อปท กับการจัดการสุขภาวะ

อปท.กับ การจัดการส ุขภาวะช ุมชน วิสุทธิ บุญญะโสภิต สํานักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ วันอาทิตย์ที่ ๑๓ กรกฎาคม ๒๕๕๕ โรงแรมบางกอกพาเลช กรุงเทพมหานคร อีเมล์ : bwisutt@nationalhealth.or.th bwisutt#@gmail.com

้ หา ขอบเขตเนือ • แนวคิดพืน ้ ทีจ ่ ัดการตนเอง • บทบาทของ อปท.กับการจัดการ สุขภาวะชุมชน • ทุนในพืน ้ ที่ • เครือ ่ งมือจัดการสุขภาวะชุมชน – สมัชชาสุขภาพ – ธรรมนูญสุขภาพชุมชน – การประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ

• แลกเปลีย ่ นเรียนรู ้

โครงสร้างสังคม

ส่วนกลาง

ท้องถิ่น

ช ุมชน

โครงสร้างสังคมและอํานาจ

อํานาจ

โครงสร้างสังคม

ด ุลอํานาจในสังคม อํานาจรัฐ

อํานาจปัญญา

อํานาจท ุน

อํานาจประชาชน + ช ุมชน

สถานการณ์อํานาจในสังคม อํานาจรัฐ

อํานาจปัญญา

อํานาจท ุน

อํานาจประชาชน + ช ุมชน

ยุทธศาสตร์ การสร้ างพระเจดีย์จากฐาน ฐานของสังคม คือ ชุมชนท้ องถิ่น รั ฐบาล กระทรวง /กรม ภาค ภาค อบจ.

จังหวัด

อบจ. จังหวัด

๗๖ จังหวัด ๗๖๐ อําเภอ เทศบาล อบต. เทศบาล อบต. เทศบาล อบต. ๗,๖๐๐ ตําบล หมู่บา้ น/ หมู่บา้ น/ หมู่บา้ น/ หมู่บา้ น/ หมู่บา้ น/ หมู่บา้ น/ หมู่บา้ น/ หมู่บา้ น/ ชุมชน ชุมชน ชุมชน ชุมชน ชุมชน ชุมชน ชุมชน ชุมชน ๗๖,๐๐๐ หมู่บ้าน

สุขภาวะชุมชน (Community Health) • ภาวะแห่งการรวมเอาสุขภาพของบุคคลต่าง ๆ ในชุมชนเข ้าไว ้ ด ้วยกัน ซงึ่ สุขภาพอนามัยของแต่ละบุคคลจะดีได ้ ก็ยอ ่ มขึน ้ กับ สภาพสงิ่ แวดล ้อมด ้วย • เป็ นงานจัดบริการตอบสนองต่อความจําเป็ นทางด ้านสุขภาพของ ื่ มโยง ต่อเนือ ประชาชนขัน ้ พืน ้ ฐาน มีความเชอ ่ งของกิจกรรมด ้าน สุขภาพในลักษณะองค์รวมผสมผสาน ประชาชนเข ้าถึงบริการได ้ อย่างสะดวก และมีระบบการให ้คําปรึกษาและสง่ ต่อ ทัง้ นีเ้ พือ ่ การสร ้างสุขภาพ การสร ้างความเข ้มแข็งให ้แก่ประชาชนเพือ ่ ป้ องกันหรือลดปั ญหาทีป ่ ้ องกันได ้ทัง้ ทางกาย จิต สงั คม โดย ประชาชนมีสว่ นร่วม

บทบาทของ อปท. ก ับการจ ัดการสุขภาวะชุมชน

รัฐธรรมนู ญแห่งราชอาณาจักรไทย กฎหมายจัดตั้ง อปท. พ.ร.บ.การกระจายอํานาจฯ พ.ร.บ.ด้านสาธารณสุขฯ พ.ร.บ.ด้านสิง่ แวดล้อม กฎบัตร/ข้อตกลงสากล

