Spis treści
Wykaz skrótów 1. T rądzik pospolity jako problem kliniczny – Aleksandra Słodka, Katarzyna Łokieć
XIII 1
1.1. Epidemiologia 2 1.2. Czynniki wywołujące i modyfikujące chorobę 3 1.3. Genetyka a trądzik 6 1.4. Endokrynologiczne podstawy trądziku 9 1.4.1. Wprowadzenie 9 1.4.2. Androgeny 10 1.4.3. Estrogeny i progesteron 12 1.4.4. Insulina i IGF-1 12 1.4.5. Hormony stresu 13 1.5. Obraz kliniczny, diagnostyka i ogólne zasady leczenia 14 1.5.1. Obraz kliniczny i diagnostyka 14 1.5.2. Leczenie 16 1.6. Współchorobowość trądziku pospolitego 18 1.6.1. Otyłość, hiperandrogenizm 18 1.6.2. Zespół policystycznych jajników 21 2. Mikrobiologiczne aspekty trądziku – Aleksandra Słodka
27
2.1. Mikrobiom skórny jako ważny element mikrobiomu człowieka 27 2.1.1. Definicja i funkcje mikrobioty skórnej 27 2.1.2. Skład i nabywanie mikrobiomu skórnego 29 2.1.3. Czynniki wpływające na mikrobiom skórny 30 2.1.4. Wpływ leczenia przeciwtrądzikowego na mikrobiom skórny 31 2.2. Cutibacterium acnes, biofilm bakteryjny 32 2.2.1. Cutibacterium acnes 32 2.2.2. Znaczenie biofilmu bakteryjnego w trądziku 38 2.2.3. Terapie ukierunkowane na C. acnes 39 2.3. Bakterie z rodzaju Staphylococcus 39 2.4. Grzyby z rodzaju Malassezia 42 2.5. Helicobacter pylori 44 2.6. Mikrobiom jelitowy i dysbioza 46
Spis treści
VII
3. Immunologiczne aspekty trądziku – Aleksandra Słodka 3.1. Rola i komórki skórnego systemu immunologicznego (SIS) 3.2. Keratynocyty i sebocyty jako integralny element SIS 3.3. Kaskada zapalenia w skórze 3.4. Główne przyczyny przewlekłego zapalenia w trądziku 3.5. A ktywacja mechanizmów immunologicznych przez Cutibacterium acnes 3.5.1. Rozpoznanie bakterii – receptory TLR i PAR-2 3.5.2. Aktywacja inflamasomu NLRP3, główne mediatory zapalenia 3.5.3. Rola fagocytów w naciekach zapalnych 3.5.4. Aktywacja dopełniacza 3.5.5. Peptydy przeciwdrobnoustrojowe (AMP) 3.5.6. Rola swoistych przeciwciał 3.5.7. Rola limfocytów T, w tym Th1 oraz Th17, w kaskadzie zapalenia 3.5.8. Metaloproteinazy i ich rola w naprawie tkanek, patologicznym remodelingu i bliznowaceniu 3.6. Hormonalna modulacja odpowiedzi immunologicznej 3.6.1. Immunohormonalna regulacja aktywności sebocytów 3.6.2. Insulina i IGF-1 jako czynniki promujące stan zapalny poprzez szlak mTORC1 4. Kosmetologiczne aspekty trądziku pospolitego – Anna Drobnik 4.1. Wywiad kosmetologiczny 4.1.1. Znaczenie wywiadu kosmetologicznego 4.1.2. Karta wywiadu kosmetologicznego 4.2. Cechy skóry trądzikowej 4.3. Charakterystyka zmian trądzikowych 4.4. Objawy histopatologiczne 4.4.1. Mikrozaskórnik 4.4.2. Zaskórnik – nadmierne rogowacenie mieszka włosowego 4.4.3. Zmiany zapalne – grudki i krosty 4.4.4. Immunohistochemia zmian trądzikowych 4.5. Wybrane składniki aktywne o działaniu przeciwtrądzikowym 4.6. Wybrane procedury zabiegowe w praktyce kosmetologicznej 4.6.1. Trądzik zaskórnikowy – studium przypadku 4.6.2. Trądzik ze zmianami zapalnymi – studium przypadku 4.6.3. Blizny i przebarwienia potrądzikowe – studium przypadku 4.7. Nowe kierunki terapii przeciwtrądzikowej 4.7.1. Główne kierunki 4.7.2. Obecne i przyszłe terapie celowane trądziku 5. Dietetyczne aspekty trądziku pospolitego – Katarzyna Łokieć
53 53 57 59 61 63 63 65 66 68 70 72 73 76 78 78 83 89 89 89 90 92 94 96 96 96 96 97 97 99 99 102 105 109 109 110 113
