101159967

6SLV WUHĂFL

:VWÚS GR Z\GDQLD ] URNX . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

7

6ïRZR ZVWÚSQH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

17

3U]HGPRZD . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

19

3RG]LÚNRZDQLD . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

:SURZDG]HQLH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

)RWRQ\ F]ÈVWNL ĂZLDWïD . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

49

(OHNWURQ\ L LFK RGG]LDï\ZDQLD . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

79

1LHUR]ZLÈ]DQH VSUDZ\ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

113

32

:SURZDG]HQLH

1HZWRQ XZDĪDá ĪH ĞZLDWáR VNáDGD VLĊ ] F]ąVWHN ± QD]ZDá MH ÄNRUSXVNXáDPL´ L PLDá UDFMĊ DOH UR]XPRZDQLH NWyUHJR XĪ\á DE\ GRMĞü GR WHJR ZQLRVNX E\áR EáĊGQH :LHP\ ĪH ĞZLDWáR VNáDGD VLĊ ] F]ąVWHN JG\Ī PRĪHP\ Z]Ląü EDUG]R F]Xá\ SU]\U]ąG NWyU\ ÄVWXND´ JG\ ĞZLDWáR QD QLHJR ]DĞZLHFL D JG\ ĞZLDWáR SU]\JDVD VWXNQLĊFLD SR]RVWDMą WDN VDPR JáRĞQLH DOH MHVW LFK SR SURVWX PQLHM 7DN ZLĊF ĞZLDWáR MHVW F]\PĞ SRGREQ\P GR NURSOL GHV]F]X ± NDĪG\ PDá\ NDZDáHN ĞZLDWáD QRVL QD]ZĊ IRWRQX ± L MHĞOL ĞZLDWáR MHVW MHGQREDUZQH ZV]\VWNLH WH ÄNURSOH GHV]F]X´ PDMą WDNą VDPą ZLHONRĞü /XG]NLH RNR WR EDUG]R GREU\ SU]\U]ąG Z\VWDUF]\ W\ONR RNRáR SLĊFLX OXE V]HĞFLX IRWRQyZ DE\ DNW\ZRZDü NRPyUNĊ QHUZRZą L Z\VáDü NRPXQLNDW GR Py]JX *G\E\ĞP\ MHV]F]H WURFKĊ HZROXRZDOL WDN DE\ĞP\ PRJOL ZLG]LHü ] G]LHVLĊü UD]\ ZLĊNV]ą F]XáRĞFLą QLHSRWU]HEQD E\áDE\ FDáD WD G\VNXVMD ± ZLG]LHOLE\ĞP\ EDUG]R EODGH ĞZLDWáR MHGQHJR NRORUX MDNR FLąJ VSRUDG\F]Q\FK PDá\FK Eá\VNyZ R MHGQDNRZ\P QDWĊĪHQLX 0RĪHFLH VLĊ ]DVWDQDZLDü MDN PRĪQD Z\NU\ü SRMHG\QF]\ IRWRQ 3U]\U]ąG NWyU\ SRWUDIL WR ]URELü MHVW QD]\ZDQ\ IRWRSRZLHODF]HP 2SLV]Ċ Z VNUyFLH MDN RQ G]LDáD *G\ IRWRQ XGHU]D Z PHWDORZą Sá\WĊ A XPLHV]F]RQą X GRáX U\VXQHN SRZRGXMH ĪH HOHNWURQ ]RVWDMH Z\ELW\ ] MHGQHJR ] DWRPyZ Sá\W\ :ROQ\ HOHNWURQ MHVW VLOQLH SU]\FLąJDQ\ SU]H] Sá\WĊ B NWyUD PD áDGXQHN GRGDWQL L XGHU]D ] VLáą Z\VWDUF]DMąFą DE\ Z\]ZROLü WU]\ OXE F]WHU\ HOHNWURQ\ .DĪG\ HOHNWURQ Z\ELW\ ] Sá\W\ B MHVW SU]\FLąJDQ\ SU]H] Sá\WĊ C NWyUD MHVW WDNĪH QDáDGRZDQD D LFK ]GHU]HQLH ] Sá\Wą C Z\ELMD MHV]F]H ZLĊFHM HOHNWURQyZ 7HQ SURFHV SRZWDU]D VLĊ G]LHVLĊü OXE GZDQDĞFLH UD]\ DĪ PLOLDUG\ HOHNWURQyZ Z OLF]ELH Z\VWDUF]DMąFHM GR Z\ZRáDQLD PLHU]DOQHJR SUąGX HOHNWU\F]QHJR XGHU]DMą Z RVWDWQLą Sá\WĊ L 7HQ SUąG PRĪQD Z]PRFQLü ]Z\Ná\P Z]PDFQLDF]HP L Z\VáDü SU]H] JáRĞQLN WDN DE\ X]\VNDü Vá\V]DOQH VWXNQLĊFLD =D NDĪG\P UD]HP JG\ IRWRQ GDQHJR NRORUX XGHU]ą Z IRWRSRZLHODF] Vá\FKDü VWXNQLĊFLH R WDNLHM VDPHM JáRĞQRĞFL L

głośnik wzmacniacz

C A

B jeden foton

5\VXQHN )RWRSRZLHODF] PRĪH Z\NU\ü SRMHG\QF]\ IRWRQ *G\ IRWRQ XGHU]D Z Sá\WĊ A HOHNWURQ ]RVWDMH ] QLHM Z\ELW\ L SU]\FLąJQLĊW\ SU]H] QDáDGRZDQą GRGDWQLR Sá\WĊ B XZDOQLDMąF ZLĊFHM HOHNWURQyZ 3URFHV SRZWDU]D VLĊ DĪ GR F]DVX JG\ PLOLDUG\ HOHNWURQyZ XGHU]DMą Z RVWDWQLą Sá\WĊ L SRZRGXMąF SU]HSá\Z SUąGX HOHNWU\F]QHJR NWyU\ MHVW Z]PDFQLDQ\ ]Z\Ná\P Z]PDFQLDF]HP -HĞOL GR Z]PDFQLDF]D SRGáąF]RQ\ MHVW JáRĞQLN SU]\ NDĪG\P XGHU]HQLX IRWRQX GDQHJR NRORUX Z Sá\WĊ A Vá\FKDü VWXNQLĊFLH R WDNLHM VDPHM JáRĞQRĞFL

-HĞOL XPLHĞFLFLH UD]HP ZLHOH IRWRSRZLHODF]\ L SR]ZROLFLH DE\ MDNLHĞ SU]\üPLRQH ĞZLDWáR ĞZLHFLáR Z UyĪQ\FK NLHUXQNDFK WR ĞZLDWáR ELHJQąFH GR MHGQHJR OXE GUXJLHJR

