DVD-a kao i brojne radio i TV emisije. Kao dirigent, Nemanja Savić je koncertirao u mnogim mjestima bivše Jugoslavije, Italije, Grčke, Slovačke, Bugarske, Rumunije, Mađarske, Njemačke, Francuske, Švajcarske, Austrije, Kipra, Malte, Kine, Rusije. Za svoj rad dobio je brojna priznanja i osvojio više od 40 prvih nagrada na horskim takmičenjima u zemlji i inostranstvu. Dobitnik je Zlatne značke Jugoslovenskih horskih svečanosti, Zlatne značke Kulturno-prosvetne zajednice Srbije, mnogih inostranih priznanja, te Ordena Njegoša.

Nemanja Savić je autor više zbirki djela za horove, vokaliza, kanona. Za potrebe horova i drugih ansambala i solista, Nemanja Savić je napisao veliki broj kompozicija, harmonizacija, stilizacija i obrada različitih sadržaja i žanrova. Kompozicije koje su nastale na osnovu folklornih motiva iz Krajine jako se često izvode na koncertnim podijumima. Uspješno se bavi i pedagoškim radom. Kao muzički pedagog radio je u Srbiji, Hrvatskoj, a danas djeluje i kao profesor predmeta Hor i Horsko dirigovanje na Muzičkom odsjeku Akademije umjetnosti Banja Luka.

18

katalog - 21 svem.indd 18

11.5.2015 9:58:50

O DJELIMA: Autor prve bosanskohercegovačke opere Jazavac pred sudom, kompozitor, etnomuzikolog i muzički pedagog Vlado Milošević jedna je od najistaknutijih ličnosti historije muzike u Bosni i Hercegovini. Kao etnomuzikolog i melograf, bilježio je i istraživao tradicionalne narodne napjeve na koje je nailazio tokom pohoda po Bosanskoj Krajini. Folklor je bio značajna inspiracija za njegovu kompozitorsku djelatnost, pa je mnoštvo napjeva harmonizirao, te prilagodio za horsko izvođenje. Jedno od najizvođenijih djela u kojima je sublimirao svoj odnos prema narodnim napjevima i vlastiti stvaralački pristup fokloru je svakako rukovet Pjesme sa Zmijanja.

Horskoj muzici spada značajan dio Miloševićevog kompozitorskog opusa, u koji se ubraja i djelo duhovnog karaktera Svjete tihij za mješoviti hor.

Istaknuti ruski kompozitor, horovođa i muzički pedagog Pavel Česnokov svoju muzičku karijeru je gotovo u cjelosti posvetio muzici za hor. Bivši student, a kasnije i profesor Horskog dirigovanja na Moskovskom konzervatoriju, Česnokov je vodio brojne istaknute horove u Rusiji. Među njima posebno se ističu Rusko horsko društvo, hor Boljšoj teatra, Akademski moskovski hor, a djelovao je i kao horovođa u čuvenom Hramu Hrista Spasitelja. Do svoje tridesete godine napisao je oko 400 crkvenih horskih kompozicija koje su centralni i najznačajniji dio njegovog opusa. Među njima posebno se ističu Veličit duša moja Gospoda i Spasi Bože ljudi tvoja, koji se vrlo često nalaze na repertoaru brojnih svjetskih horova.

Molitva Davidova – Psalam 86 djelo je srpskog kompozitora Vladimira Milosavljevića.

Milosavljević je poznat nekadašnji dirigent čuvenog Prvog srpskog pjevačkog društva. Živi i radi u Njemačkoj, te i danas djeluje kao horovođa više istaknutih horova, među kojima se posebno ističe mješoviti hor “Singidunum”. Ovaj duboko molitveni psalam komponovan za solistu i hor, u kojem solist artikulira svijest hora u iskrenoj molitvenoj predanosti i sjedinjenju, zasigurno spada u vrhunce muzičke duhovnosti. Sličnu atmosferu zadržava i drugo Milosavljevićevo djelo, Pokajnička molitva, Psalam 6.

Dobitnik mnogobrojnih priznanja i nagrada, srpski kompozitor i nekadašnji profesor muzičke teorije na Fakultetu muzičke umetnosti u Beogradu Konstantin Babić zauzima značajno mjesto u historiji srpske muzike.

