101325528

Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Rozdział 1.

9

Jak to się stało, że język terapeutyczny opuścił gabinety i stał się bronią . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

17

Rozdział 2.

Cel i niedoskonałości diagnoz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

37

Rozdział 3.

Różnica pomiędzy przemocą a niewłaściwym zachowaniem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

49

Rozdział 4.

To gaslighting czy po prostu ktoś się z tobą nie zgadza?. . .

69

Rozdział 5.

To zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne czy po prostu osobliwość? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

93

Rozdział 6.

To czerwona flaga czy zwykła niedoskonałość?. . . . . . . . . .

115

Rozdział 7.

Masz do czynienia z narcyzem czy z osobą, która po prostu zraniła twoje uczucia?. . . . . . . . . . . . . . . .

135

To bombardowanie miłością czy ktoś jest po prostu miły?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

161

To socjopata czy po prostu darzy cię mniejszą sympatią niż ty jego?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

185

Rozdział 10. Masz do czynienia z osobą z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi czy po prostu z kimś, kto ma tendencję do zmiennych nastrojów?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

209

Rozdział 11. Ktoś naruszył twoje granice czy po prostu nie wiedział, co czujesz? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

237

Rozdział 8.

Rozdział 9.

7

TO N I E G ASLI G HTI NG

Rozdział 12. Masz do czynienia z osobowością borderline czy po prostu z osobą bardzo emocjonalną?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

259

Rozdział 13. Toksyczność, triggery, więź traumatyczna. . . . . . . . . . . . . .

283