:SURZDG]HQLH

33

IRWRSRZLHODF]D VSRZRGXMH VWXNQLĊFLH R SHáQ\P QDWĊĪHQLX 0DP\ WX ZV]\VWNR DOER QLF MHĞOL MHGHQ IRWRSRZLHODF] ]RVWDQLH XUXFKRPLRQ\ Z GDQ\P PRPHQFLH ĪDGHQ LQQ\ QLH XUXFKRPL VLĊ Z W\P VDP\P PRPHQFLH SR]D U]DGNLP SU]\SDGNLHP JG\ GZD IRWRQ\ RSXV]F]ą ĨUyGáR ĞZLDWáD Z W\P VDP\P F]DVLH 1LH PD UR]ELFLD ĞZLDWáD QD ÄSRáyZNL F]ąVWHN´ NWyUH ZĊGUXMą Z UyĪQH PLHMVFD &KFĊ SRGNUHĞOLü ĪH ĞZLDWáR Z\VWĊSXMH ZáDĞQLH Z WHM SRVWDFL ± F]ąVWHN %DUG]R ZDĪQD MHVW ZLHG]D ĪH ĞZLDWáR ]DFKRZXMH VLĊ MDN F]ąVWNL ]ZáDV]F]D GOD W\FK NWyU]\ FKRG]LOL GR V]NRá\ JG]LH ]DSHZQH PyZLRQR ĪH ĞZLDWáR ]DFKRZXMH VLĊ MDN IDOD -D ZDP PyZLĊ ĪH QDSUDZGĊ ]DFKRZXMH VLĊ RQR MDN F]ąVWNL 0RĪHFLH SRZLHG]LHü ĪH W\ONR IRWRSRZLHODF] Z\NU\ZD ĞZLDWáR Z SRVWDFL F]ąVWHN DOH QLH NDĪG\ SU]\U]ąG NWyU\ MHVW GRVWDWHF]QLH F]Xá\ DE\ Z\NU\ü VáDEH ĞZLDWáR ]DZV]H RGNU\ZDá WR VDPR ĞZLDWáR VNáDGD VLĊ ] F]ąVWHN =DNáDGDP ĪH ]QDFLH ZáDVQRĞFL ĞZLDWáD Z FRG]LHQQ\FK RNROLF]QRĞFLDFK ± WDNLH U]HF]\ MDN WR ĪH SRUXV]D VLĊ RQR SR OLQLL SURVWHM ĪH ]DáDPXMH VLĊ SU]HFKRG]ąF SU]H] ZRGĊ RGELMD VLĊ RG WDNLHM SRZLHU]FKQL OXVWUD D NąW SRG NWyU\P ĞZLDWáR SDGD QD SRZLHU]FKQLĊ MHVW UyZQ\ NąWRZL SRG NWyU\P Mą RSXV]F]D ĪH ĞZLDWáR PRĪQD UR]G]LHOLü QD NRORU\ L PRĪHFLH ]REDF]\ü SLĊNQH NRORU\ QD NDáXĪ\ JG\ QD MHM SRZLHU]FKQL MHVW QLHFR ROHMX ĪH VRF]HZND VNXSLD ĞZLDWáR L WDN GDOHM %ĊGĊ Z\NRU]\VW\ZDá WH ]MDZLVND NWyUH MXĪ ]QDFLH GR LOXVWUDFML QDSUDZGĊ G]LZQHJR ]DFKRZDQLD ĞZLDWáD %ĊGĊ Z\MDĞQLDá WH ]QDMRPH ]MDZLVND Z MĊ]\NX HOHNWURG\QDPLNL NZDQWRZHM 3RZLHG]LDáHP MXĪ ZDP R IRWRSRZLHODF]X DE\ ]LOXVWURZDü SRGVWDZRZH ]MDZLVNR NWyUHJR E\ü PRĪH QLH ]QDOLĞFLH ± ĪH ĞZLDWáR VNáDGD VLĊ ] F]ąVWHN ± DOH WHUD] PDP QDG]LHMĊ ĪH MHVW MXĪ ZDP ]QDQH :\GDMH PL VLĊ ĪH ]QDFLH ]MDZLVNR F]ĊĞFLRZHJR RGELFLD ĞZLDWáD RG SRZLHU]FKQL ZRG\ -HVW ZLHOH URPDQW\F]Q\FK REUD]yZ EODVNX .VLĊĪ\FD RGELMDMąFHJR VLĊ RG MH]LRUD L ZLHOH SU]\SDGNyZ JG\ ZSĊG]LOLĞFLH VLĊ Z NáRSRW\ z powodu ĞZLDWáD NVLĊĪ\FRZHJR RGELMDMąFHJR VLĊ RG MH]LRUD *G\ SRSDWU]\P\ QD ZRGĊ PRĪHP\ ]REDF]\ü FR MHVW SRG SRZLHU]FKQLą ]ZáDV]F]D Z G]LHĔ DOH ZLGDü WDNĪH RGELFLH RG SRZLHU]FKQL ,QQ\P SU]\NáDGHP MHVW V]NáR MHĞOL PDFLH Z SRNRMX ]DSDORQą ODPSĊ L SDWU]\FLH SU]H] RNQR Z FLąJX GQLD PRĪHFLH ]REDF]\ü WR FR MHVW QD ]HZQąWU] D WDNĪH EODGH RGELFLH ODPS\ Z SRNRMX :REHF WHJR ĞZLDWáR F]ĊĞFLRZR ]RVWDMH RGELWH RG SRZLHU]FKQL V]NáD =DQLP SU]HMG]LHP\ GDOHM FKFLDáE\P DE\ĞFLH ZLHG]LHOL R XSURV]F]HQLX NWyUHJR GRNRQDP DE\ MH SyĨQLHM SRSUDZLü JG\ PyZLĊ R F]ĊĞFLRZ\P RGELFLX ĞZLDWáD RG V]NáD EĊGĊ XGDZDá ĪH ĞZLDWáR MHVW RGELMDQH W\ONR SU]H] SRZLHU]FKQLĊ V]NáD : U]HF]\ZLVWRĞFL NDZDáHN V]NáD MHVW SRWZRUHP RJURPQLH VNRPSOLNRZDQ\P ± NUĊFL VLĊ Z QLP EDUG]R GXĪR HOHNWURQyZ *G\ IRWRQ SDGD ZFKRG]L Z LQWHUDNFMĊ ] HOHNWURQDPL Z FDá\P V]NOH D QLH W\ONR ] W\PL QD SRZLHU]FKQL )RWRQ\ L HOHNWURQ\ Z\NRQXMą URG]DM WDĔFD D RVWDWHF]Q\ MHJR Z\QLN MHVW WDNL VDP MDNE\ IRWRQ XGHU]\á W\ONR Z SRZLHU]FKQLĊ 7DN ZLĊF SR]ZyOFLH ĪH ]RVWDQĊ QD UD]LH SU]\ W\P XSURV]F]HQLX 3RWHP SRNDĪĊ FR QDSUDZGĊ G]LHMH VLĊ ZHZQąWU] V]NáD DE\ĞFLH PRJOL ]UR]XPLHü ĪH Z\QLN EĊG]LH WDNL VDP 7HUD] RSLV]Ċ HNVSHU\PHQW L SRGDP ZDP MHJR ]DVNDNXMąFH Z\QLNL : W\P HNVSHU\PHQFLH QLHNWyUH IRWRQ\ WHJR VDPHJR NRORUX ± SRZLHG]P\ ĞZLDWáR F]HUZRQH ±

34

:SURZDG]HQLH

Vą HPLWRZDQH ]H ĨUyGáD ĞZLDWáD U\VXQHN Z NLHUXQNX V]NODQHM WDIOL )RWRSRZLHODF] MHVW XPLHV]F]RQ\ Z SXQNFLH A QDG V]NáHP DE\ ]áDSDü IRWRQ\ NWyUH Vą RGELMDQH SU]H] SU]HGQLą SRZLHU]FKQLĊ $E\ ]PLHU]\ü LOH IRWRQyZ SU]HFKRG]L SU]H] WĊ SRZLHU]FKQLĊ ZHZQąWU] V]NáD Z SXQNFLH B XPLHV]F]RQ\ MHVW GUXJL IRWRSRZLHODF] 3RPLĔP\ RF]\ZLVWH WUXGQRĞFL ]ZLą]DQH ] XPLHV]F]HQLHP IRWRSRZLHODF]D ZHZQąWU] V]NODQHM WDIOL EORNX -DNLH Vą Z\QLNL WHJR HNVSHU\PHQWX" źródło światła 100

A

4

5\VXQHN (NVSHU\PHQW PDMąF\ QD FHOX ]PLHU]HQLH F]ĊĞFLRZHJR RGELFLD ĞZLDWáD QD SRZLHU]FKQL V]NáD 1D NDĪGH IRWRQyZ NWyUH RSXV]F]DMą ĨUyGáR ĞZLDWáD Vą RGELMDQH SU]H] SU]HGQLą SRZLHU]FKQLĊ V]NáD L GRFLHUDMą GR IRWRSRZLHODF]D A SR]RVWDá\FK IRWRQyZ SU]HFKRG]L SU]H] SU]HGQLą SRZLHU]FKQLĊ L GRFLHUD GR IRWRSRZLHODF]D B

