Radicale vernieuwing verpleeghuiszorg
Zicht op vernieuwing Binnenkijken bij vernieuwers van de verpleeghuiszorg: inzichten, voorbeelden en overdenkingen.
Archipel
Archipel “Het leven stopt hier niet, het gaat hier verder.” In gesprek met: Ron van Wees, projectleider Radicale vernieuwing verpleeghuiszorg en Frank Hendriks, procesbeheerder kwaliteit Met hun tassen in hun hand zoeken Ron van Wees en Frank Hendriks een rustige plek in Akkers, de locatie van Archipel Zorggroep in het Brabantse Nuenen. Dat is nog niet gemakkelijk, want in het gebouw heerst de nodige ‘reuring’. Nog altijd wordt er flink geklust door mensen van de aannemer die de grootschalige renovatie van Akkers voor zijn rekening genomen heeft. Tegelijk lopen er bewoners, medewerkers, mantelzorgers en vrijwilligers door het pand. Van een dooie boel is bepaald geen sprake. Uiteindelijk bedenkt Ron dat de kroeg waarschijnlijk soelaas biedt, en even later vinden we onszelf terug in een gezellige café-achtige ruimte die grenst aan de bibliotheek.
2 – R ad ica le ve r n i e uw i n g ve r p le e gh ui s zo rg
3 – Ra dic a le ve r n ie uw in g ve r p le e gh uiszo rg
De kroeg oogt inderdaad als een kroeg. In de schappen achter de bar sterkedrankflessen (leeg, grijnst Ron), geëmailleerde borden van drankmerken aan de muur. “Gekregen van het café in het dorp”, vertelt Ron. “Zo werkt dat hier.” De boeken in de bibliotheek (donker gebeitste kasten, stemmig licht, rustieke leesstoelen) zijn ook geschonken. Een gepensioneerde bibliothecaris houdt de boel als vrijwilliger goed op orde. Het kenmerkt de nauwe verbinding van Akkers met ‘het Nuenense’, zoals Ron het noemt. “Ik zeg altijd: Akkers is een wijk in Nuenen.”
begin erg, en nog soms. Je snapt de context wel, maar het
moesten en dan kwam het goed. Maar wij waren er steeds
om het verhaal goed over te dragen, en verder probeer
raakt je wanneer het je eigen baan, je eigen veiligheid en je
minder van overtuigd dat de zorg er beter mee werd.
ik vanuit allerlei andere functies een medewerker aan te
eigen toekomst aangaat. Dan moet je wel even een proces
Volgens ons moesten we de kwaliteit zo dicht mogelijk bij de
laten sluiten. Psychogeriatrie, somatiek, een behandelaar,
door om de andere kant van de medaille te gaan zien.”
cliënt verbeteren en niet in allerlei beleidsstukken. Centraal
facilitair, dagbesteding. Zo blijven we zo dicht mogelijk bij
in het Kompas staat dus ook de dialoog met de cliënt. Ga nou
de praktijk. Ik zie dat als een van de grootste successen,
Eigenzinnige regie
gewoon eens een gesprek aan! Op dit moment vragen we
dat die groep bestaat uit mensen die het echte werk doen
Hebben veel reorganisaties als doel schoon schip te
teams in dialoog te gaan met bewoners en mantelzorgers
en in direct contact staan met de bewoners. Een paar jaar
maken of naderende problemen te voorkomen, bij Archipel
over een van de zes thema’s woon- en leefplezier, lichamelijk
geleden zouden dat beleidsmedewerkers, managers en
speelde er iets anders. “Archipel was en is een gezonde
welbevinden en gezondheid, welbevinden en zingeving,
teamleiders geweest zijn. Met deze groep gaan we eens per
organisatie”, zo stelt Frank. De in 2014 ingezette verandering
veiligheid, voldoende vakbekwame medewerkers en
maand om tafel. Welke stappen zijn gezet, hoe moeten we
was ingegeven door een duidelijke overtuiging: namelijk dat
samenspel met mantelzorgers en vrijwilligers. Ze hoeven
communiceren, hoe bereiken we de medewerkers het best,
cliënt en medewerker de maximale regie moesten krijgen.
maar vier simpele vragen te stellen: wat vindt u dat goed
hoe zien de verbeterplannen eruit, kunnen we daar nog heel
Deze overtuiging komt overeen met een van de drie pijlers
gaat, geef er een cijfer aan, wat kan beter, zou u ons
gericht vragen over stellen en ondersteuning geven? Het is
van Archipels missie: Speciaal voor het Bijzondere, Binnen
aanbevelen? Als Kompas-begeleidersgroep zorgen we nog
nu aan de teams. De mate waarin zij het Kompas gebruiken is
en Buiten Gewoon Goed en Eigenzinnige Regie. Volgens die
voor 360-gradenfeedback vanuit de schil om ze heen. Dezelfde
onderdeel van de teamevaluatie.”
laatste pijler moet het vanzelfsprekend zijn, dat de cliënt
vier vragen stellen we aan mantelzorgers en vrijwilligers,
of diens vertegenwoordiger bepaalt, met als resultaat een
cliëntenraden, behandelaars en ondersteunende diensten.
Woonvisie van Akkers
zinnige en betekenisvolle (ver)vulling van leven en welzijn.