ร ัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจ ักรไทย ั พุทธศกราช ๒๕๕๐ ม า ต ร า ๒ ๘ ๓ อ ง ค์ ก ร ป ก ค ร อ ง ส่ ว น ท ้องถิน ่ ย่อ มมีอํ า นาจหน า้ ที่โ ดยทั่ ว ไปใน การดูแ ลและจั ด ทํ า บริก ารสาธารณะเพื่อ ประโยชน์ ข องประชาชนในท ้องถิน ่ และ ย่ อ ม มี ค ว า ม เ ป็ น อิ ส ร ะ ใ น ก า ร กํ า ห น ด น โ ย บ า ย ก า ร บ ริ ห า ร ก า ร จั ด บ ริ ก า ร สาธารณะ การบริห ารงานบุค คล การเงิน และการคลั ง และมี อํ านาจหน า้ ที่ ข อง ตนเองโดยเฉพาะ โดยต ้องคํานึงถึงความ สอดคล ้องกับ การพั ฒ นาของจั ง หวั ด และ ประเทศเป็ นสว่ นรวมด ้วย

พรบ.กําหนดแผนและขนตอนการกระจายอํ ั้ านาจ ให้แก่องค์กรปกครองสว่ นท้องถิน ่ พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๑๖ ให้เทศบาล เมืองพัทยา และองค์การบริ หารส่ วนตําบลมีอาํ นาจและหน้าที่ในการจัดระบบการบริ การสาธารณะเพื่อประโยชน์ของ ประชาชนในท้องถิ่นของตนเองดังนี้ (๑) การจัดทําแผนพัฒนาท้ องถิ่นของตนเอง (๑๕) การส่งเสริ มประชาธิปไตย ความเสมอภาค และสิทธิเสรี ภาพของ (๒) การจัดให้ มีและบํารุงรักษาทางบก ทางนํ ้า และทางระบายนํ ้า ประชาชน (๓) การจัดให้ มีและควบคุมตลาด ท่าเทียบเรื อ ท่าข้ าม และที่จอดรถ (๑๖) ส่งเสริ มการมีสว่ นร่วมของราษฎรในการพัฒนาท้ องถิ่น (๔) การสาธารณูปโภคและการก่อสร้ างอื่น ๆ (๑๗) การรักษาความสะอาดและความเป็ นระเบียบเรี ยบร้ อยของ (๕) การสาธารณูปการ บ้ านเมือง (๖) การส่งเสริ ม การฝึ ก และประกอบอาชีพ (๑๘) การกําจัดมูลฝอย สิ่งปฏิกลู และนํ ้าเสีย (๗) การพาณิชย์ และการส่งเสริ มการลงทุน (๑๙) การสาธารณสุข การอนามัยครอบครัว และการรักษาพยาบาล (๘) การส่งเสริ มการท่องเที่ยว (๒๐) การจัดให้ มีและควบคุมสุสานและฌาปนสถาน (๙) การจัดการศึกษา (๒๑) การควบคุมการเลี ้ยงสัตว์ (๑๐) การสังคมสงเคราะห์ และการพัฒนาคุณภาพชีวิตเด็ก สตรี (๒๒) การจัดให้ มีและควบคุมการฆ่าสัตว์ คนชรา และผู้ด้อยโอกาส (๒๓) การรักษาความปลอดภัย ความเป็ นระเบียบเรี ยบร้ อย และการ (๑๑) การบํารุงรักษาศิลปะ จารี ตประเพณี ภูมิปัญญาท้ องถิ่น และ อนามัย โรงมหรสพ และสาธารณสถานอื่น ๆ วัฒนธรรมอันดีของท้ องถิ่น (๒๔) การจัดการ การบํารุงรักษา และการใช้ ประโยชน์จากป่ าไม้ ที่ดิน (๑๒) การปรับปรุงแหล่งชุมชนแออัดและการจัดการเกี่ยวกับที่อยู่ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้ อม อาศัย (๒๕) การผังเมือง (๑๓) การจัดให้ มีและบํารุงรักษาสถานที่พกั ผ่อนหย่อนใจ (๒๖) – ๓๑ (๑๔) การส่งเสริ มกีฬา