B szkło

1D NDĪGH IRWRQyZ NWyUH SDGDMą SURVWR QD V]NáR SRG NąWHP ĞUHGQLR GRFLHUDMą GR A D GR B 7DN ZLĊF ÄF]ĊĞFLRZH RGELFLH´ RG WHM SRZLHU]FKQL R]QDF]D ĪH W\ONR IRWRQyZ ]RVWDMH RGELW\FK SU]H] SU]HGQLą SRZLHU]FKQLĊ V]NáD D SR]RVWDáH SU]H] QLą SU]HFKRG]L -XĪ PDP\ SRZDĪQą WUXGQRĞü MDN ĞZLDWáR PRĪH E\ü F]ĊĞFLRZR RGELWH" .DĪG\ IRWRQ GRFLHUD GR A OXE B ± MDN IRWRQ ÄSRGHMPXMH GHF\]MĊ´ F]\ SRZLQLHQ LĞü GR A F]\ GR B" 6áXFKDF]H ĞPLHMą VLĊ 7R PRĪH EU]PLHü MDN GRZFLS DOH QLH PRĪHP\ W\ONR VLĊ ĞPLDü 0XVLP\ Z\WáXPDF]\ü WR NRU]\VWDMąF ] WHRULL &]ĊĞFLRZH RGELFLH MHVW VDPR JáĊERNą WDMHPQLFą L VWDQRZLáR EDUG]R WUXGQ\ SUREOHP GOD 1HZWRQD -HVW NLOND PRĪOLZ\FK WHRULL NWyUH PRĪQD Z\P\ĞOLü DE\ Z\MDĞQLü F]ĊĞFLRZH RGELFLH ĞZLDWáD Z V]NOH -HGQD ] QLFK PyZL ĪH SRZLHU]FKQL V]áD WR ÄG]LXU\´ NWyUH SU]HSXV]F]DMą ĞZLDWáR D SR]RVWDáH MHVW SRNU\WH PDá\PL ÄSODPNDPL´ PDWHULDáX RGELMDMąFHJR U\VXQHN 1HZWRQ ]GDZDá VRELH VSUDZĊ ĪH QLH MHVW WR PRĪOLZH Z\MDĞQLHQLH =D FKZLOĊ QDSRWNDP\ G]LZQą FHFKĊ F]ĊĞFLRZHJR RGELFLD NWyUD GRSURZDG]L ZDV GR V]DOHĔVWZD MHĞOL SR]RVWDQLHFLH SU]\ WHRULL ÄG]LXU L SODPHN´ ± OXE SU]\ LQQHM VHQVRZQHM WHRULL 6NąG WR ZLHG]LDá" 1HZWRQ E\á ZLHONLP F]áRZLHNLHP 1DSLVDá Ä3RQLHZDĪ PRJĊ Z\SROHURZDü

V]NáR´ 0RĪHFLH VLĊ ]DVWDQDZLDü VNąG PyJá WR ZLHG]LHü ER MHĞOL SROHUXMHP\ V]NáR WR QLH PRĪH RQR PLHü G]LXU DQL SODPHN" 1HZWRQ SROHURZDá VZRMH VRF]HZNL RUD] OXVWUD L ZLHG]LDá GR F]HJR W\P GRSURZDG]Dá URELá ]DGUDSDQLD QD SRZLHU]FKQL V]NáD ]D SRPRFą FRUD] GUREQLHMV]\FK SURV]NyZ : PLDUĊ MDN ]DGUDSDQLD URELá\ VLĊ FRUD] GUREQLHMV]H SRZLHU]FKQLD V]NáD ]PLHQLDáD VZyM Z\JOąG ] PGáHM V]DU]\]Q\ JG\Ī ĞZLDWáR E\áR UR]SUDV]DQH SU]H] GXĪH ]DU\VRZDQLD GR SU]H]URF]\VWHM F]\VWRĞFL JG\Ī QLH]Z\NOH SUHF\]\MQH ]DGUDSDQLD SU]HSXV]F]Dá\ ĞZLDWáR :LG]LDá ZLĊF ĪH QLH PRĪQD SU]\Mąü WH]\ ĪH QD ĞZLDWáR ZSá\ZDMą EDUG]R PDáH QLHUHJXODUQRĞFL MDN ]DGUDSDQLD OXE G]LXUNL L SODP\ : LVWRFLH RGNU\á ĪH SUDZGą MHVW FRĞ SU]HFLZQHJR 1DMVXEWHOQLHMV]H ]DU\VRZDQLD L Z\QLNDMąFH VWąG UyZQLH PDáH SODPNL QLH ZSá\ZDMą QD ĞZLDWáR :LĊF WHRULD G]LXU L SODPHN QLH MHVW ZáDĞFLZD

:SURZDG]HQLH

35

SZKŁO

5\VXQHN -HGQD ] WHRULL WáXPDF]ąF\FK F]ĊĞFLRZH RGELFLH SU]H] SRZLHU]FKQLĊ ]DNáDGD ĪH SRZLHU]FKQLD VNáDGD VLĊ SU]HGH ZV]\VWNLP ] ÄG]LXU´ NWyUH SU]HSXV]F]DMą ĞZLDWáR ] NLONRPD SODPNDPL NWyUH MH RGELMDMą

,QQD PRĪOLZD WHRULD MHVW WDND ĪH IRWRQ\ PDMą MDNLĞ ZHZQĊWU]Q\ PHFKDQL]P ± ÄNRáD´ OXE ÄSU]HNáDGQLH´ NWyUH ZHZQĊWU]QLH MH REUDFDMą ± WDN ĪH IRWRQ ]RVWDMH ZáDĞFLZLH ÄVNLHURZDQ\´ L SU]HFKRG]L SU]H] V]NáR D WHQ LQDF]HM VNLHURZDQ\ RGELMD VLĊ 0RĪHP\ VSUDZG]Lü WĊ WHRULĊ SUyEXMąF RGILOWURZDü IRWRQ\ NWyUH QLH Vą ZáDĞFLZLH VNLHURZDQH XPLHV]F]DMąF NLOND GRGDWNRZ\FK ZDUVWZ V]NáD PLĊG]\ ĨUyGáHP D SLHUZV]ą ZDUVWZą V]NáD -HGQDN SR SU]HMĞFLX SU]H] ILOWU\ IRWRQ\ RVLąJDMąFH V]NáR wszystkie SRZLQQ\ E\ü ZáDĞFLZLH VNLHURZDQH L ĪDGHQ QLH SRZLQLHQ VLĊ RGELü 3UREOHP ] Wą WHRULą SROHJD QD W\P ĪH QLH MHVW RQD ]JRGQD ] HNVSHU\PHQWHP QDZHW SR SU]HMĞFLX SU]H] ZLHOH ZDUVWZ V]NáD IRWRQyZ RVLąJDMąF\FK SRZLHU]FKQLĊ RGELMDáR VLĊ RG QLHM 6SUyEXMP\ MDN W\ONR PRĪHP\ Z\P\ĞOLü VHQVRZQą WHRULĊ NWyUD XPRĪOLZL Z\MDĞQLHQLH MDN IRWRQ ÄSRGHMPXMH GHF\]MĊ´ F]\ PD SU]HMĞü SU]H] V]NáR F]\ VLĊ RGELü 1LH PRĪQD SU]HZLG]LHü Z NWyUą VWURQĊ SRZĊGUXMH GDQ\ IRWRQ )LOR]RIRZLH PyZLOL ĪH MHĞOL Z W\FK VDP\FK RNROLF]QRĞFLDFK QLH ]DZV]H PDP\ WHQ VDP Z\QLN SU]HZLG\ZDQLD Vą QLHPRĪOLZH L QDXND XSDGQLH 2WR RNROLF]QRĞFL ± LGHQW\F]QH IRWRQ\ ]DZV]H OHFą Z W\P VDP\P NLHUXQNX QD WHQ VDP NDZDáHN V]NáD ± FR GDMH UyĪQH Z\QLNL 1LH PRĪHP\ SU]HZLG]LHü F]\ GDQ\ IRWRQ ]QDMG]LH VLĊ Z A F]\ Z B 0RĪHP\ W\ONR SU]HZLG]LHü ĪH QD SDGDMąF\FK IRWRQyZ ĞUHGQLR ]RVWDQą RGELWH SU]H] SU]HGQLą SRZLHU]FKQLĊ &]\ WR R]QDF]D ĪH IL]\ND QDXND R ZLHONLHM GRNáDGQRĞFL ]RVWDáD ]UHGXNRZDQD GR REOLF]DQLD W\ONR SUDZGRSRGRELHĔVWZD ]GDU]HQLD L QLH PRĪH SU]HZLG]LHü FR VLĊ VWDQLH" 7DN 7R MHVW RGZUyW DOH WDN ZáDĞQLH MHVW QDWXUD SR]ZDOD QDP REOLF]Dü MHG\QLH SUDZGRSRGRELHĔVWZD $ MHGQDN QDXND QLH XSDGáD 3RGF]DV JG\ F]ĊĞFLRZH RGELFLH SU]H] SRMHG\QF]ą SRZLHU]FKQLĊ VWDQRZL JáĊERNą WDMHPQLFĊ L WUXGQ\ SUREOHP F]ĊĞFLRZH RGELFLH SU]H] GZLH OXE ZLĊFHM SRZLHU]FKQL MHVW DEVROXWQLH QLHSRMĊWH 3R]ZyOFLH ĪH SRNDĪĊ GODF]HJR :\NRQDP\ GUXJL HNVSHU\PHQW Z NWyU\P SRPLHU]\P\ F]ĊĞFLRZH RGELFLH ĞZLDWáD RG GZyFK SRZLHU]FKQL =DVWąSLP\ EORN V]NODQ\ EDUG]R FLHQNą WDIOą V]NáD ± GZLH SRZLHU]FKQLH Vą Z]JOĊGHP VLHELH GRNáDGQLH UyZQROHJáH ± L XPLHĞFLP\ IRWRSRZLHODF] SRQLĪHM V]NODQHM WDIOL Z MHGQHM OLQLL ]H ĨUyGáHP ĞZLDWáD 7\P UD]HP IRWRQ\ PRJą VLĊ RGELMDü RG SU]HGQLHM SRZLHU]FKQL OXE RG W\OQHM SRZLHU]FKQL WUDILDMąF GR SXQNWX A D ZV]\VWNLH SR]RVWDáH WUDILDMą GR SXQNWX B SDWU] U\VXQHN 0RJOLE\ĞP\ RF]HNLZDü ĪH SRZLHU]FKQLD SU]HGQLD RGELMH

