Page 1

1

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 1

18-3-2012 16:06:51


2

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 2

18-3-2012 16:06:51


Een bewogen jaar Herineringen van Mine Kers over het laatste jaar van de Tweede Wereldoorlog (1944-1945)

3

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 3

18-3-2012 16:06:51


Colofon 1e druk 2012 Š 2012 Lian Reijlink

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op enige wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur en de uitgever.

04

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 4

18-3-2012 16:06:51


INHOUDSOPGAVE Pagina:

Inleiding

04

Deel 1 - De mannen van huis

10

Deel 2 - De bruiloft

18

Deel 3 - Een moeilijke winter

24

Deel 4 - De bevrijding

32

Slotwoord

42

05

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 5

18-3-2012 16:06:51


Beste lezer,

In dit boekje zijn de verhalen te lezen van Mine Kers. Gedurende het laatste jaar van de tweede wereldoorlog legde zij haar ervaringen vast op papier. Ik, Lian Reijlink (kleindochter van Mine), heb de eer deze verhalen te bundelen in dit boekje, dankzij de hulp van Dini Vlogtman (dochter van Mine). In 1944 was Mine Kers 23 jaar en woonde zij in Dijkerhoek, bij haar ouders op een boerderij, genaamd Bolink. Mine trouwde dat jaar met Jan-Willem Reijlink waardoor hij ook op de boerderij kwam wonen. De eerste jaren van de oorlog waren relatief rustig verlopen, het laatste jaar bleek echter een zware te worden. Het oorlogsfront rukte op vanuit het zuiden en daarmee nam de onrust toe. Voor het gezin Kers werd het leven naast de spoorlijn steeds gevaarlijker. Ook werd vader Kers steeds zieker, waardoor het gezinsleven behoorlijk veranderde. Op de volgende pagina’s is een toelichting te vinden met namen van personen en een kaart met lokaties om het verhaal beter te kunnen plaatsen.

Lian Reijlink

kleindochter van Mine

06

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 6

18-3-2012 16:06:51


10

2

9

1 4 5

3 6 8 7

Dijkerhoek (Holten): 1. Fam. Kers (Bolink): Mine, vader en moeder 2. Fam. Broekhuis, ook wel De Smid genoemd: Gerrit en Dina (zus van Mine) en kinderen Mineke en Evert-Jan. 3. Nekkers 4. Peters 5. Maatboer 6. Kosman 7. Walboer 8. Strokappe 9. Kloosterboer 10. Bruins (politie)

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 7

07

18-3-2012 16:06:51


11 12

13

08

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 8

18-3-2012 16:06:51


1

Bathmen: 11. Hul = Broer van Mine 12. Haar = Zus Mine 13. Denneboom = Broer van Mine 14. Boermark = Broer van Mine

14

09

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 9

18-3-2012 16:06:52


Een bewogen jaar

Herinneringen van Mine Kers over het laatste jaar van de Tweede Wereldoorlog

Deel 1

De mannen van huis juni 1944 tot oktober 1944

In het najaar van 1944 dachten we dat het einde van de oorlog in zicht was. De geallieerde legers trokken op vanuit BelgiĂŤ. Helaas kwam deze opmars bij Arnhem tot stilstand. De oorlog duurde nog voort. We hadden bar veel last van beschietingen op het spoor en op treinen, omdat de boerderij niet ver van het spoor staat. Het beloofde een heel moeilijke winter te worden..

Juni 1944 Vader krijgt moeilijkheden met zijn gezondheid. Lopen gaat steeds moeilijker en hij denkt dingen te zien die er niet zijn! Na een bezoek aan een specialist blijkt dat het niet meevalt en dat vader een moeilijke tijd tegemoet gaat.

Juli 1944 Op een middag tijdens het melken komt Herman Markvoort langs. Hij werkt als knecht bij ons op de boerderij. Hij had een verrassing, hij zou gaan trouwen, maar wel erg met haast! Hij vertelde het ons maar meteen omdat hij ons dan met het werk niet verder kon helpen. Nou daar sta je dan; vader ziek, Herman weg en deze hele rare periode.. oorlog! Wat moest er nu gebeuren? Het bedrijf moest toch doorgaan! De enige mogelijkheid is trouwen! Maar in deze tijd?

10

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 10

18-3-2012 16:06:52


Vader was nog zo goed dat hij samen met moeder in de ‘kapkore’ naar Holten, naar Jan Willem’s huis, is gegaan. Maar moeder had de leidsels van het paard. Samen hebben ze overlegd hoe dit het best geregeld kon worden. Het plan was om in de herfst te trouwen.

Mine en de knecht aan het melken

September 1944 Midden september zijn JW en ik samen op de fiets naar Marinus in Delden geweest. Marinus was van vaders kant mijn oudste broer. Hij zou dus getuige zijn bij het huwelijk. Toen we ‘s middags terug fietsten was het erg druk op de weg. Veel auto’s en Duitsers, ze gingen allemaal richting Duitsland. We zijn gelukkig wel ongehinderd thuis gekomen! Die drukte op de weg was het voorspel van een heel moeilijke winter. Het waren vluchtende Duitsers, en Hollanders die hadden samengewerkt met de Duitsers. Dit was het gevolg van het optrekken van legers vanuit België. We dachten dat het einde van de oorlog in zicht was, maar helaas kwam de opmars tot stilstand en duurde de oorlog nog voort.

