Issuu

Podziękowania dla Vaar Isalil Jensen and Jørn Jensen za dostarczenie dodatkowych informacji oraz dokumentacji fotograficznej

Thanks for Vaar Isalil Jensen and Jørn Jensen For providing essential informations and photographies of The City of Vardø

Sois treści: I Wprowadzenie. 1. Teza

2. Przedmiot opracowania

3. Organizacja pracy

4. Cel Projektu

5. Skala i zakres

II Kontekst globalny, kontekst lokalny Kontekst globalny 1. Świat:wa energetyka sur:wc:wa 2. Poszukiwania alternatyw – źródła :dnawialne

7-9 9-15

3. Decyzje polityczne a rozwój technologii

4. Przykłady or:jektów opartych na systemie

-Zira Zero Island

17-19

-Turbine City

20-21

-Denia Mountain

22-24

-Fugee Port

25-26

-Vinaros Micro-coasts

27-28

Kontekst lokalny 1.

Uwarunkowania geograficzne

- Bogactwa energetyczne

30-32

- Bogactwo morza Barentsa

32-34

- Vardo

34-37

2. Uwarunkowania gospodarczo-polityczne Struktura na bazie topografii | Vardø

- Historia i gospodarka Norwegii

38-39

- Architektura Norwegii

39-41

- Losy Vardo

42-43

3. Uwarunkowania demograficzne -Demografia Vardo

43-44

4. Pr:blemy / m:żliw:ści

-Wizja władz

45-46

-Zdanie mieszkańców

46-47

5. Programy rewitalizacji -Europan 10

-Vardo Promor The closest point - The Shtokman Project 6.Wnioski

48-49 49 50

III Projekt 1. Systemy „geo-logiczne”

51-52

2. Geomorfoza lodu a projektowanie na siatce

52-53

3. Zasada formowania

53-54

4. Interferencja, dyfrakcja, modyfikacja

54-56

5. Analiza potrzeb / programowanie

57-61

6. Energetyka

62-63

7. F:rma i jej kształt:wanie

63-65

8. Precyzowanie funkcji

66-74

9. Bilans terenu

75-78

IV Podsumowanie 1. Bibliografia

79-80

2. Spis fotografii i rycin

3. Plansze projektowe

82-90

4. Zdjęcia wykonanych modeli

91-95

Struktura na bazie topografii | Vardø

„W :becnej sytuacji Architektura musi działać na orawach l:giki, które nie są już ograniczone tradycyjną tyo:l:gią funkcj:nalną lub f:rmalną m:dyfikacją materiału, or:wadzącą do manifestacji obiektu jako ikony; potrzebna jest logika, która odpowie na procesy i warunki, jakie stawia MIEJSCE, w którym o:wstanie n:wa struktura.” 1 Vicente Guallart

I Wprowadzenie. 1.Teza „Naturbanity- o:łączenie n:w:czesnej architektury z naturą orzez wk:mo:n:wanie bud:wli w kraj:braz, orzy zach:waniu naturalneg: wyglądu terenu.” 2 Tematem pracy dyplomowej jest stworzenie systemu, na bazie którego m:żliwym jest kreowanie struktury zg:dnie z orzyjętymi zał:żeniami programowo -przestrzennymi oraz aspektem energetyki. Przedstawiony projekt jest jednym ze scenariuszy które z:stały :oarte na analizach potrzeb oraz orze:brażeniu istniejącej geologii terenu miasta Vardo. Projekt oparty jest na wytycznych Konkursu Europan 10, poszerza jednak zarówno zakres jak i obszar opracowania. Uwzględnienie o:trzeb mieszkańców miasta, będących jedn:cześnie syntezą aktualnych zagadnień urbanistyki, był: zał:żeniem priorytetowym. Jednak projekt wybiega znacznie dalej, starając się nadać n:wy charakter miejscu, bazując na cechach fizycznych jeg: l:kalizacji. 1 2

Vicente Guallart , Geo Logics , Actar 2008 str 5 Wyo:wiedź dr inż. arch. Jana Kubeca Strona internetowa: http://www.um.warszawa.pl Struktura na bazie topografii | Vardø

2. Przedmiot opracowania Przedmiotem opracowania jest nabrzeże nad basenem portu Nordre Vag Vestrerwagen w mieście Vardo ( pn. Norwegia). Obszar analiz z:stał wzbogacony o teren obu wysp, na których usytuowane jest miasto.

3.Organizacja pracy Praca dyol:m:wa składa się z dwóch części: 1. Część analityczn: – studialna R:zdział zatytuł:wany : „K:ntekst gl:balny, k:ntekst l:kalny” sk:ncentr:wany jest na badaniu or:blemu związaneg: z o:djętym tematem. K:ńczy się zebraniem wni:sków i stan:wi o:dstawę d: stw:rzenia systemu dyspozycji urbanistycznych oraz koncepcji programowo- przestrzennych. 2. Część or:jekt:wa Część projektowa pracy dyplomowej stanowi r:związanie systemu Ge:m:rf:za L:du na orzykładzie miasta Vard:. Pr:jekt k:ńczy się d:or:wadzeniem d: skali k:nceocji architekt:nicznej ze szczególnym uwzględnieniem 2 :biektów.

4. Cel Projektu Celem projektu jest stworzenie systemu kształt:wania orzestrzeni dostosowanego do warunków lokalnych – bi:rąc o:d uwagę tyo:l:gię styku surowego śr:d:wiska fi:rdów norweskich oraz Morza Barentsa.

Struktura na bazie topografii | Vardø

Struktura na bazie topografii | VardĂ¸

5. Skala i zakres projektu P:czątkiem r:zważań d: stw:rzenia k:nceocji urbanistyczn:- architektonicznej był imouls w o:staci zał:żeń k:nkursu Eur:oean edycja 10. Jednak głębsza analiza m:żliw:ści - jakie daje zarówno wybrana lokalizacja, jej wiel:ołaszczyzn:w:ść jak i cała strefa oółn:cn:- wsch:dniej części wybrzeża Norwegii - wołynęła na so:sób myślenia daleki :d l:kalneg:. Pr:jekt :oeruje więc na wielu różnych skalach, d:tyka wielu dziedzin – psychologii, fizyki, energii źródeł :dnawialnych, biosfery, polityki czy geologii. Pr:jekt skuoia się głównie na systemie kształt:wania, nie dając g:t:wych r:związań ale urealniając wizję, poprzez pokazanie wybranych elementów w skali architektonicznej . Etapy tworzenia koncepcji projektowej: - Badania stanu wsoółczesnej energetyki sur:wc:wej . P:szukiwania alternatyw. -Studia nad kontekstem lokalizacji . Analiza problemów :raz m:żliw:ści. -Studia na stworzeniem spójnego systemu formalno- urbanistycznego wyk:rzystującego warunki lokalizacji, analiza innych systemów geo-logicznych. -Analiza potrzeb, konsekwencje. -P:szukiwanie r:związania wewnątrz stw:rz:neg: systemu na ołaszczyźnie kubaturowej/energetycznej/formalnej/funkcjonalnej. Przedstawienie wybranych elementów w skali koncepcji architektonicznej.

Struktura na bazie topografii | Vardø

II Kontekst globalny, kontekst lokalny Kontekst globalny 1. Świat:wa energetyka sur:wc:wa Schyłek XX wieku d:or:wadził do uzależnienia gospodarek większ:ści światowych krajów od surowców energetycznych - głównie ropy naftowej. Od ponad 20 lat ropa i jej o:ch:dne są filarem wielu gałęzi orzemysłu w tym energetyki, orzemysłu or:dukcyjneg: czy m:t:ryzacyjneg:. Nazywana czarnym zł:tem głównie wydobywana jest w Afryce, Ameryce P:łudniowej oraz w Eurazji.

„Największe z d:tychczas r:zo:znanych świat:wych złóż r:oy naftowej oraz gazu ziemneg: znajdują się w Arabii Saudyjskiej i Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Iranie, Iraku i krajach regionu Morza Kaspijskiego” 3

Świat:we m:carstwa g:so:darcze charakteryzujące się największą k:nsumocją z tej formy energetycznej to Stany Zjednoczone, Rosja, Wielka Brytania. Ciągłe zwiększanie zużycia woływa na k:nieczn:ść nieustanneg: o:dn:szenia dziennego wydobycia.

„Wzr:st w:lumenu świat:weg: zao:trzeb:wania na r:oę naft:wą w porównaniu do potrzeb z 2000 roku ma wynieść do 2020 ok. 42 %” 4 P:szukiwanie n:wych zaoasów r:oy wydaje się nieunikni:ną k:nsekwencją rabunkowej polityki wydobycia.

„Nie ulega żadnej wątoliw:ści, że wydobycie, transo:rt i dystrybucja stan:wią zagr:żenie dla sytuacji ekologicznej gleby, w:dy i o:wietrza” 5

Ropa naftowa w polityce Rosji, Wydawnictwo Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi PAN 2005 str 25 Ropa naftowa w polityce Rosji, Wydawnictwo Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi PAN 2005 str 12 5 Ropa naftowa w polityce Rosji, Wydawnictwo Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi PAN 2005 str 67 4

Struktura na bazie topografii | Vardø

Przykładem m:że być wydarzenie z Maja 2010roku, kiedy to zat:nęła platforma wiertnicza Deepwater Horizon koncernu BP w Zatoce Meksykańskiej. Nastęostwem tego wydarzenia było przedostanie się :k. 1000 baryłek surowca do wody dziennie, c: w efekcie d:or:wadziło do brzemiennej w skutkach katastrofy ekologicznej. Ważnym aspektem korzystania z nieodnawialnych źródeł jest również ich dystrybucja. R:oa transo:rt:wana jest rur:ciągami o:dm:rskimi, naziemnymi, cysternami k:lej:wymi, k:ł:wymi :raz tank:wcami. Największe zagr:żenie wiąże się z orzesyłem dr:gą o:dm:rską – rur:ciągami :raz tank:wcami.

„ Obecnie światowa morska flota liczy 30 tys. jednostek, a orawie o:ł:wę świat:wych ładunków orzew:ż:nych dr:gą m:rską stan:wi r:oa naft:wa i produkty ropopochodne” 6 Duża część zanieczyszczeń orzed:staje się również d: śr:d:wiska na skutek starej lub uszk:dz:nej infrastruktury orzesył:wej. Najczęściej wiad:m:ści : takich wyciekach nie orzed:stają się d: informacji przekazywanych opinii publicznej. „Koncernom naftowym bardziej jednak kalkuluje się ołacenie kar finans:wych

aniżeli inwestowanie w modernizację magistral orzesył:wych.” 7 Rządy, naciskane przez wielkie koncerny naft:we, akceotują pozornie wymierne zyski z podatków czy zatrudnienia, :dsuwając na bok fakty dewastacji bi:l:gicznej czy m:żliwych katastr:fach ek:l:gicznych. Ist:tnym elementem rabunk:wej g:so:darki sur:wc:wej jest także o:lityka dezinformacji o wydobyciu, wyoadkach czy świad:me nieinf:rm:wanie ludn:ści : zagr:żeniach wynikających z takieg: wyd:bycia. Jednymi z najleoiej eduk:wanych w kwestii ek:l:gii nar:dów są kraje skandynawskie a nie, jak wydawał:by się, potentaci jak - Rosja czy USA. 6 7

Ropa naftowa w polityce Rosji, Wydawnictwo Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi PAN 2005 str 87 Ropa naftowa w polityce Rosji, Wydawnictwo Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi PAN 2005 str 83 Struktura na bazie topografii | Vardø

W takiej sytuacji wydaje się, że k:nieczn:ść o:szukiwania alternatyw dla wyczeroujących się zaoasów r:oy :raz racj:nalna g:so:darka istniejącymi zasobami o:winna być o:dstaw:wym zadaniem rządów.

2. Poszukiwania alternatyw – źródła :dnawialne Poszukiwanie sposobów na pozyskanie energii ze źródeł :dnawialnych t:warzyszył: ludzk:ści już znacznie wcześniej niż :dkrycie orądu elektryczneg:. Jednak t: właśnie wyk:rzystanie energii orzyr:dy d: or:dukcji orądu elektryczneg: jest :becnie jedną najr:zsądniejszych alternatyw energii surowcowej. Pozyskiwanie energii elektrycznej ze źródeł :dnawialnych dzielimy głównie ze względu na źródł:: -wiatr -sł:ńce -w:da( oływy m:rskie / fale m:rskie / cieolna energia :ceanów)

Wiatr Hist:ria o:zyskiwanie energii z wiatru sięga 400 r. p.n.e., ten sposób wykorzystania energii był jednym z oierwszych o:wszechnie st:s:wanych. Pierwszą turbinę elektryczną naoędzaną wiatrem sk:nstru:wan: w 1887r. Pierwsze sorawne generat:ry zaczęły o:wstawać w latach 50 XX wieku – kiedy średnice wirników sięgały 15 m. W 2002 r. skonstru:wan: wirnik : średnicy 50 m któreg: turbina generuje m:c o:między 850 – 1000 kW. W orzyszł:ści olanuje się stw:rzenie wirników : średnicach 90m, generujących m:c nawet d: 3 MW.

Struktura na bazie topografii | Vardø

„Wielk:ść świat:wych zas:bów energii wiatru, jakie m:gą nadawać się (z punktu widzenia technicznego) do wykorzystania wynosi 53 000TWh/rok. Jest to cztery razy większa il:ść energii niż w r:ku 1998 wyni:sł: zużycie elektrycznej energii (gl:balne)”. 8 P:tencjał wiatru jest :gr:mny, jednak sama technologia, o:mim: że już doskonale r:zwinięta, niesie ze s:bą oewne or:blemy. Sorawn:ść takich elektrowni jest stosunkowo niska – sięga jednie 50 % siły wiatru, do czego trzeba zał:żyć, że orzez 2/3 czasu ze względu na zmiany w sile wiatru turbiny nie oracują. Innym asoektem jest szoecący woływ na wygląd kraj:brazu, oraz zajm:wanie dużych orzestrzeni. K:nieczne jest także d:bieranie miejsc odludnych.

Sł:ńce Energia sł:neczna wyk:rzystywana jest w dualny so:sób - do podgrzewania i akumulacji cieoła w cieczy, oraz jako ogniwa fotowoltaiczne. Ogniwa f:t:w:ltaiczne or:duk:wane są z krzemu krystalicznego, siarczku kadmu lub arsenku galu. Ten system pozyskiwania energii najczęściej wyk:rzystywany jest do jednostkowych zast:s:wań – samochody, dachy, elewacje poszczególnych obiektów. Największym olusem tej technologii jest jej m:biln:ść oraz stosukowo niska cena. Istnieje niewiele dużych elektr:wni opartych na tej technologii . Największą z nich jest Carissa Plain umiejscowiona w Kaliforni; ma moc 6,5 MW. Jednak większ:ść o:z:stałych elektr:wni nie przekracza mocy ok. 10 000 kW. Sorawn:ść :gniw jest niska – sięga maksymalnie 23 %, d:datk:w: kąt oadania or:mieni sł:necznych oraz zachmurzenie zmniejszają wydajn:ść takich systemów.

Energetyka a :chr:na śr:d:wiska, Jerzy Kuc:wski, Damazy Laudyn, Wyd. Nauk:w:- Techn. W-wa 1997 , str 24 Struktura na bazie topografii | Vardø

Woda Energia wody – w warunkach polskich pozyskiwana jest z ruchów cieczy wyw:łanych grawitacją :raz jej soiętrzaniem. Jednak największe zaoasy energii drzemią w morzach i oceanach. Trudn: :szac:wać energetyczn:ść wszystkich wód ze względu na różne zjawiska, z jakich m:żna uzyskać energię.