42

:SURZDG]HQLH

$E\ QDU\VRZDü VWU]DáNĊ W\OQHJR RGELFLD Z\REUDĨP\ VRELH IRWRQ RSXV]F]DMąF\ ĨUyGáR ĞZLDWáD ZVND]yZNL VWRSHUD VLĊ REUDFDMą SU]HFKRG]ąF\ SU]H] SU]HGQLą SRZLHU]FKQLĊ L RGELMDMąF\ VLĊ RG W\OQHM SRZLHU]FKQL D SRWHP GRFLHUDMąF\ GR A ZVND]yZND VWRSHUD VLĊ ]DWU]\PXMH 7\P UD]HP ZVND]yZND VWRSHUD SRND]XMH QLHPDO WHQ VDP NLHUXQHN JG\Ī IRWRQ RGELMDMąF\ VLĊ RG W\OQHM SRZLHU]FKQL V]NáD QLHZLHOH SyĨQLHM GRFLHUD GR A ± SU]HFKRG]L SU]H] QLH]Z\NOH FLHQNą ZDUVWZĊ V]NáD 5\VXMHP\ WHUD] PDáą VWU]DáNĊ R GáXJRĞFL Z W\P VDP\P NLHUXQNX FR ZVND]yZND VWRSHUD SDWU] U\VXQHN źródło światła

A stoper

B

0,2 strzałka tylnego odbicia

5\VXQHN )RWRQ RGELMDMąF\ VLĊ RG W\OQHM SRZLHU]FKQL FLHQNLHM WDÀL V]NáD RVLąJD SXQNW A QLHFR SyĨQLHM :VND]yZND VWRSHUD SRND]XMH ZLĊF QLHFR LQQ\ NLHUXQHN QLĪ SRGF]DV SRPLDUX RGELFLD RG SU]HGQLHM SRZLHU]FKQL 6WU]DáND ÄW\OQHJR RGELFLD´ PD WHQ VDP NLHUXQHN FR ZVND]yZND VWRSHUD

3RáąF]P\ WHUD] GZLH VWU]DáNL 3RQLHZDĪ RELH PDMą WDNą VDPą GáXJRĞü DOH ZVND]XMą QLHPDO SU]HFLZQH NLHUXQNL GáXJRĞü VWU]DáNL Z\SDGNRZHM EĊG]LH EOLVND ]HUX D NZDGUDW WHM GáXJRĞFL EĊG]LH MHV]F]H EOLĪV]\ ]HUX 7DN ZLĊF SUDZGRSRGRELHĔVWZR ĪH ĞZLDWáR RGELMH VLĊ RG QLHVNRĔF]HQLH FLHQNLHM ZDUVWZ\ V]NáD MHVW Z ]DVDG]LH UyZQH ]HUX SDWU] U\VXQHN 0,2 0,0025

0,2 0,05

5\VXQHN 6WU]DáND Z\SDGNRZD NWyUHM NZDGUDW UHSUH]HQWXMH SUDZGRSRGRELHĔVWZR RGELFLD RG QLH]Z\NOH FLHQNLHM WDÀL V]NáD MHVW U\VRZDQD SU]H] GRGDQLH VWU]DáNL SU]HGQLHJR RGELFLD L VWU]DáNL W\OQHJR RGELFLD :\QLN MHVW EOLVNL ]HUX

*G\ ]DVWąSLP\ QDMFLHĔV]ą WDIOĊ V]NáD QLHFR JUXEV]ą IRWRQ RGELMDMąF\ VLĊ RG W\OQHM SRZLHU]FKQL GRWU]H GR A WURFKĊ SyĨQLHM QLĪ Z SLHUZV]\P SU]\NáDG]LH :VND]yZND VWRSHUD REUyFL VLĊ ZLĊF SU]HG ]DWU]\PDQLHP QLHFR GDOHM D VWU]DáND W\OQHJR RGELFLD EĊG]LH SRG QLHFR ZLĊNV]\P NąWHP Z]JOĊGHP VWU]DáNL SU]HGQLHJR RGELFLD 6WU]DáND Z\SDGNRZD MHVW QLHFR GáXĪV]D D MHM NZDGUDW RGSRZLHGQLR ZLĊNV]\ SDWU] U\VXQHN

