101330500

Spis treści

Przedmowa do polskiego wydania

VII

Przedmowa

XIX

Część 1. Jak znaleźliśmy się w tym położeniu 1. Samotność i lęk współczesnego człowieka Próżni ludzie Samotność Lęk i zagrożenie dla naszego ja Co to jest lęk?

2. Źródła naszej choroby Utrata ośrodka wartości w naszym społeczeństwie Utrata poczucia swojego ja Jak straciliśmy nasz język osobistej komunikacji „Niczyje serce już nie słucha natury” Utrata poczucia tragedii

3 4 14 21 25 33 33 41 48 52 58

Część 2. Odkrywając na nowo swoje ja 3. Doświadczenie bycia osobą Świadomość siebie – wyjątkowa cecha człowieka Pogarda dla samego siebie jako substytut poczucia własnej wartości Świadomość swojego ja nie jest introwersją Doświadczanie swojego ciała i uczuć

65 66 77 82 84

VI

Spis treści

4. Walka o to, by być Odcięcie psychologicznej pępowiny Walka z matką Walka z własną zależnością Stadia rozwoju świadomości swojego ja

97 99 102 111 113

Część 3. Cele integracji 5. Wolność i siła wewnętrzna Człowiek, którego umieszczono w klatce Nienawiść i resentyment jako cena odebranej wolności Czym wolność nie jest Czym wolność jest Wolność i struktura „Wybrać samego siebie” 6. Twórcze sumienie Adam i Prometeusz Religia – źródło siły czy słabości?

Twórcze wykorzystanie przeszłości Ludzka zdolność wartościowania

121 121 124 129 134 139 141 147 153 164 176 185

7. Odwaga, cnota dojrzałości

193

Odwaga bycia sobą Przedmowa do miłości Odwaga, by dostrzec prawdę

194 206 214

8. Człowiek, ten, który wykracza poza czas Nie samym czasem żyje człowiek Brzemienna chwila „Pod postacią wieczności” Niezależnie od wieku

221 223 231 236 238

Indeks

243

O Autorze

247

Przedmowa

Jednym z niewielu błogosławieństw życia w wieku niepokoju jest to, że jesteśmy zmuszeni zdać sobie sprawę z samych siebie. W czasie, gdy nasze społeczeństwo, znajdujące w stanie głębokich przemian norm i wartości, nie potrafi dać nam jasnego obrazu tego, „kim jesteśmy i kim powinniśmy być”, jak ujął to Matthew Arnold, jesteśmy skazani na poszukiwanie swojego ja. Bolesna niepewność otaczająca nas ze wszystkich stron daje nam nowy bodziec, by zapytać: czy istnieje jakieś ważne źródło mądrości i siły, które przegapiliśmy?

Mam – rzecz jasna – świadomość, że zwykle nie nazywa się czegoś takiego błogosławieństwem. Ludzie pytają raczej: jak można osiągnąć wewnętrzną integrację w tak zdezintegrowanym świecie? Albo: jak ktokolwiek miałby rozpocząć długi proces rozwoju w kierunku samorealizacji w czasach, gdy praktycznie nic nie jest pewne – ani w teraźniejszości, ani w przyszłości?

Problemy te próbowali rozwikłać najbardziej wnikliwi myśliciele.

Psychoterapeuta nie zna magicznych odpowiedzi. Niewątpliwie nowe światło, jakie psychologia głębi rzuca na ukryte motywy, które sprawiają, że myślimy, czujemy i działamy w taki, a nie inny sposób, powinno być niezwykle pomocne w poszukiwaniu naszego własnego ja. Jednak oprócz specjalistycznego wykształcenia i zrozumienia samego siebie,

XX

Przedmowa

jest jeszcze coś, co daje autorowi odwagę, by porwać się z motyką na słońce i przedstawić swoje idee oraz doświadczenia dotyczące trudnych kwestii, z którymi zmierzymy się w tej książce.

Tym czymś jest mądrość psychoterapeuty pracującego z osobami, które usiłują rozwiązać swoje problemy. Cieszy się on niezwykłym, choć często wymagającym przywilejem towarzyszenia ludziom w ich głębokich i intymnych zmaganiach o zdobycie nowej integracji. I w istocie tępy byłby terapeuta, gdyby nie dostrzegł tego, co czyni dziś ludzi ślepymi na siebie samych i powstrzymuje ich przed odnalezieniem wartości i celów, które mogliby zaakceptować.

Alfred Adler powiedział kiedyś o szkole dla dzieci, którą założył w Wiedniu: „uczniowie uczą nauczycieli”. W psychoterapii zawsze tak jest. I nie rozumiem, jak terapeuta miałby nie być głęboko wdzięczny za to, czego codziennie uczą go o problemach i godności życia osoby, które nazywa swoimi pacjentami.

Jestem też wdzięczny moim kolegom i koleżankom za wiele rzeczy, których nauczyłem się od nich w tych kwestiach, oraz studentom i wykładowcom Mills College w Kalifornii za ich szczodre i inspirujące reakcje, kiedy omawiałem z nimi część tych idei podczas moich wykładów z okazji stulecia uczelni, zatytułowanych „Osobista uczciwość w wieku niepokoju”.

Ta książka nie zastępuje psychoterapii. Nie jest to również poradnik, który miałby obiecywać tanie i łatwe rozwiązania możliwe do wdrożenia z dnia na dzień. Jednak w innym, ważnym i głębokim sensie każda dobra książka jest poradnikiem – udziela porad czytelnikowi, który widzi odbicie siebie i swoich doświadczeń w treści książki i może spojrzeć z nowej perspektywy na własne problemy związane z osobistą integracją.

Mam nadzieję, że jest to taka właśnie książka.

Na tych stronicach poszukamy pomocy nie tylko wśród nowych spostrzeżeń psychologii na temat ukrytych poziomów naszego ja, ale też skorzystamy z mądrości pisarzy, filozofów i etyków, którzy przez wieki

XXI

Przedmowa

starali się zrozumieć, jak człowiek może najskuteczniej stawić czoła swojej niepewności i kryzysom osobistym, by przekształcić je w konstruktywne działania. Naszym celem jest odkrycie sposobów, dzięki którym pokonamy niepewność naszych czasów, odnalezienie siły w nas samych i w miarę możliwości wskazanie drogi do osiągnięcia wartości i celów, na których można polegać w czasach, gdy tak niewiele jest stabilności.

Rollo May Nowy Jork