Antykoncepcja • Szczepienia • Choroby przewlekłe • Leki i suplementy • Choroby przenoszone drogą płciową • Wywiad rodzinny • Poprzednie ciąże • Styl życia • Witaminy prenatalne
zajść w ciążę? ........................................................................................................
Kiedy jesteś najbardziej płodna • Jak zwiększyć szanse na zajście w ciążę • Jeśli masz trudności z zajściem w ciążę • Zdrowe plemniki
Kwestie do rozważenia • Zdrowe wybory
Gdy potrzebujesz pomocy w zostaniu rodzicem ...................................................
Techniki wspomaganego rozrodu • Dawstwo gamet lub zarodków
Czy jesteś w ciąży? ......................................................................................................
Ginekolog-położnik • Położne • Poród w szpitalu • Perinatolodzy – specjaliści medycyny matczyno-płodowej • Jak podjąć decyzję • Kwestie do rozważenia
Przygotowanie do wizyt lekarskich • Naucz się rozpoznawać niepokojące objawy • Znajdź wsparcie • Przejmij kontrolę nad swoim zdrowiem
Rozdział 2 Zdrowe wybory w ciąży ...........................................................................
• Każdy kęs ma znaczenie • Produkty, których należy unikać w ciąży • Wskazówki dla wegetarianek • Suplementacja • Żywność bogata w kwas foliowy • Żywność bogata w wapń
Przybieranie na wadze ................................................................................................
• Jeśli masz nadwagę • Jeśli masz niedowagę • Jeśli zmagasz się z zaburzeniami odżywiania • Powolny i stabilny przyrost masy ciała • Jak rozkłada się przyrost masy ciała w ciąży
14
Aktywność fizyczna w ciąży ..............................................................................................
Ćwicz codziennie! • Jak znaleźć czas na ćwiczenia w ciąży
• Kiedy zachować szczególną ostrożność • Sport a ciąża • Słuchaj swojego ciała • Aktywności wymagające ostrożności • Ćwiczenia w ciąży
Potknęłam się i upadłam. Czy powinnam się zgłosić do lekarza?
• Czy powinnam się zaszczepić przeciw grypie i COVID-19?
• Czy inne szczepienia są bezpieczne? • Jak najlepiej leczyć przeziębienie? Jak leczyć alergie? • Czy mogę używać kremów na trądzik? • Jak dostarczyć wystarczającą ilość wapnia przy nietolerancji laktozy? • Czy można farbować włosy w ciąży? • Czy korzystanie z jacuzzi i sauny jest bezpieczne w ciąży? • Czy badanie rentgenowskie jest bezpieczne w ciąży? • Czy stosowanie urządzeń takich jak telefony komórkowe, tablety czy kuchenki mikrofalowe powinni wzbudzać mój niepokój?
• Czy skanery całego ciała stosowane na lotniskach są bezpieczne w ciąży? • Czy można stosować dietylotoluamid w celu ochrony przed ukąszeniami komarów? • Czy środki czystości są bezpieczne w ciąży? • Czy opary farb są szkodliwe? • Na czym polega ryzyko związane z kontaktem z kocimi odchodami? • Czy ciąża zwiększa ryzyko próchnicy? • Czy mogę korzystać z parków wodnych i kolejek górskich w ciąży?
49
53
Rozdział 3 Dla partnerów ............................................................................................ 61
Jak się zaangażować Jak
Jak łagodzić mdłości • Pomóż zwalczyć zmęczenie • Radzenie sobie ze zmianami nastroju • Twoje objawy ciążowe (ty też możesz je mieć)
• Pamiętaj, że to minie Seks
Obawy dotyczące porodu ...................................................................................................
Zdobywaj wiedzę o porodzie • Zaplanuj trasę do szpitala • Zamontuj fotelik samochodowy dla noworodka • Miej kopię planu porodu • Spakuj torbę do szpitala • Komunikacja z bliskimi
• Jak sobie z tym radzić? • Pozostań zaangażowany
Rozdział 4 Ciąża osób transpłciowych i interpłciowych .......................................
opieki ciążowej • Terapia testosteronem
ciąży
w czasie ciąży • Zdrowie psychiczne • Wspierająca opieka prenatalna • Ryzyko związane z zapłodnieniem in vitro
• Depresja • Planowanie rodziny • Kwestie prawne
i
• Trzeci i czwarty tydzień
Co się dzieje i gdzie? • Chromosomy X i Y • Czy możesz wpłynąć na płeć dziecka? • Określanie terminu porodu
Pierwszy etap porodu • Jak odczuwa się poród? • Pozycje porodowe
• Czynniki, które mogą przyspieszyć lub opóźnić poród • Jak dziecko przychodzi na świat • Drugi etap: poród dziecka • Trzeci etap: poród łożyska • Co dokładnie wywołuje poród?
194
195
Jeśli jesteś porodowym coachem ..................................................................................... 211
Podczas wczesnej fazy porodu • Podczas aktywnej fazy porodu
• Podczas II okresu porodu – pełnego rozwarcia • Podczas parcia i porodu
Kiedy wykonuje się cięcie cesarskie? ............................................................................... 215
Poród nie postępuje prawidłowo • Nieprawidłowy rytm serca dziecka
• Dziecko jest w nieprawidłowym położeniu • Główka dziecka nie jest prawidłowo ułożona • Masz poważny problem zdrowotny • Ciąża mnoga
• Problemy z łożyskiem • Problemy z pępowiną • Co z cięciem cesarskim na życzenie?
Ryzyko związane z cięciem cesarskim .............................................................................
Ryzyko dla ciebie • Czy istnieje limit cięć cesarskich? • Ryzyko dla dziecka
218
Czego możesz się spodziewać przy cięciu cesarskim?.................................................
Przygotowanie do cięcia cesarskiego • Jak sobie radzić z nieoczekiwanym cięciem cesarskim • Sala operacyjna • Sala pooperacyjna Po operacji .............................................................................................................................
Rekonwalescencja • Kolonizacja dziecka mikrobiomem pochwy • Zaangażowanie partnera/partnerki • Ograniczenia po cięciu cesarskim • Możliwe powikłania Witaj na świecie, maleństwo!
• Oddział intensywnej terapii noworodka • Jak może wyglądać wcześniak • Jak zaangażować się w opiekę nad wcześniakiem • Powikłania wcześniactwa • Kiedy twoje dziecko przebywa w szpitalu
Rozdział 18 Powrót do domu z noworodkiem...........................................................
Świat
Odruchy noworodka • Zmysły • Płacz • Owijanie niemowlęcia • Jedzenie i sen • Jak sobie radzić z kolką • Bezpieczny sen • Kształtowanie dobrych nawyków snu • Oddawanie moczu i wypróżnianie
Proces gojenia.......................................................................................................................
Skurcze macicy • Nacięcia krocza i pęknięcia • Wydzielina z pochwy
Powrót do formy ...................................................................................................................
Zmęczenie • Włosy i skóra • Waga • Ćwiczenia
Radzenie sobie z baby blues • Czy to coś więcej niż baby blues ?
Budowanie więzi z dzieckiem ............................................................................................
Daj sobie czas
Rozdział 20 Jak odnaleźć się w roli
Jak przetrwać pierwsze tygodnie ......................................................................................
Jak radzić sobie ze stresem związanym z nową rolą • Zadbaj o wystarczającą ilość snu • Organizacja obowiązków domowych • Kiedy sen staje się wyzwaniem • Przygotowanie zwierzęcia na pojawienie się dziecka
Przejście do rodzicielstwa • Znaczenie wsparcia • Co sprawia, że rodzina jest silna i dobrze funkcjonuje? • Relacja między rodzicami
Jak znaleźć czas dla siebie i dla drugiej połówki
Chwila dla siebie • Chwila we dwoje • Seks po porodzie
Ocena ryzyka genetycznego na podstawie
Różne rodzaje testów genetycznych ................................................................................
Badania diagnostyczne • Badania przesiewowe w kierunku chorób ujawniających się w wieku dorosłym • Badania w kierunku nosicielstwa • Badania prenatalne • Badania przesiewowe noworodków
Badania w kierunku nosicielstwa
przeprowadza się badania? ........................................................................................
Badanie pozakomórkowego DNA płodowego (cfDNA) • Najczęstsze schorzenia wykrywane podczas badań prenatalnych • Badanie przesiewowe w pierwszym trymestrze
Produkcja mleka • Korzyści dla dziecka • Korzyści dla ciebie • Zalety i wyzwania • Suplementy witaminy D • Pierwsze kroki • Kiedy karmienie piersią nie jest możliwe • Prawidłowe przystawianie dziecka do piersi
• Pozycje do karmienia • Podstawy karmienia piersią • Zadbaj o siebie • Pielęgnacja piersi • Odciąganie mleka • Przechowywanie mleka matki • Karmienie piersią wieloraczków • Powrót do pracy • Wprowadzenie butelki • Mleko dawczyni
Karmić piersią czy butelką: porady i wskazówki • Zalety i wady karmienia butelką • Podstawowe informacje o karmieniu butelką • Bądź elastyczna • Jak zacząć • Przygotowanie mleka modyfikowanego • Prawidłowa pozycja podczas karmienia
Rozdział 24 Łagodzenie bólu podczas porodu .........................................................
315
Metody łagodzenia bólu podczas porodu .......................................................................
Leki przeciwbólowe • Naturalne metody • Kim jest doula?
Techniki oddychania • Techniki relaksacyjne • Techniki manualne
Rozdział 25 Planowe cięcie cesarskie
Korzyści dla ciebie • Możliwe komplikacje krótkoterminowe • Możliwe komplikacje długoterminowe • Ryzyko dla dziecka
Rozdział
Korzyści z porodu drogami natury po cięciu cesarskim • Ryzyko przy porodzie drogami natury po cięciu cesarskim
Kwestie do rozważenia ........................................................................................................
Rodzaj poprzedniego cięcia cesarskiego • Przyczyna poprzedniego cięcia cesarskiego • Kiedy poród naturalny po cięciu cesarskim nie jest możliwy
Wskazówki dotyczące planowania porodu drogami natury po cięciu cesarskim ..............................................................................................................
Jak zazwyczaj przebiega poród drogami natury po cięciu cesarskim
Rozdział 27 Antykoncepcja po porodzie ....................................................................
do rozważenia ........................................................................................................
Skuteczność • Planowanie kolejnej ciąży • Wygoda stosowania • Wpływ na laktację • Skutki uboczne • Dodatkowe korzyści • Ochrona przed chorobami przenoszonymi drogą płciową • Akceptowanie metody przez partnera • Moje przekonania religijne
Karmienie piersią i antykoncepcja.....................................................................................
Rozdział 31 Postępowanie w przypadku problemów zdrowotnych przed ciążą i po porodzie ........................................................................
Problemy zdrowotne przed ciążą
465
465 Astma • Nowotwory • Depresja • Cukrzyca • Padaczka • Choroby serca • Wirusowe zapalenie wątroby typu B • Nadciśnienie tętnicze • Immunologiczna plamica małopłytkowa • Zespół jelita drażliwego • Toczeń • Fenyloketonuria • Reumatoidalne zapalenie stawów • Choroby przenoszone drogą płciową • Anemia sierpowata • Choroby tarczycy • Mięśniaki macicy
Problemy poporodowe ........................................................................................................
