Ársskýrsla 2017
Ársskýrsla 2017 skólaárið 2016-2017
1
EFNISYFIRLIT
Ársskýrsla Lánasjóðs íslenskra námsmanna 2017 Ábyrgðarmaður: Hrafnhildur Ásta Þorvaldsdóttir Uppsetning: Íslenska umbrotsstofan Ljósmyndir: Ljósmyndastofa Rutar
2
Ársskýrsla 2017
Formáli
4
Samantekt
5
Starfsemi LÍN 2017
8
Þjónusta
12
Rekstur
13
Umhverfismál
14
Upplýsingatækni
14
Innra eftirlit
15
Eurostudent VI skýrslan
16
Námsstuðningur í Norðurlöndunum
29
Kyngreindar upplýsingar og aldurssamsetning
55
Skuldsetning námsmanna
57
Áhættuþættir í rekstri sjóðsins
60
Lánaflokkar sjóðsins
69
Viðauki
70
Ársreikningur 2017
76
3
FORMÁLI Í lögum LÍN er kveðið á um að stjórn skuli skipuð til tveggja ára í senn en að skipunartími fulltrúa ráðherra skuli takmarkaður við embættistíma þeirra ráðherra sem þá skipuðu eða tilnefndu sitji þeir skemur. Menntaog menningarmálaráðherra skipar þrjá stjórnarmenn án tilnefningar og skal einn þeirra vera formaður stjórnar, einn er skipaður samkvæmt tilnefningu þess ráðherra sem fer með fjárreiður ríkisins, einn samkvæmt tilnefningu stúdentaráðs Háskóla Íslands, einn samkvæmt tilnefningu Sambands íslenskra námsmanna erlendis, einn samkvæmt tilnefningu Bandalags íslenskra sérskólanema og einn samkvæmt tilnefningu Iðnnemasambands Íslands. Ríkisstjórnarskipti urðu á árinu og tók ný stjórn Katrínar Jakobsdóttur við 30. nóvember 2017 og var því sú stjórn sem skipuð hafði verið af Kristjáni Júlíussyni, mennta- og menningarmálaráðherra í ríkisstjórn Bjarna Benediktssonar, umboðslaus frá og með þeim tíma. Sú stjórn sjóðsins hafði þá setið í rúmt ár. Ný stjórn eftir ríkisstjórnarskipti var skipuð 1. febrúar 2018. Rekstur sjóðsins gekk vel en aukið álag er á starfsemina við hver stjórnarskipti. Áfram var unnið að innleiðingu á nýju útlánakerfi fyrir sjóðinn og vinna hófst við útboð á nýju innheimtukerfi. Í ársskýrslunni er farið yfir helstu niðurstöður EUROSTUDENT VI. Skýrslan er samanburðarkönnun sem gerð er annað hvert ár á högum háskólanema á evrópska efnahagssvæðinu. Skýrslan byggir á mati námsmanna og tók Ísland í fyrsta skipti þátt í þessari könnun sem gerð var fyrir árin 2016 til 2018. Þá er í ársskýrslunni einnig gerður samanburður á námslánakerfum Norðurlandanna sem öll hafa það að markmiði að veita námsmönnum tækifæri til náms óháð efnahag þó mismunandi sé hvernig Norðurlöndin nálgast það markmið. Núverandi ríkisstjórn er með endurskoðun laga um LÍN á stefnuskrá sinni líkt og fyrrum tvær ríkisstjórnir. Fram undan eru því áskoranir fyrir sjóðinn vegna innleiðingar nýrra laga ef af verður og áframhaldandi innleiðingu á nýju upplýsingakerfi og innheimtukerfi fyrir Lánasjóðinn. Lykill að því að vel takist til með verkefnin sem eru fram undan er góður undirbúningur og að nýta vel starfsmenn sjóðsins sem búa yfir gríðarlegri þekkingu og dýrmætri reynslu.
Hrafnhildur Ásta Þorvaldsdóttir framkvæmdastjóri LÍN
4
Ársskýrsla 2017
Samantekt Starfsmenn LÍN voru 28 í lok árs 2017. Í innheimtudeild störfuðu 4, ráðgjafadeild 11, máladeild 4, afgreiðsludeild 4 og á skrifstofu framkvæmdastjóra 5. Starfsmannaveltan var 9% á árinu 2017. Meðalstarfsaldur starfsmanna var rúmlega 11,6 ár. Þá hafa 39% starfsmanna unnið lengur en 10 ár hjá stofnuninni, þar af hafa 14% starfsmanna starfað lengur en 25 ár. Meðalaldur starfsmanna var rúmlega 48 ár. Kynjahlutfallið hallaði á karlmenn en þeir voru 32% starfsmanna eða 9 af 28. Kynjahlutfallið í stjórnendahópnum var 33% karlar. Fjöldi háskólamenntaðra starfsmanna hjá LÍN er 75%. Stjórn
Stjórn LÍN er að jöfnu skipuð konum og körlum. Í stjórn LÍN á árinu og fram til 30. nóvember á árinu 2017 sátu eftirfarandi: Fulltrúi menntamálaráðuneytisins: Fulltrúi menntamálaráðuneytisins: Fulltrúi menntamálaráðuneytisins: Fulltrúi fjármálaráðuneytisins: Fulltrúi SÍNE: Fulltrúi SHÍ: Fulltrúi BÍSN: Fulltrúi SÍF:
Hákon Stefánsson (formaður) Katrín Helga Hallgrímsdóttir (varaformaður) Jan Hermann Erlingsson Lee Ann Maginnis Jóhann Gunnar Þórarinsson Tryggvi Másson/Ragnar Auðunn Árnason* Rebekka Rún Jóhannesdóttir Laufey María Jóhannsdóttir/Hildur Björgvinsdóttir *
* Skipt var um fulltrúa á miðju ári 2017
5
6
Ársskýrsla 2017
7
Starfsemi LÍN 2017 Námslán
Framfærsla á Íslandi hækkaði í samræmi við verðbólgu á milli skólaáranna 2015-2016 og 2016-2017. Meðal ECTS-virkni námsmanna á lánum hjá LÍN á Íslandi voru 47,7 ECTS-einingar (loknar einingar á ári) og hjá námsmönnum erlendis voru þær 57,2 ECTS-einingar á skólaárinu 2016-2017. Til samanburðar luku námsmenn á Íslandi 51,1 ECTS-einingum (loknar einingar á ári) og námsmenn erlendis 53,6 ECTS-einingum á skólaárinu 2015-2016. Umsækjendur um námslán skólaárið 2016-2017 voru 21% færri en skólaárið á undan. Hlutfallslega minni fækkun er á fjölda námsmanna erlendis, eða 17% samanborið við 22% fækkun á Íslandi. Er þetta fimmta árið í röð sem fækkun er á fjölda umsækjenda um námslán en árin þar á undan fjölgaði umsækjendum. Námsmönnum á námslánum fækkar hins vegar um 19% þar af er fækkunin á Íslandi 21% en erlendis 11%. Ef skoðaðar eru nánar tölur um fjölda stúdenta erlendis kemur fram að námsmönnum fækkar mest í Bandaríkjunum eða um 49 nemendur (17%), í Danmörku fækkar námsmönnum um 43 (12,7%), í Englandi fækkar um 37 nemendur (19,7%), í Noregi um 25 (25%) og um 21 (17%) í Ungverjalandi. Hins vegar fjölgar námsmönnum á námslánum á milli ára um 21 (27%) í Slóvakíu, á Spáni um 15 (43%) og um 7 (23%) í Sviss sjá töflu 1 í viðauka I. Tafla 1 Námslán LÍN
Skólaárið
Skólaárið
Skólaárið
Skólaárið
Skólaárið
Skólaárið
Skólaárið
Skólaárið
Fjárlög
2009-2010
2010-2011
2011-2012
2012-2013
2013-2014
2014-2015
2015-2016
2016-2017
2018
Fjöldi umsókna um námslán
14.614
14.826
14.849
14.421
13.701
12.158
10.545
8.342
10.900
Þar af erlendis
2.751
2.909
2.823
2.724
2.409
2.205
2.085
1.754
1.900
Fjöldi lánþega
12.393
12.599
12.602
12.236
11.768
10.246
8.632
7.007
9.600
Þar af erlendis
2.413
2.493
2.385
2.333
2.074
1.913
1.727
1.559
1.850
Fjöldi lánþega með skólagjaldalán
3.844
3.986
3.997
4.013
3.918
3.810
3.484
2.955
3.700
Þar af erlendis
926
958
971
1.014
951
943
928
836
1.700
Meðalgreiðsla framfærslu á mán.
112.039
110.595
118.563
122.163
122.542
128.751
147.061
148.966
157.216
Meðalgreiðsla skólagjaldalána
644.438
572.023
544.855
648.091
652.322
658.622
712.426
706.300
785.450
Hlutdeild ríkissjóðs
51%
51%
47%
47%
47%
47%
47%
47%
47%
Grunnframfærsla á mánuði
120.720
120.720
132.792
140.600
144.867
149.493
165.717
172.788
172.788
Hámarksskólagjaldalán á ári
1.166.667
1.166.667
1.166.667
1.166.667
1.166.667
1.166.667
1.166.667
1.166.667
1.166.667
Meðal ECTS virkni á Íslandi
48,1
43,8
43,9
44,3
45,1
46,0
51,1
55,4
Meðal ECTS virkni erlendis
51,3
50,4
50,4
50,3
50,6
51,4
53,6
58,3
Lykiltölur
Samantekt (m.kr.) Heildarútlán
15.778
15.617
16.399
16.820
16.187
14.450
11.620
8.833
15.279
Framfærslulán
12.497
12.540
13.447
13.453
12.979
11.372
9.033
6.633
12.459
Skólagjaldalán
2.477
2.280
2.178
2.601
2.556
2.510
2.482
2.087
2.632
Önnur lán
805
796
782
766
653
568
105
113
188
Vaxtastyrkir
239
235
231
225
217
140
140
92
235
Made with
8
Ársskýrsla 2017
Jöfnunarstyrkir
Umsóknum um jöfnunarstyrki fækkaði um 4% á milli ára. Veittum styrkjum fækkaði um 3,6% og voru 218 fleiri styrkir veittir á haustönn en vorönn. Upphæðir dvalar- og akstursstyrkja hækkuðu um 1,8% á milli skólaáranna 2015-2016 og 2016-2017 sem er meiri hækkun en árið áður þegar styrkirnir hækkuðu um 1% á milli ára. Ef litið er til síðustu 8 ára hefur styrkþegum um jöfnunarstyrk fækkað um 25,4% á sama tíma og upphæð styrkjanna hækkaði um 39,8%.
Tafla 2 Jöfnunarstyrkir
Skólaárið
Skólaárið
Skólaárið
Skólaárið
Skólaárið
Skólaárið
Skólaárið
Skólaárið
Skólaárið
2008-2009
2009-2010
2010-2011
2011-2012
2012-2013
2013-2014
2014-2015
2015-2016
2016-2017
Gildar umsóknir
7.506
7.047
6.792
6.794
6.529
6.330
5.865
5.477
5.257
Veittir styrkir (fjöldi):
6.627
6.338
6.156
6.159
5.920
5.577
5.212
4.894
4.718
Haustönn:
3.445
3.293
3.180
3.181
3.102
2.921
2.724
2.542
2.468
Lykiltölur
Dvalarstyrkur
1.993
1.849
1.802
1.805
1.756
1.289
1.071
985
955
Akstursstyrkur
1.452
1.444
1.378
1.376
1.346
1.632
1.653
1.557
1.513
Vorönn :
3.182
3.045
2.976
2.978
2.818
2.656
2.488
2.352
2.250
Dvalarstyrkur
1.807
1.696
1.672
1.674
1.591
960
982
918
839
Akstursstyrkur
1.375
1.349
1.304
1.304
1.227
1.696
1.506
1.434
1.411
Dvalarstyrkur
106.000
106.000
115.000
115.000
121.000
132.000
144.000
145.000
148.000
Akstursstyrkur
60.000
60.000
65.000
65.000
68.500
75.000
82.000
83.000
84.000
572.420
543.350
573.840
574.285
581.238
546.468
552.745
522.106
519.578
Upphæð styrkja:
Samantekt (þús.kr.) Heildarstyrkveiting* Dvalarstyrkur
402.800
375.770
399.840
400.085
404.987
296.868
294.638
275.144
264.783
Akstursstyrkur
169.620
167.580
174.330
174.200
176.251
249.600
258.108
246.962
254.998
Made with
9
Undanþágur
Umsóknum um undanþágur frá afborgunum fækkaði um 1,9% milli ára og veittum undanþágum fækkaði um 6,2% á milli ára. Er það þriðja árið í röð sem umsóknum um undanþágur fækkar milli ára. Til samanburðar fækkaði umsóknum um undanþágur um 15,7% milli áranna 2015 og 2016 og veittum undanþágum um 8,8%. Umsóknum um undanþágur fækkaði mest milli ára af eftirfarandi ástæðum: a) lánshæft nám, b) annað og c) atvinnuleysi. Hins vegar fjölgaði umsóknum milli ára í eftirfarandi flokkum: a) nám, umsækjandi ekki á námslánum b) veikindi og c) örorka. Veittum undanþágum fækkaði í a) lánshæft nám (24%), b) atvinnuleysi (21%), og c) annað (44%) en hins vegar fjölgaði veittum undanþágum í flokknum a) nám, umsækjandi ekki á námslánum (17%), b) veikindi (14%), örorka (7%) og umönnun barna (4%). Ef horft er til s.l. 8 ára eða til ársins 2009 þá er fækkun umsókna hins vegar um 9% en fjölda veittra undanþága fækkaði um 25%. Ef borin eru saman árin 2009 og 2017 eru 53% veittra undanþága vegna lánshæfs náms á árinu 2009, 18% vegna atvinnuleysis og 14% vegna örorku. Á árinu 2017 eru hins vegar 28% vegna lánshæfs náms, 10% vegna atvinnuleysis og 31% vegna örorku. Tafla 3 Undanþágur vegna afborgana
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
1.509
1.828
1.907
1.844
2.036
1.246
1.061
783
631
703
662
613
716
175
202
189
215
Fjöldi undanþágubeiðna: Lánshæft nám Nám - ums.ekki á námslánum Veikindi
123
152
142
162
169
Örorka
341
554
537
582
613
627
600
595
650
Atvinnuleysi
685
838
723
750
748
661
532
384
332
Umönnun barna
286
315
399
387
506
514
382
324
315
Annað
340
278
183
181
193
192
180
163
135
Fjöldi undanþágubeiðna alls:
3.284
3.965
3.891
3.906
4.265
4.118
3.619
3.051
2.994
1.212
1.453
1.502
1.496
1.166
1.096
783
645
490
322
246
246
288
Fjöldi veittra undanþága: Lánshæft nám Nám - ums.ekki á námslánum Veikindi
87
119
111
104
120
112
127
126
143
Örorka
323
517
512
533
552
485
450
495
531
Atvinnuleysi
420
616
522
547
531
353
272
213
169
Umönnun barna
174
183
239
208
231
151
114
84
87
Annað
82
44
28
33
36
52
26
32
18
Fjöldi veittra undanþága alls:
2.298
2.932
2.914
2.921
2.636
2.571
2.018
1.841
1.726
Greiðendur
Made with
Greiðendum námslána fjölgaði um 3% á árinu 2017 sem er minni fjölgun en árið á undan þegar hún var 5,2%. Heildarfjárhæð endurgreiðslna nam 9,6 milljörðum sem er 3,9% hækkun milli áranna 2016 og 2017. Fjöldi þeirra sem nýta sér greiðsludreifingu fer áfram vaxandi, jókst um 10% milli ára, og nú eru um 42% greiðenda með greiðsludreifingu. Hlutfall krafna sem sendar voru í milliinnheimtu lækkaði vegna gjalddaga 1. mars, (3%) en stóð í stað fyrir 1. september (2,3%). Innheimtuhlutfall ársins þ.e. hlutfall innheimtra krafna af heildarinnheimtum ársins hækkaði um 1,7% milli ára og eins lækkaði hlutfall útlánatapa milli ára eða frá 0,18% í 0,15%.
10
Ársskýrsla 2017
Tafla 4 Endurheimtur LÍN
Lykiltölur
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
Fjöldi lánþega
31.501
32.494
33.910
35.671
37.621
39.369
40.910
42.492
45.323
Fjöldi greiðenda
29.470
29.891
30.401
31.473
33.321
35.043
37.581
39.536
40.714
Fjöldi krafna 1.mars
27.908
26.715
27.222
27.973
31.976
34.086
36.121
37.798
37.480
Hlutfall krafna sendar í milliinnheimtu
4,7%
4,6%
3,7%
3,4%
3,0%
3,2%
5,3%
3,7%
3,0%
Fjöldi krafna 1.september
23.871
23.559
22.614
23.726
25.593
26.930
28.163
30.816
31.354
Hlutfall krafna sendar í milliinnheimtu
2,6%
2,5%
2,0%
2,4%
2,1%
4,2%
2,5%
2,3%
2,3%
Innheimtuhlutfall ársins
87,1%
86,9%
87,0%
86,7%
88,8%
88,4%
90,5%
90,6%
92,3%
Fjöldi í greiðsludreifingu
4.718
6.949
8.478
10.392
12.372
14.211
15.396
16.929
Myndaðar kröfur alls (m.kr.)
6.601
6.579
6.290
7.010
7.409
8.166
8.667
9.341
9.852
Innheimtar kröfur innan ársins
5.748
5.716
5.473
6.079
6.582
7.216
7.846
8.466
9.092
Samtals endurheimtur á árinu
6.376
6.130
6.283
7.005
7.032
8.244
9.328
10.023
9.635
Heildar útlánasafn (án afskr.fr.l.)
135.630
149.081
166.838
184.877
202.213
213.090
223.548
231.211
234.496
Hlutfall útlánatapa
0,14%
0,17%
0,13%
0,09%
0,15%
0,12%
0,10%
0,18%
0,15%
Gjalddagar námslána eru 1. mars, 30. júní, 1. júlí, 1. september og 1. nóvember. Hver greiðandi greiðir tvo gjalddaga á ári.
Made with
Lánasafnið
Staða útlánasafnsins í lok árs 2017 er 234,4 milljarðar og hækkaði um 3,2 milljarða eða 1,4% á milli áranna 2016 og 2017. Bókfært virði útlánanna er hins vegar 183,6 milljarðar og núvirði 148,2 milljarðar eða 63% af nafnvirði lánasafnsins. Frá árinu 2008 hafa útlán sjóðsins tvöfaldast en sé tekið tillit til verðlagshækkana hafa útlánin hækkað um 145% frá árinu 2008 eða úr 162 milljörðum í 234,5 milljarða á verðlagi ársins 2017 eins og mynd hér að neðan sýnir. Afskriftir hafa aukist um 238% á umræddu tímabili þannig að nettó útlán fyrir núvirðingu hafa aukist minna eða um 131% og eru eins og áður sagði 183,6 milljarðar í lok árs 2017. Núvirt virði útlána í lok árs 2017 er 148,2 milljarðar. Þessi munur á bókfærðu virði útlána og núvirtri stöðu lánasafnsins í lok árs 2017, 35,4 milljarðar, endurspeglar þann viðbótarkostnað sem fylgir því að LÍN lánar til námsmanna á lægri vöxtum en sjóðurinn býr sjálfur við varðandi fjármögnun. Vextir sem hafa staðið sjóðnum til boða eru hærri en vextir af námslánum. Þannig bera námslán sem veitt eru í dag 1% vexti en meðal ávöxtunarkrafa LÍN var 3,49% á árinu 2017. Mynd 1 Nafnvirði útlána, metin afskriftarþörf og útlánaeign á efnahagsreikningi (m.kr.) á verðlagi ársins 2017 240 220 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 2008
2009
2010
Nafnvirði útlán 9 8
2011 Metin afskriftaþörf
2012
2013
Útlánaeign fyrir núvirðingu
2014 Núvirði
2015
2016
2017
Vaxtaafsláttur
11
240 220 200
Þjónusta 180
160
140
120 Þjónusta LÍN við viðskiptavini sjóðsins fer fram með margvíslegum hætti. Opnunartími LÍN er frá kl. 10:00 til 100 15:00 alla virka daga. Sjóðurinn stefnir að því að sem flest erindi komi í tölvupósti eða gegnum Mitt LÍN sem er80 lokað svæði viðskiptavina. Tölvusamskipti viðskiptavina sjóðsins hafa aukist á kostnað heimsókna í sjóðinn og 60 símtala. Meðfylgjandi mynd sýnir að símtölum til LÍN hefur fækkað um 55% á síðustu fimm árum, þar af um 40 29% milli áranna 2016-2017 og 19% milli áranna 2015-2016. 20 0 2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
Mynd 2 Fjöldi símtala - 2017 Nafnvirðitil útlánráðgjafadeildar Metin afskriftaþörf 2013 Útlánaeign fyrir núvirðingu
2015
Núvirði
2016
2017
Vaxtaafsláttur
9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 Janúar
Febrúar
Mars
Apríl
Maí 2013
Júní 2014
Júlí 2015
Ágúst 2016
Sept.
Október
Nóvember
Desember
2017
Ísland
Nýtt skjalavinnslukerfi var tekið upp í apríl 2017. Í eldra kerfi voru öll innkomin erindi skráð sem verkbeiðnir. Meðal afgreiðslutími verkbeiðna á árinu 2016 var 6,4 dagar og 5,6 dagar á árinu 2015 sem var undir markmiði Eurostudent, meðalhlutfall stofnunarinnar um svartíma erinda. Í nýju skjalavistunarkerfi eru innkomin erindi skráð sem mál í stað verkbeiðna 10 30 50 60 og í hverju máli0 getur verið fleiri en 20eitt innkomið erindi,40skjal eða tölvupóstur ef erindið 70varðar sama málið. Af þessu leiðir að það eru mynduð færri mál en25 verkbeiðnir í nýju skjalavistunarkerfi og samanburður ársins 2017 við Yngri en ára 25 ára og eldri fyrri ár því ekki marktækur, auk þess sem skipt var um kerfi í apríl eins og áður hefur komið fram. Made with
12
Ársskýrsla 2017
Rekstur Gert er ráð fyrir að rekstrarkostnaður sjóðsins nemi um 711,3 m.kr. á árinu 2018. Þá er gert ráð fyrir að fjárfestingarkostnaður vegna upplýsingakerfa sjóðsins þ.e. útlánakerfisins e-LÍNar nemi 100 m.kr. og nýs innheimtukerfis 60 m. kr. en unnið var að þarfagreiningu og útboði fyrir nýtt innheimtukerfi á árinu. Tafla 5 Lykiltölur í rekstri LÍN
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
Áætl.2018
Lykiltölur Fjöldi starfsmanna
27
28
28
30
32
30
30
29
30
Fjöldi stöðugilda
26,85
27,75
29,06
29,45
30,66
29,94
29,17
28,41
30
Hlutfall karlar/konur
5/22
7/21
6/22
5/25
7/25
7/23
7/23
9/20
Meðal starfsaldur
10
11
10
10
10
9,5
10,6
10,9
Meðalaldur
48
50
50
51
49
49
46
51
Rekstrarkostnaður
282
308
339
361
390
459
582
616
711
Launakostnaður
172
190
204
217
232
247
268
275
325
Annar rekstrarkostnaður
110
118
135
144
158
179
219
259
226
Fjárfestingar
64
67
34
43
42
33
94
83
160
Samantekt (m.kr.)
Made with
29
Fjöldi starfsmanna
51
Meðal aldur í árum
10,9
Meðal starfsaldur í árum
28,4
Fjöldi stöðugilda
13
Umhverfismál LÍN leggur eftir því sem kostur er á áherslu á umhverfissjónarmið í rekstri sínum. Starfsmenn eru hvattir til að prenta út sem minnst og prenta á blöð báðum megin. Stefna LÍN er sú að samskipti við námsmenn og greiðendur séu sem mest rafræn í formi tölvupóstsamskipta og með upplýsingagjöf í gegnum Mitt LÍN og að góðar upplýsingar séu á heimasíðu sjóðsins. Allur úrgangur er flokkaður, ekki eru notaðar einnota umbúðir eða plastmál í eldhúsi og engar ruslafötur eru á skrifstofum starfsmanna. Ársskýrslan er prentuð í litlu magni enda birt á vefnum. Við innkaup á skrifstofuvörum eru keyptar umhverfismerktar vörur sé þess kostur og öll innkaup á skrifstofuvörum eru íhuguð vandlega. Starfsmenn eru hvattir til að ganga eða hjóla í vinnu eða nýta sér almenningssamgöngur og það gera rúmlega 30% starfsmenn að staðaldri sem er örlítil fjölgun frá því á árinu áður.
Upplýsingatækni Mikilvægt er í rekstri sjóðsins að öll upplýsingakerfi hans virki vel. Nýja útlánakerfið e-LÍN sem tekið var í notkun á haustönn 2016 hefur reynst vel og er í stöðugri þróun en útlánakerfið er mjög sérhæft og forritað frá grunni. e-LÍN þjónustar námsmenn í námi sem eru að jafnaði rúmlega tíu þúsund. Orðsendingar eru sendar úr e-LÍNu bæði í bréfapósti, í tölvupósti eða sem skilaboð inn á Mitt LÍN sem er persónulegt svæði viðskiptavina sjóðsins. Mörg sniðmát eru notuð til að senda staðlaðar upplýsingar en þróun á þessari virkni í nýju lánakerfi auðveldar yfirsýn og utanumhald sniðmáta og sparar vinnu hjá starfsmönnum. Þróun á nýju Mitt LÍN, sem tekið var í notkun á árinu 2016, var haldið áfram á árinu 2017 og var bætt inn upplýsingum til greiðenda, námsmanna auk jöfnunarstyrksþega eins og mögulegt var. Þá var unnið að þarfagreiningu fyrir nýtt innheimtukerfi á árinu og ætlunin er að fara í útboð í upphafi árs 2019 en markmiðið er að þessi tvö kerfi, þ.e. útlána- og innheimtukerfið, vinni saman ásamt Mitt LÍN. Skjalavistunarkerfi LÍN, GoPro var komið til ára sinna og var ákveðið að uppfæra það með nýju kerfi frá sömu aðilum, Hugviti, og kaupa nýja og breytta útgáfu af GoPro. Innleiðing á nýju skjalavistunarkerfi gekk ekki eins vel og til stóð og töluverð óánægja skapaðist hjá starfsmönnum vegna þess. Er það mat starfsmanna að gamla útgáfan af GoPro hafi verið betri en sú nýja. Unnið hefur verið með Hugviti að því að reyna að aðlaga nýtt kerfi betur að starfsemi LÍN en hins vegar liggur fyrir að nýtt GoPro hefur ekki getað sinnt sjóðnum varðandi skjalavistun líkt og lagt var upp með. Nýtt símkerfi var svo tekið í notkun í maí á síðasta ári og hefur það reynst mjög vel. Þá var skipt um póstkerfi, farið var úr Lotus í Outlook og auk þess tekið upp Office 365.
14
Ársskýrsla 2017
Innra eftirlit Rekstraráhætta er af mörgu tagi hjá LÍN líkt og öðrum lánastofnunum. Sem dæmi um slíka áhættuþætti má nefna mistök við lánaumsýslu, ófullnægjandi upplýsingakerfi, slakt eftirlit, mistök við stjórnun, ranga upplýsingagjöf, óvandaða meðhöndlun trúnaðarupplýsinga og svik lánþega. LÍN leggur því sífellt meiri áherslu á að auka innra eftirlit með starfsemi sjóðsins. Þessu til viðbótar má nefna aðrar áhættur, s.s. breytingar á lögum og reglum, sem geta breytt rekstrarumhverfi sjóðsins, sem og pólitískur þrýstingur, afnám verðtryggingar og alþjóðlegar skuldbindingar Íslands. Á árinu 2017 var reglubundið innra eftirlit framkvæmt á fimm þáttum auk innra eftirlits í tilfallandi tilvikum. Við framkvæmd innra eftirlits var farið yfir umsóknir þeirra sem valdir voru af handahófi í úrtakið, innsend gögn könnuð og upplýsingarnar sannreyndar og niðurstöður skoðaðar. Eftirfarandi reglubundin innri eftirlitsverkefni voru framkvæmd:
•
•
Útlán þar sem skoðuð var afgreiðsla námslána til námsmanna á Íslandi og erlendis. Undanþágur frá afborgun lána þar sem skoðuð var afgreiðsla undanþágu frá afborgunum vegna fastrar afborgunar og tekjutengdrar afborgunar.
• Greiðsluaðlögun námslánaskulda þar sem skoðuð var afgreiðsla þeirra lánþega sem voru í greiðsluskjóli og Umboðsmaður skuldara hafði staðfest að búið væri að samþykkja umsókn um greiðsluaðlögun. •
Milli- og löginnheimta þar sem vinnulag við innheimtu gjalddagakrafna sem fara í milli- og löginnheimtu hjá greiðendum búsettum erlendis var skoðuð sérstaklega.
• Almennir greiðendur námslána þar sem skoðað var vinnulag við myndun og innheimtu gjalddaga krafna.
•
Úttekt var gerð á afskriftum sjóðsins þ.e. bæði beinum og óbeinum afskriftum.
Niðurstaðan var sú að engin merki voru um svindl eða misnotkun innan sjóðsins, en í einhverjum tilfellum þarf að bæta verklagsreglur og starfsleiðbeiningar fyrir starfsmenn. Auk þessa er framkvæmt tilfallandi innra eftirlit ef ábendingar berast um slíkt eða grunur vaknar um misnotkun eða svindl. Engin slík tilfelli komu upp á árinu 2017.
15
EUROSTUDENT VI skýrslan 240
220
Ísland var í fyrsta skipti með í samanburðarkönnun EUROSTUDENT VI (http://www.eurostudent.eu /down200 load_files/documents/EUROSTUDENT_VI_Synopsis_of_Indicators.pdf) sem gerð er annað hvert ár á högum 180 160 háskólanema á evrópska efnahagssvæðinu. Sendur var póstur til 16.241 nemanda á Íslandi (allir háskólanemar fyrir 140 utan doktorsnema). Svarhlutfallið var 12,2% og alls tóku 1.978 íslenskir nemendur þátt. Mismunandi svarhlutfall 120 var meðal landanna. Svarhlutfallið í Danmörku og Finnlandi var 31% og 36% í Noregi. Samanburður var gerður 100 á80högum 320 þúsund háskólanema í 28 löndum. Þetta eru löndin Albanía, Austurríki, Sviss, Tékkland, Þýskaland, Danmörk, Eistland, Finnland, Frakkland, Georgía, Króatía, Ungverjaland, Írland, Ísland, Ítalía, Lettland, Litháen, 60 40 Malta, Holland, Noregur, Pólland, Portúgal, Rúmenía, Serbía, Svíþjóð, Slóvenía, Slóvakía og Tyrkland. Skýrslan, 20 Social and Economic Conditions of Student Live in Europe (Eurostudent 2016-2018 \ Synopsis of Indicators), 0 veitir innsýn inn2009 í líf stúdenta í þessum löndum varðar ýmsa eins og húsnæðisaðstæður, eyðslu nemenda, 2008 2010 2011 2012 hvað2013 2014 þætti 2015 2016 2017 launaða vinnu námsmanna, tíma sem varið er í nám, tegund náms, félagslegan bakgrunn og þátttöku námsmanna í Nafnvirði útlán Metin afskriftaþörf Útlánaeign fyrir núvirðingu Núvirði Vaxtaafsláttur félagslífi. Er þetta í fimmta skipti sem skýrslan kemur út og sýnir niðurstöðu vegna áranna 2016 – 2018. 9
Hér að neðan er útdráttur á helstu niðurstöðum skýrslunnar fyrir öll löndin samantekinn. Vert er hér að hafa í huga 8 að 7 um er að ræða huglægt mat nemendanna og geta þar haft áhrif ýmsir þættir sem ekki eru mælanlegir. 6 5 Persónulegir hagir 4 3 2 1
• Meira en helmingur háskólanemenda er yngri en 25 ára. Yngstu nemendurnir eru í Albaníu, Frakklandi, Georgíu, Serbíu og Slóvakíu. Í Finnlandi og Íslandi er hins vegar meðalaldur háskólanema hæstur og meira en helmingur nemenda þar eru 25 ára og eldri. Meðalaldur á Norðurlöndunum var 27,8 ár. Ekkert land í EUROSTUDENT IV er með jafn hátt hlutfall háskólanema yfir þrítugt og Ísland.