ทุนใน ท้องถิ่น

พลังปั ญญา

เด็ก/เยาวชน

ผูห้ ญิ ง อื่น ฯ

ภูมินิเวศ กลุ่ม เครือข่าย

สุขภาพ ที่ดิน

สวัสดิการชุมชน

กลุ่ม เครือข่าย กลุ่ม เครือข่าย

กลุ่ม เครือข่าย

กลุ่ม เครือข่าย

ที่อยู่อาศัย แรงงาน

ท้องถิ่น

กลุ่ม เครือข่าย

สื่ อฯ

กลุ่ม เครือข่าย

องค์กรการเงิน

ลุ่มนํ้ า ผูส้ งู อายุ

วัฒนธรรม ทรัพยากรธรรมชาติ

พลังทางสงั คม

เกษตรกรรมยัง่ ยืน

พลังอํานาจรัฐ

หลักการทํางาน 1. การสร้างความรห้ ู รือการทํางานทางวิชาการ

2. การเคลื่อนไหวของสังคม

3. การเชื่อมโยงกับการเมือง

ย ุทธศาสตร์สามเหลี่ยมเขยื้อนภ ูเขา 9

“สุขภาวะชุมชน”

นโยบายสาธารณะ

แผนงาน โครงการ กิจกรรม

นโยบายสาธารณะ คืออะไร อะไรคือนโยบาย? อะไรคือสาธารณะ?

12

นโยบายคืออะไร หลักและวิธีปฏิบัติ ซึ่งถือเป็ นแนวดําเนินการ (พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน)

นโยบายสาธารณะ สาธารณะ นโยบาย

13

อะไรบ้างทีเ่ รียกว่า นโยบายสาธารณะ

ตัวอย่าง oแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ oแผนพัฒนาระดับภาค จังหวัด oแผนพัฒนาระดับตําบล oแผนยุทธศาสตร์ว่าด้วย………….. oแผนแม่บทว่าด้วย oแผนปฏิบตั ิการประจํ าปี ของหน่วยงาน องค์กร พื้ นที่ oแผนพัฒนาสังคม เศรษฐกิจ ทรัพยากรธรรมชาติและสิง่ แวดล้อมตําบล oฯลฯ

มองนโยบายสาธารณะ แคบว่าเป็นเรือ่ งที่รฐั กําหนดเท่านัน้

ขาดระบบการติดตาม ตรวจสอบ ประเมินผลนโยบายสาธารณะที่ เกิดขึ้นและได้ลงมือดําเนินการไปแล้ว

ขาดกระบวนการ ประเมินผลกระทบและ การกําหนดทางเลือก ที่ หลากหลาย

สร้างนโยบายสาธารณะที่ขาด ข้อมูลหลักฐานทางวิชาการ

จุดอ่ อน

ประชาชนเข้าไม่ถึง กระบวนการนโยบาย สาธารณะ

ให้ความสําคัญของค ุณค่า และมิติต่างๆ อย่างไม่สมด ุล

14

กระบวนการนโยบายสาธารณะในอ ุดมคติ ของ ศ.นพ.ประเวศ วะสี อยูบ่ นฐานของความร ้ ู ปัญญา (Knowledge – based Policy Formulation)

ศีลธรรม

ก ุศล 3 ประการ

มีเป้าหมายเพื่อความถูกต้องดีงามและ ประโยชน์ส ุขของคนทัง้ หมด ไม่แฝงเร้น เพื่อประโยชน์เฉพาะตนเฉพาะกลมุ่

สังคม

สังคมร่วมเรียนรู้ ร่วมกําหนด นโยบาย เปิดเผย โปร่งใส 15

คําถามชวนคิด ในอีก ๕ ปี ข้างหน้า ภาพฝันของการพ ัฒนาของ ตําบลทีเ่ ราดูแลอยูเ่ ป็นอย่างไร ? ทําไมนโยบายสาธารณะ (แผนงาน/โครงการ) ทีเ่ ราทําในตําบลจึงไม่คอ ่ ยได้ร ับความร่วมมือ จากคนในตําบล ? เรามน ่ ั ใจอย่างไรว่า นโยบายสาธารณะ (แผนงาน/โครงการ) ทีท ่ า ํ ในตําบลของเราจะ ่ ผลดีตอ สง ่ การพ ัฒนา ?