Autor je oko 100 djela različitih žanrova, pisanih za različite vokalne, instrumentalne ili vokalno-instrumentalne sastave. Njegova djela karakterišu primijetni utjecaji folklora, jazza, te popularne muzike, a jedno od značajnijih horskih djela je i Uzori Maro.

Stevan Stojanović Mokranjac s pravom se naziva ocem srpske muzike, osobito srpskog muzičkog romantizma. Smatra se istinskim majstorom horske muzike, vokalnih pravoslavnih i svjetovnih djela. Njegov doprinos njegovanju horske muzike bio je zaista ogroman, posebno kada se uzme u obzir i činjenica da je, pored komponovanja horskih djela, značajan dio svoje karijere proveo i kao horovođa, te rukovodilac najvećih srpskih pjevačkih društava 19

katalog - 21 svem.indd 19

11.5.2015 9:58:50

tog vremena. Njegova najpoznatija djela su svakako Rukoveti – petnaest spletova pjesama temeljenih na motivima iz Srbije, Bosne, Bugarske i Makedonije. VII rukovet bazirana je na pjesmama iz stare Srbije i Makedonije, dok IX rukovet predstavlja kompozitorovu vještu obradu crnogorskih napjeva inače skučenog melodijskog sloga.

Osim bogate karijere dirigenta, Nemanja Savić, rukovodilac Srpskog pjevačkog društva “Jedinstvo” okušao se i kao kompozitor. Svoje izuzetno poznavanje hora kao vrlo delikatnog vokalnog aparata pretočio je u nekoliko horskih kompozicija inspirisanih folklorom. Na repertoaru Hora za ovaj koncert odabrane su Krajiške, te Djevojačke i momačke pjesme.

Houston Bright istaknuti je američki kompozitor i profesor. Cjelokupnu akademsku karijeru proveo je kao profesor kompozicije i muzičke teorije na West Texas State Collegeu, gdje je vodio i a cappella hor. Intenzivno je djelovao i kao horski dirigent, a njegov kompozitorski

opus je najvećim dijelom posvećen horskoj muzici. Jedna od njegovih najpoznatijih horskih kompozicija je svakako I Hear a Voice a-Prayin’, Lord inspirisana bogatom vokalnom duhovnom tradicijom Afro-Amerikanaca.

Među najpoznatijim tradicionalnim pjesmama ovog tipa su svakako i I wanna be ready inspirisana biblijskom Knjigom otkrivenja, te Ride the chariot, pjesma upućena Bogu sa jasno izraženim željama Afro-Amerikanaca 19. stoljeća za bijegom u slobodu, obje uvrštene u koncertni program SPD “Jedinstvo”.

Golema č’čkalica djelo je srpske kompozitorice mlađe generacije Dragane Pantić – Veličković, autorice brojnih duhovnih i svjetovnih horskih kompozicija. Karakteristično je po dinamičkoj i gradaciji u tempu kroz kanonske odlomke praćene izrazito ritmičnim dionicama muškog dijela hora. To je popularna horska kompozicija koja je sastavni dio repertoara brojnih horova regiona.

20

katalog - 21 svem.indd 20

11.5.2015 9:58:50

Subota, 16. maj 2015, 20:00 | Narodno pozorište Sarajevo Koncert:

Sarajevska filharmonija Vadym Kholodenko, klavir Samra Gulamović, dirigentica PROGRAM: Jean Sibelius (1865 – 1957)

Sergej Rahmanjinov (1873 – 1943)

Finlandia, op. 26

Koncert za klavir i orkestar br. 2, op. 18, c mol Moderato Adagio sostenuto – Più animato – Tempo I Allegro scherzando

Franz Liszt (1811 – 1886) Les préludes, S. 97

katalog - 21 svem.indd 21

11.5.2015 9:58:51

VADYM KHOLODENKO vrlo brzo stekao je reputaciju jednog od muzički najdinamičnijih i tehnički najnadarenijih pijanista nove generacije.

