Issuu

Beetebuerg Flaibano Valpaços

Virwuert • Prefazione • Prefácio Am Kader vun Esch2022, wéi Esch-Uelzecht Europäesch Kulturhaaptstad 2022 war, huet d’Gemeng Beetebuerg decideiert, an Zesummenaarbecht mat hire JumelageGemenge Flaibano (Italien) a Valpaços (Portugal) ee Buch erauszeginn, fir de kulturellen a kulinareschen Austausch tëscht den dräi Gemengen ze feieren. Ee Wierk, dräi Kulturen, ee Gedanken: dëst Buch hëlt Iech mat duerch déi traditionell a lokal Kichen aus den dräi Regiounen a bitt en Abléck an déi jeeweileg Gastronomie a Kultur. An all Kapitel kënnt Dir esou d’Geschicht, d’Ëmgéigend, lokal Produkter an net ze vergiesse Rezepter vu passionéierte lokale Käch entdecken, alles mat groussen a schéine Fotoen illustréiert. Eng spannend Entdeckungsrees an ons Partnergemengen.

In occasione dei festeggiamenti di Esch2022, che vedono Esch-sur-Alzette eletta Capitale Europea della Cultura nel 2022, il Comune di Bettembourg (Lussemburgo) ha deciso di pubblicare un libro in collaborazione con i suoi comuni gemellati Flaibano (Italia) e Valpaços (Portogallo) al fine di celebrare lo scambio culturale e culinario tra i tre Comuni. Un’opera, tre culture, un pensiero: un libro di cucina internazionale e multilingue destinato a celebrare i legami culturali e gastronomici tra le tre regioni. Ogni comune è presentato in dettaglio, con un’attenzione particolare alla cucina e ai prodotti locali, comprese le ricette di vari chef e appassionati cuochi locali. È redatto in 3 lingue (lussemburghese, italiano e portoghese) ed è illustrato con grandi e splendide fotografie.

Por ocasião das festividades de Esch-sur-Alzette, Capital Europeia da Cultura 2022, o município de Bettembourg (Luxemburgo), em colaboração com os seus municípios gémeos de Flaibano (Itália) e Valpaços (Portugal), decide conceber um livro gastronómico coletivo a fim de destacar os intercâmbios culturais e culinários entre os três municípios. Uma obra, três culturas, um sentimento: um livro de cozinha internacional e multilingue que visa comemorar os laços culturais e gastronómicos entre as três regiões. Cada município é apresentado em detalhe, com enfoque na culinária e nos produtos locais, incluindo receitas de diversos Chefes e apaixonados da cozinha local. É apresentado em 3 línguas (luxemburguês, italiano e português ) e é ilustrado com grandes e belas fotografias.

Sommaire • Sommario • Sumário

Virwuert Pakt

7 10

Beetebuerg

12 14 18 26 32 40

Wuert vum Buergermeeschter Gemeng Festlechkeeten Produkter Rezepter

Flaibano Parola al Sindaco Comune Festeggiamenti Prodotti Ricette

Valpaços

68 70 74 82 88 96

Palavra do Presidente Município Festas Produtos Receitas

124 126 130 138 144 152

Merci Index Impressum

181 182 184

Pakt • Patto • Pacto Den 11. Juni 1989 gouf zu Beetebuerg de Partnerschaftspakt vun de Buergermeeschtere vu Beetebuerg a Flaibano, Lucien Lux an Ezio Picco, ënnerschriwwen. Knapp 10 Joer méi spéit, den 12. September 1999, gouf dunn och de Partnerschaftspakt vum Beetebuerger Buergermeeschter an dem Buergermeeschter vu Valpaços, Francisco Tavares, offiziell ënnerschriwwen. Béid Ofkommesse versprieche feierlech, d’Engagement fir eng permanent Verbindung tëscht de Gemengen ze erhalen an den Echange tëscht hiren Awunner an alle Beräicher ze encouragéieren. Duerch d’Stäerkung vum géigesäitege Versteesdemech soll de Geescht vun der europäescher Gemeinschaft um Liewen erhale ginn an zum Wuelstand a Fridde bäidroen. Dee Gedanken ass och d’Fundament vun der Europäescher Unioun.

Il Patto di Gemellaggio tra Bettembourg e Flaibano fu firmato a Bettembourg l’11 giugno 1989, dai sindaci di allora, Lucien Lux e Ezio Picco. Il Patto di Gemellaggio tra Bettembourg e Valpaços fu firmato 10 anni dopo a Bettembourg, il 12 settembre 1999, dai sindaci Lucien Lux e Francisco Tavares. Entrambi gli accordi prevedono un impegno solenne a mantenere legami permanenti tra i comuni e a incoraggiare l’interazione tra i loro abitanti in tutti i campi. Rafforzando la comprensione reciproca, l’obiettivo è quello di mantenere vivo lo spirito di fratellanza europea e unire gli sforzi per contribuire al successo dell’impresa di pace e prosperità tra i popoli. Questa idea è anche il fondamento dell’Unione Europea.

