100989635

Spis treści

IX

Wstęp CZĘŚĆ I

Zjawisko tremy w opisach muzyków i psychologów muzyki

1

Rozdział 1. Doświadczanie tremy

1.4. Psychologiczne definicje tremy

3 4 7 9 13

1.5. Podsumowanie: porządkowanie terminologii – pobudzenie, stres, lęk, strach, trema

18

1.1. Trema w opisach doświadczeń znanych muzyków 1.2. Trema w opisach doświadczeń młodych muzyków 1.3. Trema jako specyficzny problem wykonawstwa muzycznego

CZĘŚĆ II

Trema z perspektywy psychologii sportu

21

Rozdział 2. Trema jako wzrost pobudzenia

23 23

2.1. Optymalny stan koncertowy 2.2. Mechanizmy wyjaśniające powstawanie tremy – poziom pobudzenia a jakość wykonania 2.2.1. Modele uwzględniające dynamikę czasową 2.2.2. Teorie uwzględniające kontekst społeczny i trudność zadania

Motywacyjne źródła efektu facylitacji społecznej

2.2.3. Struktura temperamentu: wyjaśnienie z obszaru różnic indywidualnych

Temperament a pobudzenie

Temperament a efektywne działanie na scenie

2.2.4. Teorie uwzględniające ocenę poznawczą pobudzenia 2.3. Podsumowanie: pobudzenie jako nieodłączny element występowania

Spis treści

Psychologia tremy.indd 5

26 27 31 33 36 37 38 42 46

V

2021-12-09 11:28:36

CZĘŚĆ III

Trema z perspektywy psychologii klinicznej

49

Rozdział 3. Trema jako lęk

51 52 53 55 59 64

3.1. Perspektywa kliniczna: triada objawów lęku 3.1.1. Objawy fizjologiczne 3.1.2. Objawy behawioralne 3.1.3. Objawy poznawcze 3.2. Podsumowanie: współwystępowanie objawów Rozdział 4. Cechy zwiększające podatność na tremę 4.1. Czynniki osobowościowe 4.1.1. Neurotyczność, ekstrawersja i introwersja 4.1.2. Lęk jako cecha i lęk jako stan 4.2. Czynniki moderujące: wiek i płeć 4.3. Czynniki motywacyjne 4.3.1. Poczucie własnej skuteczności 4.3.2. Samoocena i perfekcjonizm 4.4. Podsumowanie: rozwojowy schemat powiązań Rozdział 5. Trema jako lęk społeczny 5.1. Trema a lęk społeczny: podobieństwa i różnice 5.2. Trema a inne zaburzenia kliniczne 5.3. Wieloczynnikowe modele wyjaśniające występowanie tremy 5.3.1. Teoria i model tremy Alberta LeBlanca 5.3.2. Model tremy Iouli Papageorgi, Susan Hallam i Grahama Welcha 5.3.3. Model tremy Dianny Kenny 5.4. Podsumowanie: profilaktyka lęku scenicznego (tremy)

65 65 66 69 72 75 75 80 84 87 89 91 94 94 98 101 104

CZĘŚĆ IV

Trema z perspektywy psychologii emocji

105

Rozdział 6. Trema jako złożone zjawisko emocjonalne

107 107 107 111

6.1. Emocje przedkoncertowe z perspektywy psychologii emocji 6.1.1. Emocje przedkoncertowe – proste czy złożone?

6.1.2. Dlaczego rozpoznawanie i precyzyjne nazywanie emocji jest tak ważne?

6.1.3. Zanim powstanie emocja: przekonania na temat emocji a rodzaj doświadczanych stanów emocjonalnych 6.2. Poszerzenie perspektywy: wyjście poza lęk 6.3. Trema jako złożony stan emocjonalny: wnioski z badań własnych 6.3.1. Różnorodność emocji przedkoncertowych

VI

Psychologia tremy.indd 6

114 117 120 122

Spis treści

2021-12-09 11:28:36

6.3.2. Struktura emocji przedkoncertowych – profile emocjonalne 6.3.3. Emocje przedkoncertowe: przyczyny i konsekwencje 6.3.4. Wnioski z badań i implikacje praktyczne 6.4. Optymalny stan koncertowy i optymalne emocje. Korzyści z ujmowania tremy jako złożonego stanu emocjonalnego 6.4.1. Pozytywna interpretacja wzrostu pobudzenia 6.4.2. Nazywanie i akceptacja różnorodnych emocji 6.4.3. Integracja doświadczanych emocji – „moja trema” 6.5. Podsumowanie: trema z perspektywy psychologii emocji

122 125 126 128 128 129 135 136

CZĘŚĆ V

Radzenie sobie z tremą – regulacja emocji przedkoncertowych

139

Rozdział 7. Radzenie sobie z tremą – zastosowanie teorii w praktyce

141 145 145 148 155 158 158 162 169 175 180

7.1. Ryzykowne strategie radzenia sobie z tremą 7.1.1. Beta-blokery 7.1.2. Maratony ćwiczeniowe 7.2. Adaptacyjne strategie radzenia sobie z tremą demobilizującą 7.2.1. Procesy poznawcze: techniki zarządzania uwagą i myśleniem