Zakrzepica • Obfite krwawienie • Infekcje • Depresja poporodowa i napady lękowe • Jak sobie pomóc w depresji poporodowej
Ponowne starania o dziecko .............................................................................................. 492
Powrót do równowagi emocjonalnej • Twój partner/partnerka • Powrót do równowagi emocjonalnej • Powrót do zdrowia fizycznego • Wskazowki dotyczące przyszłych ciąż
Źródła ilustracji ..................................................................................................................... 505
Wstęp
Niewiele wydarzeń w życiu jest równie przełomowych i ekscytujących jak narodziny dziecka. Miesiące poprzedzające te wyjątkowe chwile niosą ze sobą wiele emocji – od radosnego oczekiwania po zrozumiały niepokój. Chcesz zrobić wszystko, by jak najlepiej zadbać o rozwijające się życie. Zainteresowanie tą książką świadczy o twojej trosce o prawidłowy przebieg ciąży i o pragnieniu, by początek rodzicielskiej drogi był jak najbardziej świadomy i spokojny.
Przewodnik po zdrowej ciąży od Mayo Clinic to sprawdzone i wiarygodne źródło wiedzy dla wszystkich rodziców – niezależnie od tego, jaką rodzinę tworzą. W tym wydaniu znajdziesz przejrzyste odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania. Publikacja została wzbogacona o nowe i zaktualizowane informacje, m.in. na temat nowych szczepionek, badań genetycznych oraz zdrowia miednicy w czasie ciąży i po porodzie.
Książkę napisał zespół ekspertów zajmujących się tematyką ciąży, którzy z pełnym zaangażowaniem pomagają rodzicom przygotować się na przyjście dziecka. Mamy nadzieję, że będzie ona wartościowym i pomocnym przewodnikiem w tym wyjątkowym czasie oczekiwania.
DR N. MED. MYRA J. WICK
jest specjalistką na Oddziale Położnictwa i Ginekologii oraz Oddziale Genomiki Klinicznej w Mayo Clinic w Rochester w stanie Minnesota, a także profesorem nadzwyczajnym w Mayo Clinic College of Medicine and Science. Mając czworo dzieci, dr Wick patrzy na ciążę zarówno z perspektywy lekarza, jak i matki.
Przedmowa
Ciąża jest jednym z najważniejszych i najbardziej wyjątkowych okresów w życiu. To czas dynamicznych zmian fizjologicznych, emocjonalnych i społecznych, który – choć naturalny – często rodzi pytania, niepewność i potrzebę uzyskania rzetelnych informacji opartych na aktualnej wiedzy medycznej. Właśnie dlatego dostęp do wiarygodnych, jasno sformułowanych i praktycznych zaleceń ma kluczowe znaczenie dla zdrowia i dobrego samopoczucia rodziców i rozwijającego się dziecka.
Przewodnik po zdrowej ci ąży od Mayo Clinic od lat stanowi jedno z najbardziej cenionych źródeł wiedzy dla rodziców oraz specjalistów zajmujących się opieką perinatalną. Publikacja ta łączy najnowsze osiągnięcia medycyny opartej na faktach ( evidence-based medicine ) z empatycznym podejściem do potrzeb przyszłych rodziców. Autorzy w przystępny sposób omawiają zarówno fizjologię ciąży, jak i najczęstsze dolegliwości, możliwe powikłania, zagadnienia dotyczące stylu życia, zdrowia psychicznego oraz przygotowania do porodu i rodzicielstwa.
Polskie wydanie przygotowano z myślą o realiach systemu ochrony zdrowia w Polsce oraz potrzebach polskich pacjentów. Zachowując oryginalny, wysoki standard merytoryczny publikacji Mayo Clinic, uwzględniono aktualne zalecenia kliniczne oraz terminologię zrozumiałą zarówno dl a ciężarnych, jak i ich bliskich. Książka może stanowić cenne uzupełnienie opieki sprawowanej przez lekarzy położników i położne.
Mam nadzieję, że niniejszy przewodnik będzie dla Czytelników źródłem rzetelnej wiedzy, wsparcia i spokoju podczas ciąży, a także pomoże w świadomym podejmowaniu decyzji dotyczących zdrowia własnego i dziecka. To publikacja, która z powodzeniem może towarzyszyć przyszłym rodzicom na każdym etapie tej wyjątkowej drogi.
DR HAB. N. MED. DIANA MASSALSKA, PROF. CMKP
jest specjalistką położnictwa i ginekologii oraz perinatologii; kieruje Oddziałem Położnictwa i Patologii Ciąży Warszawskiego Instytutu
Zdrowia Kobiet. Jej codzienna praktyka kliniczna oraz doświadczenia i potrzeby pacjentek stanowiły inspirację dla powstania polskiej wersji poradnika.
Jak korzystać z tej książki
Przewodnik po zdrowej ciąży od Mayo Clinic to kompleksowy podręcznik, który odpowiada na wszystkie pytania i wątpliwości przyszłych rodziców. Aby ułatwić znalezienie potrzebnych informacji, książkę podzielono na sześć części:
CZĘŚĆ 1: ZDROWA CIĄŻA
Jak zajść w ciążę, jak się odżywiać i ćwiczyć w jej trakcie, co warto wiedzieć o lekach – ta sekcja obejmuje wszystkie kluczowe zagadnienia. Znajdziesz tu również odpowiedzi na wiele nurtujących cię pytań.
CZĘŚĆ
2: CIĄŻA MIESIĄC PO MIESIĄCU
Ta część dostarcza informacji o rozwoju dziecka w każdym tygodniu i miesiącu ciąży oraz o zmianach, jakie zachodzą w twoim ciele i w sferze emocji. Zawiera również szczegółowe informacje o porodzie.
CZĘŚĆ 3: TWOJE DZIECKO JEST JUŻ NA ŚWIECIE
Niezależnie od tego, jak długo jesteś rodzicem, opieka nad noworodkiem może być stresująca. Informacje i porady zawarte w tej części mogą być pomocne w pierwszych tygodniach po narodzinach dziecka.
CZĘŚĆ 4: WAŻNE DECYZJE W CIĄŻY
Podczas ciąży możesz stanąć przed podjęciem wielu decyzji – zarówno tych dużych, jak i małych. Część 4 została zaprojektowana tak, aby pomóc ci znaleźć najlepsze rozwiązanie danego problemu.
CZĘŚĆ
5: PRZEWODNIK PO OBJAWACH
Tutaj znajdziesz praktyczne porady dotyczące radzenia sobie z bólem pleców, zmęczeniem, zgagą, skurczami nóg, obrzękami i wieloma innymi powszechnymi dolegliwościami ciążowymi. Objawy zostały ułożone alfabetycznie, co ułatwia ich szybkie odnalezienie.
CZĘŚĆ
6: KOMPLIKACJE W CIĄŻY I PODCZAS PORODU
Większość ciąż przebiega bezproblemowo, ale czasami mogą pojawić się komplikacje zarówno u ciebie, jak i u dziecka. W tej części omówiono najczęstsze problemy zdrowotne, jakie mogą się zdarzyć w ciąży i podczas porodu oraz metody ich leczenia.
ROZDZIAŁ 1
Przygotowanie do ciąży
Zmiana pieluch, karmienie, foteliki samochodowe, drzemki, przytulanie – jesteś na to wszystko gotowa. Super! Posiadanie dziecka to wyjątkowe doświadczenie, które na zawsze zmieni twoje życie.
Ważne, byś była dobrze przygotowana na tę zmianę, która wymaga wiele zaangażowania. Starannie zaplanowana ciąża może zapewnić tobie i dziecku jak najlepszy start. Jeśli sięgasz po tę książkę na etapie planowania rodziny, już teraz podejmujesz ważny krok w stronę świadomego rodzicielstwa. Troska o zdrowie i zdobywanie wiedzy pomogą ci przejść przez ciążę w dobrym samopoczuciu.
Rozdział 1 – wstępny – przedstawia kilka kluczowych koncepcji i wskazówek, które pomogą ci przygotować się do ciąży. Jeśli już wiesz, że jesteś w ciąży – gratulacje!
Możesz tylko pobieżnie zapoznać się z tym rozdziałem i od razu przejść do rozdziału 2.
CZY TO ODPOWIEDNI CZAS?
Warto przypomnieć prostą prawdę: pojawienie się dziecka zmienia życie. W wielu aspektach jest to wspaniałe, ale od tego momentu wszystko ulegnie zmianie. Już w pierwszym trymestrze możesz zacząć chodzić spać o 20:30 albo przynajmniej o tym marzyć, jeśli masz inne obowiązki. A kiedy dziecko przyjdzie na świat, spokojne weekendy i spontaniczne wieczorne wyjścia ustąpią miejsca całodobowemu karmieniu i przewijaniu.
Choć trudno wskazać idealny moment na zostanie rodzicem, niektóre etapy życia sprzyjają ciąży i początkom rodzicielstwa bardziej niż inne.
Pytania, które warto sobie zadać
Oto kilka pytań, które możesz sobie zadać, aby upewnić się, że to właściwy moment:
Dlaczego chcę mieć dziecko?
Jeśli mam partnera/partnerkę: Czy on/ona czuje to samo, co ja? Czy omówiliśmy nasze podejście do wychowania dziecka?
Jak posiadanie dziecka wpłynie na mój obecny i przyszły styl życia lub karierę? Czy jestem gotowa i chętna do dokonania tych ważnych zmian?
Czy mojemu życiu towarzyszy stres, który może utrudnić mi dbanie o siebie i czerpanie radości z ciąży? A co z moim partnerem/partnerką? Czy stres jest dla nas problemem?
Czy stać nas na wychowanie dziecka? Jeśli jestem samotna, czy mam wystarczające zasoby, aby samodzielnie się nim opiekować?
Jeśli zdecyduję się wrócić do pracy, czy będę w stanie zapewnić dziecku dobrą opiekę?
Im wcześniej zaczniesz rozważać te kwestie i przygotowywać się na ten ważny etap, tym większe masz szanse na zdrową ciążę oraz łatwiejsze wejście w rolę rodzica. Dotyczy to zarówno osób planujących dziecko, starających się zajść w ciążę, jak i tych, które już spodziewają się potomstwa.
CZY TWOJE CIAŁO JEST GOTOWE?
Nie musisz być w doskonałej formie, aby zajść w ciążę, ale jeśli jesteś zdrowa, masz większe szanse na jej bezproblemowy przebieg.
Jak więc sprawdzić, czy twoje ciało jest gotowe na ciążę? Najlepiej skonsultuj się z lekarzem. Umów się na wizytę prekoncepcyjną u ginekologa, położnej lub innego specjalisty, który będzie prowadził twoją ciążę.
Podczas takiej wizyty można wykryć ewentualne zagrożenia dla ciąży, ustalić metody ich ograniczenia oraz omówić ogólny stan zdrowia.
Jeśli jest to możliwe, warto, aby partner/partnerka również uczestniczył/uczestniczyła w tej wizycie. Zdrowie i styl życia obojga rodziców – w tym wywiad rodzinny oraz czynniki ryzyka związane z infekcjami lub wadami wrodzonymi – mogą wpłynąć na ciążę i rozwój dziecka.
