русин
чісло 5 2015 | рiчник хii.
25 років
iнфо
Русиньской оброды на Словеньску
1990 - 2015
Iнформачный двотыжденник Русинiв Словеньска ׀цiна 0,50 € факты ׀култура ׀історія актуалны iнформацїї о Русинах а не лем про Русинiв
Чім жыє наше село
З домова
Погляды
Камюнка
80 років од повстаня Русинів
Локална машына часу
6
10
Екскурзія за Духновічів Пряшів Минулого року Русиньска оброда на Словеньску (РОС) зорґанізовала юбілейный уж 15-ый Духновічів Пряшів Цілословеньскый конкурз в декламації русиньской поезії, прозы, властной творчости, малых сценічных форм і людового росповіданя. На конкурзі в Пряшові брали участь школярі, штуденты ці дорослы з русиньского реґіону, меджі нима і школярі з Основной школы зо Шарішского Ястрабя, котры реперезентовали свою школу в декламації і малых сценічных формах. Анна Кузмякова, фотоґрафія авторкы Вшыткы школы, з котрых школярі здобыли на конкурзі єдно з першых трьох місц, были на пропозіцію РОС, в рамках підпоры културных актівіт, фінанчно оцінены і Міністерством школьства, наукы, выскуму і шпорту СР. Сума, котру окремы школы дістали, одповідала кількости вітязів на Духновічовім Пряшові 2014. Не знаме, як выужыли споминаны пінязі іншы школы, але знаме, што зробила Основна школа з Матерьсков школов із Шарішского Ястрабя. 14-го марца 2015 р. - што по довшім часі была цалком
с. 2 ◢
11
Стара Любовня оцінила найліпшых з културы і освіты „Чоловік може досягнути успіх будьде на світі, хоцьде потішыти ся з вітязства, будьде ся може в тім часі чути добрі, но тоту праведну тиху радость, полеготу і покій, приязнь і доброжычливость наповно пережыє аж дома. Міджі своїма, міджі людми, котры го люблять, котры му жычать і підпорують го. Красный день Любовня! Знова єсь ся выпарадила до святочных лах, жебы єсь днесь привитала тых, котры цілый минулый рік шырили твоє добре мено, твою славу дома і за граніцями – найуспішнішых репрезентантів міста в области културы і освіты. Лем тоты, котры ся холем на момент дотулили сонця, знають, кілько раз треба потягнути щетцьом, кілько фарб намішати, жебы намальовати образ. Кілько слов докладно выбрати, жебы сотворити поезію. Кілько тонів выпробовати, жебы інштрумент выдав красный звук. Кілько терпезливости і зручности в собі найти, жебы до себе запасовали вшыткы колечка ці інґредіенції. Кілько книжок обявити і перечітати, жебы вытворити інтересный проєкт. Кілько годин жертвовати, жебы ваша декламація ці спів тішыли, погладили душу. Жебы сьте были ліпшы як другы...“ А. Кузмякова, фото МУ СЛ
с. 2 ◢
2
Актуално
приємна сонячна неділя, зорґанізовала про дітей цілоденну научну і забавну екскурзію по Пряшові. Найперше навщівили пряшівскый Катедралный храм святого Йоана Крестителя з 14-го сторіча, де ся находять реліквії нашых блаженых Павла Петра Ґойдіча і Василя Гопка, вірна копія Туріньского полотна і реліквія святого Хреста. Были і на недільній святій літурґії. Навщівили Словеньскый народный музей – Музей русиньской културы, де їх привитав колектів музея на челі з його директорков ПгДр. Олґов Ґлосіковов, ДрСц., котра одборнoв і дітям приступнов формов выкладу перевела їх цілов експозіційов музея. Потім наслідовала інтересна бісіда о церьковній і світьскій історії, традіціях, сучаснім жывоті і медіях Русинів Словеньска, в котрій окрем споминаных школярів і педаґоґів брали актівну участь Олґа Ґлосікова, Ґабрєл Бескид, председа Русиньского общества Александра Духновіча на Словакії, автор русиньской поезії Миколай Коневал і Анна Кузмякова, редакторка Інфо Русина і ґарант проєкту Духновічів Пряшів. Пан. Ґ. Бескид росповів дітям інтересности о взнику споминаного Катедралного храму св. Йоана Крестителя в Пряшові, наприклад і таке, же на місці, де ся днесь находить тот прекрасный великый храм, была кінцьом 14-го ст. лем шпытальска каплічка выбудована в неоґотічнім штілі. Стояла при містьскім шпыталю і Нижніх воротах, котрыма ся у тім часі вступовало до міста. Споминав і нашых єпіскопів Бачіньского, Тарковіча, Ґаґанця, русиньскых