Issuu

NEOHUMANISME

1e kwartaal 2016-2017 Afzendadres - Verantwoordelijke uitgever Sander Casier Ooststraat 8 Staden Afgiftekantoor Stapelplein Gent 4 edities per jaar P91 11 96

INHOUD

VISIE

29 De Marxistische theorie Vince Liégeois

5 Over het partijverbod Jitte Akkermans

VARIA

13 Tijden van Wroeging Mats Cuvelier

3 Voorwoord 4 Editoriaal 12 Bestuur 21 Ereleden 36 Sponsors

18 Godsdienstvrijheid als rem Sander Casier 22 Vertrekken vanuit stilstand Michiel Heleven

Het Neohumanisme is een forum voor discussie over politiek, economie, filosofie en alles wat binnen de liberale beweging gezegd moet worden. Wie een artikel wil schrijven; neem contact op met redactie@lvsvgent.be!

REDACTIE

Hoofdredacteur Vince Liégeois Redactie: Dries Glorieux Lay-out Vince Liégeois Bas De Haes Mats Cuvelier Michiel Vervliet

Sander Casier Voorzitter LVSV Gent

Voorwoord Sander Casier De zomerperiode is opnieuw voorbij gevlogen, of zo leek het alvast. Het bestuur heeft zich reeds drie maanden kunnen voorbereiden op de terugkeer van de studentenpopulatie naar het centrum van Oost-Vlaanderen. En ik verzeker u dat deze gemotiveerde bende er klaar voor is.

we mensen en ideeĂŤn. Op dat vlak moeten we dan ook de lijn van vorig jaar kunnen doortrekken.

Zoals het gekende spreekwoord ons echter leert, komt hoogmoed voor de val. We zijn er ons van bewust dat er ook werkpunten zijn. Met stip bovenaan die lijst staat de hormoonhuishouding van ons bestuur. Deze scoTot u richt zich dan ook een vooralsnog trotse voor- ort te hoog qua testosteron. Er zitten dit jaar namelijk zitter. Dit kan wat raar klinken, want het academiejaar geen vrouwen in het bestuur. Een ander werkpunt is moet nog beginnen. Toch ben ik trots. Trots (en tegelijk bijvoorbeeld het aantal internationale lezingen. In het gespannen) de voorzitter te mogen zijn van zoâ€™n presti- verleden konden we ons op dit punt onderscheiden van gieuze vereniging. Trots op wat we afgelopen lustrum- anderen. Het is aan ons om daar iets aan te veranderen. jaar gepresteerd hebben. En trots op wat de kalender dit jaar zal brengen. Wat dat laatste betreft ziet het er goed uit. Het academiejaar belooft hoogst interessant te worden. Het Deze fierheid is volgens mij niet geheel ongegrond. politiek secretariaat, gevormd door Mats en Dries, is Studentenverenigingen zoals de onze leveren een sig- volop bezig met het opstellen van een verrijkende kalnificante bijdrage aan het Gentse studentenleven. Ze ender. Hierin wordt een nadruk gelegd op internatiozorgen ervoor dat ideeĂŤn gevormd worden, maar ook nale sprekers. Volg ons op de sociale media om op de dat ze botsen. Zo zijn ze een volwaardige aanvulling op hoogte te worden gehouden. de universitaire opleiding. De enige manier om dat een jaar lang vol te houden, is door er ook plezier aan te Veel leesplezier en tot gauw! beleven, dit met een openheid ten opzichte van nieu-

Vince Liégeois Hoofdredacteur LVSV Gent

Editoriaal Vince Liégeois Trilt in uw graf, trilt Gentse helden. Dit zijn enkele bekende regels uit het Gentse lied Klokke Roeland, en ze slagen op de Gentse helden Jan Hyoens en Jacob van Artevelde. Vele oudgedienden en ervaren LVSV’ers zullen deze regels hopelijk herkend hebben. Ik dacht dat ze wel toepasselijk zouden zijn om mijn editoriaal voorwoord te beginnen, omdat het Klokke Roeland de schoonheid van de stad Gent zeer mooi bezingt, maar ook - en vooral - omdat het momenteel echt wel tijden om te trillen zijn.

langer te wachten een actueel probleem aan te kaarten blijven we altijd een liberale visie behouden en verstaan we ook zeer goed - en helaas beter dan zo goed als alle politici - dat niets louter en alleen een zwart-witverhaal is. Zo herinner ik mij nog zeer goed dat in juli, direct na de staatsgreep in Turkije, ontzettend veel mensen op sociale media de staatsgreep hard veroordeelden, om dan - wanneer Erdogan als een ware tiran alle “rebellen” zwaar mishandeld - razendsnel hun statussen te verwijderen en verder in alle talen te zwijgen. Dat is het moment dat de LVSV’er dan even wacht Het zijn namelijk zeer zware tijden voor het liberal- met reageren en begrijpt dat alles gecompliceerdisme en de liberale waarden. Terrorisme en fascisme er is dan het op het eerste zicht misschien zou lijken. vieren hoogtij, de Koude Oorlog lijkt helemaal terug te En dat we soms “slechts” een bepaald deel van het zijn, kritische en liberale politici zijn ver te zoeken en probleem of een bijprobleem belichten maakt dat in de politiek discussieert men over futiliteiten. Elke we door de bomen nog steeds het bos blijven zien. discussie over zo’n futiliteit lijkt ons bovendien steeds Een mooi voorbeeld van zo’n rationele, liberale visie verder en verder van een liberale samenleving te vo- vindt u trouwens verder in deze Neohumanisme in eren en de vrijheid te willen inperken, denkt u bijvoor- Sander Casier zijn tekst over onverdoofd slachten. beeld aan de Boerkini-discussie deze zomer. Verder in deze Neohumanisme spreekt Mats Cuvelier bijgevolg Een andere reden waarom we soms weinig actuele over “Tijden van Wroeging”, en hij heeft groot gelijk. teksten hebben is omdat we - de liberale gedachte inAls LVSV-er beleef je zo’n periode met een dubbel dachtig - nooit iemand verplichten een tekst over een gevoel: enerzijds voel je je een soort van “vrijheidsstri- bepaald onderwerp of thema te schrijven. Dat maakt jder” en ben je ervan overtuigd dat je als liberaal bijgevolg dat je meer bezielde teksten hebt en teksten min of meer weet hoe het eigenlijk zou moeten geb- waarin je ook een zekere expertise en kennis van zakeuren en anderzijds brengt juist dat ook enige stress en kan waarnemen. Mooie voorbeelden daarvan zijn met zich mee. Ikzelf vraag mij bijvoorbeeld maar al in deze Neohumanisme de teksten van Michiel Hellevte vaak af of we als LVSV’ers wel genoeg doen en hoe en van LVSV Leuven en - als u me deze hybris toestaoudere generaties naar ons werk kijken. Het geeft at - mijn eigen tekst over de marxistische theorie. me zelfs rillingen als ik eraan denk - zeker gezien ikzelf vorig jaar de lustrumneo samenstelde - hoe lat- Tot slot nog even een woordje uitleg over de kaft ere generaties binnen 30, 40 en wie weet zelfs 50 jaar van deze Neo. De kunstkenners onder u zullen missnaar ons gaan kijken: zullen ze ons zien als een rebel- chien al opgemerkt hebben dat het om het schillerende Balilla, of als een wegkijkende Chamberlain. derij Blinden leiden de blinden van Pieter Bruegel gaat. De reden dat dit schilderij op de voorkaft staat Het was vorig jaar een commentaar dat we bijgevolg is vanwege de boodschap die erachter schuilt. Bruewel eens hoorden over ons Neohumanisme: dat we gel schilderde dit werk tijdens de godsdienstconflictniet altijd evenveel op de actualiteit inspelen en vaak en van de zestiende eeuw en positioneert zichzelf slechts een deel van het probleem belichten. En hoew- er maatschappelijk-filosofisch mee. De boodschap el dat ergens wel waar is, is dat volgens mij juist ook de erachter is de volgende: “Denk voor jezelf na over sterkte van ons studententijdschrift, dat we namelijk het leven en maak je eigen keuzes.” Een wijze spreuk niet altijd direct en overhaast reageren. Door soms iets om de eerste Neo van het jaar mee te beginnen. 4

Jitte Akkermans Politiek secretaris LVSV Leuven

Visie

Over het Partijverbod Jitte Akkermans

Politiek secretaris van LVSV Leuven Jitte Akkermans bespreekt het nakende partijverbod voor de Duitse partij NDP. Hij doet dit aan de hand van zijn kennis over het Duitse rechtssysteem en een aantal geschiedkundige voetnoten en overeenkomsten die men bij dit verbod moet opmerken. Het Bundesverfassungsgericht (BVerfG) heeft op 1, 2 en 3 maart hoorzittingen gehouden om te bepalen of de Nationaldemokratische Partei Deutschlands (NPD) verboden wordt. Daarvoor zal ze onderzoeken of de NPD door zijn doelstellingen of gedrag (1) de vrije democratische basis orde of (2) het bestaan van de Federale Republiek Duitsland wil ondermijnen of vernietigen (art. 21, §2 GG). Indien die vraag bevestigend wordt beantwoord, vervoegt de NPD de Sozialistische Reichspartei Deutschlands en Kommunistische Partei Deutschlands die respectievelijk in 1952 en 1956 werden verboden. In dit artikel lichten we filosofie achter dit partijverbod graag toe en illustreren we deze via enkele cases. Kwetsbare rechten en vrijheden Inleiding – Onze vrije samenleving is een zeldzaam en kwetsbare verschijnsel. Want vrijheid blijft maar bestaan, zolang degene die de macht heeft om regels af te dwingen, die macht niet afwendt. Ons constitutioneel recht tracht die instellingen die deelnemen aan die macht, zo in te richten, dat onze vrije samenleving niet ten onder gaat bij de eerste schok. De middelen die we ontwikkelen om een weerbare

democratische rechtstaat te hebben, moeten effectieve middelen bevatten om zichzelf te verdedigen. Wij bestuderen in dit artikel de wijze waarop men dat idee in Duitsland vorm heeft gegeven. Rechtsorde – In de natuurstaat gelden de wetten van jungle. Dat betekent dat de sterkste, sluwste en brutaalste de macht heeft. Als we wensen dat mensen hun interactie volgens andere gedragsregels laten verlopen, moeten we de verwachte voor- en nadelen het gedrag wijzigen zodat een redelijk persoon die andere gedrasgregels zal respecteren omdat het voor hem de meest overtuigende wijze is om zijn doelen te bereiken. Ons rechtssysteem is de institutie bij uitstek die mensen beloont en bestraft als ze volgens een welbepaalde set van regels interageren en mee helpen deze regels af te dwingen. Vrije en democratische samenleving – De gedragsregels van de vrije en democratische samenleving creëren interacties die de overlevingskansen en welvaart van de deelnemers tot een ongekend niveau tilde. Dat komt onder meer omdat ze door middel van eigendomsrecht mensen een persoonlijke beslissingssfeer geeft waardoor mensen gemotiveerd worden om 5

het eigen lot in handen te nemen en de eigen kennis te benutten. De afbakening van die beslissingssfeer met behulp van het concept van ontoelaatbare methode om de doelen na te streven, laat toe een context te creëren waarin we graag tot interactie overgaan.

Teloorgang – De traditionele checks and balances zijn traag maar zeker uitgehold geweest omdat men de legitimiteit van die andere actoren (koning, aristocratie en rechters) om tussen beiden te komen niet langer erkende. Een dwalende theorie over wat democratie en vrijheid zo waardeerbaar maakte, liet onvoldoVoortbestaan – De regels van deze samenlev- ende controlemogelijkheid over. De wetgevende en ing blijven maar gehandhaafd op lange termijn uitvoerende macht kwamen samen in de handen wanneer degene die de orde handhaven, hun hand- van de partijen op een moment dat de rechterlijke haversrol werkelijk uitvoeren en zich in een omgev- macht in België bijvoorbeeld weigerde de Grondwet te ing bevinden waar dat werkelijk mogelijk is dit toetsen omdat traditioneel de wetgever die rol had te handhaven. Wil men de orde doen voortbesta- opgenomen t.o.v. de uitvoerende macht. De onan, moet men zich ervan verzekeren dat degene geremde macht van bepaalde partijen heeft vorige in de handhaversrol de regels zullen handhaven. eeuw de vrije samenleving meermaals ten gronde gericht en gaf aanleiding tot een nieuw constitutionOntwikkeling – Als we het verder fine tunen van een eel model dat de ontstane lacunes moest opvangen. zinvolle afbakening van de persoonlijke levenssfeer willen toelaten, dan moet het mogelijk zijn met deze regels Weerbare democratie te experimenteren. Dat betekent dat de handhavers van de orde de kans moeten zien deze orde bij te Inleiding – Het Duitse grondwettelijk recht kisturen. De uitdaging ligt er evenwel in, er voor te zor- est – steunende op historische ervaringen – voor gen dat dat experiment gecontroleerd blijft. Dat wil ze- een weerbare democratie. Wanneer de instiggen dat men weg blijft uit de gevarenzones waarin tuties die onze rechten en vrijheden beschermen voordien experimenten uit de hand liepen. Het is de bedreigd worden, laten we toe dat men die bedreigenconstitutionele traditie van een land dat die grenzen de elementen uitschakelt. En we gaan bij het opnemen afbakent op basis van haar historische ervaringen. van nieuwe elementen (ambtenaren en partijen) in onze instituties er rekening mee houden dat het reChecks and balances – De traditionele methode alistisch moet blijven dat ze zullen deelnemen aan het om de handhavers de orde te doen respecteren uitschakelen van zo’n bedreiging. Dat is de enige en de experimenten binnen bepaalde beperkin- manier om die rechten en vrijheden op de lange gen te houden, was voldoende machten te heb- termijn te vrijwaren en aldus effectief te waarborgen. ben die een handhaver van de rechtsorde konden ontzetten, tegenwerken en vetoën wanneer die zijn Vrije democratische basisorde – De vrije democramacht afwendde. Essentieel voor de goede werking tische basisorde is volgens het Bundesverfassungshiervan was het idee dat die machten verschillende gericht (het Duitse Grondwettelijk Hof) een bestuopinies dienen te hebben omdat ze elkaar an- urssysteem dat gekenmerkt wordt door zelfbestuur ders nooit zullen tegenhouden. Bij Montesquieu werd op basis van de wil van de heersende meerderheid daarom beroep gedaan op een erfelijke monarchie, evenals vrijheid en gelijkheid; terwijl deze de heeraristocratie en het volk. Bij Tocqueville daarente- schappij van geweld en willekeur uitsluit. Het omvat gen werd op de juristen gerekend om verkozen minimaal een respect voor de mensrenrechten uit politici in bedwang te houden. De juristen konden zich de Grondwet. In het bijzonder een respect voor het immers laten leiden door een eeuwenlange traditie recht op leven, vrije ontwikkeling, soevereiniteit van van case law en rechtsleer die zich relatief on- het volk, scheiding der machten, verantwoordelijkheid afhankelijk van de publieke opinie kon handhaven. van de overheid, de regelgebondenheid van de uitvoerende macht, de onafhankelijkheid van de rechterli6