0 Janúar
Febrúar
Mars
Apríl
Mynd 3 Aldur þátttakenda
Maí 2013
Júní 2014
Júlí 2015
Ágúst 2016
Sept.
Október
Nóvember
Desember
2017
Ísland
Eurostudent, meðalhlutfall 0
10
20
30 Yngri en 25 ára
40
50
60
25 ára og eldri
Made with
16
70
Ársskýrsla 2017
• Konur eru meirihluti háskólanema í öllum löndunum nema Þýskalandi og Tyrklandi og konur eru í minnihluta í námi eins og upplýsinga- og tækninámi en í meirihluta í námi tengdu menntun og á sviði heilsu og velferðar. Hins vegar sker Ísland sig úr þar sem tæplega 63% þátttakenda á Íslandi voru konur og rúmlega 37% karlar sem er töluvert ójafnara hlutfall en meðalhlutfall EUROSTUDENT IV þar sem 56% þátttakenda voru konur en 44% karlar. Mynd 4 Hlutfall kynja eftir námsleiðum í öllum löndunum Heilsa og velferð Kennslufræði Landbúnaðarfr., skógfr., fiskv.og dýral. Listir og hugvísindi Náttúruvisindi, stærðfræði og tölfræði Félagsvísindi, og fjölmiðlar Upplýsinga- og fjarskiptafræði Verkfræði, framleiðsla og byggingarfræði Viðskipti, stjórnun og lögfræði 0%
10%
20%
30%
40%
Kona
50%
60%
70%
80%
90%
100%
Karl
Made with
• Háskólanemendur með börn á framfæri eru langflestir með börn undir 6 ára aldri í öllum löndunum. Hins vegar eru hæsta hlutfall háskólanema með börn á framfæri sínu í Eistlandi, Finnlandi, Íslandi, Lettlandi, Noregi og Svíþjóð en þar eru 15 - 33% nemenda með börn á öllum aldri. Í Serbíu, Ítalíu og Frakklandi eru færri en 5% háskólanema með börn á framfæri sínu. Um þriðjungur íslenskra háskólanema sem tók þátt í könnuninni átti eitt barn eða fleiri sem er tvöfalt hærra hlutfall en á Norðurlöndunum og það hæsta í EUROSTUDENT IV. Meðalaldur yngsta barns háskólanema á Íslandi er 6,7 ár en af yngstu börnunum voru 41,2% undir þriggja ára aldri og 9,8% þeirra eru eldri en 15 ára. Aldur barna er talinn skipta máli fyrir námsmenn, þ.e. því yngri sem börn er meira álag á námsmenn, einkum ef barn er yngra en þriggja ára. Mynd 5 Stúdentar með börn
Ísland Norðurlönd EUROSTUDENT IV 0
5
10
15
20
25
30
35
Stúdentar með börn
Made with
17
• Í 40% landanna eru meira en 20% háskólanema ekki innfæddir og meirihluti þeirra önnur kynslóð innflytjenda. Á Íslandi eru 86,5% háskólanema sem fæddust á hér á landi og eiga foreldra eða forsjáraðila sem gerðu það einnig. Þá eru 7,1% háskólanema á Íslandi með báða foreldra fædda erlendis, svonefnd fyrsta kynslóð, og 3,4% af annarri kynslóð, þ.e. námsmenn sem fæddust sjálfir eða annað foreldri þeirra erlendis. • Í rúmlega þriðjungi landanna eru meira en 15% nemenda með einhvers konar námsörðugleika og mismunandi er eftir löndum hversu mikla aðstoð þeir fá vegna þess. Bakgrunnur nemenda
• Nemendur þar sem menntunarstig foreldra er ekki hátt eru líklegri til að fara seinna á ævinni í framhaldsnám. Mjög mismunandi er eftir löndum hversu hátt menntunarstig foreldra námsmannanna er. Foreldrar og forsjáraðilar á Íslandi eru almennt með minni menntun en á hinum Norðurlöndunum. Á hinum Norðurlöndunum eru 59% foreldra eða forsjáraðila með háskólagráðu en 49% á Íslandi. Mynd 6 Hæsta prófgráða móður/föður/forsjáraðila
Ísland
Norðurlönd
EUROSTUDENT VI 0%
10%
20%
30%
Fyrsta og annars stigs gráður (ISCED 0-4)
40%
50%
60%
Styttri þriðja stigs gráða (ISCED 5)
70%
80%
90%
100%
Háskólagráða (ISCED 6-8)
Made with
• Flestir háskólanemar eru frá fjölskyldum sem hafa það efnahagslega ágætt. Þeir nemendur sem segjast koma frá fjölskyldum sem ekki hafa það gott efnahagslega eru flestir frá Króatíu, Þýskalandi, Írlandi, Rúmeníu og Tyrklandi. Meirihluti háskólanema frá Albaníu, Svíþjóð og Hollandi segist hafa það mjög gott efnahagslega. • Háskólanemar sem koma frá fjölskyldum með lægra menntunarstig eru líklegri til að hafa ekki eins skýr markmið varðandi nám sitt og efast um hvort val þeirra á námi sé rétt. • Á Íslandi eru flestir háskólanemar (89%) með stúdentspróf eða sambærilegt próf frá Íslandi, 5% eru með sambærilegt erlent próf og 6% eru ekki með stúdentspróf.
18
Ársskýrsla 2017
Innganga í háskólanám
• Séu öll þátttökulöndin í EUROSTUDENT VI könnuninni skoðuð í einu fara rúmlega 72% nemenda í nám innan tveggja ára að loknu stúdentsprófi. Í rúmlega þriðjungi landanna fara 90% nemenda beint í háskólanám eða sambærilegt nám en í fimm löndum eru rúmlega 20% nemenda sem fresta því að fara í nám lengur en 24 mánuði. Á Íslandi fer stærsti hluti háskólanema, 73%, í nám innan 24 mánaða eftir að þeir luku framhaldsskóla og eru 76% þeirra barnlausir þegar þeir hefja nám. Á Norðurlöndunum fóru að meðaltali 76% háskólanemar í nám innan 24 mánaða en 86% meðal evrópskra háskólanema. Mynd 7 Samanburður á hlutfalli nemenda sem fara í háskólanám innan 24 mánuða að loknu framhaldsskólanámi
Ísland
Norðurlönd
EUROSTUDENT VI 0%
10%
20%
30%
40% Innan 24 mánaða
50%
60%
70%
80%
90%
100%
Eftir 24 mánuði
Made with
• Háskólanemar innflytjenda (fyrsta kynslóð) eru líklegri til að fresta því að hefja háskólanám eða sambærilegt nám. • Meirihluti háskólanema fer beint í framhaldsnám að loknu bakkalárnámi. Á Íslandi segjast 10,4% svarenda ekki ætla í frekara nám eftir að næstu prófgráðu lýkur en stór hluti eða 31,9% er hins vegar óákveðinn. Stærsti hluti háskólanema segjast þó ætla í frekara nám eða 57,7%. Mynd 8 Bakkalárnemar – Svör varðandi framhaldsnám eftir bakkalárnám
Já, innan árs eftir að ég lýk núverandi námi Ég veit það ekki Já, eftir meira en eitt ár frá því ég lýk núverandi námi Nei 0
5
10
15
20
25
30
35
40
45
Bakkálárnemar - Svör varðandi framhaldsnám eftir bakkalárnám
Made with
19
Tegundir náms
• Að meðaltali hætta og fresta 7% námsmanna námi sínu í a.m.k. ár á meðan á námi stendur. Í sumum löndum fer meðaltalið yfir 15%. Helstu ástæður sem nemendur gefa upp eru skortur á hvatningu, fjárhagserfiðleikar og ástæður tengdar vinnu. • Meirihluti námsmanna er í bakkalárnámi og meirihluti nemenda fer einnig í mastersnám en þó eru 6 lönd af þessum 28 þar sem þetta á ekki við. • Meirihluti nemenda (55%) í öllum löndunum eru ánægðir eða mjög ánægðir með skipulag námsins. 64% eru ánægðir með aðstöðuna og 65% með gæði kennslunnar. Á Íslandi eru 66% háskólanema ánægðir með skipulag og stundatöflu námsins en 59% á Norðurlöndunum. Þá eru 67% íslenskra námsmanna og 71% námsmanna á Norðurlöndunum ánægðir með námsaðstöðu og 71% íslenskra háskólanema og 70% háskólanema á Norðurlöndunum eru ánægðir með gæði kennslunnar. Almennt eru þó nemendur á Norðurlöndunum ánægðari með þessa þætti en nemendur annarra Evrópulanda. • Menntunarbakgrunnur nemenda er mismunandi eftir námsbrautum. • Að meðaltali eru um 17% nemenda í hlutanámi og af þeim eru 33% nemenda er í styttra námi, 21% í mastersnámi og 14% í bakkalárnámi. Námsástundun og vinna með námi
• S á tími sem nemendur sinna námi sínu eða vinna með námi er mjög breytilegur á milli landanna eða allt frá því að vera minna en 40 tímar á viku upp í að vera meira en 50 tímar á viku. Meðaltími sem nemendur í löndunum sinna námi og eða sækja kennslu er 17 tímar á viku en mikill breytileiki er innan landanna. Þá vinna nemendur að meðaltali 5–20 tíma á viku í launaðri vinnu sem jafngildir 11% til 39% af ráðstöfunartíma þeirra. • Íslenskir háskólanemar virðast verja meiri tíma í nám utan kennslu og við launuð störf en nemendur annarra þjóða þó svipaður tími fari í skipulagðar kennslustundir. Íslenskir bakkalárnemar verja 17,7 tímum að meðaltali í viku í skipulagðar kennslustundir en meistaranemar segjast aðeins verja í þær að meðaltali 10,6 tímum á viku. Þá verja þessir tveir hópar jafn miklum tíma í nám utan kennslu eða á bilinu 23-24 tíma á viku. Ef tekinn er saman sá tímafjöldi sem íslenskir háskólanemar verja í skipulagðar kennslustundir, nám utan kennslu og launað starf, kemur í ljós að hvergi annars staðar í þátttökulöndum EUROSTUDENT VI er hann jafn hár. Mynd 9 Tíma varið í nám og vinnu skipt niður eftir löndum fyrir dæmigerða viku námsmanns
Tími í kennslustundum (fyrirlestrar, námskeið, verklegir tímar, dæmatímar, próf)
Nám utan kennslu (t.d. Ndirbúningur, lestur, heimavinna)
Tími í launuðu starfi
0
2 Ísland
20
4
6
Norðurlönd
8
10
12
14
16
18
20
EUROSTUDENT VI
Made with
22
24
Ársskýrsla 2017
• Meira en þriðjungur nemenda vildi geta eytt meiri tíma í heimanám og þá einkum nemendur sem treysta á launaða vinnu meðfram námi. • Svo virðist sem áhrif þess að vinna með námi séu þau að nemendur minnki heimanám en vinna með námi virðist ekki hafa sömu áhrif á mætingu í kennslustundir. • Fylgni er í öllum löndum með því að nemendur sem eru í háskólanámi eyði meiri tíma í heimanám en nemendur sem eru ekki í háskólanámi (sérnám, verknám) og munar það rúmlega 2 tímum á viku. Á móti kemur að nemendur sem eru ekki í háskólanámi virðast eyða meiri tíma í skipulagðar kennslustundir. Í flestum landanna vinna nemendur sem ekki eru í háskólanámi meira í launaðri vinnu en aðrir. Nemendur í mastersnámi eyða meiri tíma í heimanám og launaða vinnu en aðrir en hins vegar er kennsla meiri hjá nemendum í bakkalárnámi. Þá eyða nemendur sem eru í námi tengdu heilbrigðismálum lengstum tíma í nám sitt. • Nemendur sem eru eldri en 30 ára eyða meiri tíma í launaða vinnu en aðrir. Það sama gildir um námsmenn sem búa ekki í foreldrahúsum og munar það allt að 2 tímum á viku. Þá er fylgni milli þess hversu miklum tíma nemendur vinna með skóla eftir menntunarstigi foreldra og vinna nemendur meira því lægra sem menntunarstig foreldra er. • Íslenskir háskólanemar voru spurðir hvort þeir vildu verja meiri eða minni tíma í fyrrgreinda þætti. Um 32% Íslendinga vilja verja minni tíma í launað starf og 38% í nám utan kennslu. Mynd 10 Mat íslenskra nemenda á hversu miklum tíma þeir vildu verja í þætti tengda námi og vinnu
Tími í kennslustundum
Nám utan kennslu
Tíma í launuðu starfi 0%
10%
20%
30% Minni tíma
40%
50%
Sama tíma
60%
70%
80%
90%
100%
Meiri tíma
Made with
21
Vinna námsmanna
• Meira en helmingur nemenda er í launuðum störfum yfir skólaárið og meira en þriðjungur námsmanna í fastri vinnu með námi. Ef sumarvinna er tekin með vinna meira en 70% námsmanna á meðan á námstíma stendur. Í Eistlandi, Tékklandi, Íslandi, Noregi og Slóvakíu eru þau lönd þar sem flestir nemendur vinna með námi. Hins vegar vinna 60-70% nemenda ekki með námi í Georgíu, Albaníu og Serbíu. • Meira en 60% námsmanna sem vinna með námi segjast ekki geta stundað nám sitt væru þeir ekki í launaðri vinnu samhliða námi. Þetta eru nemendur í Noregi, Íslandi, Finnlandi, Írlandi, Portúgal og Möltu. • Minna en 40% nemenda í Serbíu, Litháen, Lettlandi, Tékklandi, Hollandi, Svíþjóð og Ítalíu segjast ekki geta stundað nám sitt nema vinna samhliða því. • • Í Noregi, Íslandi, Finnlandi og Írlandi segist a.m.k. helmingur nemenda þurfa að vinna samhliða námi til að hafa efni á því. • • Um þriðjungur námsmanna sem vinnur með námi lítur á sig sem launþega sem séu í námi samhliða vinnu frekar en námsmenn sem vinna með námi. Í Danmörku, Hollandi, Sviss, Írlandi og Íslandi eru meira en þrír fjórðu námsmanna í launaðri vinnu á meðan skólaárið stendur yfir og líta jafnframt á sig sem námsmenn sem vinni með námi. Hins vegar lítur helmingur námsmanna í Ungverjalandi, Rúmeníu, Eistlandi og Portúgal á sig sem launþega sem séu í skóla með vinnu. • Að meðaltali eru laun vegna vinnu um þriðjungur af heildartekjum námsmanna sem vinna með námi. Í Eistlandi, Póllandi, Rúmeníu og Austurríki eru laun námsmanna meira en helmingur af heildartekjum þeirra. Námsmenn sem stunda nám í viðskiptum, stjórnun, lögfræði og upplýsingatækni og tölvunarfræði eru með hærri tekjur en aðrir námsmenn sem vinna með námi. Tekjur námsmanna sem stunda nám í náttúrufræði, landafræði, skógrækt, fiskveiðum, dýrafræði/lækningum eru mun lægri. Þá eru nemendur úr fjölskyldum með lægra menntunarstig með hærri tekjur sem er í samræmi við þá staðreynd að þeir vinna meira. Svipuð fylgni er á milli námsmanna í meistaranámi og bakkalárnámi þ.e. nemar í meistaranámi eru með hærri tekjur.
Fjármál námsmanna
• Í Albaníu, Georgíu, Íslandi, Írlandi, Póllandi og Slóveníu telur þriðjungur námsmanna sig eiga í annað hvort verulegum fjárhagslegum örðugleikum eða fjárhagslegum örðugleikum. Í öðrum 9 löndum telur rúmlega fjórðungur nemenda sig eiga í verulegum fjárhagsörðugleikum. Hins vegar er meirihluti nemenda í könnuninni ekki með þessi vandamál. Að meðaltali eru rúmlega 60% nemenda með fjármál sín í meðal góðu lagi. Meðfylgjandi mynd sýnir mat háskólanemenda á þeim fjárhagserfiðleikum sem þeir eiga við að etja. Mynd 11 Mat háskólanemenda á fjárhagserfiðleikum sínum
Ísland
Norðurlönd
EUROSTUDENT VI 0%
10%
20%
30%
40% Mikla
Í meðallagi
50%
60%
70%
80%
90%
Litla/alls enga
22 Made with
100%
Ársskýrsla 2017
• Ef skoðuð er dreifing tekna þeirra 20% nemenda sem þéna mest og þeirra sem þéna minnst þá er hún mjög mismunandi. Mesta dreifingin á tekjum námsmanna er í Frakklandi, Litháen, Möltu, Portúgal og Tyrklandi en dreifingin er hins vegar lítil í Austurríki, Danmörku, Hollandi og Svíþjóð. • Stærðargráða mánaðarlegra tekna er mjög breytilegt eftir löndum. Á Íslandi, Hollandi og Sviss eru mánaðarlegar tekjur með tiltölulega háan kaupmátt (yfir 1.100 PPS, Purchasing Power Standard). Í Króatíu, Frakklandi, Slóvakíu, Slóveníu og Tyrklandi eru meðaltekjur minna en 700 PPS á mánuði. Að meðaltali eru þeir nemendur sem telja sig vera í fjárhagserfiðleikum með meðaltekjur um 819 PPS á meðan jafningjar þeirra sem ekki telja sig vera í fjárhagserfiðleikum eru með 914 PPS. • Að meðaltali eru ráðstöfunartekjur íslenskra háskólanema kr. 296.338 á mánuði á meðan þeir stunda nám. Uppruni ráðstöfunartekna er 45% launaðar tekjur en 35% koma frá fjölskyldu eða maka. Svo virðist sem íslenskir háskólanemar treysti lítið á námslán eða styrki miðað við stúdenta á Norðurlöndunum þar sem 16% tekna námsmanna eru námslán en 38% á Norðurlöndunum. Mynd 12 Hlutfall af ráðstöfunartekjum á mánuði eftir því hvaðan þær koma 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 Framfærsla frá fjölskyldu/maka
Áunnar tekjur Ísland
Námslán/styrkir Norðurlönd
Annað
EUROSTUDENT VI
Made with
23
• Um 39% svarenda EUROSTUDENT VI segjast taka námslán eða þiggja styrki. Nokkuð jöfn skipting er milli kynja en 40% kvenna segjast taka námslán eða þiggja styrki en 36% karla. • Í heildina séð eiga nemendur sem telja sig vera í verulegum fjárhagslegum erfiðleikum foreldra sem eru ekki vel stæðir eða þá að þessir námsmenn treysta eingöngu á námslán. Að meðaltali fyrir EUROSTUDENT VI löndin eru 26% af öllum nemendum í verulegum fjárhagslegum erfiðleikum en hlutfallið fer upp í 48% hjá þeim nemendum þar sem foreldrar þeirra eru ekki vel stæðir, 34% hjá nemendum sem eru fatlaðir og 34% meðal nemenda sem eingöngu treysta á stuðning hins opinbera. • Hlutfall námslána af heildarframfærslu íslenskra námsmanna er breytilegt eftir aldri námsmanna. Mynd 13 Hlutfall námslána og styrkja íslenskra námsmanna greint eftir aldri
21 árs og yngri 22-24 ára 25-29 ára 30 ára og eldri 0%
10%
20%
30%
40%
Framfærsla á námslánum/stykrjum
50%
60%
70%
80%
90%
Framfærsla án námslána/styrkja
Made with
24
100%
Ársskýrsla 2017
Útgjöld námsmanna
• Stærsti hluti útgjalda nemenda eru matur og húsnæði en ekki kostnaður tengdur náminu. Útgjöldin sundurliðast sem hér segir: 60% húsnæðiskostnaður, 29% framfærslukostnaður, 6% kostnaður tengdur námi og 5% kostnaður greiddur af fjölskyldu eða maka. Mynd 14 Mánaðarleg útgjöld íslenskra háskólanema á meðan á námi stendur – útgjöld sem tengjast ekki beint náminu 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Húsnæði
Matur
Samgöngur
Félagslíf/áhuga mál
Afborgun á lánum
Samskipti (sími, internet)
Barnagæsla
Heilbrigðiskostn aður
Annað
Útgjöld ótengd námi
Made with
Mynd 15 Mánaðarleg útgjöld íslenskra háskólanema á meðan á námi stendur – útgjöld tengd náminu
24.000 22.000 20.000 18.000 16.000 14.000 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0 Skráningargjöld
Námsgögn
Framlag til stúdentafélaga eða velferðarmála innan háskóla
Annað
Útgjöld tengd náminu
Made with
25
• Nemendur sem búa ekki hjá foreldrum eyða meira en þriðjungi af útgjöldum sínum í húsnæði, 22% í mat og 4% í samskipti og félagslíf. Mynd 16 Útgjöld í hverjum mánuði – nemendur sem búa ekki hjá foreldrum eða forráðamönnum 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 Húsnæði
Matur Ísland
Norðurlönd
Samgöngur EUROSTUDENT VI
Made with
• Nemendur sem ekki búa hjá foreldrum og búa í höfuðborgum landanna eyða meira í húsnæði og fæði en nemendur sem búa í borgum með færri en 100.000 íbúa. Munurinn er mikill á húsnæðiskostnaði í Frakklandi, Írlandi, Ítalíu, Pólandi og Portúgal. Þá er munurinn mikill á matarkostnaði í Eistlandi. • Að meðaltali býr um fjórðungur nemenda með maka og í stúdentagörðum en um þriðjungur leigir með öðrum. Þessir hópar eyða meira en 40% af tekjum sínum í húsnæði sem er vísbending um að mögulega sé það þeim ofviða. Í meira en sjö af hverjum tíu löndum telja nemendur sem búa einir sig verja meiru í húsnæðiskostnað en þeir hafi efni á. Mynd 17 Hlutfall nemenda sem búa ekki hjá foreldrum eða forráðamönnum og verja meira en 40% af ráðstöfunartekjum í húsnæði
60 50 40 30 20 10 0 Námsmannaíbúð
Maka/sambýlism./Sambýlisk. Ísland
Norðurlönd
Með öðrum
Ein(n)
EUROSTUDENT VI
Made with
26
Ársskýrsla 2017
• Algengast er (41%) að íslenskir háskólanemar búi með maka, sambýlismanni eða sambýliskonu. Í samanburði við háskólanema á Norðurlöndunum búa töluvert fleiri íslenskir stúdentar hjá foreldrum/forsjáraðilum eða ættingjum eða 28% en 8% námsmanna á Norðurlöndunum. Mynd 18 Búseta á námstíma 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 Hjá foreldrum, forsjáraðila, ættingjum
Námsmannnaíbúð
Ísland
Maka/sambýlismanni/sambýli skonu Norðurlönd
Með öðrum
Ein(n)
EUROSTUDENT VI
Made with
• Búsetuaðstæður íslenskra háskólanema er mjög mismundi eftir aldri. Þeir sem eru 21 árs eða yngri eru líklegastir til að búa hjá foreldrum eða forsjáraðilum. Hins vegar er líklegra að háskólanemar á aldrinum 2230 ára búi með öðrum eða í námsmannaíbúð og háskólanemendur sem eru eldri en 30 ára eru líklegastir til að búa við aðrar aðstæður en þessar tvær. Mynd 19 Búsetuaðstæður íslenskra háskólanema eftir aldri
21 árs og yngri 22-25 ára 25-30 ára 30 ára og eldri 0%
10%
20%
30%
40%
Býr hjá foreldrum
50%
60%
Býr í námsmannaíbúð
70%
80%
90%
100%
Annað
Made with
27
• Skólagjöld eru stór hluti af útgjöldum nemenda í Írlandi, Georgíu, Ungverjalandi, Hollandi, Póllandi, Portúgal, Serbíu og Tyrklandi. Í þessum löndum eyða nemendur meira en 10% af heildarútgjöldum í skólagjöld. • Í Albaníu, Íslandi, Hollandi og Sviss greiða meira en 90% af öllum nemendum skólagjöld. Hlutur skólagjalda er lágur á Norðurlöndunum þ.e. Danmörku, Finnlandi og Svíþjóð eða frá 2%-13%. Annað
• Tilfinning nemenda um að tilheyra eða finna sig í námi er tengd búsetuformi þeirra. Í um 80% af EUROSTUDENT VI löndunum finnst nemendum sem búa ekki í heimahúsi þeir frekar finna sig í náminu. Hvort búseta er áhrifavaldur eða ekki er ekki hægt að sjá út frá fyrirliggjandi upplýsingum. • Námsmenn sem búa í stúdentagörðum eru að öllu jöfnu ánægðir með staðsetninguna og ferðatíma til skóla en eru ekki eins ánægðir með kostnaðinn og ástand húsnæðisins. Í nánast öllum EUROSTUDENT VI löndunum eru 70% stúdenta sem búa á stúdentagörðum ánægðir með staðsetninguna. Í fjórðungi landanna er minna en helmingur námsmanna sem búa í stúdentagörðum ánægðir með aðstæður sínar. Íslenskir háskólanemar virðast sáttari með ferðatíma til háskólans, almennt ástand húsnæðis og staðsetningu en háskólanemar á Norðurlöndunum og í Evrópu en eru svipað ánægðir og aðrir með kostnað. Mynd 20 Hlutfall ánægðra háskólanema með búsetu í námsmannaíbúð
Kostnað Staðsetningu Almennt ástand húseignarinnar Ferðatíma til háskólans 0
10
20 Ísland
30 Norðurlönd
40
50
60
70
80
EUROSTUDENT VI
Made with
28
90
Ársskýrsla 2017
Námsstuðningur á Norðurlöndunum Í alþjóðlegum samanburði eru námsmenn á Norðurlöndunum betur staddir m.t.t. þess að þar eru að öllu jöfnu ekki greidd skólagjöld, gæði menntunar eru góð og hægt er að fá stuðning í formi styrkja og lána. Á öllum Norðurlöndunum er stuðningur við námsmenn almennur, þ.e. ekki með takmörkunum nema að í flestum löndunum eru lánin skert ef tekjur námsmanna fara yfir ákveðin mörk (frítekjumark). Markmið Lánasjóðs íslenskra námsmanna er að veita námsmönnum tækifæri til náms óháð efnahag. Markmið lánasjóðanna á hinum Norðurlöndunum er það sama en sjóðirnir nálgast þetta markmið með mismunandi hætti. Allir námsmenn fá námsaðstoð frá sjóðunum en mismunandi er í hvaða formi hún er. Með námsaðstoð er átt við styrk og lán til námsmanna. LÍN er í samstarfi við hina lánasjóðina á Norðurlöndunum og hefur vinna verið í gangi þar sem teknar hafa verið saman upplýsingar um hvernig stuðningi til námsmanna er háttað í hverju landi. Ætlunin er að gera þennan samanburð á námsaðstoð milli Norðurlandanna árlega. Hér á eftir verður dregið saman hvað er líkt og ólíkt með norrænu lánasjóðunum og byggist samanburðurinn að stærstum hluta á skýrslunni Komparativ rapport – Studerende i Norden Studiestøtte og økonomi. Þá er í samanburðinum miðað við námsmann í leigu eða eigin húsnæði sem býr í höfuðborg viðkomandi lands og er ógiftur og barnlaus. Almennt eru ekki greidd skólagjöld í háskólanámi á Norðurlöndunum og á það við um Ísland fyrir utan einkareknu háskólana. Þá er Ísland eina landið þar sem ekki eru veittir beinir styrkir heldur felast styrkir til námsmanna í lágum vöxtum á námslánum, hagstæðum endurgreiðslum og að lán falla niður við andlát. Styrkir til íslenskra námsmanna eru að meðaltali 47% af veittum lánum hvers árs. Stuðningur LÍN til námsmanna er byggður á reiknaðri framfærsluþörf á Íslandi og reiknaðri framfærsluþörf í námslöndum erlendis sem LÍN lánar til. Hin Norðurlöndin lána eingöngu samkvæmt reiknaðri framfærslu heimalands í öllum námslöndum erlendis og hafa gert sl. þrjú ár. Í flestum löndum er frítekjumark. Að öllu jöfnu lána sjóðirnir aukalega til einstæðra foreldra, fatlaðra námsmanna eða styðja þá og veita styrk eða lán vegna ferðakostnaðar. Þó að margt sé líkt með lána- og stuðningskerfum á hinum Norðurlöndunum er munur á því hvort stuðningurinn sé skattlagður, hversu dýrt er að taka lánið, hvort stuðningurinn sé allt árið eða eingöngu yfir námstímann og hvort takmarkanir séu á lánsupphæð. Hafa verður þetta í huga þegar samanburðurinn er skoðaður. Í töflunni hér að neðan sést hversu stóru hlutfalli styrkurinn nemur í hverju landi. Styrkhlutfallið er hæst í Grænlandi, Danmörku og Færeyjum. Norska styrkhlutfallið er reiknað út frá upphæð láns og er 40% en á Íslandi er styrkhlutfallið metið sem 47% af heildarútlánum hvers árs. Styrkur til námsmanna á Íslandi dreifist hins vegar mjög mismunandi niður á hvern einstakan námsmann og fer styrkupphæð og styrkhlutfall eftir upphæð láns, hversu háar tekjur greiðandi fær og lífaldri. Styrkhlutfallið er lægst í Finnlandi eða 28%. Svipað má segja um styrk til námsmanna í Noregi þar sem námsmenn fá styrk í hlutfalli við upphæð lána. Þeir sem taka hæstu lánin í Noregi fá hæstu styrkina. Tafla 6 Hlutfall styrkja af heildarstuðningi námsmanna eftir skatt
Danmörk
Svíþjóð
Noregur
Finnland
Finnland 2018*
Ísland**
Grænland
Færeyjar
Álandseyjar
63%
28%
40%
57%
28%
47%
82%
63%
36%
* Finnland breytti hlutfalli milli láns og styrks 1. ágúst 2018 ** Að meðaltali eru 47% af útlánum LÍN á hverju ári styrkur til námsmanna
Made with
29
Helstu niðurstöður samanburðar á námslánakerfum Norðurlandanna eru sem hér segir: • Hlutfallslegur stuðningur ríkisins til námsmanna er mjög áþekkur á öllum Norðurlöndunum þegar tekið hefur verið tillit til mismunandi skattareglna, launa og kaupmáttar. • Hæsti mögulegi stuðningurinn fyrir nemendur án vinnu yfir skólaárið er í Danmörku, Íslandi og Noregi en lægstur í Finnlandi og Álandseyjum þegar horft er til heildarstuðnings yfir allt árið. • Stuðningur til námsmanna á mánuði er hæstur á Íslandi þegar litið er til námsstuðnings fyrir hvern mánuð en löndin styðja námsmenn í mismarga mánuði yfir námsárið. • Ráðstöfunartekjur námsmanna eftir skatt eru nánast eins í Danmörku og Noregi miðað við 10 tíma vinnu námsmanna á viku. • Ef til viðbótar eru teknir með fullir lánamöguleikar með styrkjum og launum eru norskir námsmenn með hæstu ráðstöfunartekjurnar eftir skatt. • Námsmenn í Danmörku vinna færri tíma á viku en námsmenn í Svíþjóð, Noregi, Finnlandi og Íslandi. • Nemendur á Íslandi, Danmörku og Noregi telja sig vera í meiri fjárhagsörðugleikum en námsmenn í Svíþjóð og Finnlandi.
30
Ársskýrsla 2017
Framfærsla
Allir norrænu lánasjóðirnir taka tillit til fjölskylduaðstæðna og búsetuforms námsmanna með einhverjum hætti. Upphæð framfærslulána LÍN er mismunandi eftir því hvort námsmaður er í heimahúsi, í eigin- eða leiguhúsnæði, í sambúð, í sambúð með eitt barn, í sambúð með tvö börn eða fleiri, einstætt foreldri með eitt barn eða einstætt foreldri með tvö eða fleiri börn. Sjá töflu hér að neðan. Tafla 7 Framfærslugrunnur LÍN 2016-2017
Á mánuði 100% framfærsla
Grunn- framfærsla (matur o.fl.)