будителів Духновіча, Павловіча, Добряньского, але і вызначны будовы (Алумнеум), Руськый дом в Пряшові, котры суть повязаны з церьковным і културно-освітнім діятельством Русинів. Потреба познаня азбукы, выука русиньского языка, дакламаторскый конкурз Духновічів Пряшів, русиньскы авторы і наша література, новинкы і іншы русиньскы медії – і тото было темов бісіды. Пригваряли сьме ся до дітьскых душічок, а то з цільом, жебы было кому продовжовати в започатім ділі далшого шыріня русиньской културы в музейній, літературній, медіалній і языковій области. Наочным помічником темы той области была і проєкція русиньского документарного філму п. Буйняка з Бардейова (Ниґда не забуду свої традіції...). М. Коневал прочітав школярам пару із своїх стишків і загадок. Меншы діточкы навщівили і гріско Бублинка, котре є недалеко од будовы музея, де мали копу атракцій на свої дітьскы гры. Споминану екскурзію могла школа зреалізовати за выгру на юбілейнім Духновічовім Пряшові, на котру дітей каждый рік готує учітелька Власта Сопкова, яка на стрічі потвердила, же і того року ся уж школярі готуть на конкурз.
с. 1 ◢
Ч. 5 2015
iнфо РУСИН Тыма красныма і мудрыма словами быв 13го марца 2015 р. одкрытый святочный церемоніал оціньованя найуспішнішых репрезентантів міста в области културы і освіты за 2014 рік. Наслідовала красна гра на віолончело Р. Жівчаковой, святочный приговор ПгДр. Любоша Томка, пріматора міста Стара Любовня, красны тоны флавтовой гры С. Орловской, а так поетічне пасмо школярів Людовой школы уменя підфарблене милозвучныма мелодіями Д. Лазорчака і прекрасный чістенькый спів С. Філічковой. Споминали ся колектівы, ґрупы і мена людей нелем тых, котры жыють прямо в Старій Любовні, але і такы котры місто репрезентують по цілій републіці і за єй граніцями, але таксамо учітелі матерьскых, основных, умелецькых і середніх школ, котры стоять за успіхами і запалюють іскеркы многых талентів.
с. 1 ◢
Найуспішнішы за 2014 рік Комісія освіты, културы і подорожнього руху при Містьскім заступительстві в Старій Любовні, на основі поданых пропозіцій і досягнутых выслідків за 2014 рік, вырішыла уділити 9 оцінінь Талент рока, 4 оцініня Найуспішнішый репрезентант міста, 12 Шпеціалных цін і 30 Дяковных листів. Ціны славностно передавали Л. Томко, пріматор міста, Д. Мікулік, председа културной комісії і цінный гость вечера – писатель В. Шевчік з Пряшова. Оцініня Талент рока є уж традічно передаване тым, котры ся першый раз выразніше записали до кронікы успіхів міста. Ціну тогорічный Талент рока дістали М. Валчакова, К. Сівулькова, С. С. Дуда, М. Лихварьова, М. Вілінова, С. Соколова, Т. А. Вілманова, Л. Шурдакова і Я. Шляхтовскый. Вшытко молоды людкове – таленты у співі, музиці, вытварнім кумшті, декламації ці успішный участник олімпіады. Радакчна рада ґімназіалного часопису „GYMPLOVINY“, В. Столарова – за успішну репрезентацію в музиці, М. Федак за математічны успіхы і Д. Маласт із М. Фідермаком - двоми молоды ремеселници - переблали ціны Репрезентант міста. Далшых 12 мен, дістали Шпеціалну ціну - то суть успішны молоды люди, котры реперезентовали місто дома і за граніцями в різных конкурзах – Б. Плутова, В. Ґрешова, А. Коллар, Я. Біґанічова, М. Віслоцька, Н. Тіманікова, П. Замішка, Р. Сокол, А. Хлебакова, М. Шаламонова, К. Нойпаверова і М. Гержакова. Наконець сцену заповнила сила людей, особы і цілы колектівы, міджі нима і педаґоґы, як напр. Д. Ґодушова (готує дітей на різны співацькы конкурзы) і М. Будзакова (довгы рокы веде музичный колектів Веселы гармонікы, котры сприємнють русиньскыма мелодіями каждорічный фестівал під градом) з ОУШ Яна Мелковіча і Ш. Шуліян
із СОШ (готує штудентів на конкурзы зручности), котры за свою роботу перебрали Дяковный лист. Цілый святочный підвечур ся ніс в лагододных тонах вдячных слов, співу і музикы, на котру є Старолюбовняньскый окрес богатый як і його зложіня жытельства – Словаци, Русины, Ґоралі, Німці... Святочный церемоніал завершыв властнов поезійов писатель В. Шевчік.