O Pacto de Geminação entre os Presidentes de Câmara de Bettembourg (Lucien Lux) e Flaibano (Ezio Picco) foi celebrado em Bettembourg a 11 de Junho de 1989. O Pacto de Geminação entre os Presidentes de Câmara de Valpaços (Francisco Tavares) e Bettembourg (Lucien Lux) foi assinado 10 anos mais tarde, em Bettembourg, a 12 de Setembro de 1999. Ambos os acordos preveem o compromisso solene de manter ligações permanentes entre os municípios e encorajar a interação entre os seus habitantes, em todos os domínios. Ao reforçar a compreensão mútua, o objetivo é manter vivo o espírito de fraternidade europeia e combinar esforços para contribuir para o sucesso do empreendimento de paz e prosperidade, que é indispensável aos povos e que constitui hoje a União Europeia.

Wuert vum Buergermeeschter Dir Dammen an Dir Hären, no zwee Joer si mir erëm zesummen, fir d’Fête de l’Amitié am Kader vun eisem Nationalfeierdag ze feieren. E Feierdag net nëmme fir all Lëtzebuerger, mee e Fest fir all déi Leit, déi an eisem Land wunnen a schaffen. Fir eis all, déi mir hei zesumme liewen an dat klengt Stéck vun der Welt eis Heemecht nennen. Datt zur Heemecht virun allem och déi Leit gehéieren, mat deene mer eisen Alldag deelen, dat hu mer déi lescht Jore verstäerkt gespuert, wéi mer eis hu missen isoléieren. Mir sinn een op deen aneren ugewisen. Sécher, dat ass heiansdo ustrengend. Awer een aleng mécht keng Heemecht. An esou ännert sech eis Heemecht ëmmer erëm duerch déi Leit, déi an eiser Gemeng en Doheem fannen. 11.408 Awunner liewen an eise fënnef Uertschaften. An der Gemeng Beetebuerg liewen 108 ënnerschiddlech Nationalitéiten. Eis Diversitéit mécht eis Gemeng räich. Am Kulturjoer 2022 goufe mir opgefuerdert, eis nei ze erfannen. Esch, Europäesch Kulturhaaptstad,

an d’Regioun invitéieren eis, Verännerungen net ze fäerten, mee als Chance ze notzen. Am Abrëll hu mer mam LiteraTour eist Kapitel vun Esch2022 geschriwwen. Mir hu virun allem der Jugend eng artistesch Bün geschenkt. Jonk Auteuren aus Lëtzebuerg, Litauen, Italien a Portugal hunn um Prix Laurence deelgeholl. Mir haten och d’Freed, eng Delegatioun vu Valpaços an eisem Literaturconcours begréissen ze kënnen. D’Jugend aus onse Gemengen huet sech esou ausgedréckt. Et ass un dëser jonker Generatioun, d’Frëndschaft vum Jumelage an d’Zukunft ze droen. Mir wëllen dës Erfarung an dësen Austausch wäit iwwer de Projet Esch2022, duerch de Prix Laurence, weiderféieren. Jonker eng Stëmm ginn heescht, och der Zukunft nozelauschteren. Verschidden Erausfuerderunge waarden op eis an den nächste Méint a Joren, déi mir och als eng Chance gesinn, fir d’Häerz vun eiser Gemeng ze erneieren. Zu Hunchereng gouf de Kär vum Duerf ëmstrukturéiert a mam Kul-

Tourhaus hu mir en neit Haus vun der sozialer a kultureller Zesummenaarbecht fir eis Gemeng ageweit. Och den Duerfkär zu Beetebuerg soll nach méi eng Plaz gi vum SechBegéinen a vum Zesummeliewen. Mir kënnen nëmmen zesumme weidergoen, wa mir eis bewosst sinn, wat eis verbënnt a wat eis vereent. Dofir hu mer eis als Gemeng am Pakt vum Zesummeliewen engagéiert. Mat dësem Pakt sti mer zu eiser Diversitéit a wëllen e Mateneen erhalen. Vive eis Gemeng. Vive Lëtzebuerg. Vive de Grand-Duc.

Laurent Zeimet

Produkter • Prodotti • Produtos Bongert Altenhoven Mat enger Fläch vun 12,5 ha an am Ganzen iwwer 1.200 Uebstbeem ass de Bongert Altenhoven dee gréisste Bongert vu senger Aart zu Lëtzebuerg. Duerch d’Diversitéit vu Fauna a Flora ass de Bongert Altenhoven als nationaalt Naturschutzgebitt klasséiert ginn. Um Gutt stinn eng grouss Zuel u Beem, et gëtt hei ronn fofzeg Planzenaarten, 69 Vullenaarte goufe gezielt a vill Mamendéieren, déi an dësem Biotop e Liewensraum fonnt hunn. Iwwer 80 verschidden Uebstbeem stinn hei, ënner anerem d’Äppelzorte Baumann’s Reinette, Grouss Casseler Reinette, Lëtzebuerger Reinette an d’Nanzeger Mirabell. All Joer hëllefe Benevolle wéi d’Scouten an d’Awunner vu Beetebuerg beim Äppelplécken, fir herno Jus aus de Friichten ze maachen. neon.ly/bongert-altenhoven

