Issuu

Jeanne de Bont | Henk Lamers

ontwerp en aanleg

voedselbostuin

2023

Jeanne de Bont | Henk Lamers

ontwerp en aanleg

voedselbostuin

2023

Inleiding

Aan iedereen die de mogelijkheid krijgt om een eigen ecosysteem te ontwikkelen. Grijp die kans met beide handen! Het is ’n geweldige ervaring om te ontwerpen met natuur en tegelijk kennis en inzicht te verwerven over het produceren van biologische groenten, fruit en kruiden.

Onze kavel ligt ongeveer hier

In 2012 werd een ontwikkelingsstrategie voor Almere Oosterwold gepresenteerd. Een initiatief van de Gemeente Almere, het Rijksvastgoed- en Ontwikkelings-bedrijf en architectenbureau MVRDV uit Rotterdam. Het betreft een gebied van 43 km² waar je mag bouwen wat je wil met slechts enkele restricties: het huis moet technisch voldoen aan het ’Besluit bouwwerken leefomgeving‘ en de helft van de kavel moet worden besteed aan stadslandbouw.

In 2018 kochten we ‘n kavel in Almere Oosterwold van 1350 m² en daar bouwden we een passief huis. Als invulling voor de stadslandbouw, wilden we graag een voedselbos. Maar 675 m² is hiervoor te klein. Zodoende werd het een voedselbostuin met fruit, noten, groenten, kruiden en bloemen. Aangevuld met bakken van makkelijke moestuin en een kleine tuinkas. Ons doel: het creëren van een gezond ecosysteem waar je een groot deel van het jaar uit kunt oogsten. Een voedselbostuin met ’n grote diversiteit van nieuwe aanplant, wilde planten, insecten, vogels en andere dieren, zodat er een duurzaam ecosysteem kan ontstaan. Het kost minimaal zeven jaar om dit doel te bereiken. Maar het is een leerzaam en fascinerend proces, wat tijd, geduld en toewijding vereist. In deze en in komende publicaties delen we onze ervaringen en beschrijven we het verloop van dit proces.

Winter

Plots zagen we een witte tuin, waar het jonge plantgoed duidelijk zichtbaar was. Het waren dunne iele staakjes met een wat dikkere bamboestok erlangs ter ondersteuning. Het zag er vreemd en onnatuurlijk uit. Door de paden die Floris afgelopen zomer maaide ontstonden er grofweg drie velden in het gebied. Binnen het ontwerp van Evelyn gaven we elk veld zo goed als mogelijk een eigen bestemming. In ‘veld een’, pal voor het raam, werden vooral kruiden en bloemen geplant. Dat is mooi om op uit te kijken als je binnen zit te werken. Daar staat ook de oude perenboom te pronken. In ‘veld twee’ in het midden van het gebied, staan de zoete kers, nashipeer en de meeste van onze bessenstruiken. En in ‘veld drie’, staan de sterappel, perzik, vlier, walnoot en olijfwilg. De bomen vormen de basis structuur voor elk veld. Door de winterkou hebben een aantal jonge boompjes het helaas niet gehaald. De vijg, meloenboompje en twee kostbare pawpaw’s.

Ondanks de bescherming van boomschors heeft de vijg de winter niet overleefd

Jonge boompjes gesteund met een bamboestok

Kwekerijen bieden vaak heel jong plantgoed aan om het voor de klant betaalbaar te houden. Maar dat heeft ook nadelen. Je moet dat kleine plantgoed goed beschermen in de winter tegen vorst en koude wind. Dat hadden we niet gedaan. Een harde leerschool die je moet ondergaan om het daarna nooit weer te doen. Klein plantgoed kun je beter eerst een jaar in de tuinkas zetten. Als je het daarna in de volle grond zet is het geen probleem meer. Over de tijd heen leer je ook de grond goed kennen. Zo vonden we een plek waar het erg nat blijft in de winter. We denken dat daar de drainage kapot is gegaan tijdens de bouw. Er blijven plassen water staan waardoor de wortels wegrotten. Daar kunnen dus alleen vocht minnende planten staan. Na de zware winterstorm weten we nu ook waar de wind vandaan komt en wat zo’n storm kan aanrichten. Windsnelheden van 120 km per uur daar kun je niet tegenop. Er moest aan alle kanten van het gebied betere beschutting komen.