5.1. Zapotrzebowanie energetyczne 113 5.1.1. Dieta o zbyt niskiej energetyczności 116 5.1.2. Dieta o zbyt wysokiej energetyczności 118 5.2. Węglowodany 120 5.2.1. Węglowodany proste 120 5.2.2. Węglowodany złożone 123 5.2.3. Indeks i ładunek glikemiczny 124 5.2.4. Słodycze 129 5.2.5. Słodziki 130
VIII Spis treści
5.3. Białko 134 5.3.1. Białko roślinne 136 5.3.2. Białko zwierzęce 137 5.4. Tłuszcze 141 5.4.1. Wpływ tłuszczów na hormony 142 5.4.2. Nasycone kwasy tłuszczowe (saturated fatty acids, SFA) 143 5.4.3. Nasycone kwasy tłuszczowe typu trans (trans fatty acids, TSA) 143 5.4.4. W ielonienasycone kwasy tłuszczowe (polyunsaturated fatty acids, PUFA) 144 5.5. Witaminy 145 5.5.1. Witaminy rozpuszczalne w wodzie 145 5.5.2. Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach 146 5.6. Składniki mineralne 148 5.6.1. Cynk 148 5.6.2. Selen 148 5.6.3. Miedź 149 5.6.4. Magnez 149 5.6.5. Żelazo 149 5.6.6. Krzem 150 5.6.7. Chrom 150 5.7. Woda i napoje 151 5.7.1. Zapotrzebowanie na wodę a funkcjonowanie skóry 151 5.7.2. Kawa 154 5.7.3. Herbata 156 5.7.4. Napoje energetyczne 157 5.7.5. Alkohol 161 5.8. Zioła i przyprawy 162 5.8.1. Kurkuma 164 5.8.2. Zielona herbata (EGCG) 165 5.8.3. Cynamon 165 5.8.4. Imbir 165 5.8.5. Rozmaryn 165 5.8.6. Oregano 166 5.8.7. Czosnek 166 5.8.8. Bazylia 166 5.8.9. Szałwia 167 5.8.10. Pietruszka 167 5.8.11. Kolendra 167 5.8.12. Mięta 167 5.8.13. Mieszanki ziołowo-dietetyczne 168 5.9. Żywność funkcjonalna 171 5.9.1. P otencjalne mechanizmy wpływu żywności funkcjonalnej na trądzik 171 5.9.2. Probiotyki, prebiotyki, postbiotyki 173 5.9.3. Colostrum – Aleksandra Słodka 180 5.10. Popularne diety a trądzik 181 5.10.1. Dieta śródziemnomorska 181 5.10.2. Dieta ketogeniczna 182 5.10.3. Dieta Portfolio 182
Spis treści
IX
5.10.4. Dieta wegetariańska 5.10.5. Dieta o niskim indeksie glikemicznym 5.10.6. Dieta zachodnia 5.10.7. Dieta bezmleczna 5.10.8. Dieta bezglutenowa 5.10.9. Dieta paleo 5.10.10. Dieta fleksitariańska 6. P sychologiczne i neuroimmunobiologiczne aspekty trądziku pospolitego – Aleksandra Słodka
183 184 185 185 186 186 187 193
6.1. Trądzik pospolity jako psychodermatoza 193 6.2. Patofizjologia reakcji stresowej 196 6.2.1. Teorie i definicja stresu 196 6.2.2. Osie stresu (HPA i SAM) 197 6.3. Neuroimmunobiologia reakcji stresowej w skórze 200 6.3.1. Kierunki badań naukowych nad wpływem stresu na skórę 200 6.3.2. Skórna tkanka neuronalna 202 6.3.3. Neuropeptydy skórne a trądzik 203 6.3.4. Odpowiedź skóry na stres psychiczny – zapalenie neurogenne 206 6.3.5. Kortyzol a trądzik 209 6.4. Zdrowie psychiczne pacjentów z trądzikiem 213 6.4.1 Wprowadzenie 213 6.4.2. Jakość życia 214 6.4.3. Poziom stresu, zaburzenia lękowo-depresyjne 215 6.4.4. Jakość i higiena snu 216 6.4.5. Dysmorficzne zaburzenie ciała 217 6.4.6. Rola wsparcia psychologicznego w terapii trądziku 219 7. I nne aspekty stylu życia a trądzik – Anna Drobnik, Katarzyna Łokieć, Aleksandra Słodka
223
7.1. Aktywność fizyczna 223 7.1.1. Mechanizmy neuroendokrynne i redukcja stanu zapalnego 224 7.1.2. Mikrobiom i bariera naskórkowa 224 7.1.3. Acne mechanica 224 7.1.4. Rodzaj wysiłku 225 7.1.5. Zasady pielęgnacji okołotreningowej 227 7.2. Palenie papierosów 229 7.3. Promienie UV 232 7.4. Korzystanie z saun 235
X
Spis treści