Rozdział 14. Bycie człowiekiem w związku jest trudne. Oto kilka rad . .

291

Rozdział 15. Czas odłożyć broń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

303

Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

311

Bibliografia

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

313

Podziękowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

319

:67}3 :b bURNX NLHG\ XĂZLDGRPLïDP VRELH ĝH ZLHOX PRLFK SDFMHQWöZ LbSU]\MDFLöï EïÚGQLH GLDJQR]XMH VZRLFK E\ï\FK SDUWQHUöZ MDNR VRFMR SDWöZ QDSLVDïDP DUW\NXï ]DW\WXïRZDQ\ ķ&]\ WZöM E\ï\ SDUWQHU MHVW VRFMRSDWÈ"ĵ 2SUöF] WHJR ĝH XG]LHOLïDP ZbQLP RGSRZLHG]L ļ ķSUDZ GRSRGREQLH QLHĵ ļ SU]HGVWDZLïDP DUJXPHQW\ SU]HPDZLDMÈFH ]D W\P ĝH RVRE\ Z\VXZDMÈFH WDNLH WZLHUG]HQLD SRPLMDMÈ LVWRWQH LQIRUPDFMH WDNLH MDN VWRSLHñ FLHUSLHQLD E\ïHJR SDUWQHUD SR UR]VWDQLX Db GLD JQR]D VïXĝ\ LP JïöZQLH GR WHJR ĝHE\ SRF]XÊ VLÚ OHSLHM ]bW\P ĝH LFK ]ZLÈ]HN GRELHJï NRñFD 7R GRW\FKF]DV PöM GUXJL QDMF]ÚĂFLHM F]\WDQ\ ZSLV QD EORJX &LHNDZRVWND Z\SU]HG]LïD JR DQDOL]D VNRPSOLNRZD QHJR ]ZLÈ]NX 6KLY Lb7RPD ]bVHULDOX Sukcesja ļ QD WHPDW SUREOHPöZ WHM SDU\ PRĝQD E\ QDSLVDÊ NVLÈĝNÚ &K\ED ZLHOH RVöE ]DVWDQDZLD VLÚ F]\ LFK E\ï\ SDUWQHU MHVW VRFMR SDWÈ =b WHJR SRZRGX SXEOLNRZDïDP QD EORJX NROHMQH DUW\NXï\ ]DFKÚ FDMÈFH GR WHJR E\ DQDOL]\ VZRLFK UHODFML ]b LQQ\PL GRNRQ\ZDÊ ZQLNOLZLHM 3öěQLHM JG\ SRMDZLïR VLÚ SRMÚFLH ķXĝ\ZDQLD PRZ\ WHUD SHXW\F]QHM MDNR EURQLĵ G]LHQQLNDU]H ]DF]ÚOL ]ZUDFDÊ VLÚ GR PQLH MDNR VSHFMDOLVWNL ]bSURĂEÈ RbRSLQLÚ QD WHPDW SUREOHPöZ ]ZLÈ]DQ\FK ]bQDGXĝ\ZDQLHP WHUPLQRORJLL WHUDSHXW\F]QHM 0RGQH VWDïR VLÚ Z\ïD S\ZDQLH V\WXDFML Zb NWöU\FK JZLD]G\ Z\NRU]\VW\ZDï\ WHUPLQRORJLÚ WHUDSHXW\F]QÈ QD VZRMÈ NRU]\ĂÊ 6NDOD SUREOHPX EDUG]R PQLH ]DVNR F]\ïD 'RWDUïR GR PQLH ĝH RNUHĂOHQLD NOLQLF]QH LbGLDJQR]\ F]ÚVWR EH] WURVNR RSXV]F]DMÈ JDELQHW WHUDSHXW\ Lb SRMDZLDMÈ VLÚ Zb FRG]LHQQ\P 9