Kao dobitnik Zlatne medalje na čuvenom Van Cliburn Internacionalnom pijanističkom takmičenju 2013. godine, Kholodenko počinje izgradnju uspješne međunarodne karijere nastupajući u brojnim zemljama Evrope, Azije, te Sjeverne Amerike susrećući se za izvanrednim prijemom kako kritike, tako i publike. Kholodenko je i dobitnik prve nagrade na Schubert pijanističkom takmičenju 2011. godine, prve nagrade na Sendai pijanističkom tamičenju 2010. godine u Japanu, te Grand Prixa na Maria Callas tamičenju u Ateni. Vadym Kholodenko rođen je 1986. godine u Kijevu (Ukrajina). Svoje muzičko obrazovanje započeo je na kijevskoj Specijalnoj muzičkoj školi Mykola Lysenko, gdje klavir uči kod profesorice Natalije Grydneve i profesora Borisa Fedorova.

Kao trinaestogodišnjak prvi put nastupa u SAD-u, Kini, Mađarskoj i Hrvatskoj, te 2004. godine osvaja Rusku omladinsku nacionalnu nagradu Trijumf. Od 2005. godine studije klavira nastavlja u Moskvi na moskovskom Državnom konzervatoriju gdje se obrazuje u klasi čuvene profesorice Vere Gornostaeve.

Sarađivao je sa brojnim istaknutim dirigentima kao što su Leonard Slatkin, Miguel HarthBedoya, Yuri Bashmet, Carl St Clair, Vladimir Spivakov, Kazuki Yamada, Mark Gorenstein i Alexander Sladkovskiy. Kao kamerni muzičar djeluje u okviru različitih ansambala sarađujući sa umjetnicima Vadimom Repinom, Alenom Baevom i violončelistom Aleksandrom

Buzlovim. Među njegove nagrade ubraja se i nagrada za najbolju kamernu izvedbu koju je osvojio kao član klavirskog kvinteta izvodeći djelo Césara Francka. Posljednju koncertnu sezonu obilježili su Kholodenkovi premijerni nastupi sa Philadelphijskim orkestrom, te nastup na Aspen muzičkom festivalu, kao i recitali u Houstonu, Indianapolisu, Portlandu, Carmelu i Santa Feu. U Evropi je nastupao sa Orquestra Sinfónica Do Porto Casa Da Música, te više puta kao rezidentni umjetnik Mariinsky koncertne dvorane, gdje ga je maestro Valery Gergiev proglasio “Umjetnikom mjeseca”. U koncertnoj sezoni 2014/2015. Vadym Kholodenko postao je prvim “Umjetnikom-partnerom” Forth Worth simfonijskog orkestra ikada. Ova trogodišnja saradnja Kholodenku će omogućiti brojne

22

katalog - 21 svem.indd 22

11.5.2015 9:58:52

nastupe sa američkim orkestrima te recitale u Bostonu, Louisvilleu, Miamiu i Seattleu. U augustu nastupa i u okviru čuvenog Aspen muzičkog festivala, gdje će izvesti djelo Vingt regards sur l’enfant Jésus Oliviera Messiaena.

Njegov prvi snimak za diskografsku kuću Harmonia Mundi objavljen je u novembru 2013. godine, te je predstavio djelo Igora Stravynskog Trois Mouvements de Petrouchka i Transcendentalne etide Franza Liszta. Na ljeto 2015. godine bit će objavljen i novi nosač zvuka, na kojem će se naći snimci Kholodenkove izvedbe Klavirskog koncerta Edwarda Griega, te Klavirskog koncerta br. 2 Camille Saint-Saënsa uz Norveški radio orkestar pod dirigentskom palicom maestra Miguel Harth-Bedoye.

SAMRA GULAMOVIĆ rođena je u Sarajevu.

Diplomirala je i magistrirala na Muzičkoj akademiji u Sarajevu na Odsjeku za kompoziciju i dirigovanje u klasi prof. Teodora Romanića i prof. Julija Marića. Od 1995. godine je umjetnički rukovodilac Sarajevskog vokalnog okteta “Preporod”, a osnivač je i dirigent Ženskog vokalnog ansambla “Allegro” sa kojim je postigla veliki uspjeh i osvojila mnogobrojne nagrade na internacionalnim takmičenjima i festivalima.