Podczas wizyty lekarz przeprowadzi pełne badanie fizykalne, w tym pomiar ciśnienia krwi, a także może zaproponować wykonanie cytologii i badania ginekologicznego. Tematy, które mogą zostać poruszone, to m.in.:
Antykoncepcja
Jeśli stosowałaś tabletki antykoncepcyjne, pierścień dopochwowy, plastry antykoncepcyjne, implant lub wkładkę wewnątrzmaciczną (IUD, intrauterine device ), możesz zajść w ciążę wkrótce po zaprzestaniu ich stosowania. Niektóre kobiety zachodzą w ciążę jeszcze przed pierwszą miesiączką po odstawieniu antykoncepcji. (Nie martw się – lekarz nadal będzie w stanie dokładnie określić termin porodu, nawet jeśli nie znasz daty owulacji). Jeśli nie chcesz zajść w ciążę od razu po odstawieniu antykoncepcji, stosuj prezerwatywy lub inną metodę barierową, dopóki nie będziesz gotowa na dziecko. U większości kobiet cykl miesiączkowy wraca do normy w ciągu 3 miesięcy od zakończenia antykoncepcji hormonalnej.
Jeśli stosowałaś zastrzyki antykoncepcyjne, możesz zacząć starania o dziecko od razu po zaprzestaniu regularnych zastrzyków, jednak powrót do płodności może potrwać nawet do 10 miesięcy lub dłużej.
Szczepienia
Infekcje, takie jak: COVID-19, ospa wietrzna, różyczka i wirusowe zapalenie wątroby typu B, mogą być niebezpieczne w ciąży. Jeśli twoje szczepienia nie są pełne lub nie masz pewności, czy jesteś odporna na niektóre choroby, w ramach opieki przedkoncepcyjnej lekarz może zlecić badania na obecność pr zeciwciał oraz zalecić podanie jednej lub kilku szczepionek – najlepiej co najmniej miesiąc przed planowanym zajściem w ciążę.
Choroby przewlekłe
Jeśli cierpisz na chorobę przewlekłą, np. cukrzycę, astmę czy nadciśnienie tętnicze, warto się upewnić, że jest ona pod kontrolą. W niektórych przypadkach lekarz może zalecić zmianę dawkowania leków lub modyfikację terapii przed planowaną ciążą, a także omówić specjalną opiekę zdrowotną, jakiej będziesz potrzebowała w trakcie ciąży.
Leki i suplementy
Poinformuj lekarza o wszystkich lekach, ziołach i suplementach, które przyjmujesz. Możesz potrzebować zmiany dawkowania lub całkowitego odstawienia niektórych z nich przed planowaną ciążą.
To także odpowiedni moment, aby rozpocząć przyjmowanie witamin prenatalnych, czyli witamin przeznaczonych dla kobiet planujących ciążę, będących w ciąży oraz karmiących piersią. Dlaczego tak wcześnie? Cewa nerwowa dziecka, która przekształca się w mózg i rdzeń kręgowy, rozwija się w pierwszym miesiącu ciąży – czasem zanim dowiesz się, że jesteś w stanie odmiennym. Przyjmowanie witamin prenatalnych przed poczęciem pomaga zapobiegać wadom cewy nerwowej, takim jak rozszczep kręgosłupa i innym zaburzeniom rozwoju mózgu oraz rdzenia kręgowego.
Choroby przenoszone drogą płciową Infekcje przenoszone drogą płciową mogą zwiększyć ryzyko niepłodności, ciąży pozamacicznej (gdy zapłodniona komórka jajowa zagnieżdża się poza macicą, np. w jajowodzie)
WITAMINY PRENATALNE
Jednym z pierwszych zaleceń przed planowaniem ciąży jest przyjmowanie (suplementacja) kwasu foliowego. Jeśli zastanawiasz się, czy ta codzienna rutyna naprawdę ma znaczenie, możesz być pewna, że tak!
Zgodnie z Rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczącymi suplementacji u kobiet ciężarnych z 2020 roku oraz Stanowiskiem Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B 6 i B 12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu z 2024 roku, najlepiej przyjmować kwas foliowy co najmniej 1–3 miesiące przed zajściem w ciążę.
Kwas foliowy pomaga zapobiegać wadom cewy nerwowej – poważnym nieprawidłowościom rozwojowym mózgu i rdzenia kręgowego. Kluczowy etap kształtowania się cewy nerwowej, z której powstają mózg i rdzeń kręgowy dziecka, przypada na pierwszy miesiąc rozwoju dziecka – często zanim kobieta zorientuje się, że jest w ciąży. Dlatego już na co najmniej miesiąc przed planowanym poczęciem powinnaś przyjmować od 400 do 800 mcg kwasu foliowego dziennie.
Stosowanie innych suplemenów witaminowych, w tym preparatów wielowitaminowych, w okresie starań o ciążę, nie jest zalecane. Podstawowym źródłem witamin i mikroelementów powinna być dobrze zbilansowana dieta. Niektóre badania sugerują, że witaminy prenatalne mogą zmniejszać ryzyko niskiej wagi urodzeniowej.
Witaminy prenatalne są dostępne bez recepty w większości aptek.
Przyjmowanie witamin prenatalnych przed planowaną ciążą może pomóc w zmniejszeniu nudności i wymiotów w trakcie ciąży. Jeśli jednak witaminy prenatalne powodują u ciebie mdłości, spróbuj przyjmować je wieczorem lub z przekąską. Pomocne może być także żucie gumy lub ssanie twardych cukierków tuż po połknięciu tabletki.
Jeśli witaminy powodują zaparcia, pij dużo wody, wprowadź więcej błonnika do diety oraz zwiększ codzienną aktywność fizyczną. Możesz także zapytać lekarza o stosowanie środka zmiękczającego kał.
Jeśli mimo przestrzegania zaleceń nadal źle tolerujesz witaminy prenatalne, porozmawiaj z lekarzem o innych rozwiązaniach. Czasem wystarczy zmiana preparatu lub przyjmowanie poszczególnych składników oddzielnie – np. samego kwasu foliowego – co może zmniejszyć ryzyko działań niepożądanych.
oraz innych komplikacji ciążowych. Przed planowaną ciążą lekarz może zalecić badania przesiewowe w kierunku infekcji oraz – w razie potrzeby – odpowiednie leczenie.
Wywiad rodzinny
Niektóre choroby genetyczne i wady wrodzone częściej występują w określonych rodzinach lub grupach etnicznych. Jeśli w twojej rodzinie albo w rodzinie partnera odnotowano takie przypadki lub należycie do grupy podwyższonego ryzyka, lekarz może zaproponować konsultację genetyczną jeszcze przed rozpoczęciem starań o dziecko.
Poprzednie ciąże
Jeśli nie jest to twoja pierwsza ciąża, lekarz może zapytać o przebieg poprzednich ciąż. Koniecznie poinformuj go o wszelkich powikłaniach, takich jak: nadciśnienie, cukrzyca ciążowa, poród przedwczesny czy wystąpienie wad wrodzonych.
Jeśli w jednej z poprzednich ciąż u dziecka wystąpiła wada cewy nerwowej, może być konieczne przyjmowanie większej dawki kwasu foliowego niż ta zawarta w standardowych preparatach prenatalnych.
Jeśli odczuwasz niepokój związany z kolejną ciążą, porozmawiaj o tym z lekarzem. Wspólnie będziecie mogli ustalić, co możesz zrobić, aby zwiększyć szanse na jej prawidłowy przebieg.
Styl życia
Prowadzenie zdrowego stylu życia w trakcie ciąży jest bardzo ważne. Lekarz podczas wizyty zapewne poruszy temat zdrowej diety, regularnej aktywności fizycznej oraz odpowiedniej ilości snu. Prawidłowe odżywianie i ruch sprzyjają stworzeniu jak najlepszych warunków dla rozwoju zdrowego dziecka. Jeśli jesteś miłośniczką przekąsek, warto zrezygnować z niezdrowego jedzenia przed planowaną ciążą i zastąpić je zdrowymi owocami, warzywami i pełnoziarnistymi produktami. Jeśli twoja codzienna aktywność fizyczna ogranicza się do przejścia dystansu z samochodu do pracy, spróbuj stopniowo wprowadzać więcej ruchu – codzienne spacery, jazdę na rowerze albo udział w zajęciach fitness czy jogi. Dzięki temu łatwiej przygotujesz organizm do ciąży.
Jeśli masz niedowagę lub nadwagę, warto zadbać o prawidłową masę ciała. Przygotowując się do ciąży, unikaj alkoholu, środków odurzających oraz kontaktu z substancjami toksycznymi. Jeśli palisz, poproś lekarza o pomoc lub informacje na temat dostępnych form wsparcia w rzucaniu palenia.
JAK ZAJŚĆ W CIĄŻĘ?
Czasem można odnieść wrażenie, że niektóre pary zachodzą w ciążę niemal natychmiast, jakby wystarczyła sama rozmowa o dziecku. Inne muszą uzbroić się w cierpliwość i liczyć na odrobinę szczęścia.
ROZDZIAŁ 3
Dla partnerów
Jeśli spodziewasz się dziecka, ale to nie ty jesteś w ciąży, zastanów się, jaką rolę odgrywasz w tej przygodzie. Dawniej rola partnera ograniczała się do poczęcia, a następnie do nerwowego spacerowania po szpitalnym korytarzu w oczekiwaniu na wieści o porodzie. Obecnie jednak partnerzy są znacznie bardziej zaangażowani w okres ciąży – od uczestnictwa w pierwszej wizycie prenatalnej, po zajęcia przygotowujące do porodu i wsparcie podczas samego rozwiązania.
Chociaż to nie ty nosisz dziecko i nie na tobie skupia się cała uwaga, istnieje wiele sposobów na to, aby poczuć się częścią tego wyjątkowego czasu, a nie tylko biernym obserwatorem. Dziesięć miesięcy ciąży to czas przygotowań do rodzicielstwa, który pozwala stopniowo wczuć się w nową rolę.
Informacje zawarte w tym rozdziale dotyczą wszystkich rodzajów rodzin i partnerów ciężarnych kobiet, w tym rodziców niebiologicznych, par jednopłciowych oraz osób o różnorodnych tożsamościach płciowych.
JAK SIĘ ZAANGAŻOWAĆ
Oto kilka sposobów, dzięki którym możesz się zaangażować w ciążę swojej partnerki od samego początku:
Kup test ciążowy. Nigdy nie jest za wcześnie, aby się zaangażować. Jeśli staracie się o dziecko – albo nawet jeśli ciąża nie był a planowana, ale pojawiły się podejrzenia,
iż partnerka jest w ciąży – zaproponuj, że kupisz test ciążowy. To może być wasz wspólny, ważny moment – pełen emocji, oczekiwania i bliskości, gdy razem zobaczycie wynik. Bądź obecny na wizytach prenatalnych. Nawet jeśli nie możesz uczestniczyć we wszystkich spotkaniach, postaraj się być przynajmniej na pierwszej wizycie oraz podczas badań ultrasonograficznych (USG). To szczególne momenty – ważne nie tylko dla zdrowia dziecka, ale i dla waszej relacji. Kluczowe badanie ultrasonograficzne odbywa się zazwyczaj:
między 11. a 13.+6 tygodniem ciąży, między 18. a 22. tygodniem ciąży, między 28. a 32. tygodniem ciąży oraz w terminie porodu (Rekomendacje Sekcji Ultrasonografii Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie przesiewowej diagnostyki ultrasonograficznej w ciąży o przebiegu prawidłowym – 2020 rok) i pozwala zobaczyć rozwijające się dziecko oraz ocenić jego stan zdrowia. Po tych wizytach podejmuje się wiele istotnych decyzji dotyczących ewentualnych badań prenatalnych, więc dobrze, aby oboje partnerzy byli zaangażowani w rozmowy z lekarzem. Jeśli jesteś biologicznym rodzicem, podzielenie się historią medyczną swojej rodziny może pomóc w dobraniu odpowiedniej opieki prenatalnej.