:SURZDG]HQLH

stoper

43

5\VXQHN 6WU]DáND Z\SDGNRZD GOD QLHFR JUXEV]HM V]NODQHM WDÀL MHVW WURFKĊ GáXĪV]D ] XZDJL QD Z]JOĊGQ\ NąW PLĊG]\ VWU]DáNDPL NWyUH RGSRZLDGDMą RGELFLRP RG SU]HGQLHM L W\OQHM SRZLHU]FKQL -HVW WDN SRQLHZDĪ IRWRQ SRWU]HEXMH ZLĊFHM F]DVX QD RGELFLH VLĊ RG W\OQHM SRZLHU]FKQL L GRWDUFLH GR A

stoper 0,2

0,2 strzałka przedniego odbicia

strzałka tylnego odbicia

5%

0,2 0,2

:HĨP\ LQQ\ SU]\NáDG L SRSDWU]P\ QD SU]\SDGHN Z NWyU\P V]NáR MHVW GRVWDWHF]QLH JUXEH DE\ ZVND]yZND VWRSHUD ]URELáD GRGDWNRZ\ SyáREUyW Z F]DVLH RGELMDQLD VLĊ IRWRQX RG W\OQHM SRZLHU]FKQL 7\P UD]HP VWU]DáND W\OQHJR RGELFLD ZVND]XMH RVWDWHF]QLH GRNáDGQLH WHQ VDP NLHUXQHN FR VWU]DáND SU]HGQLHJR RGELFLD *G\ SRáąF]\P\ RELH VWU]DáNL RWU]\PDP\ VWU]DáNĊ Z\SDGNRZą R GáXJRĞFL NWyUHM NZDGUDW Z\QRVL UHSUH]HQWXMąF SUDZGRSRGRELHĔVWZR SDWU] U\VXQHN

stoper

stoper

0,2

0,2 strzałka tylnego odbicia

strzałka przedniego odbicia

16%

0,2

0,2

5\VXQHN *G\ ZDUVWZD V]NáD MHVW GRVWDWHF]QLH JUXED DE\ SR]ZROLü ZVND]yZFH VWRSHUD PLHU]ąFHM W\OQH RGELFLH IRWRQX QD Z\NRQDQLH SRáRZ\ REURWX VWU]DáNL SU]HGQLHJR RGELFLD L W\OQHJR RGELFLD ZVND]XMą WHQ VDP NLHUXQHN D Z Z\QLNX WHJR VWU]DáND Z\SDGNRZD PD GáXJRĞü FR UHSUH]HQWXMH SUDZGRSRGRELHĔVWZR

44

:SURZDG]HQLH

-HĞOL SRZLĊNV]\P\ JUXERĞü V]NáD QD W\OH DE\ ZVND]yZND VWRSHUD PRJáD Z\NRQDü SHáQ\ REUyW PLHU]ąF F]DV WUDMHNWRULL RGSRZLDGDMąFHM RGELFLX RG W\OQHM ĞFLDQNL QDV]H GZLH VWU]DáNL ]QyZ EĊGą VNLHURZDQH Z SU]HFLZQ\FK NLHUXQNDFK D VWU]DáND Z\SDGNRZD EĊG]LH UyZQD ]HUX SDWU] U\VXQHN 7D V\WXDFMD ZFLąĪ VLĊ SRZWDU]D ]D NDĪG\P UD]HP JG\ JUXERĞü V]NáD MHVW Z\VWDUF]DMąFD DE\ ZVND]yZND VWRSHUD PLHU]ąFD RGELFLH RG W\OQHM SRZLHU]FKQL Z\NRQDáD NROHMQ\ SHáQ\ REUyW

stoper

stoper

0,2

0,2

strzałka przedniego odbicia

strzałka tylnego odbicia 0,2

0

0,2

5\VXQHN *G\ V]NODQD WDÀD PD RGSRZLHGQLą JUXERĞü DE\ ZVND]yZND VWRSHUD Z\NRQDáD MHGHQ OXE ZLĊFHM SHáQ\FK REURWyZ VWU]DáND Z\SDGNRZD SRQRZQLH MHVW ]HURZD L QLH PD ĪDGQHJR RGELFLD

-HĞOL JUXERĞü V]NáD MHVW Z\VWDUF]DMąFD DE\ ZVND]yZND VWRSHUD PLHU]ąFD RGELFLH IRWRQX RG W\OQHM ĞFLDQNL REUyFLáD VLĊ R MHGQą F]ZDUWą OXE WU]\ F]ZDUWH SHáQHJR REURWX WR GZLH VWU]DáNL XWZRU]ą NąW SURVW\ : W\P SU]\SDGNX VWU]DáND Z\SDGNRZD MHVW SU]HFLZSURVWRNąWQą WUyMNąWD SURVWRNąWQHJR L ]JRGQLH ] WZLHUG]HQLHP 3LWDJRUDVD MHM NZDGUDW MHVW UyZQ\ VXPLH NZDGUDWyZ SR]RVWDá\FK ERNyZ 7X PDP\ ZDUWRĞü SUDZG]LZą ÄGZD UD]\ G]LHQQLH´ ± GDMH SDWU] U\VXQHN

4% 4% 8%

5\VXQHN *G\ VWU]DáNL SU]HGQLHJR RGELFLD L W\OQHJR RGELFLD WZRU]ą NąW SURVW\ VWU]DáND Z\SDGNRZD MHVW SU]HFLZSURVWRNąWQą WUyMNąWD SURVWRNąWQHJR -HM NZDGUDW MHVW ZLĊF VXPą NZDGUDWyZ GZyFK VWU]DáHN ±

:SURZDG]HQLH

45

=DXZDĪP\ ĪH Z PLDUĊ VWRSQLRZHJR ]ZLĊNV]DQLD JUXERĞFL V]NáD VWU]DáND SU]HGQLHJR RGELFLD ZVND]XMH WHQ VDP NLHUXQHN ]DĞ VWU]DáND W\OQHJR RGELFLD VWRSQLRZR ]PLHQLD VZyM NLHUXQHN =PLDQD Z]JOĊGQHJR NLHUXQNX GZyFK VWU]DáHN VSUDZLD ĪH VWU]DáND Z\SDGNRZD SU]HFKRG]L SRZWDU]DMąF\ VLĊ F\NO R GáXJRĞFL RG ]HUD GR D ZLĊF kwadrat Z\QLNRZHM VWU]DáNL SU]HFKRG]L SRZWDU]DMąF\ VLĊ F\NO RG ]HUD GR FR REVHUZRZDOLĞP\ SRGF]DV QDV]\FK HNVSHU\PHQWyZ SDWU] U\VXQHN

5\VXQHN *G\ FLHQND V]NODQD WDÀD ]DVWĊSRZDQD MHVW SU]H] JUXEV]H WDÀH ZVND]yZND VWRSHUD PLHU]ąFHJR F]DV W\OQHJR RGELFLD IRWRQX QLHFR EDUG]LHM VLĊ REUDFD L Z]JOĊGQ\ NąW PLĊG]\ VWU]DáNDPL SU]HGQLHJR RGELFLD L W\OQHJR RGELFLD VLĊ ]PLHQLD 3RZRGXMH WR ]PLDQ\ GáXJRĞFL VWU]DáNL Z\SDGNRZHM D MHM NZDGUDW ]PLHQLD VLĊ RG GR L ] SRZURWHP GR L WDN Z NyáNR

3RND]DáHP ZáDĞQLH MDN G]LZQD FHFKD F]ĊĞFLRZHJR RGELFLD PRĪH ]RVWDü GRNáDGQLH REOLF]RQD G]LĊNL QDU\VRZDQLX NLONX SU]HNOĊW\FK VWU]DáHN QD NDUWFH SDSLHUX 7HFKQLF]QH RNUHĞOHQLH W\FK VWU]DáHN WR ÄDPSOLWXG\ SUDZGRSRGRELHĔVWZD´ L F]XMH VLĊ EDUG]LHM GRVWRMQLH JG\ PyZLĊ R ÄREOLF]DQLX DPSOLWXG\ SUDZGRSRGRELHĔVWZD ]GDU]HQLD´ $OH ZROĊ E\ü EDUG]LHM XF]FLZ\ L PyZLü ĪH V]XNDP\ VWU]DáNL NWyUHM NZDGUDW GáXJRĞFL RGSRZLDGD SUDZGRSRGRELHĔVWZX MDNLHJRĞ ]GDU]HQLD 3U]HG XNRĔF]HQLHP WHJR SLHUZV]HJR Z\NáDGX FKFLDáE\P ZDP SRZLHG]LHü R NRORUDFK NWyUH ZLG]LFLH QD EDĔNDFK P\GODQ\FK $OER MHV]F]H OHSLHM JG\ SDWU]ąF QD