11

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 11

18-3-2012 16:06:52


Oktober 1944 Jan-Willem heeft vrijstelling voor het leger omdat hij voor de boerderij moet zorgen. Toch moet hij nu wel werken bij de organisatie Todt. Een organisatie waar iedereen die gemist kan worden naar toe moet om de verdedigingswerken te graven. Overdag is hij dus weg. We hebben ook bar veel last van beschietingen op de treinen. Als we in de Plas (over het spoor) aan het melken zijn en je hoort vliegtuigen, dan is het heel hard lopen om achter Nekkers weggetje in de sloot te komen! Zijn ze weer weg, dan wacht je nog even om te kijken of ze nog terug komen, zo niet nou dan ga je weer melken! Er worden soms ook razzia’s gehouden. Door al dit gevaar bij het spoor is JW met zijn ouders en broer Albert (die in Holten bij het spoor wonen) al verhuisd naar het Holterbroek bij oom Johan Reijlink. Albert heeft ook een vrijstelling, omdat hij voor de boerderij moet helpen zorgen.

Mine tijdens het melken

12

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 12

18-3-2012 16:06:52


Maar helaas op een dag werd ook Albert gepakt met heel veel andere Holtenaren. Ze werden allemaal in een weiland gedreven. ‘s Middags moesten ze allemaal op sjouw en lopende over Markelo – Goor – Ruurlo naar Doesburg. Soms liepen ze overdag, maar met helder weer dan was er gevaar voor beschieting en moesten ze ‘s nachts over de weg. J.W. werkte in Olst voor de organisatie Todt en Albert was nu ook weg. De hele familie was in paniek, want ze wisten niet waar hij was gebleven!

Geschatte route van de mannen, totaal ongeveer 62 kilometer 13

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 13

18-3-2012 16:06:52


Eén of twee dagen later ben ik op zoek gegaan naar Albert. We hoorden toen dat de Holtense mannen in Ruurlo zouden zijn. ‘s Morgensvroeg ben ik op de fiets gestapt (1 luchtband en 1 band van hard rubber). Bij Schoonhagen (Laren) haalde ik Geertje op (Alberts verloofde) en fietsten we samen richting Ruurlo. Maar.. hier waren de mannen niet! In Ruurlo hebben we maar wat water gedronken bij een pomp die bij mensen voor de deur stond. We vroegen hen of ze iets hadden gezien. Ja, ze hadden wel wagens met mannen langs zien komen, richting Doesburg. Ze vertelden ons alleen ook dat het daar gevaarlijk werd omdat die streek onder beschieting van de Engelsen lag. Bij Nijmegen stond groot geallieerd geschut opgesteld. Tja, wat moesten we doen. Toch maar door fietsen, maar niet verder dan Doesburg dat werd te gevaarlijk. Eindelijk kwamen we aan in Doesburg. Daar hoorden we na veel vragen dat er ‘s nachts een heleboel mannen in een school geslapen hadden, maar ‘s morgens weer vertrokken waren, richting Zevenaar. Wat doe je dan als je al zo ver gefietst hebt! We gingen toch maar weer verder! Voorbij Doesburg zagen we overal grote hopen zand (klei) en overal mannen aan het graven (wel honderden). Maar waar moesten wij zoeken? Een eind verder kwamen wij een Duitser tegen. We zijn van de fiets gestapt en vroegen hem naar de mannen uit Holten en Markelo die ‘s morgens waren aangekomen.

14

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 14

18-3-2012 16:06:52


Wij konden hem maar half verstaan, maar van Holten en Markelo wist hij niets. Hij had het wel over mannen uit Ruurlo en omgeving die waren aangekomen. We dachten toen dat ze er misschien toch wel bij zouden zijn. Hij heeft ons netjes uitgelegd waar ze waren: Eerste weg rechts, tweede boerderij links. Jawel, wij naar die boerderij. Er lag veel stro op de deel en in de stal! Maar ze waren al aan de arbeid een eind verder in een weiland. We gingen vol goede moed het weiland in en ja hoor, de hele Holtense ploeg stond daar, goed gezond aan de schop. Stom verbaasd waren ze; waar wij vandaan kwamen en hoe we hen gevonden hadden? Albert was ook present, we hebben gepraat over hoe alles gegaan was. Allemaal hadden ze een baard van een dag of drie, want niemand kon zich scheren, ze hadden niets bij zich. Helaas konden we niet lang blijven want we moesten ook nog weer naar huis. Nadat we van de mannen afscheid hadden genomen begon onze terugtocht. We waren net op weg toen we andere Holtenaren tegenkwamen. Ook zij zochten de mannen, ze hadden met een auto alles al afgejakkerd. We hebben ze verteld waar de mannen werkten, daar waren ze heel erg gelukkig mee. Voordat we weer goed en wel konden gaan fietsen moesten we eerst onze fietsen schoonmaken. De wielen zaten vast, want de spatborden zaten vol klei! Dat was nog een heel gepruts! Goed, wij op de fiets, in een boomgaard nog wat appels gekocht (waren ook nog bar zuur) en toen maar peddelen met de nodige zadelpijn en vermoeidheid.

