101193180

SPIS TREŚCI

WYKAZ SKRÓTÓW

XVII

1.

OBJAWY KLINICZNE STANÓW ZAPALNYCH SPOJÓWEK 1 MAREK E. PROST, EWA OLESZCZYŃSKA-PROST

1.1. Przekrwienie spojówek 1.2. Brodawki spojówki 1.3. Grudki spojówki 1.4. Krętość naczyń powierzchni oka 1.5. Teleangiektazje 1.6. Krwotoki spojówkowe 1.7. Obrzęki spojówki 1.8. Błony prawdziwe i rzekome spojówki 1.9. Zmiany rogówkowe w przebiegu zapalenia spojówek 1.10. Zbliznowacenie spojówek 1.11. Wydzielina 1.12. Zmiany powiekowe 2.

ALERGICZNE CHOROBY SPOJÓWEK

1 3 5 6 8 8 8 8 9 10 12 12 17

2.1. Alergiczne zapalenie spojówek okresowe 2.2. Przewlekłe alergiczne zapalenie spojówek 2.3. Ostre alergiczne zapalenie spojówek 2.4. Wyprysk powietrznopochodny 3.

WIOSENNE ZAPALENIE SPOJÓWEK I ROGÓWKI EWA PISARCZYK-BOGACKA, ANNA GROBLEWSKA, MARTA CHEŁMIŃSKA

18 21 24 28 31

Spis treści

EWA PISARCZYK-BOGACKA, ANNA GROBLEWSKA, MARTA CHEŁMIŃSKA

( XIII )

4.

ATOPOWE ZAPALENIE SPOJÓWEK I ROGÓWKI

37

EWA PISARCZYK-BOGACKA, ANNA GROBLEWSKA, MARTA CHEŁMIŃSKA

5.

KONTAKTOWE ZAPALENIE POWIEK I SPOJÓWEK

43

EWA PISARCZYK-BOGACKA, ANNA GROBLEWSKA, MARTA CHEŁMIŃSKA, ANNA ZALESKA-ŻMIJEWSKA

6.

CHOROBY SPOJÓWEK Z NIEALERGICZNEJ REAKCJI NADWRAŻLIWOŚCI

49

EWA PISARCZYK-BOGACKA, ANNA GROBLEWSKA, EWA MRUKWA-KOMINEK

6.1. Wielkobrodawkowe zapalenie spojówek 6.2. Zapalenie spojówek z podrażnienia

49 53

7. CHOROBY OCZU WSPÓŁISTNIEJĄCE Z ALERGIĄ NARZĄDU WZROKU

55

7.1. Stożek rogówki

55

IWONA GRABSKA-LIBEREK, ALEKSANDRA OPALA, DAWID WIĄCEK, ŁUKASZ KOŁODZIEJSKI

7.2. Alergiczne zapalenia spojówek w czasach pandemii COVID-19

60

ANNA ZALESKA-ŻMIJEWSKA

7.3. Kontaktowe alergie na miejscowo stosowane leki okulistyczne

64

ANNA ZALESKA-ŻMIJEWSKA

7.4. Alergia oczu a soczewki kontaktowe

67

EWA MRUKWA-KOMINEK

7.5. Zespół suchego oka

74

IWONA GRABSKA-LIBEREK, ALEKSANDRA OPALA, DAWID WIĄCEK, ŁUKASZ KOŁODZIEJSKI

8.

DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE KORTYKOSTEROIDÓW WYSTĘPUJĄCE W NARZĄDZIE WZROKU JULIA JANISZEWSKA-SALAMON, EWA MRUKWA-KOMINEK

( XIV )

81

9.