Uwaga

Styl myślenia

7.2.2. Reakcja emocjonalna: techniki regulacji pobudzenia 7.2.3. Oswojenie się z sytuacją: techniki stopniowanej ekspozycji i wizualizacji 7.3. Podsumowanie: plan psychologicznego przygotowania się do występu Rozdział 8. Psychologiczne przygotowanie wykonawcy do występu publicznego 8.1. Budowanie tożsamości artysty – poczucie sensu 8.2. Wspierające środowisko – poczucie wspólnoty 8.3. Rozwijanie umiejętności dbania o kondycję psychiczną i fizyczną – poczucie skuteczności

183 184 189

8.4. Podsumowanie: dobrostan psychiczny muzyka

193 198

Bibliografia

201

Indeks rzeczowy

229

Indeks nazwisk

235

O Autorce

243

Psychologia tremy.indd 7

2021-12-09 11:28:36

52='=,$ 1 'RĂZLDGF]DQLH WUHP\

3UDFD ]DZRGRZHJR PX]\ND MHVW MHGQ\P ] QDMEDUG]LHM ]ïRĝRQ\FK URG]D MöZ G]LDïDOQRĂFL 3RGVWDZÈ VXNFHVX VÈ WX ZLHOROHWQLH FRG]LHQQH ÊZLF]H QLD Z\PDJDMÈFH GXĝHJR Z\VLïNX ğ]\F]QHJR L SV\FKLF]QHJR 3RVïXJXMÈF VLÚ IUHXGRZVNÈ DQDORJLÈ PRĝQD SRZLHG]LHÊ ĝH Z\VWÚS SXEOLF]Q\ MHVW Z ĝ\FLX PX]\ND ķZLHU]FKRïNLHP JöU\ ORGRZHMĵ QD NWöU\P ]D NDĝG\P UD]HP ZDĝÈ VLÚ ORV\ PX]\NDļZ\NRQDZF\ L PX]\NDļRVRE\ -HĂOL PX]\N SR]\W\ZQLH RFHQLD RELH WH VIHU\ RZRFXMH WR SRF]XFLHP GREURVWDQX SV\ FKLF]QHJR FR VWZDU]D GREUH ZDUXQNL GR GDOV]HJR WZöUF]HJR UR]ZRMX 'ODWHJR MXĝ VDPD P\ĂO R PRĝOLZRĂFL QLHSRZRG]HQLD Z]EXG]D OÚN NWöU\ PRĝH GRSURZDG]LÊ GR GH]RUJDQL]DFML SURFHVX JU\ L UDG\NDOQHJR VSDGNX MDNRĂFL Z\NRQDQLD =MDZLVNR WUHP\ ] SHZQRĂFLÈ ]QDQH MHVW NDĝGHM RVRELH Z\VWÚSXMÈFHM SXEOLF]QLH GRĂZLDGF]DP\ WHJR XF]XFLD Z QDMZDĝQLHMV]\FK GOD QDV PR PHQWDFK ĝ\FLRZ\FK 'OD ZLÚNV]RĂFL ]DZRGöZ SUREOHP WUHP\ QLH MHVW WDN LVWRWQ\ ]H Z]JOÚGX QD WR ĝH Z\VWÚS\ SXEOLF]QH VÈ Z QLFK ]MDZLVNLHP RND]MRQDOQ\P 1DWRPLDVW Z ]DZRGDFK DUW\VW\F]Q\FK Z\NRQDZF]\FK XPLHMÚWQRĂÊ UDG]HQLD VRELH ] WUHPÈ MHVW F]ÚVWR F]\QQLNLHP GHF\GXMÈF\P R PRĝOLZRĂFL Z\NRQ\ZDQLD ]DZRGX &]\P ]DWHP MHVW WUHPD" &]\ MHVW Z\ïÈF]QLH ]MDZLVNLHP QHJDW\Z Q\P SU]HV]NRGÈ NWöUÈ QDOHĝDïRE\ XVXQÈÊ ] GURJL E\ Z\VWÚS E\ï XGDQ\" $E\bRGSRZLHG]LHÊ QD WR S\WDQLH ZDUWR VLÚJQÈÊ SR Z\SRZLHG]L PX]\NöZ QD UöĝQ\FK HWDSDFK NDULHU\ D QDVWÚSQLH ]HVWDZLÊ MH ] SV\FKRORJLF]Q\PL GHğQLFMDPL SURSRQRZDQ\PL SU]H] EDGDF]\ WUHP\