Het eigendomsrecht geeft mensen een persoonlijke beslissingssfeer waardoor mensen gemotiveerd worden om het lot in handen te nemen en de eigen kennis te benutten. jke macht, het meerpartijensysteem en gelijke kansen voor alle politieke partijen die om op grondwettelijke wijze zich te vormen en oppositie uit te oefenen.

bestaande constitutionele orde aanvaarden en deze de moeite vinden om haar te verdedigen. Indien zulke loyaliteit aan de orde niet bestaat, zal de openbare dienst onbetrouwbaar zijn waardoor in Grondwettelijk hof – Het Bundesverfassungsgericht kritieke situaties de samenleving en staat verloren is – zéér grof gesteld – bevoegd om de grondwet- zullen zijn. Dan zullen aanvallen op de rechten, vrijhetigheid van maatregelen en normen te controleren. den en orde die deze waarborgt immers niet worden Natuurlijk zullen haar uitspraken slechts worden uit- afgeslagen en gaan de rechten en vrijheden verloren. gevoerd wanneer de administratie en politieke organen bereid zijn zich naar de grondwettelijke orde te Politieke organen – Een tweede kleinere pijler van schikken en de beoordeling van het Hof te volgen. de staat bestaat uit haar politieke organen. Ook hier Zodra één van deze twee of beiden ervoor kiezen de is men realistisch. Als het komt tot een open conflict andere kant uit te wandelen, is er geen man in lang tussen de rechters en personen die door het volk rood gewaad in staat hen te stoppen. De verdediging gekozen worden, wordt het bijzonder moeilijk de van rechten en vrijheden is op lange termijn maar ef- bedreiging nog uit te schakelen. Art. 21 (2) van fectief als de administratie en politieke organen bereid het Grundgesetz stelt dat partijen ongrondwettelizijn binnen de regels te spelen, ook als ze in staat zijn jk zijn indien ze (1) volgens hun doel of (2) door de buiten de regels te spelen. Daarom is het essentieel handelingen van de aanhangers (1) de vrije democraslechts spelers in die administratie en politieke or- tische basis orde of (2) het bestaan van de Fedganen binnen te laten die werkelijk bereid zijn de erale Republiek Duitsland wil ondermijnen of verorde in stand te houden. nietigen. Een partij mag gerust andere principes dan die van de vrije democratische basisorde als Duits grondwettelijk recht het ultieme doel zien. De partij is pas ongrondwettelijk wanneer die partij de principes van de vrije Inleiding – Na WOII hebben de Duitse constitution- democratische basisorde verwerpt, voorstelt hen alisten getracht de kans op een vijandige overname te vervangen en een agressieve houding aanhoudt of het omverwerpen van de instellingen die de vrijhe- t.a.v. de bestaande orde op een wijze dat ze het funcid moeten verdedigen – maar die eveneens gebruikt tioneren van de basisorde methodologisch aantast kunnen worden om haar af te schaffen – te verkleinen. en haar op termijn afschaft. Partijen zijn hier die verenigingen die willen deelnemen aan het poliAdministratie – Een eerste en grootste pijler van de tiek besluitvormingsproces en daartoe aan verkiezstaat is haar administratie, zonder dewelke de over- ingen deelnemen. Het komt enkel aan het Bundesheid niet daadwerkelijk kan handelen. Het is zow- verfassungsgericht toe over partijen te oordelen. el essentieel om haar taak als handhaver van het recht op te nemen als de belangrijkste verzetslinie te- Verenigingen – Een derde pijler zijn de niet-stateligen overtredingen van de beperkingen die bestaan jke verenigingen die de waarborger van rechten en op beleidsvoering. Art. 33 (5) van het Grundsgesetz vrijheden kunnen bedreigen. Art. 9 (2) GG stelt eist (in de interpretatie van de hoven) dan ook dat verenigingen die de grondwettelijke orde schendat ambtenaren die die administratie bevolken de den, verboden zijn. Hieronder vallen o.a. politieke 7

verenigingen die niet trachten deel te nemen aan de staatsmacht (en dus geen partij zijn). Zolang ze louter in woorden de bestaande basisorde verwerpen, is er geen probleem. Het is slechts wanneer ze een wil hebben om die ideeën te realiseren en zich daaromtrent eerder agressief militant opstelt, dat ze verboden zijn. Maar zodra dat de intentie bewezen is, is de vereniging verboden, ook als ze geen gewelddadige of op zich onrechtmatige middelen wil inzetten om dat doel te bereiken. Zelfs als het doel binnen aanzienbare tijd niet te realiseren lijkt. Als zulke ongrondwettelijke activiteiten slechts bijzaak zijn, kan het volstaan dat dat specifieke gedrag verboden wordt. Wanneer het evenwel het doel van de vereniging is, dan heeft die vereniging geen bestaansrede en wordt ze ontbonden. Het is de uitvoerende macht, die onder controle van de administratieve rechtbanken over deze grondwettelijke bepaling waakt. Cases Inleiding – Bovenstaande principes krijgen concrete vorm in de verschillende cases die behandeld zijn geweest. We merken daarbij op dat het Bundesverfassugnsgericht uiterst spaarzaam omspringt met haar bevoegdheid om partijen te verbieden. De gevallen waarin partijen en verenigingen verboden worden, kunnen ook makkelijk gelinkt worden aan de historische ervaring. Men verzet zich tegen het ontstaan van situaties die in het verleden de basis vormden voor het ten onder gaan van de vrije en democratische samenleving.

staatverkiezingen tot 11% van de stemmen en had dan ook verkozenen in deelstaatparlementen. Het Bundersverfassungsgericht verbood de partij in 1952 omdat ze oordeelde dat de SRP haar hiërarchische structuur ook wenste op te leggen aan de samenleving en aldus de democratische basisorde wenste af te schaffen; en ongrondwettelijke doelen nastreefden doordat ze Duitse raciale superioriteit en antisemitisme verdedigde evenals het aanvaarden van een autoritaire staat met sterk leiderschap. Het partijvermogen werd geconfisqueerd en haar zetels in de deelstaatparlementen en bij lokale overheden vielen weg. In het Duitsland van de jaren ’50 was er geen plaats meer voor degene die het experiment van de jaren ’30 wensten over te doen. Merk op dat het Hof niet extreem rechts op zich viseert, maar slechts die partij(en) die de gekende criteria voor ongrondwettelijkheid halen. Andere extreem rechtse partijen zoals de Deutsche Volksunion bleven buiten schot.

Kommunistische Partei Deutschlands (KPD)– De KPD was een afsplitsing van de Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD). De afsplitsing ontstond uit de Spartakusbund, dat was een beweging binnen de SPD die de deelname aan de eerste wereldoorlog niet steunde. De KPD evolueerde in het interbellum van een Marxistische, naar een Leninistische en later ook Stalinistische ideologie. Ze hadden een rancuneuze afkeer gekregen van hun gematigde en democratische socialistische collega’s nadat Friedrich Ebert, de eerste kanselier van de nieuwe republiek Sozialistische Reichspartei (SRP) – De NSDAP was en een gematigde sociaal democraat, toeliet dat het ontbonden in 1945. Haar leden vonden hun weg Freikorps (rechtse paramilitaire groepering) ingezet naar verschillende nieuwe partijen die het gedachte- werd om de Spartakusaufstand (een communistische goed verder zetten. Eén van deze partijen was de revolutie) op bloedige wijze neer te slagen. Het reële SRP. Die partij haar programma, wereldbeeld en gevaar op een communistische overname van het algemene stijl kwam wezenlijk overeen met dat land in het interbellum, had rechtse paramilitaire van de NSDAP. Ook waren de meeste leden daaruit groeperingen bij momenten de vrije hand gegeven afkomstig. Ze organiseerde zich – blijkbaar vol- en bij de bevolking een vraag naar een krachtdadig strekt onbeschaamd – op dezelfde wijze met optreden tegen deze groepen uitgelokt. De partij was een jeugdwerking, vrouwenafdeling en eigen jeu- ondergronds gegaan toen ze net na het aantreden gd- en partijblad en op basis van het Führerprinzip. van Hitler verboden werd. Na de tweede wereldoorDe partij sloeg aan en behaalde in 1951 in de deel- log won ze aan populariteit tot ze in Oost-Duitsland 8

onder dwang van de bezetter werd samengevoegd met de SPD en een communistisch bewind voerde.

van de NSDAP en die stevig had gerekruteerd uit het Freikorps, telde bij Hitler’s machtsovername reeds 400 000 leden. Dat is vier keer meer dan het maxiWaar de communisten in Oost-Duitsland de macht mum aantal militairen dat Duitsland mocht hebben uitoefende, werden ze in West-Duitsland in 1956 volgens het verdrag van Versailles. Naast het feit dat verboden. De KPD haar lange termijndoel was zo’n vereniging de staatsmacht kon verslaan, hadden immers het afschaffen van de democratische vrije de gevechten tussen milities van communisten en samenleving via de democratische weg. Dat ze op fascisten het land in een chaos gebracht waarin de dat moment niet in staat dit doel te verwezenli- bevolking sterk leiderschap steunde om orde te herjken, was volgens het hof (volgens de hierboven stellen. In het nieuwe Duitsland, liet men het niet zo ver reeds vermelde redenering) irrelevant. Immers, de komen en had men het probleem in de kiem gesbestaansreden van de partij, dat is haar doel, moord op het moment dat het nog beheersbaar was. isongrondwettelijk. Het nastreven van dat doel (dat is het afschaffen van de orde die onze rechten en Nationalistische Front(NF) – Een tweede voorbeeld vrijheden waarborgt) is ontoelaatbaar en aldus dat we kort vermelden is het NF. De vereniging heeft de vereniging geen bestaansrecht en dient ze haar programma en stijl kwamen – net zoals bij de ontbonden te worden. Het Duitse rechtssysteem had SRP – in essentie overeen met die van de NSDAP. Het ditmaal via een zéér gedisciplineerde uitoefening van is hieruit dat men oordeelde dat de vereniging haar zijn eigen staatsmacht een bedreiging voor de vrije doel zich keerde tegen de constitutionele orde. De en democratische samenleving weggenomen evenals vereniging loofde zowel Hitler als het Derde Rijk één van de oorzaken voor politieke steun voor het en verdedigde raciale haat evenals haat jegens optreden paramilitaire organisaties en autoritaire minderheden. De vereniging werd in 1992 door partijen. Merk ook hier op dat het Hof niet alle het ministerie van binnenlandse zaken verboden nacommunistische partijen verbood, maar enkel de KPD. dat neonazi’s het huis van een Turks gezin in brand staken en de gezinsleden kwamen te overlijden. Wehrsportgruppe Hoffmann – Naast partijen werden ook verenigingen verboden. Een eerstevoorbeeld In de jaren ’90 zouden om dezelfde reden ook zestdat we bespreken is de Wehrsportgruppe Hoffman. ien andere neonazi organisaties verboden worden. Deze vereniging stelde in haar politiek manifesto Het gevolg hiervan was dat de neonazi’s zich in dat ze de samenleving drastisch wilde wijzigen. Duitsland daarna organiseerden in een polycenZo diende de regering volgens haar niet verkozen trisch netwerk van los samenwerkende organisaties. te worden. Om haar doel te bereiken zou ze parallel Ze hopen dat een verbod hen zo moeilijker kan trgeleidelijk de nieuwe orde invoeren en de besta- effen. De beweging zou via de combinatie van ande constitutionele orde geleidelijk ondermijnen. lokale verenigingen en manifestaties, waarop ze Zeorganiseerde zich volgens het Führerprinzip en elkaar ontmoeten, succesvol rekruteren en groeien. gaf haar leden paramilitaire training. De vereniging werd verboden en het verbod werd beves- Vogt – Het evenwicht dat de Duitsers kiezen tussen tigd door het Federale Administratieve Tribunaal. het tolereren en preventief optreden, wordt wel eens bekritiseerd. Een interessant arrest daarover vinden Om te begrijpen waarom dit soort groepen een vrije we terug bij het Europees Hof voor de Rechten van samenleving in gevaar kan brengen, is het goed even de Mens (EHRM) in 1996. In het licht van de rode terug te kijken naar het interbellum. De Duitsers had- terreur in de jaren ’70 hadden de Duitse politici voor den in die periode een eerder nare ervaring achter een Radikalenerlass gekozen waarbij o.a. leden van de rug met milities. De Sturmabteilung, de mili- de communistische partij uit de ambtenarij (in de tie die instond voor de beveiliging van evenementen ruime zin) werden geweerd. De meeste Duitse stat9

en besloten reeds in de jaren ’70 het Radikalenerlass niet meer toe te passen. Maar andere staten zoals de Freistaat Bayern houden vast aan dit beleid. Eén van die ambtenaren de in de tussentijd geschorst was geweest, leverde een interessante zaak op bij het EHRM.