Frutteto Bongert Altenhoven

Pomar Bongert Altenhoven

Con una superficie di 12,5 ettari e un totale di oltre 1.200 alberi da frutto, il frutteto di Altenhoven è il più grande frutteto del suo genere in Lussemburgo. La classificazione del frutteto di Altenhoven come area protetta è dovuta alla diversità della fauna e della flora. La riserva ospita un gran numero di alberi, 50 specie di piante, 69 specie di uccelli e molti mammiferi che trovano rifugio nei vari biotopi del frutteto. Sono elencate più di 80 varietà di alberi da frutto, come la Baumanns Reinette, la Große Casseler Reinette, la Luxemburger Reinette, la Nancy-Mirabelle e altre ancora. Ogni anno volontari bendisposti tra gli scout e gli abitanti di Bettembourg aiutano a raccogliere le mele e a trasformarle in succo.

Com uma superfície de 12,5 hectares e um total de mais de 1.200 árvores de fruto de árvores, o pomar Altenhoven é o maior pomar do seu género no Luxemburgo. A classificação do pomar Altenhoven como área protegida deve-se à enorme diversidade de fauna e de flora. A herdade conta com um elevado número de árvores, 50 espécies de plantas, 69 espécies de aves e muitos mamíferos que encontram refúgio nos variados biótopos do pomar. Estão listadas mais de 80 variedades de árvores de fruto, tais como as maçãs Baumanns Reinette, Große Casseler Reinette, Luxemburger Reinette, Nancy-Mirabelle, entre outras. Todos os anos voluntários benevolentes como os escuteiros e residentes de Bettembourg ajudam a colher maçãs e a transformá-las em sumo.

neon.ly/bongert-altenhoven

Jean Heinen Als geléierten Traiteur a fréiere Chefkach bei der englescher Ambassade huet de Jean Heinen nieft senger Aarbecht am Restaurant jorelaang Kachcoursen an der Gemeng Beetebuerg ugebueden. Hei huet hien de Leit perséinlech Tipps ginn an hinne Methode verroden, wéi een ouni Stress fir zwielef oder véierzéng Gäscht kache kann, sou datt een nawell den Owend genéisse kann.

INGREDIENTEN

4 Persounen

60 Minutten

� 600 g Rëndfleesch � Geméis-Mix a klenge Stécker (Muerten, Zelleri, Porrett, Ënnen, Knuewelek, Salz, Peffer, Thymian, Lorberblat) � 2 Eeër (haartgekacht) � 2 Kiischtentomaten, kleng geschnidden � Salz, Peffer � 60 ml Olivenueleg � 20 ml Esseg � 1 Téiläffel Moschter � 1 Schallott, kleng geschnidden � 3 Kornischongen, kleng geschnidden � 1 Knuewelekszéif, kleng geschnidden � Péiterséileg, Bratzelen, Dill a Kierwel

ZOUBEREEDUNG

Feierstengszalot 1 Den Dag virdrun d’Rëndfleesch an engem

groussen Dëppe mam Geméis-Mix a genuch Waasser 50 Minutte kachen. Ofkille loossen a kal stellen. 2 Den Dag selwer d’gekachte Fleesch a Wierfelen oder Sträife schneiden. 3 D’Kraider fir d’Vinaigrette kleng schneiden a mam Olivenueleg, Esseg, Moschter, der Schallott, de Kornischongen an dem Knuewelek mixen. 4 D’Eeër an d’Tomate kleng schneiden an zesumme mam Fleesch ënner d’Vinaigrette mëschen. 5 1 Stonn roue loossen. Mat Tomaten, Réidercher, Péiterséileg oder Bettseecheschblieder dekoréieren.

Jean Heinen Con una formazione di catering e Chef presso l’Ambasciata d’Inghilterra, Jean Heinen ha tenuto corsi di cucina nel comune di Bettembourg mentre gestiva il suo ristorante. Qui ha insegnato le sue tecniche e i suoi metodi di cucina professionale, per insegnare a cucinare per 12 o 14 persone e poter ospitare una fantastica cena a casa propria, senza dover andare al ristorante.

INGREDIENTI

4 persone

60 minuti

� 600 g di carne di manzo � Verdure miste tritate (carota, sedano, porro, cipolla, aglio, sale, pepe, timo, alloro) � 2 uova sode � 2 pomodori ciliegini tagliati a tocchetti � Sale e pepe � 60 ml di olio d’oliva � 20 ml di aceto � 1 cucchiaino di senape � 1 scalogno tagliato finemente � 3 cetriolini tagliati a tocchetti � 1 spicchio d’aglio tritato finemente � Erbe aromatiche per il condimento: prezzemolo, erba cipollina, aneto e cerfoglio � Per guarnire: pomodori, ravanelli, prezzemolo

PREPARAZIONE

Insalata tradizionale “Feierstengszalot” 1 Cuocere dal giorno prima la carne di manzo

per 50 minuti in una pentola capiente insieme al trito di verdure, e aggiungere acqua sufficiente a ricoprire il tutto. Lasciare raffreddare e conservare in frigorifero. 2 Il giorno stesso, tagliare la carne precedentemente cotta a cubetti o a strisce. 3 Tritare finemente le erbe aromatiche per il condimento e mescolarle con l’olio d’oliva, l’aceto, la senape, lo scalogno, i cetriolini e l’aglio. 4 Tagliare le uova e i pomodorini e amalgamarli insieme alla carne e al condimento. 5 Lasciare riposare per un’ora. Guarnire con pomodori, ravanelli e prezzemolo.