Rozmawiaj ze swoją partnerką. To ona najczęściej ma najwięcej informacji o przebiegu ciąży i zmianach, które zachodzą w jej ciele. Dlatego rozmowy o jej samopoczuciu i emocjach są tak ważne. Dzielenie się przeżyciami pomoże ci lepiej zrozumieć, przez co przechodzi druga osoba, i sprawi, że poczujesz się bardziej zaangażowany w ciążę.
Nawiąż więź z dzieckiem. Za zgodą partnerki możesz mówić do dziecka, śpiewać mu i delikatnie masować brzuch. Badania sugerują, że dzieci rozpoznają głosy i dźwięki, które słyszały często w łonie matki. W 16.–20. tygodniu ciąży możesz czuć pierwsze ruchy dziecka – to niezwykle ekscytujący moment dla obojga rodziców.
Weź udział w zajęciach prenatalnych. Kursy przygotowujące do porodu pomogą ci zrozumieć, czego się spodziewać podczas akcji porodowej i jak opiekować się noworodkiem.
Wspieraj zdrowy styl życia partnerki. Podczas ciąży zadbajcie wspólnie o zdrowe odżywianie, regularną aktywność fizyczną i odpowiednią ilość odpoczynku. Jeśli palisz papierosy, unikaj palenia w obecności partnerki, ponieważ substancje zawarte w dymie tytoniowym mogą szkodzić dziecku. Najlepiej, jeśli podejmiesz decyzję o rzuceniu palenia przed narodzinami dziecka. Jeśli oboje spożywacie alkohol, wesprzyj partnerkę w rezygnacji z picia, ograniczając własne spożycie.
JAK RAZEM PRZETRWAĆ PIERWSZY TRYMESTR
Jeśli jest to pierwsza ciąża twojej partnerki, początkowe tygodnie mogą być dla was dużym wyzwaniem.
Choć fizycznie partnerka może wyglądać tak samo jak wcześniej – brzuch zazwyczaj zaczyna być widoczny dopiero po około 12 tygodniach – w jej ciele zachodzą ogromne zmiany.
Już w ciągu pierwszych 2 tygodni od zapłodnienia hormony zaczynają przygotowywać organizm do ciąży, co może wywołać różne objawy, takie jak mdłości, zmęczenie, wahania nastroju, zmiany apetytu i inne. Twoja partnerka może: czuć cię słabo, jakby miała zemdleć; zapytać, dlaczego robisz te okropne jajka na śniadanie, mimo że wcześniej były jej ulubionym daniem; odczuwać głód już 2 godziny po posiłku; łatwo wpadać w płacz; chcieć, abyś był blisko blisko, ale nie dotykał jej. U każdej osoby ciąża może wyglądać inaczej. Niektórzy doświadczają objawów tylko w niewielkim stopniu, u innych mogą być one znacznie bardziej nasilone. Dlatego warto się przygotować na różne sytuacje.
Jak łagodzić mdłości
Tak zwane poranne mdłości mogą trwać przez cały dzień i zazwyczaj ustępują po 14. tygodniu, choć u niektórych kobiet utrzymują się do samego porodu.
Możesz pomóc partnerce, dbając o to, by regularnie piła wodę i spożywała często, ale niewielkie posiłki – głód może nasilać mdłości. Możesz zaproponować jej produkty z imbirem, takie jak herbata, cukierki czy ciastka, które powinny złagodzić nudności. Unikaj natomiast intensywnych zapachów i potraw, które je wywołują.
Te same zasady często pomagają też przy zgadze i zaparciach – dolegliwościach, które również mogą się pojawić w ciąży.
Możesz przygotować jej ulubiony napój i kilka prostych przekąsek, np. krakersy, i zostawić je na stoliku nocnym – na wypadek, gdyby źle się poczuła w nocy lub z samego rana.
Gdy partnerka nagle zmieni zdanie odnośnie do tego, co chce jeść lub pić, staraj się podejść do tego z wyrozumiałością i otwartością.
Pomóż zwalczyć zmęczenie
Ciało twojej partnerki intensywnie przygotowuje się do ciąży – serce bije szybciej, puls przyspiesza – to może być wyczerpujące. Pomóż jej odpoczywać tak często, jak tylko jest to możliwe. Warto także zadbać o podaż odpowiedniej ilości białka i żelaza oraz regularną aktywność fizyczną, które mogą pomóc w walce ze zmęczeniem. Dobrymi źródłami białka i żelaza są: chude mięso, fasola, orzechy i jaja.
Radzenie sobie ze zmianami nastroju
Zmieniający się poziom hormonów może sprawić, że partnerka będzie reagowała bardziej emocjonalnie niż zwykle. To zupełnie normalne. Może być zachwycona w jednej chwili, a w następnej – rozpłakać się bez wyraźnego powodu. Często sama nie będzie rozumiała swoich uczuć, co może być frustrujące zarówno dla niej, jak i dla ciebie. Ważne, by w tym czasie okazać jej cierpliwość i wsparcie. W drugim trymestrze poziom hormonów powinien się ustabilizować, a zmiany nastroju stają się mniej intensywne. Do tego czasu – po prostu ją wspieraj.
TWOJE OBJAWY CIĄŻOWE (TY TEŻ MOŻESZ JE MIEĆ)
Badania wykazały, że u niektórych gatunków, w tym u ludzi, dochodzi do zmian hormonalnych, które wzmacniają instynkty rodzicielskie u osób będących w bliskim kontakcie z ciężarną partnerką. Wzorce hormonalne u nieciężarnych partnerów często odzwierciedlają te występujące u ich ciężarnych partnerek. Na przykład:
Poziom prolaktyny, hormonu pomagającego w produkcji mleka, wzrasta w późnej ciąży.
Poziom kortyzolu, hormonu produkowanego przez organizm w odpowiedzi na stres, również rośnie przed porodem i zwiększa się w jego trakcie.
Ten nasilony poziom stresu może pomóc nieciężarnym partnerom skupić się na noworodku i nawiązać z nim więź.
Poziom testosteronu obniża się w trakcie ciąży i zaraz po narodzinach dziecka. Sugeruje to przesunięcie zachowań z konkurencyjnych na bardziej opiekuńcze.
Niektórzy partnerzy mogą doświadczać syndromu kuwady, czyli zespołu wylęgania, doświadczając przyrostu masy ciała, nudności, zmęczenia i zmian emocjonalnych. Nie zdziw się więc, jeśli zauważysz, że twoje uczucia i odczucia fizyczne zaczynają odzwierciedlać te, których doświadcza twoja partnerka w ciąży.
Pamiętaj, że to minie
Większość kobiet w ciąży zaczyna czuć się lepiej wraz z początkiem drugiego trymestru – mdłości ustępują, energia wraca, a brzuszek ciążowy nie jest jeszcze zbyt duży. Dla wielu par jest to bardzo przyjemny okres. Jest to idealny moment, by spędzać czas razem – wybrać się na krótkie wakacje czy przygotować pokój dla dziecka. Jeśli używasz farby lateksowej w dobrze wentylowanym pomieszczeniu, twoja partnerka może pomóc w malowaniu, choć zapach może być dla niej nieprzyjemny. Pamiętaj o tym, aby unikać niebezpiecznych czynności, takich jak wchodzenie na drabinę czy podnoszenie ciężkich przedmiotów.
SEKS W CIĄŻY
To zupełnie naturalne, że zastanawiacie się, jak ciąża wpłynie na wasze życ ie seksualne i czy zbliżenia są bezpieczne dla dziecka. Oto odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące seksu w ciąży: Czy można uprawiać seks w czasie ciąży? Jeśli ciąża przebiega prawidłowo i partnerka ma na to ochotę, możecie uprawiać seks tak często, jak chcecie. W pierwszym trymestrze wahania hormonalne, zmęczenie i mdłości mogą wpływać na spadek libido,
ROZDZIAŁ 11
Siódmy miesiąc: 25.–28. tydzień
Podczas ciąży praktycznie nic nie wiedzieliśmy o dzieciach. Zaczęliśmy się dużo uczyć. Nauczyłam się na pamięć tabeli opisującej różne rodzaje płaczu niemowląt, aby wiedzieć, kiedy dziecko jest głodne, ma brudną pieluszkę lub po prostu się nudzi. Potrafiłam rozróżnić rodzaje odparzeń pieluszkowych, zanim jeszcze zmieniłam pierwszą pieluchę. Ponadto bardzo zależało mi na marce wózka. Wszystkie fajne mamy miały ten sam model i ja też chciałam go mieć. Ale okazało się, że dziecko nie dba o modny wózek czy przewijak. Jeśli chcesz je kupić – zrób to. Ale robisz to dla siebie. Twoje dziecko potrzebuje tylko wygody, pełnego brzuszka i – przede wszystkim – miłości. – Patty
Wkraczasz właśnie w ostatnią fazę ciąży – i trudno o lepsze słowo niż „rozciąganie”! Przez kolejne 3–4 miesiące dziecko będzie przede wszystkim intensywnie rosło, przygotowując się do narodzin. A to oznacza, że twój brzuch nadal będzie się powiększał, ponieważ dziecko będzie zajmowało coraz więcej miejsca.
ROZWÓJ DZIECKA
W tym miesiącu twoja córeczka lub synek zacznie gromadzić więcej tkanki tłuszczowej. Dzięki temu jej lub jego skóra stanie się gładsza, mniej pomarszczona i zacznie nabierać naturalnego koloru.
SIÓDMY MIESIĄC: 25.–28. TYDZIEŃ 149
Dwudziesty piąty tydzień
Rączki dziecka są teraz w pełni ukształtowane – mają już maleńkie paznokcie i zdolność do zaciskania się w małą piąstkę. Maluszek używa ich do odkrywania swojego ciała i otoczenia w macicy, w tym pępowiny. Połączenia nerwowe w dłoniach nadal się rozwijają, więc jeśli dziecko przypadkiem złapie się za paluszki u stóp, nie będzie to jeszcze świadome działanie.
Dwudziesty szósty tydzień
DWUDZIESTY PIĄTY TYDZIEŃ
Średnia długość: około 22 cm od czubka głowy do pupy (nie w skali).
Brwi i rzęsy dziecka są już dobrze uformowane, a włosy na głowie stają się dłuższe i gęstsze. Skóra dziecka nadal wygląda na czerwoną i pomarszczoną, ale z każdym dniem pod naskórkiem gromadzi się więcej tłuszczu. W miarę przybierania na wadze w nadchodzących miesiącach skóra zacznie bardziej przylegać do ciała. Linie papilarne na palcach oraz odciski stóp dziecka są już w pełni ukształtowane. Oko jest rozwinięte, choć powieki pozostaną zamknięte jeszcze przez blisko 2 tygodnie. W 26. tygodniu ciąży dziecko waży od 700 g do 900 g.
Dwudziesty siódmy tydzień
W 27. tygodniu dziecko wygląda jak mniejsza, szczuplejsza i bardziej czerwona wersja noworodka. Płuca, wątroba i układ odpornościowy nie są jeszcze w pełni rozwinięte, ale zbliżają się do tego etapu. Gdyby poród nastąpił w tym tygodniu, dziecko miałoby około 94% szans na przeżycie. Jednak wcześniaki urodzone w tym okresie mogą nadal zmagać się z poważnymi problemami zdrowotnymi, takimi jak trudności w oddychaniu, choroby serca, anemia oraz opóźnienie rozwoju fizycznego i intelektualnego.