benoemde omdat ze het beleid herzagen, diende ze een klacht in bij het EHRM tegen haar eerdere schorsing. Het EHRM meende dat de Duitse staat niet zomaar elke ambtenaar aan deze loyaliteitsverplichting mocht houden. Met name was de beperking op de vrije meningsuiting en vrijheid van vereniging hier Mevrouw Volgt was in 1977 aan de slag gegaan geschaadt omdat het een disproportionele inbreuk bij een publieke onderwijsinstelling als leerkracht vormde voor personen met een functie die geen veilfrans en geschiedenis, waar ze na enkele jaren een vast igheidsrisico inhoudt, wiens partij niet verboden benoeming te pakken kreeg. Ze was heel die tijd een was en waarvan geen individuele uitspraken gekend actief lid van de Deutsche Kommunistische Partei (DKP) waren die zich tegen de grondwettelijke orde keerde. geweest en werd in 1986 dan ook geschorst. Deze schorsing werd door de Duitse rechtsorde aanvaard in Christian Worch – De bovenstaande voorbeelden het licht van de hierboven besproken loyalite- geven een eenzijdig beeld. Immers, de meeste exitsverplichtingen van ambtenaren t.a.v. grondwet- treem rechtse en communistische organisaties en telijke orde. Toen haar deelstaat haar in 1991 her- partijen worden in Duitsland ongemoeid gelaten. 10

Het zijn slechts diegene die een rode lijn overschrijden die verboden worden. Zolang niet wordt vastgesteld dat zijn activiteit of organisatie ongrondwettelijk is, geniet men zelfs de ruime vrijheid van vereniging en meningsuiting die een vrije en democratische samenleving eigen is. Een voorbeeld daarvan is Christian Worch, partijvoorzitter van Die Rechte, die dankzij hetzelfde Bundesverfassungsgericht zijn manifestatie alsnog mocht houden. Het Hof meende dat deze niet verboden kon worden met als enige reden dat deze manifestatie geïnspireerd is door een openlijk geloof in Nationaal Socialisme. Actualiteit Succes en falen – De NPD – die dweept openlijk dweept met Rudolf Hess – haalde haar hoogste score in 1969, met 4,3% van de stemmen. Sinds de deelstaatverkiezingen van 5 september heeft ze geen enkele vertegenwoordiger meer in de deelstaatparlementen waardoor ze een slordig miljoen aan overheidssteun verloor. Haar laatste volksvertegenwoordiger zit in het Europees Parlement. Daarnaast hebben ze ook nog enkele lokale vertegenwoordigers. Eerste procedure – Een eerste procedure om de partij te verbieden in 2003 was niet succesvol. Men had getracht het ongrondwettelijk karakter van de NPD te bewijzen aan de hand van uitspraken van verschillende NPD leiders. Evenwel, was de NPD zo sterk bevolkt door infiltranten die de Duitse geheime diensten niet wilde identificeren, dat het onduidelijk was of de uitspraken door infiltranten dan wel oprechte NDP-leden gemaakt waren.

Tweede procedure – De NPD staat opnieuw voor het Bundesverfassungsgericht. Haar vraag om het beslag op haar goederen op te heffen, werd alvast afgewezen. Of ze ook verboden zal worden, moeten we nog afwachten. Besluit Over vrijheid – Wie vrijheid vereenvoudigt tot het minimaliseren van beperkingen op de wil, belandt in een natuurstaat die geen rechten kent. Wie vrijheid vereenvoudigt tot het minimaliseren van beperkingen op de wil van de eigenaar, zal in situaties belanden waar hij niet meer in staat is zijn rechten en vrijheden effectief af te dwingen. Wie elke uitspraak, vereniging of partij die verboden wordt, ziet als een beperking van de vrijheid en elk verbod wilt opheffen, mist het punt waarom we voor vrijheid kiezen en wat het bij uitbreiding betekent. Het liberalisme is een traditie die werkende waarden en instituties cultiveert. Eén van die werkende waarden is vrijheid. Die vrijheid is – in tegenstelling met wat filosofen en psychologen er soms van maken – niet het ontbreken of minimaliseren van de beperkingen op de wil. Die vrijheid is eerder een volgens onze ervaringen zinvol afgebakende beoordelingsbevoegdheid die we appreciëren. En als we bij de afbakening toelaten dat men effectieve instrumenten ontwikkelt om het hele systeem dat we appreciëren onderuit te halen, is men niet langer bezig met het zoeken naar werkende waarden en instituties.

Bestuur LVSV Gent 2016-2017

Voorzitter Sander Casier

Politiek Secretaris Dries Glorieux

Politiek Secretaris Mats Cuvelirr

Penningmeester Joachim Vlaeminck

Hoofdredacteur Vince Liégeois

Secretaris Arno Couwenbergh

Webmaster Jan-Alexander Nédée

PR Matthijs Casier

Activiteiten Bas De Haes

Sponsoring Edouard Dumolin

Bestuursliid Louis Vanhoeck

Bestuurslid Michiel Vervliet

Mats Cuvelier Politiek secretaris LVSV Gent

Visie

Tijden van Wroeging Mats Cuvelier Politiek secretaris Mats Cuvelier spreekt over de tijden en het politieke landschap waarin we vandaag de dag leven. Hij doet dit met een sterke filosofische basis en probeert doorheen al het negativisme toch een liberale en positieve visie op de zaken - of beter gezegd tijden - te geven en hij vergeet daarbij ook het LVSV niet te vermelden. Tweeduizend zestien kan nu al beschreven worden als een jaar van grote schokken. Er heerst een consensus dat er iets schort aan onze samenleving, maar wat er precies fout loopt hangt af van wie je het vraagt. Een politiek secretaris vraagt zich af welke problemen we kunnen ontleden en hoe de studenten van het LVSV zich nuttig kunnen maken binnen het debat.

gaan met het ontslaan en oppakken van “Gülenisten”, onder het goedkeurend oog van het merendeel van de Turkse diaspora in Europa. Al deze gebeurtenissen wijzen op een grondige verandering van het politieke landschap en wekken bij velen een zekere paniek op.

De uitval van dit klimaat wordt politiek opgevangen door de verschillende ‘populistische’ partijen die in “We are likely to find ourselves as intellectuals or po- West-Europa in opmars zijn. Terwijl ze vooral aan litical philosophers in a situation in which our chief linkerzijde tijdens Eurocrisis in Zuid-Europa opdoken, task is not to imagine better worlds but rather to zien we in de nasleep van de migratiecrisis en de rethink how to prevent worse ones (...), where the cente terreuraanslagen in Noord en Centraal Europa kind of intellectual who draws big pictures of ide- vooral rechtse bewegingen opstaan. Waar Syriza, Poalized, improvable situations may not be the per- demos, en PTB zich keren tegen de gepercipieerde son most worth listening to. ” – Tony Judt, 2010 neoliberale orde, ongelijkheid en vrijhandel; gaat het bij AfD, UKIP en FN over ongebreidelde immigratie en Terwijl ik dit schrijf wordt het nieuws overheerst door angst voor het verlies van de eigen cultuur. Wat beiden verschillende alarmerende verhalen. Trump zit Hil- verenigt, zo gaat het verhaal, is een diepe frustratie lary op de hielen in de polls, de Europese Unie houdt en onzekerheid, veroorzaakt door een reeks totems: een conclaaf om zichzelf “heruit te vinden” na Brex- globalisatie, corrupte politici en multiculturalisme. it en de NV-A stelt een veiligheidsplan voor waarin Steeds meer wordt getwijfeld aan de suprematie van een noodtoestand wordt voorzien met bijhorende de liberaal-democratische orde en wordt gegrepen niet-rechterlijk gesanctioneerde arrestaties. Op de naar isolement, protectionisme en autoritaire macht. achtergrond worden in Rusland schijnverkiezingen gehouden en wordt in post-coup Turkije verder ge13

Onzekerheid De vraag naar de oorzaken van onze nieuwe realiteit is dan ook hot stuff onder commentatoren. Het is een historische wetmatigheid dat tijden van economische crisis vaak ook politieke schokken met zich meebrengen. De hyperinflatie van 1922-23 ageerde als katalysator voor het verdwijnen van de Weimarrepubliek en de verschijning van het nazisme. Om onze situatie te vergelijken met de interbellumjaren gaat echter te ver. In de VS bereikte de werkloosheidsgraad geen 25% zoals tijden de Great Depression en in Duitsland geen 40% (hoewel Griekenland in 2013 toch 27% mocht optekenen). Sinds de financiële crisis is er overal in de EU economisch herstel te merken en werden de lessen van 1929 indachtig gehouden. Historicus Philipp Blom, die in zijn boek Fracture de jaren 1918-1938 beschrijft, wijst erop dat een vergelijking wel opgaat op een ander vlak: dat van een gevoel van onzekerheid en wantrouwen t.a.v. instituties en politiek. Dit schrijft hij toe aan de omarming van het marktdenken en de verdwijning van ideologie en rede uit de politiek sinds de jaren tachtig, een systeem dat in 2008 instortten en bijgevolg veel mensen gedesillusioneerd achterliet. Toch kunnen “neoliberalisme” en globalisme moeilijk schuldig worden geacht voor enig verlies wanneer vrijhandel en kapitalisme rustig verder blijven werken in ieders voordeel, niet enkel de “rijken”. Economische ongelijkheid, sinds Piketty een dada van de linkervleugel, wordt kleiner en ook de gemiddelde lonen stijgen opnieuw. Wat wel klopt is dat bepaalde sectoren het moeilijk hebben. Vaak gaat het om sectoren die van oudsher met gunsten en subsidiëring rendabel werden gehouden en aan de volle effecten van competitie worden blootgesteld nu de overheid een strakker budget tracht aan te houden. Ook komen een aantal sectoren in het gedrang door de tech-revolutie die ons reeds Uber en AirBnB bracht. Maar al deze ontwikkelingen volstaan m.i. niet om een “pervasive sense of insecurity” te verklaren die verder gaat dan de rechtstreeks getroffenen.

ing door een groeiende moslimdiaspora in West-Europa. De oorlog in Syrië bracht een vluchtelingenstroom op gang waarop ook andere migranten graag meesurften. De Wilkommenskultur van Angela Merkel sloeg echter vorig jaar om nadat de Silvesternacht in Keulen gepaard ging met aanranding en verkrachting van vrouwen en er onder de daders welkom geheten vluchtelingen bleken te zijn. Vele Europeanen die met gerechtvaardigde scepsis toekeken naar de influx van de grote aantallen vluchtelingen en twijfelden over de mogelijkheid om deze te integreren in onze liberale samenleving zagen voor hun ogen het worst-case scenario voltrekken. Toen Parijs, Brussel en Nice geteisterd werden door terreuraanslagen werd al snel het verband gelegd met de migratiepolitiek, gingen grenzen dicht en werd Schengen in vraag gesteld. Hier kunnen de feiten niet betwist worden en kan moeilijker worden gerelativeerd. De angst voor terreuraanslagen, zeker wanneer een verband wordt gelegd met immigratie is een saillante en permanente bezorgdheid waarop men een politiek antwoord eist. Maar zelfs dan valt op dat de steun voor rechts-populistische alternatieven, zij het Afd, UKIP of FN, vooral te vinden is in rurale gebieden die vaak geen directe impact van migratie of terreur ondervinden. Het Brexit-kamp heeft zijn overwinning te danken aan de stem van het platteland en de oude industriële centra, terwijl AfD in het landelijke Mecklen-Vorpommeren een verkiezingsoverwinning neertekende. Het lijkt erop dat de rechtse stemmen, eerder dan een oproep om concrete veiligheidsmaatregelen te treffen, vooral een protest zijn tegen politieke machtshebbers die gepercipieerd worden hun land te laten kapen door andere culturen.

De opmars van populistische bewegingen leggen een tegenstrijdigheid bloot die sinds 1933 een theoretisch gegeven bleef. Politicoloog Ivan Krastev wijst erop dat de populisten van vandaag geen bedreiging vormen voor de democratie in die zin dat zij de regel van de meerderheid en het houden van verkiezingen niet in vraag stellen. Ze winnen geregeld verkiezingen, tot groot ongenoegen van de traditionele machtshebbers. Wat hen wel tegenzit zijn de mechanismen die de tirannie Naast de linkse, economische verklaring voor onze van de meerderheid indammen: de vaak grondwettelimalaise is er het rechtse verhaal van culturele belag- jk of verdragsrechtelijk vastgelegde rechten van min14

derheden en beperkingen op de soevereiniteit van het volk. De democratische legitimiteit van de populistische alternatieven is ook net wat kritiek bemoeilijkt. “Wat de ene populisme noemt is andermans democratie”.