17

เครือ่ งมือ ๓ ชิ้ น สู่นโยบายสาธารณะทีด่ ี กรอบการพัฒนาระบบ สุขภาพชุมชน

ธรรมนู ญสุขภาพ ระดับพื้ นที่

กระบวนการตัดสินใจ ร่วมกัน

สมัชชา สุขภาพ

ประเมินผลกระทบ จากการพัฒนา

การประเมินผล กระทบต่อสุขภาพ

ธรรมนู ญว่าด้วยระบบสุขภาพเฉพาะพื้ นที่

ข้อความบางส่วนในคําปรารภ ของธรรมนูญว่าด้ วยระบบสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๒ …เพือ่ ให้ธรรมนู ญว่าด้วยระบบสุขภาพแห่งชาติ สะท้อน เจตนารมณ์และเป็ นพันธะร่วมกันของสังคม ให้สงั คม สามารถนําไปใช้เป็ นฐานอ้างอิง ในการกําหนดทิศทางและ เป้าหมายของระบบสุขภาพในอนาคต ทั้งนี้ ภาคีเครือข่าย ระดับพื้ นทีส่ ามารถจัดทําธรรมนู ญว่าด้วยระบบสุขภาพ เฉพาะพื้ นทีข่ องตน โดยต้องไม่ขดั หรือแย้งกับธรรมนู ญว่า ด้วยระบบสุขภาพแห่งชาติ….

ี งราย ๘ พืน ้ ที่ จ.เชย

้ -ต.โป่ งงาม อ.แม่สาย ประกาศใช๓๑พ.ค.๕๔ -ต.ม่วงคํา อ.พาน ประกาศใช ้ ๑๑ก.ย.๕๔ ี งรุ ้ง -ต.หัวง ้ม อ.พาน/ต.ดงมหาวัน อ.เวียงเชย ี งเคีย ั มะค่า อ.ป่ าแดด -ต.เชย ่ น อ.เทิง/ต.สน ้ อ.ป่ าแดด/ต.ไม ้ยา อ.พญาเม็งราย -ต.โรงชาง

จ.น่าน อ.นาหมืน ่ ต.บ่อ อ.เมือง

จ.ลําปาง ๔ พืน ้ ที/่ ๑ลุม ่ นํ้ า -ต.หลวงใต ้ อ.งาว/ต.ร่องเคาะ อ.วัง เหนือ/อ.เมืองปาน/อ.เถิน/ลุม ่ นํ้ าวัง

ี งใหม่ ๕ พืน ้ ที่ จ.เชย

-อ.สารภี ๕ พ.ค.๕๔ -ทต.หนองตองพัฒนา อ.หาง ้ ที่ จ.แพร่ ๑ พืน ดง/ต.สบเตี๊ ยะ อ.จอมทอง -ต.แม่หล่าย อ.เมือง ั -ต.ดอนแก ้ว อ.แม่รม ิ /ต.สน ่ แฮ อ.เมือง (ต.ชอ ั กําแพง กําแพง อ.สน -ต.ร ้องกวาง อ.ร ้องกวาง ิ้ อ.วังช)ิ้ -ต.วังชน

ั ้ ที่ จ.ชยนาท ๒ พืน -ต.หาดอาษา อ.สรรพยา (ต.หนองแซง อ.ห ันคา)

้ ที่ จ.ลพบุร ี ๓ พืน

้ ที่ จ.อุดรธานี ๙ พืน

- อ.โนนสะอาด - ต.บ้านตาด อ.เมือง - ต.หนองอ้อ อ.หนองว ัวซอ - ต.ผาสุก อ.ว ังสามหมอ - ต.ผ ักตบ อ.หนองหาน - ต.บ้านจีต อ.กูแ ่ ก้ว - ต.กลางใหญ่ อ.บ้านผือ ้ ที่ -ต.ปะโค อ.กุดจ ับ จ.เลย ๗ พืน -ต.เอราว ัณ อ.เอราว-ัณ ต.บ้านยวด อ.สร้าดงคอม -ต.ท่าสวรรค์ อ.นาด้วง -ต.ร่องจิก อ.ภูเรือ จ.ร ้อยเอ็ด ๗ พืน ้ ที่ ี งกลม อ.ปากชม -ต.เชย ต.ปอภาร อ.เมือง/ต.เหล่า ้ อ.ภูกระดึง -ต.ห้วยสม ั /ต.นํ้ าอ ้อม หลวง อ.เกษตรวิสย -อ.ภูกระดึง ั /ทต.กูก อ.เกษตรวิสย ่ าสงิ ห์ อ.