Стовпчік Петро Медвідь Перед пару днями єм на інтернеті нашов курте відео, в котрім находять ся інформації о дакілько Русинах із Підкарпатьской Руси, котры бойовали в Чехословацькім армаднім корпусі ґенерала Людвіка Свободы і бойовали і на Дуклі. Русины, котры дали свій жывот за свободу Чехословакії, державы, котру брали за свою. Відео зробило обчаньске здружіня Клуб воєньской історії Свобода із Кошыць і має назву „В честь карпатьскых Русинів, котры впали в Другій світовій войні“. Заміром відеа є головно інформовати о тім, же тото обчаньске здружіня приготовлює публікацію, в котрій хоче захопити долю незнамых Русинів, вояків в чехословацькій армаді і вєдно з тым членове здружіня жадають тых, котры мають даякы інформації о тых нашых героях, жебы їм дали знати. В часах комунізма ся о Русинах, котры освободжовали нашу державу, нияк не бісідовало, бо їх офіціално ани не было. Но маєме 26 років по револуції і не можу повісти, жебы ся то даяк значно змінило. Минулый рік сьме собі припомянули округлый юбілей Словацького народного повстаня, но ани втогды, почас святкованя, роль Русинів, з котрых на повстаню многы брали участь, нияк не споминала ся. Докінця, хоць на памятнику в Музею словацького народного повстаня суть написаны вшыткы народности, котры на повстаню брали участь, Русинів там доднесь не найдете. Восени знова было святкованя – тот раз святкованя юбілею Карпатодукляньской операції, на котрій брала участь і Свободова армада, де были Русины другов найвекшов народностьов (Словаци были аж за нами). Но в приговорах державных представителів так само не было чути барз о Русинах. Не пишуть о нас доднесь ани многы історікы ітд. Чоловік то не годен назвати іншак, як кардіналнов непочливостьов і іґнораційов в одношіню ку людьскым жертвам, котры нашы предкове принесли і про днешню незалежну Словакію. Просто про дакотры державны інштітуції, державных представителів, історіків як кібы нас не было доднесь. Не знам, ці тоты вшыткы спомянуты суть іщі все пяны з комуністічной ідеолоґії, котра нас силов-моцов хотіла дати до забытя, но по тілько роках є на вытерезвіня найвысшый час. Іншак ся будуть мусити нич інше лем ганьбити, же їх роботу роблять добровольници із обчаньскых здружінь. Якбач лем тоты уж будь вытерезвіли, або ся опія комунізму ани не дотулили. Холем же так!
Ч. 5 2015
iнфо РУСИН
Актуално
3
„Співаю співаю, бо я добрі знаю...“
Kу жывотному юбілею заслуженой артісткы Марії Мачошковой Кідь ня моя мамка першый раз повила, та мі до колыскы голос вымолила... Ніт красшого дару од Бога, як цілый жывот краснов пісньов красным голосом приносити радость про тісячі людей. Вера, уж майже шістьдесять років мине одколи перша дама русиньскых співанок Марька Мачошкова дала ся на путь професіоналной співачкы і кінцьом марца собі припоминать красный жывотный юбілей – 75 років од народжіня. Томаш Михал Бабяк, бывшый член ПУНА Як сама Марька Мачошкова споминать, дітинство не было легке, кідьже світло світа узріла в часі перед Другов світовов войнов. Ку співу ся дістала так, же од маленька слухала спів свойой мамкы і музику нянька на гармоніці. То свідчіть і о тім, же ціла родина Мачошкова і в тім нелегкім жывоті мала рада спів, котрым може в тяжкім часі забывали на біду, котра ту была. На професіоналну дорогу співачкы вырішыла іти лем Марька, а то уж на міштяньскій школі у Стропкові. Кідь ся через радіо дізнала о выписанім конкурзі до новозаснованого Піддукляньского україньского народного ансамблю, посылать жадость як шістьнадцятьрічна з малов душічков на сердці. Як сама Марька споминать, до Пряшова пришла з няньком як чорне дівчатко, худеньке, з варкочіками на голові і по приході позерали на ню як на чудо. Марьку то не знеохотило і забойовала од початку. Дякуючі втодышнього ведучого Піддукляньского україньского народного ансамблю пана Костюка зачінать про ню співацька путь. Перше соло Марькы Мачошковой, на котру єй выбрав Юрій Костюк, было так добрі одспіване, же публіка єй прияла з великым аплавзом. Співанка „Заспівайме собі двома голосами“ істотно розохвила Марькіне сердце, но і слызы радости в
