101328868

Spis treści Przedmowa

1

Rozdział 1. Ukryte w zasięgu wzroku: Ideologiczne fundamenty przyszłości Chin według Xi Jak Chiny Xi Jinpinga zmieniają świat Cel tej książki Główna teza Struktura książki Zakończenie

7 10 16 21 24 32

Rozdział 2. Definiowanie kluczowych pojęć Definiowanie pojęcia „ideologia” Definiowanie pojęcia „światopogląd” Definicja „marksizmu”, „leninizmu” i „przesunięcia w lewo” Definicja „nacjonalizmu”, „przesunięcia się w prawo” i „narodowej asertywności” Zakończenie Rozdział 3. Ciągłość i zmiana w chińskich światopoglądach: przegląd historyczny Wpływ tradycji klasycznej na współczesny chiński światopogląd Marksistowsko-leninowskie wizje świata, Mao Zedong i Komunistyczna Partia Chin Interpretacja materializmu dialektycznego i historycznego według Mao Sprzeczność, walka i Komunistyczna Partia Chin (KPCh) Wpływ ideologii na rzeczywistość polityki wewnętrznej i zagranicznej Zmieniające się ramy ideologiczne w Chińskiej Republice Ludowej Deng Xiaoping, zrewidowany chiński światopogląd i centralne znaczenie rozwoju gospodarczego Jiang Zemin, wzrost znaczenia „gospodarki rynkowej”, konstytucyjne umocowanie myśli Deng Xiaopinga oraz teoria „Trzech Reprezentacji” Jiang Zemina

33 33 38 41 51 56

59 60 67 68 70 72 74 78

84

IX

pwn_sa_Xi_001_688.indd IX

22.06.2026 13:17:49

Spis treści

Hu Jintao, „Teoria naukowego rozwoju”, początki nowego aktywizmu w polityce zagranicznej Chin oraz nowa strategia wojskowa Zakończenie Rozdział 4. Zmiany w ideologicznym światopoglądzie Chin pod rządami Xi Jinpinga (2012–2017) Xi o znaczeniu ideologii i propagandy Xi o materializmie dialektycznym Xi o materializmie historycznym Sprawozdanie z XIX Zjazdu Partii Xi o narodowym i globalnym znaczeniu marksizmu Zakończenie Rozdział 5. Zmiana ideologiczna za rządów Xi i transformacja chińskiej polityki wewnętrznej Ideologia, polityka wewnętrzna i zwrot w lewo Centralizacja władzy Instytucje partyjne zastępujące Radę Państwową w przywództwie politycznym Wzmacnianie kontroli politycznej poprzez kampanię antykorupcyjną partii Konsolidacja władzy poprzez kampanię naprawczą partii pod przywództwem Xi Powszechna polityka bezpieczeństwa Przywrócenie przywództwa partii we wszystkich obszarach życia Budowa partii, systematyzacja edukacji ideologicznej oraz powrót do „wiary”, „przekonań” i swoistego „chrztu ideowego” w marksizm-leninizm Zakończenie

88 91

95 97 103 106 109 112 115

119 121 122 126 129 132 135 139

144 148

Rozdział 6. Wpływ ideologii na politykę gospodarczą Xi Rozwijająca się ideologia gospodarcza Xi Przejście z „pierwotnego etapu socjalizmu” do „wyższego etapu socjalizmu” Ewolucja znaczenia „haseł sztandarowych” w ideologii gospodarczej Zakończenie

151 152

Rozdział 7. Zmiany kierunku makropolityki gospodarczej Chin „Decyzja” z 2013 roku

