101329555

Spis treści Wstęp Podziękowania

XI XXIII

1. Otyłość, czyli co?

1.1. Nasz świat sprzyja tyciu 1.2. Genetyczna ruletka i dlaczego niektórzy tyją łatwiej 1.3. Dlaczego nasze ciała „bronią się” przed redukcją masy 1.4. Jak rozwija się otyłość

1 3 4 5 6

2. Otyłość po polsku 2.1. Jak Polacy widzą otyłość?

2.2. Między współczuciem a pogardą 2.3. Polska obsesja wyglądu 2.4. Otyłość w mediach

9 12 12 13 15

3. Jak leczyć otyłość 3.1. Pokaż mi swój lajfstajl, a powiem ci, jak tyjesz 3.2. Tylko bez głodzenia!

3.3. Ruch = zdrowie 3.4. A co z lekami?

3.5. Balon i endoskopia 3.6. Bariatria 3.7. Co działa?

3.8. Przyszłość?

3.9. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości 3.9.1. Kompleksowe podejście do leczenia otyłości według PTLO 3.9.2. Kto powinien rozpocząć leczenie otyłości?

3.9.3. Ścieżka leczenia otyłości według PTLO 3.9.4. Interdyscyplinarny zespół w leczeniu otyłości 3.9.5. Cel leczenia?

3.10. Co to jest KOS-BAR 3.10.1. Jak skorzystać z programu KOS-BAR 3.10.2. Kryteria kwalifikacyjne i zakres świadczeń 3.10.3. Co dał pilotaż 3.10.4. Nie tylko KOS-BAR

19 20 21 21 23 25 26 27 28 29 29 30 30 33 33 35 40 41 42 42

VI

SPIS TREŚCI

4. Bariatria: dla kogo tak, dla kogo nie?

4.1. Kto może zostać zakwalifikowany do operacji bariatrycznej?

4.1.1. Kryteria kwalifikacji oparte na BMI 4.1.2. Choroby współistniejące jako wskazanie do operacji 4.1.3. A co z wiekiem?

4.1.4. Nie dla wszystkich bariatria 4.1.5. Jak wygląda kwalifikacja

45 45 46 46 47 47 49

5. Najprościej o chirurgii bariatrycznej 5.1. Rękawowa resekcja żołądka 5.1.1. Zalety i wady rękawowej resekcji żołądka 5.2. Bypass żołądkowy 5.2.1. Zalety i wady bypassu żołądkowego 5.3. Mini gastric bypass 5.3.1. Zalety i wady mini gastric bypass 5.4. Balon żołądkowy 5.4.1. Zalety i wady balonu żołądkowego 5.5. Endoskopowa gastroplastyka 5.5.1. Zalety i wady endoskopowej gastroplastyki 5.6. Zabiegi rewizyjne

51 52 53 54 55 56 56 57 58 58 59 60

6. Ścieżka pacjenta w Polsce 6.1. Pierwszy krok – lekarz POZ i diagnostyka podstawowa 6.2. Długie kolejki i fragmentaryczna opieka 6.3. Dietetyk – raczej nie na NFZ 6.4. Psycholog widmo 6.5. Farmakoterapia – skuteczna, ale niedostępna 6.6. Prywatne kliniki leczenia otyłości – alternatywa dla zamożnych

61 61 63 64 65 66 66

7. Przygotowanie do operacji bariatrycznej 7.1. Przygotowanie medyczne do operacji bariatrycznej 7.2. Kwalifikacja do operacji bariatrycznej 7.3. Przeciwwskazania do operacji bariatrycznej 7.4. Niezbędne badania przedoperacyjne 7.4.1. Badania laboratoryjne 7.4.2. Badania obrazowe, diagnostyczne i czynnościowe 7.4.3. Konsultacje specjalistyczne

69 69 70 71 72 72 73 74

SPIS TREŚCI

VII

7.5. Czas na „lekki lifting” 76 7.5.1. Leczenie chorób towarzyszących 76 7.5.2. Modyfikacja stylu życia 77 7.6. Przygotowanie do operacji w ostatnich dniach przed zabiegiem 78 7.6.1. Profilaktyka przeciwzakrzepowa 78 7.6.2. Badania przedoperacyjne 79 7.7. Przygotowanie dietetyczne 80 7.7.1. Redukcja masy ciała przed operacją bariatryczną 80 7.8. Opieka dietetyczna przed operacją bariatryczną 83 7.8.1. Ocena stanu odżywienia 83 7.8.2. Edukacja żywieniowa 84 7.8.3. Jak przygotować się do konsultacji z dietetykiem bariatrycznym? 84 7.8.4. Odpowiednie nawodnienie 85 7.8.5. Suplementacja 87 7.8.6. Radzenie sobie z głodem i zachciankami 88 7.8.7. Dieta przedoperacyjna 90 7.8.8. Przygotowanie jelitowe 90 7.8.9. Przygotowanie psychologiczne do operacji bariatrycznej 91 7.9. Ocena psychologiczna przed operacją 92 7.9.1. Dlaczego ocena psychologiczna jest tak ważna?