'RĂZLDGF]DQLH WUHP\

3

7UHPD Z RSLVDFK GRĂZLDGF]Hñ ]QDQ\FK PX]\NöZ : Z\ZLDGDFK ]H ]QDQ\PL PX]\NDPL F]ÚVWR SDGD S\WDQLH R HPRFMH RG F]XZDQH Z F]DVLH Z\VWÚSX SU]HG SXEOLF]QRĂFLÈ 6ïXFKDF]\ FLHNDZL WR MDNb PX]\N SU]Hĝ\ZD Z\VWÚS MDN UDG]L VRELH ] UöĝQRURGQRĂFLÈ HPRFML NRQFHUWRZ\FK = Z\SRZLHG]L PX]\NöZ Z\ïDQLD VLÚ GRĂÊ UöĝQRURGQ\ REUD] XF]XFLD MDNLP MHVW WUHPD 1LHNWöU]\ G]LHOÈ VLÚ VZRLPL REDZDPL RSLVXMÈF WUHPÚ Z NDWHJRULDFK LQWHQV\ZQ\FK HPRFML QHJDW\ZQ\FK OÚNX 'OD SU]\NïDGX ZLUWXR] IRUWH SLDQX ,JQDF\ -DQ 3DGHUHZVNL RSLV\ZDï VZRMH XF]XFLD SU]HG Z\VWÚSHP Z QDVWÚSXMÈF\ VSRVöE ķ>&]XMÚ@ Z\MÈWNRZR SU]\NU\ VWDQ WÚ RNURSQÈ QLH GR RSLVDQLD PÚNÚ ]ZDQÈ WUHPÈ 2GELHUD RQD QLH W\ONR RGZDJÚ DOH L SR]EDZLD VLï ļ LVWQD PÚF]DUQLDĵ 3DGHUHZVNL V 0X]\ F\ RSLVXMÈ SDUDOLĝXMÈF\ OÚN VFHQLF]Q\ NWöU\ QD SR]LRPLH FLDïD REMDZLD VLÚ GUJDZNDPL ]DZURWDPL JïRZ\ QXGQRĂFLDPL QDZHW RPGOHQLDPL D QD SR]LRPLH SR]QDZF]\P ļ OXNDPL SDPLÚFLRZ\PL JRQLWZÈ P\ĂOL L RJöOQÈ GH]RUJDQL]DFMÈ G]LDïDQLD = Z\SRZLHG]L PX]\NöZ Z\QLND ĝH WUHPÚ SRWÚJXMH RGSRZLHG]LDOQRĂÊ ]D MDNRĂÊ Z\VWÚSX RUD] VWUDFK SU]HG QHJDW\ZQÈ RFHQÈ SXEOLF]QRĂFL =QDQ\ SLDQLVWD L NRPSR]\WRU *U]HJRU] 7XUQDX Z\MDĂQLD : W\P ]DZRG]LH OLF]\ VLÚ W\ONR WR Z MDNLHM NRQG\FML MHVW VLÚ GDQHJR ZLHF]RUX 1LH PD SU]HV]ïRĂFL QLH PD RVLÈJQLÚÊ QLH PD QDJUöG GRVWRMHñVWZD DXWRU\ WHWX 7HJR ZLHF]RUX WU]HED RG ]HUD XGRZRGQLÊ OXG]LRP NWöU]\ NXSLOL ELOHW\ ĝH PD VLÚ SRZöG GR Z\MĂFLD QD HVWUDGÚ 7R QLH MHVW ĝDGQD NRNLHWHULD :LHP WR RG ODW L ] ELHJLHP F]DVX ZLHP WR FRUD] EROHĂQLHM 7HUD] W\P EDUG]LHM F]XMÚ VLÚ RGSRZLHG]LDOQ\ ]D WDNL ZLHF]öU *ZLW

3RGREQH SRZRG\ REDZ Z\PLHQLD ]QDQD SLRVHQNDUND .DWDU]\QD 1RVRZVND NWöUD SU]H] ZLHOH ODW ZDOF]\ïD ] WUHPÈ $OH SU]\V]HGï PRPHQW Z NWöU\P XV]DQRZDïDP VZöM OÚN SRJRG]LïDP VLÚ ] W\P ĝH WDN PDP SU]HVWDïDP ZDOF]\Ê :\REUDĝDïDP VRELH MDN E\ WR E\ïR JG\E\P Z\V]ïD QD VFHQÚ QD OX]LH QLH F]XïD QDSLÚFLD L RJDUQÚïR PQLH SRF]X FLH DEVXUGDOQRĂFL 1LH MHVWHP WDND &DïH ĝ\FLH SUöERZDïDP RVZDMDÊ OÚN D WH UD] P\ĂOÚ ĝH WR E\ï\ ]EÚGQH Z\VLïNL 6WDMÚ SU]HFLHĝ SU]HG VHWNDPL F]DVDPL W\VLÈFDPL OXG]L NWöU]\ GRNRQDOL Z\ERUX E\ SU]\MĂÊ PQLH SRVïXFKDÊ =DSïD FLOL SLHQLÈG]H 0RJOL E\Ê Z PLOLRQLH LQQ\FK PLHMVF QD LQQ\FK NRQFHUWDFK