zijn van wat post-factual politics wordt genoemd. Niet cijfers en feiten (voor zover die nog bestaan – voor een introductie in het vergevorderde, Russische post-factualism zie Peter Pomerantsev’s Nothing is True and Everything is Possible) maar het gevoel bij bepaalde claims is at telt. Hoewel we steeds vooroordelen met Na de feiten ons meedragen en men in een debat zelden perfecte informatie bezit moeten we deze handicaps van waarDit laat natuurlijk nog steeds de vraag open waarom heid-gebaseerde dialoog onderscheiden van de afzovelen de weg vinden naar de reactionaire utopieën wijzing van feiten als een noodzakelijke voorwaarde van de populisten. Gevoelens van onzekerheid en het tot een geslaagd politiek argument. Uiteraard vormt verlies van controle kunnen worden benoemd, maar het afwijzen van feiten een bedreiging voor de liberde irrationaliteit en de onwaarheden die we terugvin- ale orde: wat aanvaard wordt hangt dan immers enden in vele campagnes wijzen op een nieuwe stijl van kel af van de grootte van de groep die akkoord gaat politiek. Waar sommigen de aanhang van de bespro- met de bewering. The Economist onderscheidde in ken partijen ronduit dom of naïef durven te noemen is een lang artikel twee oorzaken voor dit fenomeen: er m.i. meer aan de hand. Dat zou de opkomst kunnen een verlies van vertrouwen in de traditionele in-

stellingen van het publieke debat en een radicale verandering in de wijze waarop kennis wordt verspreid. Het vertrouwen in de instellingen die publieke sfeer beheersen lijkt in België niet dramatisch te zijn afgebrokkeld. Kranten worden nog steeds geloofd en de meeste politici worden niet op voorhand geacht te liegen. In de VS daarentegen, waar Bush en consorten hun Irakoorlog legitimeerden met een leugen en waar klimaatontkenning aan rechterzijde reeds jaren politiek mainstream is, is het makkelijker om het volk te overtuigen dat men niemand meer kan geloven. Met de kandidatuur van Donald Trump lijkt de nalatigheid van de Republikeinse partij t.a.v. in feiten gegronde politiek ook zijn rotte vruchten af te werpen. Daarnaast krijgt de media steeds vaker het verwijt dat ze niet deugen, enkel het grote geld dienen en nooit neutraal blijven. Journalisten zouden nog liever hun toegang tot bepaalde officials veilig stellen dan hun waakhondfunctie uit te oefenen. Ook de concentratie van verschillende nieuwskanalen in grote concerns werkt journalistieke armoede in de hand. Het wantrouwen in de mainstream media veroorzaakte op zijn beurt een wildgroei aan alternatieve media, websites, blogs en pagina’s die hun versie van de feiten aan hun onlinepubliek voeden. Dit illustreert de nieuwe manier waarop nieuws wordt verspreid. Op het internet kan iedereen zijn visie kwijt en vindt er dus een grote nivellering plaats: waar vroeger een zekere tastbare hiërarchie heerste tussen verschillende bronnen is het nu tweet tegen tweet, meme tegen meme. In de echokamers van de sociale media kunnen uitvindsels uitgroeien tot wijdverspreide kennis om daarna in de mainstream binnen te dringen. Op deze manier wordt het debat verziekt door allerhande claims die moeten weerlegd worden voor men aan een discussie kan beginnen. De online chaos zorgt uiteindelijk voor een gebrek aan gedeelde referentiekaders in de samenleving en zet daarmee ook het politiek debat op losse grondvesten.

probleem bleef. Politicoloog Ivan Krastev wijst erop dat de populisten van vandaag geen bedreiging vormen voor de democratie in die zin dat zij de regel van de meerderheid en het houden van verkiezingen niet in vraag stellen. Ze winnen geregeld verkiezingen, tot groot ongenoegen van de traditionele machtshebbers. Wat hen wel tegenzit zijn de mechanismen die de mogelijke tirannie van de meerderheid indammen: de vaak grondwettelijk of verdragsrechtelijk vastgelegde rechten van minderheden en beperkingen op de soevereiniteit van het volk. De spanning tussen liberalisme en democratie is ons dan ook niet vreemd. Isaiah Berlin wijst erop dat de twee concepten niet hoeven samen te gaan en een democratie in theorie minder vrij kan zijn dan een dictatuur: “Just as a democracy may, in fact, deprive the individual citizen of a great many liberties which he might have in some other form of society, so it is perfectly conceivable that a liberal minded despot would allow his subjects a large measure of personal freedom.”

Van die great many liberties staan er toch een aantal op het spel. De tegenreactie op allerhande handelsverdragen dreigt ons een nieuwe golf van protectionisme te bezorgen, klassieke grondrechten als due process moeten wijken in naam van de veiligheid en op mensenrechten moeten uitzonderingen kunnen worden gemaakt als het om migranten gaat. In plaats van de oude tweedeling tussen links en rechts krijgen we steeds meer te maken met een tweestrijd tussen open en gesloten. Het hoofd van een Britse pollster merkte in 2005 reeds op dat “we are either ‘drawbrige up’ or ‘drawbridge down’. Are you someone who feels encroached upon by criminals, gypsies, asylum seekers Brussels bureaucrats? Do you think the bad things will go away if we lock the doors? Or do you think it’s a big beautiful world out there, full of good people, if only we could all open our arms and embrache each other.” En deze open samenleving, als het tegenovergestelde van de gesloten samenleving, kan gerust worden opgevat in de zin van Karl Popper. Die merkte op dat een Liberalisme in het gedrang samenleving in tijden van verandering onder “de druk van beschaving” komt te staan. Deze wordt veroorDe opmars van populistische bewegingen leggen een zaakt door “de inspanningen die het leven ons vergen tegenstrijdigheid bloot die sinds lang een theoretisch in een meer open en abstracte, zijnde impersoonlijke, 16

samenleving. Het streven om ons rationeel te gedragen, althans enkele van ons emotionele en sociale behoeften niet te bevredigen, voor onszelf te zorgen en verantwoordelijkheid te dragen (...) Het is de prijs die we betalen voor ons mens-zijn. ” In tijden van sociale en culturele verandering vergt het een extra inspanning om niet toe te geven aan regressief tribalisme en om de universele standaarden van onze eigen beschaving aan te houden.

ik als de grootste bedreiging beschouwde voor ons liberaal democratisch model had ik “onverschilligheid” moeten antwoorden. Onverschilligheid bij de studenten en dus het electoraat van morgen laat de weg open voor politieke catastrofe. Het LVSV moet de fundamenten van de vrijheid en de rechtstaat aan de studenten bijbrengen op een praktische en actuele toon.

Om te sluiten kunnen we opnieuw Tony Judt citeren: “The way to defend and advance large abWat opvalt is dat politici van de traditionele orde het stractions in the decade to come will be to demoeilijk hebben deze grondvesten publiek te verded- fend and protect instituions and laws and rules igen. De voorkeur gaat uit naar appeasement t.a.v. and practices which incarnate our best attempt populistische reflexen. Men durft niet vooruit de den- at those large abstractions. Intellectuals who care ken en neemt reflexmatig de middenweg. Liever de about these will be the people who matter most.” belasting van “de rijken” verhogen, grenzen toegooien en handelsverdragen schrappen dan de geest van de grondwet en de verlichting te verdedigen. Dit moet dan ook de taak zijn van een Liberaal studentenverbond anno 2016. Toen ex-politiek secretaris Mathias De Vuyst op de recentste bestuursverkiezing vroeg wat

Sander Casier Voorzitter LVSV Gent

Visie

Godsdienstvrijheid als rem Sander Casier Voorzitter Sander Casier doet een poging om in het “onverdoofd slachtendebat” de liberale weg te vinden. Over weinig thema’s was het liberalisme de afgelopen jaar zo dubbelzinnig te interpreteren, vandaar deze dappere poging van onze voorzitter en tevens oud-student politieke wetenschappen om door de bomen het bos terug te kunnen zien. Op twaalf september jongst lede vierden moslims overal te wereld Aïd el Kebir, beter bekend als het Offerfeest. Op die dag wordt gevierd dat de profeet Ibrahim er niet in slaagde om een zoon om het leven te breng ter ere van god. Het mes bleek op het cruciale moment niet te snijden. Waarop god vond dat hij bewezen had dat hoe gelovig hij wel niet was. Daarna stuurde hij een engel naar Ibrahim die hem vertelde dat een ram de plaats van zijn zoon moest innemen. Lezers van religieuze teksten zullen uit dat verhaal een parallel trekken met het verhaal uit de bijbel, waarin Abraham op het punt stond zijn zoon Isaak op te offeren ‘om zijn geloof te bewijzen’.

Ook dit jaar werd hevig gediscussieerd over die stempel en wat de overheid er zou moeten aan doen. Bevoegd minister Weyts lijkt werk te willen maken van een totaal verbod. Voorafgaand aan het feest kwam er dan ook opnieuw een zondvloed aan opiniestukken en televisiediscussies gewijd aan dat onderwerp. Met hier en daar zelfs drama. Zo werd Cd&V kabinetsmedewerker Youssef Kobo ontslagen na een tweet die van weinig inzicht getuigde. En nam voormalig Groen parlementslid Hermes Sanctorum ontslag uit zijn partij om ‘niet langer met de handrem te moeten werken’.

Het belangrijkste voer ter discussie was het advies van de Raad van State omtrent de wetsvoorstellen Vandaag de dag vieren moslims dit moment nog met betrekking tot onverdoofd slachten die klaarligsteeds door dieren te offeren, geslacht volgens de gen in het Vlaams Parlement. Daarin concludeert dhabiha. Het is daar dat het schoentje wringt. Zo de Raad dat een verbod op onverdoofd slachten niet worden elk jaar enkele duizenden dieren ( in 2014 in overeenstemming is met de vrijheid van godswaren er dat 35.000) geslacht op een manier die dienst. Het is het inroepen van dat principe die in de stempel ‘dieronvriendelijk’ heeft gekregen. Vol- deze tekst besproken wordt. Niet de wetsvoorstellen gens de Islam moet de slachtlocatie rein zijn, gericht of het religieuze feest. Het is tot slot ook niet de benaar Mekka, het mes mag niet zichtbaar zijn, in doeling om de juridische zijde van het verhaal te beéén haal moet de keel worden overgesneden etc. spreken. Of de Raad van State een correcte besliss18

ing heeft genomen wordt in het midden gelaten. Het draait in deze tekst om de principiële kwestie. Verdienen religies, in dit geval de Islam, uitzonderingen op ‘alledaagse’ wetgeving die niet raken aan de grondslagen van een samenleving? En daarop is de positie van het artikel duidelijk: neen, nooit. Wat dan met godsdienstvrijheid? Het is belangrijk te vermelden dat deze tekst losstaat van mijn positie in het debat rond onverdoofd slachten. Want zelf ben ik er niet helemaal uit. Ik ben geneigd om tegen het verbod te zijn, maar niet omwille van godsdienstvrijheid. Met algemene verboden moet namelijk altijd worden opgepast. Praktisch lijkt het moeilijk haalbaar. Wat zal men bijvoorbeeld doen met jachtpartijen? Aan de andere kant kan men zich afvragen wat de ethisch correcte positie is ten opzichte van de dieren. Maar is het opleggen van een algemeen verbod door een overheid wel ethisch te verantwoorden? Wat zijn de opportuniteitskosten?

Het is mijn mening dat het recht te breed geïnterpreteerd wordt in het advies van de raad van state. En dat maakt het geen goed argument in het debat. Het problematische zit in de ‘praktische toepassing’ van iemand zijn geloof. In bepaalde gevallen kan dat een rem zijn op vooruitgang. Letterlijk gezien zou een algemeen verbod een vorm zijn van staatsinmenging op de uitvoering van iemand zijn geloof. Het is desalniettemin geen fundamentele aantasting van het geloof van die persoon. Het willen hanteren van godsdienstvrijheid kan een hellend vlak zijn die kan zorgen voor de uitholling van het recht zelf.

Tot op vandaag is dat nog niet gebeurd omdat religies zich aanpassen. Christenen dragen vandaag wel kledij die bestaat uit twee verschillende stoffen (itt. Leviticus 19:19). Mannen heersen niet over vrouwen (itt. Genesis 4:16). En niemand brengt nog brand-, spijs-, vrede-, schuld- of zondoffers (itt. Leviticus). Met welke religies en principes moet dan wel worden rekening gehouden? Het schoolvoorbeeld is het homohuwelijk. Geen enkele religie omarmt het homohuwelijk en toch Om de argumentatie op te bouwen dient eerst duideli- erkent zowat elke westerse democratie het recht van jkheid gecreëerd te worden omtrent interpretatie van mensen van hetzelfde geslacht om te trouwen. Moet de godsdienstvrijheid. En daar zit het eerste prob- de kerk dat kunnen verbieden? Neen - maar een overleem. De universele verklaring van de rechten van heid kan dit niet opleggen. Het kan dus niet zijn dat gede mens art. 18 omschrijft godsdienstvrijheid als: lovigen schermen met godsdienstvrijheid om niet aan wettelijke of maatschappelijke regels te moeten aan‘Een ieder heeft recht op vrijheid van gedachte, geweten horen. Omwille van het feit dat enkele religieuze prinen godsdienst; dit recht omvat tevens de vrijheid om cipes simpelweg niet moreel te verantwoorden zijn. van godsdienst of overtuiging te veranderen, alsmede de vrijheid hetzij alleen, hetzij met anderen zowel in Ik stel het nut van godsdienstvrijheid in vraag wanhet openbaar als in zijn particuliere leven zijn gods- neer het gaat om de uitvoering van iemand zijn geloof, dienst of overtuiging te belijden door het onderwijzen niet over het aanhangen van een geloof. Zo komen we ervan, door de praktische toepassing, door eredienst quasi automatisch terecht bij de stelling van filosoof en de inachtneming van de geboden en voorschriften’. Maarten Boudry. Hij pleit er al enkele jaren voor om godsdienstvrijheid simpelweg af te schaffen. Op 12 Het recht op godsdienstvrijheid dient hoofdzake- augustus liet hij in de Tijd optekenen dat godsdienstlijk om het individu te behoeden tegen staatsin- vrijheid voor hem op de schop mag. ‘Dat beginsel is menging. Dit door ze te vrijwaren van vervolgin- in het beste geval volstrekt overbodig, maar meesgen omwille van wat Orwell thought crimes heette. tal zelfs discriminatoir, arbitrair en absurd.’ Volgens Niemand mag vervolgd worden omdat ze begrip de wetenschapsfilsoof zitten alle rechten reeds vetonen voor bepaalde ideeën of aanhangers zijn rankerd in de Universele verklaring van de rechten van een bepaalde religie en daar uiting aan geven. van de mens. ‘Alle meningen zijn (reeds) vrij, maar religieuze meningen vrijer dan andere.’ En getu19

igt het enkel van een aparte behandeling van godsdienst. In het slachtdebat liet hij reeds opteken dat het advies van de raad van state ronduit discriminatoir was. Gelovigen krijgen als één bevolkingsgroep een vrijgeleide, maar voor atheïsten/agnosten zou het wel strafbaar zijn.

