ธรรมนูญสุขภาพตำบลเหล่าโพนค้อ

ธรรมนูญสุขภาพตําบลเหลาโพนคอ พ.ศ. ๒๕๕๗

สารบัญ

ธรรมนูญสุขภาพตําบลเหลาโพนคอ นิยามศัพท หมวดที่ ๑ ปรัชญาและแนวคิดหลักของระบบสุขภาพตําบลแหลาโพนคอ หมวดที่ ๒ ระบบสุขภาพที่พึงประสงคตอสุขภาวะประชาชนในตําบลเหลาโพนคอ หมวดที่ ๓ การจัดใหมีหลักประกันและการคุมครองใหเกิดสุขภาพ หมวดที่ ๔ การสรางเสริมสุขภาพ หมวดที่ ๕ การปองกัน ควบคุมโรคและปจจัยเสี่ยงที่คุกคามสุขภาพ หมวดที่ ๖ การจัดการสิ่งแวดลอมที่เอื้อตอการมีสุขภาพดี หมวดที่ ๗ การดูแลผูปวยเรื้อรัง หมวดที่ ๘ การดูแลผูสูงอายุ ผูพิการ หมวดที่ ๙ การดูแลกลุมแมและเด็ก หมวดที่ ๑๐ การดูแลกลุมผูประกอบอาชีพที่มีความเสี่ยง หมวดที่ ๑๑ การติดตามประเมินผลและควบคุมคุณภาพดานสุขภาพและสุขภาวะ หมวดที่ ๑๒ การสรางและพัฒนาบุคลากรดานสาธารณสุข พัฒนาภูมิปญญาทองถิ่น หมวดที่ ๑๓ การคุมครองสิทธิของผูบริโภค หมวดที่ ๑๔ การเผยแพรประชาสัมพันธความรูและบริการขอมูลสาธารณสุข หมวดที่ ๑๕ การระดมทรัพยากรและสนับสนุนงบประมาณการดําเนินงานดานสุขภาพ หมวดที่ ๑๖ สํานักธรรมนูญสุขภาพ หมวดที่ ๑๗ การแกไขเพิ่มเติม