4

, =MDZLVNR WUHP\ Z RSLVDFK PX]\NöZ LbSV\FKRORJöZ PX]\NL

NXSLÊ ZLQR SL]]Ú NRFKDÊ VLÚ $ MHGQDN SU]\V]OL F]HNDMÈ VïXFKDMÈ RFHQLDMÈ 0\ĂOÚ ĝH E\ïRE\ WR FRĂ G]LZQHJR JG\E\P VLÚ QLH EDïD 5LHQW

&]ÚĂÊ DUW\VWöZ SRVWU]HJD WUHPÚ MDNR QLH]EÚGQ\ DWU\EXW ]DZRGX NRQFHUWXMÈFHJR PX]\ND :DUWR ZVSRPQLHÊ WX Z\SRZLHGě $UWXUD 5XELQ VWHLQD ķ7UHPD WR FHQD MDNÈ P\ DUW\ĂFL SïDFLP\ ]D FXGRZQH SU]Hĝ\ FLD ]ZLÈ]DQH ] Z\NRQ\ZDQLHP PX]\NLĵ .ÚSLñVND :HOEHO V =QDQD SLRVHQNDUND (G\WD *HSSHUW RSRZLDGD WDNĝH R PRELOL]XMÈF\FK DVSHNWDFK WUHP\ .LHG\Ă WUHPD E\ïD GOD PQLH REH]ZïDGQLDMÈF\P SDUDOLĝXMÈF\P VWUDFKHP :Dĝ QH Z\VWÚS\ ] UHJXï\ SRSU]HG]DïD EH]VHQQD QRF 'RVWDZDïDP MDNLHJRĂ G\JRWX QDG NWöU\P QLH PRJïDP ]DSDQRZDÊ 0LHZDïDP ]DFKZLDQH SRF]XFLH UöZQRZD JL RJïXV]DMÈF\ V]XP Z XV]DFK D ]GDU]DïR VLÚ QDZHW ĝH QLHPDO WUDFLïDP SU]\ WRPQRĂÊ Į ']LĂ SR ODWDFK REHFQRĂFL QD HVWUDG]LH RGELHUDP WUHPÚ MDNR FRĂ UDGRĂQLH PRELOL]XMÈFHJR : PRLP SU]HNRQDQLX MHVW RQD Z\UD]HP UHVSHN WX ZREHF SXEOLF]QRĂFL L SRNRU\ ZREHF PRMHJR ]DZRGX /XEHOVND V

$XWHQW\F]QRĂÊ L WZöUF]RĂÊ SRF]XFLH PLVML VÈ SU]H] Z\ELWQ\FK PX]\NöZ XZDĝDQH ]D ]EDZF]H QD VFHQLH 2GSRZLDGDMÈF QD S\WDQLH R WR F]\P MHVW WUHPD SLDQLVWD 6WHIDQ .XWU]HED ]D]QDF]D =D JïöZQÈ SU]\F]\QÚ WUHP\ XZDĝDP 1,(7: 5&=( SRGHMĂFLH GR ]DUöZQR LQWHUSUHWRZDQHM PX]\NL MDN VLHELH VDPHJR RUD] ZïDVQHJR ĝ\FLD 1LH PDMÈF QLF ZïDVQHJR L ZDUWRĂFLRZHJR FKRÊE\ GOD VLHELH VDPHJR GR ķSRZLHG]HQLDĵ D EÚGÈF VWDZLDQ\P Z V\WXDFML Z NWöUHM MHGQDN ļ QD HVWUDG]LH ļ DUW\VWD Z\NRQDZFD SUDZG]LZ\ :<.21$:&$ D QLH NRSLVWD RGWZDU]DF] PXVL FRĂ RGVLHEQHJR VNLHURZDÊ GR VïXFKDF]\ PXVL RQ PLHÊ QLH W\ONR WUHPÚ DOH ZUÚF] PRQVWUXDOQHJR ķSLHWUDĵ NRPXQLNDFMD RVRELVWD JUXGQLD

.U\VWLDQ =LPHUPDQ UöZQLHĝ DNFHQWXMH UROÚ PRW\ZDFML &]ÚVWR GODWHJR MHVWHĂP\ QHUZRZL JUDMÈF Z VDOL NRQFHUWRZHM SRQLHZDĝ QDV]H PRW\ZDFMH QLH E\ï\ F]\VWH ¿H JUDP\ QLH GODWHJR E\ OXG]LRP FRĂ SLÚNQH JR SRZLHG]LHÊ FRĂ SRGDURZDÊ DOH GODWHJR E\ GREU]H Z\SDĂÊ ĝHE\ F]\PĂ ]DLPSRQRZDÊ : W\P PRPHQFLH ZSDGDP\ Z GRïHN NWöU\ VDPL VRELH Z\ JU]HEDOLĂP\ -HĝHOL Z\MG]LH SDQ QD VDOÚ ] LQWHQFMÈ ĝH FKFH FRĂ OXG]LRP GDÊ ZWHG\ QLH EÚG]LH VLÚ SDQ EDï %ÚG]LH SDQ RGF]XZDï VDW\VIDNFMÚ ] WHJR GDZDQLD REGDURZ\ZDQLD VïXFKDF]\ , QLH EÚG]LH SDQ PLDï WUHP\ ER QLH EÚG]LH SU]HG