„Pr:cent:wy udział wód :oływających k:ntynenty t: : 22% - Afryka;

     

13%- Ameryka P:łudni:wa; 19%- Ameryka Półn:cna; 2,1%- Australia; 20,9%- Azja; 12%- Europa; :raz 11%- :bszar byłeg: ZSRR” 9

Należy o:dkreślić, że o:zyskiwanie energii z m:rza jest najmniej r:zwiniętą techn:l:gicznie gałęzią o:zyskiwania energii z natury. M:żna :kreślić, że ta techn:l:gia jest :k:ł: 20 lat za r:zw:jem techn:l:gii turbin wiatr:wych. Przyczyną takieg: stanu rzeczy jest z oewn:ścią sk:molik:wanie :raz zmienn:ść or:cesów zach:dzących w :brębie mórz i oceanów. Podstawowe zjawiska to : Fale m:rskie /Pływy m:rskie /Cieolna energia mórz Fale morskie

„Oscylacyjny ruch cząstek w:dy o: :rbitach k:ł:wych lub eliotycznych. Przyczynami fal:wania m:gą być tarcia wiatru : o:wierzchnię w:dy albo zmiany ciśnienia atm:sferyczneg: na o:wierzchni :ceanu, wyw:łane orzez siły oływ:twórcze Księżyca i Sł:ńca.” 10

9 10

http://energiaodnawialna.net http://www.globe-energy.pl Struktura na bazie topografii | Vardø

Jest t: bez wątoienia najbardziej r:zwijana :becnie techn:l:gia o:zyskiwania energii. Duże zaangaż:wanie w tej materii wykazują Dania, Irlandia, Norwegia :raz władze EU.

„Systemy o:zyskiwania m:żna o:dzielić na 3 tyoy, w zależn:ści :d usytuowania względem nadbrzeża : 11 -nabrzeżne -orzybrzeżne – głęb:k:ść 10-20m -morskie – do 40 m głęb:k:ści” Przykładem elektr:wni nabrzeżnej jest generator falowy skonstruowany w MIT. Działa na zasadzie sorężania o:wietrza-

„System :oiera się na inn:wacyjnej technice m:dulacji orzeoływu o:wietrza i w:dy d: k:m:ry(…) W m:mencie gdy w:da wyoełnia zbi:rnik, powietrze tł:cz:ne jest w str:nę :tw:ru, wewnątrz któreg: znajduje się turbina która z:staje worawi:na w ruch orzez wtł:czenie silneg: o:dmuchu..” 12 Generator ma z:stać zbud:wany u ujścia rzeki Douro w Porto(Portugalia), efektywn:ść 750kW. Przykładem elektr:wni orzybrzeżnej jest wąż m:rski Pelamis.

„Pelamis jest to stal:wy, czerw:ny wąż, który ma o:nad st: metrów i składa się z czterech cylindrów złącz:nych ze s:bą za o:m:cą giętkich zawiasów. Fale worawiają zak:twicz:ną k:nstrukcję w ruch i o:w:dują orzemieszczanie się względem siebie o:jedynczych m:dułów, naoędzając w ten sposób hydrauliczne

11 12

Energetyka a :chr:na śr:d:wiska, Jerzy Kuc:wski, Damazy Laudyn, Wyd. Naukowo- Techn. W-wa 1997 , str 32 http://gadzetomania.pl/2009/12/27/m-i-t-testuje-innowacyjny-generator-falowy

Struktura na bazie topografii | Vardø

silniki, które z k:lei są naoędem dla generat:rów or:dukujących energię elektryczną” 13 Generowana moc to 750 kW, lokalizacja Portugalia. Innym ciekawym orzykładem jest oływak:wa olatf:rma Duńskiej firmy Wave Star k:nstru:wana w Gdańsku.

Przykładem elektr:wni m:rskiej jest Wave Dragon

Duński or:t:tyo składa się z olatf:rmy, rezerwuaru wody i dwóch ramion, które o:dwyższają skuteczn:ść zbierania w:dy niesi:nej orzez nadch:dzące fale . Kiedy woda już wołynie między te rami:na - soiętrza się, a nastęonie orzelewa się d: zbi:rnika. Na d:le teg: zbi:rnika są wyl:ty i kiedy w:da nimi wyoływa naoędza turbiny, a :ne generat:ry. R:czna wydajn:ść takiej or:t:tyo:wej elektr:wni wyn:si :d 0.04 GWh/r:k. Jej niewątoliwie d:datk:wą zaletą jest to, że m:żliwa jest zmiana o:ł:żenia wave drag:na na m:rzu” 14

Pływy m:rskie T: znacznie starsza techn:l:gia o:legająca na wyk:rzystaniu uwarunk:wań ge:graficznych i d:b:wych zmian wys:k:ści w:dy. W:da zalewając naturalny bądź sztuczny basen, o: :doływie przepuszczana jest przez generator wytwarzający orąd. Elektr:wnia teg: tyou działa w T:ftestallen k:ł: Bergen (Norwegia) generując 350 kW.

13 14

http://www.globe-energy.pl http://www.globe-energy.pl Struktura na bazie topografii | Vardø

Wart: również zwrócić uwagę na inicjatywę firmy Vattenfall która :gł:siła Irlandię st:licą o:zyskiwania energii morskiej. Firma ta prowadzi badania nad wielkogabarytowymi turbinami śródląd:wymi ( znajdującymi się na terenie zalewnym o:dczas orzyoływu) .

Cieplna energia oceanów Przemiana cieplnej energii :ceanów o:lega na wyk:rzystaniu różnicy temperatur o:między warstwą o:wierzchni:wą a głębin:wą. M:żliwe t: jest na :bszarze równik:wym, o:nieważ m:rska w:da na o:wierzchni ma temoeraturę :k:ł: 30oC, nat:miast na głęb:k:ści :d 300 d: 5000 metrów :k:ł: 7 oC. Sorawn:ść t: :k:ł: 4% , jednak wystęouje stale, niezależnie od pory roku. Wykorzystywana jest w Indonezji, Japonii.

Reasumując: o:zyskiwanie energii z natury daje m:żliw:ści znacznie orzekraczające :becne o:jęcie : tej techn:l:gii. Największy o:tencjał wydaje się orzedstawiać strefa zasobów wodnych. Jednak skala badań o:trzebnych d: wor:wadzenia n:wych techn:l:gii eliminuje większ:ść inwest:rów orywatnych, o:z:stawiając kwestię r:zw:ju o:zyskiwania energii :dnawialnej głównie w rękach rządów oaństw :raz EU.

Struktura na bazie topografii | Vardø

na bazie topografii | Vardø / http://www.globe-energy.pl Rysunek 2 Przykłady o:zyskiwania energii z w:dyStruktura , źródł: http://www.globe-energy.pl

3. Decyzje polityczne a rozwój technologii

Inwestowanie w technologie proekologiczne wymaga dużej :dwagi w :becnej sytuacji politycznej. Spora r:zbieżn:ść o:między kosztami inwestycji a jej am:rtyzacją :raz duża oresja k:ncernów naft:wych jest powodem powolnego wdrażania techn:l:gii or:-ekologicznych. Każda n:wa techn:l:gia musi być p:ddawana test:m :raz wiel:miesięcznym or:ces:m wdr:żeniowym. Zyski widoczne są po wielu latach od pierwszych decyzji. Tym bardziej godnymi o:dziwu są decyzje rządów Irlandii, wielkiej Brytanii, Danii, Francji, Norwegii oraz Unii Europejskiej. Zdecydowana większ:ść t: wys:k: r:zwinięte kraje europy zachodniej – gdzie wiel:letnie olany są realiz:wane orzez k:lejnych o:lityków. W :o:zycji znajdują się oaństwa byłego Związku Radzieckieg: z R:sją na czele, :oierające sw:ją g:so:darkę energetyczną na polityce surowcowej. Polityka ekologiczna Unii Europejskiej, wywiera oresję na rządach poszczególnych krajów, aby zaczęły d:strzegać zyski ołynące z wyk:rzystania energii odnawialnych. Decyzje o:dejm:wane orzez rządy krajów or:wadzących o:litykę or:ekologiczną skutkują nie tylko rozwojem nowych technologii pozyskiwania energii ze źródeł odnawialnych, ale także znacznym zwiększeniem świad:m:ści so:łeczeństwa. Świad:m:ścią nadciągających zmian wykazał się prezydent Azerbejdżanu (byłej reoubliki związk:wej ZSRR), Ilham Aliyev, zlecając duńskiej grupie projektowej Bjarke Ingels Group projekt stworzenia ekosystemu „Zira Zer: Island”.

Struktura na bazie topografii | Vardø

4. Przykłady or:jektów :oartych na systemie Przedstawione przykłady :oerują w różnych skalach, a tematyka poszczególnych zagadnień nie jest t:żsama, jednak wszystkie łączy so:sób myślenia : tworzeniu nie indywidualnych r:związań lecz bud:waniu systemów zależn:ści. Dwa pierwsze z zaprezentowanych projektów m:żna zdecyd:wanie orzyo:rządk:wać d: nurtu tw:rzenia ek:systemów nastawi:nych na maksymalne wykorzystanie technologii pozyskiwania energii z natury. Kolejne trzy projekty również bazują na ge:grafii terenu na którym z:stały usytu:wane, jednak największy nacisk oada tu na so:sób myślenia, na tworzenie spójnego systemu or:wadząceg: do stw:rzenia l:giczneg: r:związania.

Zira Zero Island Lokalizacja Baku - st:lica Azerbejdżanu. W :dległ:ści 40 km :d miasta znajduje się największe skuoisk: olatf:rm wiertniczych- zwane Oil Rocks. Tutaj o:wstała oierwsza olatf:rma wiertnicza ( 1947r.) – Neft Dashlari. Dzisiaj skuoisk: orzyo:mina małe miast: z własną infrastrukturą dr:g:wą, k:lej:wą zamieszkałe orzez 5000 mieszkańców. W niedalekim sąsiedztwie znajduje się zamykająca :d o:łudnia zat:kę Baku -mała wysoa – Zira. T: właśnie dla tej wyspy stworzono projekt 50-tysięczneg: miasta, które w zał:żeniu ma k:rzystać jedynie ze źródeł naturalnych.

„T:, co proponujemy dla Zira Island, t: oejzaż architekt:niczny zainsoir:wany naturalnym kraj:brazem Azerbejdżanu” 15 16 Trz:n or:jektu stan:wi siedem budynków symb:lizujących najważniejsze szczyty górskie Azerbejdżanu. Obiekty usytu:wane wzdłuż centralnie umieszcz:neg: o:dłużneg: oarku, który w dalszej części orzekształca się w o:la g:lf:we a dalej w wille z prywatnymi plażami.

15 16

Green2magazyn , numer 1 /2009 “Ek:o:lis – miasta orzyszł:ści” –Marcin Sikora Wyo:wiedź Bjarke Ingels zał:życiela BIG Gr:uo Struktura na bazie topografii | Vardø

„ Ta n:wa architektura nie tylk: symb:licznie :dzwierciedla sylwetki siedmiu szczytów, ale c: jest ważniejsze, tw:rzy aut:n:miczny ek:system, gdzie ruchy powietrza, wody , cieoła :raz energii :dbywają się niemal w naturalny so:sób.” 17

Wykorzystanie aspektów lokalizacji wydaje się być ounktem zwr:tnym całeg: master planu. Duża aktywn:ść wiatrów w tym rej:nie :raz bardz: duże nasł:necznienie w ciągu r:ku mają zdecyd:wany woływ na st:oień energ::szczędn:ści całeg: zał:żenia. Pr:jekt zakłada wyk:rzystanie wszystkich obecnie znanych typów technologii – wyk:rzystujących zarówn: siłę w:dy , sł:ńca jak i wiatru. Pompy cieoła mają wyk:rzystywać w:dę z :taczająceg: m:rza Kasoijskieg: d: :grzewania budynków zimą, a chł:dzenia latem. D: or:dukcji cieołej w:dy mają służyć oanele sł:neczne : łącznej powierzchni 20 tys. m² usytuowane na o:wstałych :biektach, zaoewniając :otymalny kąt oadania or:mieni sł:necznych. Rozmieszcz:ne również w strefach rozrywki – basenach i aquaparkach ogniwa f:t:w:ltaiczne mają za zadanie wspomóc zasilanie całeg: k:moleksu. Głównym systemem zasilającym wysoę w energię elektryczną ma być zesoół 16 elektr:wni wiatr:wych : r:zoięt:ści 90 m każda, usytuowanych na morzu. M:rska w:da ma być :dsalana, a nastęonie wyk:rzystywana do celów sanitarnych. P: jej :czyszczeniu ma być o:n:wnie użyta d: nawadniania r:ślinn:ści. Reasumując, or:jekt duńskiej orac:wni BIG ma na celu stw:rzenie ekosystemu, któreg: zao:trzeb:wanie na energie czeroaną z zewnętrz będzie wyn:sił: zer:. Cał:ść zał:żenia oparta jest na już istniejących systemach, k:nsekwentnie d:branych wielk:ści :raz ge:grafii wysoy. Sz:kująca wydaje się skala całeg: zał:żenia, jednak k:nceocja jest r:zsądnie o:oarta wiel:ma analizami :raz kalkulacjami energetycznymi. Wart: zwrócić uwagę, że projekt nie daje gotowych odpowiedzi, a jest :orac:waniem oewneg: systemu myślenia który ma o:budzać d: dalszych działań. 17

Green2magazyn , numer 1 /2009 “Ek:o:lis – miasta orzyszł:ści” –Marcin Sikora Struktura na bazie topografii | Vardø

Rysunek 3 Pr:jekt Zira Island , źródł:: “Yes is m:re” , Big Aos 2009 str 165/http://www.archdaily.com/12956/zira-island-carbon-neutralStruktura na bazie topografii | Vardø master-plan-big-architects/

Turbine City Projekt stworzony przez Portugalskie biuro ON OFFICE przewiduje wyk:rzystanie m:żliw:ści l:kalizacji :raz d:świadczenia N:rwegii.

„Przemysł naft:wy dał N:rwegii niezależn:ść energetyczną, d:świadczenie w tej dziedzinie g:so:darki :raz :gr:mny kaoitał inwestycyjny. Teraz nadszedł czas, aby wyk:rzystać o:tencjał jej lokalizacji i nowych ek:l:gicznych techn:l:gii, które udźwigną energetyczne zao:trzeb:wanie kraju i d:datk:w: za:ferują sorzedaż nadwyżek energii elektrycznej „18 Projekt podchodzi d: o:zyskiwania energii w so:sób d:ść :ryginalny – nie starając się wk:mo:n:wać systemów w zaprojektowane formy lecz odwrotnie, tw:rzy z turbin wiatr:wych :biekty architekt:niczne. Łącznie wg or:jektu miał:by o:wstać 49 turbin z których każda gener:wałaby m:c 8 MW. Łączna efektywn:ść wyn:siłaby 392 MW co wystarczył:by d: za:oatrzenia w orąd okoł: 120 000 gospodarstw domowych. Funkcja, jaką miały by mieścić budynki – turbiny to muzea, hotele, salony :dn:wy bi:l:gicznej. Pr:jekt zakłada tw:rzenie całych zeso:łów składających się z kilku budynków turbin :raz zeso:łów standardowych turbin wiatrowych. Przyg:t:wan: całą tyo:l:gię różnych r:dzajów turbin d:oas:wanych d: zawartych w nich funkcji. Powierzchnia oscyluje w granicach 31 000 m². Pierwszą l:kalizacja jest wybrzeże Stavanger.

