Spis treści
Wstęp dla Rodziców i Opiekunów • 8 Wstęp dla Dzieci • 10 Rozdział pierwszy Emocje • 12 Rozdział drugi Zmartwienia • 24 Rozdział trzeci Pomóż sobie w zmartwieniach • 39 Rozdział czwarty Jak być panem swojej głowy i ciała • 56 Rozdział piąty Zdrowe myślenie • 86 Rozdział szósty Naucz się odwagi • 116 Podsumowanie • 138 Odpowiedzi • 141 Dodatek • 145 Źródła • 149 Indeks • 151
7
Wstęp dla Rodziców i Opiekunów
Wszyscy czasem czymś się martwimy. Jednak w przypadku niektórych dzieci lęk urasta do czegoś większego, jest natrętny i staje się problemem. Wasze dziecko nie jest jedyne. Zaburzenia lękowe są jednym z najczęściej występujących problemów zdrowia psychicznego, z jakim mierzą się dzieci, i dotyczą ponad 30% naszych pociech. Jako psycholog dziecięcy poświęciłam ostatnie 10 lat pracy, pomagając dzieciom w pokonywaniu stanów lękowych. Specjalizuję się w szczególnym rodzaju terapii – terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), a także w treningu uważności. Tym, co sprawia, że są one wyjątkowe, jest fakt, że rzeczywiście pomagają dzieciom zmieniać wzorce przeżywania lęku, a także uczą, jak sobie z nim radzić i coraz lepiej funkcjonować. Terapia poznawczo-behawioralna pomaga dzieciom zmieniać myślenie i zachowanie, a także pokazuje, jak inaczej reagować na sygnały płynące z ciała. Gdy poznacie różne strategie – te same, których uczę rodziców i dzieci podczas terapii – możecie pomóc swojemu dziecku odzyskać kontrolę nad życiem i wyjść z lęku. Celem tej książki jest dać Waszym dzieciom dostęp do umiejętności lepszego zarządzania sytuacjami wywołującymi lęk, które mogą się pojawić w ich życiu. Ćwiczenia w niej zawarte są tak zaprojektowane, by wynikały jedne z drugich. Nie wszystkie z tych narzędzi będą konieczne w każdej sytuacji, więc możecie korzystać z tych, które Wam bardziej odpowiadają. Nie ma w tym nic złego. Wybierz-
8
cie takie, które najlepiej się sprawdzą w Waszych rodzinach. Sugeruję, żebyście wypróbowali każde ćwiczenie kilka razy, zanim przejdziecie do kolejnego. Szczególnie dotyczy to zadań od rozdziału 3, które spełniają funkcję strategii radzenia sobie ze stresem (strategie adaptacyjne), oznaczonych gwiazdką
. Nowe umiejętności
wymagają przećwiczenia, zatem dobrą rzeczą byłoby powtarzanie każdego rodzaju zadania kilka razy przez co najmniej tydzień, zanim przejdzie się do kolejnego. Łatwiej jest najpierw wypróbować nową umiejętność w sytuacji neutralnej, czyli takiej, gdzie nie ma wysokiego poziomu lęku, a dopiero potem rozszerzyć ją na sytuacje trudne. Kiedy Wy i Wasze dzieci jesteście pod wpływem stresu, nawet najlepsza strategia może się okazać mniej efektywna. Aby uzyskać najlepsze rezultaty, radzę wybrać konkretny czas, na przykład w ciągu dnia lub tygodnia, by wspólnie z dzieckiem realizować zawartość tej książki. To Wasz szczególny czas razem, podczas którego będziecie mogli pomóc mu zrozumieć i przepracować każde zadanie. Pracując razem, pokażecie dziecku swoje zaangażowanie w to, by nauczyć je radzić sobie z lękiem i umocnić w rozwijaniu nowych umiejętności (więcej wskazówek, jak pomagać, możecie znaleźć w Dodatku, na stronie 145). Jedna uwaga. W tej książce będę używać terminu „rodzice”, ale tekst jest oczywiście przeznaczony zarówno dla rodziców biologicznych/adopcyjnych, jak i dla osób sprawujących opiekę nad dzieckiem. Bez względu na to, do której grupy się zaliczacie, ta książka jest dla Was, a ja doceniam Wasze zaangażowanie i czas, który poświęcacie dziecku, by pomóc mu poradzić sobie z lękiem. Dzięki temu dajecie mu dobre podstawy, aby mogło osiągać swoje cele z siłą i pewnością siebie i w ten sposób wejść w dorosłość.
WSTĘP DL A RODZICÓW I OPIEKUNÓW
9
Wstęp dla Dzieci
Cześć! Cieszę się, że tu jesteś. Nazywam się doktor Galanti i każdego dnia rozmawiam z dziećmi o ich zmartwieniach. Moja praca polega na uczeniu dzieci, jak być odważnymi i mniej się martwić. Napisałam tę książkę, żeby pomóc Ci poradzić sobie ze zmartwieniami. I nauczę Cię, co możesz zrobić, gdy tylko zaczniesz się martwić. Już samo czytanie tej książki jest pierwszym krokiem, dzięki któremu możesz sobie pomóc. Będziemy wykonywać różne ćwiczenia, które pomogą Ci nauczyć się, jak być odważnym. Dzięki temu, to, co Cię przeraża, okaże się mniej przerażające! Najlepiej wykonywać te ćwiczenia z dorosłym, ponieważ on może Ci pomóc w trenowaniu nowych umiejętności. Kiedy uczymy się czegoś nowego, bardzo ważne są regularne ćwiczenia. To dzięki nim nowe umiejętności wychodzą nam coraz lepiej. Czy nauczyłeś się pisać swoje imię tego samego dnia, gdy pierwszy raz usiadłeś, by to zrobić? Założę się, że nie! Musiałeś ćwiczyć najpierw litery, a dopiero z czasem pisanie stało się łatwiejsze. Na początku może być trudno wymyślić, co zrobić, gdy pojawią się zmartwienia. Jednak im więcej czasu poświęcisz na wykonywanie zadań zaproponowanych w tej książce, tym łatwiej będzie Ci powiedzieć zmartwieniom, żeby sobie poszły!
10