CHOROBY OCZU MYLONE Z ALERGIĄ

87

EWA MRUKWA-KOMINEK, KATARZYNA MORAWIEC-CIEŚLAR

9.1. Nużyca 9.2. Trądzik różowaty 9.3. Gradówka (torbiel gruczołu Meiboma) STUDIUM PRZYPADKÓW 10.

Przypadek 1. Przewlekłe (przetrwałe) alergiczne zapalenie spojówek

88 94 96 101 101

MARTA CHEŁMIŃSKA, ANNA GROBLEWSKA

Przypadek 2. Atopowe zapalenie rogówki i spojówek

104

MARTA CHEŁMIŃSKA, ANNA GROBLEWSKA

Przypadek 3. Sezonowe (okresowe) alergiczne zapalenie spojówek oraz ostre alergiczne zapalenie spojówek

106

MARTA CHEŁMIŃSKA, ANNA GROBLEWSKA

Przypadek 4. Wiosenne zapalenie spojówek i rogówki

108

MARTA CHEŁMIŃSKA, ANNA GROBLEWSKA

Przypadek 5. Stożek rogówki oka prawego i lewego 111 IWONA GRABSKA-LIBEREK, ALEKSANDRA OPALA, DAWID WIĄCEK, ŁUKASZ KOŁODZIEJSKI

Przypadek 6. ACD skóry powiek po lekach przeciwjaskrowych

115

ANNA ZALESKA-ŻMIJEWSKA

Przypadek 7. Dysfunkcja gruczołów Meiboma

117

PIŚMIENNICTWO

121

SKOROWIDZ

125

Spis treści

IWONA GRABSKA-LIBEREK, ALEKSANDRA OPALA, DAWID WIĄCEK, ŁUKASZ KOŁODZIEJSKI

( XV )

&+252%< 2&=8 0</21( = $/(5*,â

1D SLHUZV]\ U]XW RND Z\GDMH VL÷ őH Z\PLHQLRQH Z SXEOLNDFML VFKRU]HQLD Vã WDN UÐőQH őH QLH VSRVÐE PLHå MDNLNROZLHN G\OHPDW SU]\ LFK UR]SR]QDZDQLX QDWRPLDVW SR SU]HDQDOL]RZDQLX FKDUDNWHU\VW\NL FKRUÐE VWZLHUG]D VL÷ őH ]H Z]JO÷GX QD ]EOLőRQH REMDZ\ SRVWDZLHQLH MHGQR]QDF]QHM GLDJQR]\ PRőH E\å EDUG]R WUXGQH 3RQDGWR VFKRU]HQLD WH F]÷VWR ZVSÐğLVWQLHMã OXE SUHG\VSRQXMã GR Z\VW÷SRZDQLD LQQ\FK L WDN QDSUDZG÷ GRSLHUR ZQLNOLZ\ Z\ZLDG L Z\QLNL EDGDġ GRGDWNRZ\FK PRJã SRPÐF Z WUDIQ\P UR]SR]QDQLX &KRURE\ WH F]DVDPL P\ORQH Vã ]H ]PLDQDPL DOHUJLF]Q\PL Z NWÐU\FK REUD] NOLQLF]Q\ MHVW SRGREQ\ 3U]\NğDGHP PRőH E\å SDFMHQW ] REMDZDPL VXJHUXMãF\PL DOHUJLH GRPDJDMãF\ VL÷ QDW\FKPLDVWRZHJR UR]SR]QDQLD OHF]HQLD L ZVSDUFLD .LHG\ ]DVWRVRZDQLH X QLHJR W\SRZHJR OHF]HQLD eMDN Z DOHUJLL VSRMÐZHNr QLH MHVW VNXWHF]QH QDOHő\ ZÐZF]DV SRP\ijOHå R LQQ\FK MHGQRVWNDFK WDNLFK MDN

&KRURE\ RF]X P\ORQH ] DOHUJLã

(:$ 058.:$ .20,1(. .$7$5=<1$ 025$:,(& &,(IJ/$5

( 87 )

Ɣ LQQH FKRURE\ SRZLHU]FKQL RND ] QDGZUDőOLZRijFL DOHUJLF]QHM OXE QLHDOHUJLF]QHM Ɣ ]DSDOHQLH VSRMÐZHN Z\ZRğDQH ]DNDőHQLHP ZLUXVRZ\P EDNWHU\MQ\P OXE FKODP\GLRZ\P Ɣ ]HVSÐğ VXFKHJR RND Ɣ ]PLDQ\ ğRMRWRNRZH VNÐU\ WZDU]\ L SRZLHN Ɣ WUãG]LN UÐőRZDW\ Ɣ VWDQ\ ]DSDOQH EU]HJÐZ SRZLHN Ɣ JUDGÐZNL Ɣ QXő\FD

9.1.