'RĂZLDGF]DQLH WUHP\

5

NLP VLÚ EDÊ SDQ SU]\QRVL LP SUH]HQW -HĝHOL QDWRPLDVW SDQ Z\FKRG]L SR WR ĝHE\ GREU]H Z\SDĂÊ WR ZWHG\ SXEOLF]QRĂÊ MHVW SDQD NDWHP 2QL ZWHG\ SDQD RFHQLDMÈ D WR MHVW VWUDV]QD V\WXDFMD -HGHQ RFHQL GREU]H GUXJL ěOH LQQ\ MHV] F]H SRUöZQD GR QDJUDQLD LWG 'R WDNLHM V\WXDFML QLH ZROQR Z RJöOH GRSXĂFLÊ 3DQ Z\FKRG]L QD HVWUDGÚ SR WR E\ OXG]LRP FRĂ GDÊ ]DJUDÊ WDN GREU]H MDN SDQ XPLH : PRPHQFLH JG\ WD PRW\ZDFMD EÚG]LH V]F]HUD SDQ QLH EÚG]LH VLÚ EDï 2OÚG]NL V

: QLHNWöU\FK Z\SRZLHG]LDFK WUHPD MHVW SRVWU]HJDQD EDUG]LHM SR]\ W\ZQLH MDNR HNVF\WDFMD DGUHQDOLQD 5RV\MVNL SLRVHQNDU] (YJHQ 0DOLQRY VNL\ RSLVXMH WR XF]XFLH Z QDVWÚSXMÈF\ VSRVöE ,P ZLÚNV]\ VWUHV W\P EDUG]LHM VLÚ FKFH Z\MĂÊ QD VFHQÚ 7R MDN ] W\P SUD JQLHQLHP DGUHQDOLQ\ L U\]\ND $OH QLH ]DZV]H XGDMH VLÚ SR]E\Ê WUHP\ SU]HG NRQFHUWHP F]DVHP WUHPD PLMD SR NLONX SLRVHQNDFK F]DVHP SXEOLF]QRĂÊ PL SRPDJD MHM VLÚ SR]E\Ê ļ SR SLHUZV]HM OXE GZöFK SLRVHQNDFK MXĝ ZLDGRPR F]\ MHVW FLHSïR F]\ MHVWHP Z GRPX JRĂFLQQLH F]\ ] RğFMDOQÈ ZL]\WÈ 0DOLQRYVNL\

&]DVHP QLHNWöUH Z\SRZLHG]L XND]XMÈ RERN HPRFMRQDOQ\FK NRV]WöZ UöZQLHĝ HPRFMRQDOQH ]\VNL GOD Z\NRQDZF\ =QDQ\ VNU]\SHN L SHGDJRJ 7DGHXV] :URñVNL RSLV\ZDï WHQ FXGRZQ\ VWDQ MHGQRĂFL ] PX]\NÈ Z QDVWÚ SXMÈF\ VSRVöE .DĝG\ ] Z\NRQDZFöZ ]QD RZH QDMSLÚNQLHMV]H SU]Hĝ\FLD MDNLH F]DVDPL XbZLHONLFK DUW\VWöZ F]ÚVWR VWDMÈ VLÚ QDV]\P XG]LDïHP JG\ SU]\ JUDQLX ]D QLND SRF]XFLH RGG]LHOQRĂFL UÈN L LQVWUXPHQWX GïRñ QLH F]XMH VP\F]ND SDOFH VWUXQ JG\ ]DQLND ĂZLDGRPRĂÊ RWRF]HQLD L REHFQRĂFL VïXFKDF]\ ĂZLDGRPRĂÊ HOHPHQWöZ WHFKQLF]Q\FK JU\ D MHGQRF]HĂQLH ]MDZLD VLÚ DEVROXWQD SHZQRĂÊ ZHZQÚWU]QD UDGRĂÊ ] DNFML GDZDQLD ĝ\FLD XWZRURZL L MHGQRF]HVQHJR Z\SR ZLDGDQLD VLÚ SU]H] WR Z VSRVöE QLHSRG]LHOQ\ ĝ\ZLRïRZ\ FDïNRZLW\ :URñVNL V

= NROHL GOD .DWDU]\Q\ 1RVRZVNLHM QDJUDG]DMÈFH MHVW SRF]XFLH MHGQRĂFL ] SXEOLF]QRĂFLÈ >&]XMÚ@ PDJLÚ NWöUD Z\P\ND VLÚ WHPX FR UR]XPLHP\ SRWUDğP\ RSRZLHG]LHÊ ]LQWHUSUHWRZDÊ 3RGF]DV NRQFHUWöZ F]DVDPL G]LHMH VLÚ FRĂ V]F]HJöOQHJR ļ DOH FR ZDĝQH QLH ]DZV]H 1LH Z\VWDUF]\ ]HEUDÊ SXEOLF]QRĂÊbL Z\VWÚSXMÈF\FK

