100729282

Autor i red. naukowy (1): prof. dr hab. Elżbieta Załoga pracownik naukowy Uniwersytetu Szczecińskiego kierownik Zakładu Polityki Transportowej - autorka licznych publikacji z zakresu transportu i polityki transportowej, - z doswiadczeniem w pracach grup roboczych ds. transportu ONZ, EKMT, - ekspert Komisji Europejskiej, - członek Komitetu Transportu PAN, - b. członek rad nadzorczych przedsiębiorstw transportowych.

Przedstawiła zagadnienia związane z istotą pasazerskiego transportu regionalnego (autorka rozdziału 1.1, 1.3, współautorka 1.2).

Autor i II red. naukowy (2): dr hab. Tomasz Kwarciński pracownik naukowy Uniwersytetu Szczecińskiego kierownik Zakładu Systemów Transportowych - autor publikacji z zakresu publicznego transportu zbiorowego, - z doswiadczeniem w pracach na rzecz urzędow centralnych oraz samorządowych, - ekspert Urzędu Marszałkowskiego Wojewodztwa Zachodniopomorskiego, - wspołpracuje z przedsiębiorstwami transportowymi.

Przedstawił zagadnienia związane z dostępnoscią transportową oraz potrzebami transportowymi mieszkancow (rozdział 3, 4, 5.1).

Pozostali Autorzy: dr hab., Dariusz Milewski (współautor rozdz. 1.2) pracownik naukowy Uniwersytetu Szczecińskiego kierownik Zakładu Zarządzania Procesowego - autor publikacji z zakresu zarządzania, transportu i logistyki, - ekspert w zakresie analizy transportu w ujęciu procesowym, - z doświadczeniem w pracach na rzecz urzędów centralnych, - współpracuje z przedsiębiorstwami transportowymi.

Przedstawił zagadania związanie ze społecznym oraz gospodarczym znaczeniem pasażerskiego transportu regionalnego. dr hab. Magdalena Zioło (rozdziały 2.2, 2.3) pracownik naukowy Uniwersytetu Szczecińskiego Katedra Finansów - autorka publikacji z zakresu finansów, - ekspert w zakresie finansów i bankowości, - z doświadczeniem w pracach na rzecz praktyki gospodarczej, - współpracuje z instytucjami finansowymi.

Przedstawiła zagadnienia związane z finansowaniem transportu publicznego oraz nadzorem i koordynacją nad nim. oraz: dr inż. Arkadiusz Drewnowski (2.1, 2.4, 5.2, 6.3) dr Agnieszka Gozdek (6.1, 6.2, 7.2) dr Zuzanna Kłos-Adamkiewicz (5.3, 7.3) dr Emila Kuciaba (5.4, 7.1)

5RKU VTGħEK

9UVúR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 6GQTGV[E\PG CURGMV[ RCUCľGTUMKGIQ VTCPURQTVW TGIKQPCNPGIQ . . . . . . . . . . . . 9 2CUCľGTUMK VTCPURQTV TGIKQPCNP[ Y MNCU[ſMCELK VTCPURQTVW . . . . . . . . . . . . . 9 5RQđGE\PG K GMQPQOKE\PG \PCE\GPKG VTCPURQTVW TGIKQPCNPGIQ . . . . . . . . . . . . 17 <PCE\GPKG VTCPURQTVW FNC KPVGITCELK URQđGE\PGL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27

# URGMV[ QTICPK\CE[LPQ RTCYPG HWPMELQPQYCPKC RCUCľGTUMKGIQ VTCPURQTVW TGIKQPCNPGIQ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 1TICPK\CELC VTCPURQTVW TGIKQPCNPGIQ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 (KPCPUQYCPKG VTCPURQTVW RWDNKE\PGIQ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 0CF\ÎT K MQQTF[PCELC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 9QLGYÎF\VYQ UCOQT\æFQYG LCMQ RQFOKQV URTCYWLæE[ PCF\ÎT PCF RCUCľGTUMKO VTCPURQTVGO TGIKQPCNP[O Y 2QNUEG . . . . . . . . . . . . . 51 7UVCYQYG HQTO[ PCF\QTW K MQQTF[PCELK VTCPURQTVW TGIKQPCNPGIQ QTC\ KEJ QEGPC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 4GIWNCELC FQUVúRW FQ T[PMW WUđWI RCUCľGTUMKGIQ VTCPURQTVW TGIKQPCNPGIQ . . . . 63