หนา ๑ ๑ ๒ ๒ ๓ ๓ ๔ ๔ ๔ ๕ ๕ ๕ ๖ ๖ ๖ ๗ ๗ ๗ ๗

~๑~

ธรรมนูญวาดวยระบบสุขภาพแหงชาติ พ.ศ.๒๕๕๒ ไดกําหนดหลักการมีสวนรวมการเปดชอง ทางรับฟงความคิดเห็นจากทุกภาคสวน เพื่อพัฒนาระบบสุขภาพที่สามารถสรางสุขภาวะใหครบทั้ง ๔ มิติ คือ ทางกาย จิตใจ ปญญาและสังคม จึงจําเปนตองอาศัยการมีสวนรวมจากทุกฝายทั้งหนวยงานของ รัฐ ประชาสังคมในพื้นที่ ใชขอมูลวิชาการและการจัดการความรู เปนฐานสําคัญ เพื่อใหบรรลุเปาหมาย แหงสุขภาพที่ครอบคลุม ทุก มิ ติ โดยประชาชนทุกภาคสวนมีสวนรวม โดยมีความมุง หมายจะให ประชาชนในตําบลเหลาโพนคอ มีสุขภาพที่ดี เปนตําบลแหงสุขภาวะ รวมถึง ใหห นวยงานของรัฐ หนวยงานองคการบริหารสวนตําบล ภาคประชาสังคมในตําบลเหลาโพนคอ ใชธรรมนูญสุขภาพเปน กรอบและแนวทางในการกําหนดนโยบาย ยุทธศาสตร และและการดําเนินงานดานสุขภาพของตําบล เหลาโพนคอดังตอไปนี้ ขอที่ ๑ ธรรมนูญนี้เรียกวา “ธรรมนูญสุขภาพตําบลเหลาโพนคอ พ.ศ. ๒๕๕๗ ขอที่ ๒ ธรรมนูญสุขภาพตําบลเหลาโพนคอใหมีผลบังคับใช ถัดจากวันที่สภาองคการบริหาร สวนตําบลเหลาโพนคอ มีมติใหความเห็นชอบเปนตนไป นิยามศัพท ขอ ๓ ธรรมนูญฉบับนี้ “การสรางเสริมสุขภาพ” หมายความวา การสงเสริมและสนับสนุนใหบุคคลมีสุขภาวะทาง กาย จิต สังคมและปญญา โดยสนับสนุนพฤติกรรมบุคคลและการจัดการสิ่งแวดลอมและสภาพ สิ่งแวดลอม เพื่อสงเสริมสุขภาพและคุณภาพชีวิตที่ดขี องบุคคล ครอบครัว ชุมชน และสังคม “เศรษฐกิจพอเพียง” หมายความวา แนวทางปฏิบัติที่ยึดหลักความพอเพียง ความมีเหตุผล มีระบบความคุมกันตามสมควรตามวัฒนธรรมและภูมิปญญา ประกอบดวยความซื่อสัตย มีสติ และ ปญญา ตั้งแตระดับประชาชน ครอบครัว ระดับชุมชน จนถึงระดับรัฐ ประกอบอยางสมดุล “สุขภาพ” หมายความวา ภาวะของประชาชนชาวตําบลเหลาโพนคอที่สมบูรณทั้ง ทางกาย ทางจิตใจ ทางปญญา และทางสังคม เชื่อมโยงกันเปนองครวมอยางสมดุล “คุณธรรม” หมายความวา คุณความดีที่วิญูชนพึงสํานึกในจิตใจตนในเรื่องความจริง ความดีงาม และใชเปนหลักดําเนินชีวิต “จริยธรรม” หมายความวา แนวทางแหงความประพฤติที่ยึดหลักคุณธรรม “การปองกันโรค” หมายความวา การกระทํา หรืองดกระทําบางสิ่งบางอยางเพื่อไมใหเกิด การเจ็บปวยหรือเปนโรค และการปองกันไมใหเกิดกลับเปนซ้ําในกรณีที่หายจากการเจ็บปวยหรือเปน โรคแลว สามารถแบงออกไดเปน ๓ ระดับ คือ การปองกันกอนการเกิดโรคหรือกอนการเจ็บปวย การปองกันโรคในระยะที่เกิดโรคหรือเจ็บปวยขึ้นแลว และการปองกันโรคและฟนฟูสภาพเมื่อหายจาก การเจ็บปวยดวยโรคแลว