Die informatie geven we aan de teams. In gesprek met de
De thema’s van het Kompas en het uitgangspunt dat kwaliteit
Zo plat mogelijk georganiseerd
Ook van medewerkers wordt verwacht dat zij in regie zijn
bewoners en mantelzorgers kunnen ze dan bedenken wat
ontstaat in de relatie tussen medewerkers en bewoners,
“Hier zitten twee oude senior zorgmanagers die een andere
en verantwoordelijkheid nemen. “Als de medewerker en de
ze de komende tijd gaan verbeteren. Daar komt een simpel
sluit goed aan op wat er bij Akkers in gang gezet werd.
rol hebben gekozen binnen Archipel”, constateert Ron als
bewoner elkaar goed begrijpen en samen de dingen kunnen
actieplan uit: wat gaan we doen, hoe pakken we dat aan, wie
Akkers’ woonvisie rust op vier pijlers. De eerste is ‘af van
we eenmaal onze plek gevonden hebben. In 2017 raakten
regelen, dan bied je goede zorg”, aldus Ron. “Daar moeten al
is verantwoordelijk en wanneer is het af. Dat is het Kompas.”
het traditionele verpleeghuis’. Dat wil zeggen: een andere
hij en Frank hun voormalige functie kwijt. Een gevolg van
die hiërarchische lagen voor wijken. Dan ga je gebruikmaken
ambiance creëren met een andere uitstraling en beleving.
de reorganisatie die heel Archipel ondergaat, waarbij de
van de kracht van de medewerkers. Dat zien we nu
De tweede pijler heeft te maken met de manier van werken:
regie zoveel mogelijk bij de cliënt en de medewerker is
gebeuren. Er komen heel veel leuke en mooie ontwikkelingen
komen te liggen. Niet dat Ron en Frank nu ook functieloos
vanuit henzelf, dat ontstaat dichtbij de werkvloer, vanuit
zijn. Integendeel. Frank is procesbeheerder kwaliteit en
gesprekken met cliënten of mantelzorgers.”
verantwoordelijk voor Archipels kwaliteitssysteem ‘Kompas’. Ron is projectleider voor de invoering van de nieuwe
Radicale vernieuwing sloot mooi aan op de nieuwe woonvisie
woonvisie binnen Akkers en ook voor Radicale Vernieuwing.
waar Akkers al op ingezet had, vonden zowel de cliëntenraad
Daarnaast speelt hij een rol bij de nieuwbouw van twee
als de toenmalige bestuurder van Archipel. Binnen de
kleinschalige woongroepen, vooral vanuit de zorginhoudelijke
organisatie heeft Akkers nu een voortrekkersrol. “Maar dat
en vastgoedkant. Bovendien is hij transitiebegeleider bij een
kan niet losgezien worden van Franks activiteiten op het
andere locatie van Archipel die nog met zelfsturende teams
gebied van Kwaliteit en datgene wat collega Femke de Jong
moet gaan werken. “Het zorgdeel van Archipel kent geen
al deed met het programma Cliënt en Medewerker in Regie”,
managers meer”, legt hij uit. “Die hebben we alleen nog voor
stelt Ron. “Dit soort dingen moet je samen doen. Dan kun je
de dagbesteding, facilitair en behandeling. Binnen bepaalde
elementen van Akkers breder doortrekken binnen Archipel.”
kaders zijn de zelfsturende zorgteams zelf verantwoordelijk;
“Het is een groeiproces. We moeten instructie geven, coachen, faciliteren.”
integraal, mét elkaar, korte lijnen, iedereen rond de tafel, inclusief mantelzorgers, en zorgen dat iedereen gehoord wordt. De derde pijler draait om de interactie met de omgeving; Akkers moet een buurtfunctie hebben. En tot slot: ‘Ken je bewoner’, een pijler die aanstuurt op het optekenen van het levensverhaal – of het Zelfportret, in de terminologie van Akkers – van de bewoner.
Af van het traditionele verpleeghuis De eerste pijler, de andere ambiance, is zeer nadrukkelijk af te zien aan het onderkomen van Akkers, dat volledig gerenoveerd is en in vrijwel niets lijkt op het traditionele
Direct contact met bewoners
verpleeghuis. De bewoners hebben hun eigen suite of
Over de resultaten van het Kompas is Archipel opmerkelijk
appartement, met minimaal een woon- en slaapkamer
zij leggen direct verantwoording af aan de cliënten en
Kwaliteitsthema’s van Archipels Kompas
transparant: ze staan een-op-een op de website. Een
en een grote badkamer. Hun woningen liggen aan acht
bestuurders. Er zijn geen andere hiërarchische lagen meer.”