& QUVúRPQħè VTCPURQTVQYC LCMQ EGEJC RQFCľ[ WUđWI RCUCľGTUMKGIQ VTCPURQTVW TGIKQPCNPGIQ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 6GQTGV[E\PG CURGMV[ FQUVúRPQħEK VTCPURQTVQYGL . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 2T\GMTQLG CPCNK\[ FQUVúRPQħEK VTCPURQTVQYGL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 /KGTPKMK QEGP[ FQUVúRPQħEK VTCPURQTVQYGL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 1EGPC FQUVúRPQħEK VTCPURQTVQYGL TGIKQPÎY PC RT\[MđCF\KG 2QNUMK . . . . . . . . 85

2QR[V PC WUđWIK VTCPURQTVW RCUCľGTUMKGIQ Y TGIKQPKG . . . . . . . . . . . . . . .

95

+UVQVC RQVT\GD VTCPURQTVQY[EJ OKGU\MCēEÎY TGIKQPW . . . . . . . . . . . . . . 95 ĻTÎFđC RQVT\GD VTCPURQTVQY[EJ OKGU\MCēEÎY TGIKQPW . . . . . . . . . . . . . . 105 %GEJ[ RQR[VW PC WUđWIK VTCPURQTVQYG Y TGIKQPKG . . . . . . . . . . . . . . . . 108

5

5RKU VTGħEK

5[UVGO RCUCľGTUMKGIQ VTCPURQTVW TGIKQPCNPGIQ Y 2QNUEG Ō WLúEKG ICđú\KQYG . . 115 6TCPURQTV CWVQDWUQY[ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 6TCPURQTV MQNGLQY[ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 6TCPURQTV NQVPKE\[ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 6TCPURQTV YQFP[ ħTÎFNæFQY[ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158

-QPMWTGPELC PC T[PMW WUđWI VTCPURQTVW RCUCľGTUMKGIQ . . . . . . . . . . . . . . 166 +UVQVC MQPMWTGPELK Y VTCPURQTEKG RCUCľGTUMKO. . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 9CTWPMK MQPMWTGPELK Y VTCPURQTEKG UCOQEJQFQY[O . . . . . . . . . . . . . . . 169 9CTWPMK MQPMWTGPELK Y VTCPURQTEKG MQNGLQY[O . . . . . . . . . . . . . . . . . 179

5[UVGO RCUCľGTUMKGIQ VTCPURQTVW TGIKQPCNPGIQ \C ITCPKEæ Ō DGPEJOCTMKPI . . . 183 0KGOE[ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 5\YGELC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 9KGNMC $T[VCPKC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199

$KDNKQITCſC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 2Q\[ELG \YCTVG . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 #MV[ RTCYPG . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 0GVQITCſC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223

5RKU VCDGN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 5RKU T[UWPMÎY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227

<PCE\GPKG VTCPURQTVW FNC KPVGITCELK URQđGE\PGL

6FKHPDW\F]QH XMĊFLH HIHNWyZ UR]ZRMX WUDQVSRUWX UHJLRQDOQHJR SU]HGVWD ZLRQR QD U\VXQNX Rozwój transportu

EFEKTY Czas

BEZPOĝREDNIE

Koszty

EFEKTY

POĝREDNIE

DostĊSQRĞü EfektywQRĞü procesów

BezpieczeĔVtwo

Integracja spoáeczna

Rynek pracy

Rozwój gospodarczy

Koszty zewnĊtrzne

Rys. 1. (IHNW\ EH]SRĞUHGQLH L SRĞUHGQLH UR]ZRMX WUDQVSRUWX UHJLRQDOQHJR ħUyGáR RSUDFRZDQLH ZáDVQH

3DVDĪHUVNL WUDQVSRUW UHJLRQDOQ\ MHVW ĨUyGáHP NRU]\ĞFL L NRV]WyZ .RU]\ĞFL RGQRV]ą PLHV]NDĔF\ UHJLRQX D NRV]W\ QDOHĪą GR NDWHJRULL Z\GDWNyZ SXE OLF]Q\FK RUD] SU\ZDWQ\FK = WHJR PLĊG]\ LQQ\PL Z]JOĊGX V\VWHP WUDQVSRUWX UHJLRQDOQHJR QLH SRGOHJD VWDQGDU\]DFML

