101318396

Spis treści

1. Podstawowe pojęcia i definicje farmakologiczne

1

Marta Palacz-Wróbel, Dawid Daniel Burczyk, Marcin Cichoń, Angelika Karasewicz, Małgorzata Pyżalska, Agata Świsulska

1.1. Podział leków według różnych kryteriów oraz dróg ich podania, z pełną informacją o zaletach i wadach każdej z nich 1.1.1. Struktura kodu ATC 1.1.2. Zastosowanie klasyfikacji ATC 1.1.3. Podział leków 1.2. Drogi podania leku 1.3. Komórkowe i molekularne mechanizmy działania leków i kosmetyków 1.3.1. Receptory jako cele leków 1.3.2. Mechanizm działania leków w ujęciu dermatologicznym i kosmetologicznym 1.3.3. Mechanizmy działania substancji aktywnych w dermatologii 1.4. Przenikanie substancji przez skórę 1.5. Losy leku w ustroju 2. Przemiany chemiczne leków: enzymatyczne i nieenzymatyczne

4 5 6 6 7 9 9 11 11 12 13 25

Marta Palacz-Wróbel, Dawid Daniel Burczyk, Marcin Cichoń, Beata Kawka, Katarzyna Duda-Grychtoł, Angelika Karasewicz, Małgorzata Pyżalska

2.1. Lokalizacja i charakterystyka enzymów uczestniczących w I i II fazie przemian biochemicznych środków farmaceutycznych 2.1.1. Wydalanie 2.2. Wpływ składników odżywczych na biotransformację leków 2.3. Lek a suplement diety 2.3.1. Białka i aminokwasy 2.3.2. Suplementy witaminowe 2.3.3. Suplementy wielowitaminowe 2.3.4. Zastosowania suplementów 2.3.5. Suplementacja w kosmetologii 2.4. Dermokosmetyki

25 27 30 32 34 35 36 60 62 63

Spis treści

XIII

3. Niesteroidowe leki przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwgorączkowe

73

Marta Palacz-Wróbel, Dawid Daniel Burczyk, Marcin Cichoń, Angelika Karasewicz, Agata Świsulska

3.1. Stan zapalny 73 3.1.1. Fazy zapalenia 75 3.1.2. Mechanizm działania niesteroidowych leków przeciwzapalnych 77 3.1.3. Salicylamid 81 3.2. Nadużywanie i działania niepożądane NLPZ 101 4. Antybiotyki i ich zastosowanie w chorobach skóry

105

Paulina Mrowiec, Piotr Leśniak, Marta Palacz-Wróbel, Piotr Nowaczyk

4.1. Wstęp 4.2. Rys historyczny antybiotyków 4.2.1. Wczesne początki terapii infekcji – intuicja bez mikrobiologii 4.2.2. Rozwój mikrobiologii i narodziny chemioterapii 4.2.3. Odkrycie penicyliny – fundament nowoczesnej antybiotykoterapii 4.2.4. Złota era antybiotyków – eksplozja odkryć w latach 1940–1970 4.2.5. Kryzys antybiotykoterapii i nowe wyzwania 4.2.6. Renesans badań nad antybiotykami i przyszłość 4.3. Podział i klasyfikacja antybiotyków 4.3.1. Klasyfikacja według mechanizmu działania i interakcji z celem molekularnym 4.3.2. Klasyfikacja według budowy chemicznej 4.3.3. Klasyfikacja według spektrum działania 4.3.4. Klasyfikacja według pochodzenia 4.3.5. Znaczenie kliniczne klasyfikacji w dermatologii 4.4. Mechanizmy działania antybiotyków 4.4.1. Wprowadzenie 4.4.2. Inhibicja syntezy ściany komórkowej 4.4.3. Inhibicja biosyntezy białek 4.4.4. Inhibicja syntezy kwasów nukleinowych 4.4.5. Uszkodzenie błony komórkowej 4.4.6. Hamowanie szlaków metabolicznych 4.5. Oporność na antybiotyki 4.5.1. Znaczenie problemu i definicja 4.5.2. Klasyfikacja oporności bakteryjnej 4.5.3. Mechanizmy molekularne oporności 4.5.4. Horyzontalny transfer genów oporności 4.5.5. Przykłady kliniczne i dermatologiczne 4.5.6. Globalne strategie przeciwdziałania antybiotykooporności 4.6. Zastosowanie antybiotyków w dermatologii 4.6.1. Wprowadzenie 4.6.2. Zakażenia bakteryjne skóry i ich leczenie 4.6.3. Trądzik pospolity – antybiotykoterapia jako element kompleksowego leczenia 4.6.4. Trądzik różowaty i działania przeciwzapalne antybiotyków 4.6.5. Zakażenia w przebiegu AZS i innych dermatoz z nadkażeniem bakteryjnym

