Мiцне Зiля тексты
MICNE zILA
Міцне Зіля Лемковины «Міцне Зіля» то реконструкцийний проєкт, цілю котрого єст одтворіня можливі вірного стану народной лемківской музыкы з предвыселенчого перийоду, коли фолклор розвивал ся іщы в спонтанний, природний спосіб, без сценічной обробкы і аранжациі. Проводжений є він подля того самого реконстукцийного принципу, якій в вельох подібных проєктах приносит в ефекті свідоміст границ і влиянь, пути перениканя і перетинаня культуровых традиций в даным реґіоні, дає уяву тенденций і культуровых ріжниц своє – чуже так в етнічных концепциях, як і в народній уяві порядку світа. ¶ Проєкт заплянуваний остал як триетаповий. Ефектом каждого етапу є выданя плятні зо зреконструуваныма співанками. Перший етап проведений был в 2014 р. в рамах діяльности Стоваришыня «Руска Бурса», фінансуваний был з фондів Міністра Адміністрациі і Цифризациі а тіж з фондів Ґміны Устя Ґорлицкє. Його ефектом єст платня Міцне Зіля,
на котрій находит ся 15 співанок зреконструуваных з материялу награного в часі тереновых досліджынь в місцевостях Ганчова, Бліхнарка, Шквіртне, Реґєтів, Квятонь, Устя Ґорлицкє (Рускє), Бодакы, Розділя. Вшыткы особы, од котрых записували сме співанкы вроджены были перед выселіньом, а тото, што співали, окрисляли як стародавны співанкы, котры памятают зо свойой хыжы, з родинной і сусідской традициі. ¶ Другій етап проєкту остал проведений в 2015 р. в рамах ґранту Народового Проґраму Розвитя Гуманістыкы з Міністерства Наукы і Высшого Школьства Охорона і ревіталізация языкового дідицтва і лемківской культуры: реконструкция рідной лексикы і музыкы. Тереновы досліджыня пошырены были не лем о награня співанок в дальшых селах на Лемковині – в Конечні, Чарні, Снітници, Бортным, Вапенным, але тіж о награня проведены на землях выгнаня Лемків – в Піотровіцах, Вількоціні, Рокытках і Ліґницкым Поли. Особы,
од котрых записаны гын остали співанкы, походили з Тылича, Мухначкы, Мушынкы, Ставишы, Фльоринкы, Біличной, Ізб. Припоминаня і співаня стародавных співанок проходило в зближеній до натуральной ситуациі – пару осіб, котры перед выселіньом мешкали в тым самым або сусідніх селах зберало ся в єдній хыжи, де гостили ся, веселили і співали так як на родинным торжестві. Зобраний остал богатий і своєрідний музычний материял, котрий дал основу під награня другой платні Міцне Зіля з 18 співанками. ¶ Третій етап проєкту заплянуваний єст на 2016 р. в рамах того самого ґранту НПРГ, а його ефектом ма быти платня з весільныма співанками. ¶ Ціліст координуваного др габ. Оленом Дуць-Файфер проєкту од музычной стороны веде Ярослав Мазур, котрий зреконструувал традицийний склад лемківской капелі: першы гушлі, гушлі секунд, бас, сопілка. Співанкы выконуваны сут в як найбарже натуральний спосіб непрофесийныма співа(ч)ками,
котры старают ся одтворити спонтанне співаня при нагоді гостин, праздників, торжеств ци при даякій роботі, в часі вечірок ітп. ¶ Заміщаме гев тексты співанок, якы находят ся на першій і другій платни Міцного Зіля. Сут то співанкы, котры не гостят, не сут знаны на днешній музычній сцені. Прото сохранили они в гідній ступени традицийний характер так языковий, як і музычний. Зреконструуваны на основі тереновых записів останут охоронены як важна для лемківской достоменности народна дідовизна. Окрисліня єй назвом знаного польового квітка з міцным стеблом і коріньом одкликує ся до силы традициі, котра перетырвала і днес іщы по части годны сме єй зреконструувати. Олена Дуць-Файфер
В ревіталізацийным проєкті «Міцне Зіля 1» участ взяли: капеля: Ярослав Мазур – сопілка, Маґдалена Кусяк – першы гушлі, Моніка Баран – першы гушлі, Дорота Ямруз – гушлі секунд, Куба Авґустын – бас; співаня: Варвара Дуць, Моніка Тылявска, Анна Шмайда, Катерина Кащак, Анна Гоньчак-Дзюбина, Марта Ватраль; співанкы остали записаны од: Ольгы Бубернак (Перунка – Шквіртне), Паулины Дзямбы (Бодакы – Ганчова), Штефаніі Бодак (Бодакы – Бортне), Олены Дуць (Чырна – Устя Рускє), Марта Мугаль (Ганчова), Любомиры Пупчык (Чырна – Реґєтів), Ольгы Семик(Реґєтів – Бліхнарка), Анны Ґыбей (Шквіртне), Меляніі Гумецкой (Квятонь), Штефаніі Бортничак (Снітниця); координция: Олена Дуць-Файфер – координация цілости, Ярослав Мазур – координация музычна, Олена Дуць – транскрипция текстів, Анна Масляна – орґанізация; реалізация звуку: Паульо Малецкій, проєкт окладинкы платні: Наталия Малецка. © Copyright by Stowarzyszenie Ruska Bursa. Zrealizowano dzięki dotacji Ministra Administracji i Cyfryzacji.