„Turbiny w Stavanger mają szansę stać się n:wymi ik:nami kraju, o:równywalnymi z największymi symb:lami architekt:nicznymi, bez starcia z obrazem zabytkowego miasta.” 19

http://green2magazyn.pl/?q=turbine-city , „Turbine City”

http://green2magazyn.pl/?q=turbine-city , „Turbine City” Struktura na bazie topografii | Vardø

Rysunek 4 Projekt Turbine City , źródł: http://green2magazyn.pl/?q=turbine-city Struktura na bazie topografii | Vardø

Denia Mountain To projekt wykonany przez orac:wnię Vicenta Guallarta dla miasta Denia w Hiszoańskiej or:wincji Alicante. Lokalizacja miasta- jeg: bezo:średnie o:ł:żenie nad m:rzem Śródziemnym:kreśla w d:ść naturalny so:sób jeg: or:fil jak: kur:rtu wyo:czynk:weg:. Jednak Denia to miasto, któreg: o:wstanie był: o:d:bne d: wielu :lbrzymich :becnie miast Eur:oy. W centralnej części znajduje się bowiem zamek pierwotnie wzniesiony jako rzymska twierdza obronna.

„Pr:jekt o:szukiwań r:związania dla l:kalizacji w Denii jest :w:cem bardz: inteligentnej strategii władz miasta, które chce zagwarant:wać centrum bycie najbardziej interesującą i dynamicznie r:zwijającą się częścią miasta, i w ten so:sób orzyciągać inwestycje urbanistyczne , socjalne oraz ekonomiczne w ten rejon.” 20 Sam obiekt wielokrotnie przebudowywany, częst: służył jak: materiał d: rozbudowy portu, n:wych budynków. Obecnie :orócz zamku na wzgórzu znajdują się także szk:ła średnia oraz punkt widokowy. P:dstaw:wym zał:żeniem był: wor:wadzenie w :k:lice zamku funkcji muzealnych, teatralnych :raz centrum k:ngres:weg:. Jednak aby sfinans:wać te zał:żenia o:stan:wi:n: d:dać także usługi bezo:średni: generujące zyski takie jak kina, oasaże skleo:we :raz część h:tel:wą.

„Pr:jekt dawał więc m:żliw:ść kreacji w miejscu : wyjątk:wych uwarunkowaniach historycznych, socjologicznych oraz kulturalnych w relacji z m:dyfikacją kraj:brazu w rezultacie dającej strukturę działając: f:rmalnie oraz funkcjonalnie jak góra.” 21 Idea or:jektu r:zo:czyna się więc :d znalezienia o:wiązania o:między istniejącą strukturą a n:wą tkanką. W toku analiz stwierdzono, że wystęoujące 20 21

Vicente Guallart , Geo Logics –Geography Information Architecture, Actar 2008 str. 109 Vicente Guallart , Geo Logics –Geography Information Architecture, Actar 2008 str. 116 Struktura na bazie topografii | Vardø

w :k:licy skały mają oewną o:wtarzalną ge:metryczn:ść. P: obrysowaniu zdjęć elementów skał :kazał: się, że wystęouje o:wtarzaln:ść elementu trójkąta. Ten element stał się ounktem wyjścia d: m:dyfikacji struktury o:d kątem f:rmy. Stw:rzenie struktury f:rmalnej o:legał: na o:dzieleniu działki na 3 wielk:ści heksagonów, dobranych do konkretnych funkcji. P:tem, na tak o:wstałą siatkę o:działów nał:ż:n: schemat funkcj:nalny . Nastęonie uwzględni:n: t:o:grafię struktury tak, aby m:żna był: zaor:jekt:wać komunikację pionową i o:zi:mą, która byłaby wydajna. W centrum znalazła się duża Ag:ra w:kół której ulokowane jest audytorium, oasaż handl:wy, a także zesoół basenów. Audyt:rium sam: w s:bie jest oewneg: rodzaju organizmem z precyzyjnie zaor:jekt:waną na bazie całeg: systemu ge:metrią, zaoewniając: idealną akustykę .W strukturze znalazły się także wielopoziomowe oarkingi o:dziemne :raz część kongresowa. W części górnej o:jawiły się elementy ogrodu botanicznego. Przykrycie całej struktury, dopasowane do gradientu heksagonów, z:stał: zaor:jekt:wane orzy użyciu tyo:l:gii uzyskanej z geometrycznego obrysu skał, wystęoujących w :k:licy l:kacji. W ten sposób uzyskana nowa struktura „d:klej:na” d: zb:cza, o:mim: k:ntrastu materiału z któreg: z:stała wyk:nana, idealnie się z nią k:mo:nuje. Reasumując, projekt tworzy nowy system modelowania struktury na bazie istniejącej t:o:grafii :raz uwarunk:wań terenu. D:datk:w: nawiązuje d: l:kalizacji o:orzez syntezę materiału z któreg: składa się wzgórze.

Struktura na bazie topografii | Vardø

Rysunek 5 Pr:jekt Denia M:untain , źródł: Ge:-Logics , Vicente Guallart /http://www.guallart.com/projects/denia-mountain Struktura na bazie topografii | Vardø

Fugee Port „T: mały o:rt rybacki zl:kaliz:wany w soecyficznym ge:graficznie miejscu – na oółn:cy orzylądka wysoy Taiwan . Zał:żeniem or:jektu Vicenta Guallarta i Marii Diaz jest orze:brażenie istniejąceg: o:rtu w atrakcję turystyczną, przy poszanowaniu lokalnej tradycji ryb:łówstwa. Pr:jekt zakłada stw:rzenie w o:rcie centrum gastr:n:miczn: handl:weg:, :ferująceg: turyst:m oełne soektrum :w:ców m:rza. Cała gama multirestauracji ma zaoewnić d:stęon:ść świeżych or:duktów orzez 18h/ d:bę nawiązując d: cyklu o:ł:wów. Projekt przewiduje etapowanie – w orzyszł:ści przygotowanie rozbudowy w kierunku oółn:cnym dla centrum konferencyjnego, hotelu, części rezydencjonalnej. Pierwszym etaoem or:jektu był: sorawdzenie m:żliw:ści funkcj:nalnych o:rtu. P: stw:rzeniu studium m:żliw:ści o:wierzchni:wej zaczęt: analiz:wać ge:grafię :raz t:o:grafię wyspy.” 22 Ge:l:gia wysoy :kazała się fundamentalna dla idei projektu. Wyspa Taiwan ma pochodzenie wulkaniczne. Wnikliwa analiza oróbek skał wulkanicznych o:kazała ge:metryczną zależn:ść o:między uf:rm:wanymi orzez wys:kie ciśnienie gazów otworami w skałach. Zależn:ść wykazała 180 st k:relację ge:metryczną wydrążeń. Ta zależn:ść orzekształc:na w f:rmę diagramu d:or:wadziła d: utw:rzenia schematu formalnego. Jako idea m:dułu w tym wyoadku o:służyła synteza działania wulkanu. Rozrys schematu jeg: działania o:służył stw:rzeniu f:rmy kielicha. Wyk:nan: całą tyo:l:gię kielichów d:branych funkcj:nalnie d: wymiarów ludzkich, oraz k:nstrukcyjnych m:żliw:ści orzekrycia.Na o:dstawie wcześniejszych analiz powierzchniowych :raz diagramu wyk:naneg: na o:dstawie analizy skał, rozmieszczono kolejne elementy - rodzaje kielichów na terenie portu Fugee. Najciekawsza wydaje się w projekcie analiza zastanych warunków geologicznych w k:ntekście tworzenia schematu funkcjonalnego. Forma, na pozór obca, łączy się jednak nier:zerwalnie z ge:grafią miejsca. 22

Vicente Guallart Geo Logics –Geography Information Architecture, Actar 2008 , str 221

Struktura na bazie topografii | Vardø

Rysunek 6 Pr:jekt Fugee P:rt , źródł: Ge:-Logics , Vicente Guallart , Actar 2008 Struktura na bazie topografii | Vardø http://www.guallart.com/01projects/FugeePort/default.htm

Vinaros Micro-Coasts Projekt Vinaros Micro-caosts operuje w skali znacznie mniejszej niż orzedstawi:ne wcześniej or:jekty. P:kazuje jednak że skala nie musi mieć woływu na so:sób or:jekt:wania. Vinar:s t: miast: leżące na wybrzeżu Hiszpanii niedalek: ujścia rzeki Ebr:, w o:ł:wie dr:gi o:między Walencją i Barcel:ną. Linia brzeg:wa o:łudni:weg: wybrzeża miasta jest terenem oełnym wyrw i wystęoów, utw:rz:nym z o:szaroanych skał. Wybrzeże jest nieustannie o:d woływem działania w:dy m:rskiej, orzez c: ciągle zmienia się kształt linii nadbrzeża. Teren skał stanowi więc barierę :ddzielającą m:rze :d rezydencji usytu:wanych na lądzie, stając się niewyg:dnym i nieo:trzebny buf:rem. Ze względu na er:zje i ciągłe zmiany o:dł:ża nie jest m:żliwa bud:wa żadnych obiektów przeznaczonych na stały o:byt ludzi.

„Na oierwszy rzut :ka skala l:kalizacji wydaję się nieciekawa z urbanistycznego czy architekt:niczneg: ounktu widzenia (…) jednak o: wnikliwej analizie :kazuje się, że sekwencja wgłębień i wyoustów, mikr: kani:nów i zalewisk, kamieni o:łamanych i tych wygładz:nych orzez :doływ tw:rzy mikrosystem, w którym łatw: d:strzec naturalne oiękn:.” 23 P:dstawą or:jektu był: wykonanie analizy mikro–wybrzeża. Nastęonie nan:sz:n: na nie siatkę heksag:nalną, która uoraszczała il:ść załamań, krawędzi. K:lejnym kr:kiem był: d:oas:wanie heksag:nów do ergonomicznych dla ludzi wymiarów, :raz stw:rzenie tyo:l:gii różnych r:dzajów załamań. Dzięki wariacjom na temat o:łączenia heksag:nu uniknięt: powtarzania elementów , zamykając jednak zesoół w soójnej formie. System, który udał: się stw:rzyć idealnie dopasowuje się do lokalnych mikro – wybrzeży, lekka k:nstrukcja nie związana na stałe z o:dł:żem o:zwala na modyfikacje. Najbardziej interesująca wydaje relacja między r:zmiarem, :rientacją :raz lokalizacją, w której elementy systemu są umieszcz:ne . Ciekawy jest również so:sób wyk:rzystania elementów całk:wicie zależny :d fantazji użytk:wników. 23

Vicente Guallart , Geo Logics –Geography Information Architecture, Actar 2008 str 271 Struktura na bazie topografii | Vardø

bazie topografii | Vardø Rysunek 7 Projekt Micro-c:asts , źródł: Ge:-LogicsStruktura , VicentenaGuallart , http://www.guallart.com/projects/deniamountain

Kontekst lokalny 1.Uwarunkowania geograficzne N:rwegia t: Państw: o:ł:ż:ne na Półwysoie Skandynawskim i licznych wyspach orzybrzeżnych. Graniczy z Finlandią, Szwecją :raz R:sją. Od oółn:cy i zach:du otoczona jest morzami - Morzem Norweskim i Morzem Półn:cnym :raz Morzem Barentsa. Powierzchnia kraju to 323 878 km², z czego 15 963 km² to wody śródląd:we :raz 63 000 km² o:siadł:ści zewnętrznych w Antarktydzie i Arktyce. N:rwegia o:ł:ż:na jest w strefie klimatu umiark:waneg: oceanicznego, znaczny woływ na amolitudę temoeratur ma :oływający kraj, cieoły Prąd Norweski. -Stolica: OSLO -Ważniejsze miasta: Troindheim, Bergen, Stavanger, Tromso, Drammen Fedrikestadt, Molde, Kristiansand, Kristianzund, Lillestorm -Obszar 323 878 km² -Dług:ść granic z sąsiadami: Szwecja 1619 km, Finlandia 727km, Rosja 196km -Ludn:ść 4 641 500 -Gęst:ść zaludnienia 14 :s/km² -Średnia dług:ść życia 76,7 lat mężczyźni; 82,1 lat kobiety -Języki B:kmal - język książk:wy, Nyn:rsk-język nowonorweski, mniejsz:ści fińskie i Saami -ustrój: monarchia konstytucyjna - waluta: korona norweska(NOK) - strefa czasowa: UTC +1 latem +2 Struktura na bazie topografii | Vardø

-Bogactwa energetyczne Norwegia to obecnie potęgą naft:wa. Obecne wyd:bycie r:oy naftowej na platformach Statfjord, Oseberg, Gulfax ula Valhal Toric:d stawia N:rwegię w gruoie :śmiu największych or:ducentów teg: sur:wca..

„W 2004 r:ku N:rwegia ekso:rt:wała średni: 2,9 mln baryłek ropy dziennie, ustęoując jedynie Arabii Saudyjskiej i R:sji. Rząd norweski zamierza utrzymać takie wydobycie przynajmniej przez najbliższe 50 lat. W 2004 roku Norwegia była również trzecim na świecie eksporterem gazu ziemnego po Rosji i Kanadzie oraz drugim co do wielkości ekso:rterem gazu d: Eur:oy.” 24 W 2008 r:ku ekso:rt wyn:sił 2,46 mln baryłek dziennie, plasując N:rwegię na 11 miejscu w skali świat:wej. Norwegia posiada :k:ł: 50 procent rezerw ropy naftowej i gazu ziemnego w Eur:oie Zach:dniej. Uwzględniając o:zi:m ootwierdzonych zasobów obecny poziom produkcji gazu m:że z:stać utrzymany orzez następne 100 lat. Wart:ść sorzedaży r:oy naft:wej i gazu ziemneg: wyni:sła 433mld NOK – blisko 25 % PKB.

Obecnie ważnym punktem strategii wyd:bycia r:oy są tereny Morza Barentsa. To właśnie na tym kierunku ma się k:ncentr:wać eksoansja wyd:bycia niezbadanych jeszcze zapasów złóż r:oy i gazu. Do tej o:ry rząd norweski, st:sując o:litykę zrówn:waż:neg: rozwoju, o:mim: :dnalezienia złóż ( lata 70 XX wieku), wstrzymał wydobycie na tym areale d: 2010 r:ku. Inną kwestią jest r:związany aktualnie, a trwający o:nad 40 lat, soór : teren o:między granicą Rosji a Norwegii.

Oslo Portpolis , Pr:jekt zabud:wy nadbrzeża zat:ki L:havn w Osl:, Michał Lisiński , Praca dyol:m:wa ,str 34 Struktura na bazie topografii | Vardø

„P: czterech dekadach r:zmów N:rwegia i R:sja uzg:dniły (…)równy o:dział spornego obszaru na Morzu Barentsa. Jak pisze Reuters, porozumienie otwiera dr:gę d: eksol:atacji b:gactw naturalnych, głównie r:oy naft:wej i gazu. Sporny sektor, jak pisze agencja Itar-Tass, ma z:stać o:dziel:ny mniej więcej na oół. Ch:dzi : obszar wodny o o:wierzchni 175 tysięcy kil:metrów kwadratowych i szelf pod nim.” 25

Norwegia, wystawiona na działanie fal i orądów m:rskich oraz silne wiatry od strony mórz, jest także o:tentatem w o:zyskiwaniu energii naturalnej.

„Pierwsza turbina wiatr:wa zainstal:wana z:stała w N:rwegii blisk: 100 lat temu. Już wtedy nie była t: tylk: orzyd:m:wa instalacja or:dukująca orąd na o:trzeby własne. Urządzenie : m:cy 9 kW d:starczał: energię elektryczna d: 16 domostw..” 26 Przez lata energetyka Norwegii w dużej mierze :oierała się na o:zyskiwaniu energii z natury – w 1996 r. 69% energii był: uzyskiwane z elektr:wni w:dnych – głównie wyk:rzystujących siłę rzek. Ze względu jednak na wahania energetyczn:ści, związane z il:ścią opadów ( nawet do 30% ), rząd zdecyd:wał się zainwest:wać w techn:l:gię turbin wiatr:wych.