93 7.9.2. Co dokładnie sprawdza psycholog?

93 7.9.3. Co daje nam ta ocena?

94 7.9.4. Czy można się „nie zakwalifikować”?

94 7.9.5. Przeciwwskazania psychologiczne do operacji bariatrycznej 95 7.9.6. Konkretne przygotowania psychologiczne 98 7.10. Fizjoterapia przed operacją bariatryczną 101 7.10.1. Jak przygotować się do konsultacji z fizjoterapeutą bariatrycznym?

102 8. Korzyści i ryzyka operacji bariatrycznych 8.1. Korzyści wynikające z operacji bariatrycznych 8.1.1. Zmniejszenie masy ciała 8.1.2. Poprawa lub remisja chorób towarzyszących 8.1.3. Poprawa jakości życia 8.1.4. Wydłużenie życia 8.2. Potencjalne rodzaje ryzyka i powikłania

105 106 106 107 109 110 111

VIII

SPIS TREŚCI

8.2.1. Ryzyko okołooperacyjne 8.2.2. Powikłania długoterminowe 8.2.3. Bilans korzyści i ryzyka

111 112 114

9. Obawy przed operacją bariatryczną 9.1. Strach przed znieczuleniem i zabiegiem chirurgicznym 9.2. Lęk przed powikłaniami i śmiercią 9.3. Obawa przed bólem pooperacyjnym 9.4. Obawy związane z efektami operacji 9.4.1. Strach przed niewystarczającą redukcją masy ciała 9.4.2. Nawrót choroby otyłościowej – ponowny przyrost masy ciała 9.4.3. Lęk przed powikłaniami żywieniowymi i niedoborami 9.5. Obawy związane ze zmianami w życiu codziennym 9.5.1. Strach przed zmianą nawyków żywieniowych 9.5.2. Obawa przed zmianami w relacjach społecznych 9.5.3. Lęk przed zmianami w obrazie ciała 9.6. Obawy finansowe i zawodowe 9.6.1. Strach przed kosztami operacji i opieki pooperacyjnej 9.6.2. Obawa przed wpływem na karierę zawodową

117 117 118 119 119 119 120 121 121 121 122 122 123 123 123

10. Zespół interdyscyplinarny w leczeniu otyłości 10.1. Podstawowy skład zespołu bariatrycznego 10.2. Role i zadania poszczególnych członków zespołu 10.2.1. Koordynator opieki bariatrycznej 10.2.2. Chirurg bariatryczny 10.2.3. Dietetyk 10.2.4. Psycholog lub psychiatra 10.2.5. Fizjoterapeuta 10.2.6. Internista lub lekarz rodzinny 10.3. Standardy dotyczące składu zespołu bariatrycznego 10.4. Jak przygotować się do współpracy z zespołem bariatrycznym?

125 127 128 128 128 129 129 130 131 131 132

11. Rozmowy nie tylko o bariatrii – przed operacją 11.1. „Niech się pan ogarnie”. Dlaczego to zdanie szkodzi?

11.2. Otyłość w Polsce: dlaczego nie uratujemy wszystkich 11.3. Samoświadomość i wsparcie rodziny to fundamenty leczenia bariatrycznego

135 140 151 161

SPIS TREŚCI

11.4. Współodpowiedzialność zamiast winy lepsza niż kultura diet 11.5. Od kanapy do aktywności. Jak uruchamia się pacjentów bariatrycznych 11.6. Bariatria w praktyce: zespół, indywidualizacja, motywacja 11.7. Znamy diety, ale nie rozumiemy podstaw 11.8. Jak stworzyć drużynę dla pacjenta bariatrycznego 11.9. Co robi psycholog w leczeniu bariatrycznym 11.10. Jak świadomie przejść przez leczenie bariatryczne

IX

168 177 184 195 206 212 220

Podsumowanie tomu 1

227

Bibliografia

229

O Autorze

251

WSTĘP

XVII

Osiem podstawowych zasad Pisząc o leczeniu otyłości z wykorzystaniem operacji bariatrycznych, wielokrotnie uświadamiałem sobie, jak często jako pacjent pomijałem podstawowe zasady, które powinny być fundamentem skutecznej terapii otyłości. Przez lata – jak wielu z nas, chorych na chorobę otyłościową – zetknąłem się z wieloma teoriami, strategiami i poradami, ale dopiero własne doświadczenia po operacji bariatrycznej pozwoliły mi zrozumieć, co tak naprawdę działa. Mam nadzieję, że dla was ta książka będzie drogowskazem, który pozwoli szybciej pojąć te mechanizmy i uniknąć wielu błędów, które ja popełniłem na swojej drodze.