Pohađala je ljetnu školu dirigovanja 1997. godine u Baselu (Švicarska) i 1999. u Lionu (Francuska) i tada po prvi put, van granica BiH, održava koncerte sa Internacionalnim simfonijskim orkestrom “Aidimos”. Još kao student predvodila je Hor Opere Narodnog pozorišta Sarajevo, a 1998. godine počinje sa radom u Sarajevskoj filharmoniji kao asistent dirigenta. Časopis “Žena 21” ju je proglasio najuspješnijom ženom u oblasti Umjetnosti za 2001. godinu, a 2008. godine bila je dobitnica nagrade “Sloboda” koju dodjeljuje Centar za mir Sarajevo. Do sada bilježi brojne koncerte sa orkestrom Sarajevske filharmonije u Bosni i Hercegovini, kao i koncerte sa drugim orkestrima u Turskoj, Francuskoj, Njemačkoj, Švicarskoj i Italiji. Od 2009. godine angažovana je i kao dirigent Baleta Narodnog pozorišta u Sarajevu. Od 2008. godine obavlja funkciju direktorice Sarajevske filharmonije.

23

katalog - 21 svem.indd 23

11.5.2015 9:58:52

SARAJEVSKA FILHARMONIJA prvi je profesionalno organizovan simfonijski orkestar na području Bosne i Hercegovine, a svoje je korijene imala već u ansamblima koji su se formirali tokom austrougarske vladavine na tlu naše države. Prve ideje o formiranju jednog profesionalnog ansambla u bosanskohercegovačkoj prijestolnici koji bi izvodio umjetničku muziku zapadnoevropskog tipa potekle su iz Oblasne muzičke škole. Tako je formiran Kvartet Filharmoničnog udruženja, koji je uglavnom bio sastavljen od nastavnika Oblasne muzičke škole. Prvi koncert održan je 15.04.1920. godine u dvorani sarajevskog kina Imperijal. Ovi mali, ali značajni koraci vodili su do održavanja osnivačke skupštine Sarajevske filharmonije koja se desila 6. jula 1923. Prvi koncert održan

je 24. oktobra 1923. godine. Solist na klaviru bio je Klemens Menšik, a dirigovali su Aleksandar Lukinić i Josip Rožđalovski. U periodu od 1941. godine, orkestrom su dirigovali Beluš Jungić, Maks Unger, Aleksandar Lukinić, Josip Rožđalovski, Edo Křenek i Oskar Danon. Zbog ratnih dešavanja, u periodu od 1941. do 1945. godine, Filharmonija je obustavila rad i 1948. godine ponovo nastavlja sa svojim aktivnostima. Prvi koncert Sarajevske filharmonije poslije Drugog svjetskog rata održan je 20. oktobra 1948. godine, dirigovao je Oskar Danon, a solist je bio Antonio Janigro, violončelista iz Zagreba. Direktori Filharmonije u ovom periodu su bili: Tihomir Mirić (1948 – 1973), Teodor Romanić (1974 – 1976), Mirko Janjčić (1976 – 1984), Vladimir Maunagić (1984 – 1988), Miroslav Homen (1988 – 1989) i Ninoslav Verber (1990 – 1992). Sarajevskom

24

katalog - 21 svem.indd 24

11.5.2015 9:58:53

filharmonijom su dirigovali Ivan Štajcer, Mladen Pozajić, Teodor Romanić, Miroslav Homen, Oskar Danon, Julio Marić, Dragiša Savić, Radivoj Spasić, Boris Papandopulo i brojni drugi. U odnosu na period djelovanja prije 1941. godine, Sarajevska filharmonija je značajno proširila svoj repertoar izvodeći djela ne samo stranih, već i jugoslavenskih i bosanskohercegovačkih kompozitora. Godina 1992. označila je početak agresije na Bosnu i Hercegovinu, te samim time i destrukciju svega što je građeno prethodnih decenija. Tako je i Sarajevska filharmonija prekinula sa radom dvije godine i pri tome pretrpjela velike materijalne, ali i ljudske gubitke. Svojevrsnu prekretnicu u radu Filharmonije predstavljao je koncert održan 19. juna 1994. godine kada su pod dirigentskom palicom velikog Zubina Mehte u razrušenoj Vijećnici izveli Mozartov Requiem. Kao solisti nastupili su Jose Carreras, Ruggero Raimondi, Cecilia Gasdia i Ildiko Komlosi. Iste godine Sarajevska filharmonija održava koncerte u Italiji, a narednih godina nižu se gostovanja u Austriji, Turskoj, Češkoj, Francuskoj, Švicarskoj i Italiji.