We ontdekte dat het hoge onkruid van afgelopen zomer een aantal open plekken in de struweelhaag had veroorzaakt. Toen we deze dode struiken hadden weggehaald kon je vanaf de weg zo op ons terras kijken. Dat vonden we niet prettig. Er zat niets anders op dan de open plekken opnieuw te beplanten. We vroegen Johan om advies welke planten we hiervoor het beste zouden kunnen gebruiken. Volgens hem zou het helpen om er wat grotere bomen en struiken van de wilde pruim tussen te planten. Dan ontstaat er meteen wat hoogte verschil en ziet het er beter en natuurlijker uit. Wilde pruim is ook heel goed voor vogels en insecten. Dat leek ons wel wat. Om de hagen over het geheel nog wat voller te maken besloten we ook om weer mee te doen met het boomplantprogramma van Heg & Landschap. We kochten dit keer een aantal duindoorn struiken, geoorde wilg en rode kornoelje.

Uitzicht op de waterberging

Besneeuwd terras

Toen het buiten stil werd en je niet veel kon doen, hadden we tijd om na te denken. We kwamen tot de conclusie dat het ontwerpen van een voedselbostuin heel erg leuk werk is, maar de uitvoering ervan is een heel ander verhaal. We hebben het ontwerp van Evelyn moeten aanpassen aan de realiteit waarmee we werden geconfronteerd. Dat is heel logisch, want je hebt te maken met een complex gebeuren. Veel aspecten komen samen, zoals de impact van het veranderende klimaat, de kwaliteit van de grond, omgevingsfactoren, geschiedenis van de locatie, de groei van wilde planten en de dieren die er leven. Het is onmogelijk om met alles rekening te houden bij het maken van een ontwerp. Bij een traditioneel ontwerpproces maak je een schets op papier of computer. Je hebt geen restricties; in principe kan alles. Je kunt planten en bomen combineren en positioneren tot het een fraai geheel wordt. Het gaat om esthetica; het moet er mooi uitzien.

Maar er zijn echter veel aspecten waar je rekening mee moet houden als je ontwerpt met natuur. Eigenlijk zou het ontwerpproces hierop moeten worden afgestemd. Dan krijg je dit: begin eerst met het bestuderen van je kavel, de locatie en wat er in de omgeving plaatsvindt. In ’n woonwijk zijn er veel functionele zaken waar je rekening mee moet houden, zoals kavelwegen, afvalcontainers en composthopen. Daarnaast zijn er veel zaken vanuit de natuur waar je rekening mee moet houden. Zo is het essentieel dat je weet hoe hard de wind waait en uit welke richtingen. Ditzelfde geldt voor het zonlicht. Je moet weten waar de warme– of koude plekken zijn. Probeer je voor te stellen hoe je voedselbostuin er over 10 jaar uitziet als alle bomen en planten volwassen zijn. Hoe wordt hun schaduwwerking? Wij hebben hier te maken met een zeebodemkleigrond. Onderzoek welke planten- en boomsoorten hier wel en niet op kunnen groeien.

Je kunt je voedselbostuin in fasen aanleggen en gebruik maken van bijvoorbeeld tijdelijke beplanting. Al deze informatie is van groot belang voor je begint met het ontwerpen van een voedselbostuin. We hebben ervaren dat er altijd lastige plekken zijn die zich niet gewillig overgeven aan een mooi ontwerp. Het is een erg complex gebeuren waar natuur en mensen samen komen en allebei hun eisen stellen. Misschien dat het gebruik van ‘AI’ in het ontwerpproces zou kunnen helpen om met deze complexiteit om te gaan. We hebben absoluut geen kritiek op het ontwerp van Evelyn maar beseffen ons hoe moeilijk het is om te ontwerpen met de natuur.

Bewoners moeten zelf het regenwater opvangen in een waterberging. De stand van het water fluctueert met de hoeveelheid regen die er valt in combinatie met het afvalwater uit de woning.

Dit open deel in de zwarte wand is vrij gehouden voor een tuinkas.