15

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 15

18-3-2012 16:06:52


Van de terugtocht kan ik me weinig meer herinneren. We waren een uur of 7 bekaf terug bij Schoonhagen, JW was daar ook. ‘s Avonds ging hij naar huis om daar en ook bij ons thuis de boodschap te brengen dat we weer terug waren en Albert in orde was. Ik ben in Laren blijven slapen want we waren oververmoeid (heb heerlijk geslapen). De volgende morgen heb ik weer de fiets gepakt en ben richting Holten gegaan. Daar heb ik opoe het hele verhaal van de tocht verteld. Ze waren blij te weten waar Albert was. Daarna ben ik weer richting Dijkerhoek gegaan. Dit was de eerste tocht naar Zevenaar ca. 100 km.

16

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 16

18-3-2012 16:06:52


De boerderij van Mine

17

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 17

18-3-2012 16:06:52


Een bewogen jaar

Herinneringen van Mine Kers over het laatste jaar van de Tweede Wereldoorlog

Deel 2

De Bruidloft november 1944 tot december 1944

De tijd draaide door en het werd door beschietingen steeds gevaarlijker. Plannen om te trouwen werden gemaakt. Met veel zuchten en moeite hebben we slaapkamermeubels gekregen in ruil voor boter, goede woorden en geld! JW’s moeder had nog oude gordijnen in de kast liggen waar ze hemden van konden maken. Met moeite hebben we ook nog een jurk en voor JW een pak gekregen wat wel de nodige boter of rogge kostte.

November 1944 Op 23 november gingen we naar het gemeentehuis voor ondertrouw. JW kwam op de fiets naar Dijkerhoek en samen reden we over de stationsweg (zand) en over de dorperdijk (vreselijk hobbelig) naar het dorp. Nou, op het gemeentehuis waren we zo klaar. Hierna hebben we bij JW thuis de ringen omgedaan. We konden wel ringen krijgen maar moesten na de oorlog betalen.

18

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 18

Mine en Jan-Willem met de fiets

18-3-2012 16:06:52


Omdat de oorlog niet lang meer zou duren moesten we de ringen na de oorlog betalen. Het was een grappig verhaal, want op de dag, net nadat we de ringen hadden betaald bij de juwelier (200 gulden oorlogsgeld) moesten ook alle briefjes van 100 worden ingeleverd bij de bank, in verband met zwarte handel tijdens de oorlog. De juwelier moest dus direct naar de bank om het geld in te leveren. Later werd pas bekend gemaakt wat je voor het geld terug kreeg.

We zijn nog bij opoe langs gegaan en daarna nog naar Oom Johan want daar verbleef de familie ‘s nachts. Eigenlijk was het niet zo prettig, want hun zoon Appie was een paar weken eerder plotseling gestorven. Wij zijn weer richting Bolink gegaan. Het was zulk slecht weer dat we het water in de schoenen hadden staan, maar het was wel een veilig gevoel, dan kwamen er tenminste geen vliegtuigen. ‘s Avonds zijn Albert en Geertje en Hanne en Bets nog geweest. Wie er van mijn broers en zussen allemaal waren weet ik niet precies meer, maar JW heeft nog een pijp met strikjes gekregen (dat was zo de gewoonte), maar hij rookt helemaal niet! De smids (fam. Broekhuis) slapen voorlopig bij ons omdat het zo gevaarlijk is bij de grote weg. Vaders ziekte is zo erg geworden dat hij in een rolstoel zit en weinig meer kan praten.

19

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 19

18-3-2012 16:06:52


Op 28 november kwam er bericht uit Delden dat Marinus een ongeluk was overkomen en zeer ernstig gewond in het ziekenhuis lag. Dat gaf nogal zorg. Vader of moeder konden er niet naar toe, dus ik was de enige die er naartoe kon gaan. Voor de broers was het ook te gevaarlijk, want alles wat man is en geen vrijstelling van werk heeft wordt opgepakt. Nou dat was geen aangename tocht, na 2 uur fietsen kwam ik bij Dina en de kinderen en hoorde dat Marinus erg minnetjes was. Ik ben die nacht daar gebleven. Dina werd ’s avonds opgehaald en naar het ziekenhuis gebracht waar Marinus ’s nachts is overleden. De volgende dag moest ik weer naar huis en kreeg van Dina de boodschap mee dat ons trouwen gewoon door moest gaan, ook gezien de toestand van vader. De andere broers en zusters zijn naar de begrafenis geweest. Ook een dag met veel regen.

20

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 20

18-3-2012 16:06:52


Zo werd 7 december onze trouwdag. Hendrikoom van Bonte paard was onze vaarnoaber, hij had het wagentje van Peters als bruidskoets om JW op te halen. HW Gr. Bronsvoort (Denneboom) ging nu mee om te getuigen in plaats van Marinus. Hij reed met ons paard en de kapkore met moeder achter ons samen op Holten aan. Gelukkig was het regenachtig en waren er dus geen vliegtuigen.