W tym tygodniu dziecko może zacząć rozpoznawać twój głos, a także głos twojego partnera/partnerki. Jednak słuch jest jeszcze przytłumiony, ponieważ uszy są pokryte mazią płodową, tłustą warstwą chroniącą skórę przed otarciami i wysuszeniem. Dodatkowo dźwięki są stłumione przez wody płodowe – podobnie jak podczas słuchania pod wodą.
W 27. tygodniu dziecko jest już 3–4 razy większe niż w 12. tygodniu ciąży.
Dwudziesty ósmy tydzień
Oczy dziecka, które przez ostatnie miesiące były zamknięte, zaczynają się teraz otwierać i zamykać. Gdybyś mogła zajrzeć do wnętrza macicy, być może udałoby ci się nawet
określić kolor jego oczu. Jednak w wielu przypadkach barwa oczu zmienia się w ciągu pierwszych 6 miesięcy życia, zwłaszcza jeśli na początku są niebieskie lub szaro-niebieskie.
Mózg dziecka nadal rozwija się i powiększa w szybkim tempie. Równocześnie pod skórą gromadzą się kolejne warstwy tłuszczu.
Dziecko śpi i budzi się w regularnych cyklach, ale jego rytm snu jest inny niż u noworodka czy osoby dorosłej. Maluch prawdopodobnie śpi tylko 20–30 minut jednorazowo. Najłatwiej zauważysz jego ruchy, gdy siedzisz lub leżysz.
W 28. tygodniu, czyli pod koniec siódmego miesiąca ciąży, dziecko ma około 25 cm długości (mierząc od czubka głowy do pupy) i waży od 900 g do 1,4 kg.
ZMIANY W TWOIM CIELE
Patrząc na swój rosnący brzuch, możesz się zastanawiać, jak to możliwe, że jeszcze bardziej urośniesz. A jednak, twoja macica nie przestanie się powiększać aż do porodu. To niesamowite, do czego zdolne jest ciało.
Co się dzieje i gdzie?
W miarę jak rośnie macica, dziecko stanie się coraz bardziej aktywne, zwłaszcza w drugiej połowie tego miesiąca.
Serce i układ krążenia. Twoje ciśnienie krwi może zacząć rosnąć, powoli wracając do wartości sprzed ciąży. Możesz także odczuwać kołatanie serca – uczucie szybkiego lub nieregularnego bicia, jakby serce „traciło rytm”. Powiększająca się macica może utrudniać powrót krwi do serca. To uczucie może być niepokojące, ale zazwyczaj nie oznacza nic groźnego i często ustępuje później w ciąży. Mimo to poinformuj o tym lekarza, szczególnie jeśli odczuwasz ból w klatce piersiowej lub duszność.
Układ oddechowy. Pojemność płuc, pod wpływem progesteronu, wciąż się powiększa. Dzięki temu twoja krew może transportować więcej tlenu i skuteczniej usuwać dwutlenek węgla. W efekcie możesz oddychać szybciej i odczuwać lekką duszność.
Układ trawienny. Trawienie pokarmu jest wciąż wolniejsze, a powiększająca się macica uciska jelita. Nadal będziesz odczuwała zgagę, zaparcia lub wszystkie te dolegliwości.
Piersi. Możesz zauważyć małe guzkowate gruczoły wokół otoczek brodawek sutkowych. To kolejny sposób, w jaki twoje ciało przygotowuje się do karmienia piersią. Gruczoły te będą wydzielać olejki nawilżające i zmiękczające skórę, pomagając zapobiegać pękaniu i podrażnieniom brodawek.
Macica. W tym miesiącu macica osiągnie punkt środkowy między pępkiem a piersiami. Ostatecznie zajmie obszar od kości łonowej do dolnej części żeber. Dziecko stanie się bardziej aktywne, szczególnie w drugiej połowie miesiąca. Między 27. a 32. tygodniem większość dzieci osiąga szczyt aktywności. Mają one wystarczająco dużo miejsca, aby intensywnie się poruszać, co może sprawić trudność w odróżnieniu ich ruchów od skurczów Braxtona-Hicksa lub nawet skurczów porodowych. Pamiętaj, że skurcze Braxtona-Hicksa nie mają regularnego rytmu – różnią się długością i intensywnością oraz pojawiają się nieregularnie. W przeciwieństwie do skurczów BH, skurcze porodowe
SIÓDMY MIESIĄC: 25.–28. TYDZIEŃ 151
stopniowo stają się dłuższe, silniejsze i coraz częstsze. Jeśli doświadczasz skurczów, które cię niepokoją lub masz jakiekolwiek wątpliwości, skontaktuj się z lekarzem.
Układ moczowy. Przepływ moczu jest nadal spowolniony z powodu powiększającej się macicy i rozluźnionych mięśni moczowodów. Może to zwiększać ryzyko infekcji dróg moczowych. Skonsultuj się z lekarzem, jeśli zauważysz częstsze oddawanie moczu, któremu towarzyszy pieczenie, ból, gorączka lub zmiana zapachu bądź koloru moczu.
W miarę jak dziecko przesuwa się głębiej w miednicę, możesz odczuwać większy nacisk na pęcherz i częściej oddawać mocz. Jeśli zdarza ci się popuszczać mocz przy śmiechu, kaszlu, kichaniu czy podnoszeniu przedmiotów, ćwicz mięśnie dna miednicy (Kegla). Po ciąży warto skonsultować się z fizjoterapeutą, jeśli problem nie ustąpi. Jeśli podejrzewasz wyciek płynu owodniowego, natychmiast skontaktuj się z lekarzem.
Kości, mięśnie i stawy. Więzadła wspierające kości miednicy stają się bardziej elastyczne, aby umożliwić rozszerzenie miednicy podczas porodu. Ta zmiana może powodować ból pleców. Dyskomfort wynikający z większej ruchomości stawów miednicy może złagodzić wsparcie fizjoterapeuty.
Pajączki naczyniowe, żylaki i hemoroidy. Zwiększone krążenie krwi może powodować pojawienie się drobnych, czerwono-fioletowych naczyń na twarzy, szyi i ramionach, które zwykle znikają po porodzie. Możesz również zauważyć żylaki na nogach –jeśli są zaczerwienione, ciepłe i bolesne, mogą być oznaką zakrzepu. Możliwe jest także pojawienie się bolesnych, swędzących żylaków w okolicy odbytu (hemoroidy).
Przyrost masy ciała. W tym miesiącu najprawdopodobniej nadal będziesz przybierać około pół kilograma tygodniowo. Większość tej masy nie jest tłuszczem – wynika z przyrostu masy ciała dziecka, wzrostu łożyska, zwiększonej ilości płynu owodniowego i zatrzymywania wody w organizmie.
TWOJE EMOCJE
Od teraz aż do porodu czeka cię czas pełen emocji, ale też wyzwań. Możesz być pochłonięta kompletowaniem wyprawki, urządzaniem pokoju dla dziecka, udziałem w zajęciach przedporodowych i częstszymi wizytami u lekarza. Ostatni trymestr ciąży bywa fizycznie bardziej obciążający.
Znajdź chwilę dla siebie
Zwolnij tempo, usiądź i zrelaksuj się – dopóki możesz. Zapisuj swoje myśli w dzienniku, słuchaj relaksującej muzyki albo mów do dziecka łagodnym głosem. Zrób kilka zdjęć, aby pokazać mu, jak wyglądałaś, gdy było jeszcze „w drodze”. Ciesz się tym wyjątkowym czasem i wszystkimi emocjami, jakie mu towarzyszą.
WIZYTA KONTROLNA
Podczas wizyty lekarz sprawdzi, czy dziecko jest już ułożone główką w dół, czy też znajduje się w położeniu miednicowym – czyli stopami lub pośladkami w kierunku kanału
rodnego. Nawet jeśli maluch jeszcze nie przyjął odpowiedniej pozycji, nie ma powodu do niepokoju – ma na to jeszcze sporo czasu.
Na tym etapie ciąży musisz zwracać uwagę na ewentualne objawy porodu przedwczesnego – czyli skurcze powodujące rozwieranie szyjki macicy prz ed ukończeniem 37. tygodnia. Objawy porodu przedwczesnego obejmują: skurcze macicy przypominające napinanie brzucha; skurcze z towarzyszącym bólem krzyża lub uczuciem ciężkości w dolnej części miednicy i górnej części ud; plamienie, krwawienie, wyciek płynu owodniowego lub gęstej wydzieliny podbarwionej krwią.
Podczas wizyty będziesz miała wykonany test obciążenia glukozą w celu wykrycia cukrzycy ciążowej. Jeśli masz ujemny czynnik Rh, lekarz może zbadać cię pod kątem przeciwciał Rh i podać pierwszą dawkę immunoglobuliny anty-Rh (Rh Ig).
ĆWICZENIE MIESIĄCA
Unoszenie nogi
Wykonując to proste ćwiczenie, wzmocnisz dolne partie ciała.
1. Uklęknij, opierając się na dłoniach i kolanach, a dłonie ustaw na szerokość ramion.
2. Unieś prawe kolano, a następnie wyprostuj prawą nogę za siebie tak, aby była równoległa do podłogi. Nie wyginaj pleców.
3. Powtórz ćwiczenie 5–10 razy na każdą nogę.
SIÓDMY MIESIĄC: 25.–28. TYDZIEŃ 153
UTRATA POCZUCIA PRYWATNOŚCI
Coś niezwykłego dzieje się w czasie ciąży – niekoniecznie z t obą, ale z otoczeniem. Ludzie wokół nagle zapominają o osobistych granicach. Twoja prywatna przestrzeń jakby przestaje istnieć. Twój brzuch staje się przedmiotem zainteresowania, a czasem wręcz „dobrem wspólnym” – zarówno dla bliskich, jak i zupełnie obcych osób.
Pamiętaj – niezależnie od tego, czy jesteś w ciąży, czy nie, to ty decydujesz, kto może dotykać twojego ciała. Może nie masz nic przeciwko, gdy bliscy krewni chcą poczuć ruchy dziecka. Ale wiele osób odczuwa dyskomfort, gdy ktoś spoza najbliższego kręgu – bez zapytania i bez zawahania – kładzie dłoń na twoim brzuchu. Szybko zaczniesz rozpoznawać charakterystyczne sygnały: szybkie podejście, wyciągnięte ręce i słowa „Na pewno ci to nie przeszkadza!”, wypowiedziane z uśmiechem… już po tym, jak nieznajomy położył rękę na twoim brzuchu.
Jeśli nie życzysz sobie takiego dotyku, ale trudno ci zareagować wprost (lub sytuacja cię zaskoczy), możesz instynktownie osłonić brzuch własnymi rękami – będzie to subtelny, ale czytelny sygnał, że twoje ciało nie jest przestrzenią publiczną.
Możesz również zauważyć, że ludzie czują się upoważnieni do komentowania twojego wyglądu. Przyjaciele, rodzina, sąsiedzi, a nawet obcy mogą mówić, ile ich zdaniem przytyłaś. Ktoś, kto sam był kiedyś w ciąży, może traktować to jako sposób na nawiązanie więzi poprzez wspólne doświadczenie. Wiedz, że masz prawo zachować informacje dotyczące twojego ciała i zdrowia dla siebie.