108

(OHNWURQ\ L LFK RGG]LDï\ZDQLD

czas 2

2

1

2

1

2

1

1 przestrzeń

5\VXQHN (NVSHU\PHQW\ ODERUDWRU\MQH VWDá\ VLĊ WDN GRNáDGQH ĪH PXV]ą ]RVWDü REOLF]RQH NROHMQH PRĪOLZRĞFL REHMPXMąFH F]WHU\ GRGDWNRZH VSU]ĊĪHQLD ZĞUyG ZV]\VWNLFK PRĪOLZ\FK SRĞUHGQLFK SXQNWyZ Z F]DVRSU]HVWU]HQL SU]\ F]\P WX SRND]DQR QLHNWyUH ] QLFK 3U]\SDGHN SR SUDZHM REHMPXMH IRWRQ UR]SDGDMąF\ VLĊ Z SDUĊ SR]\WRQ±HOHNWURQ MDN RSLVDQR QD U\VXQNX NWyUD DQLKLOXMH WZRU]ąF QRZ\ IRWRQ NWyU\ RVWDWHF]QLH ]RVWDMH SRFKáRQLĊW\ SU]H] HOHNWURQ

2EOLF]HQLH QDVWĊSQHJR F]áRQX ]DEUDáR GZyP ÄQLH]DOHĪQ\P´ JUXSRP IL]\NyZ GZD ODWD D NROHMQ\ URN SRĞZLĊFLOL QD VWZLHUG]HQLH ĪH E\á WDP EáąG ± HNVSHU\PHQWDWRU]\ ]PLHU]\OL ZDUWRĞü L Z\V]áD LP QLHFR LQQD L SU]H] FKZLOĊ Z\JOąGDáR ĪH WHRULD SR UD] SLHUZV]\ QLH MHVW ]JRGQD ] HNVSHU\PHQWHP %\á WR MHGQDN EáąG DU\WPHW\F]Q\ -DN WR VLĊ VWDáR ĪH GZLH JUXS\ ]URELá\ WHQ VDP EáąG" 2ND]XMH VLĊ ĪH SRG NRQLHF REOLF]HĔ IL]\F\ ] REX JUXS SRUyZQDOL VZRMH QRWDWNL L Z\HOLPLQRZDOL UyĪQLFH PLĊG]\ VZRLPL REOLF]HQLDPL ZLĊF QLH E\á\ RQH FDáNLHP QLH]DOHĪQH &]áRQ ]DZLHUDMąF\ V]HĞü GRGDWNRZ\FK F]\QQLNyZ M REHMPXMH QDZHW ZLĊFHM PRĪOLZ\FK VSRVREyZ Z MDNL PRĪH ]DMĞü ]GDU]HQLH 1DU\VXMĊ NLOND ] QLFK SDWU] U\VXQHN 'ZDG]LHĞFLD ODW ]DMĊáR RWU]\PDQLH WHM GRGDWNRZHM GRNáDGQRĞFL ZSURZDG]RQHM GR WHRUHW\F]QHM ZDUWRĞFL PRPHQWX PDJQHW\F]QHJR HOHNWURQX : PLĊG]\F]DVLH HNVSHU\PHQWDWRU]\ Z\NRQDOL MHV]F]H EDUG]LHM V]F]HJyáRZH GRĞZLDGF]HQLD L GRGDOL GR OLF]E\ NLOND NROHMQ\FK F\IU ± D WHRULD QDGDO E\áD ] W\P ]JRGQD $E\ Z\NRQDü QDV]H REOLF]HQLD WZRU]\P\ ZLĊFHM Z\NUHVyZ ]DSLVXMHP\ F]HPX RGSRZLDGDMą PDWHPDW\F]QLH L GRGDMHP\ DPSOLWXG\ ± WR SURVW\ SURFHV MDN ÄSU]HSLV ] NVLąĪNL NXFKDUVNLHM´ 'ODWHJR PRJą WR ]URELü PDV]\Q\ ']LĊNL WHPX ĪH PDP\ WHUD] IDQWDVW\F]QH NRPSXWHU\ ]DF]ĊOLĞP\ REOLF]Dü VNáDGQLN ] RĞPLRPD GRGDWNRZ\PL F]\QQLNDPL M 2EHFQLH WHRUHW\F]QD ZDUWRĞü Z\QRVL D HNVSHU\PHQWDOQLH WR SOXV PLQXV QD RVWDWQLP PLHMVFX G]LHVLĊWQ\P &]ĊĞü QLHSHZQRĞFL Z ZDUWRĞFL WHRUHW\F]QHM RNRáR QD RVWDWQLP PLHMVFX G]LHVLĊWQ\P Z\QLND ] ]DRNUąJODQLD OLF]E SU]H] NRPSXWHU D ZLĊNV]RĞü RNRáR Z\QLND ] IDNWX ĪH ZDUWRĞü M QLH MHVW GRNáDGQLH ]QDQD 2NUHĞOHQLH GRGDWNRZ\FK RĞPLX F]\QQLNyZ M

(OHNWURQ\ L LFK RGG]LDï\ZDQLD

109

REHMPXMH FRĞ RNRáR G]LHZLĊFLXVHW Z\NUHVyZ ] VHWNDPL W\VLĊF\ VNáDGQLNyZ NDĪG\ ± IDQWDVW\F]QH REOLF]HQLD ± L Vą RQH WHUD] Z\NRQ\ZDQH*.

-HVWHP SHZLHQ ĪH MXĪ ]D NLOND ODW ZLHONRĞFL WHRUHW\F]QD L SUDNW\F]QD PRPHQWX PDJQHW\F]QHJR HOHNWURQX ]RVWDQą Z\]QDF]RQH GOD NROHMQ\FK SR]\FML G]LHVLĊWQ\FK 2F]\ZLĞFLH QLH MHVWHP SHZLHQ F]\ WH ZDUWRĞFL EĊGą ]JRGQH 7HJR QLJG\ QLH PRĪQD SRZLHG]LHü SU]HG Z\NRQDQLHP REOLF]HĔ L SU]HSURZDG]HQLHP HNVSHU\PHQWyZ czas 2

2

1

2

1

1 przestrzeń

5\VXQHN 2EHFQLH SURZDG]RQH Vą REOLF]HQLD PDMąFH QD FHOX X]\VNDQLH ZDUWRĞFL WHRUHW\F]QHM ] ZLĊNV]ą GRNáDGQRĞFLą .ROHMQ\ ZNáDG Z DPSOLWXGĊ NWyUD UHSUH]HQWXMH ZV]\VWNLH PRĪOLZRĞFL ]D SRPRFą V]HĞFLX GRGDWNRZ\FK VSU]ĊĪHĔ REHMPXMH RNRáR Z\NUHVyZ ] NWyU\FK WU]\ Vą ZLGRF]QH QD W\P U\VXQNX : URNX WHRUHW\F]QD ZDUWRĞü Z\QRVLáD ] QLHSHZQRĞFLą RNRáR QD RVWDWQLFK GZyFK F\IUDFK :DUWRĞü HNVSHU\PHQWDOQD Z\QRVLáD ] QLHSHZQRĞFLą RNRáR QD RVWDWQLFK GZyFK F\IUDFK 'RNáDGQRĞü WD MHVW UyZQRZDĪQD ]PLHU]HQLX RGOHJáRĞFL ] /RV $QJHOHV GR 1RZHJR -RUNX Z\QRV]ąFHM RNRáR PLO ] GRNáDGQRĞFLą GR JUXERĞ FL OXG]NLHJR ZáRVD