genhouden? Het is mijn mening dat een samenleving zich niet dient aan te passen aan zijn vele godsdiensten, maar dat het de godsdiensten zijn die zich dienen te conformeren. Indien religieuze interpretaties van eeuwenoude teksten botsen met de wetgevende macht dient deze laatste steeds te winnen. Los van het feit of akkoord gegaan wordt met die wetgevende macht. In Kortom, in deze tekst werd godsdienstvrijheid in vraag Westerse democratieën bezitten volksvertegenwoordigesteld . Waarbij er niet zo ver werd gegaan tot het ger nu eenmaal meer legitimiteit dan religieuze teksten. zeggen dat ze moet worden afgeschaft, maar een nauwere interpretatie is aan de orde. Ze heeft namelijk de potentie om tot absurde situaties te leiden. Kan het zowaar mogelijk de integratie van niet christenen te

Ereleden LVSV Gent 2016-2017 Karel De Gucht Oud-Europees Commissaris voor België

Martine Taelman Senator

Elisabeth Matthys Oud-bestuurslid LVSV Gent

Pieter Coene Oud-bestuurslid LVSV Gent

Bart Bostoen Voorzitter gemeenteraad Staden

Lawrence Vanhove Oud-voorzitter LVSV Gent

Sven Gatz Vlaams Minister van Media, Brussel, Jeugd en Cultuur

Geert Versnick Gedeputeerde provincie Oost-Vlaanderen

Egbert Lachaert Federaal volksvertegenwoordiger

Romeo Rau Voorzitter Open Vld Nieuwpoort

Anne-Marie Neyts Oud-voorzitter Open Vld

Herman De Croo Gewezen partijvoorzitter Open Vld Gewezen kamervoorzitter Vlaams volksvertegenwoordiger

Peter Dedecker Federaal volksvertegenwoordiger Bart Tommelein Viceminister-President en Vlaams Minister van Financiën, Begroting en Energie Carina Van Cauter Federaal volksvertegenwoordiger Guy Vanhengel Brussels Minister van Financiën en Begroting Gwendolyn Rutten Voorzitter Open Vld Niek Van Kerckvoorde Oud-voorzitter LVSV Gent Vincent Laroy 4e Schepen van Lovendegem Marc De Vos Oud-voorzitter LVSV Gent Arno Morsa Oud-bestuurslid LVSV Gent

Thomas Buyse Oud-voorzitter LVSV Gent Annemie Turtelboom Gewezen Vlaams en Federaal Minster Christophe Peeters Schepen Gent Michiel Rogiers Oud-voorzitter LVSV Nationaal Anthony G. Desmet Oud-secretaris LVSV Gent Wim Aerts Oud-voorzitter LVSV Gent Alexander De Croo Minister van Ontwikkelingssamenwerking, Post en Telecom Hans Pijpelink Oud-voorzitter FK Gent Jonathan Peck Oud-webmaster LVSV Gent 21

Michiel Heleven Secretaris LVSV Nationaal

Visie

Vertrekken vanuit stilstand Michiel Heleven Nationaal secretaris en bestuurslid van LVSV Leuven Michiel Heleven houdt een vurig pleidooi voor de privatisering van het openbaar vervoer en vertelt uitvoerig wat er mis is met de mobiliteit in België. Zijn pleidooi voor privatisering versterkt hij met voorbeelden uit andere landen, waardoor hij ook duidelijk afbakent hoe een goede privatisering moet verlopen. Files zijn geen nieuw verschijnsel dat ineens de kop opsteekt. Het bestaat al sinds de Romeinen over hun heerwegen gingen. Het woord file komt ook uit het latijnse Filum wat draad betekent. Ook in de Romeinse steden waren er opstoppingen, daarom werd vrachtverkeer enkel na zonsondergang toegelaten in Rome.

Een te krappe toekomstvisie

Nadat in 1956 het eerste stukje snelweg (Oostende-Brussel) in ons land was opengesteld, ging de bouw van andere wegen volgens het Duitse Autobahnmodel maar heel traag. Maar vanaf 1965 kwam er beterschap. Onder Ondanks dat het niet nieuw is, is het wel toegenomen leiding van minister Jos de Saeger kwam het de laatste jaren. Zo hadden we in België in 2015 maar ‘100km snelweg per jaar plan’. De aanleg van liefst 1206 uren waarbij de totale lengte van de files snelwegen geraakte in een stroomversnelling. meer dan 100km was. Er waren zelfs 46 dagen met meer Deze wegen verschillen niet fundamenteel met de dan 300 km file ofwel de afstand van Knokke-Heist naar snelwegen van vandaag. Ze bestonden voornameliVirton. Onze wegen slibben dus stilaan dicht, zoveel is jk uit twee rijstroken en met een middenberm als duidelijk. Over wat de beste manier is om dit probleem scheiding tussen de rijrichtingen. Enig verschil was op te lossen is echter nog veel discussie. In dit artikel wel dat ze nog uit beton bestonden in plaats van ga ik daarom enkele problemen bespreken. Verder zal asfalt vandaag de dag. Ze waren berekend op de ik het ook hebben over de oplossingen die naarvoren hoeveelheid verkeer van die tijd. Zo waren er in worden geschoven en waarom deze al dan niet de hui- 1965 nog maar 1,4 miljoen voertuigen in België. dige situatie kunnen verbeteren. Het is belangrijk dat men hier de juiste beslissingen in neemt, want mo- In 2015 telt België 7.175.062 voertuigen. Het is dan ook biliteit is belangrijk om onze vrijheid te garanderen. niet verwonderlijk dat de infrastructuren uit de jaren ‘60 en ‘70 verzadigd raken wanneer ze het viervoud te verwerken krijgen van hetgeen ze voor ontworpen zijn.

Buiten de groei van het wagenpark is er ook een De totale kost voor het personenvervoer van de NMBS groei in het gereden aantal kilometers per auto. bedraagt 4,25 miljard euro. Tegenover deze kost staat een vervoer van bijna 9,9 miljard reizigerskilomeDeze factoren zorgen ervoor dat we vandaag ters (74,17 miljoen gewone kilometers). De gemidmeer stilstaan dan ooit tevoren. Brussel is vol- delde kost per reizigerskilometer is dan 43 eurocent. gens TomTom ook nog steeds de filestad van Eu- We gaan er bij deze berekening vanuropa. De economische kosten voor al dit fileleed it dat er geen andere externe kosten zijn. lopen op tot in de miljarden euro’s per jaar. Ondanks de enorme subsidiebedragen en hun Volgens OESO cijfers bedraagt de kost zelfs 19.352personeelsleden (Infrabel niet meegteld) slaagt 1 tot 2 procent van het BBP, wat dus neer- de NMBS er ook niet in haar dienstverlening te optikomt op een bedrag tussen 4 en 8 miljard euro. maliseren. Minder is meer?

Volgens voormalig afgevaard bestuurder van de NMBS Marc Descheemaker zouden meer dan 5000 jobs ook Om de snelwegen te ontlasten gaat men steeds volledig overbodig zijn. weer op zoek naar nieuwe maatregelen. Een veel gehoord idee is het aanmoedigen van alternatieve De bekende grap; “Hoeveel mensen werken er bij vervoersmiddelen zoals het openbaar vervoer. In NMBS?” –“De helft!” klinkt daardoor toch wel pidit hoofdstuk zal ik bespreken wat de kosten of op- jnlijk waar. Het is dan ook vernoemenswaardig dat brengsten van deze maatregel kunnen zijn. Ik fo- 50,5% van de kosten van de NMBS bestaat uit percus hierbij hoofdzakelijk op de trein als alternatief. soneelskosten. Als we er vanuit gaan dat er daadwerkelijk zo’n 5000 personeelsleden niet essentieel zijn voor de werking van de NMBS, kan dit een enorme besparing betekenen voor de belastingbetaler en zal dit bijdragen tot een hogere efficiënte van de NMBS.

Men gaat er steevast vanuit dat de trein het goedkoopste alternatief is, maar is dit ook daadwerkelijk zo? Elk jaar krijgt de NMBS ongeveer 3 miljard euro aan subsidies. Dit komt overeen met een subsidie van 12 euro per treinkilometer. Dit bedrag is nodig om alle kosten te dekken, want de NMBS heeft een kostendekkingsgraad van ongeveer 30 procent (nog steeds beter dan De Lijn). Reizigers betalen dus maar In een fractie van de reële kostprijs van hun vervoer. jd

deze grafiek ziet men dat de reistivanuit Brussel naar bijna alle bestem23

mingen gestegen is vergeleken met 1990. Enkel de verbinding met Hasselt is verbeterd. Een nieuw begin

De LIB-index geeft een beeld van de vorderingen van de liberalisatie van het spoor per land. De landen met een (gedeeltijk) geliberaliseerd netwerk staan helemaal vanboven.

Dat dit geldverslindende spoorverhaal ook anders kan bewijzen landen waar het spoor (gedeeltelijk) geliberaliseerd is zoals bijvoorbeeld het Verenigd Konkinkrijk waar dit al sinds 1993 het geval is. Bij onze noorderburen zijn het goederenvervoer en enkele regionale lijnen al geliberaliseerd. Ook in Duitsland en Oostenrijk zijn er reeds gedeeltijke liberaliseringen. In dit hoofdstuk wil ik verder ingaan op de voordelen van liberalisering van het spoor en eventuele struikelblokken.

België bevindt zich in de groep ‘op schema’. In 2002 stonden we op 393 punten en behoorden we nog tot de groep ‘delayed’. De gemaakte vooruitgang is te danken aan het opsplitsen van de NMBS in 3 delen: NMBS Holding (overkoepelend), NMBS (exploitant) en Infrabel voor het beheer en onderhoud van de spoorwegen. Dit gebeurde in 2005. Ondertussen zijn NMBS holding en NMBS terug gefuseerd. Infrabel is wel nog apart als autonoom overheidsbedrijf.

De EU had 2019 als datum geprikt voor de vrijmaking van het spoor, ondertussen is dat al uitgesteld naar 2023 en mogelijk zelfs 2026. Waarom staan de lidstaten nog niet te springen voor liberalisering? Dit is voornamelijk te wijten aan de spoorvakbonden die een enorm grote macht binnen de NMBS hebben. Ook de spoorwegbedrijven van andere landen gingen volop aan het lobbyen. Het excuus voor de achterban was hun werkzekerheid veiligstellen. De spoorwegbedrijven willen voorkomen dat ze zich moeten aanpassen aan de vrijmaking van het spoor. Ze zien het niet zitten om veel te besparen en efficiënter te werken in een markt met concurrentie. De spoorvakbonden zijn dan ook radicaal tegen elke beslissing voor de liberalisering van het spoor.

Liberalisering van het spoor zal de efficiëntie verhogen. Omdat het voor de spelers zal lonen om kosten zo veel mogelijk te reduceren, zullen er ook minder subsidies nodig zijn. Waar de NMBS samen met de Franse en Luxemburgse spoorwegen in de top 3 van spoorbedrijven met de meeste subsidies staat, staan Nederland en het V.K. helemaal onderaan de lijst met de minste subsidies. Het is een duidelijk bewijs dat geliberaliseerde spoorwegen efficiënter en dus goedkoper werken dan de monopolies (Be, Fr,Lux), waardoor er minder subsidies nodig zijn. Dit komt natuurlijk ten goede aan de belastingbetaler.

We mogen dus zeggen dat concurrentie ervoor zal zorgen dat de bedrijven zo efficiënt mogelijk proberen te werken om kosten te reduceren en met als doel winst Andere moeilijkheden zijn de complexe structuren en te maken en zijn concurrentiepositie te verbeteren. de wetgeving. Zo moeten treinbestuurders wisselen Om die concurrentiepositie te behouden en te veraan de grenzen omdat de seingeving verschilt per land. beteren zal er ook meer incentive zijn om een goede dienstverlening aan te bieden. Bij een monopoliepositie zoals de NMBS heeft is dit veel minder het geval. Zo rijden er op zaterdag minder treinen dan op werkdagen, ondanks dat men gemiddeld meer verplaatsingen maakt op zaterdag. Men kan dus zeggen dat de service niet optimaal is. Dit kan deels verklaard worden doordat de NMBS te weinig informatie krijgt van wat er speelt op de markt en zich niet snel kan aanpassen aan de vragen van de consument . Zo worden onderbezette lijnen (minder dan 40 reizigers per trein) vaak stopgezet, met als gevolg dat de

mensen uit die gebieden niet meer bediend worden.

en gebruiken. Een oplossing voor onrendabele lijnen is ze in concessie geven via een openbare aanDat de service erop vooruit kan gaan tegen een lagere besteding aan de speler die er het minste subsidies kostprijs bewees het Nederlandse spoorbedrijf Lov- er voor nodig zal hebben om de lijn uit te baten. ers al. Ze boden modernere treinen aan dan de NS. Ze hadden TV, kranten en bars aan boord en toch was de Het vrijmaken van het spoor is volgens mij dan ook ticketprijs lager dan die van de NS. Ze zijn uiteindelijk de beste oplossing voor het probleem van de hoge moeten stoppen omdat de NS geen tickets in hun sta- kosten en voor een betere dienstverlenling. Enkel tions wilden verkopen en elke samenwerking weigerde. zal in het begin van de vrijmaking een redelijk sterke regulering nodig zijn. Dit om te voorkomen dat de In Duitsland worden dankzij de liberalisering terug li- voormalige monopolist te machtig blijft waardoor jnen bediend die de DB had afgestoten omdat ze te alle voordelen verloren zouden gaan. Deze regulerverlieslatend waren. Bijvoorbeeld de lijnen vanuit ing is nodig opdat competitie zich kan ontwikkelen en Düren naar Heimbach en Jülich zouden begin jaren de lijnen op een correcte manier verdeeld worden. ‘90 door de DB gesloten worden wegens geen potentieel. Er reden nog zowat 5 treinen per dag met oud Onze heilige melkkoe materieel, niet in het weekend. Dankzij de liberalisering rijden er nu om het halfuur moderne treinen op We hebben reeds berekend dat een kilometer met de deze lijnen. Ook heeft het vrachtvervoer via het spoor trein per reiziger 43 cent kost. Het merendeel van deze nu betere leveringstijden. Met als gevolg dat het aan- kost, ongeveer 3/4de wordt door de overheid betaald. deel van vrachtverkeer via het spoor in Duitsland na Nu gaan we berekenen wat de kost decennia van constante daling terug gestegen is. per reizigerkilometer is voor een auto. We kunnen dus concluderen dat als de trein in de toekomst een waardig alternatief wil zijn liberalisatie de beste optie is. Tegenstanders beweren vaak dat de dienstverlening erop achteruit zal gaan en de bedrijven enkel zullen focussen op de drukstbezette lijnen. De bovenstaande voorbeelden tonen aan dat dit zeker niet het geval moet zijn. De nieuwe spelers vullen net de gaten in de markt op en daar heeft de consument voordeel aan. Ze spelen ook beter in op de behoeftes van de klanten door extra services aan te bieden. Een ander groot voordeel is dat het de overheid veel geld kan besparen. Alleen door een zo efficiënt mogelijke werking kan men voordeel halen op de concurrentie. Door dit efficiënter werken zullen de kosten dan ook de beste oplossing voor het probleem