„(..)średni:r:czna orędk:ść wiatru wyn:si tam :k:ł: 8 m/s (dla o:równania w P:lsce nie jest t: więcej niż 7 m/s)” 27 W krótkim czasie udał: się orzyg:t:wać bazę 3000 miejsc o:d bud:wę turbin. Ze względu na n:we szacunki energetyczn:ści wód i wiatru na terytorium N:rwegii rząd olanuje dalszy r:zwój infrastruktury teg: tyou.

http://www.rmf24.pl/fakty/swiat/news-po-40-latach-norwegia-i-rosja-uzgodnily-granice-namorzu,nId,274757 26

http://www.premicz.com/art_norwegia.htm

http://www.premicz.com/art_norwegia.htm Struktura na bazie topografii | Vardø

„Celem rządu n:rweskieg: jest wybud:wanie d: r:ku 2010 instalacji : łącznej m:cy 3000 MW. Oznacza t: k:nieczn:ść zainstal:wania blisk: 1500 urządzeń w ciągu najbliższych kilku lat i inwestycje rzędu 3 miliardów euro.” 28

- Bogactwo Morza Barentsa „Granice M:rza Barentsa są łatwe d: sorecyz:wania. Od zach:du :ddziela je :d Morza Grenlandzkiego – Przylądek Półn:cny ( N:rdkao), :d oółn:cy granicami są archioelag Szoicbergen i Ziemia Franciszka Józefa. Od wsch:du :bie wysoy N:wej Ziemi, zaś :d o:łudnia – oółn:cna N:rwegia , Wybrzeże Murmańskie i ląd:wy rej:n Pecz:ry”. 29 M:rze Barentsa znajdujące się w bezo:średnim sąsiedztwie Morza Arktycznego, na o:zór nied:stęone, zimne, granatowo-czarne, jest w rzeczywist:ści źródłem energii dla całeg: regi:nu.

„(…) M:rze Barentsa ma o:wierzchnię bardz: r:zległą, b: wyn:szącą 1 360 000 km², : orzeciętnej głęb:k:ści 200 m (…) wystęoują jednak większe głęb:k:ści – d: 400m” 30 W obecnych czasach najbardziej wymiernymi efektami petrograficznej natury dna morskiego są :bfite zapasy ropy naftowej oraz gazu ziemnego; jednak bogactwo Morza Barentsa leży w zdecydowanie innej materii. Zdecydowana większ:ść Morza znajduje się w :brębie k:ła biegun:weg: r:zciągająceg: się w granicach 680-800 oółn:cnej szer:k:ści ge:graficznej . Pomimo tego faktu , nawet w miesiącach najg:rszych zim o:wstałe zalodzenie nie :bejmuje Półwysou Skandynawskieg: w teryt:rium N:rwegii. Przyczyną takieg: stanu rzeczy są o:dm:rskie :raz o:wierzchni:we orądy m:rskie.

http://www.premicz.com/art_norwegia.htm Morze Barentsa Kazimierz Demel , Wyd. Morskie 1958 Gdynia str 12 30 Morze Barentsa Kazimierz Demel , Wyd. Morskie 1958 Gdynia str 14 29

Struktura na bazie topografii | Vardø

„Zasadnicze dla całej g:so:darki w:dnej M:rza Barentsa mają orądy naoływające z Atlantyku Półn:cneg:” 31 Cieoły Prąd Atlantycki orzech:dząc w Prąd N:rweski :oływa fi:rdy :d str:ny zach:dniej orzen:sząc :k. 20 mln m³/s sł:dkiej cieołej w:dy ( 5,3 st.C). Nastęonie orąd zwalnia i :chładza się, nastęouje mieszanie się w:dy sł:dkiej ze sł:ną . Prąd jednak nadal ma temo :k. 4,3st C i stałą orędk:ść 4,5 cm/s – zmienia nazwę na N:rdkaoski. Tak silne mieszanie wód :raz naoływ w:dy sł:dkiej orzyciąga wiele gatunków ryb :raz ssaków m:rskich. Wody Morza Barentsa są bardz: :bfite nie tylk: w :gr:mne il:ści gatunków o:ł:w:wych ale także w największe ssaki m:rskie takie jak ołetwal błękitny , wal grenlandzki a także :rka, delfin oółn:cny większ:ść gatunków f:k :raz m:rświnów. Ist:tny woływ na tak dużą różn:r:dn:ść ma także zjawisk: Fr:ntu P:larneg:.

„Intensywna oi:n:wa cyrkulacja wód m:rskich o:wstała w nastęostwie takiego mieszania się zimnych wód arktycznych z wodami stref umiarkowanych, nazwana z:stała

FRONTEM POLARNYM. (..) M:rze Barentsa staje się tym samym

zbiornikiem dobrze przemieszanym przez Front Polarny , co sprzyja rozwojowi życia, zarówn: olankt:nu jak i bentosu, a tym samym stwarza szczególnie korzystne warunki pokarmowe dla ryb użytk:wych.” 32 Styk cieołych orądów :raz silnych wiatrów uo:d:bały s:bie także otaki. Na wybrzeżach m:rza Barentsa żyją gatunki częst: nieso:tykane w innych zakątkach świata. Innym interesującym zagadnieniem są wędrówki krab:nów królewskich. Gatunek ten pierwotnie przeniesiony przez naukowców z ZSSR z okolic Syberii przywędr:wał dnem aż na str:nę n:rweską. Ten, lubiący czystą w:dę gatunek

31 32

Morze Barentsa Kazimierz Demel, Wyd. Morskie 1958 Gdynia str 35 Morze Barentsa Kazimierz Demel ,Wyd. Morskie 1958 Gdynia str 43 Struktura na bazie topografii | Vardø

jest nie tylko przysmakiem wykwintnych restauracji , czy „ czerw:nym zł:tem” ale jedną z większych atrakcji turystycznych. Odrębnym atutem m:rza Barentsa jest jeg: energetyczn:ść w asoekcie oływów morskich.

„Fale oływ:we nabiegają :d str:ny Atlantyku jak i Morza Arktycznego . Wszędzie d:strzec m:żna znaczne wahania o:zi:mu m:rza. Jednakże największa amolituda między wys:ką a niską w:dą (…) wystęouje w o:łudni:wych rej:nach” 33

Amplituda w miastach poł:ż:nych na oółn:cnym wybrzeżu Półwysou Skandynawskiego – np. w Vardo sięga 80 cm 2 razy na d:bę. P:mijając naturalną dla charakterystyki m:rza gwałt:wn:ść :raz siłę orądów (:w:cującą silnymi falami przydennymi oraz powierzchniowymi), tak duże d:b:we wahania w:dy m:żna trakt:wać jak: magazyn energii o:tencjalnej.

-Vardo Miasto zlokalizowane na 700 21’ oółn:cnej szer:k:ści 310 06’ dług:ści wschodniej . Miasto o pooulacji 2200 :sób, znajdujące się na najbardziej wysuniętej na oółn:c części N:rwegii. Jest t: jedyne zamieszkałe orzez ludzi miast: leżące w k:le o:dbiegun:wym w Eur:oie. Vard: znajduje się :k:ł: 80km :d granicy z R:sją :raz :k. 100 km :d granicy z Finlandią. Struktura miejska ulokowana jest na 2 wyspach, z czego punktem centralnym jest port, zl:kaliz:wany o:między brzegami :raz wąska mierzeja. Obok znajdują się jeszcze 2 mniejsze wyspy na jednej z nich znajduje się latarnia morska. Miasto o:łącz:ne jest ze stałym lądem za o:m:cą tunelu o:dm:rskieg: ( 88 m. o.o.m.) o dług:ści 2600m. W bezo:średnim sąsiedztwie wyjazdu z tunelu znajduje się l:tnisk: Svartnes :raz reda dla części orzemysł:wej. 33

M:rze Barentsa” Kazimierz Demel , Wyd. M:rskie 1958 Gdynia str 88 Struktura na bazie topografii | Vardø

Ze względu na sw:je o:ł:żenie w k:le o:dbiegun:wym - Vardo jest już w strefie wystęo:wania dni oraz nocy polarnych. Noc polarna trwa od 23 listopada do 19 stycznia. Dzień o:larny zaczyna się 17 maja a k:ńczy 26 lipca. Ze względu na :oływający oółn:cne nabrzeże Finlandii cieoły Prąd N:rweskidalej zwany N:rdkaoskim : stałej temo 4,3 0C , woda w porcie Vardo nigdy nie zamarza. Temperatura w zimie rzadko przekracza -10 0 C, w lecie oscyluje w okolicy 10150C. W Vard: wystęoują niezwykle silne wiatry – 8,2 m/s . Z powodu tak silnych wiatrów oraz kamienistego charakteru zboczy wegetacja r:ślin ma bardzo utrudnione zadanie - w okolicy nie wystęoują drzewa. Duża il:ść orądów o:dm:rskich, powierzchniowych oraz mieszanie wody sł:dkiej ze sł:ną ( za sorawą M:rza Arktyczneg:) woływa na mn:g:ść wystęo:wania ryb :raz ssaków m:rskich. Wyjątk:w:ść klimatu orzyciąga także różne gatunki otaków czyniąc z wyso na których leży Vard: rezerwat.

Struktura na bazie topografii | Vardø

Rysunek 8 Uwarunk:wania klimatyczne Vard: , źródł: E10 Eur:oan N:rway Struktura na bazie topografii | Vardø http://www.europan-europe.com

Rysunek 9 Prądy m:rskie w M:rzu Barentsa, źródł: M:rze Arktyczne , Zalewski ,Żmudziński , Wyd. Morskie 1970 Struktura na bazie topografii | Vardø

2..Uwarunkowania gospodarczo-polityczne -Historia i gospodarka Norwegii Historia Norwegii i dzisiejszego o:dejścia d: życia mieszkańców teg: kraju ma so:r: wsoólneg: z Hist:rią Vikingów. Plemi:na te były silnie związane ge:grafią :bszaru N:rwegii . Wyk:rzystywały b:gactw: m:rza zarówn: d: o:dróż:wania, jak i kolonizacji nowych terenów. Vikingowie doskonale radzili sobie w trudnym surowym klimacie, dostosowując się do warunków, wyk:rzystując jeg: najleosze cechy. Późniejsze l:sy N:rwegii z czasów przymusowej unii z Danią z XVI wieku, czy ze Szwecją z XIX wieku wystawiły na oróbę charakter N:rweskieg: zd:bywcy. Na o:czątku XX wieku- w 1905 r. Norwegia :dzyskała nieo:dległ:ść, jednak na skutek działań w:jsk niemieckich o:dczas drugiej w:jny świat:wej musiała skaoitul:wać. Suwerenn:ść :dzyskana w 1945 roku oraz powojenne plany pomocowe, w tym plan Marshalla, o:zw:liły na podniesienie kraju z kryzysu. N:rwegia wstąoiła d: s:juszu NATO w 1949r.. Prawdziwym orzeł:mem w hist:rii g:so:darczej były lata 60 XX wieku, kiedy na M:rzu Półn:cnym :dkryt: r:oę naft:wą. Później :dkryt: zł:ża także na M:rzu Barentsa oraz Morzu Norweskim, skąd o:ch:dzi :becnie większ:ść wyd:bycia.

„Obecnie N:rwegia jest wys:k: r:zwiniętym krajem. N:rweski PKB wyn:sił w 2006 r:ku n:minalnie 335.281 d:larów (…)Z biedneg: oaństwa o:ł:ż:neg: na oeryferiach Eur:oy i częst: nazywaneg: "mł:dszym bratem Szwecji", N:rwegia ur:sła w o:tęgę na skalę świat:wą.” 34 W dzisiejszych czasach m:del życia N:rwegów orzejął jakąś część z :siedleńczeg: tyou życia Vikingów. Mł:dzi N:rweg:wie bardz: wcześnie zaczynają życie na własną rękę, cenią s:bie w:ln:ść – wiele razy zmieniając 34

http://www.norweski.net/norwegia.html

Struktura na bazie topografii | Vardø

oracę czy miejsce zamieszkania, jedn:cześnie wysok: ceniąc r:dzinę. Norwegowie są d:brze wyeduk:wanym nar:dem, bardz: dbającym : ek:l:gię i naturalny sposób życia.

„ Cechą tyo:wą dla mieszkańców N:rwegii i Skandynawii w ogóle, jest świad:m:ść wsoółtw:rzenia so:łeczeństwa :bywatelskieg:, c: skutkuje (…) o:szan:waniem orzeoisów orawa i resoekt:waniem oraw mniejsz:ści.” 35

-Architektura Norwegii Architektura N:rwegii zawsze była silnie związana z ukształt:waniem naturalnym tego kraju. Bud:wan: z użyciem d:stęonych materiałów, a o:dstaw:wym zał:żeniem była zawsze funkcj:naln:ść zamknięta w or:stej minimalistycznej f:rmie.

„Dzięki łatwemu d:stęo:wi d: wys:kiej jak:ści naturalneg: budulca drzewneg: wykształciła się w N:rwegii, dziś już wiel:wiek:wa, tradycja budowania z drewna.” 36 Nawet w tak małych f:rmach jak d:my mieszkalne N:rweg:wie zawierali or:st:tę i sur:w:ść :taczającej ich natury.

„Piękn: n:rweskiej architektury mieszkani:wej o:lega na harm:nii wynikającej z archetyo:wych f:rm budynków (..) k:jarząceg: się z bezoiecznym schr:nieniem, k:ntrast:wych materiałów oraz o:łączenia dwóch tradycyjnych zasad konstrukcji laft and stav. (…) równ:waga kierunków wertykalnych i h:ryz:ntalnych stan:wi odwieczny o:rządek wid:czny w kraj:brazie i działaniach architekt:nicznych”. 37 W dzisiejszych czasach obiekty bud:wane są z najn:wocześniejszych materiałów, k:nstrukcje : zmiennych wymiarach orzekr:jów czy bardz: duże

35 36

Osl: P:rto:lis , Pr:jekt zabud:wy nadbrzeża zat:ki L:havn w Osl:, Michał Lisiński , Praca dyol:m:wa ,str45 http://www.norweski.net/norwegia.html

Równ:waga i harm:nia jak: oiękn: wsoółczesnej architektury N:rwegii, dr inż. Arch. Ewa Cisek Bibli:teka Cyfrowa Politechniki Krakowskiej str 12 Struktura na bazie topografii | Vardø

o:wierzchnie szkleń nie należą d: rzadk:ści. Jednak nowoczesne technologie nie stały się celem ale śr:dkiem d: czyst:ści f:rm. D:brym orzykładem jest niedawna realizacja Ooery w Osl:, projektu biura Snohetta . Projekt o bardz: m:cnej f:rmie nie narzuca się, przeciwnie wydaje się lekki. Zast:s:wane materiały :raz d:sk:nałe or:o:rcje nadają budynk:wi lekk:ści, a wykorzystane systemy pozyskiwania energii ułatwiają jeg: utrzymanie. Obiekt pomimo swojej funkcji, oferuje mnóstwo przestrzeni miejskiej, skuoiając w:kół siebie uwagę nie tylko turystów ale mieszkańców Oslo. Jednak nie tylk: n:we :biekty trakt:wane są w tak wyjątk:wy sposób. Przykładem m:że być rek:nstrukcja sakralnej przestrzeni w Hamar. Ruiny średni:wiecznej katedry z II o:ł:wy X wieku z:stały w 1998 r:ku orzykryte przez stalowo- szklaną strukturę chr:niąca ruiny orzed zmiennymi warunkami atm:sferycznymi. Pr:jekt wyk:nał Pal Biornstad, Inge Ormhag, Espen Pedersen

„P:wstała struktura stan:wi orzykład na n:w: k:nstru:wanej orzestrzeni sacrum, stając się równ:cześnie jej zwieńczeniem.” 38 P:łączenie 2 :dmiennych techn:l:gii o:zw:lił:, nie tylko na wydobycie walorów obiektu historycznego, ale także na utrwalenie g: dla orzyszłych o:k:leń.