Trouwfoto Mine en Jan-Willem

21

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 21

18-3-2012 16:06:53


Intussen waren JW en zijn familie bij oom Johan vertrokken en lopend naar hun huis gegaan. Daar arriveerden wij met de wagens en zij stapten bij ons in en reden naar Holterman (cafĂŠ in Holten). Nadat de paarden gestald waren zijn we naar het gemeentehuis gestapt. Daar zijn we door oom Jan Wegstapel getrouwd. Hij was raadslid en mocht een huwelijk sluiten voor de burgerlijke stand. (We hadden een NSB burgemeester maar die was geen ambtenaar van de burgelijke stand) Na de huwelijks voltrekking ging het weer naar Holterman waar koffie werd gedronken en natuurlijk ook nog een borreltje. Waarempel kwam er ook nog een fotograaf, Zandvoort uit Rijssen. Hij was bij Kalfsterman (cafĂŠ) geweest waar Herman Markvoort en Hanna Meierman waren, zij trouwden op dezelfde dag. Zij hadden hem naar ons toe gestuurd! Nadat de paarden weer ingespannen waren ging het op huis aan. Albert was ook getuige, hij en Geertje gingen op de fiets. We hebben vader van huis gehaald om mee naar Bethanie te gaan waar het kerkelijk huwelijk plaats vond, tegelijk met Hanna en Herman. Na de dienst waren er felicitaties en daarna ging het huiswaarts met de broers en zusters.

22

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 22

18-3-2012 16:06:53


Dikameue van Peters en Aaltje Kloosterboer (Bonte Paard) hadden eten gekookt. Het smaakte prima, aan het eind kreeg iedereen een kopje pudding (op de kop gezet). Dat was heel wat bijzonders want er was bar weinig te koop. Hanneke Krikkink en Janna Bruins kwamen nog even feliciteren en brachten een presenteerblaadje mee. Tegen het melken gingen de meesten naar huis. Om 5 uur ging de stroom er af tot 6 uur dan was er weer licht. Gerrit Bruins is ’s avonds nog even geweest, die had JW van de Todt af geholpen, hij hoefde dus niet meer weg overdag. JW z’n ouders zijn s’ avonds samen met een evacue lopend terug gegaan in het donker. Ze moesten over de dorperdijk naar oom Johan toe.

23

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 23

18-3-2012 16:06:53


Een bewogen jaar

Herinneringen van Mine Kers over het laatste jaar van de Tweede Wereldoorlog

Deel 3

Een moeilijke winter december 1944 tot Januari 1945

December 1945 Vrijdagmorgen, de eerste dag na ons trouwen stonden we om half twaalf alweer aan de achterkant van het huis, want het was helder en de vliegmachines waren weer in de lucht. Wanneer ze het op de spoorlijn gemunt hebben dan zoeken we dekking bij de slaapkamers, maar als het voor de straatweg bedoeld is dan moeten we daar niet zijn. We hebben ook wel een schuilkelder gemaakt, maar daar staat vaak water in en voelen we ons ook niet veilig. Op 21 december hoorden we ‘s nachts een hels kabaal in de lucht. Gelukkig het ging verder, wat het was, was ons nog niet duidelijk. Er werd altijd gepraat over een geheim wapen, zou dit het zijn? In de morgen weer zo’n hels spektakel, vliegt daar een ding door de lucht met een hele grote steekvlam er achter, ja dat was wel wat nieuws. Griezelig gevaarlijke dingen, zogenaamd een V-één. Ze worden op meerdere plaatsen afgeschoten, je hoort ze aankomen en als hij maar doorknalde gebeurt er niet wat. Maar soms houdt het geraas plotseling op en dan kwomt hij naar beneden, nou berg je dan maar.

24

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 24

18-3-2012 16:06:53


Ze worden hier afgeschoten met bestemming Antwerpen, maar het is de vraag of de helft overkomt. Met deze schrik voor deze knalpotten en vliegmachines gingen we de kerstdagen tegemoet! Veel mensen (uit het westen) kwamen aan huis om eten te halen. We hadden ‘s nachts liever geen mensen omdat vader dit allemaal niet begrijpen kon. Op een dag al laat in de middag kwamen 2 vrouwen vragen om te overnachten. Wij hebben hen maar verder gestuurd, over het spoor holterbroek in. Maar, een tijd later kwamen ze weer, nu voor het huis aan. Zagen ons en begrepen dat ze eerst achter bij het huis geweest waren, ze wilden door gaan. Ze hadden een heel rondje gemaakt – Strokappe – Walboer en al die huizen. Er waren bij veel boeren onderduikers of andere mensen die uit hun huizen moesten. Dus het was voor velen wel moeilijk om nog slapers te nemen, ook moesten ze natuurlijk eten. Ze zijn toen bij ons gebleven 2 vrouwen uit Delft.

In de zomer van 1946 zijn JW en ik samen nog een weekend naar hun toe geweest in Delft. Dat was een gebeurtenis, het reizen was wel erg primitief. We zaten op de terugreis in een oude Duitse wagon waar we langs de kant zaten en er was geen licht!

25

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 25

18-3-2012 16:06:53


Januari 1945 We sukkelden met moeite de winter door. Vaders toestand werd steeds zorgelijker, maar na een donkere kerst en nieuwjaar hoopte je maar dat er snel een eind aan de oorlog kwam. De familie Broekhuis (Dina en Gerrit) waren ‘s nachts bij ons. Mieneke en Evert Jan waren bij Veneklaas, school was er toch niet, want die was gevorderd door de GrĂşne Polizei. Kort na nieuwjaar moest er gedorst worden. Nou dat was wat! De mensen die over de straat kwamen, zagen dat we aan het dorsen waren. Ze hoopten allemaal wat te krijgen, nou dat lukt dan ook nog wel, allemaal een beetje. Ieder kon ongeveer 1 kg. mee krijgen; er kwamen ongeveer 80 mensen langs! Er was wel een controleur bij maar die moest ook eten, dus daar was wel mee te overleggen. De dorsmachine moest gehaald worden met paarden. Dit moest, zo mogelijk, gebeuren bij bewolkt weer, want bij helder weer werd er door vliegmachines op geschoten. Er was geen touw meer voor de zelfbinder achter de dorsmachine. De vrouwen moesten dus mee om het stro aan bossen te binden. Het was geen prettig werkje, we stonden achter de machine, meestal bar in het stof! Gelukkig was nog wel iedere keer wat stuk zodat we nog een poos konden uitblazen.