Nakon završetka rata, Sarajevska filharmonija se u kadrovskom smislu obnavlja, a nastojanjima uprave na čijem su čelu bili Emir Nuhanović (1994 – 2008), a potom Samra Gulamović (od 2008), ostvareni su značajni nastupi u zemlji i inozemstvu.

Koncertom u olimpijskoj dvorani Zetra 11. oktobra 2008. godine, Sarajevska filharmonija je obilježila 85 godina postojanja i rada. Tom prilikom je izvedena popularna Carmina burana Carla Orffa pod dirigentskom palicom Julia Marića.

Proslavljajući svoju 90-godišnjicu 2013. godine, Sarajevska filharmonija nastavila je težiti ka ciljevima postavljenim u začetku svoje djelatnosti,

ostavši tako jedan od svjetionika bh. kulturne scene i svakako jedna od najvažnijih karika u lancu sarajevskog i bosanskohercegovačkog muzičkog života.

O DJELIMA: Kada je 1899. godine ruski car Nikolaj II objavio Februarski manfest čiji cilj je bio da se ograniči autonomija Finske pod ruskom upravom, finski umjetnici su digli svoj glas. Tako su iste godine organizirane svečanosti u čast medija, koje su zapravo bile skriveni protest protiv ruske cenzure i kontrole medija. Ovom protestu pridružili su se i mnogi umjetnici među kojima je bio i finski kompozitor Jean Sibelius. Za ovu prigodu napisao je svitu inpirisanu finskom historijom koja se sastojala iz Preludija i šest slika. Posljednja slika nosila je naziv Finska se budi, a 1900. je prerađena i premijerno izvedena u Helsinkiju kao simfonijska poema Finlandia, op. 26. Zbog svoje povezanosti sa tadašnjim finskim nacionalnim pokretom, te zbog same poruke djela koja upućuje na želju za samostalnošću, djelo je, zbog oštre ruske cenzure, izvođeno pod mnoštvom različitih naziva. Jedan od posebno poznatih dijelova poeme je Himna Finlandia, koja je ostala jedna od najznačajnijih nacionalnih pjesama u Finskoj, te se vrlo često pogrešno identificira kao narodna pjesma, iako ju je u cjelosti komponovao sam Sibelius. Čuveni dirigent Leopold Stokowski ovu himnu nazvao je nacionalnom himnom cijelog svijeta.

Prvo djelo koje je javnosti predstavljeno u obliku tada zvanično nazvanom simfonijska poema bilo je djelo Les préludes, S. 97 čuvenog kompozitora

25

katalog - 21 svem.indd 25

11.5.2015 9:58:53

Franza Liszta. U najavi premijerne izvedbe djela 1854. godine u novinama Weimarische Zeitung javilo se pod nazivom Les préludes – symphonische Dichtung, što je ujedno bilo i premijerno uvođenje novog pojma za takvu muzičku formu. Ovo je treća od 13 Lisztovih simfonijskih poema, te zasigurno jedna od najčešće izvođenih u koncertnim dvoranama. Muzika za djelo djelimično potiče od jednog nešto starijeg Lisztovog djela, horskog ciklusa Četiri elementa pisanog na tekstove pjesnika Josepha Autrana nastalog 1844/5. godine. Ova simfonijska poema, inače jednostavačno orkestarsko djelo bazirano na vanmuzičkom sadržaju, koji se najčešće naziva program, sastoji se od šest dijelova koji nose programske nazive i prate transformaciju početne teme: Prolog, Ljubav, Životne oluje, Seoska idila, Borba, te Pobjeda i epilog. Djelo nosi i podnaslov koji sugeriše programski predložak poeme, a to je zbirka pjesama Méditations poétiques Alphonse de Lamartinea. No, mnogi teoretičari tvrde da program vjerovatno nije Lamartineov, te da je uvodni tekst na početnoj stranici djela zapravo pisala princeza Wittgenstein, sa kojom je Lizst dugo godina bio u vrlo bliskom odnosu.