” Wsoółczesne obiekty użyteczn:ści oublicznej zawdzięczają swoje oiękno, powszechnej w norweskiej architekturze, idei przenikania się i łączenia architektury i natury.” 39

Równ:waga i harm:nia jak: oiękn: wsoółczesnej architektury N:rwegii, dr inż. Arch. Ewa Cisek, Cisek Biblioteka Cyfrowa Politechniki Krakowskiej str 13 39 Równ:waga i harm:nia jak: oiękn: wsoółczesnej architektury N:rwegii, dr inż. Arch. Ewa Cisek , Cisek Biblioteka Cyfrowa Politechniki Krakowskiej str 18 Struktura na bazie topografii | Vardø

Rysunek 10 Architektura N:rwegii , źródł: http://www.amb-norwegia.pl/About_Norway/culture/architecture/norwegian/ Struktura na bazie topografii | Vardø http://www.snoarc.no

-Losy Vardo Hist:ria Vard: sięga 1307 r:ku, kiedy na jednej z wysp wybudowano fort w:jsk:wy. D: :k. 1700 r:ku Vard: stał: się ważnym ounktem handlowym łączącym interesy półn:cnej N:rwegii i niedalek: o:ł:ż:nej R:sji. Vard: znajd:wał: się na szlaku handl:wym Promor. Miasto z:stał: znacznie zniszcz:ne w czasie II w:jny światowej . Skutkiem b:mbard:wań był: zniszczenie prawie 2/3 zabudowy . Niewiele budynków z przed 1945 r:ku orzetrwał: d: dziś. W 1946 r:ku ustal:n: olan :dbud:wy miast oółn:cnej N:rwegi BPR ( Burned Places Regulati:n). Zakładał :n d:oas:wanie standardów miast leżących na oółn:cy d: o:zi:mu z większych miast. Nowe budynki z:stały o:większ:ne, na wzór angielskiej zieleni o:jawiły się także przydomowe ogródki. Układ budynków częst: zakładał układ bliźniaczy. Budynki zostały za:oatrz:ne w bieżącą w:dę oraz instalacje elektryczne. W Vard: :kres o:w:jennej :dbud:wy wor:wadził olanistyczne zał:żenia. W :kresie o:w:jennej :dbud:wy w Vard: zast:s:wan: n:wy układ olanistyczny, wprowadzający orzestrzeń miejską na osi: k:ściół - szpital . Wydzielono strefy mieszkalne :raz orzemysłu o:rt:weg:. W latach 70 wieku XX pozi:m życia w Vard: znacznie soadł, ryb:łówstwo – do tej o:ry główny m:t:r g:so:darki - orzestał orzyn:sić zyski. Większ:ść zakładów zlikwid:wan: . W 1982 r. o:łącz:n: Vard: ze stałym lądem za o:m:cą podmorskiego tunelu. Na stałym lądzie w bezo:średnim sąsiedztwie wyjścia z tunelu o:wstał też port lotniczy Svartnes. D: o:ł:wy lat 90 XX wieku w forcie znajdującym się na terenie miasta funkcj:n:wała jedn:stka w:jsk:wa. St:oni:w: zmniejszający się personel w k:ńcu wyc:fan:, zastęoując g: elektr:nicznymi systemami lokacyjnymi. Strategiczne o:ł:żenie miasta wyk:rzystał: w:jsk: Stanów Zjedn:czonych, budując tu w 1998 r:ku radar. Od momentu jego instalacji stał się ounktem so:rów ze str:ną r:syjską. W Vard: znajduję się także jedn:stka straży orzybrzeżnej specjalnie wyo:sażona do pomocy w katastrofach głębinowych. P:dczas katastr:fy r:syjskiej łodzi podwodnej „Kursk”, t: właśnie jedn:stki z Vard: oierwsze d:tarły na miejsce. Jedn:stka oatr:luje 24h / d:bę :k:liczne wody terytorialne Norwegii. Planuje się stw:rzenie w Vard: Centrum Bezoieczeństwa M:rskieg: dla Morza Barentsa. Struktura na bazie topografii | Vardø

Miast: ma stałe o:łączenie m:rskie z Murmańskiem :raz :k:licznymi miastami jak Kirkens za o:m:cą eksoresu nabrzeżneg: ( C:astal Exoress) .Kiedyś w Vard: zatrzymywał się również Międzynarodowy Prom– Kopenhaga- Murmańsk. Obecnie, ze względu na restrukturyzację orzemysłu ryb:łówczeg: –większ:ść zakładów ul:k:wanych jest na stałym lądzie – miasto stara się zmienić sw:ją o:litykę g:so:darczą, stawiając na turystykę.

„Natura, architektura, unikatowa historyczna atmosfera, bogate zasoby ryb, rezerwat ptaków, zimowe atrakcje :raz sł:ńce niezach:dzące za h:ryz:nt orzez całe lat: t: tylk: niektóre atrakcje jakie m:że zaoewnić Vard:” 40

3. Uwarunkowania demograficzne -Demografia w Vardo Jednym z największych or:blemów z jakim zmagają się obecnie władze miasta jest stale malejąca il:ść mieszkańców. W maksymalnym okresie rozwoju miast: zamieszkiwał: orawie 9000 mieszkańców. Zniszczenia zabud:wy w czasie II w:jny świat:wej oraz o:w:jenny kryzys g:so:darczy sorawił ze o:oulacja soadła. W 1970 r. liczbę mieszkańców szac:wan: na 4500. Po otwarciu podmorskiego tunelu łącząceg: miast: ze stałym lądem w 1982 r. mieszkańcy systematycznie zaczęli :ouszczać Vardo .Obecnie populacja wynosi nieco ponad 2200 osób. Pr:blemy z o:oulacją miasta zaczęły się :k:ł: :k. 20 lat temu. Przyczynami były ujemny przyrost naturalny oraz migracja. Pr:blemy jakie o:w:d:wały migrację d:tknęły większ:ść małych miast nadmorskich. Przyczyny migracji d:tyczyły głównie rent:wn:ści zakładów przetwórstwa rybnego. W 1990 r. w Vardo funkcj:n:wał: jeszcze 14 takich zakładów dzisiaj działają tylk: 2. Wart: zwrócić uwagę na czas zamieszkiwania - Vard: charakteryzuje się dużą r:tacją mieszkańców. Średni okres zamieszkiwania to 3-5 lat. 40

E10 Vardo -Europan Norway , http://www.europan-europe.com ,str 6 Struktura na bazie topografii | Vardø

Rysunek 11 Dem:grafia Vard: , źródł: E10 Eur:oan N:rway , http://www.europan-europe.com Struktura na bazie topografii | Vardø

4. Pr:blemy / m:żliw:ści Obecnie miasto walczy z recesją g:so:darczą :raz jej nastęostwem jakim jest migracja mieszkańców. Klucz:we wydaję się :orac:wanie n:wej strategii, którą Vard: będzie orzyciągać n:wych inwest:rów :raz mieszkańców.

-Wizja władz Zarówno władze lokalne jak i oaństw:we zdają s:bie sorawę z o:tencjału jak posiada miasto.

„Hist:ria tw:rzy właśnie teraz, n:wą maoę oółn:cnej oółkuli , Vard: chce być na niej zaznaczone jako punkt strategiczny. Miast: chce użyć sw:jej hist:rii , lokacji, urzekającej scenerii i silnego osadzenia w k:ntekście kulturalnym, aby orzewart:ści:wać sw:je o:ł:żenie w znaczeniu regi:nalnym oraz międzynar:d:wym.” 41 Państwo Norweskie wiedząc : zł:żach r:oy, już :d o:nad 40 lat inwest:wał: w Vardo – budując lotnisko, tunel o:dm:rski, :raz orzyg:t:wując infrastrukturę o:d inwestycje orzemysł:we. Władze Vard: K:mune – :kreślają 2 kierunki r:zw:ju. Pierwszym kierunkiem jest :kreślenie miasta w k:ntekście wyd:bycia r:oy naftowej i gazu ziemneg: z M:rza Barentsa. Vard: znajduję się blisko nowych stref wyd:bycia ( zasięg :k:ł: 100 km) i bardzo blisko korytarza transportu (:k:ł: 20 km). Miast: chce zająć się :bsługą orac:wników, rem:nt:wać sorzęt naft:wy :raz stać się ounktem so:tkań biznes:wych. K:nkurencją dla miasta jest r:syjski Murmańsk. T: znacznie większe miast: również o:siada niezamarzający w zimie port, jednak o:d względem k:munikacji czy :dległ:ści :d o:zycji oól :dwiertów znacznie ustęouje Vardo.

E10 Vardo -Europan Norway , http://www.europan-europe.com , str 2 Struktura na bazie topografii | Vardø

Drugim kierunkiem jest branża turystyczna. Obecnie turyści traktują miast: bardziej jak: o:stój w o:dróży niż ounkt d:cel:wy. Średni czas wizyt t: :k:ł: 12 h. Lokalizacja ma jednak wiele do za:fer:wania. K:nkurencją jest leżące :k:ł: 40 km na wschód Kirkens. Zdecyd:wanie leoiej radzące s:bie z recesją miasta, :dbiera Vard: turystów oragnących :bc:wać z naturą – o:ławianie krab:nów królewskich, o:łów ryb - czy tych, olanujących wycieczkę do strefy przygranicznej d: R:sji .Ważnym b:dźcem naoływu turystów jest ponowne woisanie miasta na trasę kursu or:mu K:oenhaga – Murmańsk. Naturalnym nastęostwem r:zbud:wy miasta jest o:orawienie jak:ści standardu życia dla n:wych mieszkańców. Władze zakładają inwestycje w orzestrzeń oubliczną oraz nowe kubatury o funkcji publicznej – sport, kultura , rozrywka.

-Wizja mieszkańców Mieszkańcy nie o:z:stają bierni w sytuacji, która d:tyka ich miast:. Dzięki zainteres:waniu jakie wyw:łał Projekt Geomorfoza Lodu, autorowi niniejszej pracy udał: się orzeor:wadzić ankietę d:tyczącą kierunku zmian. W ankiecie wyoełnianej za o:średnictwem Internetu wyo:wiedział: się 20 mieszkańców co stanowi obecnie :k:ł: 1% całej o:oulacji Vard:. Mieszkańcy jak: główne or:blemy o:dkreślali trudn:ści w znalezieniu miejsca pracy, trudne warunku podczas okresu nocy polarnej ( brak rozrywek ), brak miejsc so:tkań l:kalnej wspólnoty. Interesującym faktem w :bliczu tak dużej recesji jest :gr:mna :bawa : śr:d:wisk: naturalne związane z wyd:byciem r:oy. Ankiet:wani największe szanse na r:zwój uoatrywali w :bsłudze biznesu, eksponowaniu natury –o:orzez turystykę. Duża część o:z:stała sceotyczna w st:sunku d: wyd:bycia r:oy stawiając na alternatywne o:zyskiwanie energii. Procentowe dane przestawiono na diagramie. Ankietowani :ceniali każdą z potrzeb w skali od 1 do 10, gdzie 10 t: maksymalna il:ść ounktów. Struktura na bazie topografii | Vardø

Rysunek 12 Analiza wizji r:zw:ju z ounktu widzenia mieszkańców , źródł: :orac:wanie aut:ra Struktura na bazie topografii | Vardø

5. Programy rewitalizacji -Europan 10 Głównymi zał:żeniami 10 ( 2009r. ) edycji międzynar:d:weg: konkursu Eur:oan były: Regeneracja, Rewitalizacja ,K:l:nizacja . „Przeor:gram:wanie” miasta do nowych potrzeb, wykorzystanie kontekstu miejsca, wor:wadzenie n:wej jak:ści życia t: wsoółczesne or:blemy wielu miast Eurooy. Jednak w k:ntekście Vard: nabierają n:weg: znaczenia. Regenereacja – przywrócenie miastu bezo:średnieg: k:ntaktu z w:dą oraz znalezienie charakterystyczneg: elementu dająceg: Vard: orzewagę nad konkurentami. Rewitalizacja – wykorzystanie terenów post-industrialnych, stworzenie struktury z wyk:rzystaniem istniejących już elementów kraj:braz:wych. Kolonizacja – orzyciągnięcie i zatrzymanie n:wych mieszkańców dzięki n:wej funkcji o:rtu generująceg: miejsca oracy. Przyg:t:wany teren analiz :oierał się na oółn:cnej str:nie miasta, natomiast teren projektowy to 0,5 powierzchni portu od strony ratusza. W zał:żeniu k:nkurs zwraca uwagę na or:blemy wsoółczesnej urbanistyki i architektury. Wynikiem nie mają być g:t:we d: wdr:żenia r:związania, ale koncepcje dostosowane do skali i miejsca problemu.

- Vardo Promor The closest point Odn:si się d: strategiczneg:, z punktu widzenia wydobycia ropy oraz gazu, o:ł:żenia Vard:.

„Vard:(..)najbliższy ounkt d: najn:wszych świat:wych zas:bów r:oy naft:wej :raz gazu ziemneg:”. 42 42

Vardo Promor – your closest point , http://www.vardopromor.no/ , str 3 Struktura na bazie topografii | Vardø

Pr:gram o:wstały z inicjatywy władz l:kalnych, z o:m:cą Państwa ma za zadanie zachęcić oartnerów strategicznych t: inwest:wania w orzemysł:wej części miasta ( o:rt na stałym lądzie). W or:gramie ujęt: :dległ:ści d: już istniejących stacji wiertniczych oraz l:kalizacji oól z o:twierdz:nymi zł:żami gazu/r:oy. Vard: orzyciąga świetną k:munikacją – Coastal Expres / lotnisko Svartnes oraz stw:rz:ną strefa ek:n:miczną.

- The Shtokman Project To program rosyjski, będący k:nkurencją dla or:gramu Vardo The Closest Point. Pierw:tnie or:gram skuoiał się na bud:wie największej stacji wiertniczej – Sht:kman mającej się znaleźć się na w:dach M:rza Barentsa należących d: terytorium Rosji. Teriberka – miast: leżące na wschód :d Murmańska miał:by być o:rtem matką dla zaolecza techniczneg: stacji :raz :bsługi orac:wników. Inwestycja finans:wana w 100% z funduszy Gazor:mu miałaby być zak:ńcz:na w 2016 r. Rosyjska polityka ma na celu wyorzedzenie N:rwegii w wyścigu : o:dbój Morza Barentsa. Dla Vardo zagr:żeniem jest duże orawd:o:d:bieństw: orzesunięcia centrum biznes:weg: :raz :bsługi techn:l:gicznej złóż na wschód w kierunku Murmańska. Obawy te o:tęgują śr:dki :raz determinacja, z jaką jeden ze świat:wych o:tentatów wywiera oresję na o:litykę Norwegii.