165 167

154 160 164

X

pwn_sa_Xi_001_688.indd X

22.06.2026 13:17:49

Spis treści

„Nowa Normalność” z lat 2014–2015 Reforma Strukturalna w Sferze Podaży „Nowa Koncepcja Rozwoju” jako Myśl Xi Jinpinga dla Nowej Ery Gospodarka Podwójnego Obiegu Wspólny Dobrobyt, Rozwój Zorientowany na Ludzi i Model Własności Mieszanej Bezpieczeństwo rozwojowe Zakończenie Rozdział 8. Ideologia, Czternasty Plan Pięcioletni i Kierunki Polityki Mikroekonomicznej Polityka Przemysłowa Produkcja, „Realna Gospodarka” i Budowa „Nowoczesnego Systemu Gospodarczego” Przedsiębiorstwa państwowe Xi a sektor prywatny „Nowy model otwarcia na świat” według Xi Zakończenie Rozdział 9. Nacjonalizm w światopoglądzie Xi Jinpinga Wprowadzenie nowego zestawu nacjonalistycznych „haseł sztandarowych” przez Xi Nacjonalistyczna metanarracja Xi: Wielkie Odrodzenie Narodu Chińskiego Nacjonalizm kulturowy: „Wzniosła tradycyjna kultura Chin” Nacjonalizm władzy państwowej: koncepcja „Kompleksowej Potęgi Narodowej” Nacjonalizm Xi na arenie międzynarodowej: „Zmiany na świecie, jakich nie widziano od stulecia” Zakończenie Rozdział 10. Nacjonalizm i narracja asertywnej polityki zagranicznej Koniec „Ukrywania się i Czekania” oraz Początek Doktryny Xi „Dążenia do Osiągnięć” Nowa dyplomacja Chin wobec państw sąsiednich Nowy typ relacji mocarstwowych ze Stanami Zjednoczonymi Nacjonalizm a porządek globalny: Wspólnota wspólnego przeznaczenia Zakończenie

170 172 176 180 186 191 193 197 200 205 207 210 215 218 221 223 226 230 235 239 247 249 250 254 259 269 280

XI

pwn_sa_Xi_001_688.indd XI

22.06.2026 13:17:49

Spis treści

Rozdział 11. Nacjonalizm, asertywna polityka zagraniczna i chińska polityka wobec Organizacji Narodów Zjednoczonych Rola Chin w Radzie Bezpieczeństwa ONZ Zmieniające się stanowisko Pekinu wobec praw człowieka w Radzie Bezpieczeństwa ONZ i Radzie Praw Człowieka Nowe podejście do operacji pokojowych ONZ Zapewnianie sobie kandydatur w ONZ, wykorzystywanie wkładu do budżetu ONZ i wpływanie na inne delegacje ONZ Przekształcanie języka normatywnego ONZ Zakończenie Rozdział 12. Kodyfikacja marksistowskich i nacjonalistycznych wymiarów Myśli Xi Jinpinga w historycznej rezolucji partii z 2021 roku Definiowanie Myśli Xi Jinpinga Wyniesienie Myśli Xi Jinpinga do rangi „jedynego” marksizmu dla współczesnych Chin i XXI wieku Ideologiczna rewizja oceny Mao przez Xi w rezolucji historycznej Xi o błędach ideologicznych ery Denga, Jianga i Hu Rezolucja z 2021 roku a kult jednostki Xi Jinpinga Myśl Xi Jinpinga, zmiany w periodyzacji historii Partii i początek nowej ery Ewolucja treści Myśli Xi Jinpinga Wpływ Myśli Xi Jinpinga na politykę i gospodarkę Myśl Xi Jinpinga a chiński nacjonalizm Zakończenie Rozdział 13. Świt drugiej dekady rządów Xi Jinpinga i XX Zjazd Komunistycznej Partii Chin Przygotowania do XX Zjazdu Partii: ponowne rozważenie centralnej roli ideologii sprzeczności Podwojenie nacisku na ideologię XX Zjazd Komunistycznej Partii Chin Zmiany ideologiczne Wpływ polityczny Zmiany w polityce gospodarczej Chiński nacjonalizm, polityka zagraniczna i polityka bezpieczeństwa Zmiany personalne Zakończenie