1Xő\FD 7R FRUD] F]÷ijFLHM UR]SR]QDZDQH VFKRU]HQLH Z\ZRğ\ZDQH SU]H] SDVRő\WD QXőHġFD 5R]QRV]RQH MHVW GURJã NRQWDNWRZã ] F]ğRZLHND ]DUDőRQHJR QXőHġFHP EãGŏ ] U]HF]\ FRG]LHQQHJR Xő\WNX U÷F]QLNÐZ SRijFLHOL NRVPHW\NÐZ 8 F]ğRZLHND Z\VW÷SXMã JDWXQNL t Demodex folliculorum QXőHQLHF OXG]NL RUD] Demodex brevis QXőHQLHF NUÐWNL 5ÐőQLã VL÷ ]DUÐZQR EXGRZã PLHMVFHP E\WRZDQLD MDN L VFKRU]HQLDPL GR NWÐU\FK SUHG\VSRQXMã Demodex folliculorum QDMF]÷ijFLHM XPLHMVFDZLD VL÷ Z PLHV]NDFK U]÷V QDWRPLDVW Demodex brevis ZH ZQ÷NDFK JUXF]RğÐZ ğRMRZ\FK L JUXF]RğÐZ 0HLERPD &]÷VWR VWDQRZLã IORU÷ IL]MRORJLF]Qã RUJDQL]PX DOH JG\ RVLãJQã RGSRZLHGQLã OLF]E÷ ! FP PRJã Z\ZRğ\ZDå OXE QDVLODå FKRURE\ VNÐU\ L SRZLHN :\VW÷SRZDQLH FKRURE\ QDVLOD VL÷ ] ZLHNLHP X G]LHFL EDUG]R U]DGNR VSRW\ND VL÷ QXőHġFD ]H Z]JO÷GX QD PDğã LORijå ğRMX Demodex folliculorum PRőH SRZRGRZDå Ɣ ]DSDOHQLH EU]HJÐZ SRZLHN ] SU]HNUZLHQLHP RF]X WNOLZRijFLã EÐOHP VZ÷G]HQLHP ]DF]HUZLHQLHQLD Z]GğXő OLQLL U]÷V L QDGZUDőOLZRijFLã QD ijZLDWğR Ɣ QLHSUDZLGğRZH XVWDZLHQLH U]÷V L LFK WHQGHQFM÷ GR Z\SDGDQLD QD VNXWHN VNğDGDQLD MDM X SRGVWDZ\ U]÷V

( 88 )

Ɣ PDQNLHW\ NHUDW\QRZR WğXV]F]RZH ZRNÐğ U]÷V E÷GãFH PLHV]DQLQã QLHVWUDZLRQ\FK UHV]WHN NRPÐUHN QDEğRQNRZ\FK NHUDW\Q\ MDM L ğRMX Ɣ SRGUDőQLHQLH SRZLHN VSRZRGRZDQH ]DUÐZQR SU]H] XJU\]LHQLD UR]WRF]\ MDN L HQ]\P\ OLSROLW\F]QH NWÐUH Vã Z\G]LHODQH SU]H] QLH GR WUDZLHQLD ğRMX