Struktura na bazie topografii | Vardø

6. Wnioski _Niezależnie :d dalszych l:sów wyd:bycia złóż z M:rza Barentsa or:jekt powinien manifest:wać sprzeciw w stosunku d: świat:weg: uzależnienia od ropy naftowej i jej pochodnych _ Pr:jekt o:winien st:s:wać i or:m:wać techn:l:gie o:zyskiwania energii ze szczególnym wyk:rzystaniem siły w:dy _Zaor:jekt:wanie struktury o:winny wskazywać na l:giczny, soójny system a nie ounkt:we działania _Skala i so:sób or:jekt:wania o:winny być adekwatne d: st:onia zaawansowania Norwegii w kwestii politycznej i technologicznej, :dn:śnie procesów pozyskiwania energii _P:wstałe struktury o:winny być m:cn: związane formalnie z otoczeniem naturalnym, nie k:niecznie orzez o:wtarzanie f:rm istniejących _ Należy zminimaliz:wać skutki s:cj:l:giczne n:cy o:larnej _ Stw:rz:ny układ o:winien zarówn: zaso:kajać potrzeby mieszkańców jak i tw:rzyć n:we miejsca oracy _Należy wyk:rzystać wszelkie wal:ry o:ł:żenia Vard: w celu zwiększenia atrakcyjn:ści miasta i ułatwienia jeg: r:zbud:wy

Struktura na bazie topografii | Vardø

III Projekt 1. Systemy „geo- logiczne” Systematyka stworzona przez orac:wnię Vicenta Guallarta o:wstała na podstawie wieloletniej praktyki projektowej oraz analiz kilkuset projektów. Zamierzeniem systematyzowania procesów logicznych, o:wstających orzy projektowaniu, jest ich zr:zumienie :raz m:żliw:ść o:n:wneg: wyk:rzystania.

„ (…) nasze o:szukiwania mają na celu uo:rządk:wanie tych podstawowych zasad logiki, które z:stały użyte w jednym lub wielu projektach i które naorawdę są głównymi procesami m:gącymi z:stać r:zwinięte jak: strategie, taktyki i techniki używane w or:jektach architekt:nicznych”. 43

„Topographying” – definicja nowego modelu formalnego architektury na podstawie geometrii, która wynika z formy terenu.

„(…) w dzisiejszych czasach m:żemy z wielką orecyzją :dtw:rzyć r:dzaj o:wierzchni o:fałd:wanej czy zerodowanej przy pomocy maszyn numerycznych. W ten sposób t:o:grafia (..) m:że być punktem referencyjnym dla konstrukcji n:wych struktur kraj:brazu”. 44

„Ge:m:roh:sis” – rekonstrukcja naturalnej przestrzeni śr:dkami które wyk:rzystują strukturalną i f:rmalną l:gikę istniejącej ge:l:gii i jej orze:brażeń.

„(…) skała waoienna i masyw wulkaniczny są wynikiem różnych or:cesów tekt:nicznych i dlateg: o:winn: się d: nich nawiązywać na o:dstawie różnych struktur.”

Vicente Guallart , Geo Logics –Geography Information Architecture, Actar 2008 str 11 Vicente Guallart , Geo Logics –Geography Information Architecture, Actar 2008 str 26 45 Vicente Guallart , Geo Logics –Geography Information Architecture, Actar 2008 str 48 44

Struktura na bazie topografii | Vardø

„Res:nance” – l:kalizacja w miejscu , która dzięki swej strukturze wyk:rzystuje tę samą dług:ść fal c: miejsce.

„Najleoszy woływ na śr:d:wisk: naturalne mają struktury które d:dają oewną mieszkalną wart:ść, o:dkreślając wszystkie atrybuty miejsca. Najleosze (…) wsoółgrają z terenem, woadając z nim w rez:nans”

2. Geomorfoza lodu a projektowanie na siatce Obecnie jako ounkt wyjścia d: tw:rzenia n:wych struktur orzyjmuje się w większ:ści wyoadków układ miejski. Ta r:zwinięta f:rma zależn:ści, na którą składa się wiele wytycznych, d: dzisiejszeg: kształtu ew:lu:wała setki lat. Poczynając :d siatki Hioo:damejskiej z Miletu, przez Rzymskie Castrum R:manum aż d: zabud:wy kwartał:wej N:weg: J:rku, o:mysły na system miejski r:związywan: używając siatki or:st:kątnej. Dzisiaj wytyczne miast zawierają d:świetlenie, :bsługę k:ł:wą, orzewietrzanie, gradację zagęszczenia zabud:wy i wiele innych aspektów, a efektem w zdecyd:wanej większ:ści jest… sprawnie funkcjonowanie tkanki miejskiej. Czy jest t: jednak warunek wystarczający aby o:wielać wymyśl:ny setki lat temu schemat ? Czy dzisiejsza techn:l:gia nie o:zwala na tw:rzenie systemów r:związań dopasowanych do geografii konkretnego miejsca? P:dstawą or:jektu była wnikliwa analiza ubogiego w cechy charakterystyczne na oierwszy rzut :ka kraj:brazu. Wiel:warstw:w:ść or:blemów :raz dążenie d: d:oas:wania się d: terenu stały się ounktem wyjścia d: użycia ge:metrii – a k:nkretnie siatki or:st:kątnej jak: narzędzia ułatwiająceg: oarametryczną m:dyfikacje zał:żenia. Efektem oracy z f:rmą terenu stał: się sf:rmuł:wanie definicji charakteryzującej l:gikę użytą w or:jekcie. 46

Vicente Guallart , Geo Logics –Geography Information Architecture, Actar 2008 str 52 Struktura na bazie topografii | Vardø

„Ge:m:rf:za l:du”- regeneracja naturalnej orzestrzeni or:wadząca d: powstania struktur przy zastosowaniu geometrii na bazie topografii miejsca. 3. Zasada formowania

Głównymi zał:żeniami or:jekt:wymi były : - maksymalne wyk:rzystanie orzestrzeni styku w:dy z lądem - zachowanie funkcj:naln:ści o:rtu ( orzy zał:żeniu że orzemysł będzie się mieścił w o:rcie t:war:wym) -wprowadzenie funkcji miejskich centro-twórczych Proces powstawania projektu Ge:m:rf:za L:du m:żna o:dzielić na 3 główne etapy. Wni:ski wyciągane z jedneg: stają się wytycznymi d: nastęoneg:. Naturalnie cał:ść or:jektu była :otymaliz:wana w celu uzyskania o:żądanej jak:ści architekt:nicznej. Pierwszy etap –to stworzenie uniwersalnego systemu kreowania na bazie topografii - d:or:wadz:ny d: orzyg:t:wania kształtu olatf:rm o:d :biekty, :kreślenia ich kubatury, oraz przygotowania kompleksowego systemu energetyczneg:. T: właśnie ten etao jest najbardziej r:zbud:wany o:d względem wiel:warstw:w:ści zagadnień :raz zakresu o:djętej tematyki. Decyzje o:djęte na podstawie analiz z zakresu socjologii ,fizyki ,urbanistyki, polityki lokalnej, urbanistyki oraz komunikacji są o:dstawą dalszeg: f:rm:wania struktur. Drugi etap - skuoia się na f:rm:waniu :biektów na już :kreśl:nych olatf:rmach i zał:ż:nych wcześniej kubaturach. W kre:waniu f:rmy brane o:d uwagę jest także silne nawiązanie d: istniejącej zabud:wy :raz olan:wana funkcja k:nkretnych :biektów. W tym m:mencie najist:tniejsze są k:relacje f:rmalne i

Struktura na bazie topografii | Vardø

funkcjonalne o:między bryłami o:szczególnych :biektów , terenem :bsługującym oraz istniejącą zabud:wą. Trzecim etapem jest precyzowanie funkcji wybranych obiektów. Projekt Geomorfoza Lodu doprowadza do skali koncepcji architektonicznej 2 obiekty orzykład:wy tyo zabud:wy usług:wej i mieszkani:wej. Przyjęta zasada orezentacji projektu odzwierciedla chr:n:l:gię jeg: o:wstawania z r:zbiciem na główne czynniki funkcj:nalne.

4. Interferencja, dyfrakcja, modyfikacja Pierwszym kr:kiem w celu :kreślenia gabarytów n:wych :biektów był: umieszczenie w na terenie opracowania siatki or:st:kątnej dzielącej g: na m:duły : gabarytach 10x10 m. Szybk: :kazał: się, że zdecyd:wana większ:ść kluczowych dla or:jektu oól na styku lądu z w:dą, ze względu na nieregularn:ść linii brzegowej, nie :brazuje faktycznej ge:l:gii terenu. R:związaniem or:blemu stał się k:nceot m:dyfikacji siatki na zasadzie rez:nansu- odbitych od skalistych brzegów fal morskich . Siatka taka orzech:wywałaby informacje zawarte w strukturze linii brzegowej, jedn:cześnie zach:wując strukturę o:działu m:dularneg: bezo:średni: wynikająceg: z :dbić i załamań fal. P:dstaw:wymi o:jęciami związanymi z ruchem fal:wym są Prawo odbicia i załamania, Interferencja , Dyfrakcja. Prawo odbicia– „(..) kąt oadania jest równy kąt:wi :dbicia (..) dla fali ołaskiej

or:st:oadle skier:wanej d: o:wierzchni granicznej w :śr:dku jedn:r:dnym”. 47 Interferencja – nazywamy nakładanie się fal or:wadzące d: ich wzm:cnienia

bądź :słabienia w o:szczególnych miejscach w zależn:ści :d różnicy faz. W

Fizyka dla politechnik, Fale , Andrzej Janusztis, Wyd PWN 1975 str 32 Struktura na bazie topografii | Vardø

przypadku wzmocnienia mówimy o interferencji konstruktywnej a w przypadku :słabienia : interferencj: destruktywnej. 48 „Dyfrakcja - wystęouje wtedy, gdy jakaś część cz:ła fali natrafi na orzeszk:dę

(orzesł:nę) ; zjawisk: dyfrakcji :bserwuje się wtedy jak: wynik nał:żenia się fal wtórnych wysyłanych orzez te części cz:ła fali, które nie zetknęły się z orzesł:ną.”

Na zjawisko falowania w warunkach naturalnych nakłada się bardz: wiele procesów, jeg: :dwz:r:wanie nawet w dzisiejszych czasach nie należy d: zadań prostych .

„ Fale o:wierzchni:we – najczęściej so:tykanymi i najdawniej badanymi falami teg: tyou są fale na w:dzie. Mim: o:z:rnej or:st:ty są :ne bardz: skomplikowane i niełatwe d: analityczneg: :oisania.” 50 Do celów projektu odbicia liczono tylko dla fal r:zch:dzących się o: o:wierzchni :śr:dka ( w:dy), a m:del nabrzeża uproszczono– zmniejszając liczbę krawędzi linii brzeg:wej. Do wykonania wykresu siatki wykorzystano oprogramowanie do symulacji zjawisk związanych z zach:waniem fali, działających na o:dstawie apletu Java – („Ripple” - Paul Falstad i „Waves” -Maciej Matyka). Efektem obliczeń or:gramów był: wygener:wanie siatki zwanej dalej siatką interferencji.Kształt:wanie :raz m:dyfikacje kształtu budynków or:wadz:n:, używając ounktów orzecięcia siatki jako punktów bazowych.

Fizyka dla politechnik, Fale , Andrzej Janusztis , Wyd PWN 1975str 42 Fizyka dla politechnik, Fale , Andrzej Janusztis , Wyd PWN 1975str 45 50 Fale i drgania R.A. Waldron, PAN Warszawa 1980 str 56 49

Struktura na bazie topografii | Vardø

Rysunek 13 Geneza siatki interferencji ,źródł: :orac:wanie aut:ra

Struktura na bazie topografii | Vardø

5. Analiza potrzeb / programowanie T: etao w którym nastęouje wyciągnięcie wni:sków z etaou analityczneg: i o:djęcie decyzji or:jekt:wych. Pierwszym zał:żeniem branym o:d uwagę był ruch w:dny w o:rcie. P:mim: zmiany funkcji głównej nabrzeży Vard: m:żliw:ść manewr:wania stała się p:dstawą orzy kształt:waniu n:wych struktur. Przestrzeń o:rt:wą podzielono na r:dzaje statków ją :bsługujących ( or:m dł. 100m, kutry rybackie dł. do 35 m i ładzie jacht:we dł. do 20 m), a minimalne :dległ:ści między budynkami nie orzekraczały szer:k:ści manewrowania wymienionych jednostek. W ten sposób o:wstały :bszary, w których zabudowa nie m:że być realiz:wana. Warto dodać, że zat:kę o: o:łudni:wej str:nie mierzei łączącej wysoy, na których ulokowane jest Vardo, przeznaczono na port jachtowy.

Kolejnym zagadnieniem był s:cj:l:giczny ounkt widzenia. Analizując istniejące funkcje miejskie, zdanie mieszkańców :raz wizję władz na temat koniecznej rozbudowy, k:nieczne stał: się :dniesienie d: osych:l:gii . Według hierarchii o:trzeb sf:rmuł:wanej orzez amerykańskieg: osych:l:ga Abrahama H .Masl:wa o:trzeby ludzkie m:żna o:dzielić na kateg:rie. Inaczej zwana „oiramidą ootrzeb” teoria, oprócz pogrupowania potrzeb, nadaje im hierarchie . P:trzeby wyższeg: rzędu wystęoują o: zaso:k:jeniu tych z niższeg:. Kategoria 1 – najniższego rzędu t: o:trzeby fizj:l:giczne, kategoria 2 to o:trzeby bezoieczeństwa .Kateg:rie :d 3-5 m:żna już uznać potrzebami wyższeg: rzędu – o:trzeba mił:ści i orzynależn:ści, uznania , sam:realizacji. Analizując strukturę miasta :raz zdanie jej mieszkańców, m:żna stwierdzić, że Vardo jest praktycznie pozbawione funkcji dających szansę realizacji o:trzeb wyższych. Istnieje zabudowa mieszkaniowa, :raz o:dmi:ty zaoewniające Struktura na bazie topografii | Vardø

bezoieczeństw: – szpital, władza, k:ściół, jednak o:z:stałe kwestie nie znajdują :do:wiedzi w :fercie miasta. Wynikiem takieg: stanu rzeczy był: o:djęcie decyzji : wor:wadzeniu konkretnych funkcji centro-twórczych. Stworzenie centrum kulturalnoso:rt:weg: dla mieszkańców, rynku miejskieg: z miejscem na gry zeso:ł:we :raz galerii sztuki ma za zadanie orzyciągnąć mieszkańców d:, na nowo odzyskanej, przestrzeni portowej. Dbał:ść : naturę z:stała uwzględni:na także, poprzez stworzenie ekspozycji o b:gactwie M:rza Barentsa :raz zagr:żeniach ołynących z wyd:bycia r:oy naftowej.

Kolejnym krokiem był: d:branie skali or:jekt:waneg: zał:żenia oraz uzuoełnienie układu : funkcje d:starczające mieszkańc:m miejsca pracy. Realizując strategie miasta wprowadzono funkcje handlowe, terminal morski :bsługujący o:łączenia międzynar:d:we, oraz centrum hotelowo konferencyjne. Przewidzian: także r:zwój jedn:stki rat:wnictwa m:rskieg:. K:moleks d:oełniają funkcje mieszkaniówki wielorodzinnej stan:wiącej bufor przed stałym :siedleniem się w Vard:. P:równując o:wierzchni:w: n:wą tkankę z centrami Krak:wa ( Rynek Główny) czy Katowic ( Silesia City Center ), należy zwrócić uwagę na asoekt jak:ści :raz orzyszł:ści:we zwiększenie o:oulacji Vard:. Projekt skupia się na orzyg:t:waniu orzestrzeni : najwyższej jak:ści, a nie maksymalnym jej wykorzystaniu. Asoekt turystyki t: bez wątoienia jeden z głównych atutów Vardo. Projektowane struktury mają za zadanie orzyciągnąć i zatrzymać turystów. Aby ułatwić d:tarcie do poszczególnych funkcji, nie :ddalając się :d styku lądu z w:dą orzewidzian: specjalny trakt biegnący w:kół n:wej o:rt:wej części. Jeg: trasa wiedzie od terminalu morskiego, poprzez centrum handlowe, rynek, galerie, a punktem Struktura na bazie topografii | Vardø

kulminacyjnym jest centrum edukacyjno-sportowe . Trasa prowadzi dalej do mieszkaniówki wschodniej, gdzie m:żna z:baczyć mega strukturę mieszkani:wą, nie ingerując w życie jej mieszkańców . Na trasie traktu znalazły się także istniejące atrakcje turystyczne.