26

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 26

18-3-2012 16:06:53


Zo trokken wij dan met de mannen de buurt door om te helpen met dorsen. Ik herinner me nog dat we bij het Bonte Paard waren, bitter koud was het, de boel weer kapot en Geertjemeue heeft ons toen ‘ouwe klare’ laten proeven, dáár werden we lekker warm van. Maar we waren allemaal erg dankbaar als het dorsen af was. Het was altijd in de winter en vaak bar koud! De rogge die achter gehouden werd (zwart) moest zelf gemalen worden. Daar was een molen voor, maar dat was geen gemakkelijk werk! We moesten ook zelf boter karnen, want boter was op de bon en er was heel weinig. Dat karnen gebeurde in een melkbus, ergens op een plaats waar niemand je zag of hoorde, want het mocht natuurlijk niet! Wel, eerst moest de melk zuur worden, de volgende dag kon er gekarnd worden. Dat gebeurde met een stok waar onder aan dwarslatjes zaten. Een houten deksel op de bus met in het midden een gat waar de stok doorheen ging en dan maar karnen. Steeds op en neer – op en neer, om tureluurs van te worden. Even onder het deksel kijken, nog niks te zien, weer op en neer. Tien minuten later weer kijken, ja warempel dan zag je kruimeltjes boter zweven in de melk en dan weer op en neer. Als je geluk had en het vlot ging lukte het nog wel een keer, maar soms wou het niet lukken, want die kruimeltjes moesten wel aan één klonteren. Je kon de klontjes dan met een schuimspaan afscheppen. Ze moesten dan vervolgens gewassen worden. Dit hield in dat je kneedde in water tot de karnemelk er uit was, anders bleef de boter niet lekker.

27

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 27

18-3-2012 16:06:53


Rogge en boter hadden we dus. Een stukje vlees was een groter probleem. Koeien waren er niet zo veel meer en varkens ook niet en alles stond geregistreerd! Gelukkig lukte het toch nog om een stiertje groot te krijgen voor eigen gebruik. Maar die moest geslacht worden en dat moest bij nacht gebeuren. Dus op een zaterdagavond laat waren de Smid, JW en de slachter present! Maar, ze moesten wachten want de landwacht liep langs de spoorlijn en dat was een beetje link, want er moest geschoten worden. Gelukkig liepen ze door. Het was n贸g wel een hele klus! We moesten zorgen dat er niemand bij huis kwam. Nu mocht na 24 uur niemand meer naar buiten, maar daar kon je niet op vertrouwen!

Een varken wordt geslacht 28

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 28

18-3-2012 16:06:53


De volgende dag moest het vlees ingezouten worden. We hebben een ton in de aardappelkelder achter de schuur gezet daar de boel ingezouten. De ton werd goed afgedekt, een beetje aardappels er over, ziezo veilig opgeborgen. De kop en nog ander spul werd gekookt in de grote fornuispot (ca. 100 ltr. water) dat werd dan afgepeld en hoofdkaas enz. van gemaakt. De botten werden in de grond gestopt. Maar dat was schijnbaar niet goed gedaan, want Marie van de bakker kwam bij de Smid waarschuwen dat de hond met een groot bot van de kop liep te reizen. Dat was een beetje รกl te gevaarlijk. Toen we op het zolder worst aan het maken waren kreeg opoe de vinger in de worstmachine. Lambertoom van Peters zat beneden te praten, maar opoe moest wel naar beneden. Wat ze Lambertoom verteld heeft weet ik niet meer. Ongeveer 3 weken nadat het vlees was ingezouten moest het er weer uit en opgehangen worden in de wiem om te drogen. (De wiem was een gedeelte van het plafond waar latjes langs de ribben zaten, waarop je dwarslatjes op kon leggen waar worst, stukken vlees en spek werden opgehangen. Deze dwarslatjes werden dan met de vleesgavel opgetild en in de wiem gehangen.)

29

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 29

18-3-2012 16:06:53


Eerst werd het vlees in de woonkeuken gehangen om te drogen en later werd het in de gang gehangen. Nu kon het overdag niet in de woonkeuken want dan zag iedereen dat er geslacht was. ’s Avonds werd dus alles in de keuken gehangen en ’s morgens moest alles weer naar de gang. Het was oppassen dat niemand iets te zien kreeg! Op een middag zag opoe agenten aankomen! Wij in alarm toestand en snel JW roepen. JW was aan het hout hakken bij de houtloods. Hij hoorde aan het roepen dat er iets bijzonders was. Hij op een draf naar de deel, maar ineens zag hij de politie en ging rustig lopen om geen argwaan te wekken. Maar, die agenten dachten een onderduiker te zien en waren snel binnen, één achter JW aan de deel op en de ander voor het huis langs de zijdeur in ook naar de deel. Ondertussen waren Dina (smid) en ik snel het vlees aan het opbergen, maar waar naar toe? Jawel, holderdebolder alles in bed in de slaapkamers. Gelukkig waren de agenten met J.W. druk en moesten weten waarom hij zo hard gelopen had. Ja, wat moest hij zeggen? Ze hadden hem al twee maal geroepen voor de thee, dus moest het maar snel gebeuren. Hij moest wel zijn papieren laten zien dat hij bij de “Todt” gewerkt had en zijn vrijstelling voor de boerderij.