Pijanistička literatura u svom bogatom fondu krije zaista neke od najznačajnijih muzičkih ostvarenja u historiji. Jedno od svakako najljepših svjetlo dana “ugledalo” je u Rusiji između 1900. i 1901. godine. Njegov autor, ruski pijanista i kompozitor Sergej Rahmanjinov, neposredno prije nastanka djela prolazio je kroz iznimno težak period u životu suočavajući se sa ozbiljnom stvaralačkom krizom.

Neki ne tako pozitivni prijemi njegovih djela, te čuveni razgovor sa Lavom Tolstojem, koji ga je u

potpunosti obeshrabrio, učinili su da Rahmanjinov zatraži doktorsku pomoć. Nakon mnogo pokušaja, doktor Nikolai Dahl svojim metodama, koje su uključivale i hipnozu, vraća kompozitoru samopouzdanje, na čijim krilima krajem 1900. godine Rahmanjinov radi na Koncertu za klavir i orkestar br. 2, op. 18, c mol, koji i posvećuje doktoru Dahlu. Prva dva stava djela premijerno je izveo sam Rahmanjinov u decembru 1900. godine, a Koncert u cjelosti u novembru 1901.

Djelo je pisano u standardnoj trostavačnoj koncertnoj formi i kako mnogi teoretičari navode, odiše prirodnošću i neposrednošću u izrazu.

Djelo otvara uvodni motiv klavira koji evocira zvuk zvona, a zatim slijedi dinamičku gradaciju, kojom, u samom vrhuncu, uvodi čuvenu prvu temu djela. Povremeno se solistička uloga klavira mijenja, te klavir postaje pratnja orkestru. To se posebno jasno uočava u drugom stavu, u kojem klavir na početku prati flautu, zatim klarinet, a tek potom se uloga postepeno transformiše u solističku. Čuvena melodija početka drugog stava citat je jednog Rahmanjinovog prethodno komponovanog djela, Romanse iz Dva komada za klavir šestoručno. Citat se javlja i u trećem stavu djela, u kojem Rahmanjinov podsjeća na vlasitit Duhovni koncert za a capella hor, jednu od specifičnosti pravoslavnog crkvenog pjevanja. Koncert u cjelosti ispituje čitav spektar sposobnosti izvođača, uokvirenih u jedan posve lirski ugođaj u kojem je svaki segment klavirske solističke dionice pisan samo i isključivo u svrhu muzike, a nikad kao tek puko isticanje virtuoziteta.

Esma Sulejmanagić, mr. muzikologije

26

katalog - 21 svem.indd 26

11.5.2015 9:58:53

Petak, 13. novembar 2015. | Narodno pozorište Sarajevo

DoReMi&Vi Koncert

Giorgio Surian, bas bariton Sarajevska filharmonija Hor Opere Narodnog pozorišta Sarajevo Ivo Lipanović, Dirigent

GIORGIO SURIAN

katalog - 21 svem.indd 27

11.5.2015 9:58:54

FONDACIJA ZA MUZIČKE UMJETNOSTI MUSIC ARTS FOUNDATION

Izdavač Fondacija za muzičke umjetnosti

Upravni odbor

Music Arts Foundation

Josip Muselimović, predsjednik

Za izdavača

Mensur Čolaković, član dr. Milorad Kenjalović, član Predsjednik Ninoslav Verber

Ninoslav Verber Tekstovi Esma Sulejmanagić Dizajn i DTP Triptih … i na webu i na zemlji Štampa Amos graf d.o.o. Sarajevo

Ninoslav Verber, umjetnički direktor

Tiraž

Lejla Hasanbegović, izvršna direktorica

1000

Esma Sulejmanagić, glasnogovornica Nihad Kapić, inspicijent Almin Berbić, box office Almin Zrno, oficijelni fotograf

Music Arts Foundation Fondacija za muzičke umjetnosti Trg Barcelone 3 71000 Sarajevo Bosna i Hercegovina www.maf.ba

28

katalog - 21 svem.indd 28

11.5.2015 9:58:54