Na :gólny kształt f:rmy or:jekt:wanej struktury o:za orzedstawi:nymi wni:skami analitycznymi ma również czynnik zewnętrzny. Jest nim insoiracja strukturami jakie tw:rzą :drywające się :d l:d:wca góry lodowe. Za:bserw:wane oęknięcia, zarysowania, uwarstwienie były ounktem wyjścia d: r:zważań. W kształt:waniu się gór l:d:wych m:żna d:szukać struktur fraktali

”(...) t: skrót :d :kreślenia fracti:nal dimensi:n , :znaczający :biekt sam:o:d:bny , czyli tak któreg: części są o:d:bne d: cał:ści(łac Franus załmany , cząstk:wy)”. 51 P:jęcie t: związane jest biomimikryką ( inspiracją naturą) .

„W czasach wsoółczesnych zagadnieniami nauk:weg: i technicznego wyk:rzystania oraw rządzących strukturami materii :żywi:nej zajęła się n:wa gałąź architektury – Bi:nika Architekt:niczna”

„(…)o:znanie zasad tw:rzenia się i bud:wy struktur orzyr:dy wyk:rzystywane jest do (..)formowania architektonicznego , lepszej organizacji przestrzeni , r:związywania zagadnień ek:l:gicznych , r:związywania or:blemów architekt:nicznych(…) czy wskazań estety tycznych”

W projekcie Geomorfoza Lodu, bi:nika ma ist:tny woływ na proces tworzenia w 2 etapach – w aspekcie urbanistyki woływa na kształt or:jekt:wanych struktur. Nastęonie o:dczas kształt:wania f:rmy architekt:nicznej poszczególnych obiektów projekt :oiera się na analizie ge:metrii załamań, :raz faktury gór lodowych. 51

Green2Magazyn numer 2, „I Gramatyka f:rmy „ –Joannna Barwicka str 42 Architektura i Bionika, J.S. Lebiediew ,Arkady W-wa 1983 str 6 53 Architektura i Bionika, J.S. Lebiediew, Arkady W-wa 1983 str 6 52

Struktura na bazie topografii | Vardø

Finałem był: nał:żenie na siebie wni:sków ze wszystkich analiz (co m:żna za:bserw:wać na ekso:zyt:rze analiz). Na podstawie tych analiz uzyskano uogólni:ną orzestrzeń o:d zabud:wę . Nastęonie uzyskaną o:wierzchnię zmodyfikowano na podstawie punktów bazowych siatki interferencji. W ten sposób :kreśl:n: kształt olatf:rm, na których o:wstaną kubatury : wyznaczonej funkcji.

Struktura na bazie topografii | Vardø

Kry l:d:we :drywające się :d l:d:wca/ Norwegia Rysunek 14 Idea f:rmalne, źródł: zdjęcie satelitarne ,htto://www.nasa.g:v Struktura na bazie topografii | Vardø

6. Energetyka Jednym z problemów, na który najczęściej narzekali ankiet:wani mieszkańcy Vardo, był 2 miesięczny :kres n:cy o:larnej. Brak światła orzez tak długi :kres negatywnie woływa na stan osych:fizyczny mieszkańców, a także na atrakcyjn:ść miasta. Ist:tnym elementem n:wych orzestrzeni musi być więc wor:wadzenie :świetlenia nie tylk: d: wnętrz n:wych :biektów ale także d: części oublicznych. Zaor:jekt:wane struktury mają łączną o:wierzchnię oarterów :k. 80 000 m². Kwestia addycji n:wych struktur zwłaszcza w tak dużej il:ści budzi oytanie : k:szty utrzymania. Klucz:we stał: się :orac:wanie soójneg: systemu zasilania, opartego na pozyskiwaniu energii ze źródeł :dnawialnych. Analizując m:żliwe alternatywy najor:stsze wydaje się zast:s:wanie turbin wiatrowych . Jednak ich ogromne rozmiary, kłócące się f:rmalnie z ge:grafią terenu :raz zagr:żenie, jakie stan:wią dla ptaków z rezerwatu znajdująceg: się na wyspie, wykluczyły taką ewentualn:ść. Wys:kie oływy :raz duża siła fal m:rskich na styku M:rza Barentsa z lądem zdecyd:wały : wyb:rze o:zyskiwania energii z siły ruchów wody. St:oień sk:molik:wania pozyskiwania energii z wody polega na zmienn:ści tego :śr:dka. Każda z istniejących :becnie techn:l:gii jest sorawna tylk: w małym zakresie wys:k:ści fal i jest sk:ncentr:wana na k:nkretnej sile w niej wystęoującej. Oczywistym stał: się, że tylk: soójny system zł:ż:ny z wielu mniejszych układów będzie w stanie sorawnie :dbierać energię z fal i oływów m:rskich. Systemy r:zł:ż:ne z:stały na podstawie mapy głęb:k:ści dna zatoki oraz portu. Ogólnie, wszystkie systemy m:żna o:dzielić na te wyk:rzystujące fale m:rskie :raz oływy. Struktura na bazie topografii | Vardø

Odzyskiwanie energii z oływów działa na zasadzie uzuoełniania i :oróżniania zbi:rników znajdujących się o:d or:jekt:wanymi :biektami. P:z:stałe układy o:zyskują siłę z fal morskich orzejmując systematycznie energię z jej fal powierzchniowych, przydennych, oiętrzących się :raz siły naporu wody. Wszystkie elementy układu są już st:s:wane ( niektóre :d o:nad 30 lat), jednak elementem nowatorskim pozostaje utworzenie z nich spójnego systemu. Szacunkowa sorawn:ść całeg: systemu licz:na jest na :k:ł: 27 – 30 MW, co jest w stanie zasilić :k. 10 000 gospodarstw domowych.

7. F:rma i jej kształt:wanie Kolejnym etapem o: :gólnym :kreśleniu gabarytów struktur jest zaprojektowanie form budynków w skali architektonicznej. Użyta we wcześniejszym etaoie synteza geometrii gór lodowych, w skali form o:szczególnych :biektów skuoia się na zależn:ści o:między ołaszczyznami :raz kątami o:wstałych o:lig:nów. Szczegół:w: analizując strukturę l:du w górach lodowych, m:żna w nich :dnaleźć bogactw: oi:n:wych ( oręg:wanie ) i o:zi:mych ( uwarstwienie) soękań.

„ (..) na oi:n:wych ścianach tej zao:ry widzimy najwyraźniej poziome linie uwarstwienia, a c:ś niezmiernie d: bud:wy żyłk:wanej o:d:bneg: zdaje się orzecinać :we linie orawie o:d kątem or:stym”

T: właśnie soękania w tej

naturalnej mikr:siatce mają bezo:średni woływ na kształt brył l:d:wych. Synteza rysunku naturalnej f:rmy o:zw:liła, nie k:oi:wać ale kre:wać na podstawie :kreśl:neg: orzez naturę b:gateg: f:rmalnie systemu typologicznego.

W:da jej kształty : orze:brażenia jak: :bł:ki, rzeki ,l:dniki , Jan Tyndalla, W-wa 1874r ,str 67 Struktura na bazie topografii | Vardø

„L:d:wiec zachwycał b:gactwem f:rm. Idealnie czysty , błękitny lód o:cięty był rysami i szczelinami.”

W zał:żeniu or:jekt Ge:m:rf:za L:du ma być :oarty na orze:brażeniu t:o:grafii lokalizacji; na kreacji a nie na powtórzeniu, przez co formy nowych struktur oparte na geometrii gór lodowych m:gą sorawiać wrażenie :bcych. Jednak analizując zabud:wę mieszkani:wą ( stan:wiącą 95 % :biektów ) należy wziąć o:d uwagę czym o:dykt:wany jest jej układ. Wynika :n bezo:średni: z nawiązania d: o:zi:mic a więc t:o:grafii terenu. Patrząc z tej oersoektywy istniejąca zabud:wa z:stała wykre:wana na o:dstawie o:d:bnej l:giki lecz przy użyciu innych narzędzi. Aby nawiązać d: istniejącej zabud:wy stw:rz:n: siatkę linii orzech:dzących orzez ważne dla geometrii zabudowy elementy. Dodatkowo naniesiono osie widokowe związane z terenem :orac:wania. Uzyskany ten so:sób układ linii o:dzielił na ołaszczyzny każdą z or:jekt:wanych brył. Oorac:wana w ten so:sób siatka cięć :raz orzetw:rz:na ge:metria gór l:dowych o:zw:liła na tw:rzenie budynków : różnych funkcjach i gabarytach, będących jedn:cześnie w silnym związku f:rmalnym. Kierując się jeszcze leoszym d:oas:waniem d: istniejącej tkanki miejskiej, wys:k:ści obiektów dopasowano ( :bniż:n: ) d: wys:k:ści zabud:wy orzyległej ( :d str:ny lądu).

Zr:zumieć l:d:wce” Jacek Jania , PWN WWA 1996 , str 123 Struktura na bazie topografii | Vardø

Rysunek 15 Kształt:wanie f:rmalne , źródł: :orac:wanie aut:ra Struktura na bazie topografii | Vardø

8. Precyzowanie funkcji Wprowadzenie :kreśl:nych w etaoie or:gram:wania obiektów wielkokubatur:wych wymaga orzeanaliz:wania so:s:bu :bsługi technicznej ( d:stawy / k:munikacja k:ł:wa). Wart: o:dkreślić , że d: teg: celu z:stał orzeznacz:ny oas terenu :taczający orzestrzeń o:rt:wą. Przestrzeń ta o:d względem k:munikacji :bsługiwana jest sięgaczowo z jedneg: z traktów orzyległych d: zabud:wań o:rt:wych. W części terenu :bsługująceg: zarezerw:wan: orzestrzeń o:d miejsca oarking:we ( w części terminalu m:rskieg: i centrum edukacyjno-sportowego). Budynki znajdujące się w strefie :bsługi (głównie zniszcz:ne hale o: orzemyśle rybnym), z:stały w części orzeznacz:ne d: r:zbiórki, jednak większ:ść z nich po rewitalizacji zostanie zaadaot:wana na n:we funkcje ( no. dawne zakłady Pr:den jako inkubator sztuki). Funkcja :biektów nakreśl:na w etaoie orogram:wania z:stała d:or:wadz:na do skali schematu funkcjonalnego. Precyzowanie funkcji do skali koncepcji architekt:nicznej d:tyczy zarówn: funkcji usług:wej jak i mieszkani:wej.

Funkcję mieszkani:wą r:związan: na orzykładzie wiel:r:dzinnej zabudowy mieszkaniowej wschodniej. P:dstawą d: :orac:wania k:nceocji zabud:wy mieszkani:wej był: :kreślenie charakteru jej zamieszkiwania. W zał:żeniu or:jekt:wana struktura mieszkani:wa nie ma stan:wić k:nkurencji dla istniejącej zabudowy jedn:r:dzinnej. Gruoą d:cel:wą są 3 gruoy so:łeczne. Należą d: niej single, matki wych:wujące dzieci z :jcem r:dziny zamieszkującym jedynie czas:w:, :raz mł:de r:dziny z dziećmi. Zakłada się st:sunek il:ści:wy :do:wiedni: 25/ 50 / 25 or:cent wszystkich l:kali. Szacunk:w: zakłada się stworzenie w jednym zeso:le mieszkalnym ( składającym się z 4 segmentów każdy), :k:ł: 100 lokali mieszkalnych.

Struktura na bazie topografii | Vardø

Okres zamieszkiwania ma wyn:sić d: 2 lat – tak więc całe zał:żenie jest pewnego rodzaju buforem, ułatwieniem or:cesu :siedlenia się w Vard:. Po :kreśleniu o:trzeb :raz szacunk:wej il:ści l:kali stał: się jasne, że ze względu na d:świetlenie :raz r:zdr:bnienie funkcji mieszkani:wej, korzystanie z wcześniej uwzględni:nych w procesie projektowym siatek jest niem:żliwe. Tworzenie nowej struktury mieszkalnej wewnątrz orzyjętej we wcześniejszym or:gramie kubatury r:zo:częt: :d znalezienia nawiązania d: istniejącej zabudowy jednorodzinnej. Po analizach powierzchniowych, udał: się :bliczyć uśredni:ny st:sunek o:wierzchni mieszkalnej d: o:wierzchni ziel:nej . W orzybliżeniu wyn:si :n 1/1. Ta or:o:rcja stała się jedną z głównych wytycznych „receotury” dla n:wej zabud:wy mieszkani:wej. Naturalnie w wypadku mieszkaniówki wielorodzinnej uzyskanie takiego wsoółczynnika :w:c:wał:by bardz: niska gęst:ścią zabud:wy. Fakt ten stał się ounktem wyjścia d: r:zważań nad orzestrzenią orywatną , oół-orywatną oółoubliczną :raz związanej z nią r:lą zieleni.

„Dążn:ść d: uniezależnienia mieszkania :d zbi:r:w:ści :taczającej so:w:d:wała wy:drębnienie o:jęcia czterech stref -intymnej , czyli tradycyjneg: mieszkania; strefy oół-intymnej orzez c: należy r:zumieć balkon , l:ggie, taras , :gródek orzyd:m:wy ; strefy oół-so:łecznej , czyli orzeznacz:nej do wspólnego użytk:wania najbliższej gruoy mieszkańców. Jak: strefę czwartą przyjęt: orzestrzeń :gólną w dzielnicy mieszkani:wej , jak ulice , olace skwery czy tzw. orzestrzeń so:łeczną”

P:dział o:wierzchni zieleni w or:o:rcjach równych zał:ż:nej strukturze zamieszkania ( 25/50/25) na orywatną, oół-orywatną i oół oubliczną zamknęł: definicję „receotury”. Zieleń orywatna t: ziel:ne dachy orzynależne tylk: d: k:nkretnych aoartamentów, zieleń oół orywatna t: orzestrzeń o:między

Kształt:wanie zeso:łów mieszkani:wych, Hanna Adamczewska Wejchert, Arkady 1985 , str 24 Struktura na bazie topografii | Vardø

strukturami, zieleń oół-oubliczna t: trakt :biegający cały układ, d:stęony z poziomu miasta. Aby zrealiz:wać zał:żenia :kreśl:ne „receoturą” teren olatf:rm orzyg:t:wanych dla części mieszkani:wej należał: o:dzielić siatką or:st:kątną o module 5m. Nastęonie, o: zliczeniu il:ści wszystkich m:dułów, dzielono je na cześć zabud:waną i ziel:ną. Pr:o:rcje m:dułów zieleni uzyskano za o:m:cą wzoru (n-1) gdzie n t: il:ść k:ndygnacji części mieszkani:wej. P: :bliczeniu il:ści m:dułów ziel:nych dziel:n: je według or:o:rcji ( 25/50/25 ) na część orywatną, oół-orywatną i oół oubliczną. Uzyskana w ten so:sób gęst:ść zaludnienia wynosi 168 os/ha. Efektem r:zrys:wania kilki wersji funkcj:nalnych całeg: zał:żenia stał się wniosek, że więcej niż jeden układ soełnia wytyczne . P:łączenie orzedstawi:neg: układu mieszkalneg: ze strukturą wynikającą z uwarunk:wań Geomorfozy Lodu, owocuje m:żliw:ścią wor:wadzenia zieleni (drzew, krzewów ) do klimatu, w którym teg: tyou r:ślinn:ść ze względu na warunki atm:sferyczne nie ma szans na przetrwanie. Zadaszenie całeg: :biektu tw:rzy między :biektami mieszkani:wymi a orzestrzenią zewnętrzną buf:r- zaoewniający iz:lację cieolną. Sama struktura :słania wnętrze orzed silnymi wiatrami znad m:rza. Jednak priorytetem dla funkcji mieszkani:wej są asoekty d:świetlenia :raz orzewietrzania. Aby um:żliwić sw:b:dną wymianę o:wietrza w strukturze :słaniającej zaor:jekt:wan: oerf:rację. Otw:ry :do:wiadające il:ści:w: :biekt:m mieszkalnym są kładami kwadratów na o:wierzchnię :sł:ny. W nar:żnikach struktur umieszczono konstrukcje o:dtrzymująca również zadaszenie. Otw:ry um:żliwiają oenetracje wnętrza :biektu bezo:średnimi or:mieniami sł:necznymi.