30

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 30

18-3-2012 16:06:53


Moeder heeft hen uitgelegd dat vader ziek was en ze niet graag had dat ze in de keuken kwamen bij vader. Daar zijn ze ook niet geweest. Toen wilden ze nog de fiets van Dina meenemen, maar Dina kon haar fiets niet missen omdat ze steeds op en neer moest naar de smid. Het koste wel praten maar het lukte ook nog! Ze konden wel wat eieren krijgen, en ja dat paste hen ook wel, daarmee zijn ze vertrokken. Ze hebben nog wel even door het raam gekeken of vader daar zat, maar ze gingen toch weg. Nou dat was een meevaller, de schrik zat ons wel in de benen. We hebben het vlees en de worst later dan ook wel beter opgeborgen, maar dat kon niet voordat het goed droog was.

Vader van Mine

31

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 31

18-3-2012 16:06:53


Een bewogen jaar

Herinneringen van Mine Kers over het laatste jaar van de Tweede Wereldoorlog

Deel 4

De bevrijding februari 1945 tot april 1945

Februari 1945 Op 21 februari waren vader en moeder Kers vijfentwintig jaar getrouwd en dat als tweede huwelijk. Maar, het was helaas geen plezierige dag. Vader was langzaamaan geestelijk onbereikbaar geworden, de spraak was onverstaanbaar. Zodoende wist je niet meer wat hij nog van ons begrijpen kon.

Vader en moeder Kers

32

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 32

18-3-2012 16:06:53


Het was wat helder weer dus: vliegtuigen! Na de middag kwam Minameue van de Scholte en een poosje later Riek uit Okkenbroek (Slijkhuis) we stonden buiten te praten. Er waren op afstand vliegtuigen te horen. Richting Holten stond afweergeschut. En toen, zo ineens, Kets!! Laten we maar gauw naar binnen gaan! Toen we later keken zagen we een scherf van het afweer geschut tegen de muur van de schuur! We hebben nog even samen gepraat, thee gedronken, vader lag nog in bed (paar uur rusten). Plotseling waren er weer vliegtuigen, we gingen allemaal als de drommel naar de gang. Moeder naar vader toe. En daar begon het oorverdovende lawaai. We lagen achter in de gang op de grond, het was of de wereld verging. Toch werd het uiteindelijk weer rustig. We gingen direct naar vaders slaapkamer, om te kijken. Moeder had dwars over het bed gelegen, vader lag nog in bed. Ze lagen rondom in het glas want alle ruiten waren kapot en al het glas lag binnen. Gelukkig waren ze niet gewond. Alle lampen waren van het plafond af, alle gordijnen weg en ook al was het glas niet uit de binnendeuren ze waren wel door de sponningen gedrukt!!! Later bleek dat er bommen langs de spoorlijn waren gevallen waarvan ĂŠĂŠn in de hoek van Peters weiland aan het spoor. De luchtdruk daarvan kwam bij ons voor het huis. Peters hadden weinig schade!

33

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 33

18-3-2012 16:06:53


Nou daar sta je dan, na overleg zijn vader en moeder die middag nog naar de Haar (Aanstoot Zuidloo) gegaan omdat het daar veiliger was. De Smits (fam Broekhuis) hadden al een hele poos ’s nachts bij ons geslapen, maar toen zijn we maar met hun naar hun huis gegaan want op de Bolink konden we niet meer zijn. We gingen ‘s morgens vróeg melken en als het licht werd dan maar weer terug. zondag 25 februari waren we ‘s ochtends vroeg aan melken. We namen de melk altijd mee naar de smid. Maar, deze keer was ik dat vergeten. We waren al bij de stationsweg toen we er aan dachten. Zullen we weer terug gaan? Het was alleen al behoorlijk licht geworden en het was ook helder in de lucht. Toen we stonden te overleggen om terug te gaan hoorden we vliegtuigen, wij renden om dekking te zoeken achter de drogerij. En jawel hoor, bij Ebrecht werden bommen gegooid langs de spoorlijn. Toen alles rustig was wij verder naar de smid, geen melk gehaald het werd té gevaarlijk. Na het eten zijn we naar de kerk gegaan, en jawel hoor weer vliegtuigen en bommen. Even later kwam Bruins (politie) de kerk in om te vragen of Oosterveld (Maatboer) thuis wilden komen. De schuur bij de Maatboer was getroffen en vernield. Weer bij de smid thuis gekomen overlegden we wat we moesten doen. Maar eerst wat eten. Jawel hoor, tijdens het eten begonnen ze alweer bommen te gooien. We hebben toen overlegd met de smid’s om maar naar Zuidloo te gaan, de Haar of ’t Hul. Daar zouden we bespreken hoe het verder moest met vee en inboedel.