Overzicht 2023

Lente

Het groenafval van de maaibeurt in de herfst hebben we gebruikt om delen van de tuin te mulchen. Mulchen is het bedekken van de bodem met organisch materiaal, zoals gemaaid gras of bladafval. Op een nieuwe kavel bescherm je hiermee de grond en onderdruk je tegelijkertijd het onkruid. Omdat er veel zaad van winterrogge in het groenafval zat, trok het veel vogels en wilde eenden aan. Ze kwamen dagelijks langs, struinden door het gebied en aten hun maaltijd op. Die wilde eenden brachten op hun beurt zaden van de grote lisdodde mee, ook wel de sigaar genoemd. De lisdodde heeft zich in onze waterberging genesteld en is al snel gaan woekeren. Dat hebben we laten gebeuren, maar dat was niet slim van ons. Nu zitten we ermee. In het begin maak je nu eenmaal domme fouten. Een andere fout was het bedekken van de grond met gronddoek en daarbovenop een dikke laag houtschors. We hadden verwacht dat dit de groei van wilde planten enigszins zou tegenhouden.

Op een dag kwam Evelyn langs om naar de voortgang te kijken. Heel diplomatiek legde ze uit dat dit toch niet zo’n goed idee was. Jong plantgoed heeft lucht en licht nodig om te kunnen groeien. Het gronddoek sluit alles af en dat is niet goed. Je mag de grond nooit helemaal afsluiten! Diezelfde middag hebben we alles er weer vanaf gehaald. Dat doen we dus nooit meer. Ze adviseerde om de lisdodde flink terug te snoeien, zodat je ook nog andere waterplanten in de waterberging kunt zetten.

Stomme fout met gronddoek

Er zijn gelukkig ook veel leuke dingen bij de aanleg van je voedselbostuin. Een ervan is onlineonderzoek. Dat was ons op het lijf geschreven: interessant en leerzaam tegelijk. Tijdens een van de onderzoeken vonden we drie belangrijke organisaties die zich met planten bezighouden: Flora van Nederland, Stichting Floron en de Stichting Voedselbosbouw Nederland. Ze bieden een schat aan informatie over planten. De website Flora van Nederland heeft een zelfstudiesysteem met 608 educatieve video’s, informatie over 898 planten, duizenden foto’s, tekeningen en verspreidingskaarten. De website van Stichting Voedselbosbouw Nederland bevat uitgebreide informatie over Nederlandse voedselbossen. En dan is er nog Floron, oftewel Floristisch Onderzoek Nederland. Zij zetten zich al ruim dertig jaar in voor onderzoek naar en bescherming van de Nederlandse wilde flora, met hulp van honderden vrijwilligers in het hele land.

Stef van Walsum, Stichting Floron. Docent cursus basis plantkunde 2023.

Avondkoekoeksbloem, Silene latifolia

De Stichting Floron stuurde ons een email met informatie over hun nieuwe online cursus. De cursus was ontwikkeld door Stef van Walsum en omvat veertien lessen. De naam was: Basis plantkunde flora 2023. Het leuke van de cursus is dat deze parallel loopt met het groeiseizoen van wilde planten. Je gaat in je eigen omgeving een bepaalde soort zoeken en deze determineren met behulp van een veldgids. De beste en meest gebruikte veldgids is de Heukels’, Flora van Nederland, geschreven door Leni Duistermaat. Alle soorten die in Nederland voorkomen kun je hierin opzoeken. Je bekijkt de plant van alle kanten met een loepje. De kenmerken gebruik je om de soortnaam op te zoeken in de Heukels. Elke week word je er op uit gestuurd om een bepaalde soort te zoeken en te determineren. Sommige planten lijken erg veel op elkaar en zijn lastig te herkennen. Voor ons was het nog lastiger om alle in latijn geschreven wetenschappelijke namen van planten te onthouden.

Kleine veldkers, Cardamine hirsuta

Je komt in een heel nieuwe wereld terecht, ziet plots wat er om je heen bloeit en groeit. Langzaam aan herken je de verschillende soorten, het was echt een openbaring. De online lessen waren elke week iets naar uit te kijken. Een van de opdrachten was om een kilometerhok naar keuze te selecteren en de hierin voorkomende soorten te determineren. Er is een website waar je die hokken kunt kiezen. Mijn keuze viel op hok 150 – 483, het gebied rondom waar we nu wonen. In dit hok vonden we de avondkoekoeksbloem, akker-vergeet-mij-nietjes, kleine veldkers, dovenetel, grassen, zuring, paardenbloemen, honingklaver en veel smeerwortels. Maar enkele weken later vonden we in hetzelfde hok weer andere soorten. Hier boven staan enkele foto’s van de planten die we vonden. Om onze resultaten van het huiswerk toegankelijk te maken en voor de toekomst te bewaren zijn samengevoegd in een boekje. Dit boekje hebben we zelf ontworpen.