Jean Heinen Com formação em catering e antigo Chefe de cozinha na Embaixada de Inglaterra, Jean Heinen ministrou aulas de cozinha no município de Bettembourg, enquanto geria o seu restaurante. Foi aqui que ensinou as suas técnicas e métodos de cozinha profissional para 12 ou 14 pessoas no domicílio, para que se possa desfrutar tranquilamente dos serões em casa.

INGREDIENTES

4 pessoas

60 minutos

� 600 g de carne de vaca � Legumes mistos, picados (cenoura, aipo, alho francês, cebola, alho, sal, pimenta, tomilho, folha de louro) � 2 ovos (cozidos) � 2 tomates cereja, cortados em pequenos pedaços � Sal e pimenta � 60 ml de azeite � 20 ml de vinagre � 1 colher de chá de mostarda � 1 chalota pequena picada � 3 pickles cortados em pequenos pedaços � 1 dente de alho (finamente cortado) � Salsa, cebolinho, aneto e cerefólio

PREPARAÇÃO

Salada tradicional “Feierstengszalot” 1 No dia anterior, cozer a carne numa panela

grande com a mistura de legumes e água suficiente, durante 50 minutos. Deixar arrefecer e conservar no frigorífico. 2 No mesmo dia, cortar a carne cozinhada em cubos ou tiras. 3 Picar finamente as ervas aromáticas para o molho e misturar com o azeite, vinagre, mostarda, chalota, pickles e alho. 4 Cortar os ovos e o tomate em pedacinhos e misturar com a carne sob o molho. 5 Deixar repousar por 1 hora. Decorar com tomates, rabanetes ou salsa.

Flaibano Flaibano ass eng kleng Gemeng an der Regioun FriuliVenezia Giulia. Den Numm „Flaibano“ ass ofgeleet vun de Lännereie vun der réimescher Famill Flavi. Den Numm vum Proprietär ass bei de Réimer an der Grondstécksbezeechnung erëmzefannen: „Praedium Flavianus“. Aus dem „Flavianus“ gouf du mat der Zäit „Flaibano“. Flaibano ass vun enger Vilfalt u Klimazonen a Landschaften ëmginn, am Norde vun den Alpen an am Süde vun der Adria, an zitt am Summer Dausende vun Emigranten an Touristen un, déi sech op deene ville Fester treffen. D’Frico-Fest „A tutto Frico“ an d’Feierlechkeeten zu Éiere vun der helleger Filomena sinn e Must an der Summerzäit. De Friul proposéiert eng regional Kichen, déi staark vun der Morphologie vun dëser Regioun an der Diversitéit vun de Kulturen a Vëlker, déi si bewunnt hunn, gepräägt ass.

Flaibano è un piccolo comune del Friuli-Venezia Giulia. Il nome “Flaibano” deriva dal nome della famiglia romana dei “Flavi”, proprietari degli appezzamenti: inizialmente “Prauedium Flavianus”, da cui il nome romano “Flavianus”, che col tempo divenne Flaibano. Anche l‘impianto architettonico del centro abitato è tipico delle città romane. Circondata da una straordinaria varietà di climi e paesaggi, a nord dalle Alpi e a sud dal mare Adriatico, ogni estate Flaibano è invasa da migliaia di emigranti e turisti che fraternizzano nelle numerose feste gastronomiche e religiose. La Sagra “A tutto Frico” e i festiggiamenti di Santa Filomena sono un “must” nel periodo estivo. La cucina friulana è una cucina regionale italiana che risente fortemente della morfologia della regione, della diversità delle culture e delle popolazioni che l’hanno abitata.

Flaibano é um pequeno município na região de Friuli-Veneza Júlia. O nome “Flaibano” deriva das terras pertencentes à família romana “Flavi”. O nome dos proprietários determinou o nome que foi dado às parcelas “Prauedium Flavianus” e daqui surgiu “Flavianus” que, com o tempo, evoluiu para Flaibano. Aliás, a disposição arquitetónica é típica das cidades romanas. Rodeado por uma extraordinária variedade de climas e paisagens, a norte pelos Alpes e a sul pelo Mar Adriático, Flaibano é invadido no verão por milhares de emigrantes que confraternizam nos inúmeros festivais gastronómicos e religiosos. O Festival “A tutto Frico” e as Festividades de Santa Filomena são um “must” estival. A cozinha friuliana é tipicamente regional e é fortemente influenciada pela diversidade de povos que a habitaram.