-อ.ด่านซา้ ย ั /ทต.ดงสงิ ห์ อ.จัง เกษตรวิสย หาร/ต.เหนือเมือง อ.เมือง/บ ้าน อีเตีย ้ ต.บึงนคร อ.ธวัชบุรี

้ ที่ จ.อยุธยา ๑ พืน -อ.โคกสําโรง -ต.กุดตาเพชร - ต.ดอนหญ้านาง อ.ภาช ี -ต.ชอนสมบูรณ์ อ.หนองม่วง จ.อ่างทอง ๒ พืน ้ ที่ ้ ที่ จ.ฉะเชงิ เทรา ๘ พืน -ต.ราชสถิต อ.ไชโย/ต.

-ต.บางพระ อ.เมือง สายทอง อ.ป่ าโมก ้ ว -ต.สงิ โตทอง อ.บางนํา้ เปรีย -ต.หนองยาว อ.พนมสารคาม ้ ทีเ่ ป้าหมายธรรมนูญ สถานการณ์และพืน -ต.หนองแหน อ.พนมสารคาม ้ ที่ จ.สระแก้ว ๔ พืน สุขภาพ ปี ๕๔-๕๕ ์ -ต.ดงน้อย อ.ราชสาสน -ทม.ว ังนํา้ เย็น อ.ว ังนํา้ เย็น ์ -ต.บางคา อ.ราชสาสน -ต.โคกปี่ ฆ้อง อ.เมือง ์ -ต.เมืองใหม่ อ.ราชสาสน -ต.พระเพลิง อ.เขาฉกรรจ์ ้ ที่ จ.ปัตตานี ๒ พืน -ต.บางกรูด -ต.ท ับพริก อ.อร ัญประเทศ -ต.นาเกตุ อ.โคกโพธิ์ ้ ที่ จ.ตร ัง ๑ พืน -ต.ดอนทราย อ.ไม้แก่น(๑หมูบ ่ า้ นมุสลิม) - อ.ก ันต ัง

ประโยชน์ของการมีธรรมนู ญสุขภาพระดับพื้ นที่ • เห็นเป้าหมายร่วมกันของคนใน ชุมชน • เป็ นกระบวนการสร้างความเป็ น เจ้าของร่วม • เป็ นกรอบการทํางานขององค์กรทุก ภาคส่วนทีม่ ่งสู่เป้าหมายเดียวกัน

ประกาศเป็ น ธรรมนูญสุ ขภาพพืน้ ที่

กระบวนการจั กระบวนการจัดดทํทําานโยบายสาธารณะว่ นโยบายสาธารณะว่าา ด้ด้ววยระบบสุ ยระบบสุขขภาพเพื ภาพเพื่อ่อประกาศเป็ ประกาศเป็นน ธรรมนู ้ นที่ ่ ธรรมนูญญสุสุขขภาพพื ภาพพื้ นที 5

4

3

สรุปเป็ นนโยบายสาธารณะว่าด้วยระบบสุขภาพที่พึงปรารถนา ของคนในพื้ นที่

ยกร่างเป้าหมาย ทิศทางและมาตรการ จัดเวทีรบั ฟั งความเห็นจาก ประชาชนในพื้ นที่ ( สมัชชาสุขภาพ )

นําเสนอเพื่อให้ประชาชนในพื้ นที่ ได้มีส่วนร่วมในการพิจารณาและเติมเต็ม (

Public deliberative ) 2 1

ค้นหา/วิเคราะห์/สังเคราะห์ ข้อมูลสถานการณ์สุขภาพแบบมีสว่ นร่วม โดยใช้กระบวนการ เรียนรูร้ ว่ มกัน เพื่อเป็ นฐานข้อมูลกําหนดเป้าหมายและทิศทาง

จุดประกาย ค้นหาผูน้ าํ ที่มีความเสียสละ มีใจ มีความพร้อม อยากเห็นการเปลี่ยนแปลงในสังคมของตน ไปสูส่ ิ่งที่ดีกว่า แบ่งบทบาทหน้าที่ยกร่าง รับฟั ง สื่อสารและติดตาม

การประเมินผลกระทบด้านส ุขภาพ (Health Impact Assessment)