Kort voor de komst van Waardigheid en Trots had Archipel
snelle blik maakt duidelijk waar het goed gaat en waar
binnenstraten met een straatnaam die ontleend is aan een
“Zorg is het grootste deel van wat we doen”, vult Frank aan.
van het ministerie van VWS al toestemming gekregen om
de voortgang te wensen overlaat. Ook daar is Frank als
oud ambacht. Zij hebben ook een officieel postadres, met een
“En daar is alles zo plat mogelijk georganiseerd, we hebben
het kwaliteitsmanagementsysteem Prezo te vervangen door
verantwoordelijke voor het Kompas volkomen open over.
eigen huisnummer en een brievenbus – net als toen ze thuis
alleen nog bestuurders en medewerkers.” Zie hier meteen de
het Kompas. “Prezo is goed bedacht, een mooi systeem”,
“Het is een groeiproces. We moeten instructie geven, coachen,
woonden. De vloeren zijn ‘bestraat’ met tegels die lijken op
reden waarom Ron en Frank afscheid hebben moeten nemen
volgens Frank. “Maar wel heel erg gebaseerd op vinken en
faciliteren. Daarvoor hebben we de begeleidingsgroep. De
straatstenen. Er zijn grotere gezamenlijke keukens waar de
van hun functie als senior manager – de reorganisatie gaat
smart eisen. De gemiddelde medewerker wist daar eigenlijk
groep is heel divers en bestaat voor het grootste gedeelte
bewoners elkaar kunnen ontmoeten en kleinere pantry’s waar
aan niemand voorbij. Beiden hebben de gevolgen persoonlijk
niet goed mee om te gaan. Als de Inspectie kwam, schoof je
uit medewerkers die zelf in de prakijk met het Kompas
zij bijvoorbeeld met hun familie kunnen koken. Terrassen, een
ervaren. Frank is er eerlijk over: “Natuurlijk was het in het
de paar mensen naar voren die wel wisten wat ze ermee
werken. Er zit iemand van marketing en communicatie in
serre, salon, het eerdergenoemde café en de bibliotheek, een
4 – R ad ica le ve r n i e uw i n g ve r p le e gh ui s zo rg
5 – Ra dic a le ve r n ie uw in g ve r p le e ghuiszo rg
dan na een uurtje weer in bed ligt, ga je wel even kijken of
Integraal werken
dat zo is, of dat je misschien toch wat hulp moet geven. Op
De deur van het café gaat open en een frêle dame op leeftijd
een andere tijd hoef je niet in de suite of het appartement
komt binnen, over haar arm een cyclaamkleurig vest. Een
komen. Dat is echt wel anders dan wat we altijd deden. ’s
vrijwilligster? Er ontstaat een wat onsamenhangend gesprek
Nachts telkens controleren – deur een beetje open, valt er
over verdwenen kleren en het dierbare kledingstuk dat
weer een spleetje licht naar binnen, bewoner wakker.
mevrouw ons voorhoudt. Na enige minuten staat Frank op,
Of drie keer gaan kijken of iemand nog wel ademt. Met de
neemt haar bij de arm en begeleidt haar naar de deur. Weg
nieuwe sensoren kunnen we dat volgen vanuit het bed.
is ze weer, naar haar suite, om haar kostbare vest veilig
Stopt de ademhaling of de hartslag, dan komt er een sein
te stellen. Het is een klein, maar illustratief intermezzo.
binnen op het DECT-systeem. Dát is het moment dat er iets
“Zo gaat dat hier”, zegt Ron. “Dit is nu wat ik bedoel met
moet gebeuren. Maar tot die tijd heb je niks bij die bewoner
integraal werken. Iedereen werkt rondom de bewoner
te zoeken.” Frank valt hem bij: “Ik zie dat nog wel in andere
en de mantelzorger. Of je nu Frank of Ron bent, arts of
huizen. Die avondrondjes. Dan werkt de avonddienst tot
bestuurder: als er iets van hulp geboden moet worden of
11.00 uur. Om 22.45 uur doen ze een rondje en dragen ze
een vraag beantwoord, dan doe je dat. Zie je een bewoner
de afdeling over aan de nachtdienst. Om 23.15 uur doet de
ronddwalen, neem je die aan de arm mee en zorg je dat die
nachtdienst hetzelfde rondje om zeker te weten dat iedereen
krijgt wat nodig is. Iedereen hier moet dat kunnen.” Akkers
netjes in bed ligt en de sensors wel aanstaan. Krijg je dus
maakt daarvoor gebruik van de e-learningtraining ‘U woont
twee keer iemand binnen in een half uur!” Ron: “Vertrouw
nu hier’ van Gerke de Boer. Niemand bij Akkers ontkomt
gewoon je collega, versta je vak! Je moet erop durven
eraan. Facilitair, welzijnsmedewerkers, zelfs de mensen
rekenen dat je collega het goed gedaan heeft. Je hoeft daar
van de externe huishoudelijk dienst volgen de training.
in principe niet meer te komen tot de bewoner het zelf
“De gastvrouwen achter de balie waren er altijd voor de
aangeeft.”
bezoekers en soms een bewoner. Hier krijgen ze de hele
ook echt anders benaderen.” Dat gebeurt onder andere door
dag te maken met vijftig bewoners met dementie of een
niet aan de gebruikelijke woorden vast te houden. Dus geen
Straatgesprekken
kamers, maar suites voor bewoners mensen met dementie
De gewenste regie van medewerkers, bewoners en
en appartementen voor mensen met een somatische
familie of mantelzorgers wordt ook concreet in de vorm
indicatie. Afdelingen zijn straten, huiskamergesprekken
van ‘straatgesprekken’ die bij Akkers gevoerd worden.
hebben plaatsgemaakt voor straatgesprekken. Wanneer
“Iedereen moet daar wat mij betreft bij zijn,” vindt Ron. “Dus
je het anders benoemt, wordt het ook anders beleefd.
de bewoners, maar ook de mantelzorgers, behandelaars,
Beleving is sowieso belangrijk in Akkers. Het gebouw
welzijn, facilitair, de huishoudelijke dienst. En dan met
heeft heel veel sfeerruimtes, ‘belevingsruimtes’ waarin de
elkaar de kwaliteitsthema’s bespreken. Alles wat er omgaat
bewoners van de wijk de ruimte krijgen, “de vrijheid om
in de straat langslopen, verbeterpunten bedenken en
rond te lopen en te vertoeven, op de manier die op dat
vastleggen, en dat delen met alle groepen die betrokken
moment bij hen past”, in de woorden van Ron.
zijn. In het begin deden we dat drie tot vier keer per jaar.
somatisch ziektebeeld die naar de Gasterij komen. Dan moet
“In gesprek blijven. En blijven uitleggen waarom we de dingen op onze manier doen.”
