Przedmowa do drugiego wydania Osiem lat to w historii chirurgii niewiele, ale w historii laparoskopii zabiegowej to bez mała jej jedna czwarta. Od czasu, kiedy w roku 2018 ukazało się pierwsze wydanie „Chirurgii laparoskopowej. Podstawy ergonomii”, technika ta rozwija się bardzo intensywnie i bez żadnych wątpliwości stała się rutynowo wykorzystywanym dostępem w chirurgii jamy brzusznej. W użyciu pojawiło się wiele nowych narzędzi, stare zostały udoskonalone, przebojem weszły na sale operacyjne nowoczesne systemy obrazowania i coraz śmielej stosowane są techniki oparte na sztucznej inteligencji oraz nakładaniu obrazów wirtualnych na rzeczywiste. Z drugiej strony, dynamicznie rozwijająca się robotyka na wielu polach zaczyna wygrywać z tradycyjnym podejściem laparoskopowym. Resekcje prostaty, a coraz częściej także przednie resekcje odbytnicy, przestają znajdować się w kręgu zainteresowań laparoskopistów. A może inaczej: chirurdzy minimalnie inwazyjni przesiadają się z laparoskopu na platformy robotowe. W krótkim okresie ośmiu lat w laparoskopii wydarzyło się zatem bardzo wiele. Tymczasem, obserwując zmagania początkujących chirurgów z tą techniką, trudno się oprzeć wrażeniu, że nadal szwankuje szkolenie z zakresu podstaw ergonomii. Młodsi koledzy, choć dobrze nauczeni jak preparować, nie wiedzą, jak ergonomicznie trzymać narzędzie. Sprawnie posługują się urządzeniami wysokoenergetycznymi, ale robią to w pozycji, która może skutkować poważnymi dolegliwościami kręgosłupa. Zatem z jednej strony mamy imponujący postęp, a z drugiej – istotne braki w podstawach.
V
Przedmowa do drugiego wydania
Żeby coś poprawić, trzeba najpierw zrozumieć, że poprawa jest konieczna. Jeżeli chodzi o ergonomię laparoskopową, to odzew od czytelników po pierwszym wydaniu „Chirurgii laparoskopowej. Podstaw ergonomii” napawa optymizmem. Chirurdzy (nie tylko młodzi) coraz częściej rozpoznają problem i chcą go rozwiązać. Bardzo pozytywny odbiór książki wskazuje, że publikacja ta pomaga czytelnikom w tym zadaniu. Dlatego, po wprowadzeniu wielu uaktualnień w tekście i ilustracjach, oddaję w Państwa ręce kolejne wydanie „Chirurgii laparoskopowej. Praktyczne zastosowanie ergonomii” z życzeniami, aby poprawa ergonomii w zabiegach laparoskopowych w Polsce stała się zjawiskiem jeszcze bardziej powszechnym. Andrzej Komorowski
VI
Spis treści 1.
Specyfika laparoskopii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1
Trochę historii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Laparoskopia a chirurgia klasyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1 7
Przygotowanie zabiegu laparoskopowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
13
Ułożenie chorego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przymocowanie chorego do stołu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ułożenie laparoskopu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wysokość stołu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
13 16 17 21
Optymalna pozycja chirurga w czasie laparoskopii . . . . . . . . . . . . . . . . . .
25
Postawa ogólna, położenie głowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ramiona, barki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Stawy łokciowe, przedramiona . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sposób trzymania narzędzi laparoskopowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Korekta wadliwych postaw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Karta kontrolna postawy ergonomicznej w laparoskopii . . . . . . . . . . . . . . . . .
26 29 31 33 35 36
4.
Ułożenie trokarów laparoskopowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
39
5.
Asysta laparoskopowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
47
Prowadzenie kamery . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Utrzymanie horyzontu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Komunikacja z operatorem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Umiejętne korzystanie z optyki skośnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przyszłość asysty laparoskopowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
48 50 50 51 57
Praktyczne zastosowanie technologii FMEA w zabiegach laparoskopowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
59
Inne możliwości poprawy ergonomii laparoskopowej . . . . . . . . . . . . . . . .
65
Chirurgia NOTES . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chirurgia SILS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chirurgia robotowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przerwy w czasie zabiegów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Szkolenie w ergonomii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Oświetlenie sali operacyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aktywność fizyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
65 68 69 70 71 72 73 74
2.
3.
6.
7.