Kolejną częścią tej wyjątkowej sytuacji są historie o trudnych ciążach, porodach i połogu, które chętnie opowiadają znajomi i nieznajomi. Nawet jeśli opowiadający ma dobre intencje, nie traktuj historii o 92-godzinnym porodzie jako przepowiedni dla siebie. To samo dotyczy opowieści o trudnościach z karmieniem piersią. Warto podchodzić do takich historii z dystansem. Jeśli masz obawy dotyczące ewentualnych trudności lub powikłań, porozmawiaj ze swoim lekarzem.
A po ciąży warto pamiętać, jak te sytuacje wpływały na ciebie. Być może w przyszłości spotkasz osobę, która właśnie doświadcza zarówno cudownych, jak i trudnych stron ciąży – i doceni twoją delikatność, takt oraz życzliwą, wspierającą opowieść.
Test obciążenia glukozą
Test ten zazwyczaj wykonuje się między 24. a 28. tygodniem ciąży, choć lekarz może zlecić go wcześniej, jeśli występują określone czynniki ryzyka. Jeśli wcześniejszy wynik był prawidłowy, test powinien zostać powtórzony między 24. a 28. tygodniem ciąży. Początkowo pobierana jest krew na czczo. Następnie należy wypić szklankę słodkiego
ROZDZIAŁ 25
Planowe cięcie cesarskie
Niektóre kobiety, mimo prawidłowo przebiegającej ciąży, decydują się na cięcie cesarskie, nawet jeśli nie ma ku temu medycznych wskazań ani problemów z dzieckiem. Część z nich wybiera tę opcję ze względu na wygodę – chcą zaplanować datę porodu i uniknąć niepewności związanej z jego naturalnym początkiem. U niektórych ciężarnych decyzja o cięciu cesarskim wynika ze strachu: przed porodem i bólem z nim związanym; przed uszkodzeniem dna miednicy; przed problemami seksualnymi po porodzie.
Jeśli to twoje pierwsze dziecko, poród i wszystko, co się z nim wiąże, może wydawać się czymś zupełnie nowym i budzić niepokój. Być może słyszałaś wcześniej przerażające historie o porodzie. A jeśli masz już za sobą poród siłami natury, który nie przebiegł dobrze, możesz się obawiać, że tym razem będzie podobnie.
Jeśli rozważasz cięcie cesarskie na życzenie, czyli bez wskazań medycznych, porozmawiaj o tym ze swoim lekarzem. Kiedy głównym powodem tej decyzji jest lęk, pomocna może się okazać otwarta rozmowa o tym, czego należy się spodziewać, a także udział w zajęciach przygotowujących do porodu.
Jeśli twój wcześniejszy poród siłami natury był szczególnie trudny, pamiętaj, że każdy poród jest inny i tym razem jego przebieg może wyglądać zupełnie inaczej. Porozmawiaj o tamtym porodzie z lekarzem lub osobą wspierającą i zastanów się, co sprawiło, że odebrałaś go negatywnie. Możliwe, że tym razem możesz wpłynąć na to, by poród był bardziej pozytywnym przeżyciem.
W przypadku ciąży bez powikłań, dla bezpieczeństwa dziecka zabieg planuje się nie wcześniej niż na 39. tydzień. Jeśli jednak lekarz nie może poprzeć takiej decyzji, masz prawo poprosić o skierowanie do innego specjalisty (w Polsce jest to psychiatra). Warto zdobyć rzetelną wiedzę na temat zalet i zagrożeń związanych z obiema drogami porodu – nie pozwól, by strach decydował za ciebie.
KWESTIE DO ROZWAŻENIA
Cięcie cesarskie na życzenie to temat budzący wiele emocji. Zwolennicy tego rozwiązania uważają, że każda kobieta ma prawo decydować, w jaki sposób chce urodzić swoje dziecko. Przeciwnicy podkreślają, że ryzyko związane z cięciem cesarskim często przewyższa potencjalne korzyści. Zwracają również uwagę na brak jednoznacznych dowodów medycznych potwierdzających wyższość planowego cięcia cesarskiego nad porodem siłami natury.
Aby podjąć świadomą decyzję, zdobądź jak najwięcej rzetelnych informacji na ten temat. Zastanów się, co sprawia, że taka forma porodu wydaje ci się odpowiednia. Skorzystaj ze sprawdzonych źródeł, porozmawiaj z personelem medycznym i spokojnie oceń wszystkie potencjalne korzyści i ryzyko związane z tą formą porodu.
KORZYŚCI VS RYZYKO
Dostępne dane nie wskazują jednoznacznie, że cięcie cesarskie na życzenie przynosi korzyści. Jeśli miałaś już jedno lub więcej cięć cesarskich, porozmawiaj z lekarzem o tym, czy lepszym rozwiązaniem będzie dla ciebie planowe, powtórne cięcie, czy próba porodu drogami natury. Na wybór odpowiedniej metody porodu wpływa wiele czynników, takich jak: twój obecny stan zdrowia, wiek, BMI, przebieg wcześniejszych porodów, miejsce, w którym planujesz rodzić, oraz twoje plany dotyczące kolejnych ciąż. Wszystkie te elementy mają znaczenie przy ocenie potencjalnych korzyści i ryzyka dla kobiet, które wcześniej miały wykonane cięcie cesarskie.
Korzyści dla ciebie
Do potencjalnych korzyści związanych z cięciem cesarskim na życzenie należą m.in.:
Ochrona przed wystąpieniem nietrzymania moczu. Niektóre kobiety obawiają się, że wysiłek związany z wypchnięciem dziecka przez kanał rodny może prowadzić do nietrzymania stolca lub moczu, uszkodzenia mięśni dna miednicy lub nerwów miednicznych. Badania medyczne wykazały, że kobiety, które przeszły cięcie cesarskie, mogą mieć zmniejszone ryzyko wystąpienia nietrzymania moczu w pierwszych miesiącach po urodzeniu dziecka, ale ta korzyść nie utrzymuje się po upływie 2–5 lat po porodzie.
Ponadto poród drogami natury zwiększa ryzyko wystąpienia wypadania narządów miednicy. W przypadku tego schorzenia narządy takie jak pęcherz moczowy czy macica mogą przemieszczać się do kanału rodnego. Obecne dane nie wskazują, by cięcie cesarskie zwiększało ryzyko wystąpienia wypadania narządów. Warto pamiętać, że
osłabienie mięśni dna miednicy może być również spowodowane przez samą ciążę – na skutek działania hormonów, masy dziecka czy predyspozycji genetycznych – i prowadzić do problemów takich jak nietrzymanie moczu czy wypadanie narządów. Dolegliwości te mogą wystąpić także u osób, które nigdy nie rodziły.
Mimo to, niezależnie od wybranej metody porodu, ryzyko wypadania narządów pozostaje stosunkowo niewielkie. Ze względu na nie do końca poznane przyczyny tego schorzenia oraz brak jednoznacznych metod zapobiegania, cięcie cesarskie na życzenie oznacza poddanie się operacji bez gwarancji, że problem nie wystąpi.
Uniknięcie cięcia cesarskiego w trybie nagłym. Nagłe cięcie cesarskie, zwykle wykonywane w sytuacjach nagłych podczas trudnego porodu, wiąże się z większym ryzykiem niż zarówno planowe cięcie cesarskie, jak i poród siłami natury. Wśród możliwych powikłań wymienia się m.in. infekcje, uszkodzenia narządów jamy brzusznej i miednicy oraz krwotoki.
Uniknięcie trudnego porodu. Czasami trudny poród może prowadzić do konieczności użycia kleszczy lub próżnociągu położniczego. Chociaż te metody mogą być konieczne, aby zapewnić bezpieczeństwo matce i dziecku, wiążą się one z ryzykiem urazu mięśni dna miednicy.
Mniejsze ryzyko rzadkich powikłań porodowych. Teoretycznie planowe cięcie cesarskie może zmniejszyć ryzyko rzadkich powikłań okołoporodowych, takich jak: śmierć noworodka związana z porodem, dystocja barkowa, urazy porodowe – szczególnie istotne w ciążach wysokiego ryzyka i przy dużych dzieciach, zespół aspiracji smółki (MAS, meconium aspiration syndrome ), który występuje, gdy dziecko odda smółkę przed porodem i zassie ją do płuc. Przebieg porodu niesie również bardzo małe ryzyko porażenia mózgowego. Należy jednak pamiętać, że ryzyko tych powikłań w przypadku porodu drogami natury jest niskie, a cięcie cesarskie na życzenie nie gwarantuje, że tego rodzaju komplikacje się nie pojawią.
Zmniejszone ryzyko krwotoku poporodowego. W przypadku planowych cięć cesarskich ryzyko krwotoku poporodowego jest niższe niż łączne ryzyko związane z planowanym porodem naturalnym oraz nagłym cięciem cesarskim. Niższe wydaje się być także ryzyko konieczności przetoczenia krwi.
Zmniejszone ryzyko przeniesienia chorób zakaźnych. Cięcie cesarskie może się wiązać z mniejszym ryzykiem przeniesienia niektórych chorób zakaźnych z rodzica na dziecko, takich jak zespół nabytego upośledzenia odporności (AIDS, acquired immunodeficiency syndrome ), wirusowe zapalenie wątroby typu B i C, opryszczka oraz wirus brodawczaka ludzkiego.
Możliwość zaplanowania terminu porodu. Znając dokładny termin porodu, łatwiej przygotować się na narodziny dziecka.
Możliwe komplikacje krótkoterminowe
Planowe cięcie cesarskie wiąże się również z pewnymi zagrożeniami, do których należą: Dłuższy pobyt w szpitalu. Średni czas pobytu w szpitalu po cięciu cesarskim wynosi 3 dni, podczas gdy po porodzie drogami natury hospitalizacja trwa zazwyczaj 2 dni.
Ochrona przed chorobami przenoszonymi drogą płciową
Tylko prezerwatywy męskie i kobiece skutecznie chronią przed infekcjami przenoszonymi drogą płciową. Inne metody antykoncepcji nie zapewniają takiej ochrony. Aby zabezpieczyć się zarówno przed ciążą, jak i zakażeniami, warto rozważyć łączenie prezerwatyw z inną metodą antykoncepcji.
Akceptowanie metody przez partnera
Twój partner może mieć podobne lub odmienne preferencje dotyczące antykoncepcji. Warto porozmawiać o dostępnych metodach, aby znaleźć rozwiązanie, które będzie satysfakcjonujące dla was obojga.
Moje przekonania religijne
Niektóre formy antykoncepcji są sprzeczne z określonymi normami religijnymi lub tradycjami kulturowymi. Decydując się na konkretną metodę, warto rozważyć jej ryzyko i korzyści w kontekście swoich przekonań.
KARMIENIE PIERSIĄ A ANTYKONCEPCJA
Jeśli karmisz piersią, wybór metody antykoncepcji może wymagać dodatkowej analizy. Karmienie wpływa na płodność i ogranicza niektóre dostępne opcje zapobiegania ciąży.
Płodność
Istnieje przekonanie, że karmienie piersią chroni przed ciążą. Jest w tym trochę prawdy – laktacja rzeczywiście obniża płodność. W pierwszych sześciu miesiącach po porodzie karmienie piersią może być równie skuteczne jak prezerwatywa, ale tylko wtedy, gdy spełnione są wszystkie poniższe warunki:
Karmisz dziecko wyłącznie piersią – bez stosowania mleka modyfikowanego, podawania odciągniętego pokarmu, a także bez stosowania smoczków czy pokarmów stałych.
Karmisz na żądanie , co najmniej co 4 godziny w ciągu dnia i co 6 godzin w nocy.