6

, =MDZLVNR WUHP\ Z RSLVDFK PX]\NöZ LbSV\FKRORJöZ PX]\NL

E\ SRMDZLï VLÚ WHQ G]LZQ\ SLHUZLDVWHN 7R SU]\SRPLQD Z\ïDGRZDQLH HOHN WU\F]QH =QLND SRF]XFLH ĝH MHVWHĂP\ P\ L RQL ]RVWDMH SRF]XFLH E\FLD UD]HP :V]\VF\ VWDMHP\ VLÚ QD FKZLOÚ LQQL MDNE\ OHSVL ļ MHGQ\P VïRZHP JUD ZDUWD ĂZLHF]NL 5LHQW

3U]\WRF]RQH Z\SRZLHG]L ZVND]XMÈ QD WR ĝH PX]\F\ Z UöĝQ\ VSRVöE RSLVXMÈ HPRFMH RGF]XZDQH Z V\WXDFML NRQFHUWRZHM Z\PLHQLDMÈ ]DUöZ QR QHJDW\ZQH MDN L SR]\W\ZQH DVSHNW\ Z\VWÚSRZDQLD &]ÚVWR GHğQLX MÈ WUHPÚ MDNR XF]XFLH QLHSU]\MHPQH SU]\NUH ZVND]XMÈF QD MHM FLHOHVQH L SR]QDZF]H REMDZ\ 3RF]XFLH RGSRZLHG]LDOQRĂFL ]D MDNRĂÊ Z\VWÚSX PRĝH QDVLODÊ OÚN FKRFLDĝ ] NROHL ]ZUöFHQLH VLÚ NX SXEOLF]QRĂFL ZDUWRĂFLRP SRF]XFLH PLVML SR]ZDODMÈ ïDJRG]LÊ WUHPÚ L VWDQRZLÈ LVWRWÚ DUW\VW\F]QHJR VSHïQLHQLD

7UHPD Z RSLVDFK GRĂZLDGF]Hñ PïRG\FK PX]\NöZ =H Z]JOÚGX QD PQLHMV]H GRĂZLDGF]HQLH VFHQLF]QH RUD] VSHF\ğNÚ UR] ZRMX Z RNUHVLH DGROHVFHQFML PïRG]L PX]\F\ PRJÈ LQDF]HM GRĂZLDGF]DÊ HPRFMRQDOQLH V\WXDFML Z\VWÚSX RUD] RSLV\ZDÊ ZïDVQH XF]XFLD : MHG Q\P ] EDGDñ .DOHñVND SRSURVLïDP XF]QLöZ NODV ,ļ,,, V]NRï\ PX]\F]QHM ,,b VWRSQLD R ]GHğQLRZDQLH SRMÚFLD ķWUHPDĵ RUD] R RSLVDQLH HPRFML RGF]XZDQ\FK Z UöĝQ\FK SRUDFK Z\VWÚSX SXEOLF]QHJR SU]HG SRbL Z WUDNFLH 8]\VNDQH Z\SRZLHG]L SR]ZROLï\ QD ]LGHQW\ğNRZDQLH PRPHQWX Z\ VWÚSRZDQLD WUHP\ Z SURFHVLH SU]\JRWRZ\ZDQLD L UHDOL]RZDQLD Z\VWÚ SX D WDNĝH HPRFML RGF]XZDQ\FK SR QLP %DGDQL XF]QLRZLH SRGDZDOL ĝH REMDZ\ WUHP\ QDMEDUG]LHM QDVLODMÈ VLÚ X QLFK WXĝ SU]HG L QD VDP\P SRF]ÈWNX Z\VWÚSX D XVWÚSXMÈ ZUD] ] SLHUZV]\P ]DJUDQ\P GěZLÚNLHP ķZUD] ] UR]SRF]ÚFLHP ĂSLHZDQLD ZV]\VWNR LQQH ]QLNDĵ OXE SR SLHUZ V]\P ]DJUDQ\P XWZRU]H ļ ķHPRFMRQDOQ\P ORGRïDPDF]Xĵ MDN RNUHĂOD JR MHGHQ ] EDGDQ\FK 3R ]HMĂFLX ] HVWUDG\ PX]\F\ QDMF]ÚĂFLHM F]XOL XOJÚ ķMDNE\ ] F]ïRZLHND VSDGï MDNLĂ RJURPQ\ FLÚĝDUĵ FKRFLDĝ WRZDU]\V]\ïR MHM SRF]XFLH QLHSHZQRĂFL FR GR RFHQ\ F]DVHP QLHGRV\W ķSUDZLH ĝDïXMÚ ĝH MXĝ NRQLHFĵ ķPRJïR E\Ê ]QDF]QLH OHSLHM ĵ OHF] QLH E\ïR Z W\P RGF]XFLD ]DJURĝHQLD