Het onderzoek van Transport & Mobility Leuven (TML) schept wat duidelijkheid in de gemiddelde kosten per km voor een auto. Het is een onderzoek uit 2010 voor het VMM. In het onderzoek maakt men gebruik van een benuttingsgraad van 1,2 personen per auto om de kost per reizigerskilometer te bepalen. Vanaf dat er dus 2 of meer personen in de auto zitten dalen de kosten per reizigerskilometer nog verder. Wat investeert de overheid in onze wegen vergeleken met de trein? Volgens het Meerjarenplan van de NMBS tot 2026. 2 miljard euro aan investeringen per jaar aan infrastructuur. Dit verdeeld over de 9,9 miljard reizigerskilometers brengt ons op

NMBS ziet het niet zitten om veel te besparen en efficiënter te werken in een markt met concurrentie. De spoorvakbonden zijn dan ook radicaal tegen elke beslissing voor de liberalisering van het spoor.

lager zijn. Hierdoor zijn minder subsidies nodig. Men een kost van €202,02 per 1000 reizigerkilometers. zal dus minder geld van de belastingbetaler moet 25

Voor wegvervoer wordt jaarlijks een bedrag van 2,5 miljard vrijgemaakt. 1 miljard daarvan gaat naar De Lijn. De overige 1,5 miljard wordt gebruikt voor onderhoud van gewest- en snelwegen en andere investeringen.

km kan bedragen. Dit zou ervoor moeten zorgen dat vrachtwagens uitwijken naar andere wegen of alternatieven zouden moeten zoeken. Maar daar is net een groot probleem. Voor veel vervoer is een vrachtwagen over de snelweg de enige optie als men de gewestwegen niet wilt laten dichtslibben. Omdat de We gebruiken de schatting van 110 miljard kilometerheffing op praktisch alle snelwegen geldt reizigerskilometers per jaar op deze wegen en er dus niet naar wegverzadiging is gekeken kan De infrastructuurkost is dus slechts €13,64 men dus bijna van een ordinaire belastingsverhoging per 1000 km. Een aanzienlijk verschil spreken. Maar het is in naam van een beter milieu van €188,38 per 1000 reizigerkilometer. en onder het mom van buitenlandse truckers mee te laten betalen voor gebruik. Als de transportbedrijven De overheid zet dus enorm veel middelen in voor de niet willen failliet gaan aan deze extra belasting zullen NMBS. Ondanks dat deze veel minder personen ver- ze genoodzaakt zijn deze kost door te rekenen aan de voeren dan de wegen, krijgen ze meer subsidies. consument, waardoor producten duurder worden. Autogebruik wordt dus ondanks de lagere kost en het feit dat veel kosten zoals de aankoop privé betaald worden enorm belast. Bij de auto kan de gebruiker deze privékosten zelf bepalen. Bij een trein gebeurt dit door de overheid. De trein wordt dus ondanks dat ze minder efficiënt is dan de auto enorm gesubsidieerd, terwijl de auto net hoge belastingen betaalt. Zo bestaat 67 % van de prijs van een liter benzine enkel en alleen uit belastingen en taksen. Bij een liter diesel is dit ook nog steeds 60%. Kilometerheffing De kosten van fileleed worden geschat op 4 miljard euro (1 à 2% van het BBP) volgens OESO. Om deze en andere externe kosten te dekken volstaan de huidige belastingen blijkbaar niet. Ook wil men buitenlandse weggebruikers mee laten betalen aan het gebruik van de wegen. Daarom is er vanaf 1 april 2016 een kilometerheffing voor vrachtwagens. Ben Weyts zou het ook al graag voor personenwagens invoeren, maar ziet dit niet meer mogelijk voor deze regering. Hij pleit er vurig voor om dit toch zo snel mogelijk te implementeren.Maar is dit ook echt een oplossing? Afhankelijk van het type weg, type vrachtwagen en de uitstoot wordt een heffing betaald die tot 20 cent per 26

Rekeningrijden ook toepassen op auto’s zal eenzelfde effect hebben. Omdat mensen enorm afhankelijk zijn van hun auto is de vraag naar persoonlijk vervoer heel inelastisch. We zullen dus niet geneigd zijn naar alternatieven te zoeken, omdat de auto de beste keuze is. Mensen zullen dus geen keuze hebben dan deze extra belasting te betalen. De idee dat de gebruiker betaalt wordt als voornaamste reden gebruikt om rekeningrijden te verdedigen. Het is een illusie dat het files zal oplossen. Dat bewees het experiment van de Vlaams overheid 2 jaar geleden al. Ook in Nederland experimenteerde men en kwam men hetzelfde resultaat uit. Ondanks dat we na de Scandinavische landen met Denemarken op kop al de meeste wegenbelastingen betalen, wil men ook nog eens het gebruik belasten. Maar wat we vergeten is dat de gebruiker automatisch al meer betaalt naargelang het gebruik. Zo betaalt iemand de veel kilometers maakt extra belastingen via de brandstof die hij verbruikt en door andere gerelateerde zaken zoals onderhoud waar men ook weer btw op betaalt. De kans dat iemand die veel kilometers maakt ook meer boetes ontvangt is groot. Deze boetes brengen de staatskas jaarlijks ongeveer 400 miljoen euro op. De huidige kilometerheffing heeft geen wettelijk kader. De heffing is zelfs in strijd met artikel 10 en 11 uit

de grondwet.De heffing geldt enkel voor voertuigen met een MTM van meer dan 3,5T. Omdat andere voertuigen ook verantwoordelijk zijn voor de infrastructuurkosten gaat dit dus in tegen het gelijkheidsbeginsel want de criteria zijn te willekeurig gekozen. Verder is ook de controle door Satellic onwettig. Volgens artikel 2 van de Wet van 10 april 1990 kan deze controle-activiteit enkel worden uitgeoefend door erkende bewakingsondernemingen. Satellic is niet erkend als bewakingsfirma, bijgevolg is de controle via de OBU dus onwettig. De OBU’s zijn ook niet geijkt zoals voorzien in artikel VIII 43 van het Wetboek Economisch Recht.Verder is het ook een inbreuk op de privacywetgeving. Deze stelt dat het permanent volgen van een voertuig via satellietpositionering onwettig is en dat het een verboden observatie is. Het is dan ook nog een een inbreuk op de wetgeving inzake bijzondere opsporingsmethoden.

Kijken naar de toekomst Een rijvak heeft een doorstroom capaciteit van ongeveer 2000 wagens per uur. Vroeger was dit inderdaad ruim voldoende. Maar met het immer toenemende verkeer volstaan twee rijvakken nu eenmaal niet meer. Zeker niet met rechts een muur van vrachtwagens.

De oplossing voor verzadiging is niet proberen het gebruik ervan terug te dringen, dit is gewoon niet mogelijk voor bedrijven en mensen. Het is beter de wegen aan te passen aan het gebruik ervan. 2000 wagens per uur verschil oftewel 1 extra rijvak kan tijdens spitsuren een heel verschil maken. De spitsstroken zijn een bewijs hiervan. Op stukken waar files makkelijk ontstonden is dit goedkoop opgelost door de pechstrook als rijvak te gebruiken. Het resultaat hiervan is merkbaar. Ook indien er een ongeval gebeurt is het beter dat er zeker 3 rijstroken zijn. De kans dat de snelweg dan volleDe kilometerheffing zal het verkeer niet sturen. Het dig moet afgesloten worden is veel kleiner. Bij kleine zal ons alleen meer doen betalen. De kilometerhef- ongevallen blijven er zelfs nog twee rijstroken over. fing is daarom ook niet meer dan betalend stilstaan. Een andere oplossing ligt ook voor de hand. Namelijk het Een ander, nieuwer voorstel is de congestietaks. Deze afstappen van de 9 to 5 dagen. Door het gebruik van de wordt berekend aan de hand van factoren zoals het wegen te spreiden zal de druk verlichten en is de kans op tijdstip, de weg en als belangrijkste factor het aantal filevorming kleiner. De kosten om flexibele uren en thuinzittenden. Dit is een goede manier om de gemiddel- iswerken aan te moedigen zijn laag. Zeker als men deze de bezettingsgraad van 1,2 te laten stijgen. Vandaag de vergelijkt met wat de kosten van files vandaag bedragen. dag hebben we ook meer middelen om dit mogelijk te maken en het zou carpoolen veel interessanter mak- Een weinig besproken idee is het fiscaal interessanter en en op deze manier dan natuurlijk ook zorgen voor maken van motoren en scooters. De belastingen op minder files. het gebruik van moto’s verlagen zal tot gevolg hebben dat meer mensen zullen overschakelen naar moto’s. Maar ik heb toch mijn bedenkingen bij dit idee. Vooral Het belangrijkste voordeel hiervan is dat moto’s filehet feit dat er een GPS-apparaat aanwezig zal moeten vorming tegengaan. Ze stromen makkelijker door en zijn dat ook nog eens het aantal inzittenden registreert belasten de wegen ook minder. Volgens onderzoek vind ik zeer verregaand en is ook een regelrechte in- van Transport en Mobility Leuven voor Febiac zou er breuk op de privacy. Het zal een grote aanpassing van zelfs 40% minder file zijn als 10% van de weggebruide mensen vragen en dit brengt voor de mensen ex- kers de moto zou nemen in plaats van de auto. En bij tra zorgen met zich mee. Verder is het nadelig voor 25% moto’s in plaats van auto’s er bijna geen filevormmensen die niemand kunnen vinden om mee te reizen. ing meer is. Een ander voordeel is dat ze veel minder parkeerruimte nodig hebben in de stad en er dus minder aangepaste ruimtes nodig zijn. Ook is het verbruik van motoren lager wat positief is voor het milieu.

Voor het vrachttransport zou in de toekomst de oplossing zich onder de grond bevinden. Bulkgoederen zijn makkelijk te vervoeren in ondergrondse buizen en er wordt ook reeds geëxperimenteerd met de underground container mover (UCM). Dit zijn natuurlijk zware investeringen, maar het fileleed kost ons elk jaar 4 miljard. En het ziet er niet naar uit dat dit in de toekomst zal veranderen.

men 140km/h. Maar in België houdt men vast aan 120. Ben Weyts heeft zelfs gezegd dat een snelheidsverhoging naar 130 zou leiden tot 25 extra verkeersdoden. Hij maakt hierbij gebruik van de enorm versimpelde formule van Nilsson. Helaas is dit nattevingerwerk. Nederland is het bewijs hiervan. Ondanks men er op de meeste snelwegen 130 mag, is er geen verschil in het aantal doden of verkeersongevallen te merken. Enkele onderzoeken bevestigen ook dat men tegen Verder is het aanpassen van onze wegen en vooral hogere snelheden meer adrenaline krijgt waardoor het verbeteren ervan ernstig nodig. Wanneer we de men alerter wordt. Wanneer mensen alerter zijn, zijn staat van onze Belgische wegeninfrastructuur vergeli- ze minder geneigd hun gsm te gebruiken (doodsoorjken met Nederland en Duitsland kunnen we niet an- zaak nr.1 in het verkeer in 2015). Duitsland bevestigt ders dan vaststellen dat we zijn blijven stilstaan en dit want er zijn per miljoen kilometer ook minder onniet genoeg onderhoud hebben uitgevoerd. Zo maken gevallen dan hier in België, ook de betere infrastructuze in Nederland al lang gebruik van ZOA of fluister- ur heeft hiermee te maken. Op dit moment rijdt ook al asfalt. Dit heeft als voordelen dat het minder geluid 45% van de wagens meer dan 120km/h en zijn in prinproduceert en vooral dat het regenwater sneller we- cipe dus in overtreding. 85% blijft wel onder 131km/h. gvloeit, waardoor de kans op ongevallen vermindert, ook onze korte afritten zijn hopeloos verouderd. Variabele maximumsnelheden zijn hier een mooie oplossing voor. Het is belangrijk om naar de omMaar niet alleen bij onze weginfrastructuur zijn wij bli- standigheden te kijken om een juiste snelheid te jven stilstaan, ook onze maximumsnelheid op de snel- bepalen. Zo is een lege snelweg‘snachts een heel weg is dezelfde als die in 1971 (daarvoor was er geen andere situatie dan een drukke snelweg tijdens maximumsnelheid). De auto is enorm veel veranderd een regenbui. Een snelheidsbeperking heeft dus in deze tijd. Ze zijn niet alleen sneller geworden maar pas nut wanneer deze correct te verantwoorden is. ook veiliger en zuiniger. Waar de meeste auto’s in 1971 Ook naar de toekomst toe met het oog op zelfrijde maximumsnelheid niet eens haalden is er veel ve- dende wagens is het goed om na te denken over randerd. De meest verkochte modellen van dat jaar; de een hogere maximumsnelheid. Er is dan geen Citroen 2CV en de VW kever hadden respectievelijk een kans meer voor menselijke fouten en het verkeer topsnelheid van 102km/h en 118km/h. De maximums- kan beter op elkaar inspelen dan nu het geval is nelheid lag dus zelfs buiten hun bereik. De wagens die wel sneller konden werden weinig gecontroleerd in Het feit dat we nu minder verkeersdoden hebben het begin. Maar op dit moment na vele decennia van dan 20 jaar geleden is niet te danken aan het oervooruitgang binnen de autowereld, is deze snelheid woud van flitscamera’s en trajectcontroles. Het is te nog steeds gelijk. De meest verkochte wagen op dit danken aan de vooruitgang die de autoproducenten moment; de VW Golf heeft een topsnelheid van 216 maken. Zij weten erin te slagen om nieuwe wagens km/h en behaalde ook 5 sterren bij de NCAP testen. steeds veiliger en ook zuiniger te maken. Zoals Volvo Het is dan ook maar moeilijk te begrijpen dat de snel- met de eerste veiligheidsgordel in 1958. In de striheid in België niet mee geëvolueerd is met de auto’s. jd tegen het aantal verkeerslachtoffers zullen nieuwe passieve en actieve veiligheidssnufjes van de fabriOnze buurlanden hebben allemaal een maximumsnel- kanten veel belangrijker zijn dan de controles die de heid van 130km/h. Grote delen van Duitsland hebben overheid uitvoert. Als men dan ook nog eens kijkt naar zelfs geen maximumsnelheid. In Italië mag men 150km/h de gecontroleerde locaties zou men zelfs kunnen geop verscheidene driebaans snelwegen en in Polen mag loven dat het enkel om de extra inkomsten te doen is. 28