Dat vond men wat veel, dus we hebben het teruggebracht
je ook meer weten van het ziektebeeld.” “Terwijl we hier
Terughoudend om in te grijpen
tot twee keer. Op die manier gaan we veel meer het
zaten”, neemt Frank over, “hoorde je af en toe een belletje.
kapsalon en wellnessruimte, een zeer ruime kapel (‘erfenis’
Uit alles wat Ron vertelt, spreekt de terughoudendheid om in
gesprek aan met de familie en dat kan heftige discussies
Dat komt doordat er een bewoner bij de deur stond die naar
van de broeders van Sint Joannes de Deo, waarvan er nog
te grijpen in andermans leven. Mensen zoveel mogelijk hun
geven. Niet altijd gemakkelijk, maar ook dat is prima.
buiten wilde. Maar de deur is dicht, je kunt niet zomaar weg.
vijf bij Akkers wonen), binnentuinen, een veranda en jeu-de-
gang laten gaan, daar lijkt het om te draaien. “De kamers
Als er maar gesproken wordt.” Het grootste deel van de
Vroeger kwamen die mensen nooit bij de voordeur, want
boules-baan, een atelier voor de dagbesteding en natuurlijk
hebben een slimme-sensorsysteem. Daarmee monitoren we
dialoog vindt overigens plaats tussen de straatgesprekken
dan zat de afdeling al op slot. Hier kun je vrij rondlopen. De
de Gasterij met restaurant en terras waar ook mensen van
de veiligheid van de bewoners. Kijk, ging je zestig jaar lang
door. Er zijn veel contactmomenten; medewerkers en
gastvrouw achter de receptie belt op zo’n moment niet de
buiten van harte welkom zijn: Akkers is helemaal ingericht op
’s nachts om 2.00 uur uit bed voor een beker warme melk,
familieleden moeten nauw met elkaar in contact staan.
verpleging, maar zorgt zelf dat de bewoner in kwestie de weg
de voortzetting van een actief leven.
dan mag dat hier niet stoppen. Als je zelfstandig genoeg ben
“Dat kunnen de teams zelf regelen”, vertelt Frank. “Houd
vindt. Dan werkt alleen als je met dementie om kunt gaan.” “Dat
om dat te doen, dan hoeft er niet meteen een alarm af te
bij zulke gesprekken ook altijd de kwaliteitsthema’s in je
is toch een fatsoensnorm in Nederland”, verzucht Ron, “iemand
Een wijk in Nuenen
gaan, waarna er een zuster bij je binnen komt hollen. Voor
achterhoofd”, is zijn oproep aan collega’s. “Het moet een
helpen. Alleen in onze huizen deden we er zo spastisch over –
“Het moet voelen als een wijk in het dorp Nuenen”, benadrukt
zulke gevallen kunnen we de sensoren uitzetten, zodat zo’n
soort tweede natuur worden.”
dat je iemand anders moest gaan bellen. Daar hadden we onze
Ron. “Als je niet wilt, dat het een verpleeghuis is, moet je het
bewoner niet gestoord wordt. Als je weet dat die bewoner
6 – R ad ica le ve r n i e uw i n g ve r p le e gh ui s zo rg
systemen op ingericht.”
7 – Ra dic a le ve r n ie uw in g ve r p le e ghuiszo rg
Onderdeel blijven van de gemeenschap
In het logo van Archipel staat ‘Zorgen, Welzijn, Wonen’. Die
een stapje verder gaan. Het Zelfportret krijgt vorm in
komt. Als het er echt toe doet. Problemen komen nu meteen
De andere manier van werken is ook nodig voor de
woordvolgorde moet volgens Frank eigenlijk omgedraaid
een workshop met familieleden en medewerkers, onder
bij de bestuurders terecht; er is geen tussenlaag meer. Voor
buurtfunctie die Akkers nastreeft. Voor Ron en zijn collega’s
worden. Ron is het volmondig met hem eens. “We zijn
begeleiding van iemand van de dagbesteding en de geestelijk
medewerkers is dat best ingewikkeld, maar ook voor de
is het belangrijk dat de inwoners van Nuenen het vernieuwde
opgeleid met het idee dat zorg het allerbelangrijkst is. Terwijl
verzorger. Ook deze workshops vinden weer plaats in
familieleden met klachten. Als managers zaten we nog dicht
Akkers als wijk zien. Door buiten naar binnen te halen,
wonen en welzijn nu veel meer voorop komen te staan.
een café in Nuenen, om de buurtfunctie te versterken. Het
op het team, wij kenden de bewoners en hun familie goed.
blijven de bewoners onderdeel van de dorpsgemeenschap.