~๒~

“โรงพยาบาลสงเสริมสุขภาพตําบล” หมายความวา โรงพยาบาลสงเสริมสุขภาพตําบลโพน คอ บานโพนคอ มีหนาที่ใหการบริการดานรักษาพยาบาล ควบคุมปองกันโรค สงเสริมสุขภาพ และฟนฟู สภาพ ตามเกณฑมาตรฐานของโรงพยาบาลสงเสริมสุขภาพตําบล “บุคลากรทางสาธารณสุข” หมายความวา เจาหนาที่ทุกประเภทที่ปฏิบัติงานใน โรงพยาบาลสงเสริมสุขภาพตําบล “การบริการสาธารณสุข” หมายความวา การบริการตางๆ อันเกี่ยวกับการสรางเสริม สุขภาพ การปองกันและควบคุมโรคและปจจัยที่คุกคามสุขภาพ การตรวจวินิจฉัยและบําบัดสภาวะการ เจ็บปวย และการฟนฟูสมรรถภาพของบุคคล ครอบครัว และชุมชน “การควบคุมโรค” หมายความวา การควบคุมโรคระบาด โรคไมติดตอ โรคติดตอ โรคติดตออันตรายตางๆ รวมทั้งโรคที่เกิดจากการปนเปอนของสารตางๆในสิ่งแวดลอม อาหาร และโรค อื่นๆ เพื่อใหสามารถลดความสูญเสียสุขภาพชีวิตและทรัพยากรไดหากมีการตรวจพบแตเนิ่นๆ “ภาคีเครือขาย” หมายความวา หนวยงานภาครัฐ ภาคเอกชนองคกรชุมชน ที่รวมกัน ดําเนินกิจกรรมสรางเสริมสุขภาพ สุขภาวะชุมชนในพื้นที่ตําบลเหลาโพนคอ “๓ อ ๒ ส” หมายความวา ๑. อ.อาหาร ดวยการเลือกรับประทานอาหารที่มี สารอาหารครบทั้ง ๕ หมู เนนผักผลไมที่มีกากใยสูงๆ ควรรับประทานอาหารปรุงสุกใหมๆ ควรเลี่ยง อาหารสุกๆ ดิบๆ อาหารคางคืน อาหารที่มีรสจัด อาหารหมักดอง และดื่มน้ําที่สะอาด ๒. อ.ออกกําลัง กาย ควรออกกําลังกายใหรางกายแข็งแรงอยางนอยสัปดาหละ ๓ วันๆ ละ ๓๐ นาที และ ๓. อ.อารมณ ทําจิตใจใหแจมใสอยูเสมอ หาวิธีคลายเครียดหรือทํากิจกรรมรวมกับครอบครัว เชน ปลูกตนไม เลน ดนตรี วาดภาพ ทองเที่ยว เปนตน รวมทั้งควรพักผอนใหพอเพียงวันละ ๖ -๘ ชั่วโมง ๒ ส. คือไมสูบ บุหรี่ และไมดื่มสุรา “ฝากครรภตามเกณฑ” หมายความวา หญิงตั้งครรภไดรับการฝากครรภครบ ๕ ครั้ง ตาม ระยะเวลา ดังนี้ ครั้งที่ ๑ กอนอายุครรภ ๑๒ สัปดาห ครั้งที่ ๒ เมื่ออายุครรภ ๑๘ สัปดาห ครั้งที่ ๓ เมื่อ อายุครรภ ๒๖ สัปดาห ครั้งที่ ๔ เมื่ออายุครรภ ๓๒ สัปดาห ครั้งที่ ๕ เมื่ออายุครรภ ๓๘ สัปดาห “การดูแลหญิงหลังคลอดตามเกณฑ” หมายความวา การดูแลหญิงหลังคลอดครบ ๓ ครั้ง คือ ครั้งที่ ๑ เยี่ยมหลังคลอด(ทั้งแมและลูก)ในสัปดาหแรกอายุบุตรไมเกิน ๗ วันนับถัดจากวันคลอด ครั้ง ที่ ๒ เยี่ยมหลังคลอด(ทั้งแมและลูก)ในสัปดาหที่ ๒ ตั้งแตบุตรอายุ ๘ วันแตไมเกิน ๑๕ วันนับถัดจากวัน คลอด ครั้งที่ ๓ เยี่ยมหลังคลอด(ทั้งแมและลูก) ตั้งแตบุตรอายุ ๑๖ วัน แตไมเกิน ๔๒ วัน นับถัดจากวันคลอด “อสม.” หมายความวา อาสาสมัครสาธารณสุขประจําหมูบ าน ที่ไดรับการคัดเลือกจาก ชาวบานในแตละกลุมบานและไดรับการอบรมตาม หลักสูตรที่กระทรวงสาธารณสุขกําหนด โดยมี บทบาทหนาที่สําคัญในฐานะผูนําการเปลี่ยนแปลงดานพฤติกรรมสุขภาพอนามัย

~๓~

“อผส.”หมายความวา อาสาสมัครดูแลผูสูงอายุ มีหนาที่ใหการดูแลผูสูงอายุในชุมชนที่ ขาดผูดูแล ถูกทอดทิ้ง ชวยเหลือตนเองไมได ถูกละเลยเพิกเฉยและไดรับการดูแลไมถูกตอง โดยใหการ ดูแลชวยเหลือตามความจําเปนและความตองการของผูสูงอายุอยางทั่วถึง เทาเทียม เพียงพอ และ สม่ําเสมอ ขอ ๔ ธรรมนูญฉบับนี้ใชเปนกรอบและแนวทางการดําเนินชีวิต การดําเนินงานของ ประชาชนตําบลเหลาโพนคอ อันประกอบดวย หนวยงานภาครัฐ องคกรทองถิ่น ภาควิชาการ วิชาชีพ ภาคเอกชน ภาคประชาชน และกองทุนหลักประกันสุขภาพตําบลเหลาโพนคอ