Námsmaður í foreldrahúsi
Á skólaári Húsnæði Alls
Grunn- framfærsla (matur o.fl.)
Húsnæði
Alls
86.323
0
86.323
776.907
0
776.907
Námsmaður einhleypur í leigu eða eigin húsnæði
111.313
76.500
187.813
1.001.817
688.500
1.690.317
Námsmaður í hjúskap/skráðri sambúð, ekki barn á heimili
111.313
54.060
165.373
1.001.817
486.540
1.488.357
Námsmaður í hjúskap/skráðri sambúð, með eitt barn
111.313
63.240
174.553
1.001.817
569.160
1.570.977
Námsmaður í hjúskap/skráðri sambúð, með tvö börn eða fleiri
111.313
68.340
179.653
1.001.817
615.060
1.616.877
Einstætt foreldri, með eitt barn
111.313
126.480
237.793
1.001.817
1.138.320 2.140.137
Einstætt foreldri, með tvö börn
111.313
136.680
247.993
1.001.817
1.230.120 2.231.937
Á mánuði
Á skólaári
LÍN lánar 96% af framfærsluviðmiði
Grunn- framfærsla (matur o.fl.)
Húsnæði Alls
Grunn- framfærsla (matur o.fl.)
Húsnæði
Alls
Námsmaður í foreldrahúsi
79.417
0
79.417
714.754
0
714.754
Námsmaður einhleypur í leigu eða eigin húsnæði
102.408
70.380
172.788
921.672
633.420
1.555.092
Námsmaður í hjúkskap/skráðri sambúð, ekki barn á heimili
102.408
49.735
152.143
921.672
447.617
1.369.288
Námsmaður í hjúskap/skráðri sambúð, með eitt barn
102.408
58.181
160.589
921.672
523.627
1.445.299
Námsmaður í hjúskap/skráðri sambúð, með tvö börn eða fleiri
102.408
62.873
165.281
921.672
565.855
1.487.527
Einstætt foreldri, með eitt barn
102.408
116.362
218.770
921.672
1.047.254 1.968.926
Einstætt foreldri, með tvö börn
102.408
125.746
228.154
921.672
1.131.710 2.053.382
Made with
31
Samanburður á framfærslutölum er hins vegar erfiður þar sem kostnaður við framfærslu er mismunandi á milli landanna. LÍN lánar námsmönnum sem stunda nám erlendis miðað við reiknaða framfærslu í námslandinu. Öll hin Norðurlöndin miða við framfærslu heimalandsins og hafa gert það undanfarin þrjú ár. Ef skoðað er annars vegar hversu há lán íslenskir nemendur fengju í lán frá LÍN til að stunda nám á Norðurlöndunum miðað við reiknaða framfærsluþörf LÍN og hins vegar framfærslu sem hin Norðurlöndin lána fyrir í heimalandi sínu sést að LÍN lánar hærri framfærslu í öllum löndunum nema Svíþjóð ef bornar eru saman framfærslutölur á mánuði. Íslenskur námsmaður í Danmörku fengi tæplega 22 þús.kr. hærra framfærslulán á mánuði en danskur námsmaður fær. Íslenskur námsmaður fengi 10 þús.kr. hærri framfærslu á mánuði í Noregi en norskur námsmaður. Þá er framfærslulán íslensks námsmanns í Svíþjóð 12. þús.kr. lægri en sænski lánasjóðurinn veitir sænskum námsmönnum. Hins vegar lánar Danmörk fyrir 12 mánaða framfærslu á ári, Noregur fyrir 10,5 mánaða framfærslu og Svíþjóð fyrir 10 mánaða framfærslu og þ.a.l. verður framfærsla á ársgrundvelli hærri í þessum löndum miðað við framfærslu LÍN sem líkt og Finnar lána fyrir 9 mánaða framfærslu. Vakin er athygli á að bæði í Danmörku og Finnlandi greiða námsmenn tekjuskatt af styrkjunum og tekur samanburðurinn því mið af því. Tafla 8 Yfirlit yfir námsstuðning á Norðurlöndunum – framfærsla heimalands yfirfærðar í íslenskar kr.
Lán í heimalandi
Framfærsla LÍN
í leigu eða eigin húsnæði
Styrkur eftir skatt
á mán.
á ári
84.754
1.017.048
Mismunur
í leigu eða eigin húsnæði á mán.
á ári
á mán.
á ári
Danmörk
Lán
49.227
590.729
157.836
1.420.524
5)
Alls
133.981
1.607.777
1)
157.836
1.420.524
23.855
-187.252
Styrkur eftir skatt
53.391
560.602
Noregur
Lán
80.085
840.887
2)
144.603
1.301.428
Alls
133.475
1.401.490
144.603
1.301.428
11.128
-100.062
Styrkur eftir skatt
Svíþjóð
Lán
89.185
891.848
Alls
124.618
1.246.179
Styrkur eftir skatt
29.960
Finnland
Lán
Alls
112.195
1.009.759
3)
112.195
1.009.759
-12.422
-236.420
269.643
77.795
700.158
4)
110.740
996.657
107.756
969.801
110.740
996.657
2.984
26.857
1) Danir lána og styrkja fyrir 12 mánaða framfærslu á ári eða alls 70 mán. eða 6 ár í styrki og 82 mán. (7 ár í lán) 2) Noregur lánar og styrkir fyrir 10,5 mánaða framfærslu í 86,5 mán. eða 8 ár 3) Svíþjóð lánar og styrkir fyrir 10 mánaða framfærslu í 60 mánuði eða 6 ár 4) Finnland lánar og styrkir fyrir 9 mánaða framfærslu á ári í 64 mánuði eða 7 5) Vaxtastyrkur er innifalin kr. 1.933 á mánuði
Made with
32
Ársskýrsla 2017
Í samanburðinum í norrænu skýrslunni er hins vegar borin saman framfærsla landanna í heimalandi. Í samanburðinum er framfærsla landanna borin saman við framfærslu í Danmörku sem er hæst miðað við námsstuðning á Norðurlöndunum ef miðað er við allt árið. Stuðullinn er því settur í 100 fyrir Danmörku. Eins og taflan sýnir eru framfærslulánin á Íslandi hæst ef skoðuð er framfærsla á mánuði en sé miðað við námsstuðning á ári er hann hæstur í Danmörku eins og áður sagði. Ísland fylgir þó fast á eftir og er nánast á pari þrátt fyrir að Ísland láni í 9 mánuði en Danmörk greiði námsstuðning í 12 mánuði. Námsstuðningurinn á mánuði er hæstur á Íslandi eða kr. 174.719 á mánuði. Frá og með 1. ágúst 2018 lækkaði Finnland styrkina um helming en hækkaði hlutfall lána á móti. Tafla 9 Samanburður á framfærslu milli Norðurlandanna (ísl.kr.)
Á mánuði
Danmörk
Svíþjóð
Noregur
Finnland
Finnland 2018
Ísland
Grænland
Færeyjar
Álandseyjar
Styrkur fyrir skatt
96.201
35.433
53.391
64.340
29.960
0
75.557
60.238
39.320
Lán
49.227
89.185
80.085
47.806
77.795
174.719
16.076
35.647
63.702
Stuðningur alls fyrir skatt
145.429
124.618
133.475
112.146
107.756
174.719
91.633
95.885
103.022
Index
100
86
92
77
74
120
63
66
71
Styrkur eftir skatt
84.754
29.528
46.717
48.255
22.470
0
75.557
60.238
26.543
Index
100
35
55
57
27
0
89
71
31
Stuðningur í allt eftir skatt
133.981
118.712
126.801
96.061
100.266
174.719
91.633
95.885
90.245
89
95
72
75
130
68
72
67
Ísland
Grænland
Færeyjar
Álandseyjar
906.686
722.857
353.881
Index
100
Á ári
Danmörk
Svíþjóð
Noregur
Finnland
Finnland 2018
Styrkur fyrir skatt
1.154.418
354.331
560.602
579.058
269.643
Lán
590.729
891.848
840.887
430.258
700.158
1.572.474
192.912
427.766
573.318
Stuðningur alls fyrir skatt
1.745.146
1.246.179
1.401.490
1.009.316
969.801
1.572.474
1.099.598
1.150.624
927.199
Index
100
71
80
58
56
90
63
66
53
Styrkur eftir skatt
1.017.048
354.331
560.602
579.058
269.643
0
906.686
722.857
318.514
Index
100
35
55
57
27
0
89
71
31
Stuðningur í allt eftir skatt
1.607.777
1.246.179
1.401.490
1.009.316
969.801
1.572.474
1.099.598
1.150.624
891.832
Index
100
78
87
63
60
98
68
72
55
Made with
33
Eins og sést á mynd hér að neðan þá er námsstuðningurinn á Íslandi (130%) á mánuði eftir skatt, Noregi (95%), Svíþjóð (89%), Finnland (75%), Færeyjar (72%), Áland (63%). Ef hins vegar er miðað við námsstuðning á ársgrundvelli þá er hann hæstur í Danmörku (100%), á Íslandi (98%), í Noregi (87%), Svíþjóð (78%), Færeyjum (72%), Grænlandi (68%) og Álandi (55%). Mynd 21 Hámarks stuðningur til námsmanna á Norðurlöndunum án tekna en eftir skatt á mánuði og ári
120 100 80 60 40 20 0 Danmörk
Ísland
Noregur
Svíþjóð
Stuðningur í allt eftir skatt, á mán.
Færeyjar
Grænland
Finnland 2018
Áland
Stuðningur í allt eftir skatt á ári
Made with
Ef Ísland hefði farið sömu leið og hin Norðurlöndin og látið framfærslu í heimalandinu gilda fyrir öll námslönd þá hefði raunin orðið sú að á námsárinu 2014-2015 hefðu námsmenn í 34 löndum fengið lægri framfærslu en þeir fengu en námsmenn í 19 löndum hærri. Á námsárinu 2016-2017 hefðu námsmenn í 41 landi fengið hærri framfærslu ef miðað hefði verið við framfærslu á Íslandi en námsmenn í 2 löndum lægri. Á námsárinu 2017-2018 hefðu aftur á móti námsmenn í 39 landi fengið hærri framfærslu ef miðað hefði verið við framfærslu á Íslandi en námsmenn í 4 löndum lægri. Íslensk framfærsla fyrir einhleypan námsmann var kr. 149.463 fyrir skólaárið 20142015, kr. 172.788 fyrir skólaárið 2016-2107 og kr. 177.107 fyrir skólaárið 2017-2018.
34
Ársskýrsla 2017
Tafla 10 Samanburður á framfærslukostnaði og kostnaði LÍN fyrir skólaárið 2014-2015, 2016-2017 og 2017-2018 ef LÍN lánaði alltaf miðað við reiknaða framfærslu á Íslandi í stað reiknaðrar framfærslu námslands
Framf.
Gengi
Gengi
Gengi
Fjöldi nem.
Kostn. á ári
Kostn. á ári
Kostn. á ári
Land
Mynt alls
01/06/15 Mism.
01/06/17 Mism.
01/04/18 Mism.
2016-17
2014-2015
2016-2017
2017-2018
Austurríki
EUR
1.084
160.150
-10.687
120.855
51.933
132.107
45.000
18
-1.731.320
8.413.120
7.289.987
Ástralía
AUD
2.122
219.415
-69.952
156.094
16.694
160.911
16.196
24
-15.109.589
3.605.835
3.498.280
Bandaríkin A
USD
2.356
318.861
-169.398 234.139
Bandaríkin B
USD
1.638
221.687
-72.224
162.784
10.004
161.556
15.551
129
-83.851.971
11.614.133
18.054.781
Belgía
EUR
1.225
180.982
-31.519
136.575
36.213
149.291
27.816
8
-2.269.332
2.607.318
2.002.770
Bosnia
EUR
720
106.373
43.090
80.273
92.515
87.746
89.361
1
387.812
832.637
804.245
Brasilía
USD
987
133.581
15.882
98.088
74.700
97.348
79.759
1
142.942
672.299
717.833
Búlgaría
EUR
387
57.177
92.286
43.148
129.640 47.165
129.942 0
0
0
0
Danmörk
DKK
6.821
135.104
14.359
102.226
70.562
111.578
65.529
160
20.677.612
101.608.809 94.361.878
Kaupm.höfn
DKK
9.768
193.475
-44.012
146.393
26.395
159.785
17.322
135
-53.474.308
32.069.906
21.046.298
Eistland
EUR
683
100.906
48.557
76.148
96.640
83.237
93.870
1
437.009
869.763
844.828
Ekvador
USD
1.087
147.115
2.348
108.026
64.762
107.211
69.896
0
0
0
0
England
GBP
1.140
234.760
-85.297
145.589
27.199
158.665
18.442
94
-72.161.431
23.010.016
15.601.763
-61.351 232.372
-55.265 110
-167.704.060 -60.737.767
-54.712.627
Filippseyjar
USD
527
71.324
78.139
52.373
120.415 51.978
125.129 0
0
0
0
Finnl and
EUR
928
137.103
12.360
103.463
69.325
113.095
64.012
4
444.970
2.495.710
2.304.419
Frakkland
EUR
1.014
149.808
-345
113.051
59.737
123.576
53.531
19
-59.057
10.215.051
9.153.770
Grikkland
EUR
628
92.781
56.682
70.016
102.772 76.534
100.573 9
4.591.265
8.324.555
8.146.384
Holland
EUR
1.117
165.026
-15.563
124.534
48.254
136.129
40.978
102
-14.286.448
44.296.869
37.617.997
Íran
USD
937
126.814
22.649
93.119
79.669
92.416
84.691
0
0
0
0
Írska lýðveldið
EUR
1.467
216.735
-67.272
163.556
9.232
178.783
-1.676
2
-1.210.888
166.179
-30.173
Ísrael
EUR
1.402
207.131
-57.668
156.309
16.479
170.862
6.245
0
0
0
0
Ítalía
EUR
1.369
202.256
-52.793
152.630
20.158
166.840
10.267
23
-10.928.163
4.172.745
2.125.263
Japan
JPY
160.206 174.753
-25.290
143.176
29.612
148.735
28.372
5
-1.138.037
1.332.535
1.276.729
Kanada A
CAD
1.722
186.648
-37.185
126.756
46.032
131.922
45.185
16
-5.354.580
6.628.548
6.506.580
Kanada B
CAD
1.237
134.078
15.385
91.056
81.732
94.767
82.340
9
1.246.150
6.620.327
6.669.575
Kína
USD
974
131.821
17.642
96.796
75.992
96.066
81.041
2
317.553
1.367.854
1.458.745
Kosta Ríka
USD
1.702
230.349
-80.886
169.145
3.643
167.868
9.239
0
0
0
0
128.573
48.534
0
Kósóvó
EUR
1.055
155.866
-6.403
117.622
55.166
0
0
0
Króatía
EUR
556
82.143
67.320
61.988
110.800 67.760
109.347 2
1.211.752
1.994.392
1.968.251
Kýpur
EUR
833
123.067
26.396
92.871
79.917
101.518
75.589
1
237.560
719.251
680.304
Let tland
EUR
1.007
148.774
689
112.270
60.518
122.723
54.384
0
0
0
0
Litháen
EUR
548
80.962
68.501
61.097
111.691 66.785
110.322 0
0
0
0
London
GBP
1.330
273.887
-124.424 169.854
2.934
185.109
-8.002
57
-63.829.461
1.504.988
-4.105.231
Lúxemborg
EUR
1.101
162.662
-13.199
122.750
50.038
134.179
42.928
0
0
0
0
Malasía
USD
826
111.791
37.672
82.088
90.700
81.468
95.639
1
339.049
816.301
860.748
Malta
EUR
973
143.751
5.712
108.480
64.308
118.580
58.527
1
51.408
578.774
526.747
Mex íkó
USD
887
120.047
29.416
88.150
84.638
87.485
89.622
0
0
0
0
165.897
Mónakó
EUR
1.488
219.837
-70.374
6.891
181.343
-4.236
0
0
0
0
Norður-Írland
GBP
1.260
259.472
-110.009 160.915
11.873
175.367
1.740
1
-990.079
106.861
15.662
Noregur
NOK
11.673
199.678
-50.215
137.169
35.619
147.138
29.969
74
-33.443.415
23.721.972
19.959.244
Nýja-Sjáland
AUD
1.519
157.065
-7.602
111.738
61.050
115.186
61.921
2
-136.829
1.098.906
1.114.582
París
EUR
1.331
196.642
-47.179
148.393
24.395
162.209
14.898
0
0
0
0
Perú
USD
1.308
177.025
-27.562
129.989
42.799
129.008
48.099
2
-496.111
770.381
865.781
Portúgal
EUR
694
102.532
46.931
77.374
95.414
84.578
92.529
2
844.766
1.717.451
1.665.526
Pólland
EUR
687
101.497
47.966
76.594
96.194
83.725
93.382
5
2.158.453
4.328.747
4.202.204
35
London
GBP
1.330
273.887
-124.424 169.854
2.934
185.109
-8.002
57
-63.829.461
1.504.988
-4.105.231
Lúxemborg
EUR
1.101
162.662
-13.199
122.750
50.038
134.179
42.928
0
0
0
0
Malasía
USD
826
111.791
37.672
82.088
90.700
81.468
95.639
1
339.049
816.301
860.748
Malta
EUR
973
143.751
5.712
108.480
64.308
118.580
58.527
1
51.408
578.774
526.747
USD á 887 120.047 29.416 88.150 84.638LÍN 87.485 0 2014-2015, 0 0 0 Mex íkó Tafla 10 Samanburður framfærslukostnaði og kostnaði fyrir 89.622 skólaárið 2016-2017 og 2017-2018 Mónakó ef LÍN lánaði reiknaða framfærslu á Íslandi í stað0 reiknaðrar0 framfærslu EUR alltaf 1.488 miðað 219.837við-70.374 165.897 6.891 181.343 -4.236 0 námslands 0 Norður-Írland
GBP
1.260
259.472
-110.009 160.915
11.873
175.367
1.740
1
-990.079
106.861
15.662
Noregur
NOK
11.673
199.678
-50.215
137.169
35.619
147.138
29.969
74
-33.443.415
Framf. 1.519
Gengi 157.065
-7.602
Gengi 111.738
61.050
Gengi 115.186
61.921
Fjöldi nem. 2
Kostn. á ári -136.829
23.721.972 Kostn. á 1.098.906 ári
19.959.244 Kostn. á 1.114.582 ári
Nýja-Sjáland
AUD
París Land
EUR Mynt 1.331 alls
196.642 01/06/15 -47.179 Mism.
148.393 01/06/17 24.395 Mism.
162.209 Mism. 14.898 01/04/18
0 2016-17
0 2014-2015
0 2016-2017
0 2017-2018
Perú Austurríki
USD EUR
1.308 1.084
177.025 160.150
-27.562 -10.687
129.989 120.855
42.799 51.933
129.008 132.107
48.099 45.000
2 18
-496.111 -1.731.320
770.381 8.413.120
865.781 7.289.987
Portúgal Ástralía
EUR AUD
694 2.122
102.532 219.415
46.931 -69.952
77.374 156.094
95.414 16.694
84.578 160.911
92.529 16.196
2 24
844.766 -15.109.589
1.717.451 3.605.835
1.665.526 3.498.280
Pólland Bandaríkin A
EUR USD
687 2.356
101.497 318.861
47.966 76.594 -169.398 234.139
96.194 232.372 83.725 -61.351
93.382 110 5 -55.265
2.158.453 4.328.747 -167.704.060 -60.737.767
4.202.204 -54.712.627
Róm Bandaríkin B
EUR USD
1.684 1.638
248.794 221.687
-99.331 -72.224
187.749 162.784
-14.961 161.556 205.229 10.004
-28.122 129 0 15.551
0 -83.851.971
0 11.614.133
0 18.054.781
Rúmenía Belgía
EUR
323 1.225
47.720 180.982
101.743 -31.519
36.011 136.575
136.777 36.213 39.364 149.291
137.743 27.816 08
0-2.269.332
02.607.318
02.002.770
Rússland Bosnia
EUR
853 720
126.022 106.373
23.441 43.090
95.101 80.273
77.687 92.515
73.152 89.361
01
0387.812
0832.637
0804.245
Arab. fur. Sam. Brasilía
USD
2.534 987
342.952 133.581
-193.489 98.088 251.829 15.882
-79.041 97.348 249.928 74.700
-72.821 1 0 79.759
0 142.942
0 672.299
0 717.833
Serbía Búlgaría
EUR
713 387
105.339 57.177
44.124 92.286
79.492 43.148
93.296 47.165 86.893 129.640
90.214 0 129.942
0
0
0
Singapúr Danmörk
USD DKK
1.140 6.821
154.268 135.104
-4.805 14.359
113.278 102.226
59.510 70.562
112.424 111.578
64.683 65.529
0 160
0 20.677.612
0 0 101.608.809 94.361.878
Síle Kaupm.höfn
USD DKK
1.613 9.768
218.303 193.475
-68.840 -44.012
160.300 146.393
12.488 26.395
159.090 159.785
18.017 17.322
1 135
-619.564 -53.474.308
112.393 32.069.906
162.151 21.046.298
Skotland Eistland
GBP EUR
940 683
193.574 100.906
-44.111 48.557
120.047 76.148
52.741 96.640
130.829 83.237
46.278 93.870
31 1
-12.307.025 437.009
14.714.627 869.763
12.911.506 844.828
Slóvakía Ekvador
EUR USD
774 1.087
114.351 147.115
35.112 2.348
86.293 108.026
86.495 64.762
94.327 107.211
82.780 69.896
100 0
31. 0 601.016
077.845.266
074.501.658
Slóvenía England
EUR GBP
532 1.140
78.598 234.760
70.865 -85.297
59.313 145.589
113.475 158.665 64.835 27.199
112.272 94 0 18.442
0 -72.161.431
0 23.010.016
0 15.601.763
Spánn Filippseyjar
EUR USD
986 527
145.672 71.324
3.791 78.139
109.929 52.373
62.859 51.978 120.164 120.415
56.943 050 125.129
01.706.112
028.286.487
025.624.431
Suður-Kórea Finnland
USD EUR
1.253 928
169.581 137.103
-20.118 12.360
124.523 103.463
48.265 69.325
53.524 64.012
0 444.970
0 2.495.710
0 2.304.419
Sviss Frakkland
CHFR EU
1.967 1.014
281.222 149.808
-131.759 201.519 -345 113.051
-28.731 59.737 203.348 123.576
-26.241 53.531 37 19
-43.875.744 -59.057
-9.567.473 10.215.051
-8.738.406 9.153.770
Svíþjóð Grikkland
SEK EUR
9.122 628
144.009 92.781
5.454 56.682
104.009 70.016
68.779 102.772 108.360 76.534
68.747 100.573 157 9
7.706.482 4.591.265
97.184.665 8.324.555
97.139.175 8.146.384
Tékkland Holland
EUR
847 1.117
125.136 165.026
24.327 -15.563
94.432 124.534
78.356 48.254
103.224 136.129
73.883 40.978
5 102
1.094.725 -14.286.448
3.526.019 44.296.869
3.324.740 37.617.997
Tyrkland Íran
EUR USD
736 937
108.737 126.814
40.726 22.649
82.057 93.119
90.731 79.669
89.696 92.416
87.411 84.691
0
0
0
0
Tæland Írska lýðveldið
EUR
1.207 1.467
178.322 216.735
-28.859 -67.272
134.568 163.556
38.220 9.232
147.097 178.783
30.010 -1.676
21
-259.733 -1.210.888
343.976 166.179
270.089 -30.173
Ungverjaland Ísrael
EUR
1.182 1.402
174.629 207.131
-25.166 -57.668
131.781 156.309
41.007 16.479
144.050 170.862
33.057 6.245
83 0
-18.798.763 0
30.632.095 0
24.693.325 0
Wales Ítalía
GBP EUR
819 1.369
168.657 202.256
-19.194 -52.793
104.594 152.630
68.194 20.158
113.988 166.840
63.119 10.267
423
-690.972 -10.928.163
2.454.966 4.172.745
2.272.269 2.125.263
Þýskaland Japan
EUR JPY
4.342 977 160.206 14 174.753
5.121 -25.290
108.926 143.176
63.862 29.612
119.067 148.735
58.040 28.372
70 5
3.226.243 -1.138.037
40.233.230 1.332.535
36.565.206 1.276.729
Aukin útgjöld / Kanada A lækkuð útgjöld Kanada B
CAD
1.722
186.648
-37.185
126.756
46.032
131.922
45.185 1.559
16 -5.354.580 -526.303.999 533.310.717
6.628.548 6.506.580 481.219.285
CAD
1.237
134.078
15.385
91.056
81.732
94.767
82.340
9
1.246.150
6.620.327
6.669.575
Kína
USD
974
131.821
17.642
96.796
75.992
96.066
81.041
2
317.553
1.367.854
1.458.745
Kosta Ríka
USD
1.702
230.349
-80.886
169.145
3.643
167.868
9.239
0
0
0
0
128.573
48.534
0
103.955 87.746
123.583 113.095
0 4
Made with
Kósóvó
EUR
1.055
155.866
-6.403
117.622
55.166
0
0
0
Króatía
EUR
556
82.143
67.320
61.988
110.800 67.760
109.347 2
1.211.752
1.994.392
1.968.251
Kýpur
EUR
833
123.067
26.396
92.871
79.917
101.518
75.589
1
237.560
719.251
680.304
Lettland
EUR
1.007
148.774
689
112.270
60.518
122.723
54.384
0
0
0
0
Litháen
EUR
548
80.962
68.501
61.097
111.691 66.785
110.322 0
0
0
0
London
GBP
1.330
273.887
-124.424 169.854
2.934
185.109
-8.002
57
-63.829.461
1.504.988
-4.105.231
Lúxemborg
EUR
1.101
162.662
-13.199
122.750
50.038
134.179
42.928
0
0
0
0
Malasía
USD
826
111.791
37.672
82.088
90.700
81.468
95.639
1
339.049
816.301
860.748
Malta
EUR
973
143.751
5.712
108.480
64.308
118.580
58.527
1
51.408
578.774
526.747
Mexíkó
USD
887
120.047
29.416
88.150
84.638
87.485
89.622
0
0
0
0
Mónakó
EUR
1.488
219.837
-70.374
165.897
6.891
181.343
-4.236
0
0
0
0
Norður-Írland
GBP
1.260
259.472
-110.009 160.915
11.873
175.367
1.740
1
-990.079
106.861
15.662
Noregur
NOK
11.673
199.678
-50.215
137.169
35.619
147.138
29.969
74
-33.443.415
23.721.972
19.959.244
Nýja-Sjáland
AUD
1.519
157.065
-7.602
111.738
61.050
115.186
61.921
2
-136.829
1.098.906
1.114.582
París
EUR
1.331
196.642
-47.179
148.393
24.395
162.209
14.898
0
0
0
0
Perú
USD
1.308
177.025
-27.562
129.989
42.799
129.008
48.099
2
-496.111
770.381
865.781
Portúgal
EUR
694
102.532
46.931
77.374
95.414
84.578
92.529
2
844.766
1.717.451
1.665.526
Pólland
EUR
687
101.497
47.966
76.594
96.194
83.725
93.382
5
2.158.453
4.328.747
4.202.204
36
Ársskýrsla 2017
Eins og taflan hér að ofan sýnir hefðu útgjöld sjóðsins lækkað um 526,3 m.kr. á ári fyrir skólaárið 2014–2015 en á skólaárinu 2016–2017 hefðu þau hins vegar hækkað um 553.3 m.kr. og 2017-2018 hefðu þau hækkað um 481,2 m.kr. með þessari aðferðafræði. Mismunandi væri eftir löndum hversu hagstætt það væri fyrir nemendur erlendis að framfleyta sér á íslenskri framfærslu. Á námsárinu 2014-2015 hefði það komið best út fyrir nemendur í Rúmeníu, Búlgaríu, Grikklandi, Portúgal, Serbíu, Póllandi, Litháen, Króatíu og Filippseyjum. Að sama skapi hefði það verið óhagstætt fyrir nemendur í Bandaríkjunum, Englandi, Írlandi, Ítalíu, Kaupmannahöfn, Kosta Ríka, London, Noregi, Róm, Sameinuðu arabísku furstadæmunum, Síle og Sviss svo eitthvað sé nefnt. Á námsárinu 2016-2017 hefði löndum fækkað þar sem þessi aðferðafræði hefði komið óhagstætt út, enda hefðu útgjöld sjóðsins orðið hærri en raunin var. Það eru bæði kostir og gallar við það að nota eina framfærslu, framfærslu heimalandsins, við ákvörðun námsaðstoðar líkt og hinir norrænu sjóðirnir gera. Kostirnir fyrir sjóðinn eru að ekki þarf að finna út hvaða breytingar verða á verðlagi og gengi í mismunandi löndum né heldur hver reiknaður framfærslukostnaður er í viðkomandi landi. Þá er fyrirsjáanleiki á framfærslulánum meiri. Ókostirnir eru hins vegar að lánað yrði umfram framfærsluþörf í mörgum löndum, sbr. framangreinda töflu og skuldastaða námsmanna myndi þar með hækka og ekki síst myndi öll gengisáhætta lenda á námsmönnum. Í þeim löndum þar sem framfærslan er hærri en framfærslan í heimalandinu yrðu námsmenn að brúa það bil sjálfir með öðrum leiðum t.d. með dýrari lánum en LÍN býður upp á. Sveiflur á vinsældum námslanda yrðu líklegar vegna hvatans við að fara til landa þar raunveruleg framfærsla væri lægri en sú íslenska (til að auka ráðstöfunartekjur meðan á námi stendur) en minni áhersla yrði hugsanlega lögð á gæði námsins. Ef það er markmið stjórnvalda að sem mestur fjölbreytileiki náist með námi erlendis þá er hætt við að það myndi draga úr því.
37
Frítekjumark
Markmið Lánasjóðs íslenskra námsmanna er að lána fyrir framfærslu og veita öllum jöfn tækifæri til náms. Þá er gengið út frá því að fullt háskólanám sé full vinna og að nemendur framfleyti sér yfir sumarmánuðina. Þannig er markmið frítekjumarksins þríþætt. Í fyrsta lagi að gera nemendum kleift að framfleyta sér yfir sumarmánuðina. Í öðru lagi að Lánasjóðurinn láni þeim nemendum sem þurfa á námsstuðningi að halda. Tafla 11 Yfirlit yfir frítekjumark og hlutfall tekjuskerðingar frá skólaárinu 2001-2002 til 2016-2017 Skólaárið
2001-2002
2002-2003
2003-2004
2004-2005
Frítekjumark, foreldrahús
222.000
222.000
238.000
238.000
Frítekjumark, leiga aðrir
280.000
280.000
300.000
300.000
Tekjuskerðing 40%
40%
35%
33%
Komið af Þrefalt vinnumarkaði
Tvöfalt
Tvöfalt
Tvöfalt
Skólaárið
2005-2006
2006-2007
2007-2008
2008-2009
2009-2010
20092010 *
Frítekjumark
0
0
0
0
0
750.000
14% af tekjum Tekjuskerðing námsm. koma til frádráttar
12% af tekjum námsm. koma til frádráttar
10% af tekjum námsm. koma til frá dráttar
10% af tekjum námsm. koma til frádráttar
10% af tekjum námsm. koma til frádráttar
35%
Komið af vinnumarkaði
Fimmfalt
Skólaárið
2010-2011
2011-2012
2012-2013
2013-2014
2014-2015
20152016
Frítekjumark
750.000
750.000
750.000
750.000
930.000
930.000 930.000 930.000
Tekjuskerðing 35%
35%
35%
35%
45%
45%
45%
45%
Komið af Fimmfalt vinnumarkaði
Fimmfalt
Fimmfalt
Fimmfalt
þrefalt
þrefalt
þrefalt
þrefalt
20162017
* Úthlutunarreglunum var breytt í september 2009 samkvæmt ákvörðun ráðherra í kjölfar bankakreppunnar.