Die ‘mindset’ moet om. Iemand woont en leeft ergens, zijn
resultaat kan heel verschillend zijn: soms een boekwerk,
De bestuurder staat op afstand; de stap naar het bestuur
Ook al woon je vanwege je veiligheid achter een gesloten
welzijn is goed op orde, met een prettige dagbesteding en
dan weer een tas met persoonlijke spullen, een sigarenkistje
is spannend en klinkt erg groot.” Frank bekijkt het van een
deur, je moet niet afgesloten zijn van het leven. Daarom
mooie afleiding – en oh ja, hij krijgt ook nog zorg, en die is als
vol foto’s of een collage; al naar gelang de voorkeuren van
andere kant: “In het Kwaliteitskader Verantwoorde Zorg
fitnessen bewoners van Akkers in het dorp; uiteraard onder
vanzelfsprekend goed en professioneel.” Frank: “Als je door de
de toekomstige bewoner. In het begin was deze aanpak
staat dat bestuurders nabijheid moeten laten zien. Dat zie je
begeleiding. De in verpleeghuizen onvermijdelijke biljarts vind
bril van ‘wonen’ naar de personeelssamenstelling kijkt, heb
even wennen, volgens Ron, maar inmiddels doet iedereen
hier ook wel gebeuren. Maar de afstand van de bestuurder
je in Akker niet meer. Biljarten gebeurt in de lokale kroeg.
je andere mensen nodig. Ja, de bewoner heeft zorgvragen. ’s
enthousiast mee. “Ken je bewoner betekent weten waar
kan ook goed zijn. Bewoner en medewerker moeten samen
Zelfstandig naar buiten kan ook. “Met GPS én BOPZ Artikel 60
Morgens tussen zeven en tien is het even spitsuur, maar de
iemand vandaan komt, wat zijn levensgewoonten thuis zijn en
aan het roer staan en er met elkaar uitkomen.” Ron beaamt
op zak”, grapt Ron. “Familieleden komen daar zelf mee. Die
individuele bewoner heeft misschien een half uur zorg nodig.
hoe je die bij Akkers voortzet. Want het leven stopt hier niet,
dat, al blijft hij het ingewikkeld vinden. “Het is belangrijk dat
zeggen dat hun moeder al veertig jaar haar gangetje naar
Daarna gaat het vooral om woonvragen. Krantje lezen, eten,
het gaat hier verder.” “Bij andere locaties zie ik dat vooral
bestuurders besturen op hún niveau, beleid maken. De vraag
de supermarkt van Jan Linders maakt. Voor haar kwaliteit
leuke dingen doen, contact met de familie.
de cliëntadviseur een grote inbreng heeft”, zegt Ron, “maar
is: ga je beslissen over het lampenkapje of ga je in gesprek
van leven is dat belangrijk. Als er dan iets gebeurt, dan is dat
Tussendoor nog wat zorgvragen: toilet, medicatie, en dan
die werkt niet direct op de afdeling en zie je later niet meer
met de staatssecretaris?”
maar zo. Mits de medicatie goed geregeld is, zeg ik er altijd
’s avonds weer iets. Maar al die andere momenten heeft de
terug. Het huisbezoek, het opstellen van het Zelfportret en
bij. Want anders hebben wij ons vak laten liggen. Het kan,
bewoner woonvragen, en daar heb je geen zorgpersoneel
het inrichten van de zorg zijn bij Akkers geïntegreerd.”
Arbeidskrapte Ron zei het al: het wordt lastig als er personeelsproblemen
“Ik heb hier liever een moeder zonder opleiding dan iemand met een hoge zorgopleiding die er niks van snapt.”
Moeilijk om los te laten
ontstaan. Volgens Frank is dat ook een van de factoren
Het woongebouw van Akkers is op een haar na gereed en de
die de ingezette verandering kunnen vertragen. “De
woonvisie begint in de praktijk gestalte te krijgen. Dat wil niet
arbeidskrapte is een uitdaging. Je moet wel de mensen
zeggen, dat er niks meer te wensen valt. Terugkijkend heeft
hebben om op een andere manier te werken. Allereerst
de verandering flink wat voeten in de aarde gehad, en er zijn
de juiste mensen, zoals Ron uitlegde; meer gericht op
nog de nodige uitdagingen. De overgang naar zelfsturende
gastvrijheid, wonen en welzijn. En er moeten genoeg mensen
teams ging niet overal even gemakkelijk. In sommige teams
zijn, want het kost tijd, wanneer je het gesprek wilt aangaan
verliep het proces heel organisch. Die waren vaak al
met bewoners en familie. Als de druk oploopt, hebben teams
als je er maar goede afspraken over maakt. In dit gebouw
voor nodig.” Hierdoor vindt er een verschuiving plaats in het
taakvolwassen, ook in de oude situatie. In het algemeen was
toch weer de neiging terug te gaan naar wat ze gewend
zit het meeste domotica van heel Archipel. Maar het is geen
aannamebeleid. In de teams begint de balans door te slaan
daar de formatie op orde, was er weinig verzuim en een
waren, en dan stagneert de boel.”