XIV Farmakologia dla kosmetologów

105 107 107 108 108 109 109 110 111 111 113 114 114 114 115 115 116 117 119 120 121 121 121 122 123 124 124 125 126 126 127 128 129 130

4.6.6. Zakażenia ran, owrzodzeń i odcisków – wyzwania w leczeniu antybiotykami 130 4.6.7. Choroby pęcherzowe i wtórne zakażenia 131 4.6.8. Antybiotyki miejscowe – zasady stosowania i ograniczenia 132 4.6.9. Leczenie ogólnoustrojowe – zasady racjonalnego wykorzystania 133 4.6.10. Problem oporności bakteryjnej w dermatologii 133 4.6.11. Przyszłość terapii antybiotykowej w dermatologii 134 4.6.12. Podsumowanie 135 4.7. Antybiotykoterapia miejscowa vs. antybiotykoterapia ogólnoustrojowa 136 4.7.1. Wprowadzenie 136 4.7.2. Charakterystyka antybiotykoterapii miejscowej 136 4.7.3. Charakterystyka antybiotykoterapii ogólnoustrojowej 137 4.7.4. Kryteria wyboru strategii leczenia 139 4.7.5. Ryzyko oporności i wpływ na mikrobiom – porównanie 139 4.7.6. Podsumowanie 140 4.8. Działania niepożądane i bezpieczeństwo stosowania antybiotyków w chorobach skóry 141 4.8.1. Wprowadzenie 141 4.8.2. Działania niepożądane antybiotyków stosowanych miejscowo 141 4.8.3. Działania niepożądane antybiotyków ogólnoustrojowych 142 4.8.4. Czynniki ryzyka działań niepożądanych i strategie ich ograniczania 143 4.8.5. Podsumowanie 144 4.9. Nowe antybiotyki i związki przeciwdrobnoustrojowe w dermatologii 144 4.9.1. Wprowadzenie 144 4.9.2. Nowe klasy antybiotyków aktywnych wobec bakterii wywołujących zakażenia skóry 145 4.9.3. Związki przeciwdrobnoustrojowe w badaniach klinicznych i translacyjnych 146 4.9.4. Peptydy przeciwdrobnoustrojowe (AMPs) i ich analogi 147 4.9.5. Bakteriofagi i ich rola w terapii zakażeń skóry 147 4.9.6. Nanotechnologie w dermatologii przeciwdrobnoustrojowej 148 4.9.7. Wyzwania i perspektywy kliniczne 148 4.9.8. Podsumowanie 149 4.10. Perspektywy przyszłościowe i podejście interdyscyplinarne 149 4.10.1. Wprowadzenie 149 4.10.2. Medycyna personalizowana i rola farmakogenomiki 150 4.10.3. Mikrobiom skóry jako cel i narzędzie terapeutyczne 151 4.10.4. Bioinżynieria skóry i innowacyjne technologie aplikacji leków 151 4.10.5. Sztuczna inteligencja (AI) i analiza dużych zbiorów danych (big data) 152 4.10.6. Interdyscyplinarność jako fundament przyszłościowej terapii 152 4.10.7. Edukacja, profilaktyka i systemowe podejście do antybiotykoterapii 153 4.10.8. Podsumowanie 153