การประเมินผลกระทบด้านส ุขภาพ (Health Impact Assessment) “กระบวนการเรียนรร้ ู ว่ มกันในสังคม โดยมีการประยกุ ต์ใช้ แนวทางและเครื่องมือที่หลากหลายในการระบ ุ คาดการณ์ และพิจารณาถึ งผลกระทบทางส ุขภาพที่ อาจเกิดขึ้น หรือ เกิดขึ้นแล้วกับประชาชนกลมุ่ ใดกลมุ่ หนึ่ง จากข้อเสนอหรือ การดํ า เนิ น นโยบาย แผนงาน โครงการ หรื อ กิ จ กรรม อย่า งใดอย่า งหนึ่ ง เพื่ อ สนับ สน นุ การตัด สิ น ใจอัน จะเป็ น ประโยชน์สําหรับการสร้างเสริมและการคม้ ุ ครองสขุ ภาพ ของประชาชนท ุกกลมุ่ ” (ปรับปร ุงและอ้างอิงจาก WHO)

36

การประเมินผลกระทบต่อส ุขภาพ ตาม พรบ.ส ุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ มาตรา ๑๐

มาตรา ๑๑

เมื่อมีกรณีที่จะมีผลกระทบต่อส ุขภาพของประชาชนเกิดขึ้น หน่วยงานของ รัฐที่มีขอ้ มูลเกีย่ วกับกรณีดงั กล่าว ต้องเปิดเผยข้อมูลนัน้ และวิธีป้องกัน ผลกระทบต่อส ุขภาพให้ประชาชนทราบและจัดหาข้อมูลให้โดยเร็ว

บ ุคคลหรือคณะบ ุคคลมีสิทธิรอ้ งขอให้มีการประเมินและมีสิทธิรว่ มใน กระบวนการประเมินผลกระทบต่อส ุขภาพด้านส ุขภาพจากนโยบาย สาธารณะ บ ุคคลหรือคณะบ ุคคลมีสิทธิได้รบั รข้ ู อ้ มูล คําชี้แจงและเหต ุผลจาก หน่วยงานของรัฐ ก่อนการอน ุญาตหรือการดําเนินโครงการหรือกิจกรรม ใดที่อาจมีผลกระทบต่อส ุขภาพของตนหรือของช ุมชน และแสดงความเห็น ของตนในเรือ่ งดังกล่าว

ระดับของ HIA นโยบาย (Policy) แผนงาน (Program) โครงการ (Project) ประเทศ ภูมภ ิ าค ้ ที่ พืน • CHIA

• • •

ขั้นตอนการประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ การกลันกรอง ่ (Screening)

พิจารณาว่าจํ าเป็ นต้อง ประเมินผลกระทบต่อสุขภาพหรือไม่

การกําหนดขอบเขตการศึกษา (Scoping)

ระบุประเด็นสุขภาพ เครือ่ งมือประเมินผลกระทบ รวมทั้งระบุผูม้ ีส่วนได้ส่วนเสีย

ประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ (Appraisal)

ใช้เครือ่ งมือประเมินผลกระทบทางสุขภาพ ทางวิทยาศาสตร์ สังคม เศรษฐศาสตร์

การจัดทํารายงานและ ข้อเสนอแนะ Report/Recommendation

• นําข้อมู ลมาเสนอในเวทีระดมความคิดเห็น จากผูม้ ีส่วนได้ส่วนเสีย • จัดทําข้อเสนอแนะต่อผูม้ ีอํานาจตัดสินใจ

การติดตามประเมินผล (Monitoring /Evaluation)

ตั้งกลไกแบบมีส่วนร่วมติดตามประเมินผล ในระดับพื้ นทีแ่ ละหน่วยงานทีเ่ กีย่ วข้อง

สมัชชาส ุขภาพ

สมัชชาส ุขภาพ หมายถึง กระบวนการที่ให้ประชาชนและหน่วยงานของรัฐที่ เกี่ยวข้อง ได้รว่ มแลกเปลี่ยนองค์ความรแ้ ู ละเรียนรอ้ ู ย่าง สมานฉันท์ เพื่อนําไปสูก่ ารเสนอแนะ นโยบายสาธารณะ

เพื่อส ุขภาพ หรือความมีส ุขภาพของประชาชน โดยจัดให้ มีการประช ุมอย่างเป็นระบบและอย่างมีสว่ นร่วม