Alcatraz, en ook daar zijn ze uitgekomen.”
naar woonbegeleiders en -ondersteuners, zoals de ‘moeders’
goede mix van kwaliteiten. In andere gevallen ontstond veel
van de woonkeuken. Mensen met horeca-ervaring hebben
discussie en was het geven van meer intensieve begeleiding
“Iedereen zit bovenop wat je doet”
Omgekeerd komen mensen van buiten ook naar binnen. Eten
gevoel voor gastvrijheid en ambiance. Ron is er stellig in. “Ik
noodzakelijk, bijvoorbeeld door de kaders waarbinnen
Frank en Ron kijken vooralsnog tevreden naar de manier
in de Gasterij. De leden van de Rotary vergaderen in Akkers,
zeg heel zwart-wit: ik heb hier liever een moeder zonder
gewerkt ging worden uitgebreid te bespreken en cursussen
waarop het nu gaat. Akkers leeft. Bewoners, familieleden en
en halen meteen geld op voor een hoogwaardige audiovisuele
opleiding die vijf kinderen heeft opgevoed, want die weet
als Slim Vergaderen en Feedback Geven aan te bieden.
mantelzorgers lijken elkaar steeds beter te vinden, iedereen
installatie in de kapel. De bakker bezorgt zijn brood, hoewel
precies weet wat ze moet doen voor sfeer en betrokkenheid,
Teams die gemotiveerd waren om te veranderen, gingen
neemt zijn verantwoordelijkheid en ‘de wijk’ Akkers staat
bewoners ook zelf inkopen gaan doen. De bloemenstal levert
en hoe je samen een pan eten klaarmaakt. Liever dat dan
zoals verwacht gemakkelijk mee. Waar de tendens meer
dicht bij het dorp. Al wijst Ron ook op een gevaar van de
overgebleven bloemen – en soms nog wat erbij. Voor in het
iemand met een hoge zorgopleiding die er niks van snapt.”
richting berusting ging – “Als het zo moet …” – bleek het
verwevenheid van Akkers en Nuenen. “Het zit heel dicht
veranderproces het taaist. Ook op individueel niveau had en
op elkaar. De bewoners komen uit het dorp, veel van hun
Ken de bewoner
heeft iedereen zijn eigen hordes te nemen. Vraag het maar
familieleden wonen er nog. De medewerkers: net zo. Het is
atelier van de dagbesteding. Zo draagt Nuenen actief een steentje bij.
Vóór zijn verhuizing krijgt een nieuwe bewoner eerst bezoek
aan Ron. “Voor mij als manager was het moeilijk om de teams
een heel kleine gemeenschap, iedereen zit bovenop wat je
Andere mensen nodig
van een vertegenwoordiger van Akkers. Dat kan de ‘contact-
los te laten toen ze zelfsturend werden. Ze maken zelf hun
doet. Jan Linders is één grote ontmoetingsplaats, alles wordt
De veranderde leefomgeving met veel ruimte voor
verzorgende’ (EVV-er) zijn of de woonbegeleider. De bedoeling
keuzes; soms zijn dat niet de keuzes die ík zou maken. Dan
besproken. Onze cultuurverandering raakt óók het dorp,
de bewoners, de integrale manier van werken en de
is dat die werkelijk de sfeer proeven van iemands afkomst
nemen ze besluiten die ik niet in de woonvisie vind passen.
dat ligt gevoelig. Akkers hoe het was en Akkers hoe het is:
buurtfunctie van Akkers raken ook het wervingsbeleid. De
en woonsituatie. De kennis die dat bezoek oplevert, wordt
Ik kan daar weinig van zeggen, zolang ze het maar met
iedereen vindt er iets van. Er zijn nog steeds mensen die het
krappe arbeidsmarkt kan voor het aantrekken van nieuwe
meegenomen bij het samenstellen van het levensverhaal of
bewoners en mantelzorgers besproken hebben. Gaat het
vroeger beter vonden, die hebben een duidelijke stem. Daar
medewerkers frustrerend zijn, vooral wanneer je blijft
het Zelfportret, zoals Akkers het noemt. Veel zorginstellingen
goed, dan gaat het goed. Je ziet dat het moeilijk wordt als er
hebben we mee om te gaan. In gesprek blijven. En blijven
vissen in de krappe traditionele vijver van Verzorgenden IG.
werken al met een levensverhaal, maar Akkers wil hiermee
personeelsproblemen ontstaan of er een klacht van familie
uitleggen waarom we de dingen op onze manier doen.”
8 – R ad ica le ve r n i e uw i n g ve r p le e gh ui s zo rg
9 – Ra dic a le ve r n ie uw in g ve r p le e ghuiszo rg
“Ik benerer “Ik ben blijblij mee,mee, ik ben er ik trots ben op er zelfs.” trots op zelfs.” Ramona van den Heuvel, EVV-er bij Akkers in Nuenen
Ramona van den Heuvel, EVV-er bij Akkers in Nuenen
de gedachte van een gesloten afdeling.
vinden en meevragen, en die moet dan
wij hier een koor met tachtig man
En dat zeggen ze dan ook, dat het al
misschien nog even plassen, jas aan, in
willen hebben. Familieleden mogen ook
meteen een stuk vrijer voelt dat ‘ons
de rolstoel; en dan samen naar de winkel,
ideeën aandragen. En het budget van
mam’ gewoon rond kan lopen en niet zo
iets uitzoeken en weer terug. Dan ben ik
Waardigheid en Trots voor dagbesteding
opgesloten zit.”
echt niet met vijf minuten heen en weer
en deskundigheidsbevordering gaat
geweest. Het scheelt veel of je het leuk
helemaal naar de bewoners, niet naar
Voor de bewoners en de familie is
vindt zo, je moet er wel een bepaalde
de woonkeukens of zo. We hebben een
er veel veranderd, maar ook voor
inslag voor hebben. Sommige mensen
mevrouw die activiteiten niet leuk vindt.