3RQDGWR PRőH Z\VWãSLå RSÐŏQLRQD RGSRZLHGŏ LPPXQRORJLF]QD t ]ZLã]DQD ] DQW\JHQDPL UR]WRF]\ RUD] SURGXNWDPL SU]HPLDQ\ PDWHULL QDVLODMãFD VWDQ ]DSDOQ\ Demodex brevis, ]DVLHGODMãF JUXF]Rğ\ 0HLERPD PRőH ]DEXU]Då MDNRijå ZDUVWZ\ WğXV]F]RZHM ILOPX ğ]RZHJR SURZDG]ãF GR SRZVWDQLD ]HVSRğX VXFKHJR RND RUD] JUDGÐZHN &R ZL÷FHM QXőHġFH PRJã E\å ZHNWRUDPL EDNWHULL L JU]\EÐZ FKRURERWZÐUF]\FK FR PRőH QDVLODå OXE PRG\ILNRZDå REMDZ\ FKRURE\ $QW\JHQ\ Z\WZDU]DQH SU]H] JURQNRZFH L SDFLRUNRZFH D SU]HQRV]RQH SU]H] QXőHġFH PDMã LVWRWQ\ XG]LDğ Z SRZVWDZDQLX SRVWDFL RF]QHM WUãG]LNX UÐőRZDWHJR 1DOHő\ SDPL÷WDå R F]\QQLNDFK VSU]\MDMãF\FK QDPQDőDQLX VL÷ QXőHġFÐZ Z PLHV]NDFK ZğRVRZ\FK WDNLFK MDN Ɣ HNVSR]\FMD QD ijZLDWğR VğRQHF]QH Ɣ VWUHV Ɣ Xő\ZNL Ɣ JRUãFH QDSRMH L SLNDQWQH SRWUDZ\ Ɣ QDJğH ]PLDQ\ WHPSHUDWXU\

Ɣ UHJXODUQH Z\NRQ\ZDQLH KLJLHQ\ EU]HJÐZ SRZLHN SU]H] RNRğR W\JRGQL FHOHP HUDG\NDFML QXőHġFD RNUHV QLH]E÷GQ\ ]H Z]JO÷GX QD GğXJRijå MHJR F\NOX UR]ZRMRZHJR L REHFQRijå UÐőQ\FK VWDGLÐZ UR]ZRMRZ\FK QD VNÐU]H Ɣ Z FHOX ]ğDJRG]HQLD VWDQÐZ ]DSDOQ\FK RUD] ijZLãGX SRZLHN QDOHő\ Xő\ZDå W\ONR SUHSDUDWÐZ GHG\NRZDQ\FK GR F]\V]F]HQLD RNROLF\ U]÷V L VNÐU\ Ɣ Xő\ZDQLH SUHSDUDWÐZ ] PHWURQLGD]ROHP PDijFL VLDUNRZHM SUHSDUDWÐZ ]DZLHUDMãF\FK VUHEUR F]\ ROHMHN ] GU]HZD KHUEDFLDQHJR

&KRURE\ RF]X P\ORQH ] DOHUJLã

/HF]HQLH

( 89 )

5\FLQD =DNDőHQLH QXőHġFHP t ZLGRF]QH QLHSUDZLGğRZH XVWDZLHQLH U]÷V L LFK WHQGHQFMH GR Z\SDGDQLD

5\FLQD =PLDQ\ SU]\U]÷VRZH SRZLHN SU]\ ]DNDőHQLX QXő\Fã

( 90 )

a

5\FLQD DtE 1LHSUDZLGğRZR URVQãFH U]÷V\ RUD] QDF]\QLD QD SRZLHNDFK SU]\ ]DNDőHQLX QXőHġFHP a, b

&KRURE\ RF]X P\ORQH ] DOHUJLã

b

( 91 )

a

b

5\FLQD DtE =DNDőHQLH QXőHġFHP L JURQNRZFHP EU]HJÐZ SRZLHN X SDFMHQWNL SR PDNLMDőX SHUPDQHQWQ\P ] ZLGRF]Qã DOHUJLã QD OHNL a =DSDOHQLH EU]HJÐZ SRZLHN X SDFMHQWNL SR PDNLMDőX SHUPDQHQWQ\P ZLGRF]QD DOHUJLD QD OHNL RUD] ]DNDőHQLH QXőHġFHP L JURQNRZFHP b

( 92 )

5\FLQD 1DFLHNL QD EU]HJDFK SRZLHN SU]\ ]DSDOHQLX QXőHġFHP a

5\FLQD DtE =DSDOHQLH EU]HJÐZ SRZLHN QD WOH QXőHġFD ZLGRF]QH ]PLDQ\ DOHUJLF]QH SRZLHN a =PLDQ\ SR SU]HE\W\P OHF]HQLX SRZLHN QD WOH QXőHġFD b

&KRURE\ RF]X P\ORQH ] DOHUJLã

b

( 93 )