หมวดที่ ๑ ปรัชญาและแนวคิดหลักของระบบสุขภาพ ตําบลเหลาโพนคอ ขอ ๕ ประชาชนตําบลเหลาโพนคอ รวมสรางสุขภาพ ตนเอง ครอบครัว ชุมชน เพื่อใหมี สุขภาพกายและสุขภาพจิตที่ดี บนวิถชี ีวิตทีพ่ อเพียง

หมวดที่ ๒ ระบบสุขภาพที่พึงประสงคตอสุขภาวะประชาชนในตําบลเหลาโพนคอ ขอ ๖ ประชาชนตําบลเหลาโพนคอมีความรู ในการรักษาสุขภาพทั้งดานรางกายและจิตใจ มีสุขภาพรางกายที่แข็งแรง สงเสริมใหประชาชนมีสุขนิสัยบริโภคอาหารที่ถูกหลักโภชนาการ เชน ไม บริโภคปลาราดิบ หรืออาหารสุกๆ ดิบๆ ขอ ๗ ประชาชนตําบลเหลาโพนคอมีบานเรือนสะอาดนาอยู มีสิ่งแวดลอมที่ดี มีคุณธรรม จริยธรรม ปลอดภัยจากยาเสพติด และอบายมุขตางๆ ขอ ๘ กลุมผูปว ยทุกกลุมโรคไดรบั การดูแลที่ดีและทั่วถึง

~๔~

หมวดที่ ๓ การจัดใหมีหลักประกันและการคุมครองใหเกิดสุขภาพที่ดี ขอ ๙ มีการจัดบริการตรวจสุขภาพแก ประชาชนในตําบลเหลาโพนคอ เปนประจําทุกป ขอ ๑๐ อาสาสมัครสาธารณสุข หมอพื้นบาน และอาสาสมัครอื่นๆชวยสนับสนุนการมีสุขภาพ ในชุมชนอยางเขมแข็ง ขอ ๑๑ ประชาชนตําบลเหลาโพนคอ รวมกันงดเหลา การพนันในงานศพและงานบุญ ประเพณี ขอ ๑๒ ประชาชนตําบลเหลาโพนคอ ที่เจ็บปวยฉุกเฉินหรือรุนแรงไดรับความชวยเหลือใน เบื้องตนและบริการสงตอเพื่อรับการรักษาพยาบาลตามมาตรฐาน หมวดที่ ๔ การสรางเสริมสุขภาพ

ขอ ๑๓ ประชาชนตําบลเหลาโพนคอ บริโภคอาหาร ดื่มน้ําที่สะอาด ปลอดภัยมีคุณคาและเปน ประโยชนตอรางกาย เชน ลดอาหาร หวาน มัน เค็ม ขอ ๑๔ ประชาชนตําบลเหลาโพนคอ มีการออกกําลังกายที่เหมาะสมกับเพศและวัยอยางนอย ๓ วันตอสัปดาหอยางสม่ําเสมอ ขอ ๑๕ ประชาชนตําบลเหลาโพนคอ หลีกเลี่ยงการใชสารเคมี สงเสริมการใชปุยชีวภาพในการ ปลูกพืช ผักตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง ขอ ๑๖ ประชาชนตําบลเหลาโพนคอไดรับการพัฒนาจิตใจ โดยการทําบุญตักบาตร เขาวัดฟง ธรรม อบรม ศีล สมาธิ ปญญา ในศาสนสถาน ในวันสําคัญทางพระพุทธศานา ขอ ๑๗ ประชาชนตําบลเหลาโพนคอ มีความตระหนักตอภัยทางสุขภาพ มีการปรับเปลี่ยน พฤติกรรมเรื่องสุขภาพที่ไมเหมาะสมในดานตางๆ เชน ดานการบริโภค การขับขี่ปลอดภัย การสูบบุหรี่ การดื่มสุรา การมีเพศสัมพันธกอนวัยอันควร ขอ ๑๘ สนับสนุนใหมีการบริการดานสาธารณสุขเชิงรุกอยางตอเนื่อง ขอ ๑๙ สถานบริการสาธารณสุขตองจัดบริการใหมีมาตรฐาน ใหบริการอยางเทาเทียมเสมอ ภาค