Made with
38
20172018
Ársskýrsla 2017
Stúdentahreyfingarnar á Íslandi hafi haldið uppi kröfum um hækkun á frítekjumarki og telja það of lágt. Hafa þeir farið fram á að frítekjumarkið fylgi verðlagshækkunum. Miðað við að LÍN lánar fyrir framfærslu 9 mánuði ársins þá þurfa nemendur að vinna fyrir framfærslu í 3 mánuði. Útreiknuð mánaðarleg framfærsla fyrir námsmann í eigin- eða leiguhúsnæði er kr. 187.813 á skólaárinu 2016-2017. (LÍN lánar 92% af framfærslu eða kr. 172.788) og því er eðlilegt að gera ráð fyrir að frítekjumarkið sé ekki lægra en þriggja mánaða reiknuð framfærsla yfir sumarmánuðina eða kr. 563.439 (kr. 187.813 á mán. * 3 mánuðir). Miðað við þessar forsendur er frítekjumarkið kr. 366.561 yfir þessu viðmiði. Færa má rök fyrir því að hátt frítekjumark hvetji námsmenn frekar til að vinna með skóla sem að öllu jöfnu hefði þau áhrif að nemendur lykju náminu seinna en ella. Markmið menntamálayfirvalda er að námsmenn ljúki námi sínu á sem skemmstum tíma og er það einnig mikilvægt ef horft er til þjóðhagslegar hagkvæmni. Þá er meðalaldur íslenskra stúdenta hærri en gengur og gerist á hinum Norðurlöndunum. Ef frítekjumarkið hefði fylgt annars vegar neysluvísitölu frá því það var síðast hækkað eða frá árinu 2014-2015 þá næmi það kr. 970.000 (40.000 kr. hærra á ári) fyrir skólaárið 2016-2017 og ef miðað er við launavísitölu þá næmi það kr. 1.100.000 (kr. 170.000 hærra á ári). Komi námsmaður af vinnumarkaði fær hann þrefalt frítekjumark á fyrsta ári í náminu. Á hinum Norðurlöndunum er frítekjumarkið mismunandi. Öll Norðurlöndin eru með einhver mörk á því hversu háar tekjur námsmenn mega vinna sér inn áður en tekjurnar fara að hafa áhrif á námsaðstoðina og öll löndin eru með hærra frítekjumark komi námsmaður úr námshléi. Stefna sjóðsins hefur verið sú að hækka lánshlutfall í 100% af reiknaðri framfærslu. Í meðfylgjandi töflu sést þróun á lánshlutfalli LÍN af reiknaðri framfærslu. Tafla 12 Þróun á lánshlutfalli lána LÍN af reiknaðir framfærslu
2013-2014
2014-2015
2015-2016
2016-2017
Hlutfall
81%
81%
90%
92%
Made with
39
Hækkun á lánshlutfalli LÍN af reiknaðri framfærslu kemur öllum námsmönnum til góða en hækkun á frítekjumarki kemur fyrst og fremst þeim námsmönnum til góða sem hæstu launin hafa og eru þ.a.l. með hæstu ráðstöfunartekjurnar. Segja má að þessi forgangsröðun fjármuna mismuni námsmönnum frekar en að jafna kjörin. Þá eru meiri líkur á að hækkun frítekjumarksins hvetji til meiri vinnu námsmanna með námi og seinki útskrift þeirra. Í Danmörku er frítekjumarkið mismunandi eftir því hvort námsmaður er á styrkjum, ekki á styrkjum eða að koma úr námshléi. Að auki hækkar frítekjumarkið með hverju barni undir 18 ára aldri og einnig fá öryrkjar viðbótar frítekjumark. Í Svíþjóð er frítekjumarkið reiknað sem ákveðið hlutfall af fjölda vikna sem námsmaður er á styrkjum. Í Noregi eru einnig reglur sem taka mið af fjölda mánaða sem námsmaður fær styrki og þar eru fjármagnstekjur meðhöndlaðar sem tekjur. Í Finnlandi er frítekjumarkið lægra þá mánuði sem námsmaður móttekur námsaðstoð en upphæðin er hærri yfir sumarmánuðina og þá mánuði sem námsmaður tekur sér námshlé. Í Færeyjum er frítekjumarkið kr. 336.700 á mánuði. Ef námsmaður fer fram úr þessari tölu er tekjuskerðingin 10% fyrir hverjar kr. 16.835 eftir að frítekjumarkinu er náð. Þetta þýðir að fari meðal mánaðarlaun yfir kr. 505.051 missir námsmaðurinn námsstyrkinn. Í Grænlandi eru engar reglur um frítekjumark. Á Álandseyjum missir námsmaður rétt til námsstuðning fari tekjurnar yfir ákveðin mörk. Eins og áður sagði eru öll Norðurlöndin með einhver mörk á því hversu háar tekjur námsmenn mega vinna sér inn áður en tekjurnar fara að hafa áhrif á námsaðstoðina. Frítekjumarkið reiknast af tekjum síðastliðins árs. Frítekjumarkið er mismunandi eins og sést í meðfylgjandi töflu og tekur mið af hversu marga mánuði námsmaður þiggur námsstuðning. Miðað er við gengi júní 2018 (DKK 16,835). Tafla 13 Yfirlit yfir frítekjumark fyrir skatt
Frítekjumark
Danmörk
2.469.091
12 mán.
Svíþjóð
2.245.000
40 vikur (10 mán.) 1)
Fjöldi mán. í námsstuðningi á ári
Noregur
2.257.795
Finnland
1.500.707
10,5 mán.
Ísland
930.000
Grænland
n/a
12 mán.
Færeyjar
4.040.404
12 mán.
Áland
1.059.242
9 mán 2)
3)
9 mán
9 mán.
Made with
40
Ársskýrsla 2017
Námsstuðningur og launatekjur
Námsmenn á Íslandi vinna meira en námsmenn á hinum Norðurlöndunum. Í meðfylgjandi töflu er yfirlit yfir tekjur námsmanna, sundurliðað eftir því hvort um sé að ræða námsmenn eða námsmenn sem eru að koma af vinnumarkaði og að hefja nám og fá því þrefalt frítekjumark. Meðaltekjur háskólamanna í námi með einfalt frítekjumark eru 1.478 þús.kr. (miðgildi 1.333 þús.kr.). Fjöldi þeirra sem hafa tekjur undir frítekjumarkinu er 1.446 háskólanemar eða 30,6%. Fjöldi háskólanema sem eru með hærri tekjur en frítekjumarkið er 3.274 eða 69,4%. Samanlagðar tekjur umfram frítekjumarkið eru 3,3 milljarðar kr. og koma 1,5 milljarður kr. til frádráttar á námslánum hjá þessum hópi háskólanema. Tafla 14 Dreifing tekna háskólanema á Íslandi skólaárið 2016-2017
Allir
Einfalt frítekjumark 1)
Þrefalt frítekjumark 2)
Fjöldi
6.114
4.720
1.394
Tekjur alls
11,11 milljarður
6,98 milljarður
4,13 milljarður
Meðaltekjur
1.816.896 kr.
1.478.481 kr.
2.962.749 kr.
Miðgildi tekna
1.565.466 kr.
1.333.374
2.717.436 kr.
Fjöldi m. tekjur yfir frítekjumark
3.935
3.274
661
Tekjur umfram frítekjumark
4.331.097.000
3.325.750.000
1.005.347.000
Meðalumframtekjur
1.100.000
1.016.000
1.521.000
Tekjur til frádráttar
1.950.000.000
1.498.000.000
452.000.000
1) Háskólanemar í námi 2) Háskólanemar sem koma af vinnumarkaði
Made with
41
Námsmenn í Danmörku, Finnlandi, Grænlandi og Álandseyjum greiða skatt af námsstyrknum og því nýta þeir yfirleitt persónufrádráttinn í til frádráttar á skattlagningu námsstyrksins. Námsmenn í löndum þar sem styrkurinn er skattfrjáls, eins og á Íslandi, Noregi, Svíþjóð og Færeyjum, geta nýtt sér persónuafsláttinn til lækkunar á skatti vegna launatekna námsmanna. Þannig eykur danskur námsmaður sem vinnur 10 tíma á viku tekjur sínar um kr. 646 þús.kr. á ári, norskir námsmenn kr. 1.033 þús.kr., sænskir nemendur hins vegar 974 þús.kr. eftir skatt og íslenskir námsmenn um 803 þús.kr. Þetta þýðir að námsmenn í Danmörku og Svíþjóð eru með u.þ.b. sömu ráðstöfunartekjur eftir skatt með 10 tíma vinnu á viku ef þeir taka fullt námslán og styrk. Heildarupphæðin er 8% hærri í Noregi en í Danmörku og 5% hærri á Íslandi. Námsmenn í Finnlandi eru með lægstu ráðstöfunartekjurnar af öllum Norðurlöndunum. Námsmenn í Noregi og Íslandi eru með hæstu ráðstöfunartekjurnar. Námsmenn í Noregi eru með 1,3 m.kr. hærri ráðstöfunartekjur en námsmenn í Finnlandi. Mynd 22 Sundurliðun ráðstöfunartekna nemenda eftir skatt miðað við 10 tíma launaða vinnu á viku 3.000.000
2.500.000
2.000.000
1.500.000
1.000.000
500.000
0 Noregur
Ísland
Danmörk
Svíþjóð Styrkur eftir skatt
Svíþjóð
Grænland
Launatekjur eftir skatt
Færeyjar
Áland
Finnland 2018
Lán
Made with
42
Finnland
Ársskýrsla 2017
Tekjudreifing
Ef skoðuð er tekjudreifing námsmanna sem endurspeglar vinnuframlag þeirra sést að námsmenn á Íslandi vinna mest af öllum nemendum á Norðurlöndunum. Í töflu hér að neðan sjást árlegar tekjur fyrir alla námsmenn í framhaldsnámi sem fá námsstuðning. Fjöldi námsmanna á námsstyrkjum er gefin upp sem hlutfall af tekjuviðmiðum í Danmörku fyrir Svíþjóð, Noreg, Finnland og Ísland fyrir skatt. Í töflunni eru þar af leiðandi einnig námsmenn sem vinna lítið með námi. Í öllum löndunum fyrir utan Danmörku er helmingur af öllum námsmönnunum með tekjur sem miðast við a.m.k. 10 tíma á viku. Í Noregi, Finnlandi og Svíþjóð eru 27,1%, 26,1% og 30,7% af námsmönnum með námsaðstoð með tekjur meira en 1.607 þús.kr. samhliða námi. Í Danmörku er þetta hlutfall 15,7%. Í Danmörku eru 18,9% námsmanna í framhaldsnámi sem eru ekki með neinar eða mjög litlar tekjur (frá 0-16 þús.kr.) samhliða námsstuðningi. Til samanburðar eru þetta 10,6% námsmanna í Finnlandi, 10,5% í Svíþjóð, 7,3% í Noregi og 5,3% á Íslandi. Námsmenn í Danmörku vinna minnst eða að meðaltali 13 tíma á viku. Í Svíþjóð og Noregi vinna 56,8% og 47% nemenda meira en 20 tíma á viku en 9,4% námsmanna í Danmörku. Á Íslandi vinna 61% námsmanna meira en 20 tíma á viku. Hafa þarf í huga að í töflunni eru einungis námsmenn sem fá námsstuðning og eru í námi allt árið að frádregnum þeim nemendum sem hófu nám á árinu 2016 eða luku námi það ár og að einungis 12% háskólanema tóku þátt í könnuninni á Íslandi. Upplýsingar eru fengnar úr EUROSTUDENT VI og tekjur sem samsvara 10 tíma vinnu eru feitletraðar. Tafla 15 Hlutfallsleg skipting á tekjum námsmanna
Danmörk
Svíþjóð
Noregur
Finnland
Ísland
Árlegar tekjur
%
Upps.%
%
Upps.%
%
Upps.%
frá 0 til 16.000 kr.
18,9
100,0
10,5
100,0
7,3
100,0
Frá 16.000 kr. til 400.000 kr.
19,9
81,1
9,8
89,5
15,1
92,7
Frá 400.000 kr. til 800.000 kr.
17,0
61,2
14,6
79,7
20,3
77,6
Frá 800.000 kr. til 1.200.000 kr.
16,0
44,2
19,3
65,1
17,3
57,3
Frá 800.000 kr. til 1.600.000 kr.
12,5
28,2
15,1
45,8
12,9
40,0
Frá 1.600.000 kr. til 2.000.000 kr.
7,9
15,7
10,4
30,7
8,8
27,1
Frá 2.000.000 kr. til 2.400.000 kr.
4,7
7,8
7,0
20,3
5,9
18,3
Frá 2.400.000 kr. til 2.800.000 kr.
1,6
3,1
4,8
13,3
3,5
12,4
Frá 2.800.000.kr. til 3.200.000 kr.
0,6
1,5
3,2
8,5
2,1
8,9
Frá 3.200.000 kr. til 3.600.000 kr.
0,3
0,9
2,0
5,3
1,4
6,8
Frá 3.600.000 kr. til 4.000.000 kr.
0,2
0,6
1,2
3,3
1,0
5,4
Frá 4.000.000 kr. og yfir
0,4
0,4
2,1
2,1
4,4
4,4
Samtals
100
100
100
Fjöldi þeirra sem njóta stuðnings
130.278
126.459
124.309
Meðaltekjur
818.493
795.328
1.303.121
Miðgildi
667.492
688.342
962.213
Skattur og frádráttur
Made with
Í Svíþjóð, Noregi og Færeyjum er námsstyrkurinn ekki skattlagður. Í Danmörku, Finnlandi, Grænlandi og Álandseyjum er styrkurinn gefinn upp til skatts. Í Danmörku fá allir sem eru orðnir 18 ára persónufrádrátt og nemandi getur valið um hvort hann sé nýttur við skattlagningu á styrk eða launatekjum. Ísland styrkir námsmenn eins og áður hefur komið fram með lánum í formi hagstæðra vaxta og afborgana. Frítekjumarkið er kr. 930.000, sem er undir skattleysismörkum. Í Noregi dregst fjármagnstekjuskattur frá útgreiðslu námslána.
43
Lengd stuðnings
Reglur um námsaðstoð eru mismunandi á Norðurlöndunum og þá er einnig munur á þeim tíma sem námsstuðningur er veittur. Í flestum landanna, þ.e. í Svíþjóð, Noregi, Grænlandi og í Færeyjum, er hámarks stuðningstími til bakkalár- og meistaranáms 5 ár með möguleika á seinkun í námi um 1 ár eða að hámarki 6 ár. Á Íslandi er möguleiki fyrir námsmenn að fá allt að 7 ár í námsaðstoð til 5 ára náms (bakkalár- og meistaranám). Þá er hámarks veittur námsstuðningur alls 8 ár á Íslandi og í Noregi en námsstuðningurinn er að hámarki 6 ár í Svíþjóð, Finnlandi og Færeyjum. Í Danmörku og Færeyjum er stuðningstíminn 7 ár, þar af er styrkur veittur í 6 ár en möguleiki er að fá lán fyrir sjöunda árinu. Í Danmörku, Grænlandi og Færeyjum er námsstuðningur greiddur út allt árið. Á hinum Norðurlöndunum er að öllu jöfnu ekki greiddur námsstuðningur yfir sumarmánuðina. Í Svíþjóð er námsstuðningurinn 10 mánuðir á ári, í Noregi 10,5 mánuði á ári en námsstuðningur í Finnlandi og Íslandi eru 9 mánuðir. Námsstuðningurinn er greiddur út fyrir fram í öllum löndunum nema í Færeyjum og Íslandi. Í Finnlandi er stuðningurinn greiddur út 1. hvers mánaðar, í Álandseyjum 4. hvers mánaðar og í Noregi 15. hvers mánaðar. Það er eingöngu í Færeyjum sem styrkurinn er eftirágreiddur þ.e. í lok hvers mánaðar og á Íslandi er námsstuðningurinn greiddur út í lok hverrar annar. Þá veitir LÍN vaxtastyrk og er miðað við að hann sé lægri en þeir vextir sem bankinn tekur í vexti vegna lánafyrirgreiðslu til námsmanna. Tafla 16 Hámarks námsstuðningur á Norðurlöndunum og útgreiðslur námsaðstoðar
Fjöldi aðstoðarára á námstíma
Námsstuðningur alls
Danmörk
7 ár. Styrkir (og lán) í 6 ár. Möguleiki að bæta við 1 ári vegna seinkunar í námi eða láni í allt að 12 mánuði á lokaári.
7 ár. Styrkur og lán í 6 ár (70 mánuðir) og lán 12 mánuðir í allt að 12 mánuði á lokaári.
Svíþjóð
6 ár (240 vikur)
6 ár (240 vikur)
Námsárið er 40 vikur þ.e. frá ágúst til maí.
Greitt er fyrirfram þann 25. hvers mánaðar á undan eða sem næst síðasta virka degi mánaðarins. Greiðslan gildir fyrir næstu 4 vikur.
Noregur
6 ár. Möguleiki að bæta við 1 ári vegna seinkunar í námi.
8 ár
10,5 mánuðir
Til ráðstöfunar 15. hvers mánaðar.
Finnland
5 ár (45 + 3 mán.)
6 ár (54 mán.) *
9 mánuðir. Frá september til maí.
Greitt út 1. hvers mánaðar ef sá dagur er virkur dagur annars næsta virka degi.
Ísland
7 ár. 3 ár í bakkalárnám og 2 ár í meistaranám. Möguleiki á 2 árum í viðbót að eigin vali.
8 ár. 3 ár í bachelor, 2 ár í master, 1 ár í doktor og 2 ár að eigin vali.
9 mánuðir. Til viðbótar hægt að fá námslán fyrir sumarnámi.
Námslánin eru greidd eftirá fyrir hvert semester. Skólagjöld eru þó fyrirframgreidd nema til fyrsta árs nema.
Grænland
6 ár. Styrkir (og lán) í 6 ár. Möguleiki að bæta við 1 ári v/seinkunar í námi.
7 ár
12 mánuðir
Námsstuðningurinn er til ráðstöfunar 1. hvers mánaðar. Námið þarf að hefjast í síðasta lagi þann 20. í mánuðinum til að fá rétt á úgreiðslu.
Færeyjar
7 ár. Styrkur og lán 7 ár. Styrkir (og lán) í 6 ár. veitt í 6 ár (70 Möguleiki að bæta við 1 ári mánuði) og lán allt að 12 mánuðir v/seinkunar í námi eða láni í allt 12 mánuðum á að 12 mánuði á lokaári. lokaári.
Stuðningur er veittur svo lengi sem námsmaður sýnir fram á Álandseyjar fullnægjandi ástundun á skólaárinu.
6 ár (55 mánuðir)
Fjöldi mán. pr ár í námsstuðning
Greiðslur námsstuðnings Námsstuðningurinn er til ráðstöfunar 1. hvers mánaðar. Námið þarf að hefjast í síðasta lagi þann 20. í mánuðinum til að fá rétt á úgreiðslu.
Námsmaður þarf að hafa hafið námið í síðasta lagi 15. í mánuðinum til að öðlast rétt til greiðslu námsaðstoðar þess mánaðar þ.e. í lok hvers mánaðar. Skólagjöld geta verið greidd út fyrirfram beint til skóla.
9 mánuðir. Mögulegt er að fá sérstakan stuðning sé Námsstuðningur er til ráðstöfunar 4. hvers mánaðar. námstíminn lengur en 9 mán. á ári
* Bakkalárnám í 3 ár og 2 ára meistaranám
Made with
44
Ársskýrsla 2017
Í meðfylgjandi töflu er yfirlit yfir námsaðstoð fyrir hefðbundna 5 ára framhaldsmenntun (bakkalár og master). Miðað er við hámarks stuðningstíma (seinkun í námi) og námsmenn séu ekki í vinnu. Athuga ber að þegar námsstuðningur er reiknaður út í löndunum er miðað við hámarkslengd námsaðstoðar til bakkalár- og mastersnáms þó svo að námið sé ekki svo langt í námsárum. Allar tölur eru miðaðar við námsaðstoð eftir skatt. Hæsti veitti námsstuðningur til 5 ára framhaldsnáms er á Íslandi eða 11 m.kr. Næst á eftir kemur Danmörk með 10,9 m.kr. og Noregur með 8,8 m. kr. Hafa skal í huga að í töflunni hér að neðan er ekki hugsanleg námsaðstoð vegna skólagjalda. Tafla 17 Yfirlit yfir hámarks styrk og lán til 5 ára bakkalár- og meistaranáms án vinnu og eftir skatt
Danmörk
Hámarks styrkur
Hámarks lán
Samtals
Stuðningstími
70 mán. (6 ár)
82 mán. (7 ár)
82 mán. (7 ár)
Stuðningsupphæð
5.978.729
4.969.252
10.947.981
Index
100
100
100
Stuðningstími
240 vikur (60 mán. 6 ár)
240 vikur (60 mán. 6 ár)
240 vikur (60 mán. 6 ár)
Svíþjóð
Stuðningsupphæð
2.126.035
5.335.030
7.477.141
Index
36
108
68
Stuðningstími
64,5 mán. (6 ár)
64,5 mán. (6 ár)
64,5 mán. (6 ár)
Noregur
Stuðningsupphæð
3.527.653
5.291.415
8.819.069
59
106
81
Stuðningstími
50 mán. (5 ár)
50 mán. (5 ár)
50 mán. (5 ár)
Finnland
Stuðningsupphæð
3.216.952
2.390.308
5.607.261
Index
54
48
51
Stuðningstími
48 mán. (5 ár)
48 mán. (5 ár)
48 mán. (5 ár)
Finnland 2018
Stuðningsupphæð
1.438.127
3.734.149
5.173.276
Index
24
75
47
Stuðningstími
0
63 mán. (7 ár)
63 mán. (7 ár)
Ísland
Stuðningsupphæð
0
11.007.366
11.007.366
Index
0
222
101
Stuðningstími
70 mán. (6 ár)
70 mán. (6 ár)
70 mán. (6 ár)
Grænland
Stuðningsupphæð
5.289.004
1.286.080
6.575.084
Index
88
26
60
Stuðningstími
70 mán. (6 ár)
70 mán. (6 ár)
70 mán. (6 ár)
Færeyjar
Stuðningsupphæð
4.216.670
2.495.301
6.711.971
Index
71
50
61
Stuðningstími
55 mán. (6 ár)
55 mán. (6 ár)
55 mán. (6 ár)
Áland
Stuðningsupphæð
1.946.321
3.503.587
5.450.021
Index
33
71
50
Made with
45
Í meðfylgjandi töflu er hins vegar yfirlit yfir hámarks stuðningstíma sem löndin veita til náms. Hæsti veitti námsstuðningur til framhaldsnáms á Íslandi eða 12,5 m.kr. sem lánar til 8 ára. Næst á eftir kemur Noregur með 11,8 m.kr. sem einnig lánar til 8 ára og þar á eftir Danmörk með 10,9 m.kr. sem styrkur og lán alls í 7 ár, en sjöunda árið er án styrkja. Þá gildir það sama hér og í töflunni hér að ofan að inni í þessum tölum eru ekki hugsanleg námsaðstoð vegna skólagjalda. Tafla 18 Hámarks stuðningur til framhaldsnáms, án vinnu og eftir skatt
Hámarks styrkur
Hámarks lán
Samtals
Stuðningstími
70 mán. (6 ár)
82 mán. (7 ár)
82 mán. (7 ár)
Danmörk
Stuðningsupphæð
5.978.729
4.969.252
10.947.981
Index
100
100
100
Stuðningstími
240 vikur (60 mán. 6 ár)
240 vikur (60 mán. 6 ár)
240 vikur (60 mán. 6 ár)
Svíþjóð
Stuðningsupphæð
2.126.035
5.351.106
7.477.141
Index
36
108
68
Stuðningstími
86.5 mán. (8 ár)
86.5 mán. (8 ár)
86.5 mán. (8 ár)
Stuðningsupphæð
4.730.894
7.096.236
11.827.129
79
143
108
64 mán. (5 ár)
64 mán. (5 ár)
64 mán. (5 ár)
Noregur
Stuðningstími Finnland
Stuðningsupphæð
4.117.707
3.059.600
7.177.307
Index
69
62
68
Stuðningstími
54 mán. (6 ár)
54 mán. (6 ár)
54 mán. (6 ár)
Finnland 2018
Stuðningsupphæð
1.617.889
4.200.916
5.818.805
Index
27
85
53
Stuðningstími
0
72 mán. (8 ár)
72 mán. (8 ár)
Ísland
Stuðningsupphæð
0
12.579.840
12.579.840
Index
0
253
115
Stuðningstími
82 mán. (7 ár)
82 mán. (7 ár)
82 mán. (7 ár)
Grænland
Stuðningsupphæð
6.195.690
1.478.992
7.674.682
Index
104
30
70
Stuðningstími
70 mán. (6 ár)
70 mán. (6 ár)
70 mán. (6 ár)
Færeyjar
Stuðningsupphæð
4.216.670
2.495.301
6.711.971
Index
71
50
61
Stuðningstími
55 mán. (6 ár)
55 mán. (6 ár)
55 mán. (6 ár)
Áland
Stuðningsupphæð
1.946.321
3.503.587
5.450.021
Index
33
71
50
Made with
46
Ársskýrsla 2017
Á meðfylgjandi mynd sést hversu hátt hlutfall láns og styrks sem veitt eru til 5 ára háskólanáms (bakkalár- og meistaranám) er annars vegar og hins vegar hversu háan námsstuðning löndin veita alls til framhaldsmenntunar (háskólanáms og sérnáms). Mynd 23 Hámarksstuðningur til annars vegar 5 ára framhaldsnáms/meistaranáms og hins vegar hámarks námsstuðningur alls til framhaldsnáms 800.000 700.000 600.000 500.000 400.000 300.000 200.000 100.000 0 Ísland Hámarks lán
Noregur
Danmörk
Hámarks styrkur, til kanditatsnáms
Námsframvinda og lánshæft nám
Svíþjóð
Færeyjar
Hámarks lán til framhaldsmenntur
Grænland
Áland
Finnland 2018
Hámarks styrkur til framhalsmenntunar
Made with
Á Íslandi er gerð krafa um að námsmenn þurfi að ljúka 22 ECTS-einingum á önn eða 44 ECTS-einingum á skólaári til að fá námslán. Þetta jafngildir 75% námsframvindu. Krafan um 75% námsframvindu hefur verið til staðar nánast frá upphafi með undantekningu fyrir skólaárin 2008-2009 og 2009-2010 þegar námsframvindukrafan var 20 ECTS á önn eða 66,7% námsframvindukrafa og fyrir skólaárin 2010-2011, 2011-2012 og 2012-2013 var námsframvindukrafan lækkuð niður í 18 ECTS á önn eða sem nemur 60% námsframvindukröfu. Breyting á námsframvindukröfum 2010-2013 var gerð í kjölfar bankahrunsins og átaks ríkisstjórnarinnar „Nám er vinnandi vegur“. Á hinum Norðurlöndunum eru einnig takmörk fyrir því hversu mikið námsmenn geta seinkað sér í námi án þess að missa rétt á námsstuðningi. Námsframvindukrafan er reiknuð út frá því hversu langt námsmenn eru komnir í námi í hlutfalli við hversu mikið þeir hafa nýtt sér námsstuðninginn. 5 ECTS-einingar samsvara mánuði í námsstuðningi í fullu námi og stuðningi allt árið. Í Noregi og Færeyjum reiknast stuðningurinn sem þeginn stuðningur sem námsmaður hefur móttekið alls. Í Svíþjóð er námsframvindukrafan eingöngu reiknuð eftir loknum einingum. Öll Norðurlöndin miða við 60 ECTS-einingar sem fullt nám á skólaári. Nám skipulagt sem minna en 60 ECTSeiningar er skilgreint sem hlutanám. Danmörk, Finnland, Færeyjar og Ísland lána eingöngu til náms sem skipulagt er sem fullt nám. Þó lánar Ísland eingöngu fyrir skólagjöldum til mastersnáms sem skipulagt er frá 45 til 59 ECTSeininga. Í Danmörku er aðeins hægt að fá námsstuðning ef námsmaður er í fullu námi og hámarks seinkun á námsframvindu er 30 ECTS-einingar í samanburði við fjölda mánaða sem námsmaðurinn hefur tekið við stuðningi. Tökum dæmi: Ef námsmaður hefur tekið á móti námsstuðningi í 18 mánuði, svarar það til 90 ECTS-eininga og þá þarf námsmaðurinn að hafa lokið 60 ECTS-einingum. Seinkunin gildir fyrir hvern námsferil en ekki milli námsferla. Ef námsmaður er kominn yfir þessi mörk þá hætta greiðslur þar til námsmaður hefur náð nægilega mörgum ECTS-einingum til þess að geta sótt aftur um námsstuðning. Þegar námsframvindan er gerð upp er horft fram hjá þeim mánuðum sem námsmaður hefur ekki fengið stuðning til vegna t.d. barnsfæðinga eða veikinda. Að auki þarf námsmaðurinn að mæta í kennslustundir og þreyta próf samkvæmt þeim reglum sem gilda í náminu. Það eru skólarnir sem fylgjast með mætingu námsmanna. Veitt er námsaðstoð vegna fæðingar barns og eða ættleiðingar. 47
Í Svíþjóð er hægt að fá námsstuðning til hlutanáms. Námsframvindan er meðaltal náms á viku og stuðningurinn er fenginn á þeirri forsendu að námsmaður sé skráður í nám sem er a.m.k. 0,75 ECTS-einingar í viku en það fer eftir námseiningum hvort námsmaður fær fullan námsstuðning. Tökum dæmi: ef námsmaður skráir sig í nám sem svarar til 0,75 ECTS-einingum á viku (15 ECTS-einingar á misseri) fær hann u.þ.b. helmings námsstuðnings. Það er einnig krafa að námsmaður skuli ljúka ákveðnum hluta af einingum til að öðlast rétt til námsstuðnings. Fyrstu 40 vikurnar af fyrsta árinu þarf nemandinn að ná 62,5% af þeim einingum sem hann er skráður í sem heilsársnemi eða 37 ECTS-einingum. Eftir það þarf námsmaðurinn að ná 75% af þeim einingum sem hann er skráður í eða sem nemur 45 ECTS-einingum. Ef námsmaður er á námsstuðningi í fullu námi þarf hann að ná a.m.k. 45 ECTSeiningum. Í Noregi er mögulegt að fá námsstuðning í hlutanám ef a.m.k. 15 ECTS-einingum er lokið á misseri og ef seinkun í námsframvindu er ekki meira en 60 ECTS-einingar í samanburði við fjölda mánaða sem námsmaður hefur móttekið námsstuðning fyrir. Seinkun í námi flyst með námsmanni þegar skipt er um nám eða námsferil. Ef seinkunin fer yfir þessi mörk þá hættir námsstuðningurinn þar til námsmaðurinn hefur náð upp seinkuninni að frádreginni seinkun vegna sjúkdóms, barnsfæðingar eða fötlunar. Námsstuðningurinn er eftirfarandi: 0-14,5 ECTS-einingar Enginn námsstuðningur 15-19,5 EFTS-einingar 50% stuðningur 20-22 ECTS-einingar 67% stuðningur 22,5-29,5 ECTS-einingar 75% stuðningur 30 ECTS-einingar 100% stuðningur Umbreyting láns í styrk er framkvæmd í nóvember árið eftir og er í tengslum við skattauppgjör á sama tíma og þegar uppgefnar tekjur eru sannreyndar. Námsmaður hefur möguleika á að fá þær ECTS-einingar sem hann stendur ekki(nær ekki prófi) en hefur fengið námslán fyrir, breytt í styrk (40%) allt að 4 árum seinna. Í Finnlandi er veittur námsstuðningur ef námsmaður uppfyllir lágmarks námsframvindukröfur sem eru að lágmarki 5 ECTC-einingar á mánuði yfir námstímann. Á Grænlandi er hægt að fá námsstuðning að hámarki í 12 mánuði á árinu og heimilt er að seinka námsframvindu allt að 60 ECTS-einingum. Í Færeyjum er aðeins hægt að fá námsstuðning til náms sem skipulagt er sem fullt nám og nemandi er virkur í. Virkur telst nemandi ef hann seinkar námi sínu ekki meira en 60 ECTS-einingar á meðan á námi stendur. Að auki þarf námsmaðurinn að mæta í kennslustundir og þreyta próf samkvæmt þeim reglum sem gilda í náminu. Skólarnir fylgjast með mætingu námsmanna. Veitt er undanþága á námsframvindu vegna fæðingar barns og ættleiðingar. Tafla 19 Námsframvindukröfur
Danmörk
Hámarks seinkun eru 30 ECTS-einingar í hlutfalli við nýttan námsstuðning í því námi sem námsmaður fær námsstuðning til.