TO N I E G AS LI G HT I N G

ĝ\FLX LbZbVSRQWDQLF]Q\FK UR]PRZDFK :]URVW SRSXODUQRĂFL PHGLöZ VSRïHF]QRĂFLRZ\FK RUD] SRZV]HFKQLHMV]\ GRVWÚS GR LQIRUPDFML QD WHPDW ]GURZLD SV\FKLF]QHJR Lb WHUDSLL VSUDZLï\ ĝH NDĝG\ XZDĝD VLÚ ]DbHNVSHUWD 1DJOH QLHXVWDQQLH Vï\V]\P\ ZRNöï VLHELH RbķF]HUZRQ\FK IODJDFKĵ ķWULJJHURZDQLXĵ Lb RVREDFK ]b ]DEXU]HQLDPL DIHNW\ZQ\PL GZXELHJXQRZ\PL 1DV]H WHĂFLRZH FKDUDNWHU\]XMH RVRERZRĂÊ W\SX ERUGHUOLQH 2MFRZLH ]PDJDMÈ VLÚ ]b ]DEXU]HQLDPL REVHV\MQR NRPSXO V\MQ\PL 3U]\MDFLHOH QDUXV]DMÈ QDV]H JUDQLFH 3DUWQHU]\ SRGF]DV NïöWQL VWRVXMÈ JDVOLJKWLQJ DbSöěQLHM ERPEDUGXMÈ QDV PLïRĂFLÈ %\OL SDUWQHU]\ VÈ QDUF\]DPL VRFMRSDWDPL DOER MHGQ\P LbGUXJLP =DSU]\MDěQLHQL WHUDSHXFL LbMD ]DPLDVW SUDFRZDÊ ]bSDFMHQWDPL QDG UR]ZLÈ]DQLHP LFK SUREOHPöZ ]DF]ÚOLĂP\ VNXSLDÊ VLÚ QD ]ZUDFDQLX LP XZDJL ĝH QDGXĝ\ZDMÈ OXE QLHZïDĂFLZLH VWRVXMÈ PRZÚ WHUDSHXW\F]QÈ ZbRGQLHVLHQLX GR VZRLFK SUREOHPöZ :bWUDNFLH ZL]\W\ QLH E\ïR V]DQV QD SU]HMĂFLH GR NRQNUHWöZ ļ QLH Z\VWDUF]DïR QD WR F]DVX 3U]HNRQ\ ZDOLĂP\ OXG]L GR WHJR E\ ]DQLHFKDOL GLDJQR]RZDQLD LQQ\FK ]bIRWHOD ĝHE\ĂP\ PRJOL ]DMÈÊ VLÚ VNXWHF]QÈ SUDFÈ WHUDSHXW\F]QÈ 3DFMHQFL WDN EDUG]R NRQFHQWURZDOL VLÚ QD DQDOL]RZDQLX SUREOHPöZ ZV]\VWNLFK LQQ\FK RVöE ĝH SU]HVWDOL SUDJQÈÊ ]UR]XPLHQLD VDP\FK VLHELH 3RZDĝQLH ]DF]ÚïDP VLÚ PDUWZLÊ JG\ ]DXZDĝ\ïDP ĝH MÚ]\N WHUDSHX W\F]Q\ VWDMH VLÚ EURQLÈ SRGF]DV VHVML WHUDSLL GOD SDU 2F]\ZLĂFLH SRGF]DV WHUDSLL LQG\ZLGXDOQHM SDFMHQFL ]DZV]H SUöERZDOL GLDJQR]RZDÊ OXE HW\ NLHWRZDÊ RVRE\ ]H VZRMHJR RWRF]HQLD QLJG\ MHGQDN QLH ]HWNQÚïDP VLÚ ]bW\P ĝHE\ OXG]LH SR]RVWDMÈF\ Zb]ZLÈ]NX GLDJQR]RZDOL VLÚ QDZ]DMHP ZbPRMHM REHFQRĂFL ZbGRGDWNX WDN ]DFLHNOH Lb]bSU]HNRQDQLHP RbZïDVQHM QLHRP\OQRĂFL 1DJOH F]XïDP VLÚ ]PXV]RQD GR ]DSU]HF]DQLD ZQLRVNRP Z\FLÈJDQ\P SU]H] SDFMHQWöZ FR F]ÚVWR QLH E\ïR GREU]H SU]\MPRZDQH LbGR SRĂZLÚFDQLD PQöVWZD F]DVX QD Z\MDĂQLDQLH SUDZG]LZHJR ]QDF]HQLD VïöZ NWöU\FK Xĝ\ZDOL 0XVLDïDP UöZQLHĝ ]DMPRZDÊ VLÚ RJUDQLF]DQLHP V]NöG LbSRPDJDQLHP RERMJX SDUWQHURP ZbGRMĂFLX GR VLHELH SR QLHVïXV] Q\FK LbQLHU]DGNR RVWU\FK RFHQDFK NWöU\PL VLÚ REU]XFDOL 10