XXIII
Spis treści
8. Szycie laparoskopowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
77
Technika zakładania szwów i wiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wiązanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
83 83
9. Schemat zabiegu laparoskopowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
91
W trakcie operacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Problemy z odmą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Problemy z krwawieniem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zakończenie zabiegu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
94 95 96 99
10. Ergonomiczna i bezpieczna cholecystektomia laparoskopowa. . . . . . . . . . . 103 Ułożenie chorego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Odma otrzewnowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ułożenie trokarów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Preparowanie trójkąta Calota . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Postępowanie przy uszkodzeniu dróg żółciowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
103 104 108 109 114
11. Jakie istnieją dowody naukowe w laparoskopii oraz w ergonomii laparoskopowej? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 Kilka słów wprowadzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 Wyniki wybranych badań z randomizacją, przeglądów systematycznych i metaanaliz dotyczących ergonomii laparoskopowej i robotowej . . . . . . . . . . . 122 12. Powikłania w laparoskopii. Czy święty Florian jest patronem laparoskopistów? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 Upadek ze stołu operacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Uszkodzenia dużych naczyń i innych narządów podczas wprowadzania trokarów na ślepo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Uszkodzenia naczyń i jelit podczas uzyskiwania dostępu do jamy otrzewnej . . . . Ślepota . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zatorowość płucna CO2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zatorowość argonowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Uszkodzenia narządów poza polem widzenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Porażenia nerwów obwodowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Uszkodzenia jelit narzędziami chwytnymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Uszkodzenia nietypowe podczas nietypowych zabiegów . . . . . . . . . . . . . . . . Czy Święty Florian jest patronem laparoskopistów? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
135 136 136 136 137 138 138 139 140 141 141
Abstract . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 Skorowidz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145
XXIV
Specyfika laparoskopii
a
b
R YC I N A 1 . 2 . Jeden z pierwszych podręczników laparoskopii chirurgicznej, wydany w 1994 r. w Edynburgu „Practical Laparoscopic Surgery” auotorstwa Iaina MacIntyre, z dedykacją dla autora niniejszej publikacji (a, b).
R YC I N A 1.3. Kamienne narzędzie do skórowania zwierząt. Idealna ergonomia stosowana w niezmienionej formie przez ponad 200 000 lat (fot. ze zbiorów autora).
6
Laparoskopia a chirurgia klasyczna
Trudno oczekiwać, że idealna ergonomia w laparoskopii pojawi się w czasie krótszym niż jedno pokolenie. Oczywiście nie zmienia to faktu, że o poprawę ergonomii laparoskopowej musimy się postarać już teraz. Właśnie taki jest cel niniejszego opracowania.
Laparoskopia a chirurgia klasyczna Między technikami laparoskopowymi a technikami tradycyjnymi (klasycznymi) istnieje wiele różnic. Trudno zatem zgodzić się z tezą, że operacja laparoskopowa to taka sama operacja jak klasyczna, tyle że wykonywana innymi narzędziami. Jest ona bowiem w swej naturze odmienna. Natomiast wynik tej operacji ma być co najmniej tak dobry jak operacji z dostępu klasycznego; w tym sensie można mówić o podobieństwach między nimi. O specyfice laparoskopii stanowią następujące elementy:
x
Obraz dwuwymiarowy przekazywany przez monitor.
x
Obraz pola operacyjnego wymuszony ułożeniem trokara optycznego. Rękoczyny w polu operacyjnym wykonywane są za pomocą narzędzi kontrolowanych dwuwymiarowym obrazem na monitorze. Stwarza to dodatkowe niebezpieczeństwo uszkodzenia narządu na skutek braku perspektywy i utrudnionej oceny odległości narzędzi od ściany narządu.
x
Niemożność bezpośredniego dotknięcia tkanek. Istnieje co prawda możliwość zbadania konsystencji tkanek przez narzędzie, jest to jednakże sposób o wiele mniej czuły niż tradycyjne dotknięcie narządu palcem – możliwe w chirurgii otwartej.
x
Zastosowanie w chirurgii laparoskopowej jednej z podstawowych zasad chirurgii klasycznej, a mianowicie napinania i kontrnapinania tkanek, jest utrudnione, a ponadto niebezpieczne ze względu na zmniejszone czucie napięcia, jakie poprzez narzędzie przenosi się na tkanki. 7
Przygotowanie zabiegu laparoskopowego
x U wszystkich chorych, u których planuje się operację w miednicy mniejszej, konieczne jest długotrwałe utrzymywanie pozycji Trendelenburga, zazwyczaj dłużej i w większym nachyleniu niż podczas operacji klasycznych. Podstawowe znaczenie ma zatem sposób zabezpieczenia tych chorych przed zsunięciem się w kierunku dogłowowym. Można to uzyskać, wykorzystując żelowe podkłady w okolicach barków lub mocując chorego do stołu w wielu punktach ciała.