Spis treści XV

5. Farmakoterapia grzybicy skóry

159

Paulina Mrowiec, Piotr Leśniak, Marta Palacz-Wróbel

5.1. Wprowadzenie 5.2. Etiopatogeneza grzybic skóry 5.2.1. Czynniki etiologiczne 5.2.2. Mechanizmy zakażenia 5.2.3. Czynniki ryzyka 5.2.4. Rola mikrobiomu 5.3. Podział i klasyfikacja grzybic skóry 5.3.1. Klasyfikacja według głębokości i lokalizacji zakażenia 5.3.2. Klasyfikacja według lokalizacji anatomicznej 5.3.3. Klasyfikacja według czynników etiologicznych 5.3.4. Znaczenie klasyfikacji w praktyce kosmetologicznej 5.4. Charakterystyka głównych patogenów grzybiczych 5.4.1. Dermatofity 5.4.2. Drożdżaki 5.4.3. Grzyby pleśniowe 5.4.4. Znaczenie kliniczne i kosmetologiczne 5.5. Klasyfikacja leków przeciwgrzybiczych 5.5.1. Klasyfikacja farmakologiczna 5.5.2. Klasyfikacja według drogi podania 5.5.3. Znaczenie dla kosmetologa 5.6. Mechanizm działania leków przeciwgrzybiczych 5.6.1. Cel terapeutyczny – różnice między komórką grzyba a komórką ludzką 5.6.2. Działanie na błonę komórkową 5.6.3. Działanie na ścianę komórkową 5.6.4. Zaburzenia biosyntezy białek i funkcji metabolicznych 5.6.5. Inne mechanizmy 5.6.6. Znaczenie kliniczne mechanizmów działania 5.7. Wskazania do farmakoterapii i decyzje terapeutyczne 5.7.1. Ogólne wskazania do farmakoterapii 5.7.2. Kryteria wyboru drogi podania 5.7.3. Czynniki wpływające na decyzję terapeutyczną 5.7.4. Rola kosmetologa w decyzjach terapeutycznych 5.7.5. Terapia skojarzona 5.7.6. Znaczenie edukacji pacjenta 5.8. Działania niepożądane i bezpieczeństwo stosowania leków przeciwgrzybiczych 5.8.1. Działania niepożądane leków miejscowych 5.8.2. Działania niepożądane leków ogólnoustrojowych 5.8.3. Interakcje z innymi lekami 5.8.4. Bezpieczeństwo stosowania u wybranych grup pacjentów 5.8.5. Rola kosmetologa w monitorowaniu bezpieczeństwa 5.8.6. Ryzyko działań niepożądanych – przeciwdziałanie 5.9. Nowe związki przeciwdrobnoustrojowe w dermatologii 5.9.1. Innowacyjne klasy związków przeciwgrzybiczych 5.9.2. Nowe formy podaży i nośniki leków

XVI Farmakologia dla kosmetologów

159 160 161 161 162 162 162 163 163 164 164 164 165 165 166 166 167 167 168 169 169 169 169 170 170 170 171 171 171 172 172 172 173 173 173 174 174 175 175 175 176 176 176 177

5.9.3. Nowe cząsteczki o działaniu przeciwdrobnoustrojowym 5.9.4. Roślinne i naturalne związki bioaktywne 5.9.5. Terapie skojarzone i przyszłość leczenia 5.9.6. Znaczenie badań klinicznych i translacyjnych 5.10. Perspektywy na przyszłość i podejście interdyscyplinarne 5.10.1. Nowe cele terapeutyczne i strategie leczenia 5.10.2. Farmakogenomika i personalizacja leczenia 5.10.3. Interdyscyplinarność w praktyce klinicznej 5.10.4. Rozwój technologii wspierających diagnostykę i terapię 5.10.5. Profilaktyka i edukacja – rola środowiska kosmetologicznego 5.10.6. Ekosystem skóry – nowy paradygmat terapeutyczny 5.11. Podsumowanie 6. Leki steroidowe stosowane w chorobach skóry

177 177 178 178 178 179 179 179 180 180 181 181 185

Marta Palacz-Wróbel, Marcin Cichoń, Piotr Nowaczyk

6.1.

6.2.

6.3.

6.4.

6.5.

Mechanizm działania glikokortykosteroidów Podział glikokortykosteroidów Wskazania i sposób dawkowania Postaci leków z glikokortykosteroidami Działania niepożądane

7. Leki znieczulające

185 186 188 190 191 199

Marta Palacz-Wróbel, Marcin Cichoń, Angelika Karasewicz

7.1. Zastosowanie środków znieczulenia miejscowego 7.2. Środki znieczulające miejscowo 7.3. Adiuwanty środków znieczulenia miejscowego 8. Środki odkażające i antyseptyczne