Jacobskruiskruid, Jacobaea

Akkermelkdistel, Sonchus arvensis

Paardenbloem, Taraxacum officinale

Met het bestuderen van planten, verzamelen van boeken over planten en het werken met natuur is iets waar we veel plezier aan beleven. Het is een fascinerend en breed gebied.

Leontodon Taraxacum, paardenbloem

We kochten het boek Flora Batava. De oorspronkelijke uitgave verscheen tussen 1800 en 1934 in 28 delen. Het boek bevat 2.240 met de hand gekleurde platen van 2.630 wilde planten, paddenstoelen, mossen en wieren.

Omslag publicatie: huiswerk 18

Les 2: vruchtbeginsels 19

Zomer Rozenbottel, Blanc double de Coubert

Het aanplanten van nieuw plantgoed gebeurt meestal in het vroege voorjaar. Tegen de zomer heb je weer wat meer tijd en kun je bijvoorbeeld experimenteren met het opkweken van nieuwe plantensoorten. Dit jaar kozen we ervoor om aan de slag te gaan met groene asperges, tuinbonen en Japanse gember. We kochten de vaste planten bij Eetbaargoed en het zaad van de tuinbonen bij De Tuinen van Weldadigheid. De tuinbonen moesten vooraf worden opgekweekt. De asperges en de gember werden direct in de volle grond geplant. Experimenteren is fascinerend, maar ook frustrerend en het kan helemaal fout aflopen. Zo kregen we een mol op bezoek die alle aspergeplanten opat. De jonge tuinboonplantjes werden kaalgevreten door een leger naaktslakken en de Japanse gember stond op een te natte plek. Alle wortels waren verrot. Toch leer je veel van dit soort experimenten. Je moet het dus blijven doen, ook als het helemaal fout afloopt.

Asperges in kwart cirkel geplant

Door slakken aangevreten tuinboonplant

Deze zomer zagen we andere soorten wilde planten opkomen. In het eerste jaar waren het mosterd, distels en brandnetels. Dit jaar waren het smalle weegbree, ridderzuring en grote ereprijs. Op de oprit groeiden twee struiken gele honingklaver en stond een bedje met echte kamille. Dat was erg fraai om te zien. Helaas zagen we ook kweekgras opkomen. Dat is een hardnekkige grassoort waar je moeilijk vanaf komt. De plant kan wel 120 centimeter hoog worden en verspreidt zich met ondergrondse, vertakkende uitlopers en door middel van zaden. Op een gegeven moment hadden de wilde planten en onze eigen aanplant ongeveer dezelfde hoogte. Het geheel zag er chaotisch uit, waardoor het moeilijk was om nog iets van het oorspronkelijke plan terug te vinden. Dan verlies je de moed en vraag je jezelf af: hoe krijgen we dit in hemelsnaam goed? Gelukkig is het maar een fase waar je doorheen moet. Wat helpt, is even afstand nemen en daarna weer doorpakken.

Om te beginnen kochten we een bosmaaier, een kruiwagen en een hark om de paden open te houden en het groenafval af te voeren. We maakten een overzicht van de planten die we hadden aangeplant en noteerden die in een Excel-bestand. We noteerden de soortnaam, de Latijnse naam, de leverancier, wanneer de plant gesnoeid en geoogst moest worden en waar de plant stond. We hadden 137 soorten bomen en struiken aangeplant. Zo’n overzicht geeft een goed beeld van de biodiversiteit van je ecosysteem. In een gemiddeld voedselbos staan minimaal honderd verschillende soorten. Dat zat dus wel goed bij ons. Wat we nog misten, waren de kruiden. Er stond geen kruidentuin in het ontwerp van Evelyn, dus hebben we geïmproviseerd. We kozen een hoekje in ‘veld één’ en plantten daar salie, rozemarijn, wilde marjolein en tijm. Het zijn kruiden die we veel gebruiken bij het koken.