'RĂZLDGF]DQLH WUHP\

7

= ]DG]LZLDMÈFÈ ]JRGQRĂFLÈ XF]QLRZLH RNUHĂOLOL WUHPÚ MDNR VWDQ ľ REDZ\ ķF]\ Z\VWÚS EÚG]LH XGDQ\ĵ ķF]\ GREU]H Z\SDGQÚĵ ľ OÚNX ķVWUDFK SU]HG Z\NRQ\ZDQLHP Z REHFQRĂFL LQQHM RVRE\ MDNLHMĂ F]\QQRĂFLĵ ľ ]GHQHUZRZDQLD L QLHSHZQRĂFL ķERMDěñ SU]HG Z\VWÚSHPĵ 7H HPRFMH SRMDZLDï\ VLÚ SRGF]DV RF]HNLZDQLD QD ZDĝQH VXELHNW\ZQLH Z\GDU]HQLH MDNLP E\ïR Z\NRQ\ZDQLH XWZRUX Z REHFQRĂFL RFHQLDMÈFHM SX EOLF]QRĂFL = RSLVöZ Z\QLND ĝH JHQHUDOQLH WRZDU]\V]\ï\ WHPX XF]XFLX FKZLORZH ]ZÈWSLHQLH ZH ZïDVQH VLï\ RUD] UöĝQRURGQH REMDZ\ VRPDW\F] QH L SR]QDZF]H :ĂUöG REMDZöZ VRPDW\F]Q\FK QDMF]ÚĂFLHM Z\PLHQLDQR GUĝHQLH UÈN SU]\VSLHV]RQH ELFLH VHUFD ĂFLVN Z ĝRïÈGNX SRGZ\ĝV]RQÈ WHPSHUDWXUÚ FLDïD 2EMDZ\ SR]QDZF]H GRW\F]\ï\ SU]HZLG\ZDQLD QHJD W\ZQHM RFHQ\ Z\NRQDQLD ]H VWURQ\ SXEOLF]QRĂFL QDWDUF]\Z\FK P\ĂOL ]ZLÈ]DQ\FK ] PRĝOLZRĂFLÈ SRSHïQLHQLD EïÚGX SUREOHPöZ ] NRQFHQWUDFMÈ W]Z SXVWND Z JïRZLH -HGQD ] Z\SRZLHG]L XND]XMH WUHPÚ MDNR EDUG]LHM ]ïRĝRQH ]MDZLVNR HPRFMRQDOQH &]XMÚ VLÚ SRGHQHUZRZDQD QLHVSRNRMQD &]XMÚ WDNĝH ĂFLVN Z ĝRïÈGNX PRMH UÚFH VLÚ SRFÈ 0öM RGGHFK Z\GDMH VLÚ FLÚĝNL -HGQRF]HĂQLH PDP SRWU]H EÚ SRND]DQLD VLÚ SRND]DQLD WHJR FR SRWUDğÚ Z\UDĝHQLD ZïDVQ\FK XF]XÊ 0RMH XF]XFLD FDï\ F]DV VLÚ ]PLHQLDMÈ ZUÚF] QLHORJLF]QLH ] SR]\W\ZQ\FK QD QHJDW\ZQH L RGZURWQLH &]XMÚ VLÚ ZWHG\ EDUG]R ]PLHV]DQD ]PDJDMÈ VLÚ ZHb PQLH XF]XFLD VWUDFKX ]GHQHUZRZDQLD D ]DUD]HP SRGHNVF\WRZDQLD 0RĝH L FLHNDZRĂFL

6ïRZD WH ZVND]XMÈ QD NRQĠLNW GÈĝHñ RGF]XZDQ\FK SU]H] Z\NRQDZFÚ QD WR MDN UöĝQRURGQH PRJÈ E\Ê PRW\Z\ Z\VWÚSRZDQLD L MDN RGPLHQQH PRJÈ Z\ZRï\ZDÊ HPRFMH 3UDFXMÈF ] PX]\NDPL QDG SV\FKRORJLF]Q\P SU]\JRWRZDQLHP GR Z\VWÚSX SXEOLF]QHJR ]DXZDĝ\ïDP ĝH WUHPD QLH MHVW MHGQRURGQ\P VWDQHP QHJDW\ZQ\P EïÚGHP E\ïRE\ MÈ XWRĝVDPLDÊ Z\ïÈF]QLH ] OÚNLHP ']LHFL V]\ENR XF]È VLÚ ĝH Z\UD] ķWUHPDĵ Xĝ\ZD Q\ MHVW GR QD]ZDQLD VWDQX HPRFMRQDOQHJR PX]\ND WXĝ SU]HG Z\VWÚSHP GODWHJR F]ÚVWR VSRW\NDP\ VLÚ ] HW\NLHWRZDQLHP Z WHQ VSRVöE EDUG]R