Przymocowanie chorego do stołu W mojej ocenie jest to najważniejszy element zabiegu operacyjnego i powinien być wykonywany osobiście przez chirurga. Dlaczego? W chirurgii laparoskopowej użycie haków jest znacznie bardziej ograniczone niż w chirurgii klasycznej. Konieczne jest zatem wykorzystywanie grawitacji do odsłonięcia pola operacyjnego. Aby pętle jelita cienkiego przestały przesłaniać pole operacyjne, potrzeba znacznego wychylenia stołu operacyjnego, dużo większego niż w chirurgii klasycznej. Wychylenie jest na tyle większe od klasycznego, że w szpitalach o ograniczonym doświadczeniu zespołów operacyjnych w zaawansowanych zabiegach laparoskopowych wywołuje gwałtowne protesty zespołu anestezjologicznego. Pierwsza zgłaszana wątpliwość dotyczy zawsze niebezpieczeństwa zsunięcia się chorego ze stołu, i – jak wspomniano powyżej – jest jak najbardziej uzasadniona, zatem musi skutkować ponowną weryfikacją prawidłowego mocowania chorego do stołu. Bo przecież zsunięcie się chorego w czasie operacji – co niestety wciąż zdarza się na całym świecie – jest dramatycznym powikłaniem, mogącym skutkować ciężkimi uszkodzeniami ciała, inwalidztwem, a nawet śmiercią chorego. Co więcej, jest to zdarzenie zawinione przez chirurga. Krótko mówiąc: można być mistrzem techniki laparoskopowej i wykonywać znakomite operacje pokazowe, ale na nic się to zda, jeżeli chory spadnie ze stołu operacyjnego, bo operator nie sprawdził mocowania. Uniknięcie tego groźnego powikłania jest proste. Wystarczy
16
Ułożenie laparoskopu
osobiście dobrze umocować chorego do stołu. Jeżeli mimo upewnienia siebie i zespołu anestezjologicznego o pewnym i prawidłowym mocowaniu pacjenta zespół nadal protestuje przeciw wychyleniu stołu wymaganym do prawidłowego odsłonięcia pola operacyjnego, oznacza to, że musimy koniecznie doprowadzić do przeszkolenia całego zespołu w ośrodku z większym doświadczeniem w zaawansowanej laparoskopii, tak aby współpraca chirurgiczno-anestezjologiczna mogła iść płynnie z jak największą korzyścią dla chorego. Istnieje kilka sposobów mocowania pacjenta do stołu operacyjnego. Chirurg powinien wybrać sposób najbardziej mu odpowiadający i skrupulatnie sprawdzać go przed każdym zabiegiem laparoskopowym. Wykorzystuje się tu przede wszystkim:
x
podłoża antypoślizgowe;
x
żelowe ograniczniki, poduszki i oparcia;
x
mocowanie pasami lub taśmami.
Najbardziej skrupulatni chirurdzy stosują wszystkie elementy zabezpieczające. Technika mocowania przyjęta przez autora została przedstawiona w rozdziale 9.
Ułożenie laparoskopu Jedną z najważniejszych zasad, którą kieruje się chirurg przygotowujący ułożenie stołu i monitorów laparoskopowych przed operacją, jest zasada osi. Podczas każdej operacji należy dążyć do ustawienia w jednej osi trzech elementów: operującego chirurga, operowanego narządu oraz ekranu laparoskopowego, z którego korzysta operator (ryc. 2.4). Prawidłowo zaplanowane ułożenie monitorów laparoskopowych i zespołu operacyjnego zapewniające optymalną ergonomię wymaga stosowania dwóch, a czasem nawet trzech niezależnych
17
Umiejętne korzystanie z optyki skośnej
R YC I N A 5.2. Oparzenie elektryczne otrzewnej w miejscu przecierania optyki. Prawdopodobnie spowodowane przez nieszczelną izolację kabla do koagulacji. Hospital Virgen del Camino, Sanlńcar de Barrameda. (Fot. ze zbiorów autora).
R YC I N A 5.3. Oparzenie skóry ręki po przetarciu kamery o rękawiczkę. (Fot. ze zbiorów autora).