Vince Liégeois Hoofdredacteur LVSV Gent

Visie

De marxistische theorie Vince Liégeois Hoofdredacteur en student taal- en letterkunde Vince Liégeois vertelt over de marxistische theorie, een kunsttheorie ontsproten uit het marxisme. Daarbij verduidelijkt hij dit begrip en legt hij de vele problemen met deze theorie uit. Vanuit de grond van mijn hart; tot op vandaag de dag was de beslissing om bij het LVSV te gaan de beste beslissing van mijn leven. Een vereniging vol kritisch denkende en liberale jongeren, of beter gezegd vrienden, die over allemaal maatschappelijk-filosofische thema’s discussiëren en dat bovendien altijd met een lach doen.

pirische wetenschappen zijn, naar mijn mening veel meer dan - Dries Glorieux is gonna hate me now - politieke wetenschappen.

Vandaar dat ik deze keer eens bij mijn leest zal blijven en u over deze leest wat meer wil bijbrengen, gezien mijn ervaring als hoofdredacteur me geleerd heeft dat je in Desondanks is het leven als LVSV’er ook wel een je eigen vakgebied altijd het sterkste naar voren komt. beetje ambetant. Het liberalisme is een filosofie die Getuige hiervan zijn sterke teksten uit het verleden vaak wel iets wegheeft van “de wet van de sterkste”. van onder andere Jonathan Peck en Julie van Pée. Zij die aanhanger zijn van het liberalisme willen dus Dames en heren, bij deze veel interessant leesplezier ook maar al te graag - ikzelf evenzeer - de sterkste gewenst met mijn tekst over de “marxistische theorie”. zijn. Bijgevolg is het LVSV nogal een vereniging van machotypes onder elkaar. Dat is altijd al geweest en Literatuursociologie zal vrees ik nog lang zo blijven. Maar als je dan de enige blandino binnen het bestuur bent, dan voel je De letterkunde kent ongelooflijk veel methdat natuurlijk nog harder: waar kan men als LVSV’er odes, die traditioneel worden onderverdeeld beter grappen en opmerkingen over maken dan over in de volgende negen subdisciplines: het letterde Blandijnberg? De linksheid van de Blandijnberg, kundige positivisme, de geestesgeschiedenis, de de lelijkheid van onze gebouwen, de werkloosheids- Werkimmanente Interpretation, formalisme, strucgraad; alle grappen en opmerkingen heb ik al gehoord. turalisme, literatuursociologie, receptie-esthetiek, literatuurpsychologie en de feministische letterkunde. Helaas wordt ook wel eens schamper gedaan over het wetenschappelijkheidgehalte van de opleiding taal- en De marxistische theorie die hier besproken wordt is letterkunde. Wat ik zelf nooit begrepen heb, gezien onderdeel van de literatuursociologie. Er zijn een aanbeiden - en dan vooral taalkunde - rationele en em- tal letterkundigen die de feministische letterkunde ook 29

als onderdeel van de literatuursociologie zien, onder meer omdat men vaak ook in de feministische letterkunde de marxistische theorie kan toepassen. Hoewel het zeker interessant is de rol van de vrouw in de literatuur te bevragen, reken ik voor het gemak in dit artikel de feministische letterkunde niet tot de literatuursociologie. Temeer omdat men tegenwoordig niet meer van pure feministische letterkunde kan spreken, gezien vandaag de dag beide geslachtsrollen in de literatuur bevraagd worden, en omdat feministische letterkunde bij momenten wel eens misandrisch uit de hoek durft komen.

theorie zien echter liever dat de marxistische en materialistische theorie als één en dezelfde theorie gezien worden. Vele letterkundigen beschouwen dit echter als hypocriet, gezien de meeste van deze aanhangers geen gebruik maken van de methodes van de materialistische theorie, wat logisch is, want veelvuldig onderzoek heeft aangetoond dat de resultaten van materialistische methodes de marxistische theorie tegenspreken.

De kwestie wordt bovendien bemoeilijkt door het feit dat net de twee grote portaalfiguren van de letterkunde, Georg Lukács en Theodor W. Adorno, dit onderscheid niet maken. Hierbij moet wel opmerkt worden De marxistische theorie is één van de twee theorieën dat beiden - hoewel ze allebei overduidelijk als linkse die binnen de literatuursociologie in omloop zijn, figuren kunnen worden gezien - hier heel lang geleden hoewel ik daar al meteen een kanttekening bij moet over schreven, en dat ze er oorspronkelijk vanuit gingen maken. Binnen de literatuursociologie - en eigenlijk de dat men met resultaten van de materialistische theoletterkunde in het algemeen - heerst er ongelooflijk rie het gelijk van de marxistische theorie zou kunnen

Dat net de twee grote portaalfiguren van de letterkunde, Georg Lukács en Theodor W. Adorno het onderscheid tussen de marxistische en materialistische theorie niet maken, bemoeilijkt de discussie omtrent beide theorieën.

veel discussie over de vraag of de marxistische theorie aantonen. Dit sluit aan bij kritiek die vaak op beide leten de andere theorie van de literatuursociologie, de terkundigen gegeven wordt; dat ze, omdat ze zich sterk materialistische theorie, één en dezelfde theorie zijn. baseren op het ethisch en esthetisch werk van Marx en Hegel (die beiden ook veel over de marxistische Om deze kwestie te verduidelijken is het eerst theorie schrijven), ze te filosofisch en utopisch blijven. noodzakelijk te verklaren wat de marxistische theorie is. De marxistische theorie houdt in dat elk lit- Ikzelf kan u in deze kwestie niet van een onomstreden erair werk - zelfs zonder intentie van de schrijver antwoord dienen. Ik kan enkel zeggen dat ikzelf wel of oppervlakkige aanwijzingen hiervoor - min of een zeer duidelijk onderscheid zie tussen de marxistmeer naar gelijkheid streeft en dat literatuur bij- ische en materialistische theorie en zal dit onderscheid gevolg naar absolute gelijkheid streeft. De materialis- bijgevolg doorheen de rest van mijn artikel hanteren. tische theorie daarentegen zijn eigenlijk gewoon een heel aantal sociologische en maatschappelijk-psy- Gelijkheid in de literatuur chologische methodes toepast in de letterkunde. Dat gelijkheid in de literatuur een belangrijk thema In de meeste handboeken en inleidingen in de letter- is mag niemand verbazen. Vandaag de dag komt dit kunde zullen deze twee theorieën onder deze beschri- thema echter voornamelijk voor in literatuur over nijvingen en gescheiden beschreven worden, zo ook in et-westerse landen, waarbij we zeker en vast de auEinführung in die Literaturwissenschaft van Allkemper teurs Abbas Khider en Klaus Kordon dienen te vermelen Eke. Heel veel voorstanders van de marxistische den, die schrijven over Irak en Oost-Azië en de grote 30

ongelijkheid in deze gebieden. In de literatuurgeschiedenis in het algemeen is gelijkheid altijd een belangrijk thema geweest, denkt u bijvoorbeeld aan het realisme (bv. Les Miserables), de jugendstil (bv. Frühlings Erwachen) en zeker en vast de Duitse Sturm- und Drangbewegung (bv. Die leiden des jungen Werthers).

eraire analyses zijn liefde, moed, vriendschap en opoffering de belangrijkste thema’s in Harry Potter.

Een ander probleem van de marxistische theorie is dan weer dat men bepaalde literaire stromingen volledig uit haar context gaat rukken, zoals de eerder vermelde Sturm- und Drangbewegung en de jugendstil. In beide literaire stromingen - die respectievelijk aan het eind van de 18e en 19e eeuw gesitueerd worden - is Het is dus zeker interessant, ja, zelfs noodzakeli- gelijkheid een belangrijk thema. Gelijkheid moet hier jk, om de rol van gelijkheid en ongelijkheid in de lit- echter niet op zichzelf gezien worden, maar als een eratuur te bevragen. Zoals het ook noodzakelijk is deel van het idee van vrijheid. Vele auteurs uit deze naar de rol van vrijheid en onvrijheid in de literat- periodes - in het bijzonder de Sturm- und Drangbeweuur te vragen, die ironisch genoeg vaak samenhan- gung - vonden dat de samenleving zodanig ongelijk gen met gelijkheid en ongelijkheid. Dit houdt - naar en bovendien sociaal immobiel was, dat individuele mijn mening - echter niet in dat je alle literatuur in vrijheid zich niet meer kon manifesteren. Bijgevolg haar wezen en filosofische complexheid moet gaan moeten beide literaire stromingen juist tot het indiverklaren met betrekking tot het idee van gelijkheid. vidualisme en misschien zelfs liberalisme gerekend worden. In eender welk boek over literatuur zal u Het eerste grote probleem van de marxistische theo- ook terugvinden dat de Sturm- und Drangbewegung, rie is bijgevolg dat het de analyse van een heel aan- met auteurs als Goethe, Schiller en Herder, zeer sterk tal literaire werken volledig uit haar context rekt. door het individualisme en het werk van mensen als Laten we hierbij als voorbeeld de bekende Har- Voltaire, John Locke en Montesqieu beïnvloed was en ry Potter-boekenreeks nemen. Ik zal deze serie als wat de jugendstil betreft is Frank Wedekind ongetwivoorbeeld nemen gezien ik ervan uit durf gaan dat jfeld een perfect voorbeeld van een liberaal auteur. iedereen wel min of meer het verhaal zal kennen, hoewel ik hier ook direct bij moet zeggen dat men Het gevolg van op deze stromingen de marxistische nog volop analyses van Harry Potter maakt en we let- theorie toe te passen is dat men eigenlijk de wereld op terkundig gesproken waarschijnlijk pas over twintig zijn kot zet. Stromingen die zonder twijfel tot het indijaar meer uitsluitsel kunnen brengen over een aan- vidualisme behoren worden ineens marxistische strotal van deze - voornamelijk inhoudelijke - analyses. mingen. Van gevaarlijke hineinterpretierung gesproken. Wanneer men de marxistische theorie op Harry Potter toepast, zal men inderdaad zien dat gelijkheid en ongelijkheid een belangrijke rol spelen in Harry Potter: bloedstatus (zuiver bloed versus dreuzelouders), tovenaars en heksen tegen centaurs en kobolden en huiselfen, de S.H.I.T. van Hermelien,.... Het gevolg hiervan is wel dat men het thema van gelijkheid een veel te belangrijke rol toekent in Harry Potter en het hoofdpersonage bijgevolg te veel als de bevrijder van de onderdrukten zal worden gezien. Sommige aanhangers van de marxistische theorie zullen gelijkheid bijgevolg zelfs als het belangrijkste thema gaan zien. Dit is uiteraard niet het geval; volgens de meeste lit-

Wat is literair marxisme? Maar wat is dat eigenlijk, marxisme in de literatuur? Is dat meer dan het thema of de idee van gelijkheid? Indien ja, levert dit nog meer problemen op voor een marxistische analyse. Bovendien leveren vandaag de dag analyses van politiek-filosofische stromingen al meer dan genoeg problemen op wat betreft letterkundige analyses. De eerder vernoemde term hineinterpretierung is hier zeker van toepassing, in het bijzonder met betrekking tot een heel aantal werken uit de 20e eeuw. In de 20e eeuw zijn er heel veel auteurs - bijvoorbeeld 31