200 202 206 211

Piotr Leśniak, Paulina Mrowiec, Piotr Nowaczyk

8.1. Wprowadzenie do zagadnienia i znaczenia aseptyki w kosmetologii 8.1.1. Epidemiologia zakażeń w praktyce kosmetologicznej 8.1.2. Definicje i zakres pojęciowy 8.1.3. Znaczenie aseptyki w kontekście prawnym i etycznym 8.2. Klasyfikacja środków odkażających stosowanych w kosmetologii 8.2.1. Podział środków odkażających ze względu na skład chemiczny 8.2.2. Klasyfikacja środków odkażających według zakresu działania 8.2.3. Podział środków odkażających według zastosowania praktycznego 8.3. Mechanizmy działania środków dezynfekcyjnych 8.3.1. Denaturacja białek i enzymów mikroorganizmów 8.3.2. Uszkodzenie błon komórkowych 8.3.3. Tworzenie wolnych rodników i uszkodzenie DNA 8.3.4. Alkilacja i sieciowanie struktur komórkowych 8.3.5. Interakcje z błonami komórkowymi a selektywność działania 8.3.6. Oporność drobnoustrojów na środki dezynfekcyjne 8.4. Zastosowanie środków dezynfekcyjnych i antyseptycznych w różnych typach zabiegów kosmetologicznych 8.4.1. Zabiegi nieinwazyjne: pielęgnacyjne i estetyczne 8.4.2. Zabiegi aparaturowe o ograniczonej inwazyjności

211 212 212 213 214 214 215 216 217 217 217 218 218 218 219 219 219 220

Spis treści

XVII

8.4.3. Zabiegi o średnim i wysokim stopniu inwazyjności 8.4.4. Zabiegi podologiczne 8.4.5. Dezynfekcja po zabiegach 8.5. Normy i regulacje prawne dotyczące dezynfekcji w gabinetach kosmetologicznych 8.5.1. Przepisy prawa polskiego 8.5.2. Normy europejskie 8.5.3. Klasyfikacja środków biobójczych 8.5.4. Wymogi dokumentacyjne i odpowiedzialność zawodowa 8.6. Zastosowanie środków dezynfekcyjnych w praktyce kosmetologicznej 8.6.1. Powierzchnie robocze i sprzęt 8.6.2. Skóra klienta 8.6.3. Ręce personelu 8.6.4. Narzędzia wielokrotnego użytku 8.7. Dobór środków dezynfekcyjnych – kryteria, błędy i dobre praktyki 8.7.1. Kryteria doboru środka dezynfekcyjnego w gabinecie kosmetologicznym 8.7.2. Najczęstsze błędy w stosowaniu środków dezynfekcyjnych 8.7.3. Dobre praktyki i wdrażanie systemów jakości 8.8. Aseptyka w gabinecie kosmetologicznym – procedury i standardy 8.8.1. Pojęcie aseptyki i jej znaczenie w kosmetologii 8.8.2. Elementy systemu aseptyki 8.8.3. Normy i regulacje dotyczące aseptyki 8.8.4. Edukacja personelu jako element skutecznej aseptyki 8.9. Rola dezynfekcji w zapobieganiu zakażeniom krzyżowym 8.9.1. Zakażenia krzyżowe – definicja i znaczenie w kosmetologii 8.9.2. Główne drogi transmisji drobnoustrojów 8.9.3. Znaczenie dezynfekcji jako strategii przeciwdziałania transmisji patogenów 8.9.4. Rekomendacje dotyczące zapobiegania zakażeniom krzyżowym 8.9.5. Konsekwencje zaniedbań 8.10. Nowoczesne technologie wspierające dezynfekcję i antyseptykę 8.10.1. Wprowadzenie do innowacji w higienie gabinetowej 8.10.2. Technologia UVC w dezynfekcji powierzchni i powietrza 8.10.3. Ultradźwięki i myjki ultradźwiękowe 8.10.4. Inteligentne dozowniki i systemy monitorowania higieny 8.10.5. Przyszłość dezynfekcji – automatyzacja, IoT i sztuczna inteligencja 9. Terapia zmarszczek – leki porażające płytkę nerwowo-mięśniową

220 221 221 222 222 223 223 224 224 224 225 225 225 226 226 227 227 228 228 229 229 230 230 230 231 231 232 232 233 233 233 234 234 235 239

Julita Zdrada-Nowak

9.1. Wstęp 9.2. Anatomia i fizjologia płytki nerwowo-mięśniowej 9.2.1. Definicja i lokalizacja 9.2.2. Budowa płytki nerwowo-mięśniowej 9.2.3. Przekaźnictwo w płytce nerwowo-mięśniowej 9.2.4. Znaczenie kliniczne w kontekście zmarszczek mimicznych