:VWÚS

3UDZG]LZ\ QLHSRNöM SRF]XïDP MHGQDN JG\ ]DF]Úï\ GR PQLH GRFLH UDÊ LQIRUPDFMH Rb W\P ĝH WHUPLQRORJLL VSHFMDOLVW\F]QHM QDGXĝ\ZDMÈ VDPL WHUDSHXFL QD SRGVWDZLH RSRZLHĂFL VZRLFK SDFMHQWöZ GLDJQR]X MÈF RVRE\ NWöU\FK QLJG\ QLH ZLG]LHOL 6]DIRZDOL ]ZURWDPL WDNLPL MDN ķERPEDUGRZDQLH PLïRĂFLÈĵ ķERUGHUOLQHĵ ķF]HUZRQD IODJDĵ LbķQDU F\]ĵ Lb]DFKÚFDOL SDFMHQWöZ GR ZLÚNV]HM F]XMQRĂFL Zb]ZLÈ]NDFK 6ï\ V]DïDP QLHMHGQÈ KLVWRULÚ RbWHUDSHXFLH NWöU\ SRGF]DV VHVML SRZLHG]LDï SDU]H ĝH MHGQD ]bRVöE VWRVXMH ZREHF GUXJLHM JDVOLJKWLQJ FKRÊ E\ïR WR QLHSRWU]HEQH QLHHW\F]QH LbSR SURVWX ]ïH &KFÈF XWU]\PDÊ SR]\FMÚ VSHFMDOLVW\ ZbJDELQHFLH XQLNQÈÊ U\]\ND QLHGRSDWU]HQLD LbVSUDZG]LÊ VLÚ ZbUROL QDMOHSV]HJR RUÚGRZQLND SDFMHQWöZ WHUDSHXFL ]DF]ÚOL VWRVRZDÊ WH VDPH HNVWUHPDOQH ĂURGNL LbWHUPLQ\ 7R SU]HMDZ WUZDMÈFHM RG GDZQD WHQGHQFML -DVQH ZLHOX ]b QDV Zb REHFQRĂFL WHUDSHXW\ OXE SU]\MDFLöï ]DVWDQDZLDïR VLÚ JïRĂQR QDG W\P F]\ QDV] E\ï\ SDUWQHU MHVW VRFMRSDWÈ F]\ RVRED ]bNWöUÈ VLÚ VSR W\NDP\ SU]HNURF]\ïD SHZQH JUDQLFH DOH Xĝ\ZDQLH WHUPLQöZ ]bG]LH G]LQ\ SV\FKRORJLL QD W\P VLÚ NRñF]\ïR 6IRUPXïRZDQLD WHUDSHXW\F]QH SR]RVWDZDï\ ZbJDELQHFLH SV\FKRORJD OXE SRMDZLDï\ VLÚ ZbUR]PRZDFK SR]D QLP QLHPQLHM SDUWQHU]\ QLH Xĝ\ZDOL LFK MDNR EURQL SU]HFLZNR VRELH QDZ]DMHP 1LH WZLHUG]Ú ĝH SRZLQQLĂP\ SU]HVWDÊ ]DVWDQDZLDÊ VLÚ QDG GLDJQR]È F]\ ]DQLHFKDÊ RFHQ\ ]DFKRZDQLD XZDĝDP MHGQDN ĝH QDOHĝ\ SU]HVWDÊ SU]HQRVLÊ WHUPLQRORJLÚ WHUDSHXW\F]QÈ QD JUXQW ]ZLÈ]NöZ 6WRVRZDQLH ZVSRPQLDQ\FK VIRUPXïRZDñ GR QLHVïXV]QHJR HW\NLH WRZDQLD EOLVNLFK OXE GR RF]\V]F]DQLD VLHELH ]bSRWHQFMDOQHM ZLQ\ QLH UR]ZLÈ]XMH SUREOHPöZ OHF] Z\ZRïXMH QRZH 7DNLH VïRZD V\JQDOL]XMÈ ĝH Zb]ZLÈ]NX G]LHMH VLÚ FRĂ EDUG]R QLHGREUHJR ļ ĝH PXVLP\ ZSUR ZDG]LÊ SRZDĝQH ]PLDQ\ ĝH NWRĂ SRWU]HEXMH IDFKRZHM SRPRF\ OXE ĝH PXVLP\ ]bWHJR ]ZLÈ]NX VLÚ XZROQLÊ ,VWQLHMÈ RQH SR WR ĝHE\ SRND]DÊ QDP ĝH PDP\ GR F]\QLHQLD ]bSRZDĝQ\P SUREOHPHP, ĝHE\ĂP\ PRJOL SRGMÈÊ GHF\]MÚ FR ]URELÊ. =b ]DïRĝHQLD QLH VïXĝÈ RQH Z\ïDGRZDQLX 11