Svíþjóð
Námsframvindukröfur eru að lágmarki 0.75 ECTS-einingar á viku (15 ECTS-einingar á misseri). Seinkun má að hámarki nema 60 ECTS-einingum í samanburði við heildarstuðning.
Noregur
Námsframvindukröfur eru að lágmarki 15 ECTS-einingar á misseri. Seinkun að hámarki 60 ECTS-einingar í samanburði við heildarstuðning.
Finnland
5 ECTS-einingar á hvern stuðningsmánuð og 20 ECTS-einingar á námsár með stuðning.
Ísland
Námsframvindukrafan er að lágmarki 22 ECTS-einingar á misseri.
Grænland
Hámarks seinkun eru 60 ECTS-einingar í samanburði við nýttan heildar námsstuðning.
Made with
48
Ársskýrsla 2017
Skólagjöld
Á Íslandi er samanlögð heildarupphæð sem má veita til skólagjaldalána 3,5 m.kr. fyrir alla námsferla. Í grunnnámi (sérnámi og grunnháskólanámi) er á hverju námsári aldrei veitt hærra skólagjaldalán en sem nemur 1/3 af heildarupphæð til skólagjaldalána. Nemendur í framhaldsháskólanámi geta fengið allt skólagjaldalánið greitt í einu, ef svo ber undir. Þá lánar LÍN fyrir skólagjöldum erlendis en heildarupphæðin er mismunandi há eftir útreikningsmynt (námslöndum erlendis), sjá fylgiskjal III í úthlutunarreglum LÍN. Í Danmörku er hægt að fá skólagjaldastuðning til náms erlendis, þó að hámarki í tvö ár. Upphæð skólagjaldastyrksins er háð því hvaða nám stundað er og hversu mikið ríkið gefur í stuðning til samsvarandi náms í Danmörku. Upphæðirnar eru þrjár þ.e. allt að 708 þús.kr., 1.118 þús.kr. og 1.487 þús.kr. á ári. Í einstaka tilvikum fer upphæðin upp í 3.945 þús.kr. á ári ef um er að ræða listræna menntun. Sé styrkurinn lægri en skólagjöldin er hægt að fá lán fyrir allt að 1,7 m.kr. samanlagt fyrir alla námsferla. Í Svíþjóð er hægt að fá kr. 35.415 á viku í lán til að greiða skólagjöld en að hámarki kr. 4.248.581 í samtals 240 vikur. Í Noregi er hægt að fá 1.569 þús.kr. í styrk og lán vegna skólagjalda. Skipting á milli láns og styrks fer eftir tegund námsins. Þá er einnig möguleiki á að fá viðbótarlán vegna náms í einstökum skólum sem gera miklar gæðakröfur. Stuðningur vegna barna
Á Íslandi er veitt aukalán með hverju barni kr. 29.500 á mánuði skólaárið 2016-2017 eða samanlagt kr. 265.500 yfir allt skólaárið. Ef báðir foreldrar eru námsmenn, fær hvort um sig framangreinda upphæð. Þá fá námsmenn mismunandi há viðbótarlán vegna húsnæðis sem tekur mið af fjölskylduaðstæðum þeirra eins og kom fram í kafla hér fyrrr um framfærslu. Í Danmörku er styrkur til einstæðs foreldris kr. 96.201 á mánuði fyrir skatt. Aðrir með barn á framfæri sínu fá kr. 38.630 á mánuði fyrir skatt. Jafnframt er möguleiki á láni sem nemur kr. 24.757 á mánuði. Í Svíþjóð býðst styrkur sem er reiknaður út frá fjölda barna og framgangi í námi. Sem dæmi fær námsmaður með barn á heimili og í fullu námi kr. 1.817 á viku, en námsmaður með 3 börn fær kr. 3.585 á viku. Þrátt fyrir að barnið sé með tvo framfærendur á námslánum fær aðeins annar námsmaðurinn styrkinn þar til barnið verður 18 ára. Í Noregi fær sá sem er með barn á framfæri sínu kr. 20.512 á mánuði með fyrstu tveimur börnunum en kr. 13.118 með þriðja barninu. Maki sem er námsmaður á einnig rétt á styrk. Í Finnlandi er styrkurinn kr. 8.970 með hverju barni. Sérstakur stuðningur vegna fæðingar barns
Á Íslandi er ekki sérstakur stuðningur vegna fæðingu barns, en hægt er að sækja um undanþágu frá námsframvindukröfu. Er þá heimilt er að bæta allt að 16 ECTS-einingum við loknar einingar til að námsmaður nái lágmarks námsárangri þegar lán námsmanns er reiknað. Í Danmörku fær móðir 12 mánuði í auka námsstuðning en faðir 6 mánuði án kröfu til námsárangurs. Í Noregi fær námsmaður styrk í stað láns sem nemur hefðbundnu framfærsluláni í 49 vikur.
49
Styrkir til námsmanna með fötlun
Á Íslandi er heimilt að bæta allt að 13 ECTS-einingum við loknar einingar vegna örorku svo námsmaður nái lágmarksnámsárangri. Í Danmörku geta námsmenn með varanlega andlega eða líkamlega fötlun, sem hefur áhrif á atvinnumöguleika námsmanns, fengið sérstakan stuðning sem nemur kr. 139.250 á mánuði en á móti lækkar frítekjumarkið sem því nemur. Í Svíþjóð fá námsmenn með fötlun ekki aukastyrk en hins vegar viðbótar námstíma með stuðningi. Fatlaðir einstaklingar í Noregi fá kr. 44.161 til viðbótar við grunnframfærsluna á mánuði. Í Finnlandi er ekki veittur auka styrkur eða lán til fatlaðra námsmanna en hins vegar er hægt að sækja um styrk sem fatlaður einstaklingur í almenna opinbera styrkjakerfinu. Stuðningur til náms í erlendum tungumálum
Á Íslandi er lánað til undirbúningsnáms i tungumálum í allt að þrjú misseri. Þó er ekki lánað til undirbúningsnáms í enskumælandi löndum, Danmörku, Noregi og Svíþjóð. Sænskir námsmenn geta fengið námsaðstoð í öllum tungumálum EU landanna, jafnvel hlutanám, en náminu verður að ljúka með prófi. Gerðar eru meiri kröfur til náms í tungumálum utan EU-landanna. Þar þarf námið að vera skipulagt sem fullt nám og fær námsmaður framfærslulán og styrk til þess. Í Noregi er hægt að fá námstuðning til undirbúningsnáms í tungumálum öðrum en ensku, sænsku og dönsku. Gerðar eru kröfur um kennslan nemi a.m.k. 15 tímum á viku í minnst fjórar vikur og hægt er að fá kr. 255.287 í námsstyrk fyrir þetta tímabil. Viðbótarlán sé nám stundað erlendis
Finnland og Svíþjóð eru einu löndin sem veita viðbótarlán til námsmanna erlendis. Í Svíþjóð nemur lánið fyrir alls 40 vikur kr. 280.269 eða kr. 7.006 á viku. Í Finnlandi býðst námsmönnum kr. 95.749 í bankalán með ríkisábyrgð á mánuði en lánaskilmálar eru einstaklingsbundnir og ráðast af samkomulagi bankans og námsmannsins. Ísland veitir hins vegar lán til framfærslu erlendis sem byggð er á reiknaðri framfærslu. Ferðakostnaður til námsmanna erlendis
Á Íslandi fá námsmenn ferðastyrk sem er mismunandi eftir námslandi fyrir hvern námsferil. Vegna einstaklings nema ferðalán til námsmanna sem stunda nám í Danmörku, Noregi og Svíþjóð kr. 45.000 en kr. 50.000 til annarra námslanda í Evrópu, kr. 65.000 til náms í Norður-Ameríku og kr. 105.000 vegna náms annars staðar. Í Svíþjóð er hægt að fá kr. 55.318 á ári í námslán ef nám er stundað innan EU-landanna og kr. 170.791 á ári ef nám er stundað utan EU. Í einstaka tilfellum er hægt að fá hærra lán, t.d. ef námsmaður er fatlaður. Í Noregi býðst námsmönnum námsstuðningur vegna ferðakostnaðar námsmanna þar sem 35% af upphæðinni er styrkur en 65% lán. Upphæðin fer eftir því hvar námið er stundað. Nemur hún kr. 14.710 vegna ferða innan Evrópu, kr. 54.883 í Norður- og Mið Ameríku, til Suður-Ameríka kr. 70.252 og kr. 50.495 og kr. 60.462 til Asíu og Afríku. Stuðningurinn miðast við hvert skólaár og einnig ef námið er minna en 6 mánuðir. Búi annað foreldri námsmanns í námslandi fæst ekki ferðarstyrkur. Frá og með skólaárinu 2017-2018 mun norski lánasjóðurinn ekki veita ferðastyrki.
50
Ársskýrsla 2017
Vinna námsmanna
Meðfylgjandi töflur sýna mat námsmanna á hversu mikið þeir vinna samhliða námi (EUROSTUDENT VI). Þar kemur fram að Danir vinna minnst af námsmönnum á Norðurlöndunum. Í Svíþjóð vinna 56,8% og í Noregi vinna 47% meira en 20 tíma á viku á námstímanum en til samanburðar er hlutfallið 9,4% í Danmörku. Á Íslandi vinnur stærsti hluti námsmanna mikið og vinna 73% íslenskra námsmanna meira en 16 tíma á viku og 61% meira en 20 tíma á viku að meðaltali. Til samanburðar vinna 69,8% sænskra námsmanna og 62% norskra námsmanna meira en 16 tíma í viku hverri. Hér ber þó að hafa í huga hversu lágt hlutfall íslenskra námsmanna (12%) tók þátt í EUROSTUDENT VI könnuninni. Þá er helmingur námsmanna á Íslandi með fasta vinnu með námi en aðeins þriðjungur námsmanna í Svíþjóð og Finnlandi. Námsmenn í Danmörku vinna fæsta tíma að meðaltali eða að meðaltali 13 tíma á viku. Hins vegar er lægst hlutfall námsmanna í Svíþjóð og Noregi með fasta vinnu og u.þ.b. helmingur námsmanna þar er ekki í fastri vinnu. Tafla 20 Fjöldi vinnutíma á viku yfir kennsluárið, aðeins nemendur í fastri vinnu árið 2016
Danmörk
Svíþjóð
Noregur
Ísland
1-5 tímar í viku
8,1%
6,8%
4,8%
2,5%
6-10 tímar á viku
33,2%
15,5%
16,8%
10,6%
11-15 tímar á viku
31,3%
7,9%
16,5%
10,8%
16-20 tímar á viku
17,9%
13,0%
15,0%
15,2%
Meira en 20 tímar á viku
9,4%
56,8%
47,0%
61,0%
Alls
100,0%
100,0%
100,0%
100,0%
Made with
Í meðfylgjandi töflu sést meðalfjöldi unninna tíma og miðgildi. Svo virðist sem sænskir og íslenskir námsmenn vinni svipaðan fjölda vinnutíma á viku. Tafla 21 Meðalfjöldi vinnutíma námsmanna á viku
Danmörk
Svíþjóð
Noregur
Ísland
Meðalfjöldi unninna tíma
13,9
26,1
23,0
28,2
Miðgildi
13,0
27,0
20,0
28,0
Made with
51
Óbeinn stuðningur
Námsmenn á öllum Norðurlöndunum fá óbeinan stuðning. Umfjöllun um óbeinan stuðning hér er ekki tæmandi. Á öllum Norðurlöndunum fá námsmenn afslátt við kaup á strætisvagnafargjöldum. Í Finnlandi er greitt í lífeyrissjóð af námstuðningnum en námsmaðurinn þarf að ljúka náminu til að njóta góðs af því. Þá fá finnskir námsmenn afslátt á ákveðna veitingastaði þar sem veittur er kr. 231 í afslátt fyrir eina máltíð á dag. Á Íslandi eru leikskólagjöldin kr. 8.440 lægri á mánuði fyrir hvert barn en fyrir aðra foreldra svo framarlega sem báðir foreldrar séu námsmenn eða námsmaður sé einhleypur. Á Grænlandi er húsaleigan kr. 13.665 á mánuði fyrir herbergi á stúdentagörðum fyrir námsmenn sem eru yfir 18 ára. Í Svíþjóð fá námsmenn afslátt af vöxtunum þegar endurgreiðsla hefst og greiða 0,34% en sjóðurinn greiðir 0,48%. Þennan 30% afslátt af vöxtunum fá greiðendur ekki til frádráttar frá skatti. Endurgreiðsla námslána og lánakjör
Íslensk námslán eru vaxtalaus á meðan á námi stendur en bera 1% vexti eftir að námi lýkur. Endurgreiðsla námslána hefjast 2 árum eftir að námi lýkur og er heildarupphæð endurgreiðslu miðuð við 3,75% hlutfall af tekjum síðastliðins árs. Gjalddagar námslána eru tvisvar á ári, þ.e. 1. mars og 1. september. Marsgreiðslan er föst upphæð óháð tekjum, nam kr. 129.937 á árinu 2017 og dregst sú upphæð frá septemberafborgun sem tekur mið af tekjum sl. árs. Afborgunarskilmálar íslenskra námslána, þ.e. að afborganir taka mið af tekjum viðkomandi, fela í sér að greiðslubyrði námslána ætti ekki að vera íþyngjandi. Mánaðarleg afborgun námslána greiðanda reiknast út frá tekjum fyrra árs og er kr.15.625 á mánuði miðað við kr. 420.000 laun á mánuði og kr. 31.500 á mánuði séu mánaðarlaunin kr. 840.000. Engin takmörk eru á endurgreiðslutíma námslánanna, hann ræðst af því hversu há námslán lántaki skuldar og tekjum viðkomandi. Námslánin falla niður við andlát lántakenda. Afborgunarskilmálar á hinum Norðurlöndunum er með öðrum hætti en á Íslandi enda líkast til einsdæmi í heiminum að afborgun láns taki mið af tekjum viðkomandi. Í Danmörku hefjast endurgreiðslur námslána í janúar árið eftir það ár sem námsmaður lýkur námi. Ef námi lýkur í júní 2017 hefjast endurgreiðslur í janúar 2018. Lánið ber 4% vexti á meðan á námi stendur sem leggjast á fyrir hvern útgreiddan mánuð og reiknast frá og með mánuðinum eftir að greiðslan átti sér stað. Eru þessir vextir hæstir á öllum Norðurlöndunum. Eftir að námi lýkur eru vextirnir breytilegir og í dag eru þeir 1%. Að auki leggst álagsprósenta ofan á lánin en ákvörðun um hana er tekin árlega í fjárlögum hvers árs. Viðbótarálagið getur þó aldrei orðið hærra en 1%. Vextir af námsláninu eru frádráttarbærir frá skatti. Endurgreiðslutíminn er 7 til 15 ár háð því hversu hátt lánið er. Greiddar eru jafnar afborganir af láninu annan hvern mánuð. Lágmarks endurgreiðsluupphæð á mánuði er kr. 3.215. Hægt er að fresta afborgunum í tvö ár. Endurgreiðslurnar eru sem hér segir í Danmörku: Tafla 22 Endurgreiðslutími endurgreiðslna í Danmörku
Upphæð láns (allar tölur í dönskum krónum)
Endurgreiðslutími
0-700.000
7 ár
700.000-1.000.000
8 ár
1.000.000-1.300.000
9 ár
1.300.000-1.700.000
10 ár
1.700.000-2.000.000
11 ár
2.000.000-2.400.000
12 ár
2.400.000-2.700.000
13 ár
2.700.000-3.000.000 3.000.000 og yfir
52
15 ár
Made with
Ársskýrsla 2017
Í Svíþjóð eru vextir breytilegir bæði á meðan á námi stendur og eftir að námi lýkur. Vextirnir eru ákveðnir á hverju ári af sænsku ríkisstjórninni og byggjast á meðalvöxtum ríkissjóðs með 30% afslætti. Á árinu 2017 voru vextirnir 0,34% en lækkuðu í 0,13% á árinu 2018. Í Noregi eru vextirnir á námslánunum byggðir á markaðsvöxtum sem fjármálaráðuneytið reiknar út. Vextirnir eru breytilegir en þó geta greiðendur valið um fasta vexti í 3, 5 eða 10 ár. Í lok þess tíma breytast lánakjör í breytilega vexti. Bæði breytilegu og föstu vextirnir eru ákveðnir sex sinnum á ári. Í Finnlandi greiða námsmenn 0,5% vexti á meðan á námstíma stendur. Endurgreiðslum getur lántakandi samið um að hluta til s.s. fjölda afborgunarára. Ef námsmaður lýkur námi innan námstímans þ.e. hefðbundið nám með hámarki árs seinkun, er möguleiki á að fá hluta lánsins sem styrk eða 40% af láninu sem er yfir kr. 299.206 en lægra kr. 430.869 þau ár sem námsmaður fékk námsstuðning. Tafla 23 Yfirlit yfir lánakjör á Norðurlöndunum
Lán breytist í styrk
Vextir á meðan á námi stendur
Vextir eftir að námi lýkur
Afborgunartími
Tekjutenging afborgana
Ísland
Nei
0%
1%
Fer eftir upphæð láns og tekjum lánþega
Já, 3,75% af launum fyrra árs (að lágmarki kr. 132.190)
Danmörk
Nei
4,0% fastir vextir
1% breytilegir vextir = +/- 1%
7 - 15 ár
Nei
Svíþjóð
Nei
0,13% breytilegir
0,13%
allt að 25 ár
47%
Já
0%
Breytilegir vextir eða fastir í 3-5 eða 10 ár
Upphæð lánsins ræður afborgunartíma en þó að hámarki 20 ár (í undantekningum 30 ár) en lán skal vera uppgreitt fyrir 65 ára aldur
Nei
Finnland
Já
Bankavextir (almennt 00,5%)
Bankavextir
Bankavextir
Nei
Grænland Nei
1%
1% + afföll
15 ár
-
Færeyjar
2%
1% + afföll
15 ár
Nei
Nei
Made with
Í Danmörku taka einungis 34% námsmanna námslán samhliða námsstyrk en 77% námsmanna í Svíþjóð. Námsstuðningurinn í Noregi og Íslandi byggir á því að námsmenn taka námslán og fá hluta af þeim í styrk, 40% í Noregi, en með hagstæðum endurgreiðslum á Íslandi og niðurfellingu námslána. Í Finnlandi og Álandseyjum taka einnig innan við helmingur námsmanna á námsstyrk námslán og í Færeyjum einungis 18%. Tafla 24 Hlutfall styrkþega sem tóku námslán
Finnland
Svíþjóð
Danmörk
Noregur
Áland
Ísland
Færeyjar
Hlutfall námsmanna á námslánum
53%
77%
34%
96%
52%
100%
18%
Made with
53
Útgjöld
Í meðfylgjandi töflu sést mat nemenda á mánaðarlegum útgjöldum og einnig hversu stór hluti er greiddur af þeim sjálfum og hve stór hluti er greiddur af öðrum. Upplýsingar eru úr skýrslu EUROSTUDENT VI. Tafla 25 Mat nemenda á föstum mánaðarlegum útgjöldum (%) 2016
Greitt af:
Danmörk
Svíþjóð
Noregur
Finnland
Ísland
Húsaleiga
Nemendum
36,9%
36,8%
27,9%
39,2%
32,3%
Öðrum
9,7%
8,5%
10,4%
47,0%
7,5%
Samtals
46,6%
45,3%
38,3%
86,2%
39,8%
Matur
Nemendum
17,8%
19,1%
18,3%
19,1%
18,9%
Öðrum
3,1%
4,1%
4,1%
0,9%
2,9%
Ferðir
Samtals
20,9%
23,2%
22,4%
20,1%
21,8%
Nemendum
4,6%
5,9%
5,2%
5,4%
5,3%
0,6%
0,9%
1,4%
0,3%
0,6%
Samtals
5,2%
6,8%
6,6%
5,8%
5,9%
Sími, internet ofl.
Nemendum
2,8%
2,5%
2,4%
2,3%
3,2%
Öðrum
0,6%
0,6%
0,7%
0,5%
0,4%
Samtals
3,4%
3,1%
3,1%
2,8%
3,6%
Nemendum
1,7%
1,4%
1,6%
1,2%
1,1%
Öðrum
0,3%
0,3%
0,4%
0,1%
0,2%
Samtals
2,0%
1,7%
1,9%
1,3%
1,3%
Barnapössun
Nemendum
0,8%
0,7%
2,2%
2,2%
0,5%
Heilsuútjgöld (læknir, tannlæknar, lyf, gleraugu ofl.
Öðrum
0,6%
0,5%
0,7%
0,3%
0,2%
Samtals
1,4%
1,2%
2,9%
2,5%
0,7%
Nemendum
2,5%
2,6%
3,9%
4,9%
2,0%
Öðrum
0,6%
0,5%
1,3%
0,6%
0,4%
Samtals
3,1%
3,1%
5,2%
5,5%
2,4%
Félagslíf
Nemendum
4,7%
5,5%
3,8%
5,8%
7,1%
Lán/skuldir (afborganir af íb.lánum ofl.)
Öðrum
0,2%
0,6%
0,6%
0,2%
0,5%
Samtals
4,9%
6,1%
4,4%
6,0%
7,6%
Nemendum
8,1%
7,0%
5,0%
7,2%
10,9%
Öðrum
0,6%
0,9%
1,0%
0,3%
0,9%
Samtals
8,7%
7,9%
6,0%
7,5%
11,8%
Skólagjöld (kostn.v.kennslu, innritunargjöld, prófagjöld ofl.)
Nemendum
0,3%
0,2%
6,1%
2,8%
1,1%
Önnur föst útgjöld (föt, blöð, tryyggiingar ofl.)
Öðrum
0,4%
0,0%
1,1%
0,7%
0,7%
Samtals
0,7%
0,2%
7,2%
3,5%
1,8%
Nemendum
0,1%
0,7%
0,1%
0,2%
0,2%
Öðrum
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Samtals
0,1%
0,7%
0,1%
0,2%
0,2%
Námsgögn (bækur, ljósritun ofl.)
Nemendum
2,6%
0,6%
1,6%
1,7%
2,4%
Framlög til stúdentahreyfinganna
Önnur útgöld vegna námsins (sérkennsla ofl.)
Öðrum
0,2%
0,0%
0,1%
0,1%
0,2%
Samtals
2,8%
0,6%
1,7%
1,8%
2,6%
Nemendum
0,1%
0,1%
0,3%
0,1%
0,4%
Öðrum
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
Samtals
0,1%
0,1%
0,3%
0,1%
0,4%
Greitt af námsmanni alls
82,9%
83,2%
78,3%
92,2%
85,4%
Geitt af öðrum alls
17,1%
16,8%
21,7%
51,1%
14,6%
54 Made with
Ársskýrsla 2017
Kyngreindar upplýsingar og aldurssamsetning Ef skoðaður er fjöldi námsmanna á námslánum sl. ár eftir kyni sést að konur hafa verið í meirihluta frá og með skólaárinu 1990-1991. Frá skólaárinu 2006-2007 er hlutfall kvenkyns nemenda rúmlega 60%. Þessi skipting endurspeglast í sundurliðun á greiðendum eftir kyni fyrir árin 2012-2013 til ársins 2016-2017. Tafla 26 Kynjaskipting greiðenda og lánþega námslána
Lánþegar
Greiðendur
Karlar
Konur
Karlar
Konur
2016-2017
38,8%
61,2%
39,5%
60,5%
2015-2016
38,9%
61,1%
39,5%
60,5%
2014-2015
38,7%
61,3%
39,6%
60,4%
2013-2014
39,3%
60,7%
39,7%
60,3%
2012-2013
39,1%
60,9%
39,8%
60,2%
2006-2007
37,8%
62,2%
2000-2001
56,0%
1995-1996
49,5%
50,5%
1990-1991
51,0%
49,0%
Made with
Ef skoðuð er kynjaskipting ábyrgðarmanna snýst hlutfallið hins vegar við þar sem fleiri karlmenn en konur eru ábyrgðarmenn, 51,6% eru karlar en konur 48,4%. Hlutfall karla og kvenna er breytilegt á milli aldurshópa. Til að mynda eru fleiri karlmenn en konur ábyrgðarmenn í aldurshópnum undir 49 ár. Í þeim hópi eru konur einungis 14% en karlar 21,6%. Tafla 27 Kynja- og aldursskipting ábyrgðamanna
Aldur ábyrgðamanns
Karlar
%
Konur
%
20 - 29 ára
64
0,4%
78
0,6%
142
30 - 39 ára
976
6,5%
659
4,7%
1.635
40 - 49 ára
2.190
14,7%
1.216
8,7%
3.406
50 - 59 ára
3.496
23,4%
3.910
28,0%
7.406
60 - 69 ára
4.487
30,1%
4.707
33,7%
9.194
70 - 79 ára
2.582
17,3%
2.322
16,6%
4.904
80 ára og eldri
1.123
7,5%
1.089
7,8%
2.212
Samtals
14.918
100%
13.981
100%
28.899
Hlutfall
51,6%
48,4%
100%
Made with
55
Í meðfylgjandi töflu er sundurliðun á aldri greiðenda og meðallánsupphæð. Eins og sést þá eru 38,4% undir 36 ára aldri og skulda þeir 36% af lánasafninu. 8,7% greiðenda eru yfir 56 ára aldri. Tafla 28 Sundurliðun á aldri greiðenda og meðallánsupphæð árið 2017
Aldur
Fæðingarár
Fjöldi lánþega
Hlutfall
Heildarupphæð lána (m.kr.)
Meðalláns- upphæð (m.kr.)
21 - 25 ára
1992-1996
661
1,5%
1.234
0,7%
1,9
26 - 30 ára
1987-1991
6.904
15,2%
23.363
12,5%
3,4
31 - 35 ára
1982-1986
9.814
21,7%
42.660
22,8%
4,3
36 - 40 ára
1977-1981
8.976
19,8%
38.837
20,7%
4,3
41 - 45 ára
1972-1976
6.328
14,0%
28.735
15,3%
4,5
46 - 50 ára
1967 -1971
4.678
10,3%
20.736
11,1%
4,4
51 - 55 ára
1962 -1966
3.993
8,8%
16.151
8,6%
4,0
56 -60 ára
1957 -1961
2.456
5,4%
9.700
5,2%
3,9
61 - 65 ára
1952 - 1956
1.092
2,4%
4.437
2,4%
4,1
66 ára og eldri
-1951
421
0,9%
1.577
0,8%
3,7
Alls
45.323
100%
187.429
100%
4,1
Erlendir ríkisborgarar
Made with
Erlendir ríkisborgarar sem skulda námslán voru alls 146 í lok árs 2017 og var meðalskuld þeirra 2,8 m. kr. Hlutfall vanskila þeirra í lok árs var 5,7%. Þá 54 erlendir ríkisborgarar námslán fengu á skólaárinu 2016-2017, þar af 35 innan EES, 8 námsmenn frá Norðurlöndunum og 11 aðrir. Á skólaárinu 2017-2018 fengu hins vegar 45 erlendir ríkisborgarar námslán, þar af voru 30 innan EES, 8 frá Norðurlöndunum og 7 annars staðar frá.
56
Ársskýrsla 2017
Skuldsetning námsmanna Skuldsetning námsmanna er frekar dreifð eins og sést í töflu hér að neðan. 65% námsmanna eru með lán undir 5 m. kr. en 82% námsmanna með lán undir 7,5 m.kr. og nemur heildarskuld þeirra 54% af lánasafninu. Þá eru 90% námsmanna með lán undir 10 m.kr. og nema lán þeirra 70% af lánasafninu. Ef lánað er að hámarki í 3 ára bakkalár- og 2 ára meistaranám getur námslánaskuld námsmanns við útskrift 8,4 m.kr. fyrir utan hugsanleg skólagjöld. 1% námsmanna er með lán yfir 17,5 m.kr. og skulda þeir 7% af lánasafninu en 2% námsmanna skulda 12% af lánasafninu. Tafla 29 Fjöldi og heildarskuld greiðenda og námsmanna eftir lánsupphæðum
Lán á bilinu
Fjöldi lánþega
Hlutfall
Fjárhæð
0-5 m.Kr.
32.916
65%
75.345.525.681
32%
2.289.024
>5- 7,5 m.kr.
8.341
16%
51.050.393.680
22%
6.120.416
>7,5 -10 m.kr
4.390
9%
37.831.421.587
16%
8.617.636
>10 - 12,5 m.kr.
2.279
5%
25.310.733.722
11%
11.106.070
>12,5 - 15 m.kr.
1.272
3%
17.344.318.970
7%
13.635.471
>15 - 17,5 m.kr.
665
1%
10.686.311.297
5%
16.069.641
>17,5 m.kr
754
1%
15.947.587.286
7%
21.150.646
Samtals
50.617
100%
233.516.292.223
100%
4.613.397
Made with
57
Hæstu lán greiðenda og námsmanna
Ef skoðuð eru 20 hæstu lánin í innheimtu þá eru þau frá rúmlega 31,6 m.kr. upp í 50,2 m.kr. og nema þau samtals 713 m.kr. Er þetta hækkun frá fyrra ári þegar upphæð 20 hæstu lána var frá 31,1 m.kr. og upp í 49,3 m.kr. og skuldir þeirra námu 700,8 m.kr. Núvirði þessara lána er 14,8% að meðaltali og niður í allt að 5,3% af einstökum lánum. Einungis hefur verið greitt um 26,5 m. kr. af þessum lánum síðustu 11 ár, um 2,2 m.kr. á ári að jafnaði í heild eða um 110 þús.kr. á ári á hvert lán að meðaltali. Þar af hefur nokkur hluti ekki greitt neitt. Þá sést að 12 af þessum greiðendum hafa lokið doktorsnámi. Tafla 30 Innheimta hæstu 20 lána í lok árs 2017 (allar tölur í m.kr.)
58
Nr.
Eftir- stöðvar
Núvirði
% Núvirði
Afb.síðustu 10 ár
Námsland
Námsgráða
1
50,2
7,7
15,3%
2,4
Bandaríkin
Doktorsnám
4,8%
2
43,8
3,0
6,8%
0,1
0,3%
Ísland/England
Doktorsnám
3
40,1
2,1
5,3%
0,4
0,9%
Ísland/Bandaríkin
Meistaranám
4
38,4
6,3
16,4%
0,7
1,8%
Bandaríkin
Doktorsnám
5
36,6
10,3
28,2%
0,2
0,6%
Noregur/Bandaríkin
Meistaranám
6
36,6
4,3
11,8%
0,0
0,0%
Bandaríkin
Meistaranám
7
36,6
5,9
16,1%
1,9
5,3%
Bandaríkin
Meistaranám
8
34,8
6,0
17,2%
4,8
13,7%
Bandaríkin
Doktorsnám
9
34,8
6,0
17,2%
0,0
0,0%
Bandaríkin
Doktorsnám
10
34,5
2,8
8,0%
0,4
1,2%
Ísland/Austuríki/Sviss
Master
11
34,3
7,4
21,6%
0,0
0,0%
Bandaríkin
Meistaranám
12
33,6
2,8
8,2%
0,1
0,2%
England
Doktorsnám
13
33,5
4,6
13,7%
2,1
6,4%
England
Doktorsnám
14
32,9
5,8
17,7%
1,5
4,5%
Ísland/England
Doktorsnám
15
32,7
2,3
7,1%
2,1
6,5%
Bandaríkin
Meistaranám
16
32,4
4,5
13,9%
0,0
0,0%
England
Meistaranám
17
32,2
6,4
20,0%
1,3
4,1%
Ísland/England
Doktorsnám
18
32,0
2,9
9,1%
4,3
13,4%
England
Doktorsnám
19
31,6
6,6
20,9%
2,1
6,5%
Ísland/Bandaríkin
Doktorsnám
20
31,6
7,7
24,2%
2,1
6,6%
Bandaríkin/Ísland
Doktorsnám
713,3
105,4
14,8%
26,5
3,7%
Nr.