очах. То было перше нелем одштартованя, але і далшый розвиток роботы над собов, роздаваня свого усміву, сердця в подобі співу. Поступно Марьку собі выглядали і такы особности як Фаркашовці, Ярослав Юрашек з Бырнєнского розгласового орхестра народных інштрументів і Марька з тым тілесом успішно репрезентовала русиньску і шарішску културу в різных містах Европы і в Тунісії. Ку далшій сполупраці єй наслідно покликав Орхестер народных інштрументів з розгласу в Братіславі, де Марька заповнять богатый архів радіа своїм співом. За вызначну роботу у році 1978 была оцінена тітулом Прикладный робітник културы і о сім років пізніше ї быв переданый діплом заслуженой артісткы. На своє оціньованя карьєры і днесь скромно одповідать: Дякую Богу за то, же ня обдарив такым голосом, моїм любым родічам, головно матери, на котру все споминам у співанці: Мамко моя люба.. . І кідь бы сьме може рады з нагоды того вызначного юбілею Марькы Мачошковой хотіли єй стрітнути на сцені, там де доднесь належыть, жаль не стане ся так. Як сама повідать, доднесь єй болить, же концерт, котрый перед пятьома роками в ПКО Пряшів зорґанізовали істы особы, же тоты особы веце думали на себе, як на юбілантку і нашу русиньску културу. І кідь тото нечестне справованя дакотрых людей зістало доднесь непорозумене в сердці на-
шой артісткы, надіяме ся, же ку своїй вірній публіці верне ся, кідь не того року, та може наступный. Втодгы собі перша дама русиньскых співанок, довгорічна бывша солістка ПУНА припомяне 60 років, одколи свій голос роздавать міджі Русинів нелем дома, але і за граніцями нашой републікы. Піднимаме повный погар, мила Марько, дякуєме за стовкы співанок, котрыма доднесь розвеселюєш шыроку публіку. Доволь нам тобі пожелати вельо здоровя і На многая і благая літа заспівати.
ОСИФ РОДАК МАЄ НОВУ КНИЖКУ
Войнова минулость задута часом (Vojnová minulosť zaviata časom) має назву нова книжка історіка русиньского походжіня Осифа Родака. Подля слов автора є книжка присвячена 70-тій річніці Словеньского народного повстаня і 70-тій річніці Карпато-дукляньской операції. Тоты юбілеї припомянули сьме собі минулого року. -пемПублікація пописує різны бойовы дії, котры проходили почас боїв у 2-гій світовій войні на совітьскій, польскій і чехословацькій теріторіях. Міджі актерами суть членове 1-го чехословацького армадного корпусу в Совітьскім союзі, котры в загранічній леґії войовали од самого початку (2-гый найвекшый народ в тім корпусі творили Русины), аж до закінчіня боїв. Окремы оповіданя суть автором записаны на основі споминаня тых, котры пережыли тяжкы бої на Дуклі. Коло смутных оповідань нашли ся і веселішы, котры одбыли ся во вольнім часі, коло одпочінка, пише автор книжкы. Книжка приносить і спомины жытелів із польского боку, котры пережыли найтяжшы бої. Чітатель ся дізнать і о покоріню Обшару коло Нижнього Комарника. Росповідать то прямый участник тых боїв. Но публіка-
ція говорить і о тім, яку важну роль мали жены почас войны, о їх роботі на радіостаніцях ці телефонных централах. Многы ся докінця прямо участнили боїв. Найновша книжка Осифа Родака є його третьов публікаційов. На книжці брали участь і Мірон Микита і Ґабрієла Біланінова. Проєкт быв реалізованый з фінанчнов підпоров Міністерства културы Словацькой републікы. Книжкы підуть і до школ і бібліотек. Осиф Родак ся народив 13-го юна 1943 року в Крайній Поляні. В 1947 р. ся його родічі переселили до Доброславы, де пережыв дітинство і молоды рокы. Є абсолвентом Педаґоґічной факулты в Пряшові. Закінчів там історію і словацькый язык. Як свіжый абсолвент высокой школы настуив 1-го авґуста 1966 р. до Воєньского музею у Свіднику, в якім робив аж до 31-го децембра 2008 р. Зачінав як лектор, поступно ся выпрацовав на директора. Цілый жывот присвятив збераню спо-