<PCE\GPKG VTCPURQTVW FNC KPVGITCELK URQđGE\PGL 7UDQVSRUW ] XZDJL QD SHáQLRQH IXQNFMH MHVW SRVWU]HJDQ\ MDNR ZDĪQ\ F]\QQLN LQWHJUDFML ,QWHJUDFMD SU]\ELHUD UyĪQH IRUP\ L FKDUDNWHU 1DMF]ĊĞFLHM VSRW\ND VLĊ LQWHJUDFMĊ R FKDUDNWHU]H HNRQRPLF]Q\P VSRáHF]Q\P RUD] SU]HVWU]HQQ\P : UDPDFK SRV]F]HJyOQ\FK URG]DMyZ LQWHJUDFML FHFK\ V\VWHPX WUDQVSRUWRZHJR GHF\GXMą R SR]LRPLH VSyMQRĞFL UHJLRQyZ SDĔVWZD F]\ XJUXSRZDĔ SDĔVWZ ZSá\ZDMą WDNĪH QD VSyMQRĞü VSRáHF]Qą

27

6TCPURQTV CWVQDWUQY[

2EHFQLH RGSRZLHG]LDOQRĞü ]D PLHMVFD RGSUDZ\ SRGUyĪQ\FK Z SDVDĪHU VNLP WUDQVSRUFLH UHJLRQDOQ\P Z W\P ]D Z\JOąG XWU]\PDQLH SRQRV]ą ZáDĞFL ZH MHGQRVWNL VDPRU]ąGX WHU\WRULDOQHJR MHĪHOL SU]\VWDQHN NRPXQLNDF\MQ\ MHVW SRáRĪRQ\ SU]\ GURG]H JPLQQHM WR JPLQD SRZLDWRZHM ± SRZLDW LWG 2ERZLą]HN XPLHV]F]DQLD DNWXDOQHJR UR]NáDGX MD]G\ Z REV]DU]H SU]\VWDQNX NRPXQLND F\MQHJR QDOHĪ\ QDWRPLDVW GR RSHUDWRUyZ WUDQVSRUWX : WUDQVSRUFLH PLHMVNLP RGSRZLHG]LDOQRĞü ]D UR]NáDG\ MD]G\ VSRF]\ZD QD RUJDQL]DWRU]H WUDQVSRUWX SRGREQLH MDN NRQWUROD ELOHWyZ 5\QHN XVáXJ WUDQVSRUWX DXWREXVRZHJR FKDUDNWHU\]XMH VLĊ RG ODW ]PQLHMV]DMąF\P VLĊ SRS\WHP QD XVáXJL SU]\ MHGQRF]HVQ\P Z]URĞFLH NRQ NXUHQFML SRPLĊG]\ SU]HZRĨQLNDPL QD QDMEDUG]LHM GRFKRGRZ\FK OLQLDFK 3R URNX QDMZLĊNV]\ VSDGHN Z\VWąSLá Z ODWDFK ± SUDZLH /LF]ED SDVDĪHUyZ NRU]\VWDMąF\FK ] NRPXQLNDFML UHJLRQDOQHM Z U Z SR UyZQDQLX GR U VSDGáD R RN FR E\áR VSRZRGRZDQH JáyZQLH Z]UR VWHP OLF]E\ VDPRFKRGyZ RVRERZ\FK 1D U\VXQNX SU]HGVWDZLRQR NV]WDáWR ZDQLH VLĊ SU]HZR]yZ SDVDĪHUyZ NRPXQLNDFMą DXWREXVRZą Z 3ROVFH Z ODWDFK ± 2 500,0 2 084,7 2 000,0