Ramona en haar collega’s. “Vroeger op
kunnen of willen dat niet, en dat is ook
Dan komt haar kleindochter en gaan ze
de verpleegafdeling was het veel meer
goed, dat kun je ze niet kwalijk nemen.”
samen naar een of ander muziekgebeuren
gericht op zorg. ‘De zorg’ was voor de
Op de vraag of ze al lang bij Akkers werkt, antwoordt Ramona van den Heuvel zonder aarzelen: “Ik heb sowieso een vast dienstverband vanaf 1999.” En ja, vroeger was het heel anders dan nu, maar het is nu eenmaal nooit hetzelfde. Toch is ze duidelijk over de laatste veranderingen. Er is een groot verschil tussen Akkers van vóór en na de renovatie. “Het is vrijer geworden, niet meer zo volgens de richtlijnen. Heel prettig, dat er meer vrijheid is.”
in Eindhoven. Als de kleindochter het
zorg en welzijn was ‘eten’. We hebben
Dat Ramona het bij het nieuwe Akkers
bonnetje inlevert, wordt dat betaald
nu een heel andere balans, welzijn
prettig werken vindt, steekt ze niet
vanuit Waardigheid en Trots. Dat maakt
staat boven zorg. Vroeger deed ik veel
onder stoelen of banken. “Ik ben er blij
het leuk, dat het echt puur naar de
meer zorgwerk; wassen, aankleden,
mee, ik ben er trots op zelfs. Ik zou
bewoners gaat voor activiteiten.”
medische dingetjes. Nu is het meer
mijn moeder hier wel laten wonen. We
welzijn. In feite maakt het ook niet uit
zijn best uniek in wat we doen. Met
Ik ben er trots op hier te werken. Vanuit
wie er naar de winkel gaat, dat hoeft een
Moederdag had een collega bedacht een
Archipel krijg ik genoeg mogelijkheden.
woonondersteuner niet per se te doen.
pannenkoekenwagen te laten komen.
En ik heb het gevoel dat ze ons echt
Dat kan ik ook. En een woonondersteuner
We hebben wat buitenlandse collega’s,
respecteren; dat vind ik ook belangrijk.
kan ook iemand naar de kapel brengen.
dus dan regelen we een Afghaanse
Dat ze onze groei niet belemmeren
Daar hoeven ze ons toch niet voor te
avond en een Marokkaanse avond. Eén
en dankbaar zijn om hetgeen wat we
bellen? Kunnen die niet een boterham
keer in de maand eten we chinees, met
doen, dat we meedenken en flexibel zijn.
smeren op de kamer, omdat de bewoner
Pinksteren waren er tapas, dat is toch
Waardering, dat hebben ze heel erg.”
toevallig op de kamer zit? Ik kan toch
leuk? En er komt een barbecue voor alle
Het is niet lang zoeken naar voorbeelden
nog steeds mee bezig, laten zien dat dat
ook best in de pan soep roeren? Vroeger
bewoners. Twee mensen erbij die zingen,
van die vrijheid. “Zelf koken, met de
kan. Vroeger bracht je je vader of moeder
was het werk zorginhoudelijker, keken we
we maken een soort sangria en salades.
bewoners. Dat komt ze alleen maar ten
hierheen en dan nam Akkers alles over;
ook niet zo of iemand het leuk vond om
Maar de barbecue is niet met familie
goede. Lekker mee boodschappen doen bij
dat idee leeft nog steeds. Maar voor de
een boodschapje mee te gaan doen; daar
en vrijwilligers en zo. We hebben vijftig
de supermarkt en de slager in plaats van
bewoners is het belangrijk dat de familie
was ook geen tijd voor. Nu is het anders
PG-bewoners en als dan iedereen iemand
dat alles van de leverancier komt. Dat is
betrokken is. Dat ze een handje helpen,
verdeeld. Eerst was het van ‘die moet naar
meeneemt – dat krijg je hier niet kwijt.
toch veel leuker? Samen eten uitzoeken
gemakkelijk langs kunnen komen, hun
de kapper en die moet naar de kapper’.
Dat is meer iets voor een Straatjesavond,
en dat met de gastvrouwen, vrijwilligers
hondje meenemen. Dat is de bedoeling,
Die kapper kan ook mensen komen halen,
dat is voor de familie van mensen die
en woonondersteuners en zorg
dat het net zo is als thuis.”
zodat er voor ons meer tijd is om een
in een straatje wonen. Dat organiseren
blokje te gaan lopen met iemand die heel
we twee keer per jaar. Eén keer is dat
onrustig is en steeds naar buiten wil.”
alleen maar informatief en de andere keer
klaarmaken. Dat is beter dan dat alles uit de instellingskeuken en de stoomoven
De relatie met de familie ontstaat voor
komt. Het is lekkerder, we doen het op
een belangrijk deel bij Ramona, die als
mooie schalen, ze kunnen zelf opscheppen.