De bouw van een huis brengt hoge kosten met zich mee. Wij kozen ervoor om de afwerking in delen aan te pakken: elk jaar een beetje. Dit jaar was het tijd voor de plaatsing van een tuinkas. Op de tekening hier rechts zie je dat er een zwarte rechthoek dwars door het huis loopt, over de volle breedte van de kavel. De bedoeling van de architect was om aan de linkerkant van het huis de tuinkas te integreren en aan de rechterkant een opbergruimte te maken. De zwarte wand is anderhalve meter breed, maar de meeste tuinkassen hebben vaste maten en passen niet in de wand. De kas moest daarom op maat worden gemaakt. We zochten een kasbouwer die dit voor ons zou kunnen doen. Na lang zoeken vonden we eindelijk Perdok Hobbykassen in Winschoten. Zij hadden een basisframe ontwikkeld waarmee je kassen van elk formaat zou kunnen bouwen. Perdok werkt veel voor de professionele Nederlandse tuinbouwindustrie, maar wilde ons wel helpen.

Tekening: bovenaanzicht van het huis Foto: voorkant van de zwarte wand

De eigenaar, Be Nienhuis, kwam eerst naar Almere om te kijken en te meten. Hij was blij dat de fundering al klaar was. Daar konden ze mooi op voortbouwen. ‘Het wordt wel een piepkleine kas,’ zei Be, die gewend was om hele grote kassen te bouwen. ‘Als je de kassen eerst wilt bekijken, moet je wel naar Winschoten komen. Daar hebben we een showroom.’ Dat hebben we gedaan. Daarna mailden we nog wat heen en weer over de vorm van de kas, de kleur en de kosten. We kochten er ook nog een zaaibak bij. Eind augustus was het dan zover. De Perdok-bus, met een grote aanhanger erachter en drie sterke mannen erin, reed de straat in. Met wat duwen en trekken pasten de vooraf op maat gemaakte frames in de zwarte wand. Na het plaatsen van de glasplaten en rubberen strips werd de schuifdeur geïnstalleerd. Het was een peperdure kas waar we nooit spijt van hebben gehad. De kas werkt perfect en staat nu elk jaar vol met nieuwe planten.

We hebben drie moestuinbakken en een zaaibak in de kas gezet. We gebruiken de kas vooral voor het kweken van tomaten en rode pepers, maar ook voor kwetsbaar jong plantgoed dat later buiten wordt uitgeplant.

Voorkant van de kas met schuifdeur

Achterkant van de kas, nu kunnen we het seizoen verlengen

Herfst

Volgens het plan van Evelyn moet je in de eerste jaren de meeste bomen en struiken aanplanten. Dat zorgt voor een overwegend groen beeld. Ook al zijn het veel verschillende tinten groen, toch vonden we het iets te veel groen. Het is waarschijnlijk ’n tijdelijk probleem, want als je later de andere lagen aanplant, komt er vanzelf meer kleur in je voedselbostuin. We zochten naar een tussentijdse oplossing en bedachten het volgende: wat als we een ‘laag’ toevoegen aan de gebruikelijke ‘negen lagen’ waaruit een voedselbos bestaat? Die laag noemen we bloemen en sierplanten. Er bestaan eetbare bloemen die goed passen in ons ecosysteem. Bovendien ontstaat er zo nog meer biodiversiteit in het geheel. Onder het bloemen vallen dan eetbare rozen en daglelies, fuchsia’s, watermunt en echte heemst. Onder sierplanten vallen siergrassen, varens en bodembedekkers. Inmiddels wisten we welke kwekerijen deze bloemen en planten konden leveren.

In Zuid-Limburg heb je Kwekerij Bastin van Roger Bastin. Hij heeft een passie voor allerlei soorten lavendel. Maar de kwekerij biedt ook een breed assortiment sierplanten aan. We bestudeerden hun webshop en bestelden schoepkruid, grote kaardebol en vingerhoedskruid. Bij Kwekerij Arborealis kochten we jasmijn, hibiscus, kardinaalsmuts, lijsterbes, Mongoolse linde en szechuanpeper. Bij Kwekerij De Arend kochten we een Cayenne-roos, ‘Blanc Double de Coubert’ — een witte rozenbottel — en een prachtige toverhazelaar. In Appeltern bestelden we enkele struikjes Chinees prachtriet. De bloemen werden in ‘veld één’ geplant, dat er nu kleurrijk en vrolijk bij ligt. De hibiscus en het Chinese prachtriet hebben we in ‘veld drie’ geplant. Aangevuld met blauwe smeerwortel begint het geheel nu wat meer kleur te krijgen.