XVIII Farmakologia dla kosmetologów

239 240 240 240 240 242

9.3. Mechanizmy powstawania zmarszczek mimicznych 9.3.1. Klasyfikacja zmarszczek 9.3.2. Mięśnie mimiczne a zmarszczki 9.3.3. Biologiczne podłoże powstawania zmarszczek mimicznych 9.3.4. Czynniki przyspieszające proces starzenia skóry ze szczególnym uwzględnieniem wpływu na powstawanie zmarszczek mimicznych i strukturalnych 9.3.5. Znaczenie kliniczne 9.4. Substancje farmakologiczne wpływające na płytkę nerwowo-mięśniową 9.4.1. Toksyna botulinowa typu A 9.4.2. Nowe formy toksyny botulinowej 9.4.3. Peptydy botulinopodobne (botox-like) 9.5. Formy podania i bezpieczeństwo 9.6. Farmakokinetyka i farmakodynamika toksyny botulinowej 9.7. Farmakokinetyka i farmakodynamika toksyny botulinowej 9.7.1. Czas działania i początek efektu 9.7.2. Rozprzestrzenianie się toksyny w tkankach 9.8. Immunogenność i oporność na toksynę botulinową 9.8.1. Definicja immunogenności 9.8.2. Przeciwciała neutralizujące – mechanizm 9.9. Terapie skojarzone z BTX-A 9.10. Przeciwwskazania do zastosowania toksyny botulinowej (BTX-A) 9.11. Podsumowanie 10. Probiotyki w pielęgnacji i leczeniu skóry

242 242 243 244

244 245 247 247 248 250 251 252 253 253 253 254 254 255 257 259 261 265

Wioleta Faruga-Lewicka, Piotr Nowaczyk

10.1. Mikrobiom skóry 10.2. Choroby skórne a mikrobiom 10.3. Znaczenie probiotyków i prebiotyków w łagodzeniu przebiegu chorób i schorzeń skórnych 11. Podstawy leczenia zatruć

265 268 274 281

Dominika Czerwińska-Główka, Monika Rykaczewska-Czerwińska

11.1. Wybrane zatrucia 11.2. Dermatozy polekowe

298 312

Marta Palacz-Wróbel

11.2.1. Klasyfikacja dermatoz polekowych 11.2.2. Klasyfikacja dermatoz polekowych ze względu na obraz kliniczny 12. Nowoczesne postacie leków i ich zastosowanie w dermatologii oraz kosmetologii, uwzględniając liposomy, mikrosfery i inne systemy nośnikowe

314 315

325

Monika Garus-Dybała, Rafał Dybała

12.1. Emolienty i peelingi – zastosowanie, skuteczność oraz mechanizmy działania w dermatologii 12.1.1. Mechanizmy działania emolientów

332 334

Spis treści XIX

12.1.2. Zastosowanie emolientów w dermatologii i jednostkach chorobowych 12.1.3. Przeciwwskazania i ryzyko stosowania emolientów 13. Reakcje alergiczne i pseudoalergiczne w obrębie skóry

334 339 369

Marta Palacz-Wróbel, Piotr Nowaczyk

13.1. Atopowe zapalenie skóry – charakterystyka, etiopatogeneza i nowoczesne podejście terapeutyczne 13.2. Leki przeciwhistaminowe i ich zastosowanie w kosmetologii oraz dermatologii 14. Fototerapia chorób skóry

372 378 391

Monika Garus-Dybała, Rafał Dybała

14.1. Reakcje fototoksyczne i fotoalergiczne 14.2. Leki nasilające i chroniące przed działaniem światła na skórę 14.2.1. Mechanizm fototoksyczności 14.2.2. Chemioterapeutyki i antybiotyki 14.2.3. Leki psychotropowe, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne i neuroleptyki 14.2.4. Diuretyki 14.2.5. Leki przeciwcukrzycowe 14.2.6. Leki dermatologiczne i retinoidy 14.2.7. Leki przeciwwirusowe 14.2.8. Leki stabilizujące rytm serca 14.2.9. Inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę (ACEI) 14.2.10. Leki przeciwhistaminowe 14.2.11. Środki hormonalne i antykoncepcyjne 14.2.12. Leki immunosupresyjne 14.2.13. Leki i substancje o działaniu fotoprotekcyjnym 14.3. Filtry UV i zasada ich działania 14.3.1. Fotoprotekcja 14.3.2. Podział filtrów 15. Farmakoterapia schorzeń nowotworowych skóry