5\FLQD =PLDQD SRZLHNL GROQHM ] WRZDU]\V]ãF\P ]DNDőHQLHP QXőHġFHP

:DUWR WDNőH ]ZUÐFLå XZDJ÷ QD ZVSDUFLH XNğDGX RGSRUQRijFLRZHJR : W\P FHOX QDOHő\ RJUDQLF]\å VSRő\ZDQ\ FXNLHU ZSURZDG]Lå ]GURZã GLHW÷ DNW\ZQRijå IL]\F]Qã ]DGEDå R SUDZLGğRZã LORijå VQX RGSRF]\QHN RUD] RJUDQLF]\å Xő\ZNL Z SRVWDFL DONRKROX L SDOHQLD SDSLHURVÐZ 3RPRFQH PRőH E\å UÐZQLHő NRU]\VWDQLH ] VDXQ\

9.2.

7UãG]LN UÐőRZDW\ 7UãG]LN UÐőRZDW\ WR SU]HZOHNğD FKRURED VNÐU\ Z NWÐUHM Z\VW÷SXMH QDZUDFDMãF\ UXPLHġ WZDU]\ ] REHFQRijFLã JUXGHN NURVW ]PLDQ ]DSDOQ\FK L SU]HURVWRZ\FK WHOHDQJLHNWD]ML SDMãF]NÐZ QDF]\QLRZ\FK 'RW\F]\ QDMF]÷ijFLHM RVÐE Z ZLHNX RG GR ODW ] MDVQã NDUQDFMã =PLDQ\ VNÐUQH F]÷ijFLHM Z\VW÷SXMã X NRELHW QLő X P÷őF]\]Q QDWRPLDVW PDQLIHVWDFMH RF]QH XMDZQLDMã VL÷ ] WDNã VDPã F]÷VWRijFLã Z REX JUXSDFK 1LH ]DREVHUZRZDQR NRUHODFML SRPL÷G]\ QDVLOHQLHP ]PLDQ VNÐUQ\FK D PDQLIHVWDFMã RF]Qã 2EMDZ\ PRJã E\å ]DRVWU]DQH SU]H] VWUHV ]DEXU]HQLD KRUPRQDOQH VXEVWDQFMH

( 94 )

GUDőQLãFH SDOHQLH SDSLHURVÐZ RUD] HNVSR]\FM÷ QD VğRġFH 3RGHMU]HZD VL÷ UÐőQH PHFKDQL]P\ SRZVWDQLD WUãG]LNX Ɣ NRPSRQHQWD QDF]\QLRZD QD VNXWHN SRV]HU]HQLD OXE QLHZ\GROQRijFL QDF]\ġ SRZVWDMã UXPLHġ REU]÷N L WHOHDQJLHNWD]MH Ɣ NRPSRQHQWD QHXURQDF]\QLRZD Ɣ NRPSRQHQWD LPPXQRORJLF]QD Ɣ ]DNDőHQLH Demodex MDNR ZHNWRU PLNURRUJDQL]PÐZ PRőH SRZRGRZDå QDGNDőHQLH ]PLDQ L SRZVWDZDQLH URSQ\FK NURVWHN PRőH UÐZQLHő SU]\F]\QLDå VL÷ GR SRZVWDZDQLD SU]HZOHNğ\FK SURFHVÐZ ]DSDOQ\FK SRSU]H] XUXFKRPLHQLH PHFKDQL]PÐZ LPPXQRORJLF]Q\FK

3RVWDå RF]QD WUãG]LNX UÐőRZDWHJR PRőH VL÷ XMDZQLDå MDNR Ɣ SU]HZOHNğH ]DSDOHQLH EU]HJÐZ SRZLHN Ɣ WHOHDQJLHNWD]MH Z REU÷ELH SRZLHN Ɣ JUDGÐZNL Ɣ ]DSDOHQLH VSRMÐZHN Ɣ G\VIXQNFMD JUXF]RğÐZ 0HLERPD Ɣ Q HRZDVNXODU\]DFMD RZU]RG]HQLD URJÐZNL EOL]QRZDFHQLH D QDZHW MHM SHUIRUDFMD