283 289 294 302 304 309 310

315 317 318 320 323 324 327 330 333 334 336

339 340 344 347 349 351 354 357 359 362

XII

pwn_sa_Xi_001_688.indd XII

22.06.2026 13:17:49

Spis treści

Rozdział 14. Co ideologia Xi Jinpinga może nam powiedzieć o przyszłości Chin Nadmierna ekspansja ideologiczna i polityka korekty kursu w roku 2023 Ideologiczna ciągłość: rozróżnienie Xi między zmianą strategiczną a taktyczną Ideologia jako zapowiedź przyszłości Dokąd zmierza partia? Przyszłość polityki leninowskiej Ideologia a przyszły kierunek chińskiej gospodarki Podstawowe ograniczenia ideologiczne Zmiany w ustawieniach polityki gospodarczej Narracja ideologiczna Xi na temat nowego modelu rozwoju Problem niedostatecznych wyników gospodarczych Ideologia i prawdopodobny kształt polityki gospodarczej w latach 20. XXI wieku Rozdział 15. Nacjonalistyczna ideologia Xi Jinpinga a przyszłe kierunki chińskiej polityki zagranicznej Korekta polityki zagranicznej po 2023 roku w ramach ideologicznych ograniczeń Ciągłość ideologiczna w podejściu Xi do świata: znaczenie Konferencji ds. Polityki Zagranicznej z 2023 roku Ideologia jako zapowiedź kierunków polityki zagranicznej w latach 20. XXI wieku Zakończenie

365 366 368 373 375 381 381 383 385 388 390

395 400 402 414 418

Rozdział 16. Chiny po erze Xi Przyszłe kierunki rozwoju Myśli Xi Jinpinga Podążając śladami Mao w modernizacji i sinizacji chińskiego marksizmu Szacowanie kosztów poniesionych przez Chiny w wyniku powrotu Xi do ideologii Chiny po erze Xi

421 422 429

Przypisy

445

Bibliografia

433 439

519 520 626

Źródła w języku angielskim Źródła w języku chińskim Indeks

671

XIII

pwn_sa_Xi_001_688.indd XIII

22.06.2026 13:17:49

Przedmowa

P

owodem napisania tej książki jest próba odpowiedzi na pytania, które wiele osób na całym świecie nieustannie zadaje mi na temat Chin. W co tak naprawdę wierzy Xi Jinping? I jakie są jego plany wobec przyszłości Chin i świata? Na te pytania trudno odpowiedzieć, ale nie jest to niemożliwe. Dzieje się tak, ponieważ znaczna część systemu przekonań Xi Jinpinga jest zarysowana w jego pismach na temat ideologii Komunistycznej Partii Chin (KPCh). Ideologia partii zawiera w sobie ukryty zbiór znaczeń, który wyjaśnia, jak partia faktycznie postrzega świat i co zamierza z nim zrobić. Komunistyczna Partia Chin zawsze traktowała ideologię poważnie i Xi nie jest wyjątkiem. Czas zatem, abyśmy zrobili to samo. Niniejsza książka stara się pomóc zrozumieć, jak partia komunikuje się sama ze sobą, rozszyfrowując złożony język kodów swojego wewnętrznego dyskursu marksistowsko-leninowskiego.

Książka różni się zakresem i stylem od mojego poprzedniego dzieła pod tytułem Wojna, której można uniknąć. Opublikowane w 2022 roku, przedstawia zarys tego, co postrzegam jako dziesięć koncentrycznych kręgów interesów polityki wewnętrznej i zagranicznej Xi Jinpinga, ich wpływ na przyszłość relacji amerykańsko-chińskich oraz to, jak ryzyko kryzysów, konfliktów i wojny między nimi można zmniejszyć poprzez to, co nazywam „zarządzaną konkurencją strategiczną”. Została napisana dla szerokiego grona czytelników zainteresowanych wzrostem potęgi Chin oraz sposobami ograniczenia ryzyka konfliktu, bez konieczności sięgania po specjalistyczne opracowania akademickie. Rzeczywiście, niektórzy krytykowali Wojnę, której można uniknąć za brak przypisów! Pomimo tego braku (a raczej właśnie z jego powodu) książka okazała się niezwykle popularna. Ku mojemu wielkiemu zaskoczeniu została już przetłumaczona na chiński, japoński, koreański, francuski, niemiecki, hiszpański, włoski i szwedzki. Zostałem nawet poproszony o napisanie zaktualizowanej wersji na rok 2025.