8

, =MDZLVNR WUHP\ Z RSLVDFK PX]\NöZ LbSV\FKRORJöZ PX]\NL

UöĝQRURGQ\FK LQWHQV\ZQ\FK HPRFML WRZDU]\V]ÈF\FK Z\VWÚSRZL ļ RG GXP\ L HNVF\WDFML GR OÚNX L SU]HUDĝHQLD = Z\SRZLHG]L PX]\NöZ Z\ïDQLD VLÚ SU]HNRQDQLH R SRZV]HFKQRĂFL WUHP\ Z W\P ]DZRG]LH -HGQD ] RVöE XMÚïD WR Z QDVWÚSXMÈF\ VSRVöE ķMH ĝHOL NWRĂ PöZL ĝH VLÚ QLH WUHPXMH WR WURFKÚ FKFH ]JU\ZDÊ ERKDWHUDĵ :V]\VF\ PX]\F\ Z FHOX XVSRNRMHQLD VLÚ SU]HG Z\VWÚSHP D WDNĝH QD MHJR SRF]ÈWNX VWRVRZDOL XVSRNDMDMÈFÈ ķPRZÚ ZHZQÚWU]QÈĵ 'R QDMEDUG]LHM W\SRZ\FK QDOHĝDï\ VWZLHUG]HQLD ķPDP VLÚ QLH SU]HMPRZDÊ ZV]\VWNR SöMG]LH GREU]Hĵ ķNDĝGHPX ]GDU]DMÈ VLÚ EïÚG\ĵ :ĂUöG SRPRFQ\FK VWUD WHJLL ]ïDJRG]HQLD SU]\NU\FK HPRFML Z\PLHQLDQR ķRJUDQLH XWZRUX QD QLH ]QDF]ÈF\FK NRQFHUWDFKĵ ķVNXSLHQLH VLÚ QD W\P FR URELÚ ZïRĝHQLH Z WR FDïHJR VZHJR VHUFD L GXV]\ĵ 3R SU]HJOÈG]LH RSLVöZ WUHP\ PX]\NöZ QDVXZD VLÚ QDVWÚSXMÈFD UHĠHN VMD V\WXDFMD Z\VWÚSX SXEOLF]QHJR L ]ZLÈ]DQH ] QLÈ REMDZ\ WUHP\ EXG]È OÚN SU]HGH ZV]\VWNLP ] WHJR SRZRGX ĝH WUXGQRĂÊ NRQWURORZDQLD REMD ZöZ ğ]MRORJLF]Q\FK L EHKDZLRUDOQ\FK Z W\P VDP\P PRPHQFLH XĂZLD GDPLD PX]\NRZL ]DZRGQRĂÊ RUJDQL]PX D SU]HGH ZV]\VWNLP QLHGRVNR QDïRĂÊ VSUDZRZDQHM QDG QLP NRQWUROL &RG]LHQQH V\WXDFMH ]D]Z\F]DM QLH GRVWDUF]DMÈ WDN LQWHQV\ZQ\FK SU]Hĝ\Ê 3UREOHP UHJXODFML HPRFML Z\VXZD VLÚ ]DWHP QD SODQ SLHUZV]\

7UHPD MDNR VSHF\ğF]Q\ SUREOHP Z\NRQDZVWZDbPX]\F]QHJR 1D SRF]ÈWHN ZDUWR SU]\SRPQLHÊ ĝH SRV]F]HJöOQH V]F]HEOH IRUPDOQHM HGXNDFML PX]\F]QHM WUZDMÈ RG GR ODW Z ]DOHĝQRĂFL RG ZLHNX RVRE\ L VSHFMDOL]DFML NV]WDïFHQLD PX]\F]QHJR FR Z VXPLH GDMH RNRïR ODW QD XNL : V]NRïDFK PX]\F]Q\FK , VWRSQLD XF]QLRZLH NV]WDïFÈ VLÚ Z ]DNUHVLH JU\ QD Z\EUDQ\P LQVWUXPHQFLH 6]NRï\ ,, VWRSQLD REHMPXMÈ NLOND Z\G]LD ïöZ NWöUH NV]WDïFÈ Z QDVWÚSXMÈF\FK VSHFMDOQRĂFLDFK PX]\N LQVWUXPHQ WDOLVWD PX]\N ZRNDOLVWD PX]\N QDXF]\FLHO U\WPLNL Z QLHNWöU\FK WDNĝH PX]\N OXWQLN 1D NDĝG\P HWDSLH QDXNL ]DMÚFLD ] JïöZQHJR LQVWUXPHQWX SURZDG]RQH VÈ Z IRUPLH LQG\ZLGXDOQ\FK VSRWNDñ ] QDXF]\FLHOHP NLOND

=DJDGQLHQLH WR RPöZLRQR GRNïDGQLHM Z UR]G]LDOH

'RĂZLDGF]DQLH WUHP\

9