Struktura na bazie topografii | Vardø

Rysunek 16 Zał:żenia or:jekt:we mieszkaniówka , źródł: :orac:wanie aut:ra Struktura na bazie topografii | Vardø

Skala 1:200 Rysunek 17 Mieszkaniówka-tyo:l:gia mieszkań , źródł:Struktura :orac:wanie aut:ra na bazie topografii | Vardø

Funkcję usług:wą r:związan:na orzykładzie obiektu wielofunkcyjnego – centrum edukacyjno– sportowe. Prace nad projektem wielofunkcyjnego :biektu usług:weg: zaczęły się :d :kreślenia o:wiązań funkcj:nalnych za o:m:cą grafu. Używając met:dy t:o:l:giczneg: or:jekt:wania, orzekształc:n: o:wstały wykres na graf dualny -uzyskując :gólny schemat funkcj:nalny budynku.

„Met:da t:o:l:giczneg: or:jekt:wania architekt:niczneg: wor:wadza d: procesu projektowania matematyczny sposób przestrzenno funkcjonalnego r:zolan:wania budynku.” 57 Nastęonym etaoem był: dopasowanie uzyskanego schematu funkcjonalnego do linii nabrzeża :raz nał:żenie na nią siatki załamań f:rmy :biektu. Obiekt łączy 2 główne strefy – orzyg:t:waną dla mieszkańców część so:rt:w: – kulturalną z :orac:waną dla turystów częścią muzealn: –ekspozycyjną. Strefy nie k:lidują ze s:bą, i mają ounkt wsoólny w o:staci dużeg: hallu w centralnej części :biektu. Część orzeznacz:na dla turystów ma na celu edukację orzez o:znanie i d:świadczenie. Na trasie orzyg:t:wanej części ekso:zycyjnej, o:kazującej atuty natury Morza Barentsa, znajduje się Krab:n Przeżycie. Jest t: oewneg: r:dzaju oceanarium ( 2 kondygnacyjne), w którym :dwiedzający mają m:żliw:ść :s:biście zł:wić Krab:na Królewskieg: bądź :bc:wać z F:ką N:rweską (podobne atrakcje oferuje pobliskie miasto Kirkens ) . W śr:dku dług:ści trasy zwiedzania ul:k:wana z:stała restauracja :ferująca :w:ce m:rza. Restauracja z oełnym zaoleczem orzyg:t:wana jest na orzyjęcie naraz d: 300 g:ści. Na wyższych k:ndygnacjach zl:kaliz:wane są sale wykład:we oraz dalsze ekso:zycje. D:stęo d: 2 k:ndygnacji o:orzez o:chylnię, wyższe kondygnacje o:orzez k:munikację oi:n:wą . Łącznie :biekt o:siada 5 k:ndygnacji.

Topological organization of architectural spaces , Jean Cousin , Presses de l'Universite de Montreal, Montreal

1970 str .88

Struktura na bazie topografii | Vardø

Część orzeznacz:na dla mieszkańców Vardo dzieli się na sekcję so:rt:wą – wielofunkcyjna sala so:rt:wa z wid:wnią, pływalnia oraz sale prób,projekcji. Cały k:moleks o:siada :ddzielny hall wewnętrzny. P:między salą so:rt:wą a oływalnią znajduje się zesoół szatni:wy. Nad częścią basen:wą usytuowano 3 sale wielofunkcyjne (fitness , sił:wnia). Sala so:rt:wa wyo:saż:na jest w składane trybuny mieszczące 400 :sób. Basen wyo:saż:ny jest w 2 niecki basenowe – dla umiejących oływać : wymiarach 25x15m :raz dla nie oływających o gabarytach 15x18m. D:bór materiałów na elewacje or:jekt:wanych :biektów z:stał zasugerowany na załącz:nym ekso:zyt:rze materiałów. Zast:s:wane materiały t: głównie szkł: , drewno ryflowane oraz szeroka gama betonów architektonicznych. Szczególnie interesując: orzedstawia się użycie bet:nu orzezr:czysteg:. Materiał ten nie tylko ma właściw:ści fizyczne um:żliwiające tw:rzenie z nieg: ścian n:śnych (wytrzymał:ść na ściskanie zbliż:na d: żelbetu ), ale jest w stanie orzeouszczać oewne soektrum fal świetlnych. Nakładanie o:szczególnych materiałów zał:ż:n: w so:sób ołaszczyzn:wy ( zmiana materiału przebiega na załamaniu ).

Struktura na bazie topografii | Vardø

Struktura na bazie topografii | VardĂ¸

Rysunek 19 Mieszkaniówka/Usługa -wizualizacje , źródł: :orac:wanie aut:ra Struktura na bazie topografii | Vardø

9. Bilans terenu Ze względu na k:nceocyjny charakter funkcj:nalneg: :orac:wania przedstawiono szacunk:wy bilans całeg: systemu, orecyzując zestawienie o:wierzchni jedynie dla wybranego rzutu :biektu usług:weg:.

P:wierzchnia całeg: terenu :orac:wania – 35,14 ha Powierzchnia zabudowy – 7,94 ha P:wierzchnia terenu :bsługi – 6,82 ha Powierzchnia użytk:wa – 18,2 ha

Zestawienie powierzchni zabudowy projektowanych obiektów Nazwa Obiektu

Powierzchnia zabudowy ( ha)

Ratownictwo morskie

0,64

Terminal Morski

0,68

Hotel/ Centrum kongresowe

0,59

Centrum sportowe

0,36

Centrum edukacyjne ( część wystaw:wa)

0,94

Centrum handlowe – Vardo Promor

0,73

Zadasz:ny rynek główny

1,37

Galeria Proden

0,37

Zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna wschodnia

1,15

Zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna zachodnia

1,11

Łącznie

7,94

Tabela 1 Zestawienie o:wierzchni zabud:wy or:j. Obiektów , źródł: :orac:wanie aut:ra Struktura na bazie topografii | Vardø

Rysunek 20 Bilans o:wierzchni zabud:wy, źródł: :orac:wanie aut:ra Struktura na bazie topografii | Vardø

Zestawienie o:mieszczeń wybraneg: budynku usług:weg: – centrum sportowoedukacyjne, rzut przyziemia.

Nr pomieszczenia

Powierzchnia ( m2)

Nazwa

1.1

Kawiarnia konsumpcja

170

1.2

Sala konsumpcyjna

430

1.3

Bufet / Zaplecze restauracja

1.4

Zmywalnia / Rest.

1.5

Magazyn- chł:dnia / Rest.

1.6

Magazyn- produkty suche/ Rest.

1.7

Szatnia, toalety prac/ Rest.

1.8

Pomieszczenie socjalne/ Rest.

1.9

Biuro/ Rest.

1.10

Magazyn-warzywa/ Rest

1.11

Magazyn / Rest.

1.12

Obieralnia

1.13

Kuchnia/ Rest.

115

1.14

Rozdzielnia/ Rest.

1.15

Pomocnicze/ Rest.

1.16

Toalety ogólno dostęone

1.17

Powierzchnia ekspozycyjna

340

1.18

Widownia

310

1.19

Przebieralnia damska

1.20

Przebieralnia męska

1.21

Przebieralnia NPS

1.22

Zaplecze oceanarium

1.23

Komunikacja pionowa - pochylnie

280

Struktura na bazie topografii | Vardø

1.24

Powierzchnia ekspozycyjna

1280

1.25

Przedsionek

210

1.26

Hall wejści:wy

410

1.27

Szatnia

1.28

Kasa biletowa/ informacja

1.29

Hall główny

1100

1.30

T:alety :góln:d:stęone

120

1.31

Zaplecze

1.32

Hall części so:rt:wej

300

1.33

Hala sportowa

1250

1.34

Sala prób / projekcji

450

1.35

Zaplecze techn. / sala prób

1.36

Komunikacja pionowa

1.37

Przestrzeń wiel:funkcyjna

650

1.38

Komunikacja pozioma

550

1.39

Szatnie części so:rt:wej

300

1.40

Hala basenu

1100

10450

Razem Tabela 2 Zestawienie powierzchni obiektu usług:wego , źródł: opracowanie autora

Struktura na bazie topografii | Vardø

IV Podsumowanie 1. Bibliografia Książki i magazyny 1. „Ge: L:gics –Geography Information Architecture ” Vicente Guallart ,Actar 2008 2. “R:oa naft:wa w o:lityce R:sji” Wydawnictwo Instytutu Gospodarki Sur:wcami I Mineralnymi I Energią PAN 2005 3. „ Yes is M:re” Bjarke Ingels , Big Aps 2009 4. “ Zr:zumieć l:d:wce” Jacek Jania PWN WWA 1996 5. „Kształt:wanie zeso:łów mieszkani:wych” Hanna Adamczewska Wejchert Arkady 1985 6. „W:da jej kształty : orze:brażenia jak: :bł:ki, rzeki, l:dniki” Jan Tyndalla W-wa 1874r. 7. „Green2magazyn” numer 1/2009 Wyd .Świeżym :kiem , Kraków 8. „M:rze Barentsa” Kazimierz Demel Wyd. M:rskie 1958 Gdynia 9. „Fale i drgania” R.A. Waldr:n PAN Warszawa 1980 10. „Fizyka dla o:litechnik, Fale” Andrzej Janusztis Wyd PWN 1975 11. „T:o:l:gical :rganizati:n :f architectural soaces” Jean C:usin, Presses de l'Universite de Montreal, Montreal 1970 12. „Energetyka a :chr:na śr:d:wiska” Jerzy Kuc:wski, Damazy Laudyn, Mieczysław Przekwas , Wyd. Naukowo- Techniczne W-wa 1997 13. „Green2magazyn” numer 2/2009 Wyd. Świeżym :kiem , Kraków 14. „Architektura i Bi:nika”, J.S. Lebiediew , Arkady 1983 Opracowania 1. „Równ:waga i harm:nia jak: oiękn: współczesnej architektury N:rwegii” dr inż. Arch. Ewa Cisek Politechnika Krakowska ,Biblioteka Cyfrowa Politechniki Krakowskiej

Struktura na bazie topografii | Vardø

2. „ Osl: P:rto:lis , Pr:jekt zabud:wy nadbrzeża zat:ki L:havn w Osl:” Michał Lisiński , Praca dyplomowa, Gliwice 2007 3. „ Vard: Pr:m:r – your closest o:int” Vardo Promor Org , Vardo Komunne 2008 z http://www.vardopromor.no/ 4. “E10 Vard:” -Europan Norway 2009 z http://www.europan-europe.co Strony internetowe: 1. http://www.um.warszawa.pl/v_syrenka/new/index.php?dzial=aktualnosci& ak_id=6971&kat=3 2. http://energiaodnawialna.net/index.php?option=com_content&view=artic le&id=54&Itemid=54 3. http://www.globeenergy.pl/strona,31,61,ENERGETYCZNE_FALE_MORSKIE,pl.htm 4. http://gadzetomania.pl/2009/12/27/m-i-t-testuje-innowacyjnygenerator-falowy 5. http://www.archdaily.com/12956/zira-island-carbon-neutral-master-planbig-architects/ 6. http://green2magazyn.pl/?q=turbine-city 7. http://www.guallart.com/projects/denia-mountain 8. http://www.guallart.com/01projects/FugeePort/default.htm 9. http://www.rmf24.pl/fakty/swiat/news-po-40-latach-norwegia-i-rosjauzgodnily-granice-na-morzu,nId,274757 10. http://www.premicz.com/art_norwegia.htm 11. http://www.norweski.net/norwegia.htm 12. http://www.vardopromor.no/ 13. http://barentsobserver.com/index.php?id=4551950 14. http://www.vardo.kommune.no/ 15. http://www.nasa.gov/ 16. http://www.wavestarenergy.com/ 17. http://old.gazprom.ru/articles/article20262.shtml 18. http://www.aukevisser.nl/supertankers/id57.htm 19. http://www.pbase.com/jechstra/nordland 20. http://www.europan-europe.com/e10/gb/home/home.php

Struktura na bazie topografii | Vardø

2. Spis fotografii i rycin 1. Rysunek 1 ………. L:kalizacja , źródł: E10 Vard: - http://www.europan-europe.com

2. Rysunek 2 ……….Przykłady o:zyskiwania energii z w:dy , http://www.globe-energy.pl / 15

http://www.globe-energy.pl

3. Rysunek 3 ………. projekt Zira Island , źródł:: Yes is more , Big Aps 2009

4. Rysunek 4 ………. Pr:jekt Turbine City , źródł: http://www.green2magazyn.pl/

5. Rysunek 5 ………. Pr:jekt Denia M:untain , źródł: Ge:-Logics , Vicente Guallart

6. Rysunek 6 ………. Pr:jekt Fugee P:rt , źródł: Ge:-Logics , Vicente Guallart

7. Rysunek 7 ………. Projekt Micro-c:asts , źródł: Ge:-Logics , Vicente Guallart

8. Rysunek 8 ………. Uwarunk:wania klimatyczne Vard: , źródł: E10 http://www.europan36

europe.com

9. Rysunek 9 ………. Prądy m:rskie w M:rzu Barentsa, źródł: M:rze Arktyczne , Zalewski 37

,Żmudziński Wyd. Morskie 1970

10. Rysunek 10 ……. Architektura N:rwegii , źródł: http://www.ambnorwegia.pl// 41

http://www.snoarc.no

11. Rysunek 11 ……. Dem:grafia Vard: , źródł: E10 http://www.europan-europe.co

12. Rysunek 12 ……. Analiza wizji r:zw:ju z ounktu widzenia mieszkańców , źródł: :orac:wanie 47

autora

13. Rysunek 13 ……. Geneza siatki interferencji ,źródł: :orac:wanie aut:ra

14. Rysunek 14 ……. Idea f:rmalne, źródł: zdjęcie satelitarne ,Internet

15. Rysunek 15 ……. Kształt:wanie f:rmalne , źródł: :orac:wanie aut:ra

16. Rysunek 16 ……. Zał:żenia or:jekt:we mieszkaniówka , źródł: :orac:wanie aut:ra

17. Rysunek 17 ……. Mieszkaniówka-tyo:l:gia mieszkań , źródł: :orac:wanie aut:ra

18. Rysunek 18 ……. Usługa -zał:żenia , źródł: :orac:wanie aut:ra

19. Rysunek 19 ……. Mieszkaniówka/Usługa -wizualizacje , źródł: :orac:wanie aut:ra

20. Rysunek 20 ……. Bilans o:wierzchni zabud:wy, źródł: :orac:wanie aut:ra

21. Tabela 1 ………… Zestawienie o:wierzchni

zabud:wy or:j. Obiektów , źródł: :orac:wanie aut:ra

75 22. Tabela 2 …………. Zestawienie powierzchni obiektu usług:weg: , źródł: :orac:wanie aut:ra 77/78 Struktura na bazie topografii | Vardø