1

pwn_sa_Xi_001_688.indd 1

22.06.2026 13:17:49

Przedmowa

Dla odróżnienia niniejsza książka nie należy do łatwych lektur. Jej celem jest zdefiniowanie podstawowej ideologii Xi Jinpinga, wskazanie, czym różni się ona od ideologii jego poprzedników z epoki postmaoistowskiej, oraz ukazanie, w jaki sposób znajduje odzwierciedlenie w ogólnym kierunku polityki wewnętrznej i zagranicznej Chin w trakcie pierwszej dekady jego rządów. Książka bada również, w jakim stopniu zrozumienie ideologii Xi może pomóc przewidzieć, dokąd chce on poprowadzić Chiny – i świat – w nadchodzących latach. Książka została napisana w sposób przystępny dla wymagającego czytelnika, ale jej celem jest również wniesienie wkładu w szerszy korpus literatury akademickiej poświęconej Chinom Xi Jinpinga. Starając się trafić do obu tych grup odbiorców, autor ryzykuje, że publikacja nie spełni do końca oczekiwań żadnej z nich: okaże się zbyt nużąca dla tych, którzy szukają krótkiego wprowadzenia do Myśli Xi Jinpinga, a zarazem zbyt powierzchowna dla badaczy zaznajomionych z rozległą literaturą przedmiotu i trwającą debatą akademicką prowadzoną przez najwybitniejszych sinologów, socjologów, politologów, ekonomistów politycznych i teoretyków stosunków międzynarodowych. Mam nadzieję, że książka stanowi rozsądny kompromis między tymi dwoma podejściami. (Nawiasem mówiąc – z myślą o moich krytykach – niniejszy tom może się obecnie poszczycić niemal tysiącem przypisów oraz obszerną bibliografią zawierającą źródła zarówno chińsko-, jak i anglojęzyczne!)

Niektórzy czytelnicy mogą jednak nie podzielać entuzjazmu wobec szczegółowej analizy tekstów oficjalnych źródeł chińskich, która stanowi zasadniczy trzon środkowych rozdziałów książki. Dla tych szanownych osób – po pięciu latach spędzonych na badaniach – mogę jedynie wyrazić pełne współczucie. Dlatego też sugeruję im przeczytanie rozdziałów 1, 3 i 4, a następnie 14, 15 i 16, traktując je jako swoisty „przewodnik w pigułce”. Rozdział 1 podsumowuje główne tezy książki i kończy się krótkimi streszczeniami kolejnych rozdziałów. Rozdział 3 zawiera zwięzły przegląd historyczny ewoluujących chińskich światopoglądów ideologicznych – zarówno w okresie klasycznym, jak i komunistycznym. Rozdział 4 przedstawia podstawowe założenia ideologicznego systemu Xi Jinpinga, oparte na analizie pięciu kluczowych tekstów sygnowanych jego nazwiskiem, które zajmują ważne miejsce w teoretycznej literaturze partyjnej. Rozdziały 14 i 15 przenoszą nas do czasu publikacji książki (2024 rok) i analizują, w jaki sposób Xi Jinping zareagował na najnowsze wyzwania – wybuch pandemii COVID-19, spowolnienie gospodarcze oraz narastające kryzysy w relacjach chińsko-amerykańskich – a także czy wydarzenia te skłoniły go do głębszej ideologicznej i politycznej rewizji kierunku, w jakim zmierzają Chiny. Rozdział 16 spogląda w dalszą przyszłość i zadaje 2

pwn_sa_Xi_001_688.indd 2

22.06.2026 13:17:50

Przedmowa

pytanie, co ideologiczne ramy myślenia Xi mogą nam powiedzieć o prawdopodobnym wektorze rozwoju Chin w sferze politycznej, gospodarczej i międzynarodowej w nadchodzącej dekadzie – oraz jak mogą wyglądać Chiny po erze Xi Jinpinga.

Dla tych zaś, którzy – przeciwnie – z prawdziwą przyjemnością zanurzają się w gąszczu ideologicznych analiz i ich podstaw źródłowych, pozostaje tylko przygotować włosiennicę i dać nura w głąb całości tekstu.