Ɣ XF]XFLH FLDğD REFHJR Ɣ SLHF]HQLH Ɣ VZ÷G]HQLH Ɣ ]DF]HUZLHQLHQLH Ɣ ijZLDWğRZVWU÷W Ɣ XF]XFLH VXFKRijFL RF]X

: EDGDQLX X SDFMHQWÐZ PRőQD ]DREVHUZRZDå QLHVWDELOQRijå ILOPX ğ]RZHJR ]QDF]QH VNUÐFHQLH F]DVX SU]HUZDQLD ILOPX ğ]RZHJR SXQNWRZã HSLWHOLRSDWL÷ QLHSUDZLGğRZH Z\QLNL WHVWX 6FKLUPHUD 5R]SR]QDQLH MHVW QLH]Z\NOH WUXGQH GR SRVWDZLHQLD SRQLHZDő GR WHM SRU\ QLH PD WHVWX NWÐU\ SRWZLHUG]LğE\ FKRURE÷ 1DOHő\ SRGHMU]HZDå RF]Qã SRVWDå WUãG]LNX UÐőRZDWHJR X SDFMHQWÐZ

&KRURE\ RF]X P\ORQH ] DOHUJLã

2EMDZ\ ]JğDV]DQH SU]H] SDFMHQWÐZ

( 95 )

] QDZUDFDMãF\PL ]DSDOHQLDPL SRZLHN L VSRMÐZHN JUDGÐZHN QDFLHNÐZ ]DSDOQ\FK URJÐZNL ijFLHQF]HQLHP OXE SHUIRUDFMã URJÐZNL EH] Z\ZLDGX Z NLHUXQNX XUD]X JDğNL RF]QHM Z SU]HV]ğRijFL OXE LQQ\FK FKRUÐE PRJãF\FK GDZDå SRGREQH REMDZ\ /HF]HQLH Ɣ VWRVRZDQLH SUHSDUDWÐZ ] LZHUPHNW\Qã Ɣ SRPRFQH MHVW ğãF]HQLH SUHSDUDWÐZ PLHMVFRZ\FK ] GRXVWQ\PL Ɣ NRQLHF]QRijFLã PRőH RND]Då VL÷ SU]HZOHNğH VWRVRZDQLH SUHSDUDWÐZ QDZLOőDMãF\FK RNR L DQW\DOHUJLF]Q\FK

: OHF]HQLX VWDQÐZ ]DSDOQ\FK ]ZLã]DQ\FK ] WUãG]LNLHP LVWRWQH MHVW OHF]HQLH FHORZDQH WUãG]LNX

5\FLQD Zapalenie EU]HJÐZ powiek oraz spojówki

9.3.

*UDGÐZND WRUELHO JUXF]RğX 0HLERPD

( 96 )

7R SU]HZOHNğH MDğRZH ]DSDOHQLH Z\ZRğDQH ]DEORNRZDQLHP XMijå JUXF]RğÐZ WDUF]NRZ\FK ]DOHJDQLHP Z\G]LHOLQ\ Z LFK ijZLHWOH L WRUELHORZDW\P SRZL÷NV]HQLHP JUXF]RğX 6NÐUD QDG JX]NLHP QDMF]÷ijFLHM ]RVWDMH QLH]PLHQLRQD QDWRPLDVW RG VWURQ\ VSRMÐZNL SRZLHNRZHM ZLGRF]QH MHVW őÐğWH ]JUXELHQLH RWRF]RQH SU]HNUZLRQã VSRMÐZNã -HijOL GRMG]LH GR QDGNDőHQLD ]PLDQ\ QS JURQNRZFHP PRőH MHM WRZDU]\V]\å EÐO WNOLZRijå ]DF]HUZLHQLHQLH L REU]÷N *UDGÐZNL ]ZğDV]F]D Z\VW÷SXMãFH X G]LHFL PRJã VL÷ VDPRLVWQLH