1 500,0 1 131,6 954,5

1 000,0

782,0 569,6

500,0

0,0 1990

1995

2000

2005

2010

Rys. 2. :LHONRĞü SU]HZR]yZ NRPXQLNDFMą DXWREXVRZą Z 3ROVFH Z ODWDFK ± Z POQ SDVDĪHUyZ ħUyGáR RSUDFRZDQLH ZáDVQH QD SRGVWDZLH 7UDQVSRUW Z\QLNL G]LDáDOQRĞFL *86 :DUV]DZD ±

3LHUZV]D GHNDGD ;;, ZLHNX FKDUDNWHU\]RZDáD VLĊ GDOV]\P VSDGNLHP SR S\WX QD SU]HZR]\ WUDQVSRUWHP DXWREXVRZ\P 3RGREQ\ WUHQG REVHUZXMH VLĊ Z ELHĪąFHM GHNDG]LH : URNX OLF]ED SU]HZLH]LRQ\FK SDVDĪHUyZ Z\QLRVáD

125

7. 5[UVGO RCUCľGTUMKGIQ VTCPURQTVW

TGIKQPCNPGIQ \C ITCPKEæ Ō DGPEJOCTMKPI

0KGOE[ : 1LHPF]HFK ]H Z]JOĊGyZ RUJDQL]DF\MQ\FK UR]UyĪQLD VLĊ WUDQVSRUW QD GDOHNLH RUD] EOLVNLH RGOHJáRĞFL ()HUQ XQG 1DKYHUNHKU 3RMĊFLD WUDQVSRUW UHJLRQDOQ\ L WUDQVSRUW QD EOLVNLH RGOHJáRĞFL Vą EOLVNR]QDF]QH 7UDQVSRUW UH JLRQDOQ\ UR]XPLDQ\ MHVW MDNR SDVDĪHUVNL WUDQVSRUW VDPRFKRGRZ\ L NROHMRZ\ QD EOLVNLH RGOHJáRĞFL ] Z\áąF]HQLHP REV]DUyZ PLDVW L R]QDF]DQ\ MHVW VNUyWHP 6319 (6WUD HQ XQG 6FKLHQHQSHUVRQHQQDKYHUNHKU). : 1LHPF]HFK IXQNFMRQXMH UyZQLHĪ SRMĊFLH WUDQVSRUWX ORNDOQHJR. Roz JUDQLF]HQLH SRPLĊG]\ WUDQVSRUWHP ORNDOQ\P D UHJLRQDOQ\P QLH MHVW Z\UDĨQH L MHGQR]QDF]QH .U\WHULXP UyĪQLFXMąF\P WH GZD SRMĊFLD MHVW Z\VWĊSRZDQLH WUDQVSRUWX ORNDOQHJR QD REV]DUDFK PHWURSROLWDOQ\FK Z]JOĊGQLH QD SU]HGPLHĞ FLDFK QDWRPLDVW WUDQVSRUWX UHJLRQDOQHJR QD REV]DUDFK ZLHMVNLFK์. ']LHQQLH ] WUDQVSRUWX NROHMRZHJR NRU]\VWD Z 1LHPF]HFK POQ SDVD ĪHUyZ ] F]HJR POQ SU]\SDGD QD SDVDĪHUVNL WUDQVSRUW QD EOLVNLH RGOHJáRĞFL L QD WUDQVSRUW QD GDOHNLH RGOHJáRĞFL 3RQDG SU]HZR]yZ Z\NRQ\ ZDQD MHVW SU]H] 'HXWVFKH %DKQ QDWRPLDVW UHV]WD SU]HZR]yZ UHDOL]RZDQD MHVW SU]H] SU]HZRĨQLNyZ SU\ZDWQ\FK ± $UULYD %HQH[ GLH +HVVLVFKH /DQGHVEDKQ .HROLV L 9HROLDํ.

์ 6 .XPPHU (LQI KUXQJ LQ GLH 9HUNHKUVZLUWVFKDIW )DFXOWDV 9HUODJV XQG %XFKKDQ GHOV $* :LHQ V ± ํ KWWSV ZZZ DOOLDQ] SUR VFKLHQH GH ZS FRQWHQW XSORDGV GDWHQ XQG IDNWHQ HLVHQEDKQHU PLW KHU]B SGI

183