55
Asysta laparoskopowa
Przewidywanie konieczności wykorzystania konkretnych narzędzi chirurgicznych w dalszych częściach operacji stanowi domenę instrumentariuszki. Niemniej dobra asysta laparoskopowa również powinna się orientować, jakie ewentualnie narzędzia mogą być za chwilę potrzebne i w miarę możliwości wspomagać w tym procesie instrumentariuszkę. Typową okolicznością, w której prosty rękoczyn może znacznie przyspieszyć trudny element zabiegu, jest wystąpienie krwawienia. Utrzymanie stabilnego wglądu w miejsce krwawienia jest konieczne, aby można było je skutecznie zaopatrzyć – i to jest z pewnością rola asysty. Aby uniknąć nerwowego poszukiwania narzędzi, których brak na sali, a których nagle żąda operator, warto pochylić się spokojnie nad traktowaną często po macoszemu Okołooperacyjną Kartą Kontrolną (OKK). W jej części drugiej „Odliczanie Przed Nacięciem” znajduje się następujący passus: „określono możliwe odstępstwa od zaplanowanej procedury operacyjnej, tj. uzupełnienie, zmiana zestawu narzędzi; ze strony chirurga i ze strony instrumentariuszki”. Odczytując ten fragment karty warto się na moment zatrzymać i spokojnie (oraz na głos!) omówić stan przygotowania narzędzi. Rzecz jasna nie chodzi o 15-minutową dyskusję o narzędziach. Bynajmniej, taka dyskusja powinna mieć miejsce dużo wcześniej, podczas odprawy przedoperacyjnej. Tutaj, podczas odczytywania OKK, należy jedynie na głos potwierdzić najważniejsze punkty, tak aby wszyscy obecni mogli potwierdzić, że cały zespół jest rzeczywiście przygotowany do przeprowadzenia zabiegu. UWAGA: bezwzględnie należy unikać sytuacji, w której strumień krwi trafi w optykę. Jeżeli już tak się stanie, trzeba szybko usunąć optykę, przetrzeć ją mokrym gazikiem i wprowadzić z powrotem, przy czym końcowy etap wprowadzania kamery do jamy otrzewnej powinien przebiegać w miarę wolno, aby uniknąć wprowadzenia jej ponownie w strumień krwi. Z kolei w celu odsłonięcia miejsca krwawienia bardzo przydatne mogą być zwykłe gaziki. Aby przyspieszyć wprowadzanie gazików przez port 10 mm, asysta wraz
56
Ergonomiczna i bezpieczna cholecystektomia laparoskopowa
a
b
R YC I N A 1 0 . 4 . Obraz bezpieczeństwa Strasberga z lewej i z prawej strony. Dwie i tylko dwie struktury wnikają w obręb pęcherzyka, ½ dolna ściany pęcherzyka od szyi jest wypreparowana z łożyska wątroby.
Kolejnym znacznikiem anatomicznym wykorzystywanym podczas cholecystektomii jest bruzda Rouviera (ryc. 10.5). Bruzda jest widoczna na powierzchni trzewnej wątroby pomiędzy prawym płatem (segementem 6 w klasyfikacji Couinaud’a) a płatem ogoniastym (segmentem 1) wątroby. Bruzda nie jest co prawda widoczna w równym stopniu u wszystkich chorych, ale u zdecydowanej większości chirurg jest w stanie ją zidentyfikować. Preparowanie struktur trójkąta Calota powinno się odbywać cały czas w płaszczyźnie powyżej bruzdy Rouviera. Kontrola położenia bruzdy w stosunku do preparowanej okolicy powinna się odbyć kilkakrotnie w czasie zabiegu, tak aby zespół operacyjny miał cały czas świadomość pracy we właściwej płaszczyźnie.
112
Preparowanie trójkąta Calota
a
b
c
R YC I N A 1 0 . 5 . Bruzda Rouviera widoczna u trzech chorych (a–c). Należy zwrócić uwagę, że bruzda jest jedynie anatomicznym punktem odniesienia, a nie żelazną zasadą. Na ostatniej rycinie niewielka zmiana kąta nachylenia płaszczyzny bruzdy spowodowałaby uszkodzenie przewodu żółciowego wspólnego, na szczęście tutaj wyraźnie widocznego. (Fot. Alicja Stopkowicz oraz ze zbiorów autora).
113
Jakie istnieją dowody naukowe w laparoskopii...