Produkter • Prodotti • Produtos De landwirtschaftleche Betrib Curridor De landwirtschaftleche Betrib Curridor ass eng artisanal Blummenziichterei, deen zu Flaibano allméiglech Zorte vu Blummen a Schnëttplanze produzéiert. Zënter dräi Generatiounen huet dëse Familljebetrib sech der qualitativ héichwäerteger Landwirtschaft verschriwwen. Mat Léift an Opmierksamkeet produzéiert en op eng nohalteg Aart a Weis jonk Planze fir Schnëttblummen: Dahlien, Chrysanthemen, Petunien, fir der just e puer ze nennen. A senger Fräizäit hëlleft de Federico Curridor sengem Papp Riccardo Curridor am Geschäft: „Ech hunn eng grouss Leidenschaft fir d’Blummen an d’Natur. Ech sinn en Autodidakt; wann ee mat ganzem Häerz bei der Saach ass, kann een alles léieren!“ Dëse Betrib verkeeft u privat Clienten, Blummeproduzenten a Geschäfter an Italien.

Azienda Agricola Curridor

L’Azienda Agricola Curridor è un’azienda a conduzione familiare che opera nel settore della floricoltura, vivaismo e giardinaggio. Nelle serre di Flaibano si coltivano diverse varietà di fiori e piante. Da tre generazioni la famiglia si dedica all’agricoltura di qualità. Con cura e amore, coltiva in modo sostenibile piante giovani destinate alla produzione di fiori recisi: dalie, zinnie, crisantemi, petunie, gerani e molti altri. Federico Curridor aiuta il padre Riccardo nell’azienda di famiglia: “Ho una passione per i fiori e la natura. Sono un autodidatta: quando ci metti il cuore, puoi imparare qualsiasi cosa!” L’azienda vende i suoi prodotti prodotti a clienti privati, floricoltori e negozi in tutta Italia.

A Azienda Agricola Curridor é uma empresa do setor da floricultura artesanal, um negócio familiar que produz e vende todo o tipo de flores e plantas de corte, nas suas instalações em Flaibano. Desde há três gerações que a família se dedica à agricultura de qualidade. Com cuidado e amor, produzem de forma sustentável plantas jovens destinadas à produção de flores de corte: dálias, zínias, crisântemos, petúnias, gerânios, e tantas outras. Federico Curridor ajuda o pai, Ricardo Curridor, na quinta nos seus tempos livres: “Tenho uma paixão pelas flores e pela natureza. Sou um autodidata, quando se envolve o coração, aprende-se tudo!”. A quinta vende os seus produtos a clientes particulares, a produtores de flores e a lojas em Itália.

www.curridor.org

Oscar Picco Den Oscar Picco gouf zu Flaibano gebuer a schafft als Kach am Centro di Cottura zu Palmanova, engem Betrib, deen op Gemeinschaftsverfleegung spezialiséiert ass. Mat 15 Joer huet hien ugefaangen ze kachen an huet domat senger Mamm hir Leidenschaft iwwerholl. Obwuel hien elo an der Pensioun ass, ass hie weiderhin als Kach täteg.

INGREDIENTEN

4 Persounen

15 Minutten

� 12 Kotlette vum Réi � 30 g Botter � 3 EL extra nativen Olivenueleg � 1 klengt Glas Grappa � 300 g Bëschfriichten

ZOUBEREEDUNG

Réikotlette mat Bëschfriichten 1 De Botter an enger beschichte Pan schmëlze

loossen, d’Kotletten am Miel wenden an op béide Säiten ongeféier 5–6 Minutte laang ubroden an duerno mat Salz a Peffer wierzen. 2 Mat dem Grappa flambéieren. D’Kotletten aus der Pan huelen. D’Bëschfriichten zesumme mat der flësseger Ram an d’Pan ginn, mat Salz ofschmaachen a waarden, bis d’Zooss crèmeg gëtt. 3 D’Kotletten an d’Mëtt vun engem Teller leeën an zur Hallschent mat der Bëschfriichtenzooss bedecken. Kachzäit: 15 Minutten.

� 200 ml Ram � e bësse wäisst Miel � eng Pouz Salz � eng Pouz Peffer

111

Oscar Picco Oscar Picco è nato a Flaibano ed è cuoco presso il Centro di Cottura di Palmanova, azienda di ristorazione collettiva. Ha iniziato a cucinare all’età di 15 anni, seguendo la passione trasmessa dalla madre Hilde. È ormai in pensione ma continua a lavorare come cuoco.

INGREDIENTI

4 persone

15 minuti

� 12 costolette di capriolo � 30 g di burro � 3 cucchiai di olio extra vergine d’oliva � 1 bicchierino di grappa � 300 g di frutti di bosco � 200 ml di panna liquida � Farina bianca q.b. � Sale q.b. � Pepe q.b.