ZFKğDQLDå 'XőH JUDGÐZNL PRJã QLHNLHG\ XFLVNDå URJÐZN÷ L Z\ZRğ\ZDå QLH]ERUQRijå URJÐZNRZã DVW\JPDW\]P D SU]H] WR ]DEXU]Då RVWURijå Z]URNX ]DUÐZQR GR GDOL MDN L GR EOLő\ :\VW÷SRZDQLH PQRJLFK L QDZUDFDMãF\FK JUDGÐZHN REVHUZXMH VL÷ Z WUãG]LNX UÐőRZDW\P *UDGÐZND F]÷VWR ZVSÐğLVWQLHMH ] ]DSDOHQLHP EU]HJÐZ SRZLHN L GHPRGHNR]ã

5\FLQD Widoczna gradówka

&KRURE\ RF]X P\ORQH ] DOHUJLã

5\FLQD 2ZU]RG]HQLH EU]HJX SRZLHNL GROQHM VXJHUXMãFH UDND SRGVWDZQRNRPÐUNRZHJR t ]PLDQD R W\SLH JUDGÐZNL

( 97 )

5\FLQD '\VIXQNFMD JUXF]RğÐZ 0HLERPD t gradówki

5\FLQD =PLDQD QD EU]HJX SRZLHNL Z W\SLH QDF]\QLDND SR XVXQL÷FLX QDFLHN ]DSDOQ\

/HF]HQLH Ɣ VWRVRZDQLH SUHSDUDWÐZ DQW\ELRW\NRZ\FK F]÷VWR Z SRğãF]HQLX ]H VWHU\GHP FHOHP G]LDğDQLD SU]HFLZEDNWHU\MQHJR RUD] SU]HFLZ]DSDOQHJR Ɣ PDVRZDQLH L UR]JU]HZDQLH ]PLDQ

( 98 )

Ɣ UHJXODUQLH Z\NRQ\ZDQD KLJLHQD EU]HJÐZ SRZLHN Ɣ DQW\ELRW\NRWHUDSLD GRXVWQD

: QLHNWÐU\FK SU]HZOHNğ\FK SU]\SDGNDFK PLPR ]DVWRVRZDQLD IDUPDNRWHUDSLL QDOHő\ VL÷JQãå SR PHWRG\ FKLUXUJLF]QHJR OHF]HQLD ğ\őHF]NRZDQLH ]PLDQ

&KRURE\ RF]X P\ORQH ] DOHUJLã

5\FLQD Gradówka na dolnej powiece

( 99 )

AUTORZY

Prof. dr hab. n. med. Marta Chełmińska Klinika Alergologii, Katedra Pneumonologii i Alergologii, Gdański Uniwersytet Medyczny

Prof. dr. hab. n. med. Iwona Grabska-Liberek Klinika Okulistyki, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego w Warszawie

Dr n. med. Anna Groblewska Klinika Okulistyki, Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki, Łódź

Lek. Julia Janiszewska-Salamon

Autorzy

Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii i Alergologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny

( V )

Dr n. med. Łukasz Kołodziejski Klinika Okulistyki, Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny im. prof. W. Orłowskiego Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego w Warszawie

Dr n. med. Katarzyna Morawiec-Cieślar Oddział Okulistyki Dorosłych, Uniwersyteckie Centrum Kliniczne im. prof. K. Gibińskiego, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Prof. dr hab. n. med. Ewa Mrukwa-Kominek Katedra Okulistyki, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Dr n. med. Ewa Oleszczyńska-Prost Centrum Okulistyki Dziecięcej w Warszawie

Lek. Aleksandra Opala Klinika Okulistyki, Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny im. prof. W. Orłowskiego Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego w Warszawie

( VI )

Dr n. med. Ewa Pisarczyk-Bogacka, doctor emeritus Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Alergologii, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu

Prof. dr hab. n. med. Marek E. Prost Klinika Okulistyczna Wojskowego Instytutu Medycyny Lotniczej w Warszawie, Centrum Okulistyki Dziecięcej w Warszawie

Lek. Dawid Wiącek Klinika Okulistyki, Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny im. prof. W. Orłowskiego Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego w Warszawie

Dr hab. n. med. Anna Zaleska-Żmijewska

Autorzy

Katedra i Klinika Okulistyki, Warszawski Uniwersytet Medyczny

( VII )