๑๕

สมัชชาส ุขภาพเฉพาะพื้นที่: ใช้อาณาบริเวณ ๑ ที่แสดงขอบเขตเป็นตัวตัง้ ในการดําเนินการ สมัชชาส ุขภาพเฉพาะประเด็น : ใช้ประเด็น ๒ เป็นตัวตัง้ ในการดําเนินการ สมัชชาส ุขภาพแห่งชาติ : เป็นกระบวนการ ๓ ในระดับชาติ (ต้องจัดอย่างน้อยปีละ ๑ ครัง้ )

๑๗

กระบวนการจัดสมัชชาสุขภาพ (๑) สร้างกลไกการจัด กระบวนการสมัชชา สุขภาพ

(๓) ออกแบบกระบวนการสมัชชาสุขภาพ • การกําหนดประเด็นและพัฒนาข้อเสนอเชิงนโยบาย • การพัฒนาข้อเสนอเชิงนโยบาย • การหาฉันทามติต่อข้อเสนอเชิงนโยบาย • การขับเคลือ่ นมติสู่การปฏิบตั ิ • การติดตามและประเมินผล

(๒) การวิเคราะห์ผูม้ ี ส่วนได้เสีย

(๔)

(๕)

(๖)

การถอดบทเรียน เพือ่ การพัฒนา

การสือ่ สาร สาธารณะ

การบริหาร จัดการ

๗ ขั้นตอน แผนพัฒนาสังคม เศรษฐกิจ ทรัพยากรธรรมชาติและสิง่ แวดล้อมตําบล (๗) ประกาศใช้ (๖) สมัชชาตําบล (๕) ยกร่างแผนแบบมีส่วนร่วม (๔) เวทีระดับหมู่บา้ น (๓) วิเคราะห์สงั เคราะห์ขอ้ มูล (๒) รวมคน สร้างทีม (๑) วิเคราะห์ตําบล

มติสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ

Logo

ครงที ั้ ่ ๑ พ.ศ. ๒๕๕๑

๑๔ มติ

ครงที ั้ ่ ๒ พ.ศ. ๒๕๕๒

๑๑ มติ

ครงที ั้ ่ ๓ พ.ศ. ๒๕๕๓

๙ มติ

ครงที ั้ ่ ๔ พ.ศ. ๒๕๕๔

๖ มติ

รวม ๔๐ มติ

ตัวอย่างมติทเี่ กีย ่ วข ้องกับ อปท. ครงที ั้ ่ ๑ พ.ศ. ๒๕๕๑

• สุขภาวะทางเพศ • ความเสมอภาคในการเข ้าถึงและได ้รับบริการสาธารณสุขทีจ ่ ําเป็ น • การพัฒนาระบบบริการปฐมภูมเิ พือ ่ การเข ้าถึงบริการสุขภาพทีม ่ ค ี ณ ุ ภาพของ ประชาชน • บทบาทของ อปท.กับการจัดการสุขภาพและทรัพยากรธรรมชาติและ สงิ่ แวดล ้อม

ครงที ั้ ่ ๒ พ.ศ. ๒๕๕๒

• • • • •

ยุทธศาสตร์นโยบายแอลกอฮอล์ระดับชาติ โรคติดต่ออุบต ั ใิ หม่ การพัฒนาการแพทย์แผนไทย การแพทย์พน ื้ บ ้าน และการแพทย์ทางเลือกฯ การจัดการปั ญหาภาวะนํ้ าหนั กเกินและโรคอ ้วน การพัฒนากลไกการมีสว่ นร่วมเพือ ่ สุขภาวะเด็กและเยาวชน

ครงที ั้ ่ ๓ พ.ศ. ๒๕๕๓

• • • •

การควบคุมกลยุทธ์การตลาดอาหารสําหรับทารกและเด็กเล็ก การแก ้ปั ญหาวัยรุน ่ ไทยกับการตัง้ ครรภ์ทไี่ ม่พร ้อม ี่ งต่อสุขภาพด ้านยาสูบ มาตรการในการควบคุมปั จจัยเสย นโยบายสนั บสนุนพืน ้ ทีจ ่ ัดการตนเองเพือ ่ สงั คมสุขภาวะ