34

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 34

18-3-2012 16:06:53


We reden eerst op de fiets even bij de Maatboer langs om te kijken hoe het daar was. Wel een beetje snel, want daar zaten ze heel dicht bij het spoor. Nou, het was daar wel een hele ravage. Wij gingen verder op Zuidloo aan, maar achter ons hoorden wij alweer vliegtuigen bij het spoor. Ze waren die zondag wel bar actief. Het was helder weer en dan kon je zoiets verwachten. Wie we allemaal precies gesproken hebben bij de Haar en ’t Hul weet ik niet meer, maar wel werd er afgesproken dat we maandag de hele boel ophaalden. Aan het eind van de middag moesten we weer op huis aan want we moesten melken, maar het moest wel eerst donker worden. De volgende dag zijn we verhuisd. Het zal wel bewolkt weer zijn geweest want ik herinner me geen vliegtuigen. De pinken gingen naar de Boermark. De droge koeien naar Denneboom. de melkgevende koeien zijn naar de Haar en ‘t Hul gegaan.

Koeien in de wei 35

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 35

18-3-2012 16:06:54


JW en ik zijn ook bij het Hul in onderdak gekomen. Vader en moeder waren al bij de Haar. JW bleef bij het Hul melken en ik ging naar de Haar om te melken en te helpen met de verzorging van vader. We waren bij EJ en Dika, op het Hul bijzonder goed ondergebracht. We hadden ons bed en kleine kast in de tweede kamer staan, waar we ons boeltje goed kwijt konden. Onze meubels waren ook overal verzeild geraakt; het kabinet stond bij de Haar, JW z’n kast stond bij Denneboom, dus overal stond wat. Het was bij de Hul wel wat vol in de keuken: Zelf waren ze met z’n vieren. Ze hadden Hans v. d. Worp uit Amsterdam als onderduiker en Mevr. v.d. Worp was ook vaak aanwezig. Dan was het ’s avonds wel vol rond de kachel. Ze hielden allemaal van lezen en de v.d. Worps hadden mooie boeken. Ik weet nog dat we daar “Winden waaien om de rotsen” gelezen hebben! Hans v.d. Worp was ca. 17/18 jaar. We hebben zo’n zes weken samen gewoond.

36

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 36

18-3-2012 16:06:54


Maart 1945 Het werd maart, dus voorjaar. Er moest voer gehaald worden, maar het voorjaars werk moest ook gebeuren! Was het bewolkt weer, dan gingen we ook wel samen, om nog wat te gaan doen. Op 28 maart, kort voor Pasen, waren we bezig in de grote hof voor het huis. Herman was er die middag ook. We gingen aardappels poten. Bij Peters hadden ze nog pootaardappelen over en JW was daar poters aan het uitzoeken. Herman en ik waren aan het poten. Maar langzamerhand werd het helder in de lucht en jawel, vliegtuigen. Even rondcirkelen en dan in duikvlucht naar beneden. We konden niets meer doen dan plat gaan liggen. Zes vliegtuigen scheerden rakelings over en we hoorden plof, plof, tot zes maal toe. Toen de laatste optrok begon het oorverdovende gekraak, in de zelfde volgorde en steeds dichterbij! We hadden er zes horen vallen, dus we wisten hoe veel ontploffingen er zouden volgen. Maar we bleven ongedeerd! Ik lag naast de heg, Herman had wat water willen drinken en lag bij de pomp en JW bij Peters bij de mestvaalt. De laatste bommen waren bij Kosman dicht bij huis gevallen en hadden ook veel schade veroorzaakt. Het was eigenlijk maar zelden dat ze de spoorlijn raakten! We hebben de aardappelen maar in de steek gelaten en zijn met spoed vertrokken. Vader’s toestand zakte steeds meer af, hij kende ons niet meer, maar zat toch nog meestal wel in zijn rolstoel. De zondag voor Pasen was H.W. van Denneboom bij de Haar en stelde voor om vader en moeder bij Denneboom te brengen, daar hadden ze een grote kelder met ruime trap, waar vader ingedragen kon worden. We wisten toen al dat het gevechtsfront dichter bij kwam en we het nog wel benauwd konden gaan krijgen.

37

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 37

18-3-2012 16:06:54


Dinsdag daarna hebben JW en ik vader en moeder naar Denneboom gebracht. Vader in de rolstoel. Dat ging vrij goed, maar het was wel een hele tippel. Toen we in de Belten liepen konden we het mitrailleurvuur al horen uit de richting van Harfsen. H.W. had van een paardetuig een singel gemaakt over de schouder en daarmee kon hij vader in de kelder helpen. Wij zijn weer terug gestapt naar het Hul om daar alles af te wachten. Het werd wel druk met Duitsers die terug kwamen van het front.

April 1945 In de nacht van 2 april kwam er een kabáál om het huis; het waren Dúitsers. De achterdeur moest snel open en er kwam een kokswagen op de deel. Er lagen nog bieten maar die moesten snel geruimd worden! Tegelijk kwam er ook een stel soldaten en die moesten slapen. Ze kropen in het hooi en in de hilde boven de koeien. Het zou daar wel niet gemakkelijk liggen. E.J. en JW waren begonnen met melken en hoorden gestommel en gepraat in de hilde, de Duitsers ontdekten dat er een fahrrad onder het hooi verstopt was, maar ze hebben hem stil laten liggen! De Duitsers waren gek op eieren, maar die moesten wel door Dika gebakken worden, alleen dat ging niet want er was geen vet. Dat was voor de Duitsers geen probleem, ze kwamen met een grote zijde spek gerold in een glazenkleed. Die hadden ze natuurlijk bij een boerderij uit de wiem gepikt, en een glazenkleed (soort gordijn) voor het raam weggepakt, kregen ze ook geen vette handen! Nou we hebben er maar een flink stuk afgesneden, ze wisten toch niet hoeveel we nodig hadden om eieren te bakken.