, Z WHQ VSRVyE ZUyFLOLĞP\ GR ZDUWRĞFL NWyUą Z\EUDáHP QD SRF]ąWNX W\FK Z\NáDGyZ DE\ ZDV ÄRQLHĞPLHOLü´ 0DP QDG]LHMĊ ĪH UR]XPLHFLH WHUD] R ZLHOH OHSLHM ]QDF]HQLH WHM OLF]E\ UHSUH]HQWXMH RQD QLH]Z\Ná\ VWRSLHĔ GRNáDGQRĞFL ] MDNLP VWDOH VSUDZG]DOLĞP\ WĊ G]LZQą WHRULĊ MDNą MHVW HOHNWURG\QDPLND NZDQWRZD : F]DVLH W\FK Z\NáDGyZ ] SU]\MHPQRĞFLą SRND]\ZDáHP ĪH FHQą X]\VNDQLD WDNLHM GRNáDGQHM WHRULL E\áD HUR]MD QDV]HJR ]GURZHJR UR]VąGNX 0XVLP\ ]DDNFHSWRZDü SHZQH EDUG]R G]LZDF]QH ]DFKRZDQLH Z]PRFQLHQLH L WáXPLHQLH SUDZGRSRGRELHĔVWZD ĞZLDWáR RGELMDMąFH VLĊ RG ZV]\VWNLFK F]ĊĞFL OXVWUD ĞZLDWáR ZĊGUXMąFH ĞFLHĪNDPL LQQ\PL QLĪ OLQLH SURVWH IRWRQ\ ELHJQąFH V]\EFLHM OXE ZROQLHM RG NRQZHQFMRQDOQHM * 7HQ DNDSLW PD ZDUWRĞü Z\áąF]QLH KLVWRU\F]Qą 2EHFQLH OLF]ED WD MHVW X]\VNLZDQD QD SRGVWDZLH REOLF]HĔ ] G]LHVLĊFLRPD F]\QQLNDPL M L Z\QRVL ] QLHSHZQRĞFLą QD WU]HFK RVWDWQLFK F\IUDFK ]QDF]ąF\FK D ZDUWRĞü ]PLHU]RQD WR ] QLHSHZQRĞFLą QD GZyFK RVWDWQLFK F\IUDFK ]QDF]ąF\FK /RJLND SU]HGVWDZLRQD SU]H] )H\QPDQD XOHJáD FDáNRZLWHPX RGZUyFHQLX ± G]LĞ XĪ\ZD VLĊ IDQWDVW\F]QLH GRNáDGQHJR SRPLDUX WHM OLF]E\ GR Z\]QDF]HQLD GRNáDGQHM ZDUWRĞFL M ± przyp. kons. nauk.

110

(OHNWURQ\ L LFK RGG]LDï\ZDQLD

SUĊGNRĞFL ĞZLDWáD HOHNWURQ\ FRIDMąFH VLĊ Z F]DVLH SURWRQ\ QDJOH UR]SDGDMąFH VLĊ QD SDUĊ SR]\WURQ±HOHNWURQ L WDN GDOHM 0XVLP\ WR ]URELü DE\ GRFHQLü WR FR QDWXUD QDSUDZGĊ UREL SRG SRZLHU]FKQLą ZV]\VWNLFK ]MDZLVN NWyUH ZLG]LP\ QD ĞZLHFLH = Z\MąWNLHP WHFKQLF]Q\FK V]F]HJyáyZ SRODU\]DFML RSLVDáHP VFKHPDW G]LĊNL NWyUPX UR]XPLHP\ ZV]\VWNLH WH ]MDZLVND 5\VXMHP\ amplitudy GOD NDĪGHJR VSRVREX Z MDNL ]GDU]HQLH PRĪH ]DMĞü L GRGDMHP\ MH JG\ Z ]Z\Ná\FK RNROLF]QRĞFLDFK RF]HNLZDOLE\ĞP\ GRGDZDQLD SUDZGRSRGRELHĔVWZ RUD] PQRĪ\P\ DPSOLWXG\ JG\ RF]HNLZDOLE\ĞP\ PQRĪHQLD SUDZGRSR GRELHĔVWZ 0\ĞOHQLH R ZV]\VWNLP Z NDWHJRULDFK DPSOLWXG PRĪH ] SRF]ąWNX VSUDZLDü WUXGQRĞFL ]H Z]JOĊGX QD LFK DEVWUDNF\MQRĞü DOH SR SHZQ\P F]DVLH SU]\]Z\F]DMDP\ VLĊ GR WHJR G]LZQHJR MĊ]\ND 3RG SRZLHU]FKQLą WDN ZLHOX ]MDZLVN NWyUH FRG]LHQQLH ZLG]LP\ Vą W\ONR WH WU]\ SRGVWDZRZH G]LDáDQLD MHGQR MHVW RSLVDQH SURVWą ZDUWRĞFLą VSU]ĊĪHQLD M D SR]RVWDáH GZD GZLHPD IXQNFMDPL ± P A do B L E A do B ± NWyUH Vą ]H VREą ĞFLĞOH ]ZLą]DQH 7R ZV]\VWNR FR WU]HED ]URELü L ] WHJR Z\QLNDMą ZV]\VWNLH SUDZD IL]\NL -HGQDN ]DQLP VNRĔF]Ċ WHQ Z\NáDG FKFLDáE\P GRGDü NLOND XZDJ 0RĪQD ]UR]XPLHü GXFKD L FKDUDNWHU HOHNWURG\QDPLNL NZDQWRZHM EH] GRáąF]DQLD W\FK WHFKQLF]Q\FK V]F]HJyáyZ SRODU\]DFML -HGQDN MHVWHP SHZLHQ ĪH ZV]\VF\ SRF]XOLE\ĞFLH VLĊ QLH]UĊF]QLH JG\E\P QLH SRZLHG]LDá F]HJRĞ R W\P FR SRPLMDáHP 2ND]XMH VLĊ ĪH IRWRQ\ Z\VWĊSXMą Z F]WHUHFK UyĪQ\FK RGPLDQDFK QD]\ZDQ\FK SRODU\]DFMDPL NWyUH Vą ]ZLą]DQH JHRPHWU\F]QLH ] SU]HVWU]HQLą L F]DVHP 7DN ZLĊF IRWRQ\ Vą VSRODU\]RZDQH Z NLHUXQNDFK x y z i t =DSHZQH Vá\V]HOLĞFLH JG]LHĞ ĪH ĞZLDWáR PD W\ONR GZD VWDQ\ SRODU\]DFML ± QD SU]\NáDG IRWRQ ELHJQąF\ Z NLHUXQNX z PRĪH E\ü VSRODU\]RZDQ\ SRG NąWDPL SURVW\PL ]DUyZQR Z NLHUXQNX x MDN L y &yĪ ]JDGOLĞFLH Z V\WXDFMDFK JG\ IRWRQ ZĊGUXMH QD GXĪą RGOHJáRĞü L Z\GDMH VLĊ ELHF ] SUĊGNRĞFLą ĞZLDWáD DPSOLWXG\ VNáDGRZ\FK z i t GRNáDGQLH VLĊ ]QRV]ą $OH GOD ZLUWXDOQ\FK IRWRQyZ ELHJQąF\FK PLĊG]\ SURWRQHP D HOHNWURQHP Z DWRPLH QDMZDĪQLHMV]D MHVW ZáDĞQLH VNáDGRZD t : SRGREQ\ VSRVyE HOHNWURQ PRĪH E\ü Z F]WHUHFK VWDQDFK ]ZLą]DQ\FK ] JHRPHWULą DOH Z QLHFR EDUG]LHM VXEWHOQ\ VSRVyE 0RĪHP\ QD]ZDü WH VWDQ\ 1 2 3 i 4 2EOLF]DQLH DPSOLWXG\ HOHNWURQX ELHJQąFHJR Z F]DVRSU]HVWU]HQL ] SXQNWX A GR SXQNWX B VWDMH VLĊ QLHFR EDUG]LHM VNRPSOLNRZDQH SRQLHZDĪ PRĪHP\ WHUD] ]DGDü WDNLH S\WDQLD MDN Ä-DND MHVW DPSOLWXGD ĪH HOHNWURQ XZROQLRQ\ Z VWDQLH 2 Z SXQNFLH A GRWU]H GR SXQNWX B Z VWDQLH 3"´ 6]HVQDĞFLH PRĪOLZ\FK NRPELQDFML ± SRFKRG]ąF\FK ] F]WHUHFK UyĪQ\FK VWDQyZ HOHNWURQX QD VWDUFLH ] SXQNWX A L F]WHUHFK UyĪQ\FK VWDQyZ HOHNWURQX Z MDNLFK PRĪH VLĊ ]QDOHĨü Z SXQNFLH B ± MHVW ]ZLą]DQ\FK Z SURVW\ PDWHPDW\F]Q\ VSRVyE ]H Z]RUHP QD E A do B R NWyU\P ZDP RSRZLDGDáHP 'OD IRWRQX QLH MHVW SRWU]HEQD WDND PRG\ILNDFMD 7DN ZLĊF IRWRQ VSRODU\]RZDQ\ Z NLHUXQNX x w A EĊG]LH QDGDO VSRODU\]RZDQ\ Z NLHUXQNX x w B SU]\E\ZDMąF WDP ] DPSOLWXGą P A do B 3RODU\]DFMD WZRU]\ GXĪą OLF]EĊ UyĪQ\FK PRĪOLZ\FK VSU]ĊĪHĔ 0RĪQD VLĊ QD SU]\NáDG ]DS\WDü Ä-DND MHVW DPSOLWXGD ĪH HOHNWURQ Z VWDQLH 2 ]DDEVRUEXMH IRWRQ VSRODU\]RZDQ\ Z NLHUXQNX x L Z ]ZLą]NX ] W\P ]PLHQL VLĊ Z HOHNWURQ Z VWDQLH 3"´ 1LH