~๕~

หมวดที่ ๕ การปองกัน ควบคุมโรคและปจจัยเสี่ยงที่คุกคามสุขภาพ ขอ ๒๐ รณรงคใหประชาชนตําบลเหลาโพนคอ บริโภคอาหารที่ไมมีปจจัยเสี่ยงตอสุขภาพ ขอ ๒๑ มีการจัดทําโครงการปองกันและควบคุมโรคติดตอและไมติดตอ โดยความรวมมือของ ประชาชนในตําบลเหลาโพนคอ เปนประจําทุกปอยางนอยปละ ๑ ครั้ง หรือตามความเหมาะสม ขอ ๒๒ มีการจัดกิจกรรมลดปจจัยเสี่ยงในกลุมโรคไมติดตอ

หมวดที่ ๖ การจัดการสิ่งแวดลอมที่เอื้อตอการมีสุขภาพดี

ขอ ๒๓ ประชาชนตําบลเหลาโพนคอ มีการบริหารจัดการขยะอยางเปนระบบ โดยบริหาร จัดการในรูปแบบธนาคารขยะ ขอ ๒๔ ประชาชนตําบลเหลาโพนคอ มีการจัดการสิ่งปฏิกูลไดอยางเหมาะสม ขอ ๒๕ ประชาชนตําบลเหลาโพนคอมีพื้นที่สาธารณะที่เหมาะสมเพื่อใชในการออกกําลังกาย และพักผอนหยอนใจ ขอ ๒๖ ประชาชนตําบลเหลาโพนคอรวมมือกันในการอนุรักษปาชุมชน หมวดที่ ๗ การดูแลผูปวยเรื้อรัง ขอ ๒๗ ประชาชนตําบลเหลาโพนคอไดรับการคัดกรองสุขภาพอยางนอยปละ ๑ ครั้ง ขอ ๒๘ ประชาชนตําบลเหลาโพนคอมีการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพเพื่อลดเสี่ยง ลดโรค โดยหลักใช ๓ อ ๒ส ขอ ๒๙ กลุมผูปวยโรคเรื้อรังไดรับการดูแลอยางมีคุณภาพ และครอบคลุม ขอ ๓๐ สงเสริมใหประชาชนตําบลเหลาโพนคอ มีกลุม/ชมรม เพื่อชวยเหลือซึ่งกันและกันใน กลุม

~๖~

หมวดที่ ๘ การดูแลผูสูงอายุ ผูพกิ าร

ขอ ๓๑ มีการสํารวจคนหาเพื่อขึ้นทะเบียน ผูพิการใหครอบคลุม ขอ ๓๒ ผูพิการไดรับการบริการฟน ฟูสมรรถภาพ และการเฝาระวังดูแลอยางถูกตอง เหมาะสม ขอ ๓๓ ผูสูงอายุไดรับการตรวจสุขภาพอยางนอยปละ ๑ ครั้ง ขอ ๓๔ มีการสงเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตผูสูงอายุและผูพ ิการ หมวดที่ ๙ การดูแลกลุมแม และเด็ก

ขอ ๓๕ มีการสํารวจ คนหาและใหคําแนะนําหญิงตั้งครรภ เพื่อใหไดรับการฝากครรภ โดยเร็วและครบถวนตามเกณฑ ขอ ๓๖ สงเสริมและสนับสนุนการเลี้ยงลูกดวยนมแมอยางนอย ๖ เดือน ขอ ๓๗ มีการเยี่ยมแมและเด็กหลังคลอดตามเกณฑ ขอ ๓๘ มีการตรวจประเมิน พัฒนาการของเด็กตั้งแต ๐ – ๖ ป ขอ ๓๙ มีการสงเสริมและพัฒนาการเรียนรูในเด็ก หมวดที่ ๑๐ การดูแลกลุมผูประกอบอาชีพที่มีความเสี่ยง