минів прямых участників дукляньскых боїв. Лекції передавав і на Інштітуті русиньского языка і културы в Пряшові в рамках семінарів карпаторусиністікы. Жрідло: Podduklianske noviny
4
Інформачный сервіс
Iнформачный сервіс З домова і зо світа ◼◼ Выстава трофеїв
◼◼ 44. ярмарок в Бардейові
В ґалерії Провінчного дому в Старій Любовні ся до кінця марца того року одбывать ховательска выстава трофеїв польовной звірины, котра была уловена в сезоні минулого і того року. Выставу приготовила Обводна польовницька комора в Старій Любовні. -ак-
Хоць 44-ый річник Бардейовского ярмарку буде аж кінцьом авґуста, торговници, котры хотять на ярмарку продавати, мусять ся приголосити найпізніше до 15-го апріля т. р. а то через інтернетовый портал міста Бардейов. Про торговників в Улічці ремесел треба подати приглашкы до 24-го юла т. р. -ак-
◼◼ Писательці з Лабірця вышла книжка і по чеськы
◼◼ Выстава фотоґрафій в Гуменнім
Молода писателька Андреа Рімова з Меджілаборець належыть міджі найуспішнішы сучасны словеньскы авторкы. Пише женьскы романы, котры жанрово пересягають до детектівных і іншых жанрів. На своїм конті мать уж 6 книжок а далшу в чеськім языку. Першов книжков была Амнестія на зраду, но єй найвекшым успіхом была наслідуюча книжка, котра вышла під назвов Най ліє, кідь плачу, котра ся дочекала і чеського перекладу. -куз-
Здружіня умелецькых фотоґрафів Закарпатьска „Photographic Art Association of Transcarpathia“ і Вігорлатьскый освітній центер в Гуменнім позывають на Першый міджінародный салон умелецькой фотоґрафії під назвов „CARPATHIAN DRAG 2014“. Вернісаж выставы ся одбуде 26-го марца того року у фоає Вігорлатьского освітнього центра в Гуменнім. Жрідло: Korzár
◼◼ З учіліща бываня про Лабірчанів З будовы бывшого строярьского учіліща в Меджілабірцях буде комунітный центер, де бы мала мати своє місце і матерьска школа. Лабірска самосправа здобыла на реконштрукцію будовы 20 тісяч евр з Міністерства внутрішніх діл СР. У тім році планує выбудовати і 24 новых битів низкого штандарду. В центрі найде роботу 6 людей, котры бы мали зачати робити уж од 1-го апріля т.р. Меджілабірці были залучены меджі 150 словеньскых міст, де ся мать пріорітно і комплексно рішати проблематіка бываня, школьства, соціалной роботы, доступности воды, каналізації і беспекы. Реконштрукція бы ся мала зачати уж кінцьом марца і буде проходити до кінця юна т.р. Фінанцованя роботы бы мав підпорити Штатный фонд розвоя бываня і европскы жрідла. Жрідло: Korzár
◼◼ Обновлять драгу в 7 областях До 9-го апріля мужуть ся предкладати понукы на реконштрукцію 25 выбраных гаварійных місц на дорогах другой і третьой класы в довжці 28 км. Выписовательом вызвы є Пряшівскый самосправный край, котрый планує обновити дорогы в семох реґіоналных областях, а то в околіці Бардейова, Гуменного, Попраду, Пряшова, Старой Любовні, Свідника і Воронова над Топльов. Цілковы кошты на реконштрукцію будуть чінити 2.56 міліонів евр. -ак-
◼◼ Амнестія на збрані Од децембра минулого рока проходить на Словеньску збраньова амнестія. За першы 2 місяці жытелі передали на компетентны уряды поліції скоро 800 нелеґално триманых стрілных збрані і веце як 20 тісяч кусів стрілива. Третя збраньова амнестія потырвать до 31-го мая того року. За тот час можуть жытелі безтрестно передати свої нелеґално триманы збрані і стріливо на будькотрім одділіню Поліцанйного збору. Цілкова кількость переданых збрані за окресы Гуменне, Снина і Міджілабірці є 27 збрані і 130 кусів стрілива. Жрідло: Korzár