(OHNWURQ\ L LFK RGG]LDï\ZDQLD

111

ZV]\VWNLH PRĪOLZH NRPELQDFMH VSRODU\]RZDQ\FK HOHNWURQyZ L IRWRQyZ áąF]ą VLĊ DOH WH NWyUH WR URELą URELą WR ] WDNą VDPą DPSOLWXGą M FKRü F]DVDPL ] GRGDWNRZ\P REURWHP VWU]DáNL R MDNąĞ ZLHORNURWQRĞü 7H ZV]\VWNLH PRĪOLZRĞFL UyĪQ\FK URG]DMyZ SRODU\]DFML L QDWXUĊ VSU]ĊĪHĔ PRĪQD Z\GHGXNRZDü Z EDUG]R HOHJDQFNL L SLĊNQ\ VSRVyE ] ]DVDG HOHNWURG\QDPLNL NZDQWRZHM L GZyFK GRGDWNRZ\FK ]DáRĪHĔ Z\QLNL HNVSHU\PHQWX VLĊ QLH ]PLHQLDMą MHĞOL SU]\U]ąG ]D SRPRFą NWyUHJR SU]HSURZDG]DP\ HNVSHU\PHQW MHVW REUyFRQ\ Z LQQ\P NLHUXQNX RUD] QLH PD WDNĪH ]QDF]HQLD XPLHV]F]HQLH SU]\U]ąGX QD VWDWNX NRVPLF]Q\P SRUXV]DMąF\P VLĊ ] GRZROQą XVWDORQą SUĊGNRĞFLą -HVW WR ]DVDGD Z]JOĊGQRĞFL 7D HOHJDQFND L RJyOQD DQDOL]D SRND]XMH ĪH NDĪGD F]ąVWND PXVL QDOHĪHü GR WHM F]\ LQQHM NODV\ PRĪOLZ\FK SRODU\]DFML NWyUH QD]\ZDP\ VSLQHP VSLQHP ò VSLQHP VSLQHP ñ» ഹ VSLQHP L WDN GDOHM 5yĪQH NODV\ ]DFKRZXMą VLĊ Z UyĪQ\ VSRVyE &]ąVWND R VSLQLH MHVW QDMSURVWV]D ± PD W\ONR MHGQą VNáDGRZą L QLH MHVW ZFDOH VSRODU\]RZDQD )DáV]\ZH HOHNWURQ\ L IRWRQ\ NWyUH UR]SDWU\ZDOLĞP\ QD W\P Z\NáDG]LH WR F]ąVWNL R VSLQLH -DN GRWąG QLH ]QDOH]LRQR ĪDGQ\FK HOHPHQWDUQ\FK F]ąVWHN R VSLQLH * 3U]\NáDGRZR SUDZG]LZ\ HOHNWURQ MHVW SU]\NáDGHP F]ąVWNL R VSLQLH ò D SUDZG]LZ\ IRWRQ WR SU]\NáDG F]ąVWNL R VSLQLH &]ąVWNL R VSLQDFK ò L PDMą F]WHU\ VNáDGRZH ,QQH W\S\ PRJą PLHü LFK ZLĊFHM MDN QD SU]\NáDG F]ąVWND R VSLQLH NWyUD PD G]LHVLĊü VNáDGRZ\FK**.

3RZLHG]LDáHP ĪH SRáąF]HQLH PLĊG]\ Z]JOĊGQRĞFLą D SRODU\]DFMą MHVW SURVWH L HOHJDQFNLH DOH QLH MHVWHP SHZLHQ F]\ SRWUDILĊ WR SURVWR L HOHJDQFNR Z\MDĞQLü 0XVLDá E\P ]URELü GRGDWNRZ\ Z\NáDG QD WHQ WHPDW :SUDZG]LH V]F]HJyá\ SRODU\]DFML QLH Vą NOXF]RZH GOD ]UR]XPLHQLD GXFKD L FKDUDNWHUX HOHNWURG\QDPLNL NZDQWRZHM OHF] Vą RF]\ZLĞFLH NOXF]RZH GOD SRSUDZQHJR REOLF]DQLD NDĪGHJR U]HF]\ZLVWHJR SURFHVX L F]ĊVWR PDMą GXĪH ]QDF]HQLH 1D W\FK Z\NáDGDFK NRQFHQWURZDáHP VLĊ QD Z]JOĊGQLH SURVW\FK RGG]LDá\ZDQLDFK PLĊG]\ HOHNWURQDPL D IRWRQDPL QD EDUG]R PDá\FK RGOHJáRĞFLDFK Z NWyU\FK ELHU]H XG]LDá W\ONR NLOND F]ąVWHN &KFLDáE\P MHGQDN GRGDü MHGQą F]\ GZLH XZDJL QD WHPDW WHJR MDN WH RGG]LDá\ZDQLD Z\JOąGDMą Z ZLĊNV]\P ĞZLHFLH JG]LH Z\PLHQLDQH Vą EDUG]R EDUG]R GXĪH OLF]E\ IRWRQyZ : WDNLHM GXĪHM VNDOL REOLF]DQLH VWU]DáHN VWDMH VLĊ EDUG]R VNRPSOLNRZDQH 6ą MHGQDN V\WXDFMH NWyUH QLH Vą WDN WUXGQH GR DQDOL]\ ,VWQLHMą RNROLF]QRĞFL JG\ QD SU]\NáDG DPSOLWXGD HPLVML IRWRQX SU]H] ĨUyGáR MHVW QLH]DOHĪQD RG WHJR F]\ HPLWRZDQ\ MHVW LQQ\ IRWRQ 0RĪH VLĊ WR ]GDU]\ü JG\ ĨUyGáR MHVW EDUG]R FLĊĪNLH MąGUR DWRPX OXE JG\ EDUG]R GXĪD OLF]ED HOHNWURQyZ SRUXV]D VLĊ Wą VDPą WUDMHNWRULą QD SU]\NáDG Z]GáXĪ * 2GNU\W\ Z U ER]RQ +LJJVD MHVW MHG\Qą RSUyF] PH]RQyZ F]ąVWNą HOHPHQWDUQą PRGHOX

VWDQGDUGRZHJR R VSLQLH ]HUR ± przyp. kons. nauk. ** 2JyOQD PDV\ZQD F]ąVWND R VSLQLH GZD U]HF]\ZLĞFLH PD G]LHVLĊü VNáDGRZ\FK DOH QDMF]ĊĞFLHM UR]ZDĪDQą Z IL]\FH KLSRWHW\F]Qą F]ąVWNą R VSLQLH GZD MHVW EH]PDVRZ\ JUDZLWRQ NWyU\ ]H Z]JOĊGX QD GRGDWNRZH RJUDQLF]HQLD MDNLP SRGOHJD WHRULD JUDZLWDFML PD W\ONR GZLH QLH]DOHĪQH VNáDGRZH ± przyp. kons. nauk.