Podstawą badań, na których opiera się ta książka, była moja rozprawa doktorska obroniona na Uniwersytecie Oksfordzkim pod tytułem Nowy marksistowski nacjonalizm Chin – ideologiczny światopogląd Xi Jinpinga, którą z powodzeniem obroniłem pod koniec 2022 roku. Przygotowując tę publikację, starałem się zaktualizować, skorygować i udoskonalić pierwotną wersję pracy, szczególnie w świetle tempa i złożoności wydarzeń w polityce wewnętrznej i zagranicznej Chin, jakie miały miejsce od tamtego czasu. Powodem, dla którego w ogóle zdecydowałem się na studia doktoranckie (DPhil) na Uniwersytecie Oksfordzkim, była potrzeba zmuszenia samego siebie do systematycznej lektury pism Xi Jinpinga, by zrozumieć ideologiczny przekaz, jaki kieruje on do partii i społeczeństwa, na temat zamierzonej transformacji. Książka ta jest zatem przede wszystkim analizą tekstualną zmian ideologicznych, bazującą momentami na niezwykle drobiazgowym badaniu dokumentów źródłowych. Miejscami zawiera również obszerne fragmenty przemówień i artykułów Xi, by zaznajomić czytelnika z tym, w jaki sposób najwyższy przywódca Chin rzeczywiście komunikuje zmiany – nawet jeśli jego retoryka może wydawać się dla zachodniego odbiorcy sztywna, a czasami wręcz nieprzyswajalna. Z tym wszyscy będziemy musieli się stopniowo oswoić. To coś zupełnie innego niż sytuacja, w której zachodni uczeni po prostu interpretują tekst dla wygody czytelnika. Zamiast tego postanowiłem połączyć oba podejścia: oferuję zarówno syntetyczne analizy tego, co Xi rzeczywiście mówi, jak i – tam, gdzie to potrzebne – cytaty z surowych, oryginalnych źródeł. Starałem się przy tym unikać poetyckich przeróbek, które niekiedy towarzyszą oficjalnym tłumaczeniom tekstów chińskich na potrzeby anglojęzycznych odbiorców.

Analizując ideologiczny dorobek Xi Jinpinga, unikałem również prowadzenia bieżącego komentarza do faktów, na których opiera się jego interpretacja. Obiektywne fakty z historii Chin i świata mają bowiem o wiele mniejsze znaczenie dla zrozumienia światopoglądu Xi niż jego własna, subiektywna analiza oraz oficjalne wersje historii KPCh, na których bazuje. Z tego względu przestrzegam czytelników przed pochopnym uznaniem, że przedstawione w książce twierdzenia Xi dotyczące faktów historycznych czy filozoficznych są w jakikolwiek sposób odporne 3

pwn_sa_Xi_001_688.indd 3

22.06.2026 13:17:50

Przedmowa

na krytyczną analizę. Nie są. Moim głównym celem nie jest jednak ocena, czy Xi ma rację, lecz zrozumienie, w co naprawdę wierzy i dlaczego. Początkiem mądrości w polityce i stosunkach międzynarodowych jest zrozumienie, co myśli druga strona, oraz umiejętne i wierne opisanie tego stanowiska. Można to osiągnąć bez rezygnowania z własnych wartości i przekonań.

Tezy przedstawione w tej książce z pewnością spotkają się z krytyką ze strony różnych środowisk akademickich na Zachodzie. Główne założenie pracy brzmi: Xi Jinping rozpoczął zintegrowaną kampanię ideologiczną, którą określam mianem „marksistowskiego nacjonalizmu” – przesuwając chińską politykę na leninowską lewicę, gospodarkę Chin na marksistowską lewicę, a politykę zagraniczną na nacjonalistyczną prawicę. Dla niektórych może to brzmieć kontrowersyjnie, ponieważ intuicyjnie wydaje się niemożliwe, by partia komunistyczna mogła jednocześnie przesuwać się zarówno w lewo, jak i w prawo. Moja odpowiedź brzmi: po prostu podążałem za tym, co wynikało z analizy źródeł – niezależnie od tego, jak bardzo może to razić tradycyjne akademickie klasyfikacje. Uważam też, że badacze Chin powinni przedstawiać swoje ustalenia w sposób czytelny i użyteczny dla decydentów politycznych, którzy próbują zrozumieć zjawisko Xi Jinpinga – zamiast grzebać te ustalenia pod lawiną niezrozumiałego „sinologicznego żargonu”.