Upphæð lána
Núvirði
% Núvirði
Námsland
1
35,2
5,3
15,0%
Ungverjaland
Cand. Med
2
26,4
8,3
31,4%
Bandaríkin
Meistaranám
3
25,2
5,9
23,6%
Danmörk
Meistaranám
4
24,7
6,4
26,1%
Ungverjaland
MD
5
24,5
4,1
16,7%
England
Doktorsnám
6
23,3
5,3
22,6%
Bandaríkin
Doktorsnám
7
23,2
7,4
31,8%
Bandaríkin
Meistaranám
8
23,1
3,5
15,1%
Bandaríkin
Doktorsnám
9
23,1
7,2
31,1%
England
Meistaranám
10
22,4
5,5
24,5%
Danmörk
Meistaranám
11
22,4
5,5
24,5%
Bandaríkin
Doktorsnám
12
22,4
7,3
32,4%
Bandaríkin
Meistaranám
13
22,3
5,9
26,7%
Ungverjaland
Meistaranám
14
22,3
6,9
31,2%
England
Meistaranám
15
22,2
6,2
27,8%
Bandaríkin
Doktorsnám
16
21,8
6,8
31,1%
ÍSviss
Meistaranám
17
21,6
5,5
25,5%
Bandaríkin
Doktorsnám
12
33,6
2,8
8,2%
0,1
0,2%
England
Doktorsnám
13
33,5
4,6
13,7%
2,1
6,4%
England
Doktorsnám
14
32,9
5,8
17,7%
1,5
4,5%
Ísland/England
Doktorsnám
15
32,7
2,3
7,1%
2,1
6,5%
Bandaríkin
Meistaranám
16
32,4
4,5
13,9%
0,0
0,0%
England
Ársskýrsla 2017
Meistaranám
Ef skoðuð eru 20 hæstu lán námsmanna sem enn eru í námi, eru þau frá 20,2 m.kr. til 35,2 m.kr. eða samtals 470,1 18 og núvirðið 32,0 9,1% 22%. 4,3 13,4% England Doktorsnám m.kr. er 123,22,9 m.kr. eða um 17
32,2
6,4
20,0%
1,3
4,1%
Ísland/England
Doktorsnám
19
31,6
6,6
20,9%
2,1
6,5%
Ísland/Bandaríkin
Doktorsnám
20
31,6
7,7
24,2%
2,1
6,6%
Bandaríkin/Ísland
Doktorsnám
Tafla 31 Upphæð hæstu 20105,4 lána námsmanna sem enn eru í námi í lok árs 2017 (allar tölur í m.kr.) 713,3 14,8% 26,5 3,7% Nr.
Upphæð lána
Núvirði
% Núvirði
Námsland
1
35,2
5,3
15,0%
Ungverjaland
Cand. Med
2
26,4
8,3
31,4%
Bandaríkin
Meistaranám
3
25,2
5,9
23,6%
Danmörk
Meistaranám
4
24,7
6,4
26,1%
Ungverjaland
MD
5
24,5
4,1
16,7%
England
Doktorsnám
6
23,3
5,3
22,6%
Bandaríkin
Doktorsnám
7
23,2
7,4
31,8%
Bandaríkin
Meistaranám
8
23,1
3,5
15,1%
Bandaríkin
Doktorsnám
9
23,1
7,2
31,1%
England
Meistaranám
10
22,4
5,5
24,5%
Danmörk
Meistaranám
11
22,4
5,5
24,5%
Bandaríkin
Doktorsnám
12
22,4
7,3
32,4%
Bandaríkin
Meistaranám
13
22,3
5,9
26,7%
Ungverjaland
Meistaranám
14
22,3
6,9
31,2%
England
Meistaranám
15
22,2
6,2
27,8%
Bandaríkin
Doktorsnám
16
21,8
6,8
31,1%
ÍSviss
Meistaranám
17
21,6
5,5
25,5%
Bandaríkin
Doktorsnám
18
21,4
7,4
34,5%
Ungverjaland
Meistaranám
19
21,3
7,6
35,8%
Ungverjaland
Meistaranám
20
21,2
5,3
24,8%
Bandaríkin
Meistaranám
470,1
123,3
22,4%
Fjöldi lána
Fjöldi lánþega
Eftirstöðvar
Hlutfall
Án ábyrgða
35.064
33.289
121.264.851.807
97%
Með ábyrgðum
1.128
1.116
3.289.274.741
3%
Samtals
36.192
34.405
124.554.126.548
100%
Heildarfjöldi lána
Fjöldi lána með ábyrgð
Hlutfall fjöldi
Upphæð
Hlutfall af lánasafni alls
Lokuð lán *
33.804
99%
103.380.144.120
44,3%
Opin lán**
408
1%
1.208.753.284
0,5%
Lán með ábyrgð alls
34.212
100%
104.588.897.404
44,8%
128.927.397.980
55,2%
233.516.295.384
100,0%
Lán án ábyrgða alls Lánasafn LÍN alls
* Lokuð lán: Endurgreiðsla lána hafin ** Opið lán: Námsmenn enn í námi
Sundurliðun á gjaldþrotum:
2012
Fjöldi
Hlutfall
Með ábyrgð
42
89%
2013
Fjöldi
Hlutfall
73
87%
2014
Fjöldi Hlutfall 79
75%
2015
Fjöldi Hlutfall
80
60%
2016 Fjöldi
Hlutfall
49
53%
2017 Fjöldi
Hlutfall
55
60%
Með ábyrgð að hluta
12
11%
23
17%
21
23%
15
16%
Án ábyrgða
5
11%
11
13%
14
13%
31
23%
22
24%
21
23%
Gjaldþrot alls
47
100%
84
100%
105
100%
134
100%
92
100%
91
100%
Aldur
G-lán
21 - 24 ára
147.789
R-lán
S-lán
V-lán
59
Áhættuþættir í rekstri sjóðsins Hlutverk LÍN er að veita námsmönnum jöfn tækifæri til náms með því að lána fyrir framfærslu og skólagjöldum. Styrkur ríkisins til námsmanna hefur verið metin 47% af útlánum hvers ár. Felst þessi styrkur í lágum vöxtum til námsmanna, 1%, á meðan meðalvextir til fjármögnunar sjóðsins eru 3,49%, í því að lán falla niður við andlát greiðenda og jafnframt í hagstæðum afborgunum af námslánum þar sem endurgreiðslur taka mið af tekjum greiðenda en ekki upphæð námsláns. Ljóst er að þetta hlutfall ríkisstyrks mun að öllu óbreyttu fara hækkandi. Sérstaða lánasafns sjóðsins sést á meðfylgjandi mynd. Nafnvirði útlánanna er ekki það sama og virði útlánanna. Í fyrsta lagi verða ekki öll lánin endurgreidd að fullu vegna þess þau falla niður við andlát lánþega. Þá eru afborganir af lánum sjóðsins tekjutengdar og því er greiðsluflæði lánanna ekki þekkt þó greitt sé reglulega af þeim og námslán falla niður við andlát greiðenda, eins og áður sagði. Á árinu 2017 nema afföll og afskriftir vegna þessa um 21,7% til lækkunar á nafnvirði lánasafnsins. Í öðru lagi eru kjör lánanna betri en fjármögnun sjóðsins. Sá afsláttur, styrkur til námsmanna sem felst í formi vaxtakjara lánanna, er um 15,1% miðað við núvirðingu væntanlegs greiðsluflæðis og miðað við meðalávöxtunarvexti sjóðsins. Hefur nafnvirði útlána hækkað um 19,9% á sl. sex árum á verðlagi ársins 2017. Núvirði útlánasafnsins hefur hins vegar hækkað á sama tíma um 24,5%. Núvirði útlána sem hlutfall af heildarlánasafni LÍN er nú um 63,2%. Mynd 24 Útlán LÍN 2011 til 2017
240 220 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 2008
2009
2010
Nafnvirði útlán
2011 Metin afskriftaþörf
2012
2013
Útlánaeign fyrir núvirðingu
*1) Heildarstaða útlána *2) Það sem innheimtist ekki samkvæmt líkani Ríkisendurskoðunar *3) Afsláttur vegna vaxtakjara *4) Núvirði útlána
60
2014 Núviðri
2015
2016
Vaxtaafsláttur
Made with
2017
Ársskýrsla 2017
Frá árinu 2008 hafa ný útlán aukist á hverju ári allt fram til ársins 2013 en eftir það hafa þau dregist jafnt og þétt saman. Skýringar á því eru margþættar. Í fyrsta lagi breyttist samsetning nemenda á námslánum í kjölfar átaks ríkisstjórnarinnar vegna bankahrunsins á árinu 2009, „Nám er vinnandi vegur“, þegar stór hluti atvinnulauss fólks fór í nám í stað þess að þiggja atvinnuleysisbætur. Í öðru lagi virðist sem fleiri nemendur reyni að komast hjá því að taka námslán og vinni frekar með námi og nemendur fari seinna að heiman sem skýrist að hluta til vegna stöðu á húsnæðismarkaði og e.t.v. einnig af almennri umræðu um skuldsetningu og væntingar um ný lög um Lánasjóðinn og upptöku beinna styrkja. Núvirði nýrra lána er um 60% af lánum 2017 sem er svipað og hlutfallið fyrir heildarútlánin sem fór lægst í 45% á árinu 2011. Hækkun meðallauna og þar með áætlaðra framtíðartekna ásamt lækkun á fjármögnun LÍN og hugsanlega yngri nemenda í hóp lántakenda skiptir hér mestu máli. Mynd 25 Núvirði nýrra lána 18
100%
16
90% 80%
14
70%
12
60%
10
50%
8
40%
6
30%
4
20%
2
10%
0
0% 2008
2009
2010
2011
Núvirði
2012
2013
Vaxtaafsláttur
2014
2015 Afföll
2016
2017
2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 Núvirði
Vaxtaafsláttur
Afföll
Made with
61
5
36,6
10,3
28,2%
0,2
0,6%
Noregur/Bandaríkin
Meistaranám
6
36,6
4,3
11,8%
0,0
0,0%
Bandaríkin
Meistaranám
7
36,6
5,9
16,1%
1,9
5,3%
Bandaríkin
Meistaranám
8
34,8
6,0
17,2%
4,8
13,7%
Bandaríkin
Doktorsnám
9
34,8
6,0
17,2%
0,0
0,0%
Bandaríkin
Doktorsnám
Heildarútlán hafa aukist úr rúmlega 90 milljörðum kr. frá árinu 2007 upp í 234,5 milljarða kr. á árinu 2017 eins Ísland/Austuríki/Sviss Master 10 34,5 2,8 8,0% 0,4 1,2% og sést á myndunum hér að neðan. Fram til ársins 2011 lækkaði hlutfallslegt núvirði lánasafnsins en síðan þá hefur 11 34,3 7,4 21,6% 0,0 0,0% Bandaríkin Meistaranám þróunin snúist við, að mestu vegna lækkandi vaxta á fjármögnun LÍN eins og sést á myndinni til hægri. Hlutfallið 12 33,6 2,8 8,2% 0,1 0,2% England Doktorsnám fór lægst í um 53% en nú er núvirðið nálægt 60% af virði lánanna. Á sama tíma hafa afföllin aukist hlutfallslega á 13 33,5 4,6 13,7% 2,1 6,4% England Doktorsnám meðan vaxtaafsláttur hefur minnkað sem aftur má rekja til lækkandi viðmiðunarvaxta, þ.e. hagstæðari fjármögnun 14 32,9 5,8 17,7% 1,5 4,5% Ísland/England Doktorsnám Lánasjóðsins. 15
32,7
2,3
7,1%
2,1
6,5%
Bandaríkin
Meistaranám
16
32,4
4,5
13,9%
0,0
0,0%
England
Meistaranám
20,0%
1,3
4,1%
Ísland/England
Doktorsnám
17 26 32,2 6,4 Mynd Núvirði lánasafnsins 18
32,0
2,9
9,1%
4,3
19 240 20 220
31,6
6,6
20,9%
2,1
31,6
7,7
24,2%
2,1
713,3
105,4
14,8%
26,5
200 180 Nr. 160
13,4% 6,5% 100% 6,6% 90% 3,7%
England
Doktorsnám
Ísland/Bandaríkin
Doktorsnám
Bandaríkin/Ísland
Doktorsnám
80% Upphæð lána
Núvirði
% Núvirði
70%
Námsland
1 140
35,2
5,3
15,0%
60%
Ungverjaland
Cand. Med
2 120
26,4
8,3
31,4%
50%
Bandaríkin
Meistaranám
3 100
25,2
5,9
23,6%
804
24,7
6,4
26,1%
605
24,5
4,1
16,7%
406
23,3
5,3
22,6%
207
23,2
7,4
31,8%
08
23,1 3,5 15,1% 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 9 23,1 7,2 31,1%
Vaxtaafsláttur 5,5
40% 30% 20% 10% 0%
Danmörk
Meistaranám
Ungverjaland
MD
England
Doktorsnám
Bandaríkin
Doktorsnám
Bandaríkin
Meistaranám
Bandaríkin Doktorsnám 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 England Meistaranám
10
22,4 Núvirði
24,5%
Danmörk Núvirði
11
22,4
5,5
24,5%
Bandaríkin
Doktorsnám
12
22,4
7,3
32,4%
Bandaríkin
Meistaranám
13
22,3
5,9
26,7%
Afföll
Meistaranám Vaxtaafsláttur Afföll
Ungverjaland
Meistaranám
Samhliða setningu laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn var lögum nr. 21/1992 um Lánasjóð íslenskra námsmanna 15 með 22,2 6,2 27,8% Doktorsnám breytt lögum nr. 78/2009 á þann veg að almennt var hætt aðBandaríkin krefjast ábyrgðarmanna á námslánum. Hins 16 hefur 21,8 31,1% vegur sjóðurinn áfram krafist6,8ábyrgðarmanna á námslánum efÍSviss lántakandi telst ekkiMeistaranám lánshæfur, þ.e. ef hann 17 21,6 25,5% hafa um 3%Bandaríkin Doktorsnám kr. verið með er t.d. vanskilaskrá. Eftir gildistöku5,5laganna árið 2009 veittra lána eða 3,3 milljarðar 18 21,4 7,4 34,5% Ungverjaland Meistaranám ábyrgð hjá 1.128 lánþegum. 14
22,3
6,9
31,2%
England
Made with Meistaranám
19
21,3
7,6
35,8%
Ungverjaland
Meistaranám
20
21,2
5,3
24,8%
Bandaríkin
Meistaranám
Tafla 32 Veitt lán eftir mitt ár 2009 123,3 með eða án ábyrgða 470,1 22,4%
Fjöldi lána
Fjöldi lánþega
Eftirstöðvar
Hlutfall
Án ábyrgða
35.064
33.289
121.264.851.807
97%
Með ábyrgðum
1.128
1.116
3.289.274.741
3%
Samtals
36.192
34.405
124.554.126.548
100%
Heildarfjöldi lána
Fjöldi lána með ábyrgð
Hlutfall fjöldi
Upphæð
Hlutfall af lánasafni alls
Lokuð lán *
33.804
99%
103.380.144.120
44,3%
Opin lán**
408
1%
1.208.753.284
0,5%
Lán með ábyrgð alls
34.212
100%
104.588.897.404
44,8%
128.927.397.980
55,2%
233.516.295.384
100,0%
Lán án ábyrgða alls Lánasafn LÍN alls
* Lokuð lán: Endurgreiðsla lána hafin ** Opið lán: Námsmenn enn í námi
62
Sundurliðun á gjaldþrotum:
2012
2013
2014
2015
2016
2017
3
25,2
5,9
23,6%
Danmörk
Meistaranám
14 4
22,3 24,7
6,9 6,4
31,2% 26,1%
England Ungverjaland
Meistaranám MD
15 5
22,2 24,5
6,2 4,1
27,8% 16,7%
Bandaríkin England
Doktorsnám Doktorsnám
16 6
21,8 23,3
6,8 5,3
31,1% 22,6%
ÍSviss Bandaríkin
Meistaranám Doktorsnám
17 7
21,6 23,2
5,5 7,4
25,5% 31,8%
Bandaríkin Bandaríkin
Doktorsnám Meistaranám
Ársskýrsla 2017
18 21,4 7,4 34,5% Ungverjaland Meistaranám 8 og sést 23,1 Bandaríkin Doktorsnám Eins í meðfylgjandi töflu eru3,5 44,3% af þeim15,1% lánum þar sem endurgreiðsla er hafin með ábyrgðarmanni sem 19 21,3 7,6 35,8% Ungverjaland Meistaranám er lækkun frá árinu áður (49,2%). Ábyrgðir eru fyrir lánum að fjárhæð 103,4 milljörðum Meistaranám kr. á lánum sem búið er 9 23,1 7,2 31,1% England 20 21,2 5,3 24,8% Bandaríkin Meistaranám að loka og eru á lánum til námsmanna Danmörk sem enn eru í námi. Heildarlánasafn LÍN nam 10 22,4í innheimtu en, 1,2 milljarðar 5,5 24,5% Meistaranám 470,1 123,3 22,4% í árslok 2017 234,4 milljörðum og er mismunurinn á 233,5 sem er upphæð sýnd í töflu og heildarlánasafni önnur 11 22,4 5,5 24,5% Bandaríkin Doktorsnám innheimtuskuldabréf. Samtals eru7,3lán án ábyrgða32,4% 55% af heildarlánasafninu eða sem nemur 128,9 milljörðum. 12 22,4 Bandaríkin Meistaranám Fjöldi lána Fjöldi lánþega Eftirstöðvar Hlutfall Til13samanburðar voru 50,8% af heildarlánasafni LÍN ábyrgða. Ungverjaland Meistaranám 22,3 5,9 26,7%á árinu 2016 án Án ábyrgða 22,3 14
35.064
6,9
33.28931,2%
121.264.851.807 England
97% Meistaranám
Með 15 ábyrgðum 22,2
1.128
6,2
1.116 27,8%
3.289.274.741 Bandaríkin
3% Doktorsnám
124.554.126.548 ÍSviss
100% Meistaranám
Tafla 33 Fjöldi ábyrgðarmanna og ábyrgðir á námslánum Samtals 36.192 34.405 16
21,8
17
21,6
6,8
31,1%
5,5
25,5%
Bandaríkin
Doktorsnám
Heildarfjöldi lána 18 21,4
Fjöldi lána með 7,4 ábyrgð
Hlutfall fjöldi 34,5%
Upphæð Ungverjaland
Hlutfall af lánasafni alls Meistaranám
Lokuð lán * 21,3 19
33.804
7,6
99% 35,8%
103.380.144.120 Ungverjaland
44,3%
Meistaranám
408
5,3
1% 24,8%
1.208.753.284 Bandaríkin
0,5%
Meistaranám
123,3
100% 22,4%
104.588.897.404
44,8%
128.927.397.980
55,2%
233.516.295.384 Eftirstöðvar
100,0%
Opin lán** 20
21,2
Lán með ábyrgð alls 470,1
34.212
Lán án ábyrgða alls Lánasafn LÍN alls
Fjöldi lána
Fjöldi lánþega
*Án Lokuð lán: Endurgreiðsla lána hafin ábyrgða 35.064
33.289
Hlutfall
121.264.851.807
97%
** Opið lán: Námsmenn enn í námi1.128 Með ábyrgðum
1.116
3.289.274.741
3%
Samtals
34.405
124.554.126.548
100%
36.192
Sundurliðun á gjaldþrotum:
2012
2013
Heildarfjöldi lána
Fjöldi lána Hlutfall Fjöldi Fjöldi með ábyrgð
Lánasafn LÍN alls
2014
2015
Hlutfall Hlutfall Fjöldi fjöldi Hlutfall
Upphæð Fjöldi Hlutfall
2016
2017
Fjöldi alls Fjöldi HlutfallHlutfall af lánasafni
Hlutfall
Ábyrgðir á námslánum eru nánast eina trygging sjóðsins fyrir greiðslum, fari lánin í vanskil. Vísbendingar eru um Með ábyrgð 42 89% 73 87% 79 75% 80 60% 49 55 60% Lokuð lánvanskil * 33.804 44,3% 53% að meiri séu á námslánum án ábyrgða eins 99% og komið hefur 103.380.144.120 fram í fyrri árskýrslum LÍN. Á árinu 2017 voru Með ábyrgð hluta 12 11% 23 17% 15 16% Opin lán** að 408 1% 0,5% 23% með 23% þeirra sem fóru í gjaldþrot með lán án ábyrgða. Þá voru 60% 1.208.753.284 þeirra sem fóru í 21 gjaldþrot ábyrgðarmanni. Án 5 11% 11 13% 14 13% 104.588.897.404 31 23% 22 21 23% Lánábyrgða með ábyrgð alls 34.212 100% 44,8% 24% Gjaldþrot greiðenda námslána voru 91 á árinu 2017 en voru 92 árið á undan. Svo virðist sem gjaldþrotum sé ekki Gjaldþrot alls 47 100% 84 100% 105 100% 134 100% 92 100% 91 100% Lán án ábyrgða 128.927.397.980 séu að 55,2% að fjölga og efalls til vill er þetta vísbending um að fylgikvillar bankakreppunnar dvína.
*Aldur Lokuð lán: Endurgreiðsla lána hafin
Tafla Fjöldi gjaldþrota 21 Opið -34 24 ára ** lán: Námsmenn enn í námi2013 – 2017
45 - 49 ára að hluta Með ábyrgð
100,0% S-lán
V-lán
184.470
3034 ára á gjaldþrotum: Sundurliðun
40 - 44 ára Með ábyrgð
R-lán
147.789
25 - 29 ára
35 -39 ára
233.516.295.384
G-lán
219.676 2013
2012 Fjöldi 42
Hlutfall
89%
Fjöldi249.658 Hlutfall
2014
206.084
73
261.140 87%
284.074
14
13%
105
100% 269.374 134
50 54 ára Án-ábyrgða
5
11%
11
268.788 13%
55 - 59 áraalls Gjaldþrot
47
100%
84
245.325 100%
79
2015
Fjöldi Hlutfall264.579 Fjöldi Hlutfall
12
2016 Fjöldi
Hlutfall
2017 Fjöldi
Hlutfall
55
60%
15
16%
21
75%
285.85480
60% 284.841 49
53%
11%
296.099 23
17% 201.125 21
23%
277.255 31
23% 242.412 22
24%
100% 236.593 92
100%
159.429 91
60 - 64 ára
227.953
253.615
227.393
158.759
65 - 69 ára Aldur
195.928 G-lán
273.927 R-lán
221.324 S-lán
111.176 V-lán
Aldur 70 og eldri 21 - 24 ára
157.365 147.789
181.603
128.350
27.524
Staða lánaflokks (þús.kr.) 25 - 29 ára
180.480.568 184.470
22.467
20.045.790
190.290
30- 34 ára
219.676
206.084
35 -39 ára
249.658
264.579
40 - 44 ára
261.140
285.854
284.841
45 - 49 ára
284.074
296.099
201.125
50 - 54 ára
268.788
277.255
242.412
55 - 59 ára
245.325
269.374
236.593
159.429
60 - 64 ára
227.953
253.615
227.393
158.759
65 - 69 ára
195.928
273.927
221.324
111.176
23% 100%
Made with
Aldur 70 og eldri
157.365
181.603
128.350
27.524
Staða lánaflokks (þús.kr.)
180.480.568
22.467
20.045.790
190.290
63
Myndin hér að neðan sýnir dreifing lána eftir lánsupphæðum og árum. Lengst til vinstri er samtala þeirra lána sem voru undir 2,5 m.kr. á verðlagi ársins 2017 eftir árum o.s.frv. allt til lána sem voru yfir 20 m. kr. lengst til hægri. Þá sést hlutfallið milli 2007 og 2017 í hverjum flokki. Jukust lán 1,6-falt á milli 2007 og 2017 eða um 60%. Hærri lán hafa hins vegar vaxið hraðar þ.e. lán sem eru yfir 10 m.kr. hafa meira en tvöfaldast. Mynd 27 Dreifing lána eftir árum á verðlagi ársins 2017 55 50 45 40 35 30 25 20 15 55 10 50 5 45 0 40 35 30
0-2,5 m.kr. Lán 2007
2,5-5 m.kr. Lán 2008
5-7,5 m.kr. Lán 2009
7,5-10 m.kr. Lán 2010
10-12,5 m.kr.
Lán 2011
12,5-15 m.kr.
Lán 2012
Lán 2013
15-17,5 m.kr. Lán 2014
17,5-20 m.kr. Lán 2015
20+ m.kr. Lán 2016
Lán 2017
25 20 55 15 50 10 45 5 40 0 35
Á sama hátt hafa lán til sífellt eldri lánþega aukist. Á meðan lán til lánþega undir 55 ára eru í takt við heildaraukninguna, þ.e. hafa hækkað 1,5 sinnum, hafa lán til þeirra sem eru yfir 55 ára hafa tæplega fimmfaldast og til þeirra sem eru yfir 60 ára 7,4 faldast. Að stórum hluta skýrist þetta af því að lánþegar eldast en ný lán til eldri námsmanna eru einnig 0-2,5 tíðari m.kr.en áður 2,5-5var. m.kr. 5-7,5 m.kr. 7,5-10 m.kr. 10-12,5 m.kr. 12,5-15 m.kr. 15-17,5 m.kr. 17,5-20 m.kr. 20+ m.kr. 30 25
Lán 2007
Lán 2008
Lán 2009
Lán 2010
Lán 2011
Lán 2012
Lán 2013
Lán 2014
Lán 2015
Lán 2016
Mynd 28 Dreifing lána eftir aldri lánþega á verðlagi ársins Lán 2017 2017 20 15 55 10 50 5 45 0 40 35 30
<25 ára Lán 2007
25-29 ára Lán 2008
30-34 ára Lán 2009
35-39 ára Lán 2010
40-44 ára Lán 2011
Lán 2012
45-49 ára Lán 2013
50-54 ára Lán 2014
55-59 ára Lán 2015
60+ Lán 2016
Lán 2017
25 20 15
Made with
10 5 0 <25 ára Lán 2007
25-29 ára Lán 2008
30-34 ára Lán 2009
35-39 ára Lán 2010
40-44 ára Lán 2011
Lán 2012
Lán 2017
64
45-49 ára Lán 2013
50-54 ára Lán 2014
55-59 ára Lán 2015
60+ Lán 2016
Ársskýrsla 2017
Á myndinni hér að neðan sést vel hve hátt hlutfall námslána er styrkur í formi affalla og góðra vaxtakjara. Hlutfallslegt núvirði lána dregst mikið saman eftir því sem lánsupphæð hækkar. Núvirði þeirra lána sem eru undir 2,5 m.kr. er yfir 85% að jafnaði en hlutfallið lækkar hratt sé lánið hærra. Fyrir lán á bilinu 7,5 – 10 m.kr. er núvirði 55%, m.ö.o. þá eru að meðaltali um 45% af lánunum styrkur en sé lánið yfir 20 m.kr. þá er núvirðið rúmlega 20% og styrkur til þessara námsmanna því tæplega 80%. Það eru afföllin, þ.e. hvað fellur niður af láninu við andlát lánþega, sem hækka mest með hærra láni. Mynd 29 Hlutfall milli núvirðis og nafnvirðis eftir lánsupphæðum 55
100%
50
90%
45
80%
40
70%
35
60%
30
50%
25
40%
20
Vaxtaafsláttur
Afföll
r.
5
m .k
10 -1 2,
7, 510
57, 5
m .k
r.
r. m .k
m .k
2, 55
02, 5
r.
10 -1 2,
5
m .k
m .k
7, 510
m .k
57, 5
2, 55
m .k 02, 5
Núvirði
r.
0%
m .k 12 r. ,5 -1 5 m .k 15 r. -1 7, 5 m .k 17 r. ,5 -2 0 m .k r. 20 + m .k r.
10%
0
r.
5
r.
20%
r.
10
m .k 12 r. ,5 -1 5 m .k 15 r. -1 7, 5 m .k 17 r. ,5 -2 0 m .k r. 20 + m .k r.
30%
15
Núvirði
Vaxtaafsláttur
Afföll
Sé litið til aldurs lánþega má merkja sömu þróun þótt hún sé ekki jafn afgerandi. Þannig er núvirði lána til yngstu Made with lánþeganna ríflega 76% af nafnverði og afföll sáralítil. Með aldri hækka afföllin og fyrir 50 ára og eldri er núvirðið á bilinu 37% til 50%. Mynd 30 Núvirði námslána miðað við aldur lánþega við töku láns 55
100%
50
90%
45
80%
40
70%
35
60%
30
50%
25
40%
20
Vaxtaafsláttur
Afföll
Núvirði
60 +
ár a
ár a
55 -5 9
ár a
Vaxtaafsláttur
50 -5 4
45 -4 9
ár a
40 -4 4
ár a
35 -3 9
ár a
30 -3 4
25 -2 9
ár a <2 5
60 +
ár a
ár a
55 -5 9
50 -5 4
45 -4 9
40 -4 4
35 -3 9
25 -2 9
<2 5
30 -3 4
Núvirði
ár a
0%
ár a
0
ár a
10%
ár a
5
ár a
20%
ár a
10
ár a
30%
15
Afföll
65
Ef ný útlán ársins 2017 eru greind m.t.t. fyrri lána hvers lánþega má frekar greina áhrif lánsupphæða á núvirði lánsins. Séu fyrri lán undir 2,5 m.kr. er núvirði viðbótarláns um 80% af nafnvirði að jafnaði. Þetta hlutfall lækkar hins vegar skarpt og sé fyrra lán yfir 10 m.kr. þá er núvirðið um 12% og sé fyrra lán yfir 12,5 m.kr. er núvirðið um 7%. Þetta þýðir að af hverri milljón sem veitt er í lán eykst núvirðið um u.þ.b. 70.000 kr. Af þessari milljón má gera ráð fyrir að afskrifa þurfi um 820.000 kr. við andlát lánþega m.v. sömu forsendur. Munurinn, um 110.000 kr.er vaxtaafslátturinn. Mynd 31 Núvirði viðbótarláns miðað við mismunandi lánastöðu lánþega 2,6
100%
2,4
90%
2,2
80%
2,0 1,8
70%
1,6
60%
1,4
50%
1,2 1,0
40%
0,8
30%
0,6
Vaxtaafsláttur
Afföll
Núvirði
Vaxtaafsláttur
r.
12 ,5 +
m .k
m .k
10 -1 2,
5
7, 510
m .k
r.
r.
r. m .k 57, 5
m .k
r.
0, 52, 5
m .k
m .k
m .k
00, 5
10 -1 2,
12 ,5 +
5
m .k
r.
r.
r.
7, 510
57, 5
m .k
m .k
m .k
r.
r.
r. 2, 55
0, 52, 5
m .k
m .k 00, 5
Núvirði
2, 55
0% r.
10%
0 r.
0,2
r.
20%
0,4
Afföll
with lána sífellt. Sömu þróun má sjá hjá lánþegum eftir aldri, þ.e. að eftir því sem lánþegi er eldri lækkar núvirðiMade nýrra Þannig má ætla að núvirði láns til þess sem fer í nám eftir sextugt sé um 33% af láninu. Á árinu 2017 fengu 9 lánþegar komnir yfir sextugt lán hjá sjóðnum.