Hibiscus, Hibiscus syriacus

Toverhazelaar, Hamamelis

Russische smeerwortel, Symphytum Uplandicum

Oogst Sterappel, Malus domestica

De afgelopen vier jaar hebben we elk jaar een publicatie gemaakt over de verandering van onze eetgewoonten. De aanleiding hiervoor was de overstap naar biologisch voedsel. Van alles wat we aten, noteerden we uitgebreide gegevens in Excelbestanden. Met deze gegevens ontwierpen we datavisualisaties en publicaties. We brachten onder andere het gewicht, de hoeveelheid, de prijs, de herkomst, het transport en de biologische status in kaart. Ook noteerden we bij welke supermarkt we het product hadden gekocht, hoeveel afval er overbleef en van welk kwaliteitslabel het product was voorzien. Met de inzichten uit de datavisualisaties konden we betere keuzes maken tijdens het boodschappen doen. Nu kopen we bijvoorbeeld geen producten meer die met het vliegtuig de wereld over worden vervoerd, vanwege de enorme vervuiling die dit veroorzaakt. In Oosterwold zijn we begonnen met nieuwe data en publicaties.

Deze gaan over de opbrengst van de moestuinbakken. De visualisaties laten zien hoeveel elke moestuinbak in dat jaar heeft opgebracht. De laatste fase van de datavisualisaties over voedsel gaat over de oogst uit de voedselbostuin. In het begin was er weinig oogst, maar de hoeveelheid gegevens groeit mee met de ontwikkeling van de tuin. Over zeven jaar, als de tuin volwassen is, hebben we voldoende datavisualisaties en publicaties gemaakt en stoppen we met dit onderwerp. Op dat moment weten we of onze eetgewoonten werkelijk zijn veranderd.

Met een opbrengst van 2183 gram blijft de hoeveelheid data beperkt. Maar als de oogst toeneemt, zullen we daar waardevolle inzichten en informatie uit kunnen halen.

Honingbes, Lonicera caerulea

Aalbes, Ribes rubrum

Zwartebes, Ribus nigrum

Gram

Fruit

Gram

Groenten

Gram

22 46 1370 16 293 198

Honingbes Jostabes Peren Rodebes Sterappel Zwartebes

146

Tuinboon

69 4

1945 2183

146

Kruiden Citroenmelisse Oregano

Totale oogst

Moestuinbakken

Boven, Volle moestuinbakken Onder, Botersla en Bataviasla

We kregen dit jaar de slag goed te pakken. Bijna alles lukte, en dat is best bijzonder. Wat we ook zaaiden, na verloop van tijd verscheen er een sterke, gezonde en mooie plant. We aten voor het eerst snijbiet, een voor ons nieuwe groente. Voor de komende jaren is het een kwestie van uitzoeken welke gewassen we willen zaaien en op welk tijdstip we dat moeten doen. Dan kunnen we een groot deel van de zomer groenten uit eigen moestuinbakken eten, aangevuld met fruit uit de voedselbostuin. Alle resultaten van dit jaar kun je bekijken op Issuu.

Boven, Snacktomaat Onder, Snijbiet

Jaaroverzicht 2023 34

Dank aan

Voedselbostuin

Be Nienhuis Esther & Arjan Evelyn Derksen Floris Moolenbeek Jelle Medema Johan Smits Lambert Sijens Leni Duistermaat Lex Roeleveld Micha & Sietske Roger Bastin Stephan Kassels Stef van Walsum Stijn Heijs Wouter van Eck

Perdok kassen Kwekerij Eetbaargoed Plantschap Tuinmoes Makkelijke Moestuin Kwekerij Stadsbomerij Tuinen van Weldadigheid Heukels‘ Flora van Nederland Stichting Heg & Landschap Kwekerij Arborealis Kwekerij Bastin De Voedselboswachter Stichting Floron Voedselbos In ’t Holt Voedselbos Ketelbroek

Bouwteam

Patrick Schreven Joop Heinen Jos Verheijden Frans Maas Jan Geerts

Eco+Bouw Eco+Bouw Kovos architecten Kovos architecten SFB, Seven Futureproof Buildings

Tekst en ontwerp

Jeanne de Bont Henk Lamers

Grayboxblackrect Grayboxblackrect