TO N I E G AS LI G HT I N G

IUXVWUDFML OXE MHM X]DVDGQLHQLX DQL W\P EDUG]LHM Z\PXV]HQLX QD NLPĂ ]PLDQ\ -HĂOL Xĝ\ZDïHĂ LFK ZbW\P FHOX WR ZLHV] ĝH QLH VNXWNXMÈ 2EVHUZXMÈF FRUD] F]ÚVWV]H QDGXĝ\ZDQLH PRZ\ WHUDSHXW\F]QHM ]UR]XPLDïDP ĝH SDUÚ ZSLVöZ QD EORJX QLH X]P\VïRZL OXG]LRP Lĝ RGZRï\ZDQLH VLÚ GR WHUPLQRORJLL SV\FKRORJLF]QHM ZbFHOX UR]ZLÈ]D QLD SUREOHPöZ Zb]ZLÈ]NX QLF]HPX QLH VïXĝ\ 'ODWHJR QDSLVDïDP WÚ NVLÈĝNÚ DbSU]\ĂZLHFDï\ PL GZD JïöZQH FHOH 3R SLHUZV]H FKFLDïDP SRND]DÊ ĝH OHSV]H ]UR]XPLHQLH NZHVWLL ]GURZLD SV\FKLF]QHJR Lb]ZLÈ] NöZ MHVW EDUG]R ZVND]DQH DOH Z\NRU]\VW\ZDQLH WHUPLQRORJLL WHUD SHXW\F]QHM GR GLDJQR]RZDQLD OXE NU\W\NRZDQLD RVöE NWöUH NRFKDP\ MXĝ QLH &KFÚ ĝHE\ WHUDSLD QDGDO HGXNRZDïD LbZ]PDFQLDïD OXG]L DOH SUDZG]LZH Z]PRFQLHQLH PD PLHMVFH ZWHG\ JG\ OXG]LH ]\VNXMÈ ]UR]X PLHQLH LbUR]ZLMDMÈ ZbVRELH ]GROQRĂÊ GR ZSURZDG]DQLD SR]\W\ZQ\FK ]PLDQ :\NRU]\VW\ZDQLH ĝDUJRQX WHUDSHXW\F]QHJR MDNR EURQL PRĝH SRPöF ]UR]XPLHÊ SUREOHP DOH VSUDZLD ĝH OXG]LH QLP RSHUXMÈF\ F]XMÈ VLÚ XSUDZQLHQL GR PöZLHQLD LQQ\P MDN PDMÈ VLÚ ]PLHQLÊ $bSUDZGD MHVW WDND ĝH ]PLHQLÊ PRĝHP\ W\ONR VLHELH &]DVDPL ZLÈĝH VLÚ WR ]b Z\UDĝDQLHP VZRLFK RSLQLL Zb UHODFMDFK ZVND]\ZDQLHP ]ï\FK ]DFKRZDñ LbSURV]HQLHP LQQ\FK RbWR ĝHE\ ]DVWD QRZLOL VLÚ QDG VREÈ Lb ZSURZDG]LOL ]PLDQ\ $OH WR QLHMHG\QD U]HF] NWöUÈ PRĝHP\ F]\ SRZLQQLĂP\ ]URELÊ =DZV]H QDOHĝ\ ]DF]\QDÊ RG ]DMU]HQLD Zb JïÈE VLHELH Lb GRVWU]HĝHQLD WHJR FR my PXVLP\ ]PLH QLÊ ZbVZRLFK P\ĂODFK LbZb]DFKRZDQLX DbQDVWÚSQLH PRĝQD ]DMÈÊ VLÚ QDSUDZLDQLHP UHODFML :\NRU]\VW\ZDQLH MÚ]\ND WHUDSHXW\F]QHJR MDNR EURQL SR]EDZLD QDV WHM PRĝOLZRĂFL UR]ZRMX 'UXJLP FHOHP NVLÈĝNL MHVW RFKURQD SUDZG]LZHJR ]QDF]HQLD ZVSR PQLDQ\FK WHUPLQöZ 6ïRZD QDMF]ÚĂFLHM Z\NRU]\VW\ZDQH MDNR EURñ RGQRV]È VLÚ GR DJUHVRUöZ OXE RNROLF]QRĂFL ZbNWöU\FK GRFKRG]L GR SU]HPRF\ 1DGXĝ\ZDQLH OXE QLHZïDĂFLZH Xĝ\ZDQLH W\FK VïöZ SURZD G]L GR V\WXDFML MDN ]b EDMNL (]RSD &KïRSLHF NWöU\ ZRïDï Rb SRPRF – SUDZG]LZH REDZ\ QLH ]RVWDMÈ SRWUDNWRZDQH SRZDĝQLH 'OD WHM MHGQHM 12