O wiele ostrzejsza krytyka książki może jednak nadejść ze strony samej Komunistycznej Partii Chin. Wiele elementów mojej analizy może być dla niej trudne do przyjęcia – także dla osobistych przyjaciół wewnątrz partii. Ryzykując spalenie części tych mostów, uważam jednak, że obowiązkiem badacza jest nazywać rzeczy po imieniu. Jestem od lat oddanym badaczem Chin, ich ludu i cywilizacji.

Podziwiam liczne osiągnięcia tego kraju – zarówno w epoce klasycznej, jak i współczesnej, w tym po roku 1949. Ale fakty te nigdy nie powstrzymywały mnie – i nie mogą powstrzymać – przed kwestionowaniem ortodoksji politycznej KPCh. Partia raczej nie przyjmie z aprobatą żadnej analizy, która sugeruje, że Xi przesunął partię i gospodarkę w „lewą stronę”, ponieważ mogłoby to zostać odczytane jako sugestia, że Xi powiela błędy Mao. Nie przyjmie również przychylnie wniosku, że zmiany w polityce zagranicznej Xi odzwierciedlają zwrot ku nacjonalistycznej i rewizjonistycznej prawicy w szerszym dyskursie ideologicznym, ponieważ takie określenia zwykle rezerwuje dla skrajnej prawicy. W istocie każda krytyka sugerująca, że Xi przesuwa się na lewo lub na prawo, prawdopodobnie spotka się ze sprzeciwem Pekinu – choćby dlatego, że zakłada możliwość odrodzenia się frakcyjnych podziałów, a nawet debaty wewnątrz samej partii. Niemniej jednak krytyka ze strony chińskiego systemu nie jest dla mnie niczym nowym. Spotykała 4

pwn_sa_Xi_001_688.indd 4

22.06.2026 13:17:50

Przedmowa

mnie wielokrotnie, gdy pełniłem funkcje premiera i ministra spraw zagranicznych Australii, a później – prezesa amerykańskiego think tanku Asia Society w Nowym Jorku. Wierzę, że rolą akademików w życiu publicznym nie jest przypodobanie się jakimkolwiek rządom. Przeciwnie – obowiązkiem uczonych jest przedstawianie rzeczywistości taką, jaką ją widzą, najlepiej, jak potrafią. W przypadku Komunistycznej Partii Chin otwarta i dobrze umotywowana krytyka jest znacznie cenniejsza niż wyrachowana uległość.

Zarówno książka, jak i rozprawa doktorska wiele zawdzięczają moim dwóm opiekunom naukowym. Profesor Rana Mitter, były dyrektor Oxford University China Centre, a obecnie profesor stosunków amerykańsko-azjatyckich im. ST Lee w Harvard Kennedy School, był dla mnie nieustannym źródłem wsparcia i akademickiego napomnienia, za co jestem mu głęboko wdzięczny. W kwestiach tak złożonych jak konstruowanie pracy doktorskiej i dostosowanie się do osobliwych reguł akademickich tej średniowiecznej instytucji szczególne podziękowania kieruję do profesora Paula Irwina-Crookesa z China Centre za jego niezachwiane wsparcie. Jestem również ogromnie wdzięczny dwóm recenzentom mojej pracy: profesorowi Tony’emu Saichowi z Ash Centre na Uniwersytecie Harvarda, jednemu z najwybitniejszych na świecie historyków Komunistycznej Partii Chin, oraz profesorowi Toddowi Hallowi – specjaliście w zakresie chińskiej polityki zagranicznej i teorii stosunków międzynarodowych, związanemu z Oxford China Centre. Moi przyjaciele i współpracownicy – profesorowie Graham Allison i Joe Nye z Harvard Kennedy School – również odegrali ważną rolę we wspieraniu moich starań, by przekształcić praktyczną wiedzę o Chinach w coś, co zbliża się do akademickiej rzetelności. Wszystkim tym koleżankom i kolegom z uczelni dziękuję za ich niezachwiane zawodowe wsparcie i nieustające osobiste zaangażowanie.