Mynd 32 Núvirði viðbótarláns lánþega eftir aldri sem veitt voru á árinu 2017 4,0
100% 90%
3,5
80%
3,0
70%
2,5
60%
2,0
50% 40%
1,5
30%
1,0
20%
0,5
10%
Núvirði
66
Vaxtaafsláttur
Afföll
Núvirði
Afföll
60 +
ár a
55 -5 9
ár a
ár a
Vaxtaafsláttur
50 -5 4
45 -4 9
ár a
40 -4 4
ár a
35 -3 9
ár a
ár a
30 -3 4
ár a
25 -2 9
<2 5
60 +
ár a
55 -5 9
ár a
ár a
50 -5 4
45 -4 9
ár a
40 -4 4
ár a
35 -3 9
ár a
30 -3 4
25 -2 9
<2 5
ár a
0%
ár a
0
Ársskýrsla 2017
Meðal námslánið fer hækkandi sem hefur í för með sér að endurgreiðslutíminn lengist og mörgum endist ekki ævin til þess að endurgreiða námslánin. Fjöldi greiðenda námslána fer því vaxandi og fjöldi þeirra sem eru eldri en 60 ára hefur sexfaldast á síðustu 11 árum á sama tíma og fjöldi greiðenda í heildina hefur vaxið um 30%. Mynd 33 Dreifing fjölda greiðenda eftir aldri 2007 – 2017 9.000 8.000 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0 <25 ára Fj. 2007
25-29 ára Fj. 2008
Fj. 2009
30-34 ára Fj. 2010
35-39 ára Fj. 2011
40-44 ára Fj. 2012
45-49 ára Fj. 2013
50-54 ára Fj. 2014
Fj. 2015
55-59 ára Fj. 2016
60+ Fj. 2017
Made with
67
Styrkhlutfallið ræðst af nokkrum breytum sem eru upphæð láns, aldur og áætlaðar ævitekjur. Þannig getur núvirði verið breytilegt á milli lánþega þótt lánsupphæð sé sú sama. Til þess að meta þennan breytileika voru lán sem byrjað er að greiða af skoðuð, en þeim fylgja tekjuupplýsingar, og jafnframt voru aldursáhrif takmörkuð með því að skoða sérstaklega lánþega undir 40 ára eingöngu. Enn fremur var gert ráð fyrir 3 ára greiðsluhléi til að líkja eftir lánum til námsmanna sem ekki eru byrjaðir að greiða af lánum sínum. Á mynd 34 sést nafnvirði láns í milljónum kr. (svört lína) borið saman við meðalnúvirði (rauð lína) og eitt staðalfrávik upp og niður frá því meðalnúvirði (grátt svæði). Niðurstaðan er að veiti LÍN lán þá eykst núvirðið að jafnaði en þó mun hægar en nafnvirði lánsins. Það má lesa úr þessu að lán til námsmanns með meðaltekjur verður aldrei meira virði en um 7 m.kr. óháð því hversu hátt lánið er. Innan eins staðalfráviks eru um 68% námsmanna og þá 16% fyrir ofan og neðan svæðið. Því má ætla að fyrir 84% námsmanna verði núvirðið aldrei hærra en 9 m.kr. Mynd 34 Samanburður á nafnvirði og núvirði eftir lánsupphæðum
68
18
21,4
7,4
34,5%
Ungverjaland
Meistaranám
19
21,3
7,6
35,8%
Ungverjaland
Meistaranám
20
21,2
5,3
24,8%
Bandaríkin
Meistaranám
470,1
123,3
22,4%
Lánaflokkar sjóðsins
Fjöldi lána
Fjöldi lánþega
Eftirstöðvar
Hlutfall
Án ábyrgða
35.064
33.289
121.264.851.807
97%
Ársskýrsla 2017
Útlánaflokkar eru fjórir með mismunandi lánakjörum. Öll lánin eru verðtryggð Með ábyrgðum námslána sjóðsins 1.128 1.116 3.289.274.741 3% en einungis R og Samtals G lán bera 1% vexti. Var lánað samkvæmt34.405 kjörum V lána á árunum 1976 – 1982 og S lána100% á árunum 198236.192 124.554.126.548 1992. Eftirstöðvar V- og S-lána falla niður þegar greiðandi hefur greitt af lánunum í annars vegar 20 ár fyrir V-lán og Heildarfjöldi hins vegar í 40 ár fyrirFjöldi S-lán. Vextir standa til boða og tekin hafa verið til lána lána með ábyrgðaf lánum sem Hlutfall fjöldi sjóðnum Upphæð Hlutfall af lánasafni alls fjármögnunar sjóðsins eru mun hærri en33.804 vextir af námslánum og í99% árslok 2017 voru meðalvextir á teknum lánum til fjármögnunar Lokuð lán * 103.380.144.120 44,3% sjóðsins 3,49%. Opin lán** 408 1% 1.208.753.284 0,5% Lán með ábyrgð alls
34.212
100%
104.588.897.404
44,8%
Með ábyrgð að hluta
12
11%
23
17%
21
23%
15
16%
Án ábyrgða
5
11%
11
13%
14
13%
31
23%
22
24%
21
23%
105
100%
134
100%
92
100%
91
100%
Þegar skoðaðar eru meðalafborganir af námslánum hinna mismunandi lánaflokka sundurliðað niður á aldur Lán án ábyrgða alls 128.927.397.980 55,2% greiðenda sést að afborganir greiðenda eru hæstar í aldurshópi greiðenda á aldursbilinu 45 – 49 ára fyrir bæði G Lánasafn LÍN alls 233.516.295.384 100,0% og *RLokuð lán.lán:Samkvæmt því má áætla að meðallaun greiðenda í þessum hópi séu um 7,9 m.kr. á ársgrundvelli. Þá Endurgreiðsla lána hafin falla** Opið meðallaunin hraðar hjá greiðendum G-lána eða eftir 49 ára aldur en hjá greiðendum R-lána. Athyglisvert er lán: Námsmenn enn í námi að meðallaun greiðenda S-lána eru yfirleitt lægri en greiðenda G- og R-lána og lánþegar S-lána virðast ná hámarki launa seinna á starfsævinni eða um 50 – 54 ára aldur. Hluti skýringar kann að vera að tekjuhærri einstaklingar S- og Sundurliðun á gjaldþrotum: 2012 2013 2014 2015 2016 2017 V-lána séu búnir að greiða upp námslán sín. Reiknaðar afborganir af námslánum miðast við tekjur greiðenda ársins Fjöldi Hlutfall Fjöldi Hlutfall Fjöldi Hlutfall Fjöldi Hlutfall Fjöldi Hlutfall Fjöldi Hlutfall ársins á undan. Þá er hlutfall afborgunar 3,75% af G-lánum, 4,75% af R-lánum og af S-lánum 3,75%. Þess ber að 42 89% 73 87% 79 75% 80 60% 49 53% 55 60% getaMeðaðábyrgð fjármagnstekjur eru reiknaðar með inn í tekjum greiðenda G-lána. Gjaldþrot alls 47af námslánum 100% 84(kr.)100% Tafla 35 Meðalafborganir
Aldur
G-lán
21 - 24 ára
147.789
25 - 29 ára
184.470
R-lán
30- 34 ára
219.676
206.084
35 -39 ára
249.658
264.579
40 - 44 ára
261.140
285.854
S-lán
V-lán
284.841
45 - 49 ára
284.074
296.099
201.125
50 - 54 ára
268.788
277.255
242.412
55 - 59 ára
245.325
269.374
236.593
159.429
60 - 64 ára
227.953
253.615
227.393
158.759
65 - 69 ára
195.928
273.927
221.324
111.176
Aldur 70 og eldri
157.365
181.603
128.350
27.524
Staða lánaflokks (þús.kr.)
180.480.568
22.467
20.045.790
190.290
Made with
69
Viðauki 1 Helstu breytingar á úthlutunarreglum skólaársins 2016 -2017:
1. Ekki verður lánað til einkanáms í tónlist frá og með námsárinu 2016-2017 líkt og boðað var í síðustu úthlutunarreglu en námsmenn sem voru í námi fá að ljúka því á grundvelli eldri reglna (gr.1.3.3). 2. Hámarkseiningarfjöldi sem hægt verður að fá lán fyrir verða 480 ECTS-einingar í stað 540 ECTS-eininga. Þetta þýðir að nemandi sem fer í grunnnám (180 ECTS), meistaranám (120 ECTS) og doktorsnám (60 ECTS) getur fengið lán sem nemur 8 skólaárum með því að nýja sér sameiginlegt svigrúm (120 ECTS) og þannig lokið á hefðbundinn hátt grunnnámi, meistaranámi og doktorsnámi á lánum frá LÍN. Námsmenn geta enn tekið tvö meistaranám eða tvær bakkalárgráður með því að nýta sér sameiginlega svigrúmið og að því gefnu að þeir fái 60 ECTS-einingar metnar úr fyrra námi. 3. Heimild námsmanna til að nýta sér svigrúm vegna barneigna er útvíkkuð þannig að aukið svigrúm sé í 12 mánuði eftir fæðingu barns í stað tveggja anna áður. (gr. 2.4.4). 4. Framfærslugrunnur námsmanna erlendis er uppfærður í samræmi við greiningu Analytica á framfærslu erlendis frá árinu 2015. Framfærslugrunnur var leiðréttur í síðustu úthlutunarreglum til hækkunar í einu lagi þar sem þar var þörf og til lækkunar allt að 10%. Þar sem lækka þurfti framfærslugrunn meira lækkar hann mest 20% á árinu 2016-2017 og það sem eftir stendur kemur til lækkunar að fullu á námsárinu 20172018 (kafli III). 5. Gert er ráð fyrir að það hlutfall sem LÍN lánar fyrir framfærslu hækki úr 90% í 92% og að frítekjumarkið verði óbreytt kr. 930.000. 6. Uppgreiðsluafslátturinn verður ákveðinn við gerð hverra úthlutunarreglna og í úthlutunarreglum 20162017 hefur hann verið ákvarðaður 7,5% (gr. 8.3.2).
70
Ársskýrsla 2017
Viðauki 2 Tafla 1 Fjöldi umsækjenda og fjöldi lánþega Skólaárið 2016-2017 Land
Skólaárið 2015-2016 Skólaárið 2015-2016
Fjöldi Fjöldi Land umLand lánþega sækjenda
Skólaárið 2014-2015 Skólaárið 2014-2015
Fjöldi Fjöldi Fjöldi Fjöldi um-umLand Land lánþega lánþega sækjenda sækjenda
Skólaárið 2013-2014 Skólaárið 2013-2014
Fjöldi Fjöldi Fjöldi Fjöldi um-umLand Land lánþega lánþega sækjenda sækjenda
Skólaárið 2012-2013
Fjöldi Fjöldi Fjöldi Fjöldi Land umsækjenda lánþega umsækjenda lánþega
Fjöldi Fjöldi umsækjenda lánþega
Austurríki
19
18
Austurríki Austurríki 19 19
18 18
Austurríki Austurríki 29 29
22 22
Austurríki Austurríki 28 28
23 23
Austurríki
27
Ástralía
27
25
Ástralía Ástralía
23 23
Ástralía Ástralía
34 34
Ástralía Ástralía
30 30
Ástralía
22
22
Bandaríkin
271
245
Bandaríkin Bandaríkin 330 330
288 288
Bandaríkin Bandaríkin 349 349
308308
Bandaríkin Bandaríkin 352352
318318
Bandaríkin
387
354
27 27
38 38
32 32
20
Belgía
12
8
Belgía Belgía
9
9
6
6
Belgía Belgía
9
9
6
6
Belgía Belgía
10 10
8 8
Belgía
8
7
Bosnia
1
1
Bosnia Bosnia
2
2
2
2
Bosnia Bosnia
2
2
2
2
Bosnia Bosnia
1 1
1 1
Bosnia
1
1
Brasilía
1
1
Brasilía Brasilía
1
1
1
1
Brasilía Brasilía
2
2
2
2
Brasilía Brasilía
1
1
1
1
Brasilía
2
2
Búlgaría Búlgaría
1
1
1
1
Búlgaría Búlgaría
Búlgaría Búlgaría
Búlgaría
2
1
1
Chile Chile
2
2
2
2
Chile Chile
2
2
2
2
Danmörk Danmörk
521 521
Danmörk Danmörk
661661
Búlgaría Chile
1
1
Chile Chile
2
Danmörk
357
291
Danmörk Danmörk
492 492
Eistland
1
1
Eistland Eistland
3
3
2
2
Eistland Eistland
3
3
3
3
Eistland Eistland
3
Ekvador Ekvador
Ekvador Ekvador
Ekvador Ekvador
1
England England
207 207
202 202
198198
Ekvador England
161
150
Filippseyjar
338 338
430430
Chile
1
1
554554
Danmörk
888
762
3
3
3
Eistland
3
2
1
1
1
Ekvador
1
1
188 188
England England
182182
England England
181181
England
237
207
Filippseyjar Filippseyjar
Filippseyjar Filippseyjar 1
1
1
1
Filippseyjar Filippseyjar 1 1
1 1
Filippseyjar
1
1
5
3
3
Finnland Finnland
5
3
3
Finnland Finnland
2 2
Finnland
5
3
21 21
Frakkland
31
29
Finnland
4
4
Finnland Finnland
Frakkland
20
19
Frakkland Frakkland 23 23
Færeyjar
Grikkland
11
9
Grikkland Grikkland 18 18
18 18
Grikkland Grikkland 22 22
20 20
Grikkland Grikkland 54 54
49 49
Grikkland
62
52
Holland
112
102
Holland Holland
124 124
111 111
Holland Holland
114 114
109109
Holland Holland
99 99
93 93
Holland
108
95
Íran
ÍranÍran
ÍranÍran
ÍranÍran
1 1
0 0
Íran
Írska lýðveldið
2
Írska Írska lýðveldið lýðveldið
3
Írska Írska lýðveldið lýðveldið
6
Írska Írska lýðveldið lýðveldið
9 9
Írska lýðveldið
8
6
4.621
Ísland Ísland 7.143 7.143 háskólanám háskólanám
8029 8029
Ísland háskólanám
9530
8137
828
Ísland Ísland sérnám sérnám
2167
1769
Færeyjar Færeyjar
Færeyjar
Ísland háskólanám Ísland sérnám
2 5.592 1.010
5
1
4
1
4
19 19 0
3
0
5
Frakkland Frakkland 27 27 Færeyjar Færeyjar
6
6
11 11
6
2 2
Frakkland Frakkland 23 23 Færeyjar Færeyjar
10 10
5.859 5.859
Ísland Ísland 8.230 8.230 háskólanám háskólanám
Ísland Ísland 6.954 9298 6.954 9298 háskólanám háskólanám
1.317 1.317
1.046 1.046
Ísland Ísland sérnám sérnám
1.723 1.723
Ísland Ísland 1.376 1.376 sérnám sérnám
1994 1994
1665 1665
Ísland sérnám
23 23
23 23
Ítalía Ítalía
30 30
26 26
Ítalía Ítalía
44 44
38 38
Ítalía
45
39
5
Japan Japan
6
6
Japan Japan
9
5
Japan
4
2 42
Ítalía
23
23
Ítalía Ítalía
Japan
5
5
Japan Japan
7
7
5
6
6
9
5
Kanada
30
25
Kanada Kanada
40 40
29 29
Kanada Kanada
53 53
44 44
Kanada Kanada
49 49
40 40
Kanada
54
Kína
2
2
KínaKína
4
4
4
4
KínaKína
6
6
5
5
Kína Kína
7 7
5 5
Kína
8
7
Kósóvó Kósóvó
Kósóvó Kósóvó
Kósóvó Kósóvó
1 1
0 0
Kósóvó
Kósóvó Króatía
2
2
Króatía Króatía
3
3
3
3
Króatía Króatía
3
3
3
3
Króatía Króatía
1 1
1 1
Króatía
Kýpur
1
1
Kýpur Kýpur
1
1
1
1
Kýpur Kýpur
Kýpur Kýpur
Kýpur
Malasía
2
1
Malasía Malasía
1
1
1
1
Malasía Malasía
1
1
1
1
Malasía Malasía
1 1
1 1
Malasía
1
1
Malta
1
1
Malta Malta
3
3
1
1
Malta Malta
Malta Malta
Malta
Mónakó Mónakó
1
1
1
1
Mónakó Mónakó
Mónakó Mónakó
1 1
1 1
Mexíkó
1
1
1
NorðurNorðurÍrland Írland
NorðurNorðurÍrland Írland
NorðurNorðurÍrland Írland
NorðurÍrland
120 120
99 99
Noregur Noregur
114 114
100100
Noregur Noregur
91 91
76 76
4
Nýja-Sjáland Nýja-Sjáland
Nýja-Sjáland Nýja-Sjáland
Nýja-Sjáland 6
6
Mónakó NorðurÍrland
1
Noregur
81
Nýja-Sjáland 3
74
Noregur Noregur
2
Nýja-Sjáland 6 6 Nýja-Sjáland
4
Perú
2
2
PerúPerú
PerúPerú
Perú Perú
1 1
1
1
Perú
1
1
Portúgal
3
2
Portúgal Portúgal
6
6
6
6
Portúgal Portúgal
2
2
2
2
Portúgal Portúgal
1 1
1
1
Portúgal
3
1
Pólland
5
5
Pólland Pólland
4
4
4
4
Pólland Pólland
4
4
4
4
Pólland Pólland
5 5
4 4
Pólland
5
4
Rúmenía
Rúmenía Rúmenía
Rúmenía Rúmenía
Rúmenía Rúmenía
Rússland
Rússland Rússland
Rússland Rússland
Rússland Rússland
Rússland
1
1
Sameinuðu arabísku f.
Sameinuðu Sameinuðu arabísku f. f. arabísku
Sameinuðu Sameinuðu arabísku f. f. arabísku
Sameinuðu Sameinuðu arabísku f. f. arabísku
Sameinuðu arabísku f.
1
1
Singapúr
Singapúr Singapúr
3
3
3
3
Singapúr Singapúr
3
3
3
3
Singapúr Singapúr
2
2
2
2
Singapúr
Skotland Skotland
54 54
47 47
Skotland Skotland
48 48
41 41
Skotland Skotland
52 52
47 47
Skotland
46
41
S-Kórea S-Kórea
1
1
S-Kórea S-Kórea
1
1
S-Kórea S-Kórea
S-Kórea
6
3
100
Slóvakía Slóvakía
84 84
79 79
Slóvakía Slóvakía
76 76
75 75
Slóvakía Slóvakía
47 47
45 45
Slóvakía
8
6 55
Skotland
34
30
S-Kórea Slóvakía
101
1
1
1
1
Spánn
51
50
Spánn Spánn
42 42
35 35
Spánn Spánn
55 55
49 49
Spánn Spánn
57 57
46 46
Spánn
57
Sviss
40
38
Sviss Sviss
33 33
30 30
Sviss Sviss
31 31
29 29
Sviss Sviss
37 37
34 34
Sviss
46
44
Svíþjóð
175
159
Svíþjóð Svíþjóð
185 185
154 154
Svíþjóð Svíþjóð
225225
192192
Svíþjóð Svíþjóð
260260
239239
Svíþjóð
283
252
Tékkland
5
5
Tékkland Tékkland
6
6
6
6
Tékkland Tékkland
2
2
2
2
Tékkland Tékkland
5 5
3 3
Tékkland
10
6
Tæland
1
1
Tæland Tæland
Tæland Tæland
1
1
1
1
Tæland Tæland
1 1
1 1
Tæland
Taiwan Taiwan
Taiwan Taiwan
Taiwan Taiwan
Taiwan
1
Taiwan Ungverjaland 88
84
Ungverjaland 109 109 Ungv erjaland
Wales
4
4
Wales Wales
Þýskaland
81
70
Þýskaland Þýskaland 76 76
64 64
Námsland Námsland
8.343
7.013
Ísland
6.602
5.449
Erlendis
1.741
1.564
Námsland Samtals:
Samtals: Samtals:
5
100 100
5
5
5
Wales Wales
5
5
103103 5
5
Ungverjaland 111111 Ungverjaland Wales Wales
1
1
Þýskaland Þýskaland 92 92
77 77
Þýskaland Þýskaland 86 86
Námsland Námsland
Námsland Námsland
10.545 10.545 8.632 8.632
Samtals: Samtals:
Ísland Ísland
8.460 8.460
6.905 6.905
Ísland Ísland
9.953 9.953
Erlendis Erlendis
2.085 2.085
1.727 1.727
Erlendis Erlendis
2.201 2.201
Þar Þar af: af:
Þar af:
Ungverjaland 111 111 Ungverjaland
12.154 12.154 10.240 10.240Samtals: Samtals:
Þar Þar af: af:
108108
Ungverjaland 106
1
0 104
Wales
3
3
75 75
Þýskaland
79
75
Námsland
66
0
Samtals:
14.330
12.166
1
13.641 13.641
11.765 11.765
8.330 8.330 Ísland Ísland
11.292 11.292
9.694 9.694
Ísland
11.697
9.906
1.910 1.910 Erlendis Erlendis
2.349 2.349
2.071 2.071
Erlendis
2.633
2.260
Þar af:
ÞarÞar af: af:
71 Made with
Made with
Viðauki 2 Tafla 2 Fjölskylduhagir námsmanna 2016-2017
Ísland Erlendis
Námsmaður í foreldrahúsum
2015-2016
Alls Ísland Erlendis
2016-2017 2016-2017 2014-2015
2015-2016 2014-2015 Breyting 2 2014-2015 Breyting 2013-2014 2015-2016 2013-2014 2012-2013 Breytin
Alls Ísland Alls Ísland Alls Alls Ísland Erlendis Ísland Erlendis AllsErlendis Ísland Erlendis AllsErlendis Ísland Erlendis Ísland Erlendis Alls Ísland Erlendis Alls Ísland Erlendis Alls
Námsmaður í Námsmaður í foreldrahúsum foreldrahúsum
1.017
0
1.017
163
0
163
1.180
0
Námsmaður í leigu-/eigin húsnæði
BarnlausBarnlaus 1.017
1.017 0
0 1.017
1.017
Með barn/börn Með barn/börn 163 á heimiliá heimili
0 163
0 163
163
1.180
1.237
0 1.237 Samtals:1.571 Samtals: 1.180
0 0 1.571 1.180 0 1.739 1.180 1.180 1.237
00 1.237
1.739 1.237 1.2370 1.792 1.571
1.571 0
1.792 1.571 0
-34,2 1.571 -34,2%
Námsmaður í Námsmaður í leigu-/eigin leigu-/eigin húsnæðihúsnæði
1.830
1.253
3.083
2.327
Einstaklingur, Einstaklingur, 1.317 3.644 2.686 1.830 barnlausbarnlaus
Einstætt foreldri, 1 barn
303
16
319
482
EinstættEinstætt 43 525 534 303 foreldri, foreldri, 1 barn 1 barn
5116 303
585 16 319
640 319 482
65 482 43
705 43 525
712 525 534
Einstætt foreldri, 2 börn eða fl.
210
8
218
315
EinstættEinstætt foreldri, 2 333 börn 2382 210 18 foreldri, börn eða fl. eða fl.
30 8 210
218 412 8
315 453 218
18 29 315
333 482 18
Sambúð, barnlaus
354
89
443
415
Sambúð, Sambúð, 354 98 513 486 barnlausbarnlaus
89 112 354
443 598 89
415 588 443
98 136 415
513 724 98
Sambúð, 1 barn
602
79
681
794
602 Sambúð, 1911 barn 1.063 117 Sambúð, 1 barn
681 794 133 60279 1.196 79 1.206 681
Sambúð, 2 börn eða fl.
971
119
1.090
1.334
Sambúð,Sambúð, 2 börn 2 börn 971 131fl. 1.465 1.613 eða eða fl.
119 1.792 1.090 1.334 179 971 119 1.847 1.090
4.270
1.564
5.834
5.667
Samtals:7.391 4.270 1.724 Samtals:6.764
Barnlaus Með barn/börn á heimili Samtals:
Einstaklingur, barnlaus
Samtals: Alls: Hlutfall
5.450 77,7%
1.564
7.014
6.904
22,3% 100,0% 80,0%
Alls: 1.724
8.628 Alls:
5.450 8.335
5 Alls 5 ár Ísland 5 ár Ísland Erlendis
-34,2% 1.739
1.739 0
4.712 1.317 3.245 3.644 1.630 2.686 3.644 2.686 1.410
4.875 1.410 4.096
-36,8 4.096 -36,8%
75 534 51
787 51 585
-59,5 585 -59,5%
-59,5% 640
640 65
382 464 333
30 51 382
41230 515
-57,7% -57,7 412
453 -57,7%
29 453
486 588 513
112 120 486
598 708 112
-37,4% -37,4 598
588 -37,4%
136 588
117 160 794
911 1.063 1.366 117 1.229 911
133 191 1.063
1.196 1.420 133
-52,0% -52,0 1.196
1.206 -52,0%
160 1.206
131 195 1.334
1.465 1.613 2.042 131 1.879 1.465
179 266 1.613
1.792 2.145 179
-49,2% -49,2 1.792
1.847 -49,2%
195 1.847
1.564 8.679 5.834 7.956 5.667 1.724 10.031 7.391 6.764 1.915 10.450 8.679 1.915 4.270 1.564 5.834 2.075 5.667 1.724 8.117 7.391 2.333 6.764 1.915
-44,2% -44,2 8.679
7.956 -44,2% 2.075 7.956
1.410 1.830 1.253 3.083 1.490 2.327 1.253 4.096 3.083 3.222 2.327 1.317
1.564 10.250 7.014 9.695 6.904 1.724 11.770 8.628 8.335 1.915 12.242 10.250 1.915 5.450 1.564 7.014 2.075 6.904 1.724 9.909 8.628 2.333 8.335 1.915
-42,7% -42,7 10.250
-36,8% 1.490 3.222 3.222
9.695 -42,7% 2.075 9.695
Hlutfall 77,7% 18,7% 22,3% 100,0% 100,0% 80,0% 17,6% 20,0% 100,0% 100,0% 81,3% 18,7% 100,0% 100,0% 20,0% 100,0% Hlutfall81,3% 77,7% 22,3% 82,4% 100,0% 80,0% 20,0% 80,9% 100,0% 19,1% 81,3% 18,7% 100,0% 82,4%
Made with
72
17,6% 82,4% 1
Ársskýrsla 2017
73
74
Ársskýrsla 2017
75
ÁRSREIKN INGUR 2017 Lánasjóður íslenskra námsmanna Kennitala: 710169-0989 Borgartúni 21, 105 Reykjavík
76
Ársskýrsla 2017
EFNISYFIRLIT Skýrsla og áritun stjórnar og framkvæmdastjóra
78
Áritun óháðs endurskoðanda
79
Rekstrarreikningur
81
Efnahagsreikningur
82
Sjóðstreymi
84
Skýringar og sundurliðanir
85
77
Skýrsla og áritun stjórnar og framkvæmdastjóra Ársreikningur Lánasjóðs íslenskra námsmanna byggir á kostnaðarverðsreikningsskilum og er gerður í samræmi við lög um ársreikninga og settar reikningsskilareglur. Hann er gerður eftir sömu reikningsskilaaðferðum og árið áður. Starfsemin á árinu
Samkvæmt rekstrarreikningi var hagnaður af rekstri sjóðsins um 4.883 millj. kr. á árinu 2017. Heildareignir námu 196.175 millj. kr. í árslok. Heildarskuldir námu 100.084 millj. kr. og bókfært eigið fé 96.092 millj. kr. Ársverk hjá sjóðnum voru 28,41 á árinu 2017. Núvirði útlána í árslok 2017 nemur 148.196 millj. kr. sem er 35.422 millj. kr. lægra en bókfært verðmæti útlána. Ítarlegri útskýringu á þessu má sjá í skýringu 18. Áhættustýring
LÍN notar umgjörð samhæfðrar áhættustýringar til að tryggja að áhættur séu skilgreindar og að þeim sé stjórnað á skipulegan hátt til að ná hæfilegri fullvissu um að yfirsýn og skilningur á áhættum í starfsemi LÍN sé til staðar á hverjum tíma á öllum sviðum í starfseminni. Í fyrstu útgáfu áhættustefnu sem stjórn LÍN samþykkti í október 2016 miðast umgjörðin við rekstraráhættur LÍN sem eru í reglubundinni vöktun yfir árið en aðrar helstu áhættur hafa verið skilgreindar og eru mældar að lágmarki árlega, sjá nánar í skýringu 17. Stjórn og framkvæmdastjóri Lánasjóðs íslenskra námsmanna staðfesta hér með ársreikning sjóðsins fyrir árið 2017 með undirritun sinni.
78
Ársskýrsla 2017
Áritun óháðs endurskoðanda Til stjórnar Lánasjóðs íslenskra námsmanna og mennta- og menningarmálaráðuneytis.
Álit Við höfum endurskoðað meðfylgjandi ársreikning Lánasjóðs íslenskra námsmanna fyrir árið 2017, í umboði Ríkisendurskoðunar. Ársreikningurinn hefur að geyma skýrslu stjórnar, rekstrarreikning, efnahagsreikning, yfirlit um sjóðstreymi, upplýsingar um mikilvægar reikningsskilaaðferðir og aðrar skýringar. Það er álit okkar að ársreikningurinn gefi glögga mynd af afkomu sjóðsins á árinu 2017, efnahag hans 31. desember 2017 og breytingu á handbæru fé á árinu 2017, í samræmi við lög um ársreikninga og settar reikningsskilareglur, og að skýrsla stjórnar hafi að geyma þær upplýsingar sem þar ber að veita í samræmi við lög um ársreikninga komi þær ekki fram annars staðar í ársreikningnum. Grundvöllur álits Endurskoðað var í samræmi við alþjóðlega endurskoðunarstaðla. Ábyrgð okkar samkvæmt stöðlunum er nánar útskýrð í kaflanum um ábyrgð endurskoðenda. Við erum óháð sjóðnum samkvæmt ákvæðum siðareglna sem gilda um endurskoðendur á Íslandi og varða endurskoðun okkar á ársreikningi sjóðsins. Við uppfyllum jafnframt aðrar kröfur um starf okkar sem endurskoðendur í samræmi við ákvæði siðareglna. Við teljum að við endurskoðunina höfum við aflað nægilegra og viðeigandi gagna til að byggja álit okkar á. Ábyrgð stjórnar og framkvæmdastjóra á ársreikningnum Stjórn og framkvæmdastjóri eru ábyrg fyrir gerð og framsetningu ársreikningsins í samræmi við lög um ársreikninga og settar reikningsskilareglur. Stjórn og framkvæmdastjóri eru einnig ábyrg fyrir því innra eftirliti sem nauðsynlegt er að sé til staðar varðandi gerð og framsetningu ársreikningsins, þannig að hann sé án verulegra annmarka hvort sem er vegna sviksemi eða mistaka. Við gerð ársreikningsins ber stjórnendum félagsins að meta hæfi þess til áframhaldandi starfsemi. Stjórnendum ber að semja ársreikning félagsins á þeirri forsendu að um áframhaldandi starfsemi sé að ræða, nema stjórnendur ætli að leysa sjóðinn upp eða hætta rekstri hans, eða hafi ekki raunhæft val um annað en að hætta starfsemi sjóðsins. Stjórnendum sjóðsins ber að setja fram viðeigandi skýringar varðandi hæfi þess til áframhaldandi starfsemi ef við á og hvers vegna stjórnendur beita forsendunni um áframhaldandi starfsemi við gerð og framsetningu ársreikningsins. Stjórn skal hafa eftirlit með gerð og framsetningu ársreikningsins. Ábyrgð endurskoðenda á endurskoðun ársreikningsins Markmið okkar er að afla nægjanlegrar vissu um að ársreikningurinn sé án verulegra annmarka, hvort sem er vegna sviksemi eða mistaka og gefa út áritun með áliti okkar. Nægjanleg vissa er mikil vissa en ekki trygging þess að endurskoðun, sem framkvæmd er í samræmi við alþjóðlega endurskoðunarstaðla, muni ávallt leiða í ljós alla verulega annmarka séu þeir til staðar. Annmarkar geta stafað af sviksemi eða mistökum og eru metnir verulegir ef þeir, einir og sér eða samanlagðir, gætu haft áhrif á fjárhagslegar ákvarðanir notenda sem grundvallaðar eru á ársreikningnum.