112

PREPARAZIONE

Costolette di capriolo ai frutti di bosco 1 Sciogliere il burro in una pentola antiaderente,

infarinare le costolette e rosolare per circa 5–6 minuti da ambo le parti, salare e pepare. 2 Fiammare con la grappa, togliere le costolette, aggiungere i frutti di bosco, la panna liquida, aggiustare di sale e attendere che la salsa si addensi. 3 Adagiare le costolette al centro di un piatto e coprirle per metà con la salsa ai frutti di bosco. Tempo di cottura: 15 minuti.

Oscar Picco Oscar Picco nasceu em Flaibano e é cozinheiro no Centro di Cottura di Palmanova, uma empresa de restauração coletiva. Começou a cozinhar aos 15 anos, seguindo a paixão transmitida pela sua mãe Hilde. Já está reformado, mas continua a trabalhar como cozinheiro.

INGREDIENTES

4 pessoas

15 minutos

� 12 costeletas de veado � 30 g de manteiga � 3 colheres de sopa de azeite virgem extra � 1 copinho de grappa

PREPARAÇÃO

Costeletas de veado com frutos silvestres 1 Derreter a manteiga numa frigideira

antiaderente, passar as costeletas pela farinha e alourá-las de ambos os lados durante cerca de 5–6 minutos, temperar depois com sal e pimenta. 2 Flambar com a grappa, tirar as costeletas da frigideira, adicionar os frutos silvestres, as natas líquidas, retificar o sal e fazer o molho cremoso. 3 Colocar as costeletas no centro de um prato e cobri-las até meio com o molho de frutos silvestres. Tempo de cozedura: 15 minutos.

� 300 g de frutos silvestres � 200 ml de natas líquidas � Farinha branca q.b. � Sal q.b. � Pimenta q.b.

113

Valpaços D’Stad Valpaços läit uewen am Norde vu Portugal, an enger Regioun, déi zwar heefeg vergiess gëtt, déi awer ganz räich ass an an där et vill ze entdecke gëtt. Valpaços ass de Sëtz vun der Gemeng mat enger ganz frëndlecher an opgeschlossener Bevëlkerung a läit am Bezierk Vila Real, an deem d’Ekonomie um Primärsecteur baséiert. Valpaços ass bekannt fir seng Gastronomie a seng Qualitéitsproduite wéi Wäin, Olivenueleg, Käschten, Hunneg, de „faule“ Kuch, gedréchent Friichten, traditionell gereezte Produiten an dee berüümte Folar de Valpaços. Dat architektonesch an historesch wäertvollt Ierwen, d’Gastronomie, déi onverfälscht Natur an déi authentesch Gaaschtfrëndlechkeet wéi och dee gudden Accès an déi perfekt Symbios tëschent Traditioun a Modernitéit maache Valpaços zu enger eenzegaarteger Destinatioun, déi et derwäert ass, entdeckt ze ginn.

Valpaços è una città situata nell’estremo nord del Portogallo, una regione spesso dimenticata dai portoghesi, eppure così ricca e con tanto da scoprire. Con una popolazione molto amichevole e accogliente, il comune di Valpaços è la sede del comune e si trova nel distretto di Vila Real, dove prevale il settore primario. Valpaços è diventata famosa per i prodotti di qualità quali vino, olio d’oliva, castagne, miele, “bolo podre”, frutta secca, carne affumicata e il famoso Folar de Valpaços, come anche per la gastronomia a essi legata. Il patrimonio di grande valore architettonico e storico, la gastronomia, la natura genuina, l’ospitalità intrinseca della gente di Valpaços, gli accessi di qualità ed una perfetta simbiosi tra tradizione e modernità, fanno di Valpaços una destinazione unica merita di essere esplorata.

Valpaços é uma cidade localizada no extremo Norte de Portugal, uma região muitas vezes esquecida dos portugueses, contudo tão rica e com tanto por descobrir. Com uma população muito simpática e acolhedora, Valpaços é sede do município e fica situada no distrito de Vila Real, onde o setor primário prevalece. Valpaços tornou-se conhecida pelos seus produtos de qualidade, como o vinho, o azeite, as castanhas, o mel, o bolo podre, os frutos secos, o tradicional fumeiro e o famoso Folar de Valpaços, bem como pela sua gastronomia. O património de grande valor arquitetónico e histórico, a gastronomia, a natureza genuína, a hospitalidade intrínseca dos Valpacenses, os acessos de qualidade e uma perfeita simbiose entre tradição e modernidade, fazem de Valpaços um destino único, que vale bem a pena descobrir.