Po zakończeniu pełnienia funkcji premiera Australii spędziłem osiem lat jako prezes Asia Society Policy Institute (ASPI) w Nowym Jorku (2015–2023), a przez ostatnie dwa lata kierowałem całą organizacją Asia Society jako jej prezes i dyrektor generalny. Pragnę podziękować moim współpracownikom z Asia Society za wsparcie i zachętę, jakie otrzymałem podczas pracy nad książką The Avoidable War oraz w trakcie finalizowania mojej rozprawy doktorskiej na Uniwersytecie Oksfordzkim.

Podczas pracy nad obiema publikacjami mogłem częściowo czerpać z wcześniejszych tekstów i badań prowadzonych dla ASPI oraz Centrum Analiz Chińskich działającego przy Asia Society. Ukończenie doktoratu zajęło mi niemal pięć lat, przy czym zdecydowaną większość pracy wykonałem równolegle z pełnieniem obowiązków prezesa Asia Society. Wiele wolnych chwil w czasie lockdownów związanych 5

pwn_sa_Xi_001_688.indd 5

22.06.2026 13:17:50

Przedmowa

z pandemią COVID-19 w latach 2020–2021 poświęciłem też pisaniu The Avoidable War jako projektu pobocznego. Częściowo kierowałem się tym, że na początku kadencji administracji Bidena uznałem za bardziej użyteczne opublikowanie książki poświęconej bieżącym, rzeczywistym wyzwaniom w relacjach amerykańsko-chińskich niż włączanie ich do długofalowej analizy ideologii KPCh. Na ideologię można było jeszcze chwilę poczekać. Spowodowało to wiele nieprzespanych nocy, podczas których próbowałem jednocześnie godzić trzy różne światy. Ale było warto.

W szczególności pragnę podziękować moim przyjaciołom i współpracownikom z Asia Society. Thomowi Woodroofe’owi, który przez wiele lat pełnił funkcję mojego szefa gabinetu w Asia Society, a wcześniej, jako stypendysta Oksfordu, pomógł mi odnaleźć się na uniwersytecie w czasie mojej rezydencji, zawdzięczam ogromne wsparcie na każdym etapie tego projektu. Podobnie Jared Owens i Melanie Arnost – członkowie mojego dawnego zespołu premierowskiego w Brisbane – okazali się nieocenieni, wnikliwie analizując i komentując próbne wydruki tej książki.

Oczywiście nic z tego nie byłoby możliwe bez nieustającego wsparcia mojej wyrozumiałej rodziny. Thérèse, moja żona od ponad czterdziestu lat, towarzyszyła mi w tym wszystkim z niezachwianą cierpliwością. W czasie pandemii odbyliśmy wiele rozmów, spacerując wspólnie po plaży Sunshine Beach w Queensland, dyskutując o głównych tezach mojej rozprawy. Nasze dzieci – Jessica, Nicholas i Marcus – oraz wnuki – Josephine, McLean i Scarlett – również musiały znosić swojego ojca i dziadka, który nocami stukał cicho w klawiaturę, często zaniedbując rodzinne obowiązki. Dziękuję im wszystkim za miłość, cierpliwość i zrozumienie – i za niezliczone rozmowy, które prowadziliśmy o przyszłości Chin. Każde z naszych dzieci mieszkało, pracowało lub studiowało w Chinach na różnych etapach życia, przez wiele, wiele lat. Nasza rodzina żywi głęboką sympatię do Chin. Kraj ten odcisnął swój ślad na życiu każdego z nas.

Wreszcie, niezależnie od wszelkiego wsparcia, jakie otrzymałem po drodze, książka ta jest w pełni moim własnym dziełem. Żadna z opinii wyrażonych na jej kartach nie reprezentuje stanowiska rządu Australii, dla którego obecnie pracuję jako ambasador w Waszyngtonie. Co więcej, rozprawa doktorska, na której opiera się niniejsza książka, została ukończona na długo przed tym, zanim poproszono mnie o objęcie obecnego stanowiska. Dlatego też pełną odpowiedzialność za przedstawione tu poglądy ponoszę wyłącznie ja sam – i tylko ja.

Kevin Rudd Wielkanoc, 2024 Brisbane, Australia

pwn_sa_Xi_001_688.indd 6

22.06.2026 13:17:50