79
Áritun óháðs endurskoðanda frh. Endurskoðun í samræmi við alþjóðlega endurskoðunarstaðla byggir á faglegu mati og faglegri tortryggni. Við framkvæmum einnig eftirfarandi: Greinum og metum áhættuna af verulegum annmörkum, vegna sviksemi eða mistaka, og skipuleggjum endurskoðunaraðgerðir til að mæta þessari áhættu og öflum endurskoðunargagna sem eru nægjanleg og viðeigandi grunnur fyrir áliti okkar. Áhættan af því að greina ekki verulega annmarka sem stafa af sviksemi er meiri en áhætta af annmörkum vegna mistaka, þar sem sviksemi getur stafað af fölsun, misvísandi framsetningu ársreiknings, að mikilvægum atriðum sé viljandi sleppt, samanteknum ráðum eða að innra eftirlit sé sniðgengið. Öflum skilnings á innra eftirliti sem er viðeigandi fyrir endurskoðun okkar í þeim tilgangi að hanna endurskoðunaraðgerðir, en ekki til þess að gefa álit á virkni innra eftirlits sjóðsins. Metum hvort val stjórnenda á reikningsskilaaðferðum sé viðeigandi og hvort matsaðferðir þeirra séu raunhæfar. Einnig skoðum við hvort tengdar skýringar séu við hæfi. Ályktum um notkun stjórnenda á forsendunni um áframhaldandi starfsemi og metum á grundvelli endurskoðunarinnar hvort verulegur vafi leiki á rekstrarhæfi eða hvort aðstæður séu til staðar sem gætu valdið verulegum efasemdum um rekstrarhæfi. Ef við teljum að veruleg óvissa ríki, ber okkur að vekja sérstaka athygli á viðeigandi skýringum í ársreikningnum um óvissuna og ef þær upplýsingar eru ekki nægjanlegar að okkar mati, víkjum við frá fyrirvaralausu áliti. Niðurstaða okkar byggir á þeim endurskoðunargögnum sem við höfum aflað fram að dagsetningu áritunar okkar. Engu að síður geta atburðir eða aðstæður í framtíðinni leitt til þess að félagið verði ekki lengur rekstrarhæft. Metum framsetningu, gerð og innihald ársreikningsins í heild, að meðtöldum skýringum og hvort hann grundvallast á fyrirliggjandi færslum og atburðum og gefi glögga mynd samanber álit okkar. Við upplýsum stjórn meðal annars um áætlað umfang og tímasetningu endurskoðunarinnar og veruleg atriði sem upp geta komið í endurskoðun okkar, þar á meðal verulega annmarka í innra eftirliti ef við á. Reykjavík, 22. mars 2018 PricewaterhouseCoopers ehf
80
Ársskýrsla 2017
Rekstrarreikningur ársins 2017 Skýr.
2017
2016
Vaxtatekjur
6, 18
2.280.366
2.313.079
Verðbætur
18
3.830.218
4.526.712
106.167
137.499
6.216.750
6.977.290
Vaxtatekjur
Lántökugjöld á námslán
Vaxtagjöld Vaxtagjöld
18
3.529.071
3.672.959
Verðbætur
18
1.636.545
2.031.163
25.000
35.002
5.190.616
5.739.123
1.026.134
1.238.167
68.458
71.261
9.416
9.324
77.874
80.585
Lántökugjöld tekinna lána
Hreinar vaxtatekjur (vaxtagjöld)
Aðrar rekstrartekjur Tilkynningargjald Aðrar rekstrartekjur
Önnur rekstrargjöld Laun og launatengd gjöld
3
274.759
268.349
Annar rekstrarkostnaður
4
258.588
218.984
91.903
118.466
56.855
46.499
682.105
652.299
3.504.317
5.121.414
4.186.422
5.773.414
(3.082.414)
(4.454.662)
7.965.900
8.066.200
4.883.486
3.611.538
Vaxtastyrkir til námsmanna Afskriftir rekstrarfjármuna
5
Framlag á afskriftarreikning útlána
12
Rekstur án ríkisframlags
Framlag ríkissjóðs
Tekjuafgangur ársins
2
81
Efnahagsreikningur 31.desember 2017 Skýr.
2017
2016
11.267.016
7.637.732
Eignir
Handbært fé Sjóður og bankainnstæður
Útlán Gjaldfallnar afborganir og vextir útlána,önnur skuldabréf
6
9.949.969
7.997.575
Námslán 1976-1982 (V-lán)
7
172.537
190.290
Námslán 1982-1992 (S-lán)
8
18.888.771
20.045.790
Námslán 1992-2005 (R-lán)
9
20.609.167
22.466.893
Námslán frá 2005 (G-lán)
10
184.852.989
180.480.568
Markaðskjaralán
11
22.759
29.953
234.496.193
231.211.069
(50.878.663)
(47.721.239)
183.617.531
183.489.830
Afskriftarreikningur útlána
12
Aðrar eignir Rekstrarfjármunir
5
173.800
147.977
Ríkissjóður viðskiptareikningur
14
1.095.226
0
21.921
23.334
1.290.947
171.311
196.175.949
191.298.873
Aðrar kröfur
Eignir alls
82
Ársskýrsla 2017
Efnahagsreikningur 31.desember 2017 Skýr.
2017
2016
97.757.793
97.704.669
0
1.902
94.955
79.326
Áfallnir vextir
2.171.275
2.247.060
Lánadrottnar
59.911
57.842
Skammtímaskuldir
2.326.141
2.386.130
Skuldir
100.083.934
100.090.799
96.091.560
91.208.074
196.175.494
191.298.873
Skuldir og eigið fé
Skuldir
Langtímalán Skuldir í íslenskum krónum, verðtryggð lán
16
Aðrar skuldir Ríkissjóður viðskiptareikningur Ríkissjóður vegna jöfnunarstyrkja
Eigið fé
Skuldir og eigið fé alls
13
15
83
Sjóðstreymi ársins 2017 Skýr.
2017
2016
4.883.486
3.611.538
56.855
46.499
1.636.545
2.031.163
(3.823.912)
(4.515.153)
3.504.318
5.121.115
6.257.290
6.295.162
(3.233.808)
(1.385.239)
3.023.483
4.909.923
Veitt námslán
(8.833.032)
(11.457.688)
Afborganir námslána
11.104.933
9.734.809
(82.677)
(94.464)
2.189.223
(1.817.343)
5.000.000
7.000.000
(6.583.421)
(6.597.248)
(1.583.421)
402.752
Hækkun á handbæru fé
3.629.284
3.495.332
Handbært fé í ársbyrjun
7.637.732
4.142.400
11.267.016
7.637.732
Greiddir vextir af langtímaskuldum
3.546.942
3.549.997
Innborgaðir vextir af útlánum
1.576.115
1.460.851
255.714
313.406
Rekstrarhreyfingar Tekjuafgangur (halli) ársins
Rekstrarliðir sem ekki hafa áhrif á fjárstreymi: Afskriftir rekstrarfjármuna
5
Verðbætur langtímalána Verðbætur námslána Framlag í afskriftarsjóð
12 Veltufé frá rekstri
Breytingar á rekstrartengdum eignum og skuldum Handbært fé frá rekstri
Fjárfestingahreyfingar
Fjárfesting í varanlegum rekstrarfjármunum
5
Fjármögnunarhreyfingar Veitt námslán Afborganir langtímalána
Handbært fé í lok árs
Aðrar upplýsingar
Innborgaðir vextir af bankainnistæðum
84
Ársskýrsla 2017
Skýringar 1. Mikilvægar reikningsskilaaðferðir
Grundvöllur reikningsskila a. Ársreikningur Lánasjóðs íslenskra námsmanna er gerður í samræmi við lög um ársreikninga og settar reikningsskilareglur. Hann byggir á kostnaðarverðsreikningsskilum og er gerður eftir sömu reikningsskilaaðferðum og árið áður. Verðtrygging b. Verðtryggðar eignir og skuldir eru færðar miðað við vísitölur sem tóku gildi í ársbyrjun 2018. Útlán c. Útlán eru færð til eignar með verðbótum í árslok. Verðtryggð útlán eru færð miðað við vísitölur sem tóku gildi í ársbyrjun 2018. Fjármunatekjur og fjármagnsgjöld d. Vaxtatekjur eru tekjufærðar miðað við upphaflega ávöxtunarkröfu skuldabréfaeignar þegar gjalddagi er myndaður, þá eru áfallnir vextir tekjufærðir frá lokun skuldabréfs eða síðasta gjalddaga. Áfallnir dráttavextir eru tekjufærðir þegar ekki er óvissa um innheimtu þeirra. Lántaka e. Öll lán eru verðtryggð og eru áfallnar verðbætur og vextir færð upp í ársbyrjun 2018. Afskriftareikningur útlána f. Afskriftareikningur útlána er myndaður til að mæta fyrirsjáanlegum töpum á útlánum sjóðsins á líftíma útistandandi námslána. Námslán eru veitt til lengri tíma. Endanlegt útlánatap kemur oftast ekki í ljós fyrr en við lok endurgreiðslutíma. Eðli máls samkvæmt er matið því háð mikilli óvissu. Sömu aðferð er beitt við mat afskriftarreikningsins og beitt var á síðasta ári. Sérstakt reiknilíkan er notað við mat á því hve afskriftareikningurinn þarf að vera stór á hverjum tíma. Reiknilíkanið byggir m.a. á lánakjörum hinna ýmsu lánaflokka, forsendum um kaupmáttaraukningu, forsendum um þróun tekna eftir aldri og dánarlíkum. Rekstrarfjármunir g. Rekstrarfjármunir eru færðir til eignar á kostnaðarverði að frádregnum afskriftum. Afskriftir eru reiknaðar sem fastur hundraðshluti miðað við áætlaðan endingartíma eignanna þar til niðurlagsverði er náð. Áætlaður endingartími greinist þannig: Tölvubúnaður ...................................................................................................... 5 ár Húsbúnaður ......................................................................................................... 5 ár Skrifstofuáhöld, tæki ............................................................................................ 5 ár Handbært fé h. Til handbærs fjár í sjóðstreymi teljast sjóður og óbundnar innstæður á bankareikningum. 85
Skýringar 2. Framlag ríkisins
Fjárveitingar í fjárlögum 2017 til Lánasjóðs íslenskra námsmanna námu 7.965,9 millj. kr. 3. Starfsmannamál
Ársverk voru 28,41 árinu 2017 samanborið við 29,17 á árinu 2016 og 29,94 á árinu 2015 sem er lækkun um 0,76 stöðugildi eða um 2,6%. Laun- og launatengd gjöld hækka um 1,7% og laun- og launatengd gjöld á ársverk hækka um 4,4%.
Laun Launatengd gjöld Áfallið orlof, breyting Laun og launatengd gjöld samtals Starfsmannakostnaður Laun, launatengd gjöld og starfsmannakostnaður samtals
2017
2016
214.860
211.113
49.087
48.518
1.452
959
265.399
260.590
9.360
7.759
274.759
268.349
Laun stjórnar og framkvæmdastjóra námu 22,6 millj. kr. á árinu, þar af laun framkvæmdastjóra um 15,8 millj. kr. og laun stjórnarformanns 1,4 millj. kr. 4. Annar rekstrarkostnaður
Annar rekstrarkostnaður hækkar að meðaltali um 18,1% milli ára. Veruleg hækkun varð á kostnaði við aðkeypta sérfræðiþjónustu, sem skýrist einkum af lögfræðikostnaði. Þá hækkar rekstur tölvukerfis töluvert á milli ára sem og þjónustugjöld banka sem skýrist af fleiri greiðendur velja greiðsludreifingu. Lækkun er á öðrum rekstrarliðum.
2017
2016
Skrifstofu- og stjórnunarkostnaður
1.349
2.387
Sími, afnotagjöld, póstburðargjöld
21.389
22.182
1.160
1.315
Funda- og ferðakostnaður Aðkeypt sérfræðiaðstoð
130.742
92.706
Rekstur og viðhald tölvukerfis
33.205
25.919
Húsnæðiskostnaður
40.273
40.983
Þjónustugjöld banka
18.009
13.447
Málskotsnefnd
6.200
14.677
Ýmiss kostnaður
6.263
5.369
258.588
218.984
86
Ársskýrsla 2017
Skýringar 5. Bókfært verðmæti og afskriftir rekstrarfjármuna
Skrifstofuáhöld Stofnverð í ársbyrjun Keypt á árinu Stofnverð 31.12.2017 Afskrifað áður
6.372
Húsbúnaður
Tölvubúnaður
71.364
809.438
Samtals 887.174
3.660
2.016
77.001
82.677
10.032
73.380
886.439
969.851
5.834
61.172
672.191
739.196
Afskrifað á árinu
530
3.106
53.218
56.855
Afskrifað samtals
6.364
64.278
725.409
796.051
Bókfært verð 31.12.2017
3.668
9.102
161.030
173.800
6. Gjaldfallnar afborganir og vextir útlána, önnur skuldabréf
Áfallnir dráttarvextir fyrra árs eru ekki færðir. Ógreiddar afborganir eru alls 4.431,9 millj.kr. (2016: 2.917 millj. kr.) þar af eru 2.126,7 millj.kr. (2016: 1.984 millj.kr.) á kröfuvakt og í löginnheimtu eru 1.962,7 millj.kr. (2016: 625 millj. kr.) Þá eru 26,2 millj.kr. (2016: 60 millj.kr.) í milliinnheimtu og 316,3 millj.kr. (2016: 248 millj.kr.) í greiðsludreifingu.
Áfallnir vextir útlána
2017
2016
4.911.882
4.465.945
Ógreiddar gjaldfallnar afborganir V-lána
6.818
10.004
Ógreiddar gjaldfallnar afborganir S-lána
440.017
392.749
Ógreiddar gjaldfallnar afborganir R-lána
772.363
681.655
Ógreiddar gjaldfallnar afborganir G-lána
3.212.700
1.832.429
Önnur skuldabréf
606.191
614.794
9.949.969
7.997.575
7. Námslán veitt 1976-1982
Eftirstöðvar námslána sem veitt voru á árunum 1976-1982 á grundvelli laga nr. 57/1976. Lánskjör: Verðtryggð en vaxtalaus lán. Endurgreiðsla er miðuð við mismunandi hlutfall af tekjum umfram tilteknar viðmiðunartekjur. Endurgreiðslur hefjast 3 árum eftir námslok og standa yfir í 20 endurgreiðsluár hið lengsta. Lánaflokkur V 2017 Staða lánaflokksins í ársbyrjun Gjaldfallið á árinu Afskriftir tapaðra krafna Afskriftir vegna 20 ára reglu
2016
190.290
209.961
(4.384)
(12.679)
(47)
(331)
(24.678)
(9.764)
Reiknaðar verðbætur ársins
14.303
4.251
Afborganir af höfuðstóli
(2.946)
(1.148)
172.537
190.290
87
Skýringar 8. Námslán veitt 1982-1992
Eftirstöðvar námslána sem veitt voru á árunum 1982-1992 á grundvelli laga nr. 72/1982. Lánskjör: Verðtryggð en vaxtalaus lán. Endurgreiðsla er miðuð við 3,75% af útsvarsstofni. Endurgreiðslur hefjast 3 árum eftir námslok og standa yfir í 40 endurgreiðsluár hið lengsta. Lánaflokkur S
2017
2016
Staða lánaflokksins í ársbyrjun
20.045.790
21.245.981
Gjaldfallið á árinu
(1.243.210)
(1.242.520)
(17.811)
(105.829)
(3.110)
(25.676)
331.688
445.758
(224.575)
(271.924)
18.888.771
20.045.790
Afskrifað vegna látinna lánþega Afskriftir tapaðra krafna Reiknaðar verðbætur ársins Afborganir af höfuðstóli
9. Námslán veitt 1992-2005
Eftirstöðvar námslána sem veitt voru á árunum 1992-2005 á grundvelli laga nr. 21/1992. Lánskjör: Verðtryggð lán með 1% vöxtum. Endurgreiðsla er 4,75% af útsvarsstofni. Endurgreiðslur hefjast 2 árum eftir námslok. Greiðslur af eldri námslánum frestast þar til lán samkvæmt þessum lögum eru að fullu greidd. Lánaflokkur R
2017
2016
Staða lánaflokksins í ársbyrjun
22.466.893
24.253.661
Gjaldfallið á árinu
(1.952.314)
(1.916.816)
Afskrifað vegna látinna lánþega
(16.207)
(37.159)
Afskriftir tapaðra krafna
(33.491)
(11.154)
Reiknaðar verðbætur ársins
359.773
478.223
(215.487)
(299.861)
20.609.167
22.466.893
Afborganir af höfuðstóli
88
Ársskýrsla 2017
Skýringar 10. Námslán veitt frá 2005
Eftirstöðvar námslána sem veitt hafa verið frá árinu 2005 á grundvelli laga nr. 21/1992, sbr. lög nr. 140/2004. Lánskjör: Verðtryggð lán með 1% vöxtum. Endurgreiðsla er 3,75% af samanlögðum útsvars- og fjármagnstekjuskattsstofni. Endurgreiðslur hefjast 2 árum eftir námslok. Lánaflokkur G
Staða lánaflokksins í ársbyrjun Veitt lán á árinu Gjaldfallið á árinu
2017
2016
180.480.568
171.557.496
8.833.032
11.457.688
(6.447.701)
(4.914.786)
Afskrifað vegna látinna lánþega
(76.852)
(112.237)
Afskriftir tapaðra krafna
(47.086)
(40.022)
3.118.733
3.592.158
(1.007.706)
(1.059.728)
184.852.989
180.480.568
Reiknaðar verðbætur ársins Afborganir af höfuðstóli
11. Markaðskjaralán
Markaðskjaralán voru veitt vegna skólagjalda í sérnámi og grunnháskólanámi erlendis þar sem ekki eru veitt námslán vegna skólagjalda á hefðbundnum kjörum.
2017
2016
Staða í ársbyrjun
29.953
50.535
Gjaldfallið á árinu
(6.608)
(15.347)
(585)
(5.237)
22.759
29.952
Reiknaðar verðbætur á árinu
89
Skýringar 12. Afskriftareikningur útlána
Gert hefur verið reiknilíkan sem metur hve hár afskriftareikningur þarf að vera á hverjum tíma. Helstu þættir í þessum útreikningum eru lánakjör hinna ýmsu lánaflokka, forsendur um kaupmáttaraukningu, forsendur um þróun tekna eftir aldri og dánarlíkur. Í forsendum fyrir reiknilíkanið er gert ráð fyrir að hlutfall gjaldþrota hjá greiðendum sé 2017: 0,30% (2016: 0,30%, 2015: 0,30%, 2014: 0,30%) og hlutfall veittra undanþága frá endurgreiðslum sé 4% (2016: 4%, 2015: 4%, 2014: 4%). Samkvæmt reiknilíkani er afskriftarframlagið metið alls 3.157,4 millj.kr. Í afskriftarreikningi útlána er einnig tekið tillit til krafna sem eru komnar á kröfuvakt til viðbótar þeim kröfum sem áður hafði verið gert ráð fyrir með framlagi. Það er gert með sértæku framlagi sem er 90% af kröfum á kröfuvakt, alls 1.718 millj.kr (2016: 1.652 millj. kr., 2015: 1.581 millj.kr.) og eru breytingar á framlaginu á milli ára dregnar frá afskriftarframlaginu, þar af eru 65,4 millj. kr. á árinu 2017.
Afskriftareikningur útlána í ársbyrjun
2017
2016
47.721.239
43.007.810
Endanlega töpuð útlán á árinu
(346.894)
(407.686)
Almennt framlag í afskriftareikning, gjaldfært á árinu
3.438.901
5.049.619
65.417
71.496
50.878.663
47.721.239
Sértækt framlag v.kröfuvaktar, gjaldfært á árinu Afskriftareikningur útlána í árslok
Veruleg breyting varð á almenna framlaginu í afskriftarreikningi á árinu 2014 vegna breytinga á þremur grunnforsendum fyrir útreikning á framlagi. Á árinu 2014 varð breyting á hlutfalli gjaldþrota hjá greiðendum og hlutfalli veittra undanþága frá endurgreiðslum. Greining hefur verið gerð á þessum hlutföllum reglulega sem hluti af áhættugreiningu sjóðsins og til þess að meta hvort hlutlæg vísbending sé til staðar fyrir virðisrýrnun útlána. Lán án ábyrgða vega sífellt stærri hluta af útlánasafninu þar sem hætt var að krefjast ábyrgðamanna á námslánum eftir mitt ár 2009, í framhaldi af lagabreytingu þar sem hætt var að krefjast ábyrgðarmanna á námslán. Í lok árs 2017 má ætla að þau séu um 121,3 milljarðar (2016: 112 milljarðar, 2015: 107 milljarðar 2014: 90 milljarðar) eða um 52% 2017 (2016: 49%, 2015: 45%, 2014: 40%) af lánasafninu sem er án ábyrgðamanns. Í framtíð á eftir að koma betur í ljós hversu mikið tap verður vegna vanskila á lánum án ábyrgða og áhrif þess á sjóðinn en hlutfall gjaldþrota hjá greiðendum um áramót 2017 er orðið 0,24% (2016: 0,23%, 2015: 0,36%, 2014: 0,30%). Í byrjun árs 2018 lágu upplýsingar fyrir hjá LÍN að veittar undanþágur frá afborgun af lánum væru að minnka og hlutfall þeirra væru komið í 2,48 % á árinu 2017 (2016: 2,63%, 2015: 2,98%, 2014: 4%). Í reiknilíkani þarf að gefa sér forsendur um hverjar afborganir þeirra verði sem ekki hafa hafið endurgreiðslur lána. Á undanförnum árum hefur verið miðað við meðalafborgun S-lána. Vægi S-lána er stöðugt að fara minnkandi í lánasafni og því var gerð breyting á árinu 2014 að breyta viðmiðinu í meðalafborgun allra lána uppfært til verðlags um áramót. Þessi meðalafborgun lána í hlutfalli við útlán hefur farið lækkandi síðastliðin ár. Sú breyting endurspeglast í afskriftarreikningi útlána hverju sinni.
90
Ársskýrsla 2017
Skýringar 13. Jöfnunarstyrkir
Jöfnunarstyrkir eru veittir samkvæmt reglugerð nr. 692/2003. Um er að ræða dvalarstyrki til framhaldsskólanema sem ekki geta sótt framhaldsskóla í heimabyggð. Akstursstyrkir eru veittir til framhaldsskólanema sem sækja skóla fjarri lögheimili. Sjóðurinn hefur umsýslu með jöfnunarstyrkjum. Fjárveiting ársins 2017 vegna þessara styrkja voru 627,7 millj. kr. Greitt frá ríkissjóði á árinu 2017 voru 627,7 millj.kr. Þóknun sjóðsins nemur 1,5% af árlegu framlagi úr ríkissjóði og er færð undir liðinn aðrar tekjur.
Staða viðskiptareiknings í ársbyrjun Endurgreitt framlag til ríkissjóðs vegna 2016 Móttekið framlag frá ríkissjóði Veittir styrkir til skólaaksturs Veittir jöfnunarstyrkir Kosntaður vegna hugbúnðarþróunar og auglýsingar Endurgreiddir jöfnunarstyrkur vegna 2016 Þóknun til Lánasjóðsins Staða viðskiptareiknings í árslok
2017
2016
(79.326)
237.630
79.326
0
(627.700)
(859.258)
10.122
10.873
509.456
522.466
3.752
0
0
(360)
9.416
9.323
(94.955)
(79.326)
14. Viðskiptareikningur ríkissjóðs
Í árslok 2017 nam krafa sjóðsins við ríkissjóð 1.095 millj. kr. en í ársbyrjun var skuld að fjárhæð 1,9 millj. kr. Staðan við ríkissjóð hefur því hækkað um 1.097 millj. kr. á árinu.
Staða í ársbyrjun Ríkisframlag Greitt úr ríkissjóði Staða í árslok
2017
2016
(1.902)
48.480
7.965.900
8.066.200
(6.868.772)
(8.116.582)
1.095.226
(1.902)
15. Yfirlit um breytingu á eigin fé
Bókfært eigið fé nemur 96.091,6 milljónum kr. í árslok.
2017
Eigið fé í ársbyrjun Tekjuafgangur ársins Eigið fé í árslok
91.208.074 4.883.486 96.091.560
91
Skýringar 16. Yfirlit um langtímaskuldir og vaxtakjör
Öll langtímalán sjóðsins voru upphaflega frá Endurlánum ríkissjóðs. Lánin eru alls 59 þar af eru 12 til 15 ára og 47 til 25 ára. Þau eru verðtryggð með föstum vöxtum. Breyting var gerð á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, nr. 1/1997, með síðari breytingum, sem tók gildi 1. janúar 2017 þar sem breytingar á lögunum lúta m.a. að því að gera lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins sjálfbæran. Til að fjármagna kostnað ríkissjóðs vegna þessa var ákveðið að framselja stóran hluta lánasafns ríkissjóðs vegna LÍN til LSR. Engar breytingar voru gerðar á lánunum að öðru leyti en því að uppsagnarákvæði skuldabréfanna var felld út og greiðast nú afborganir af þessum skuldabréfunum til LSR í stað Endurlána ríkissjóðs.
2017
Ríkissjóður, verðtryggð með vísitölu neysluverðs (vextir 1,95-6,4%)
37.355.617
LSR, verðtryggð með vísitölu neysluverðs (vextir 2,3-4,3%)
60.402.176 97.757.793
Afborganir langtímaskulda greinast þannig á næstu ár: Afborganir 2018
6.426.230
Afborganir 2019
5.931.216
Afborganir 2020
5.404.996
Afborganir 2021
4.995.287
Afborganir 2022
4.995.287
Síðar
70.004.776
Langtímaskuldir, þ.m.t. næsta árs afborganir
97.757.793
92
Ársskýrsla 2017
Skýringar 17. Áhættustýring
LÍN stendur frammi fyrir áhættum í starfsemi sinni sem tengjast markmiðum og hlutverki LÍN. Umgjörð samhæfðrar áhættustýringar setur ramma um feril áhættustýringar sem er á ábyrgð stjórnar og framkvæmdastjóra LÍN. Framkvæmdastjóri ber ábyrgð gagnvart stjórn á að þróaðar séu aðferðir við að greina, meta, mæla og stýra áhættum í starfseminni ásamt viðeigandi upplýsingagjöf og viðbrögðum. Innleiðing samhæfðrar áhættustýringar hjá LÍN hófst með áhættustefnu dags. 25.10.2016. Áhættustefnan miðast við rekstraráhættur LÍN sem eru í reglubundinni vöktun yfir árið en aðrar helstu áhættur hafa verið skilgreindar og eru mældar að lágmarki árlega. Það eru eftirfarandi áhættur: Útlánaáhætta/innheimtuáhætta
Útlánaáhætta/innheimtuáhætta sem sjóðurinn ber vegna lánveitinga til námsmanna og krafna á fjármálastofnanir, ef viðskiptavinur sjóðsins uppfyllir ekki samningsbundnar skyldur sínar gagnvart sjóðnum. Nánar má sjá áhrif af þessari áhættu í skýringu 12. Endurgreiðsluáhætta
Endurgreiðsluáhætta felst í því að lán fáist ekki endurgreidd þar sem endurgreiðslur eru háðar tekjum og undanþágur fyrir greiðslum eru heimilar samkvæmt ákveðnum reglum. Einnig fellur lán niður við andlát lánþega. Með hækkandi námslánum til einstaklinga eykst endurgreiðsluáhætta LÍN. Nánar má sjá áhrif af þessari áhættu í skýringu 12. Vaxtaáhætta
Vaxtaáhætta er markaðsáhætta sem felst í því að LÍN geti ekki endurspeglað eigin fjármögnunarkjör í útlánum sínum til námsmanna. Þannig er LÍN rekið með neikvæðum vaxtamun og þessi neikvæði vaxtamunur lækkar núvirði útlánanna. Nánar má sjá áhrif af þessari áhættu í skýringu 18. Verðtryggingaráhætta
Verðtryggingaráhætta er rakin til mismunar á verðtryggðum eignum og skuldum. Þar sem stærstur hluti af eignum og skuldum LÍN er verðtryggður er að öllu jöfnu nokkurt jafnvægi milli verðtryggðra eigna og skulda á hverjum tíma. Nánar má sjá áhrif af þessari áhættu í skýringu 18.
93
Skýringar 18. Aðrar upplýsingar Núvirði útlána
Útlánaflokkar sjóðsins eru fjórir með mismunandi lánakjörum. V-lán og S-lán eru verðtryggð en bera ekki vexti. R-lán og G-lán eru einnig verðtryggð en bera 1% vexti. Vextir af lánum sem standa sjóðnum til boða og tekin hafa verið til fjármögnunar sjóðsins eru mun hærri en vextir af námslánum. Reiknað hefur verið út núvirði útlána sjóðsins í árslok 2017 miðað við 3,49% (2016: 3,60%, 2015: 3,69%, 2014: 3,79%, 2013: 3,88%) ávöxtunarkröfu en sú ávöxtunarkrafa samsvarar meðalvöxtum langtímalána sem sjóðurinn hefur að láni hjá Endurlánum ríkissjóðs. Niðurstaða útreikninganna er sú að núvirði útlána er 148.196 í árslok 2017 (2016: 146.312 millj. kr., 2015:140.835 millj.kr., 2014: 132.918 millj.kr., 2013: 129.378 millj.kr.) en bókfært verðmæti útlána að frá dregnum afskriftareikningi útlána er 183.618 millj.kr. (2016:183.490 millj.kr., 2015: 180.540 millj.kr., 2014: 171.453 millj.kr., 2013: 168.189 millj. kr.) Mismunurinn, 35.422 millj.kr. (2016: 37.178 millj.kr., 2015: 39.705 millj. kr., 2014: 38.535 millj.kr., 2013: 38.811 millj. kr.) endurspeglar þann viðbótarkostnað sem fylgir því að reka sjóðinn miðað við ofangreindar forsendur út lánstíma núverandi útlána. Kostnaði sjóðsins af því að lána út á lægri vöxtum en sjóðurinn býr við varðandi fjármögnun, er þannig dreift á lánstíma útlánanna. Vaxtatekjur, vaxtagjöld og verðbætur
Námslán V, S, R og G eru öll verðtryggð en eingöngu R og G lán eru með 1% vöxtum. V og S eru vaxtalaus lán. Langtímalán sjóðsins eru öll verðtryggð með föstum vöxtum á bilinu 1,95 - 6,4%. Þar sem langtímlán sjóðsins eru með hærri vexti en útlán sjóðsins er vaxtamunur neikvæður miðað við bókfært verð útlána og langtímalána í lok árs 2017 og 2016. Á árinu 2017 hækkaði vísitala neysluverðs um 1,73% en á árinu 2016 2,1%, 2015 um 2,0% og á árinu 2014 var hækkun vísitölunnar 1,0%. Þar sem útlán eru að hærri fjárhæð en langtímalán sjóðsins hefur breyting verðbóta meiri áhrif á rekstrartekjur en rekstrargjöld. Þar af leiðandi eru nettó verðbætur í lok árs 2017 að fjárhæð 2.193,7 millj. kr. en í lok árs 2016 2.495,5 millj.kr., í lok árs 2015 2.316 millj.kr. og í lok árs 2014 1.120 millj.kr.
94
Ársskýrsla 2017
Skýringar Fimm ára yfirlit í millj. kr.
Á verðlagi hvers árs
2017
2016
2015
2014
2013
Hreinar vaxtatekjur
1.026
1.238
762
(533)
2.161
Aðrar rekstrartekjur
78
81
68
59
50
Önnur rekstrargjöld
(682)
(652)
(613)
(659)
(639)
Framlag á afskriftareikn. útlána
(3.504)
(5.121)
(1,594)
(7.869)
(3.088)
Tekjuhalli án ríkisframlags
(3.082)
(4.455)
(1,377)
(9.002)
(1.516)
Ríkisframlag
7.966
8.066
8,344
8.359
8.486
Tekjuafgangur (halli) ársins
4.883
3.612
(6,967)
(643)
6.970
11.267
7.638
4,142
2.118
1.009
Útlán
234.496
231.211
223,548
213.090
202.213
Afskriftareikningur útlána
(50.879)
(47.721)
(43,008)
(41.637)
(34.024)
1.291
171
395
153
144
196.175
191.299
185,078
173.723
169.342
97.758
97.705
95,271
90.968
86.066
2.326
2.386
2,211
2.126
2.004
100.084
100.091
97,482
93.093
88.069
96.092
91.208
87,597
80.630
81.273
196.175
191.299
185,078
173.723
169.342
Rekstur
Efnahagur
Handbært fé
Aðrar eignir Eignir alls
Langtímaskuldir Aðrar skuldir Skuldir alls Eigið fé Skuldir og eigið fé alls
95
96