Umiejętności nabyte podczas szkoleń laparoskopowych na symulatorach znajdują zastosowanie w warunkach prawdziwego zabiegu operacyjnego i skracają krzywą uczenia. Jest to kolejny głos świadczący o potrzebie szkolenia na różnego rodzaju symulatorach przed rozpoczęciem operacji u ludzi. Dawe S.R., Windsor J.A., Broeders J.A. i wsp.: A systematic review of surgical skills transfer after simulation-based training: laparoscopic cholecystectomy and endoscopy. Ann. Surg. 2014; 259(2): 236–248.
Rezydentów należy zacząć szkolić w technikach laparoskopowych wcześnie, prowadzić szkolenia w sposób systematyczny oraz jak najczęściej z wykorzystaniem symulatorów. Süer M.S., Demir S., Çanakçı M.H. i wsp.: Training Laparoscopic Surgeons: Assessing Workload and Skill Using Nasa-Tlx. J Surg Educ. 2025; 82(9): 103588.
Ergonomia operacji robotowej
Intuicyjnie stwierdzamy, że operacje robotowe powinny zmniejszać obciążenie układu kostno-szkieletowego u chirurga w porównaniu z operacjami laparoskopowymi. I rzeczywiście, mamy coraz więcej dowodów na poparcie tej tezy. Pozycja chirurga przy konsoli robotowej nie jest idealna, ale pozwala na uniknięcie obciążenia kręgosłupa, pasa barkowego i kończyn dolnych typowego dla laparoskopii. Utrzymują się co prawda problemy z odcinkiem szyjnym kręgosłupa oraz związane z przedłużoną pozycją siedzącą, ale dolegliwości są zdecydowanie mniejsze niż przy długo trwających zabiegach laparoskopowych. Przewagę ergonomiczną robotyki nad laparoskopią najwyraźniej widać w ośrodkach, które dysponują bez ograniczeń oboma platformami: bardzo szybko następuje tam znaczny wzrost liczby zabiegów robotowych przy dramatycznym spadku liczby zabiegów laparoskopowych, doprowadzający często do pełnego wyparcia laparoskopii, zwłaszcza w trudno dostępnych okolicach anatomicznych, takich jak miednica mniejsza. Wynika to po prostu z faktu, że chirurgom jest wygodniej
126
Wyniki wybranych badań z randomizacją, przeglądów systematycznych...
operować przy konsoli, niż stać kilka godzin w wymuszonej pozycji charakterystycznej dla zabiegów laparoskopowych. Dalager T., Spgaard K., Bech K.T. i wsp.: Musculoskeletal pain among surgeons performing minimally invasive surgery: a systematic review. Surg. Endosc. 2017; 31(2): 516–526. Cook B., Vasdev N., Luk A., Dasgupta P.: Redefining surgical ergonomics: a systematic review of ergonomic outcomes in robotic urological surgery. J. Robot. Surg. 2025; 20(1): 107.
Zabiegi SILC
Wydaje się, że zabiegi SlLC (single incision laparoscopic cholecystectomy – laparoskopowa cholecystektomia z wykorzystaniem jednego cięcia w powłokach) tracą w ostatnich latach na popularności. Wynika to prawdopodobnie z dużej trudności technicznej przy niewielkim zysku dla pacjenta. Ponadto wprowadzenie do użytku beztrokarowych narzędzi chwytnych wprowadzanych do jamy otrzewnej przez 2 mm cięcie w powłokach powoduje, że w zasadzie zyski z techniki SILC maleją niemal do zera. W każdym razie wiemy już, że SILC, w porównaniu ze standardową cholecystektomią laparoskopową, wiążą się z większym obciążeniem dla chirurga (w tym z większym poziomem stresu). Abdelrahman A.M., Bingener J., Yu D. i wsp.: Impact of singleincision laparoscopic cholecystectomy (SILC) versus conventional laparoscopic cholecystectomy (CLC) procedures on surgeon stress and workload: a randomized controlled trial. Surg. Endosc. 2016; 30(3): 1205–1211.
Wykorzystanie zakrzywionych narzędzi w zabiegach SILC w porównaniu z narzędziami prostymi wiąże się z większym stopniem trudności zabiegu dla chirurgów. To bardzo ciekawy (z punktu widzenia ergonomii) wynik. Narzędzia zakrzywione zostały zaprojektowane z myślą o zabiegach SILC, jednak okazuje się, że są trudniejsze w użyciu niż narzędzia klasyczne.
127