Nawet mając wiedzę i doświadczenie, łatwo ulec uproszczeniom, stereotypom czy pokusie szukania szybkich rozwiązań. Tymczasem skuteczne leczenie otyłości to proces wymagający nie tylko wiedzy medycznej (tę zapewniają lekarze i personel medyczny), lecz także pokory, cierpliwości i zrozumienia złożoności tej choroby szczególnie przez pacjentów.

Po napisaniu tej książki zebrałem osiem, moim zdaniem, najważniejszych zasad, które – choć wydają się oczywiste – często są pomijane przez pacjentów i ich otoczenie, a czasem nawet przez lekarzy specjalistów. To właśnie ich zrozumienie i konsekwentne stosowanie stanowią fundament skutecznego leczenia otyłości, niezależnie od tego, czy jesteśmy dopiero na początku drogi, czy już po operacji bariatrycznej, a może w ogóle nie jesteśmy na bariatrycznej ścieżce. Każda z tych zasad to efekt moich doświadczeń, rozmów z pacjentami i specjalistami, a także własnych przemyśleń i błędów, z których wyciągałem wnioski.

Gdybyście mieli przeczytać z tej książki jedynie niewielki fragment, to chciałbym, żeby to było tych osiem punktów – esencja mojego dociekania nad istotą choroby otyłościowej z perspektywy pacjenta. Wierzę, że ich poznanie i zrozumienie pomoże wam i waszym bliskim inaczej spojrzeć na leczenie otyłości.

XVIII

WSTĘP

1. O t y łoś ć jest chorobą i t r zeba ją lec z yć W tej książce od samego początku podkreślam, jak wielu doświadczonych specjalistów, że otyłość to nie jest po prostu „za dużo kilogramów” czy kwestia estetyki, ale poważna, przewlekła choroba, która wpływa na cały organizm. Otyłość prowadzi do rozwoju około 200 powikłań i schorzeń, takich jak: cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, choroby serca, zaburzenia hormonalne czy problemy z płodnością.

Ważne jest, by przestać się wstydzić i zacząć traktować otyłość jak każdą inną chorobę przewlekłą. To nie jest kwestia słabej woli czy braku charakteru – to realny problem zdrowotny, który wymaga leczenia i wsparcia. Uznanie otyłości za chorobę otwiera drogę do profesjonalnej pomocy, lepszego samopoczucia i – co najważniejsze – dłuższego, zdrowszego życia.

2. Lec zeniem zajmują się lekar ze i inni specjaliś ci W książce opisuję, jak wygląda leczenie otyłości z wykorzystaniem operacji bariatrycznych w praktyce i dlaczego nie warto walczyć z tym problemem w pojedynkę.

Wyjaśniam, jaką rolę odgrywają lekarz, dietetyk, psycholog i fizjoterapeuta na każdym etapie leczenia. Pokazuję, że leczenie otyłości to praca zespołowa – każdy specjalista ma swoje zadania, a wasza współpraca z nimi jest kluczowa dla sukcesu.

Przygotowując książkę, przeanalizowałem wypowiedzi na forach internetowych i rozmawiałem z pacjentami, którzy dzielą się swoimi doświadczeniami z lekarzami i innymi specjalistami. Opisuję, jak wygląda proces kwalifikacji do operacji bariatrycznej, jakie badania są potrzebne, jak przygotować się do zabiegu i jak ważne jest wsparcie psychologiczne. Znajdziecie tu także praktyczne wskazówki, jak szukać pomocy i na co zwracać uwagę przy wyborze ośrodka lub specjalisty. Moim celem było pokazanie, że leczenie otyłości to nie tylko dieta i ruch, ale przede wszystkim współpraca z ludźmi, którzy wiedzą, jak wam pomóc.