125

Produkter • Prodotti • Produtos Santa-Maria-Hunneg

Miele Santa Maria

Mel Santa Maria

D’Gebuertsstonn vum SantaMaria-Hunneg huet 1995 mat dem Optauche vun engem Beieschwarm op engem Bauerenhaff zu Santa Maria de Émeres, Valpaços, geschloen. Dem Rui Baptista seng Léift fir Beien ass stänneg gewuess: „Ech hat keng Erfarung als Imker, ech war Turnproff.“ Hie laacht. „Wéi soen ech ëmmer, dëst war eng Geleeënheet, déi Gott mir ginn huet, fir glécklech ze sinn. Déi bescht Ausbildung, déi ee kréie kann, dat ass déi, déi d’Beien engem e Liewe laang ginn.“ Haut entsteet hei aus 1.000 Beiestäck, déi a verschiddenen Deeler vun der Regioun Trás-os-Montes opgestallt sinn, en zertifiéierte biologeschen Hunneg vu beschter Qualitéit. De Familljebetrib produzéiert pro Joer ongeféier 12.000 Glieser (vun 250 g) Heed-, Käschten- a Rosmarinhunneg.

È stato con l’apparizione di uno sciame in un’azienda a Santa Maria de Émeres, Valpaços, nel 1995, che è nato il miele di Santa Maria. Lo sciame è stato introdotto in un alveare e monitorato costantemente. Rui Baptista ha coltivato la passione per le api e il desiderio di creare un marchio: “Non avevo alcuna esperienza come apicoltore, anzi ero un insegnante di ginnastica (ride). È stata un’opportunità che Dio mi ha dato per essere felice. Il più grande insegnamento che possiamo ricevere è quello delle api stesse, perché insegnano per tutta la vita”. Oggi dai 1.000 alveari situati in varie zone di Trásos-Montes nasce un miele biologico certificato e di qualità, che ci permette di assaporare la natura da ogni vasetto. Questa azienda familiare produce ogni anno circa 12.000 vasetti (da 250 g) di miele di erica, di castagno e di rosmarino (i più venduti) di premiata qualità.

Foi com o surgimento de um enxame numa Quinta em Santa Maria de Émeres, Valpaços, que nasceu em 1995 o mel Santa Maria. O enxame foi introduzido numa colmeia e acompanhado regularmente. Rui Baptista foi cultivando o gosto pelas abelhas e o desejo de criar uma marca: “Eu não tinha qualquer experiência como apicultor, aliás eu era professor de ginástica (risos). Foi uma oportunidade que Deus me deu de ser feliz. A maior formação que se pode ter são as próprias abelhas que nos dão ao longo da vida”. Hoje, de 1.000 colmeias, localizadas em várias zonas de Trás-os-Montes, nasce um mel biológico certificado, cheio de qualidade onde a natureza se sente em cada frasco de mel. Esta empresa familiar produz, por ano, cerca de 12.000 frascos (de 250 g) de mel de urze, castanheiro e rosmaninho, o mais vendido, de qualidade premiada.

www.melsantamaria.com

147

Fabiana Faustino D’Fabiana gouf zu Freixo de Espada à Cinta gebuer, huet 20 Joer an ass diploméiert Kächin a Bäckesch vun der EPA (Beruffsschoul). Si schafft zënter 2020 als zweet Chefkächin am Restaurant Quinta Dona Adelaide. Hir Leidenschaft fir d’Kache gouf hir scho fréi an d’Wéi geluecht: Si kacht zënter hirem néngte Liewensjoer a léiert ëmmer nach gär bäi.

INGREDIENTEN

4 Persounen

50 Minutten

� 500 g ageweechte Lupinnen � 6–8 Blieder grénge Kabes � eng Pouz Salz � e Schotz Olivenueleg

TIPP

� 4 Alheira-Wurschten (eng op de Kapp)

ZOUBEREEDUNG

Lupinne mat Alheira-Wurscht 1 D’Lupinnen nom Aweechen am Salzwaasser

kachen. 2 De grénge Kabes reng schneiden,

2- oder 3-mol am Waasser schwenken an ofdrëpse loossen. 3 D’Zwiwwel an enger Pan mat dem Olivenueleg ubroden, bis se Faarf unhëlt. 4 D’Lupinnen an de Kabes derbäimaachen an e bësselche Kachwaasser dropschëdden. 5 Mat enger Pouz Salz wierzen. 6 Zum Schluss d’Alheira-Wurschte grillen. 7 Ofschmaachen an um Teller drapéieren. 8 Olivenueleg driwwerginn an zerwéieren.

Lupinne passe ganz gutt zu Rojões (Schwéngefleesch), als Alternativ zu der Alheira-Wurscht.

171

Fabiana Faustino Nata a Freixo de Espada à Cinta, Fabiana ha 20 anni e si è laureata in Cucina e Pasticceria presso la EPA (Scuola Professionale). Si diletta a cucinare fin dall’età di 9 anni e da allora la voglia di imparare e di continuare a crescere non l’ha più abbandonata. Lavora come Sous-Chef al ristorante Quinta Dona Adelaide dal 2020.

INGREDIENTI

4 persone

50 minuti

� 500 g di lupini ammollati

PREPARAZIONE

Lupini con cavolo e “alheira” 1 Dopo l’ammollo, fare bollire i lupini in acqua

e sale. 2 Tagliare finemente il cavolo, lavarlo 2 o 3 volte

e scolarlo. 3 Mettere la cipolla in una padella con l’olio

d’oliva e farla soffriggere fino a doratura.