EVV-er samen met de cliëntadviseur
Dat klinkt als een grote omslag in taken
leuks. En ook met Kerst en Pasen, dan is
En dan zit ik erbij en eet een hapje mee.
de opname doet. “Gisteren nog. Dan
en verantwoordelijkheid. “Ik heb daar
er een speciaal menu en wordt ook de
En familieleden komen ook meekoken. Daar
leggen we uit dat we wel een besloten
niet echt heel erg aan moeten wennen;
familie uitgenodigd.”
kunnen ze zich voor opgeven, en recepten
huis zijn, maar geen gesloten afdeling
sommige collega’s wel. Het is een andere
aandragen of meenemen wat ‘ons mam’
meer hebben. Dus geen gang met twee
manier van werken die niet iedereen
Het is natuurlijk geweldig als er zoveel
vroeger lekker vond.”
deuren, die aan allebei de kanten op slot
fijn vindt. Het kost veel meer moeite
te beleven valt, maar alles heeft zijn
hebben we kort overleg met daarna iets
zijn. Je kunt hier zelf door het hele huis
om iets te doen. Ik kan in mijn eentje
grenzen. “We willen buiten naar binnen
Nog zo’n verschil: de grotere rol die de
lopen, van boven naar beneden. Naar
naar de winkel lopen, dan ben ik met vijf
halen, maar de activiteiten moeten wel
familie speelt. “Ja, dat begint te komen,
de woonkeukens, de Gasterij, de kapel,
minuten terug. Maar wil ik een bewoner
passen bij de bewoners. Het kan niet
maar het gaat niet vanzelf. Daar zijn we
de tuinen. Die familie vond het zo raar,
meenemen, dan moet ik eerst iemand
dat ze allemaal onrustig worden, omdat
1 1 – Ra dic a le ve r n ie uw in g ve r p le e gh uiszo rg
Akk
1 0 –10R ad Radicale ica le ve vernieuwing r n i e uw i n gverpleeghuiszorg ve r p le e gh ui s zo rg
De Beweging Radicale vernieuwing verpleeghuiszorg Archipel is een van de deelnemers aan de
Nieuwsbrief
beweging Radicale vernieuwing verpleeghuiszorg.
Automatisch het laatste nieuws, informatie over
Verspreid over het hele land spannen al
bijeenkomsten, vlogs, blogs en andere updates
zo’n 50 verpleeghuizen zich in voor radicale
uit de beweging ontvangen? Meld u aan voor
vernieuwing van de zorg. Ga voor meer informatie
onze gratis maandelijkse nieuwsbrief via www.
over deze organisaties en de meest actuele
radicalevernieuwing.nl/nieuwsbrief
praktijkvoorbeelden naar www.radicalevernieuwing. Benut ons netwerk
nl/deelnemers
Ons sociaal platform staat open voor iedereen die Deze uitgave is onderdeel van ‘Zicht op vernieuwing’,
wil laten zien hoe Radicale vernieuwing van de
een overzichtspublicatie met bijdragen van Archipel,
verpleeghuiszorg in de praktijk gebracht wordt.
Sensire, Surplus, Topaz, Viattence, Warm Thuis,
Het platform maakt het makkelijk met andere
Woonlandschap De Leyhoeve en Zonnehuisgroep
deelnemers in contact te komen, vragen te stellen,
Amstelland. Bekijk de volledige publicatie met
ervaringen uit te wisselen en elkaar te versterken.
artikelen van andere deelnemers via:
Geplaatste berichten delen we ook via onze andere
www.radicalevernieuwing.nl/actueel/publicatie
media. Kijk op www.loc.nl/netwerken/radicalevernieuwing
Alle deelnemers De Leyhoeve
DSV Verzorgd Leven
Vrijwaard
Sensire
Innoforte
Warm Thuis
Surplus
Kalorama
Wilgaerden
Topaz
Liberein
Woonzorggroep Samen
Concept en tekst
‘t Zorghuus
Noorderbreedte
WZH WoonZorgcentra Haaglanden
Roeland Jan Umans, First Morning
Accolade Zorg
Opella
Zinzia
Amaliazorg
Patyna
Zonnehuisgroep Amstelland
Fotografie
Amstelring locatie De Rietvinck
Philadelphia
Zorggroep Almere
Bart van Hattem
Ananz
Riederborgh
Zorggroep Meander
Archipel
RSZK
Zorgpartners Midden-Holland locatie
Ontwerp & opmaak
BrabantZorg
Sint Anna
Savelberg
Tangerine Design
Carintreggeland
St. Zorgcentra de Betuwe
Cicero Zorggroep
Stichting De Waalboog
Deze publicatie is te downloaden via
Coloriet
Stichting Waardeburgh
www.radicalevernieuwing.nl/actueel/
Crabbehoff
Tangenborgh
publicatie
De Merwelanden
Van Neynsel
de Riethorst Stromenland
Viattence
De Wever
Vitalis WoonZorg Groep
artikelen van andere deelnemers via
De Zorggroep
Volckaert
www.radicalevernieuwing.nl/actueel/
de ZorgSpecialist
Vreedenhoff
publicatie
Colofon
Deel deze publicaties:
Bekijk de volledige publicatie met
1 3 – Ra dic a le ve r n ie uw in g ve r p le e ghuiszo rg
Radicale vernieuwing verpleeghuiszorg radicalevernieuwing@loc.nl radicalevernieuwing.nl Tel. 030 – 207 40 67 #radicalevernieuwing