100419840

Spis treści

Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 I.

Gród wczesnośredniowieczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 (lata 50. X w. – lata 30. XIII w.)

Katedra romańska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Początki grodu na Ostrowie Tumskim . . . . . . . . . . . . . . 15 Punkt wyjścia do ekspansji piastowskiej . . . . . . . . . . . . . 16 Palatium książęce i centrum okręgu grodowego . . . . . . . 19 Wrocławski możny – palatyn Petrus . . . . . . . . . . . . . . . . 22 Wczesne miasto policentryczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26

II.

Książęce miasto lokacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 (lata 30. XIII w. – lata 30. XIV w.)

Rynek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Panowanie książęce i lokacja miasta . . . . . . . . . . . . . . . . 39 Organizacja topograficzno-przestrzenna miasta lokacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 Wrocławski książę – Henryk IV Probus . . . . . . . . . . . . . 48 Podstawy gospodarki miejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 Umocnienie autonomii komunalnej . . . . . . . . . . . . . . . . 56

III. Patrycjuszowska metropolia handlowa . . . . . . . . . . . 61 (lata 30. XIV w. – lata 20. XVI w.)

Ratusz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 Kupcy i rzemieślnicy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 Wrocławski patrycjusz – Kaspar Popplau . . . . . . . . . . . . 74 Starostwo czeskie i husyci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79

5

historia wroclawia.indd 5

07.04.2016 08:30

Spis treści Tożsamość miasta, oświata i nauka . . . . . . . . . . . . . . . . 86 Życie Kościoła, pobożność i prześladowanie Żydów . . . 91 IV.

Centrum luteranizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 (lata 20. XVI w. – lata 30. XVII w.)

Fortyfikacje miejskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 Luterańska reformacja w radzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 Wrocławski humanista – Johannes Crato von Crafftheim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 Polityka miasta w okresie konfesjonalizacji . . . . . . . . . 115

V.

Na celowniku kontrreformacji . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 (lata 30. XVII w. – lata 40. XVIII w.)

Kolegium jezuickie i stary uniwersytet . . . . . . . . . . . . . 122 Ograniczona rekatolicyzacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 Życie codzienne i gospodarka miasta . . . . . . . . . . . . . . 135 Żona rzemieślnika z Wrocławia – Anna Ursula Becker . . 139

VI. Pruskie miasto rezydencjonalne . . . . . . . . . . . . . . . . 144 (lata 40. XVIII w. – lata 70. XIX w.)

Kościół Dworski i pałac królewski . . . . . . . . . . . . . . . . 144 Prusyfikacja fryderycjańska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 Wolność gospodarcza i modernizacja przemysłowa . . . 155 Pionier gospodarki wrocławskiej – Gustav Heinrich Ruffer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 Urbanizacja i powstanie city . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 Zmiany społeczne i ruchy polityczne . . . . . . . . . . . . . . 175 VII. Regionalne centrum modernizmu . . . . . . . . . . . . . . 182 (lata 70. XIX w. – lata 30. XX w.)

Hala Stulecia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 I wojna światowa i rewolucja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 Polityka komunalna i rozwój miasta . . . . . . . . . . . . . . . 192 Wrocławski deputowany – Adolf Heilberg . . . . . . . . . . 200 Komercja i kryzys . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 Kultura i nauka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210

6

historia wroclawia.indd 6

07.04.2016 08:30

Spis treści VIII. Bastion niemieckiego Wschodu (1933–1945) . . . . . 218 Nowa Rejencja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 Pod rządami nazistów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 Profesor Uniwersytetu Wrocławskiego – Hermann Aubin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 Wojna i upadek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 IX. Stolica Ziem Odzyskanych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 Kościuszkowska Dzielnica Mieszkaniowa (KDM) . . . . 236 Nowy polski początek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 Socjalistyczna codzienność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 Wrocławski artysta – Henryk Tomaszewski . . . . . . . . . 258 Opozycja i Solidarność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262 Koniec Rzeczpospolitej Ludowej . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 X.

Postsocjalistyczne miasto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 Transformacja polityczna i gospodarcza . . . . . . . . . . . . 275 Odkrycie przeszłości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 Odnowienie miasta i Sky Tower . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284

Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 Przypisy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 Spis ilustracji i fotografii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333 Indeks nazwisk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 Indeks topograficzny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 346

historia wroclawia.indd 7

07.04.2016 08:30