411 416 416 417 420 422 422 423 424 425 425 425 426 426 428 432 432 440 459

Julita Zdrada-Nowak

15.1. Wstęp 15.2. Rodzaje i podział schorzeń nowotworowych skóry 15.2.1. Nowotwory złośliwe skóry 15.2.2. Stany przednowotworowe skóry (przedrakowe) 15.2.3. Podział ze względu na leczenie farmakologiczne 15.3. Farmakoterapia stanów przedrakowych skóry 15.3.1. Leki stosowane miejscowo w terapii stanów przedrakowych 15.3.2. Wskazania do farmakoterapii miejscowej 15.4. Rak in situ skóry – farmakoterapia 15.4.1. Definicja i charakterystyka 15.4.2. Farmakoterapia raka in situ 15.4.3. Monitorowanie i działania niepożądane 15.5. Farmakoterapia nowotworów nieczerniakowych skóry (NMSC) 15.5.1. Rak podstawnokomórkowy (BCC)

XX Farmakologia dla kosmetologów

459 460 460 461 462 465 466 466 468 468 468 469 469 470

15.5.2. Rak kolczystokomórkowy (SCC) 15.5.3. Wskazania do farmakoterapii zamiast leczenia chirurgicznego 15.5.4. Działania niepożądane i monitorowanie terapii 15.6. Farmakoterapia czerniaka złośliwego skóry (melanoma malignum) 15.6.1. Podstawy molekularne i klasyfikacja terapeutyczna 15.6.2. Leczenie ukierunkowane molekularnie 15.6.3. Immunoterapia czerniaka 15.6.4. Leczenie adiuwantowe i neoadiuwantowe 15.6.5. Leczenie klasyczne (chemioterapia) 15.6.6. Skuteczność, działania niepożądane i monitorowanie 15.7. Farmakoterapia rzadkich nowotworów skóry: chłoniaki skóry, rak z komórek Merkla i inne 15.7.1. Chłoniaki skóry (cutaneous lymphomas) 15.7.2. Rak z komórek Merkla (Merkel cell carcinoma, MCC) 15.7.3. Inne rzadkie nowotwory skóry 15.7.4. Uwagi terapeutyczne i wyzwania 15.8. Działania niepożądane i monitorowanie leczenia farmakologicznego w schorzeniach nowotworowych skóry 15.8.1. Działania niepożądane leków miejscowych 15.8.2. Działania niepożądane immunoterapii 15.8.3. Działania niepożądane terapii celowanej 15.8.4. Działania niepożądane chemioterapii klasycznej 15.8.5. Schemat monitorowania pacjenta w trakcie leczenia 15.8.6. Rola pacjenta i zespołu terapeutycznego 15.9. Podsumowanie Skorowidz

470 471 471 472 472 473 473 473 474 474 475 475 476 476 477 477 477 478 479 479 480 480 484 489

Spis treści XXI

Wstęp

Z dużą satysfakcją przedstawiam Państwu publikację Farmakologia dla kosmetologów – książkę, która podejmuje temat niezwykle istotny dla współczesnej kosmetologii oraz dla odpowiedzialnego i bezpiecznego wykonywania tego zawodu.

Współczesny kosmetolog funkcjonuje w rzeczywistości, w której wiedza z zakresu pielęgnacji i procedur kosmetologicznych musi być coraz częściej łączona ze znajomością zagadnień medycznych i farmakologicznych.

Skóra, będąca podstawowym obszarem pracy kosmetologa, jest jednocześnie miejscem działania wielu substancji aktywnych i leczniczych. Dlatego umiejętność rozumienia mechanizmów działania leków, ich wpływu na skórę i jej przydatki, możliwych przeciwwskazań, działań niepożądanych oraz interakcji z zabiegami kosmetologicznymi stanowi dziś ważny element kompetencji zawodowych.

Publikacja Farmakologia dla kosmetologów odpowiada na tę potrzebę w sposób rzetelny, uporządkowany i praktyczny. Jej wartością jest połączenie wiedzy farmakologicznej z perspektywą codziennej praktyki kosmetologicznej. Czytelnik otrzymuje opracowanie, które nie tylko wyjaśnia podstawowe zagadnienia z zakresu farmakologii, ale także pokazuje ich znaczenie w planowaniu zabiegów, ocenie stanu pacjenta oraz podejmowaniu świadomych i odpowiedzialnych decyzji zawodowych.