Bertolt Brecht, Günter Grass, Franz Kafka, Friedrich Dürrenmat en Heinar Kipphardt - die in hun werken kritiek uitoefenen op de kapitalistische samenleving. Een vaak voorkomend probleem in de letterkunde is dan dat iemand van zo een werk (bv. die Verwandlung van Kafka) een analyse maakt, waarna iemand anders zich op die analyse baseert om een andere analyse empirisch en wetenschappelijk te onderbouwen. Dit zorgt er echter vaak voor dat men zich geen kritische vragen stelt bij deze politieke en filosofische termen en dat men bijgevolg door het bos de bomen niet meer kan zien. Een mooi voorbeeld hiervan zijn heel wat analyses van het werk In der Sache J. Robert Oppenheimer van Heinar Kipphardt. In veel van deze analyses kan u lezen dat Kipphardt commentaar geeft op de kapitalistische samenleving (om preciezer te zijn de Amerikaanse) omdat

deze in een totale Überwachungsstaat was veranderd. U en ik beseffen hierbij meteen dat een Überwachungsstaat absoluut geen kapitalistische staat is - in zoverre dat trouwens al geen contradictio in terminis is - maar helaas weten veel letterkundigen dat niet. Verdere problemen zijn ondermeer de vraag of de marxistische theorie - door het feit dat ze zo vaag en wazig gedefinieerd is - enkel over sociaal marxisme handelt of ook over economisch marxisme. Hierbij is het belangrijk - voor een volledig begrip - dat ik hierbij de vijf kapitaalvelden van de Franse socioloog en letterkundige Pierre Bourdieu uitleg. Bourdieu onderscheidt vijf velden van kapitaal (dat u niet moet lezen als in kapitaal van kapitalisme): economisch, cultureel, sociaal, symbolisch en linguïstisch kapitaal. Dit houdt in dat - volgens Bourdieu - een werk uit vijf hoofdlagen

bestaat waarmee een auteur zich maatschappelijk-filosofisch kan uitdrukken. Hiermee breidt Bourdieu de originele driedeling van Max Weber uit; die enkel economisch, cultureel en sociaal kapitaal onderscheidde. Over dit economisch kapitaal moet ik echter nu al zeggen dat slechts heel weinig literaire werken gebruik maken van (zuiver en duidelijk) economisch kapitaal. Bovendien is, wanneer men dit wel doet, het economisch kapitaal meestal vrij links en etatistisch getint. Men zou dus eventueel kunnen zeggen dat een marxistische interpretatie van het (meeste) economische kapitaal op zijn plaats is. Maar alweer rijst dan de vraag: hoever gaat men hierin? Moet men uit een marxistische analyse van het economisch kapitaal in een werk concluderen dat men een communistische economie nodig heeft of niet? Het laatste filosofische probleem van het marxisme - er zijn er uiteraard zoveel - dat ik hier zal bespreken is de relatie van marxisme en godsdienst. Zoals u weet was er in communistische samenlevingen geen plaats voor godsdienst, denkt u maar aan China en de DDR en pok Marx heeft zich meer dan eens van godsdienst afgezet, zoals u heel goed weet. Houdt dat in dat de reeds vage marxistische theorie ook tegen godsdienst is? Dit zou een zeer groot probleem zijn, gezien de grootste bestseller aller tijden, de Bijbel, dan mogelijk niet meer als literatuur te bestempelen is. Je kan bovendien in een analyse moeilijk kritiek gaan geven op de religieuze kant van een werk, je moet bijgevolg haast een nieuw literair werk schrijven - dat tegen godsdienst is - als reactie op godsdienstige werken, zoals bijvoorbeeld de Arthurromans.

in hun werken gelijkheid allereerst werkelijk aanwezig en worden ten tweede deze twee auteurs - door hun filosofische achtergrond - in een marxistische canon boven Goethe en Schiller gezet? Dat zou de realiteit namelijk ernstig geweld aan doen. Wat is literatuur? Misschien wel het grootste probleem van de marxistische theorie is dat ze, ondanks haar vage definiëring, iets probeert te doen wat in de letterkunde absoluut not done is; namelijk een antwoord geven op de vraag wat literatuur is. Mogelijk fronst menig persoon nu zijn of haar wenkbrauwen: hoewel ik eerder vurig beweerde dat taal- en letterkunde een empirische en wetenschappelijke richting is, blijken letterkundigen geen antwoord te hebben op de schijnbaar simpele vraag wat literatuur is. Hierbij moet ik in mijn verdediging en voor de volledigheid zeggen dat letterkunde deels een empirische wetenschap is en deels een cultuurwetenschap. In een cultuurwetenschap is het bovendien niet ongewoon dat bepaalde, zeer belangrijk ogende zaken geen definitie hebben. Andere voorbeelden zijn de begrippen kunst en handschrift, die ook zeer fel omstreden zijn.

De reden dat men geen antwoord kan geven op de vraag wat literatuur is, is omdat werkelijk bijna alles literatuur kan zijn. Doorheen de literatuurgeschiedenis waren er namelijk ontelbaar veel stijlen, stromingen, thema’s, et cetera. Vooral binnen de poëzie, die bovendien niet noodzakelijk aan taalkundige regels is verbonden, is dit een probleem. Een mooi voorbeeld hiervan is het gedicht Die Innenwelt der Außenwelt Er zijn uiteraard nog veel filosofische problemen der Innenwelt van Peter Handke, dit gedicht is gevan het marxisme met betrekking tot de literatu- woon de voetbalopstelling van FC Nürnberg, waar ur (en trouwens ook met betrekking tot de realiteit), Handke gewoon een titel aan heeft toegevoegd. maar deze ga ik hier niet verder uitwijden, daarvoor verwijs ik graag naar Het Kapitaal van Karl Marx, in Men kan structureel gesproken wel een aantal formele het bijzonder voor zij die eens goed willen lachen. kenmerken van literatuur onderscheiden en literatuur Een opmerking die letterkundigen trouwens nog ook onderdelen in allereerst poëzie en proza, die men vaak maken wat betreft het marxisme is hoe het daarna nog in verschillen andere onderdelen kan opzit met marxistisch en socialistisch geïnspireerde delen; zo kan men proza opdelen in epiek, dramatiek auteurs zoals Bertolt Brecht en Günter Grass. Is en lyriek. 33

De marxistische theorie is duidelijk over wat wel en geen literatuur is: alle literaire werken waarin men het idee van gelijkheid min of meer kan terugvinden zijn literatuur, kan men dit niet is het echter geen literatuur. U mag deze stelling misschien overdreven vinden, maar in een communistische staat zou deze heel goed werkelijkheid kunnen zijn. De geschiedenis leert ons bovendien dat de Sovjet-Unie heel hard de marxistische theorie steunde en vele “revolutionaire” werken bijgevolg verbood.

ma gelijkheid. Probeer maar eens het idee van gelijkheid te zoeken in gedichten als Melopee (Paul van Ostaijen), Wanderers Nachtlied (Goethe) en Sonnet 15 (Shakespeare). Dus ook poëzie moet men duidelijk gaan onderscheiden van literatuur wil men niet weer valse analyses krijgen als: “Er is sprake van gelijkheid in de gedichten van Sappho omdat zij een lesbische dichter is en hier openlijk voor uitkomt in haar gedichten.” Hierbij dien ik trouwens voor de correctheid op te merken dat er heel veel discussie is over het feit Dit maakt onder meer dat men pas laat echt van liter- of Sappho al dan wel lesbisch was en al zeker over atuur kan spreken. De literatuursociologie - en meer de vraag of ze hier in haar gedichten voor uitkwam. bepaald de materialistische theorie - leert ons dat hoe meer literatuur met de vrije markt verweven raakt, hoe Duidelijk is dat de marxistische theorie niet univrijer de auteur is met zijn thema’s en hoe bijgevolg verseel toepasbaar is in de literatuur en dat ze meer en meer maatschappelijke thema’s voorkomen. bijgevolg tot een gevaarlijk soort Entartete litTot en met het begin van de Renaissance is er wat de eratuur zal leiden, wat voor nagenoeg alle letliteratuur betreft - op enkele uitzonderingen na - geen terkundigen natuurlijk een groot probleem is sprake van vrije marktwerking, en zelfs dan moet men eigenlijk nog wachten tot het midden van de 17e eeuw. Associaties De opdrachtgevers voor kunst en literatuur waren in de Oudheid voornamelijk staatsmannen en hoogstaande burgers (denkt u bijvoorbeeld aan Maecenas) en in de Middeleeuwen de clerus en edellieden. Bevolkingsgroepen die dus belang hadden aan een vrij tot zeer immobiele samenleving. Bijgevolg gaat men in de werken die zij laten schrijven geen enkel spoor kunnen vinden van het idee van gelijkheid (en van vrijheid ook niet trouwens), of men moet weeral een aantal werken ernstig uit hun context trekken. Daardoor krijg je analyses dat in de Δοδεκατλος (de Twaalf Werken van Herakles) sprake zou zijn van gelijkheid doordat Herakles gelijk wil zijn aan de Goden, wat echter helemaal niet de drijfveer van Herakles was. Bijgevolg gaat men deze literatuur als een soort van Entartete literatuur moeten bestempelen, wil men effectief de marxistische theorie in de literatuur kunnen toepassen. De kans is groot dat hetzelfde lot voorbestemd is voor de Sturm- und Drangbewegung en de jugendstil.

Mocht de marxistische theorie meer en meer toepast gaan worden, wat mijzelf, gezien de huidige stand van zaken in de literatuurwetenschap, echter zeer onwaarschijnlijk lijkt, zal deze theorie meer en meer regels en wetmatigheden moeten vinden. Zoals eerder aangetoond is de marxistische theorie daar niet toe in staat, vandaar ook dat ze waarschijnlijk nooit echt zeer populair zal worden. Waarschijnlijk zullen de letterkundigen die nu nog de marxistische theorie aanhangen in de toekomst echter proberen - tevergeefs - toch nog wetmatigheden te zien. Een wetmatigheid is echter iets dat universeel toepasbaar is en waar weinig tot geen uitzonderingen op zijn. Bijgevolg zal een uitbreiding van de marxistische theorie tot gevaarlijke en foutieve associaties leiden. Dit zou zeer jammerlijk nieuws zijn voor de literatuurtheorie en eigenlijk de kunsttheorie in het algemeen, gezien zulke associaties van de “kunsttheorie” van de middeleeuwen geleden zijn. Toen zag men bijvoorbeeld het getal twaalf als een magisch Ook met poëzie botst de marxistische theorie op een getal wegens een aantal toevallige overeenkomsten: groot probleem. In het overgrote merendeel van de twaalf apostelen, twaalf Olympische goden, twaalf bestaande gedichten - als in bijna 100 procent - kan maanden in een jaar, een dozijn is gelijk aan twaalf,... men niet spreken van enige aanwezigheid van het the 34

Een mooi voorbeeld van zo’n foutieve associatie is misschien het volgende. Binnen de Sturm- und Drangbewegung functioneert de natuur als de ruimte die tegenover de vergiftigde en slechte samenleving staat, waar de mens van nature vrij en gelijk is (deze functie heeft de natuur trouwens ook in de Sturm- und Drangbewegung). Deze functie oefent de natuur onder andere uit in Die Leiden des Jungen Werthers van Goethe. Uitgaande van dit verhaal gaat de marxistische theorie de natuur echter associëren met een oord van natuurlijke gelijkheid - wat ergens nog steeds wel waar is - die tegenover de ongelijke samenleving staat. Deze associatie gaat echter pas echt problemen oproepen wanneer men ze gaat toepassen op werken waarin de natuur niet de functie van symbolische ruimte heeft. Bovendien is naar de mening van Günter Butzer en Joachim Jacob, specialisten wat betreft literaire symbolen, de natuur juist het symbool van vrijheid en niet van gelijkheid. De marxistische theorie in de praktijk Als laatste is het misschien niet onbelangrijk eens te kijken naar hoe de marxistische theorie zich in de realiteit manifesteert. Kan het echt dat men boeken uit de rekken gaat gaan halen wegens “te weinig gelijkheid”? Kan het echt dat er een soort van Entartete literatuur komt? Op de laatste vraag kan ik u antwoorden en geruststellen dat er meer dan genoeg slimme letterkundigen zijn om iets als een Entartete literatuur te voorkomen (Entartete kunst was de benaming van de Nazi’s voor alle kunst die zij niet als kunst beschouwden). Hoewel in het verleden de Sovjet-Unie er wel alles aan gedaan heeft de marxistische theorie beter te positioneren binnen de letterkunde.

dus het mag niets verbazen dat de Sovjet-leiders niet noodzakelijk vasthielden aan hun idealen. Het toepassen van deze theorie was bovendien niet echt nodig. Door de vele mankementen van het communisme op economisch vlak was een groot deel van de bevolking zoals u weet straatarm en laaggeschoold, waardoor boeken kopen niet echt een prioriteit was voor de bevolking. Ook was een groot deel van de Russische bevolking nog altijd analfabeet. Doordat de Sovjet-Unie een staatseconomie was hadden ze natuurlijk wel de hele boekenmarkt in handen en konden ze beslissen welke boeken wel en niet gepubliceerd en aangekocht werden. Hier werd inderdaad misbruik van gemaakt door alle auteurs te verbieden tegen de Sovjet-Unie te schrijven en hen bovendien nog andere verplichtingen op te leggen. Het lijkt mij echter correcter om dit als propaganda te zien en niet als gevolg van de marxistische theorie. De boekenmarkt van de Sovjet-Unie was een zeer conservatieve en nationale boekenmarkt, met zelden of nooit buitenlandse werken, zeker niet als deze kritiek op het communisme of de Sovjet-Unie uitoefenden. Wel werden “liberale” boeken zoals de werken van Goethe gewoon verkocht, waaruit we bijgevolg kunnen afleiden dat de marxistische theorie niet echt toepast werd. Conclusie

Het moet duidelijk zijn dat het noodzakelijk is te vragen naar de rol van gelijkheid in de literatuur - zoals het ook noodzakelijk is te vragen naar de rol van vrijheid - maar dit mag men echter niet uit de context rekken zoals bij de marxistische theorie. De marxistische theorie zal zonder twijfel nooit enige verandering aanbrengen in Het is trouwens naar de Sovjet-Unie dat we moeten het dagdagelijks leven van de mensen. Desondanks kijken als we een beeld willen krijgen van de econo- is duidelijk dat deze theorie - ondanks dat ze steeds mische toepassing van de marxistische theorie. Was minder en minder populair wordt - een vergiftigd gesde marxistische theorie echt belangrijk voor de Sov- chenk voor de letterkunde. Met haar vage definiëring jet-leiders en waren welbepaalde boeken verboden? en gebrek aan regels en methodes doet ze nogal wat Uit bronnen weten we dat heel veel vooraanstaande af van het empirische gehalte en uiterlijk van de letterpersonen in de Sovjet-Unie aanhanger waren van de kunde. Bovendien is zoals gezegd een strikte toepassmarxistische kunsttheorie, hoewel deze nooit echt is ing - hoe onwaarschijnlijk ook - slecht nieuw voor heel toepast. Uiteraard is het idee gelijkheid van het com- wat literaire werken. munisme ook niet toepast geweest in de Sovjet-Unie, 35