Nie używasz laktatora. Odciąganie mleka nie daje takiego samego efektu hamującego płodność jak bezpośrednie karmienie dziecka piersią.
Urodziłaś w ciągu ostatnich sześciu miesięcy i nie miałaś jeszcze miesiączki od porodu.
Dla wielu karmiących rodziców pogodzenie karmienia, pracy i harmonogramu zajęć partnera sprawia, że te warunki są trudne do spełnienia. Choć płodność może być obniżona, nie jest to wystarczające zabezpieczenie. Dlatego większość świeżo upieczonych rodziców nadal może zajść w ciążę w okresie karmienia piersią.
Obniżona płodność sprawia, że niektórzy wybierają naturalne planowanie rodziny jako metodę antykoncepcji podczas karmienia piersią. Jeśli zdecydujesz się na tę metodę, pamiętaj o kilku ważnych zasadach:
Owulacja nastąpi przed pierwszą miesiączką. Brak wystąpienia pierwszej miesiączki po porodzie nie oznacza, że jesteś chroniona przed kolejną ciążą, dlatego warto zawsze pamiętać o odpowiedniej ochronie.
Podczas karmienia piersią cykl miesiączkowy może być nieregularny. Utrudnia to skuteczne stosowanie naturalnego planowania rodziny.
Hormony a mleko matki
Metody antykoncepcyjne zawierające estrogen i progestagen (złożone hormonalne środki antykoncepcyjne), takie jak większość tabletek, plastry i pierścienie dopochwowe, zazwyczaj nie były zalecane osobom karmiącym piersią. Badania nad ich wpływem na długość i jakość karmienia piersią są sprzeczne, ale nie ma jednoznacznych dowodów na to, że stosowanie tych metod podczas karmienia piersią wpływa negatywnie na zdrowie lub rozwój dziecka.
Jeśli rozważasz tabletki antykoncepcyjne lub inne hormonalne metody antykoncepcji podczas karmienia piersią, pamiętaj o następujących zasadach: Środki antykoncepcyjne zawierające wyłącznie progestagen nie wpływają na produkcję mleka. Zgodnie z zaleceniami Centrum Kontroli i Prewencji Chorób oraz Amerykańskiego Kolegium Położników i Ginekologów, metody antykoncepcji oparte wyłącznie na progestagenie są bezpieczne dla osób karmiących piersią i mogą być stosowane od razu po porodzie. Należą do nich: minipigułka, hormonalna wkładka wewnątrzmaciczna (IUD, intrauterine device), implant antykoncepcyjny oraz zastrzyk hormonalny.
Minipigułka wymaga bardzo regularnego przyjmowania. Aby była skuteczna, musi być przyjmowana dokładnie według zaleceń. Opóźnienie w zażyciu o 2 godziny lub więcej może znacząco obniżyć poziom ochrony przez kolejne dni.
Suchość pochwy
Karmienie piersią może prowadzić do suchości pochwy, co sprawia, że stosowanie prezerwatyw staje się mniej komfortowe. W takiej sytuacji pomocne mogą być lubrykanty, które zwiększają nawilżenie i poprawiają komfort współżycia.
WKŁADKI WEWNĄTRZMACICZNE
Wkładki wewnątrzmaciczne to jedne z najskuteczniejszych metod antykoncepcji. Działają, zmieniając środowisko macicy i sposób poruszania się plemników, co uniemożliwia zapłodnienie komórki jajowej. Są to niewielkie, elastyczne urządzenia w kształcie litery T, które lekarz umieszcza bezpośrednio w macicy.
Rodzaje IUD: Istnieją dwa rodzaje wkładek: miedziana i hormonalna. Wkładka miedziana uwalnia miedź, zapobiegając przedostawaniu się plemników do jajowodów. Wkładka hormonalna – uwalnia hormon progestagen, który zagęszcza śluz szyjkowy
i ścienia endometrium, uniemożliwiając plemnikom dotarcie do jajowodów. U niektórych kobiet zmniejsza częstość owulacji.
Skuteczność: Szacuje się, że w ciągu roku mniej niż 1% kobiet stosujących jakikolwiek rodzaj IUD zachodzi w ciążę.
Korzyści i ryzyko: Wkładka wewnątrzmaciczna zapewnia długotrwałą antykoncepcję, dopóki pozostaje na miejscu. Może być założona w ciągu pierwszych 10 minut po porodzie – zarówno drogą pochwową, jak i przez cesarskie cięcie. Proces ten zazwyczaj jest bezbolesny ze względu na rozwarcie szyjki macicy i ewentualne zastosowanie znieczulenia. Alternatywnie, wkładkę można założyć co najmniej 4 tygodnie po porodzie. Pozostaje w macicy przez 3–8 lat (wkładka hormonalna) lub 10 lat – miedziana. W macicy pozostaną krótkie nitki odchodzące od wkładki wewnątrzmacicznej, które umożliwią jej późniejsze wyciągnięcie.
Wkładka miedziana może powodować dłuższe, obfitsze i bardziej bolesne miesiączki. Hormonalne wkładki mogą powodow ać nieregularne krwawienia przez pierwsze 3–6 miesięcy, po czym miesiączki zazwyczaj stają się lżejsze, a niekiedy całkowicie zanikają. Możliwe skutki uboczne to bóle głowy, trądzik, tkliwość piersi i wahania nastroju.
W rzadkich przypadkach wkładka może przebić ścianę macicy lub się przemieścić, szczególnie u osób karmiących piersią i po porodzie. Ryzyko wypadnięcia wkładki wynosi około 25%, jeśli zostanie założona tuż po porodzie.
Jeśli obawiasz się, że wkładka mogła się przemieścić lub wypaść, możesz samodzielnie sprawdzić, czy wyczuwasz jej nitki, albo skonsultować się z lekarzem, który potwierdzi jej prawidłowe położenie. Do tego czasu stosuj dodatkową metodę antykoncepcji, aby zapewnić skuteczną ochronę przed ciążą.
Ogólne ryzyko ciąży pozamacicznej u osób stosujących wkładkę jest niższe niż u tych, które nie stosują żadnej antykoncepcji. Jeśli mimo wszystko dojdzie do ciąży podczas używania wkładki, ryzyko, że będzie to ciąża pozamaciczna, jest większe. W takiej sytuacji, jeśli masz wkładkę i podejrzewasz ciążę, niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem, aby wykluczyć tę możliwość.
ANTYKONCEPCJA HORMONALNA
Istnieje kilka metod antykoncepcji hormonalnej, które zapobiegają ciąży, hamując wydzielanie określonych hormonów, co uniemożliwia jajnikom uwolnienie komórki jajowej.
Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne
Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne to doustne środki antykoncepcyjne zawierające estrogen i progestagen. Hamują one owulację, zapobiegając uwolnieniu komórki jajowej przez jajniki. Dodatkowo zagęszczają śluz szyjkowy i powodują ścieńczenie błony śluzowej macicy (endometrium), co utrudnia plemnikom dotarcie do komórki jajowej i implantację zarodka.
Istnieją różne rodzaje dwuskładnikowych tabletek zawierających różne dawki estrogenu i progestagenu. Niektóre z nich pozwalają zmniejszyć liczbę miesiączek w ciągu roku. Aby zapewnić maksymalną skuteczność, tabletki należy przyjmować codziennie o tej samej porze.
Rodzaje tabletek dwuskładnikowych. Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne występują w różnych schematach dawkowania:
Klasyczne opakowanie – zawiera 21 aktywnych tabletek i 7 nieaktywnych (placebo). Istnieją też wersje z 24 aktywnymi i 4 nieaktywnymi tabletkami, co skraca przerwę bez hormonów. Krwawienie pojawia się w czasie stosowania nieaktywnych tabletek.
Ciągłe dawkowanie lub przedłużony cykl – zawiera 84 aktywne tabletki i 7 nieaktywnych. W takim schemacie miesiączka występuje tylko 4 razy w roku, w czasie stosowania nieaktywnych tabletek.
Tabletki dwuskładnikowe dzielą się również na:
jednofazowe – każda aktywna tabletka zawiera taką samą dawkę estrogenu i progestagenu; wielofazowe – dawki hormonów zmieniają się w trakcie cyklu; w niektórych wzrasta zawartość progestagenu, a w innych estrogenów. Nowoczesne dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne zawierają nie więcej niż 35 mikrogramów etynyloestradiolu (estrogenu), co uznaje się za niską dawkę. Jeśli jesteś wrażliwa na działanie hormonów, zapytaj lekarza o możliwość stosowania preparatów o jeszcze niższej dawce. Trzeba jednak pamiętać, że mogą one częściej powodować krwawienia międzymiesiączkowe.
Skuteczność: Przyjmuje się, że w ciągu roku około 9 na 100 kobiet stosujących dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne zachodzi w ciążę. Jednak przy idealnym, regularnym stosowaniu ich skuteczność jest znacznie wyższa.
Korzyści i ryzyko: Tabletki dwuskładnikowe to łatwo odwracalna metoda antykoncepcji – płodność może powrócić już w ciągu 2 tygodni od ich odstawienia. Dodatkowo ich stosowanie wiąże się z szeregiem korzyści, takich jak: zmniejszone ryzyko raka jajnika, endometrium i jelita grubego, mięśniaków macicy, torbieli piersi oraz niedokrwistości z niedoboru żelaza; redukcja bólu u osób cierpiących na silne skurcze miesiączkowe; krótsze, lżejsze i bardziej przewidywalne miesiączki lub, w przypadku niektórych tabletek, rzadsze krwawienia; poprawa wyglądu skóry w przypadku trądziku. Możliwe skutki uboczne: zwiększone ryzyko zakrzepów krwi, zawału serca i udaru (choć ogólne ryzyko jest niskie); podwyższone ciśnienie krwi; nudności, wzdęcia, tkliwość piersi, bóle głowy. Tabletki dwuskładnikowe nie są zalecane dla osób powyżej 35. roku życia, które palą 15 lub więcej papierosów dziennie, mają niekontrolowane nadciśnienie, historię zakrzepów, udaru lub raka piersi czy wątroby.
ROZDZIAŁ 28
Dolegliwości w ciąży
Ciąża może się wiązać z wieloma dolegliwościami, takimi jak trądzik, poranne nudności, zmęczenie czy zgaga. Ten poradnik zawiera praktyczne wskazówki i informacje, jak poradzić sobie z wieloma objawami ciąży – zarówno tymi uciążliwymi, jak i budzącymi niepokój.
DYSKOMFORT W OKOLICY BRZUCHA
Ból w dolnej części brzucha w pierwszym i drugim trymestrze często wynika z naturalnych zmian zachodzących w organizmie podczas ciąży. Wraz z powiększaniem się macicy rozciągają się również więzadła i mięśnie, które ją podtrzymują. To rozciąganie może powodować kłucia, skurcze lub uczucie ciągnięcia po jednej lub obu stronach brzucha. Możesz zauważyć, że ból nasila się podczas kaszlu, kichania lub zmiany pozycji.
Przykładem dyskomfortu w okolicy brzucha lub pachwin w środkowym okresie ciąży jest rozciąganie więzadła obłego, które podtrzymuje macicę. Dolegliwość ta zwykle trwa kilka minut i ustępuje samoistnie.
Jeśli przeszłaś operację jamy brzusznej, możesz odczuwać ból spowodowany napięciem zrostów – pasm bliznowatej tkanki przylegającej do ścian jamy brzusznej lub innych struktur. Powiększający się brzuch w trakcie ciąży może powodować rozciąganie lub nawet rozerwanie tych pasm, co powoduje ból.