� 6–8 foglie di cavolo verde portoghese

4 Aggiungere il cavolo, i lupini e la loro acqua

� Sale q.b.

5 Aggiungere sale a piacere.

di cottura (a piacere). 6 Infine, grigliare le alheiras.

� Olio d’oliva q.b.

7 Regolare di sale e impiattare. 8 Condire con un filo d’olio e servire.

CONSIGLIO

� 4 alheiras (una per persona)

172

I lupini si accompagnano molto bene ai rojões, in alternativa alla alheira.

Fabiana Faustino Natural de Freixo de Espada à Cinta, Fabiana tem 20 anos de idade e é formada em Cozinha e Pastelaria pela EPA (Escola Profissional). Trabalha como Cozinheira Subchefe no Restaurante da Quinta Dona Adelaide desde 2020 e a paixão pela cozinha surgiu muito cedo. Desde os 9 anos de idade que gosta de cozinhar e tem vontade de aprender sempre mais e de continuar a crescer.

INGREDIENTES

4 pessoas

50 minutos

� 500 g de chícharos demolhados

1 Depois de demolhados, cozem-se os chícharos

em água e sal. 2 Cortam-se as couves-galegas finas, lavam-se

em 2 ou 3 águas e escorrem-se. 3 Em seguida, numa frigideira coloca-se a cebola

� 6–8 folhas de couve galega � Sal q.b. � Azeite q.b. � 4 alheiras (uma por pessoa)

DICA

PREPARAÇÃO

Chícharos com couves e alheira

com o azeite e deixa-se refogar (até a cebola ficar corada). 4 Juntam-se depois os chícharos, a couvegalega e adiciona-se um pouco do caldo (a gosto) onde cozeram os chícharos. 5 Deita-se sal a gosto. 6 Por fim, assam-se as alheiras 7 Retificam-se os temperos e emprata-se. 8 Servem-se regados com azeite.

Os chícharos acompanham muito bem com rojões, em alternativa à alheira.

173

Index • Indice • Índice

106

102

Salami am Esseg Salame nell’aceto Salame em vinagre

Bouneschlupp Zuppa di fagioli Sopa de feijão

Kniddele mat Speck Fagottini di pasta Bolinhos de massa

Kuddelfleck Trippa Tripas

Feierstengszalot Insalata di carne Salada de carne

Lëtzebuergesch Choucroute Crauti alla lussemburghese Chucrute à luxemburguesa

Gromperekichelcher Frittelle di patate Panquecas de batata

182

De klassesche Frico Il Frico classico Frico clássico

Typesche Chrëschtdagskuch Gubana Bolo típico de natal

118

114

110

162

158

154

174

170

Mais à la Tràs-os-Montes Mais alla Tràs-os-Montes Milhos à Transmontana

Käschtenzopp Zuppa di castagne Caldo de Castanha

Karbrout mat Olivenueleg Pane di segale con olio d’oliva Pão de Centeio com azeite

Folar vu Valpaços Folar di Valpaços Folar de Valpaços

166

Traditionelle Plat aus dem Friul Piatto della tradizione friulana Produtos tradicionais friulanos

Grauperisotto mat Kraider Orzotto alle erbe Risoto de cevada perolada

Réikotlette mat Bëschfriichten Costolette di capriolo Costeletas de veado

Lupinne mat Alheira-Wurscht Lupini con cavolo e “alheira” Chícharos com couves e alheira

Käschtepudding Budino di castagne Pudim de castanha

183

obeler fenneng :beetebuerg: hunchereng näerzeng eis gemeng

Konzept & Realisatioun: Luxe Taste & Style S.à r.l. Responsable fir de Projet: Pol Schons Autorin: Patrícia Casal Marques Iwwersetzung: Rita Schmit, Carlos de Jesus, Maurizio Maffei Art Director: Marc Dostert Fotografen: Ramunas Astrauskas, Guy Wolff (S.14), Gemeng Beetebuerg (S.18), Gemeng Valpaços (S.130, 136) Lektorat: Myriam Welschbillig, Rita Schmit, Maurizio Maffei Drock: johnen-print Lëtzebuerg

Vu Kniddelen a Kuddelfleck bis Frico a Folar: Dëst Buch hëlt Iech mat op Entdeckungsrees duerch déi traditionell a lokal Kiche vu Beetebuerg, Flaibano a Valpaços. En eenzegaartegen Abléck an d‘Gastronomie an d‘Kultur vun onsen Awunner a Partnergemengen. Da Kniddelen e Kuddelfleck a Frico e Folar: questo libro vi porta alla scoperta della cucina tradizionale e locale di Bettemburg, Flaibano e Valpaços. Una visione unica della gastronomia e della cultura dei cittadini delle nostre comunità partner. Dos Kniddelen e dos Kuddelfleck ao Frico e ao Folar: este livro convida-o a descobrir a cozinha tradicional e local de Bettembourg, Flaibano e Valpaços. Uma visão única da gastronomia e da cultura dos cidadãos dos municípios nossos parceiros.

20 €