1. Як моя мила Як моя мила Грушкы продавала, По штыри за грайцар Каждому давала, Гей-а-гей! Каждому давала, А я бідний не мал, Сіл єм собі за пец Тай єм ся розплакал, Гей-а-гей! Так єм ся розплакал Як маленькій хлопец. Чого сынку плачеш? – Пытат ся мя отец, Гей-а-гей! Пытат ся мя отец: – Што тя, сынку, болит? – А што Вам до того? Теля мя поболо! Гей-а-гей!
2. А моя миленька А моя миленька Ей, велика циґанка. Казала мі прийти, А сама двері замкла Мотузком підперла Ей, кілком завязала. Такы сой Миленька Ей, замкы посправляла.
4. Як я іхал без ліс Як я іхал без ліс, без ліщыну, Напоткал я молоду дівчыну. Ты дівчыно личка румяного Переночуй мене молодого. Я бы-м Тебе переночувала, Як бы-м я ся здрады не бояла. Не зрубал єм зелену ліщыну, Тай не здраджу молоду дівчыну.
3. Я сой хлопец ґаздовскій
Спит сой козак, спит сой молоденькій, Пробудил ся, а ту ден біленькій.
Я сой хлопец ґаздовскій, Мам я калап пряшовскій, За калапом три перка, Што мі дала, што мі дала фраірка.
А я Тебе рано не збудила, Бо я Тебе вірно полюбила.
Ты дівчыно яка Ты здрадлива, Чого-с мене рано не збудила.
Пуст мя Мила, пуст мя, пуст, Бо-м ся змочыл, кєбы гус. Ни-с мі фраір, ни-с мі муж, Де-с ся змочыл, де-с ся змочыл, там ся суш. Ой Боже-ж мій, Боже мій, Подер мі ся кожух мій. Мам я брата Кундрата, Він мі кожух, він мі кожух залатат. Ішол Циган до леса, Лем чуганьком потреса. Вшыткы дівкы на нього, Же чуганька, же чуганька не його.
foto Estera Kulawska
5. Моя мила задремала
6. Дай мі дівча, дай віночок
Моя мила задремала Ей, задремала, я заспал. Кійси фрасик з капелюха Ей, з капелюха перко взял. Я сой думал, же то взяла Ей, же то взяла мила моя, А то взяла стародавна Ей, стародавна фраірка.
– Дай мі дівча, дай віночок Або хоц квіточок. Як мі не даш, сам сой зорву Хоц єден листочок. – Ой не руш мі ти віночка, Бо він з барвіночка. З барвіночка зеленого, Зо садочка мого.
Ци ты підеш, ци не підеш Ей, моя мила, за мене. Ей, бо мене нич не зберат Ей, охота за тебе. Кєд бы-с мала кус долярів Ей, або зо три пары волів, То бы-с мала, моя мила Ей, цілу копу фраірів.
– Як не хочеш квітка дати, Мусиш цілувати. До весіля барз далеко, За долго мі ждати. - Я тя буду цілувала, Кєд мі стиснеш ручку, Як на палец мі заложыш Золоту обручку. – Дам обручку, як даш ручку Або іщы дашто, Бо тя любю як шалений, Хоц сам не знам за што. – Як барз хочеш ты квіточка Із мого віночка, Попрос няня і прос маму Тай возмеш мя саму.