ครงที ั้ ่ ๔ พ.ศ. ๒๕๕๔

Logo

• การจัดการภัยพิบัตโิ ดยชุมชนท ้องถิน ่ เป็ นศูนย์กลาง • การจัดการปั ญหาโฆษณายาและผลิตภัณฑ์สข ุ ภาพทีผ ่ ด ิ กฎหมายทางวิทยุ ท ้องถิน ่ เคเบิล ้ ทีว ี ื่ มสภาพ • ความปลอดภัยทางอาหาร : การจัดการปั ญหานํ้ ามันทอดซํ้าเสอ • การจัดการปั ญหาการฆ่าตัวตาย

มติสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ปี ๒๕๕๑ • มติ ๑.๗ บทบาท อปท.กับการจัดการสุขภาพและ ทรัพยากรธรรมชาติ สงิ่ แวดล ้อม – ให ้ อปท. จัดกระบวนการแลกเปลีย ่ นเรียนรู ้ในชุมชนอย่าง สมานฉั นท์ เพือ ่ สร ้างความรู ้และความเข ้าใจร่วมกัน ในการ กําหนดนโยบายสาธารณะเพือ ่ สุขภาพและการจัดการ ทรัพยากรธรรมชาติสงิ่ แวดล ้อมในท ้องถิน ่ และเป็ นแกนหลัก ในการจัดทําสมัชชาสุขภาพท ้องถิน ่ และเชงิ ประเด็นบน พืน ้ ฐานของข ้อมูลความจริงในพืน ้ ทีใ่ นทุกระดับอย่างน ้อยปี ละ ๑ ครัง้ โดยมีกระบวนการดําเนินงานอย่างเป็ นระบบและเน ้น การมีสว่ นร่วมจากทุกภาคสว่ นในพืน ้ ที่

มติสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ปี ๒๕๕๓ • มติ ๓.๕ นโยบายสนับสนุนพืน ้ ทีจ ่ ัดการตนเองเพือ ่ สงั คมสุขภาวะ – ให ้มีการพัฒนากลไกร่วมในชุมชนท ้องถิน ่ ให ้มีบทบาทสําคัญ ในกระบวนการจัดทําแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาพืน ้ ทีใ่ นทุก ระดับ ทัง้ แผนชุมชน แผนท ้องถิน ่ แผนอําเภอ และแผน ั สว่ นผู ้แทนภาคประชาชน จังหวัด โดยให ้กลไกดังกล่าวมีสด กับภาคประชาสงั คมรวมกันไม่น ้อยกว่าร ้อยละ ๖๐ – สร ้างมาตรการเพือ ่ กําหนดให ้แผนยุทธศาสตร์การพัฒนา พืน ้ ทีใ่ นทุกระดับมีแผนงานและโครงการทีช ่ ม ุ ชนในพืน ้ ทีน ่ ัน ้ เป็ นผู ้รับผิดชอบโครงการร่วมกันกับท ้องถิน ่ และหรือราชการ สว่ นภูมภ ิ าค โดยมีงบประมาณสนับสนุนจากท ้องถิน ่ และหรือ ั สว่ นไม่น ้อยกว่าร ้อยละ ๓๐ ของ ราชการสว่ นภูมภ ิ าคในสด งบประมาณทีด ่ ําเนินการด ้านสุขภาวะแต่ละพืน ้ ที่

“วิกฤตทีพ ่ บในชุมชนท ้องถิน ่ ในบ ้านเมืองและโลก ิ ไม่ได ้ แม่วา่ ระดับ ของเรา เราจะรอให ้ใครมาตัดสน นโยบายจะพยายามแก ้ไขปั ญหา แต่ชม ุ ชนท ้องถิน ่ ่ งทางการเรียนรู ้ให ้เป็ นเรือ ก็จะต ้องเปิ ดชอ ่ งของคน ทุกระดับ สว่ นจะรอให ้คนมีอํานาจสูงหรือจะรอให ้ ิ ใจนั น ้ รอไม่ได ้ จึงควร หน่ วยงานระดับชาติตัดสน เอาการเรียนรู ้ของเราเป็ นสว่ นสําคัญ” ดร.ชยันต์ วรรธนะภูม ิ คณะสงั คมศาสตร์ มช. ๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๔