ขอ ๔๐ มีการตรวจสุขภาพแกประชาชนทุกกลุมอาชีพ เพื่อตรวจคัดกรองผูปวยที่มีภาวะ ความเสี่ยงที่อาจเกิดโรคที่มีผลตอสุขภาพเพื่อเตรียมการปองกันและรักษา

หมวดที่ ๑๑ การติดตามประเมินผลและควบคุมคุณภาพดานสุขภาพและสุขภาวะ

~๗~

ขอ ๔๑ สนับสนุนใหมีการติดตามประเมินผล และทําการสํารวจปญหาดานสุขภาพ อยางตอเนื่อง หมวดที่ ๑๒ การสรางและพัฒนาบุคลากรดานสาธารณสุข พัฒนาภูมิปญญาทองถิ่น

ขอ ๔๒ มีการพัฒนาศักยภาพใหกับ อสม. อผส. และ ผูมีสวนเกี่ยวของในดานสาธารณสุข ขอ ๔๓ มีการสํารวจและขึ้นทะเบียนหมอพื้นบานและตํารับยา ขอ ๔๔ มีการฝกอบรมถายทอดความรูการใชภูมิปญญาทองถิ่นดานสุขภาพ หมวดที่ ๑๓ การคุมครองสิทธิของผูบริโภค

ขอ ๔๕ มีการรณรงคใหความรูและตรวจสารปนเปอ นในอาหารที่เปนอันตรายตอสุขภาพ ขอ ๔๖ มีการสงเสริมพัฒนารานขายของชําและแผงลอยจําหนายอาหารในชุมชนเรื่อง อาหารและความปลอดภัยในการบริโภค หมวดที่ ๑๔ การเผยแพรประชาสัมพันธความรูและบริการขอมูลสาธารณสุข ขอ ๔๗. มีการเผยแพรขอมูล ขาวสารดานสุขภาพแกประชาชนในตําบลเหลาโพนคออยาง สม่ําเสมอ ขอ ๔๘. มีศูนยสาธารสุขมูลฐาน(ศสมช.)ใหบริการขอมูลดานสาธารณสุขทุกหมูบาน หมวดที่ ๑๕ การระดมทรัพยากรและสนับสนุนงบประมาณการดําเนินงานดานสุขภาพ

~๘~

ขอ ๔๙ ประชาชนตําบลเหลาโพนคอใหความรวมมือในการระดมทรัพยากรในการ สนับสนุนการดําเนินงานดานสุขภาพ ขอ ๕๐ องคการบริหารสวนตําบลเหลาโพนคอ สนับสนุนงบประมาณเพื่อดําเนินโครงการ ในการสรางเสริมสุขภาพ การออกกําลังกาย การควบคุมโรค ตามธรรมนูญสุขภาพตําบลเหลาโพนคอ หมวดที่ ๑๖. สํานักงานธรรมนูญสุขภาพ ขอที่ ๕๑ ใหมีสํานักงานธรรมนูญสุขภาพตําบลเหลาโพนคอ ซึ่งทําหนาที่กํากับดูแลและ ขับเคลื่อนใหเปนไปตามธรรมนูญสุขภาพตําบลเหลาโพนคอ พ.ศ. ๒๕๕๗ หมวดที่ ๑๗. การแกไขเพิ่มเติม ขอ ๕๒ การแกไขธรรมนูญสุขภาพตําบลเหลาโพนคอ ตองผานการพิจารณาของคณะ กรรมการธรรมนูญสุขภาพตําบลเหลาโพนคอ และจัดเวทีรับฟงความคิดเห็น และมติการแกไขตองมีผู เห็นชอบเกินกวากึ่งหนึ่งของผูเขารวมเวทีดังกลาว