Ból w dolnej części brzucha, który jest łagodny i występuje nieregularnie, zazwyczaj nie jest powodem do niepokoju. Jeśli jednak staje się regularny i przewidywalny, warto się zastanowić, czy nie jest to początek porodu, nawet jeśli jego termin jest jeszcze odległy.
Zapobieganie i pielęgnacja
Jeśli odczuwasz ból brzucha, spróbuj usiąść lub się położyć. Ulgę może przynieść również ciepła kąpiel lub ćwiczenia relaksacyjne.
Kiedy szukać pomocy medycznej
Silny i uporczywy ból może być objawem problemu takiego jak ciąża pozamaciczna lub – w późniejszych etapach ciąży – poród przedwczesny albo przedwczesne oddzielenie łożyska. W przypadku ciąży pozamacicznej, która zwykle powoduje objawy na początku pierwszego trymestru, ból bywa ostry i przeszywający. Brzuch może być tkliwy, a dodatkowo mogą wystąpić krwawienie, nudności i ból w dolnej części pleców.
W drugiej połowie ciąży ból brzucha połączony z uporczywym bólem dolnej części pleców może sygnalizować poważny problem. Bez względu na przyczynę natychmiast skontaktuj się z lekarzem, jeśli:
ból jest silny, uporczywy lub towarzyszy mu gorączka; występują krwawienie z pochwy, upławy, pieczenie podczas oddawania moczu, objawy żołądkowo-jelitowe, zawroty głowy lub omdlenia; masz skurcze, które przypominają uczucie napięcia brzucha i skurcze menstruacyjne.
UCISK W BRZUCHU
Uczucie ucisku w dolnej części brzucha i miednicy zazwyczaj nie jest powodem do niepokoju, jeśli nie towarzyszą mu inne objawy. W pierwszym trymestrze jest to częste zjawisko – powodowane przez powiększającą się macicę oraz zwiększony przepływ krwi. W drugim i trzecim trymestrze ten ucisk najczęściej wynika z ciężaru dziecka. Możesz także odczuwać ucisk na pęcherz moczowy i odbytnicę oraz rozciąganie mięśni dna miednicy.
Kiedy szukać pomocy medycznej
Jeśli uciskowi towarzyszą: ból, skurcze lub krwawienie na wczesnym etapie ciąży, skontaktuj się z lekarzem, ponieważ mogą to być objawy poronienia lub ciąży pozamacicznej. Ciąża pozamaciczna występuje, gdy zarodek zagnieżdża się poza macicą, zwykle w jajowodzie.
Na późniejszych etapach ciąży ucisk w dolnej części brzucha może oznaczać poród przedwczesny.
Skontaktuj się z lekarzem, jeśli uczucie ucisku utrzymuje się 4–6 godzin lub dłużej albo jeśli towarzyszą mu: ból; krwawienie z pochwy; tępy, ciągły ból dolnej części pleców trwający co najmniej 4 godziny; skurcze brzucha; regularne skurcze lub napięcie macicy; wodnista wydzielina z pochwy.
TKLIWOŚĆ BRZUCHA
Podczas ciąży rosnąca macica rozciąga mięśnie brzucha. Może to powodować rozdzielenie dwóch dużych, równoległych pasm mięśniowych, które biegną wzdłuż linii środka brzucha.
To rozdzielenie, zwane rozejściem mięśni prostych brzucha, może również powodować uwypuklenie w miejscu separacji mięśni.
Taki stan u większości kobiet jest bezbolesny, ale niektóre mogą odczuwać pewną tkliwość wokół pępka. Rozejście mięśni prostych brzucha może się przyczyniać do bólu pleców. Objawy mogą pojawić się już w drugim trymestrze i nasilać się w trzecim. Aby złagodzić dolegliwości, zaleca się noszenie specjalnych pasów podtrzymujących brzuch ciążowy.
Problem ten zazwyczaj ustępuje po porodzie, choć u niektórych osób pewien stopień rozejścia mięśni może pozostać na stałe. W kolejnych ciążach dolegliwości mogą się nasilać.
Kiedy szukać pomocy medycznej
W leczeniu rozejścia mięśni prostych brzucha można skorzystać z pomocy fizjoterapeuty. Lekarz oceni stopień problemu i zaproponuje sposoby na wzmocnienie mięśni brzucha po porodzie.
TRĄDZIK
Hormony ciążowe zwiększają wydzielanie sebum przez gruczoły skóry, co może prowadzić do pojawienia się trądziku we wczesnym okresie ciąży. Zmiana ta jest zazwyczaj tymczasowa i ustępuje po porodzie.
Zapobieganie i pielęgnacja
Większości przypadków trądziku można zapobiec lub je kontrolować poprzez odpowiednią pielęgnację skóry. Spróbuj następujących metod: Myj twarz tak, jak zwykle. Unikaj peelingów, środków ściągających i masek, ponieważ mogą one podrażniać skórę i nasilać trądzik. Nadmierne mycie i szorowanie również może prowadzić do podrażnień.
Unikaj substancji drażniących, takich jak tłuste kosmetyki czy produkty do stylizacji włosów. Używaj produktów na bazie wody, które rzadziej zatykają pory i podrażniają skórę. Chroń skórę przed bezpośrednim działaniem promieni słonecznych, stosując krem przeciwsłoneczny. Zwróć uwagę na to, co dotyka twojej twarzy. Utrzymuj włosy w czystości i z dala od twarzy. Unikaj opierania dłoni lub przedmiotów na skórze twarzy. Problemem może być także noszenie obcisłych ubrań czy nakryć głowy – zwłaszcza gdy się pocisz. Pot, brud i sebum sprzyjają powstawaniu trądziku.
Kiedy szukać pomocy medycznej
Podczas ciąży warto zachować ostrożność – także w przypadku leków dostępnych bez recepty. Choć przeprowadzono niewiele badań nad stosowaniem preparatów zawierających nadtlenek benzoilu w ciąży, jak dotąd nie zgłoszono żadnych problemów. Erytromycyna jest często lekiem pierwszego wyboru w leczeniu trądziku ciążowego, a kwas azelainowy może być alternatywną opcją terapeutyczną. Oba preparaty są zwykle stosowane miejscowo – w postaci maści lub żelu.
ALERGIE
Zatkany nos w ciąży jest częstą dolegliwością wynikającą z obrzęku błony śluzowej nosa pod wpływem zmian hormonalnych. Wiele kobiet cierpi na alergie – sezonowe lub całoroczne – także przed ciążą, a niektóre dopiero w tym czasie zaczynają doświadczać objawów uczuleniowych. Poza wodnistym lub zatkanym nosem mogą pojawić się kichanie oraz swędzenie i łzawienie oczu.
Wiele powszechnie stosowanych leków na te objawy – w tym niektóre leki przeciwhistaminowe i obkurczające naczynia – nie zostało potwierdzonych jako bezpieczne w czasie ciąży.
Kiedy szukać pomocy medycznej
Jeśli objawy są poważne lub nie ustępują, skonsultuj się z lekarzem.
CZKAWKA U DZIECKA
W połowie ciąży możesz czasem zauważyć delikatne drgania lub niewielkie skurcze w okolicy brzucha – to może być czkawka twojego dziecka. Czkawki u płodu pojawiają się już około 15. tygodnia ciąży. Niektóre dzieci doświadczają ich kilka razy dziennie, inne wcale.
Po porodzie większość niemowląt często ma czkawkę, zwłaszcza po karmieniu i odbijaniu. Przyczyny tego problemu – zarówno u niemowląt, jak i dorosłych –nie są do końca poznane, podobnie jak powód, dla którego niemowlęta mają je tak często.
KOPNIĘCIA DZIECKA
Pierwsze kopnięcia płodu nazywane są ruchami. W pierwszej ciąży to ekscytujące doświadczenie zazwyczaj następuje około 20. tygodnia ciąży, choć niektórzy odczuwają je kilka tygodni wcześniej lub później. Ruchy mogą przypominać lekkie stuknięcia lub trzepotanie skrzydeł motyla. Początkowo możesz je mylić z gazami lub uczuciem głodu.
W drugim trymestrze ruchy płodu mogą być nieregularne. W późniejszym czasie kopnięcia i ruchy zazwyczaj stają się silniejsze i bardziej regularne – będziesz mogła je poczuć, kładąc rękę na dolnej części brzucha. Niektóre kobiety mogą odczuwać dyskomfort lub mieć trudności ze snem z powodu szczególnie aktywnego dziecka. Jest to całkowicie naturalne i, mimo że czasami bywa niekomfortowe, świadczy o zdrowiu dziecka.
W miarę postępu ciąży zaczniesz rozpoznawać typowy schemat ruchów dziecka. Każdy płód ma swój własny rytm rozwoju i ruchów. Najintensywniejsze są one między 27. a 32. tygodniem ciąży, natomiast pod koniec ciąży zazwyczaj stopniowo zwalniają. Jeśli po 22. tygodniu zauważysz istotne zmiany w aktywności dziecka – np. brak lub spowolnienie ruchów przez ponad 24 godziny – skontaktuj się z lekarzem.
BÓL PLECÓW
Bóle pleców często występują w ciąży i mogą mieć różne przyczyny. W tym okresie stawy i więzadła w miednicy zaczynają się rozluźniać, aby ułatwić dziecku przejście przez kanał rodny. Wraz ze wzrostem macicy narządy jamy brzusznej przesuwają się, a masa ciała rozkłada się inaczej, co zmienia środek ciężkości. Kiedy zaczynasz dostosowywać postawę i sposób poruszania się do tych zmian, często prowadzi to do bólu pleców.
Zapobieganie i pielęgnacja
Zadbaj o prawidłową postawę. Zepnij pośladki, cofnij ramiona i stój prosto. Zwracaj uwagę na sposób, w jaki stoisz, siadasz i się poruszasz.
Często zmieniaj pozycję i staraj się nie stać przez długi czas.
Unikaj podnoszenia ciężkich przedmiotów lub dzieci.
Podnoś przedmioty w prawidłowy sposób. Nie zginaj się w pasie – zamiast tego ugnij kolana, kucnij i podnoś przedmiot, używając nóg zamiast pleców.
Jeśli musisz długo stać, oprzyj jedną stopę na niskim stołku.
Noś wygodne buty na niskim obcasie lub płaskie.
Ćwicz co najmniej 3 razy w tygodniu – pływaj, spaceruj lub wykonuj ćwiczenia rozciągające. Rozważ udział w zajęciach gimnastyki prenatalnej lub jogi dla ciężarnych. Staraj się unikać gwałtownych ruchów i sięgania wysoko nad głowę.
Siedząc, trzymaj stopy lekko uniesione.
Śpij na boku z jedną lub obiema nogami ugiętymi. Umieść poduszkę między kolanami i kolejną pod brzuchem. Możesz używać poduszki ciążowej.
Stosuj ciepłe okłady na bolące miejsca. Spróbuj letnich kąpieli, ciepłych wilgotnych ręczników, termoforu lub poduszki rozgrzewającej. Możesz także naprzemiennie stosować zimne i ciepłe okłady.
Skorzystaj z masażu pleców lub technik relaksacyjnych. Rozważ wizytę u fizjoterapeuty lub kręgarza. Skonsultuj się z lekarzem, aby uzyskać odpowiednie zalecenia.
Noś spodnie ciążowe z niskim, wspierającym pasem lub używaj pasa podtrzymującego brzuch ciążowy.