Na podkreślenie zasługuje przejrzysta konstrukcja książki oraz sposób prezentacji treści. Zastosowanie tabel, schematów i syntetycznych zestawień zwiększa użyteczność publikacji, porządkuje wiedzę i ułatwia

Wstęp IX

jej praktyczne wykorzystanie. Dzięki temu książka może stanowić cenne wsparcie zarówno w procesie kształcenia studentów kosmetologii, jak i w doskonaleniu kompetencji osób już wykonujących zawód.

Cieszy również fakt, że publikacja ta została przygotowana przez przedstawicieli środowiska akademickiego, którzy łączą wiedzę naukową z praktycznym spojrzeniem na potrzeby kształcenia przyszłych kosmetologów. Takie opracowania mają szczególną wartość, ponieważ wzmacniają jakość edukacji, wspierają rozwój nowoczesnej kosmetologii i podkreślają znaczenie odpowiedzialności zawodowej w pracy z pacjentem.

Jestem przekonany, że Farmakologia dla kosmetologów stanie się ważną i potrzebną pozycją dydaktyczną, a zarazem praktycznym przewodnikiem wspierającym rozwój wiedzy i kompetencji zawodowych. Życzę Czytelnikom, aby lektura tej książki była inspiracją do dalszego pogłębiania wiedzy oraz do jeszcze bardziej świadomego, bezpiecznego i profesjonalnego wykonywania zawodu kosmetologa.

Polecam!

Prof. dr hab. Jacek Starzewski rektor Śląskiej Wyższej Szkoły Medycznej w Katowicach

X Farmakologia dla kosmetologów

Autorzy Dr n. med. i n. o zdr. Dawid Daniel Burczyk Katedra i Zakład Kosmetologii Praktycznej i Diagnostyki Skóry, Wydział Nauk Farmaceutycznych w Sosnowcu, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach; Wydział Nauk Medycznych im. Prof. Zbigniewa Religi, Akademia Śląska w Katowicach; ProEdukacja Policealna Szkoła Medyczna w Katowicach

Dr n. med., mgr farm. Marcin Cichoń Śląski Wojewódzki Konsultant ds. Farmacji Szpitalnej

Dr inż. Dominika Czerwińska-Główka Zakład Farmakologii, Instytut Nauk Medycznych, Uniwersytet Opolski

Dr n. biol. Katarzyna Duda-Grychtoł Śląska Wyższa Szkoła Medyczna w Katowicach

Mgr farm. Rafał Dybała Wyższa Szkoła Planowania Strategicznego w Dąbrowie Górniczej

Mgr Wioleta Faruga-Lewicka Śląska Wyższa Szkoła Medyczna w Katowicach

Dr n. biol., mgr farm. Monika Garus-Dybała Wyższa Szkoła Planowania Strategicznego w Dąbrowie Górniczej

Inż. Angelika Karasewicz Politechnika Śląska w Gliwicach

Mgr kosm. Beata Kawka Śląska Wyższa Szkoła Medyczna w Katowicach

Mgr farm. Piotr Leśniak Klinika Okulistyczna DELAVI w Krakowie

Dr n. farm. Paulina Mrowiec Zakład Mikrobiologii Farmaceutycznej, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum w Krakowie

Dr n. biol. Piotr Nowaczyk Dr Nowaczyk Centrum Badań i Innowacji Sp. z o.o. Sp. K. we Wrocławiu

Dr n. med., mgr farm. Marta Palacz-Wróbel Śląska Wyższa Szkoła Medyczna w Katowicach; Zakład Farmakologii, Uniwersytet Opolski

Małgorzata Pyżalska Studentka V roku farmacji, Wydział Chemii i Farmacji, Uniwersytet Opolski

Dr n. med. Monika Rykaczewska-Czerwińska Zakład Farmakologii, Uniwersytet Opolski

Agata Świsulska Studentka V roku farmacji, Wydział Chemii i Farmacji, Uniwersytet Opolski

Dr n. med. Julita Zdrada-Nowak Śląska Wyższa Szkoła Medyczna w Katowicach, Centrum Terapii Stopy

VI Farmakologia dla kosmetologów