:VWÚS

]H VWX NRELHW NWöUD U]HF]\ZLĂFLH MHVW ĝRQÈ QDUF\]D VLHMÈFHJR Zb MHM ĝ\FLX VSXVWRV]HQLH U]HF]È GUX]JRFÈFÈ MHVW VïXFKDQLH G]LHZLÚÊG]LHVLÚ FLX G]LHZLÚFLX LQQ\FK NRELHW WZLHUG]ÈF\FK ĝH PÈĝ MHVW QDUF\]HP GOD WHJR ĝH U]XFD XEUDQLD QD SRGïRJÚ* -HV]F]H EDUG]LHM QLHSRNRMÈFH MDN Z\MDĂQLÚ SöěQLHM MHVW WR ĝH SDUWQHU]\ SU]HMDZLDMÈF\ DJUHVMÚ ]bHQWX ]MD]PHP ]DF]ÚOL VWRVRZDÊ ĝDUJRQ WHUDSHXW\F]Q\ ĝHE\ Z]PRFQLÊ RSDUWH QD DJUHVML WDNW\NL NRQWUROL 7HUPLQRORJLD WHUDSHXW\F]QD VWDïD VLÚ QRZ\P VSRVREHP PDQLSXORZDQLD U]HF]\ZLVWRĂFLÈ :LG]LDïDP RVRE\ VWRVXMÈFH SU]HPRF SV\FKLF]QÈ NWöUH RVNDUĝDï\ VZRLFK SDUWQH UöZ RbPDQLSXODFMÚ ĝHE\ VDPHPX PöF QLPL PDQLSXORZDÊ. 7R Z\ĝV]\ SR]LRP Z\UDILQRZDQLD 3RZLQQLĂP\ E\Ê ĂZLDGRPL ĝH WHQ V]RNXMÈF\ UR]ZöM V\WXDFML Z\ZRïXMH SRZDĝQH NRQVHNZHQFMH 0XVLP\ FKURQLÊ VïRZD DE\ ]DFKRZDï\ ZïDĂFLZH ]QDF]HQLH ĝHE\ RVRE\ SRWU]HEXMÈFH SRPRF\ PRJï\ MÈ X]\VNDÊ DbWH NWöUH VWRVXMÈ SU]HPRF QLH E\ï\ ZbVWD QLH QDJLQDÊ LFK ]QDF]HQLD GOD ZïDVQ\FK FHOöZ

-DN NRU]\VWDÊ ]bNVLÈĝNL -HĂOL ]HUNQÈïHĂ QD VSLV WUHĂFL SUDZGRSRGREQLH Z\SDWU]\ïHĂ MHGHQ OXE GZD UR]G]LDï\ NWöUH FKFHV] SU]HF]\WDÊ =DOHWÈ WHM NVLÈĝNL MHVW MHM HOD VW\F]QRĂÊ &KRÊ EH] SUREOHPX PRĝHV] SU]HMĂÊ GR GRZROQHJR UR] G]LDïX ]DOHFDP UR]SRF]ÚFLH OHNWXU\ RG SLHUZV]\FK WU]HFK UR]G]LDïöZ Zb RGSRZLHGQLHM NROHMQRĂFL ']LÚNL WHPX EÚG]LHV] PöJï Zb SHïQL Z\NRU]\VWDÊ ]DZDUWRĂÊ NROHMQ\FK F]ÚĂFL GRW\F]ÈF\FK NRQNUHWQ\FK GLDJQR] OXE WHUPLQöZ 5R]G]LDïb UR]SRF]\QD VLÚ RG Z\MDĂQLHQLD F]\P MHVW Xĝ\ZDQLH PRZ\ WHUDSHXW\F]QHM MDNR EURQL MDN GRV]ïR GR WHJR ĝH WDN VLÚ UR]SRZV]HFKQLïR LbMDNLH SUREOHP\ Z\ZRïXMH XbSRMH G\QF]\FK RVöE Lb Zb LFK UHODFMDFK 5R]G]LDïb GRW\F]\ RILFMDOQHJR *

'DQH VWDW\VW\F]QH QLH VÈ U]HF]\ZLVWH

13