WSTĘP

XIX

3. „ Jedz mniej i więcej się r uszaj ” nie ma zastos owania w lec zeniu ot y łoś ci Czas rozprawić się z mitem, że wystarczy „jeść mniej i więcej się ruszać”, żeby zredukować masę ciała. Otyłość to nie jest prosty rachunek kalorii, tylko złożony problem zdrowotny. Nie bierze się wyłącznie z nadmiaru jedzenia czy braku ruchu – to efekt skomplikowanej gry genów, hormonów, środowiska, stresu i emocji. Organizm osoby z otyłością różnie reaguje na restrykcyjne diety, a nawrót choroby otyłościowej jest realnym zagrożeniem, nawet dla osób po operacji bariatrycznej.

Rady typu „po prostu mniej jedz” są nie tylko nieskuteczne, lecz często mogą także być wręcz szkodliwe – prowadzą do frustracji, poczucia winy i zniechęcenia.

4. „Pr zejś c ie na dietę” nie jest równoz nac zne z lec zeniem ot y łoś ci Leczenie otyłości to nie jest akcja na chwilę, ale proces budowania nowych nawyków, uczenia się rozpoznawania głodu emocjonalnego i fizycznego oraz korzystania ze wsparcia specjalistów. To bardzo ważne także dla osób po operacji bariatrycznej, która – co może dziwić – wcale nie eliminuje ryzyka nawrotu otyłości i bez dobrych nawyków można zniweczyć jej efekty.

5. W lec zeniu ot y łoś ci kluc zow y m elementem jest c zas i systemat yc znoś ć Znajdziecie tu rozdziały poświęcone etapom leczenia otyłości uwzględniające przygotowanie do operacji bariatrycznej w tomie 1 i to, co po niej następuje w tomie 2.

Ważna jest cierpliwość i systematyczność – efekty nie pojawiają się z dnia na dzień, a na trwałą poprawę trzeba czasem poczekać nawet kilka lat.

XX

WSTĘP

Leczenie otyłości to maraton, nie sprint. Pacjenci bariatryczni, mimo że dostają tak silne narzędzie, jakim jest operacja, do końca życia muszą dbać o utrzymanie jej efektów.

6. Lec zenie ot y łoś ci to wiele róż nyc h dzia łań, z k tór yc h bard zo wa ż ne s ą: ws parc ie psyc hologic z ne, dietet yc zne, f i zjoterapeut yc z ne i medyc z ne.

Kompleksowe leczenie otyłości może, ale nie musi, uwzględniać operacje bariatryczne. Jednak samo jedzenie mniej nie wystarczy – potrzebujecie wsparcia psychologa, odpowiednich porad dietetyka i pomocy fizjoterapeuty oraz lekarza. Trzeba radzić sobie z emocjonalnym jedzeniem, budować pozytywny obraz ciała i wprowadzać ruch do codzienności, nawet jeśli wcześniej był trudny lub bolesny.

Wsparcie psychologiczne, szczególnie po operacji, o czym przeczytacie w tomie 2, pomaga przełamać lęk, wstyd i poczucie winy, a fizjoterapeuta pomaga dobrać ćwiczenia, które poprawią sprawność bez ryzyka kontuzji. Leczenie otyłości to całościowa zmiana stylu życia, a nie tylko dieta i ruch.

7. O t y łoś ć jest chorob ą pr zewlek łą , z tendencją do nawrotów i – prawdopodobnie – będzie z nami pr zez ca łe ż ycie Otyłość to choroba, która lubi wracać. Organizm „pamięta” wyższą masę ciała i dąży do jej odzyskania, dlatego tak ważne jest, by być czujnym przez całe życie. Jak wygląda życie po operacji bariatrycznej, jakie wyzwania pojawiają się po kilku latach i jak radzić sobie z nawrotami choroby otyłościowej – o tym przeczytacie w tomie 2.

Znajdziecie tam strategie na utrzymanie efektów, sposoby radzenia sobie z kryzysami i wsparcie w budowaniu zdrowych nawyków na stałe. Wraz z rozmówcami w wywiadach pokazujemy, że leczenie otyłości to proces na całe życie, który wymaga stałej opieki i wsparcia.

WSTĘP

XXI

8. O p eracja bar iat r yc z na nie jest ani poc zą t kiem, ani ko ńcem procesu lec zenia ot y łoś ci Najważniejszym przesłaniem, z jakim chcę zostawić czytelników, jest to, że operacja bariatryczna to tylko jeden z etapów leczenia otyłości – nie jest ani początkiem, ani końcem tej drogi. Najważniejsze jest najpierw dobre przygotowanie, a potem wsparcie po operacji i to, jak budować nowe życie krok po kroku.