38

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 38

18-3-2012 16:06:54


Een poos later kwamen er een paar soldaten, die hadden tabak en wilden dat graag ruilen voor eten, nou toen hebben we die tabak weer geruild met een stuk van hun eigen spek. Het rommelde allemaal door elkaar. Maar ze vertelden ons wel dat met een paar dagen de Tommies kwamen. Ze hebben in de laatste week het paard van E.J. nog meegenomen, onze beide zwarten waren drachtig die lieten ze staan, maar de andere moest mee! Ik ging altijd ’s morgens en ’s avonds naar de Haar om te melken, daar was onze hond ook gebleven. Hij was er eerst samen met vader en moeder, maar bij Denneboom hadden ze een hond en bij het Hul ook, dus Jolta bleef bij de Haar. We hoorden dat er in Almen bij het kanaal nogal gevochten werd dus we wachtten met vrees in het hart. Op een nacht kwam er een gekraak, dat waren de eerste granaten van het naderende front. Soms was het angstig stil Op vrijdagmorgen 6 april om ongeveer elf uur (iedereen was of bleef bij huis) zagen we een aantal gevechtswagens langs rijden richting Bathmen. We gingen allemaal de schuilkelder in. Even later sprong de brug bij Bathmen in de lucht. Toen brandde de strijd echt los. Hans was nog niet bij ons in de schuilkelder. Plotseling was er geroffel en daar dook ook Hans de schuilkelder in. Hij was op z’n knieën over de straat gekropen, dat geroffel waren zijn klompen geweest. Nou daar zaten we dan, het geknetter was niet van de lucht en we durfden dus niet te kijken. Was het stil dan keek Hans nog wel eens om het hoekje. Later op die middag roken we brand, buurman de Zommer brandde, maar je kon niets doen.

39

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 39

18-3-2012 16:06:54


Toen het een poos rustig was zijn we er weer even uit geweest. We zagen achter, richting de Haar, tegen het bos wat lopen en staan maar we wisten niet wat we er van moesten denken. We zijn maar weer in de schuilkelder gedoken het werd weer gevaarlijk. Plotseling hoorden we wat. Het was warempel Jolta onze hond, met een briefje aan zijn halsband. Er stond op dat bij de Haar alles goed was en dat ze daar de Canadezen om hun huis hadden staan. Toen wisten we toch wát! We hebben de hond weer een briefje meegegeven met de boodschap dat bij ons ook alles goed was. Hij ging ook braaf weer terug. Er is ook nog gemolken tussen de narigheid door, maar de nacht moest wel in de schuilkelder doorgebracht worden. Nou, dat werd écht heel erg. De Canadezen schoten vanuit de bossen achter ons en de Duitsers gaven ’s nachts hun antwoord! We lagen vrijwel de hele nacht onder granaatvuur. Maar goddank hebben we het er levend afgebracht. In de morgen hebben ze de koeien nog weer gemolken, maar het bleef nog onrustig. We zaten tussen de Duitsers achter de Schipbeek en de Canadezen bij de Haar en Plasman. We hoorden zo nu en dan schieten en dan brandde er weer een boerderij. Zo’n zes stuks tussen de Gorselseweg en Schoolderbrug. Ze werden door de Duitsers in brand geschoten. Zaterdag s‘middags (7 april) was het weer wat rustig en zagen we de meeste buren met melkkarretjes met de meest nodige dingen vertrekken Zuidlo in. Wij zijn ook vertrokken achter bij Plasman langs naar Boerinthof. Daar hebben wij s’avonds pap gegeten. Dika en E.J. en de meisjes zijn daar gebleven. Daar zagen wij ook de eerste Canadezen. Wij zijn binnendoor naar Denneboom gegaan. Onderweg bij Littink in de buurt hoorden we nog kogels langs fluiten, hier en daar zou nog wel een Duitser zitten schieten. Bij Denneboom was het vrij rustig, wat een opluchting dat we achter het front zaten!

40

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 40

18-3-2012 16:06:54


Mine en Jan- Willem met paard en wagen

41

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 41

18-3-2012 16:06:54


Slotwoord Na de oorlog hebben Mine en Jan-Willem de boerderij in Dijkerhoek voortgezet en ze kregen samen twee kinderen, Dini en Wim. Later verhuisden ze naar een nieuwe boerderij (Niej’n Bolink) op het Holterbroek. Zij hebben het bedrijf samen zo’n 40 jaar gerund tot dat zoon Wim het overnam. In 2009 vierden Mine en Jan-Willem hun 65e huwelijksjubileum.

Dit boekje wordt aan Mine en Jan-Willem aangeboden ter ere van hun 91e respectievelijk 92e verjaardag: Gefeliciteerd!

42

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 42

18-3-2012 16:06:54


43

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 43

18-3-2012 16:06:54


44

Herinneringen Mine Kers_V09.indd 44

18-3-2012 16:06:55

Herinneringen mine kers  

In dit boekje zijn de verhalen te lezen van Mine Kers. Gedurende het laatste jaar van de tweede wereldoorlog legde zij haar ervaringen vast...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you