Ч. 5 2015
iнфо РУСИН
◼◼ „Бубнарь голосив, же скінчіла война“ На Областній конференції Словацького союзу протіфашістічных войовників (ССПБ) зышли ся в Гуменнім його членове. Многы собі перевзяли оцініня за заслугы в боях за ослободжіня. Гуменчанка Марія Шляхтова, родом з Чертіжного, перевзяла з рук председы ССПБ Павла Сечкара медайлу Мілана Растіслава Штефаніка другого ступня за участь в одбою і довгорічну актівну участь в союзі з нагоды свого жывотного юбілея. Хоць ку кінцю войны мала М. Шляхтова 14 років, на войновы події ся барз добрі памятать. Поспоминала на них вдяка стрічі з новинарьиков і писательков Маґдаленов Лаврінцовов, котра готовила а потім і выдала книжку споминань людей о войні під назвов Жывот зродженый зо смерти. „Я пережыла бомбардованя за войны на грушці, повіла єм їй при стрічі“ – споминать пані Шляхтова і тото вырішыло, же єдна капітола в книжці належить праві їй росповіданю. „Мушу ся вернути о 71 років назад. Мала єм 14, была єм школярька міщаньской школы в Меджілабірцях. Знали сьме, же є война, але як діти сьме собі то барз не усвідомльовали. В тім часі не было розгласу, по селі ходив бубнарь і голосив, же ся мусиме приготовити на приход фронты. Вечур сьме не сміли выходжати, вночі світити. Близко дому требало выкопати бункер і до нього ся скрыти в часі налету. Быв 21-ый септембер 1944. За юліяньскым календарьом свято Дівы Марії. Як сьме ся вертали з церькви, зачали нам над голов літати літадла. Сховали сьме ся до бункра. По часі сусіда гварить, ноле Марько, выскоч на грушку і наторгай нам грушок. Будеме собі заїдати, покы ту будеме сидіти. Вылізла єм на недалеку грушку, на самый верьх. Нараз прилетіло єдно літадло, друге, третє. Може дас 200 метрів од мене выбухла бомба. О хвілю горіло ціле село. Всягды крик, ґрявк, повно раненых, вшытко было в пломіню. Отець запряг коня до воза, привязав о віз дві коровы, наклали на віз перины і ішли до ліса. Іщі в тот день пришли червеноармійці. Витали сьме їх, дали їм хліба. Думали сьме, же о два дні ся вернеме домів. Наконець сьме в лісі пережыли два місяці. Надраном хлопі ходили на найближше
поле накопати бандурок, жебы сьме мали што їсти. Остали сьме в лісі аж покы не нападав сніг. Была велика зима. Змиловали ся над нами руськы вояци і роздавали нам хліб. Єден хлібік про єдну особу на тыждень. Споминам і на 9-ый май, быв красный сонячный день. Дзвонили дзвоны, бубнарь голосив, же скінчіла война. То было радости! Коло нас перешов віз. Везли на ним 16-річного хлопця, котрый став на міну і загынув. Кінця войны ся не дожыв. Така крута была война...,“ заспоминала собі пані Шляхтова. -куз-
◼◼ Стоваришыня конґрес
Лемків
скликує
Головный Заряд Стоваришыня Лемків, на основі § 59 пкт. 1, скликує на день 25. апріля 2015 р. VII. Звычайный конґрес Стоваришыня Лемків. Кінцьом марца буде к діспозіції конкретный проґрам конґресу, котрый буде в Ліґниці. Делеґатами конґресу будуть выбраны члены кружків орґанізацій, котры на засіданю 25-го апріля будуть волити новы выборы Стоваришыня на наступны 4 рокы. Стоваришыня Лемків є першов лемківсков орґанізаційов по політічных змінах перелому 89./90. років ХХ. ст., непрестанно діючов од 1989 р., котра в своїх цілях штатуту мать записану м. ін. інтеґрацію Лемків, розвиток лемківской културы, вчіня лемківского языка, популарізацію історії Лемковины. Од самого початку (1991 р.) СЛ є членом Світового конґресу Русинів. Дотеперішній ведучій СЛ, Андрій Копча, шефовав конґресу в роках 2003-2005. lem.fm
◼◼ Ґрекокатолицька церьков в Мадярьску повышена на мітрополію Як інформовало ватіканьске радіо (20-го марца т.р.), папа Франтішек зреорґанізовав урядну штруктуру Ґрекокатолицькой церькви в Мадярьску, котру своїм рішіньом повышыв на мітрополію. Такым способом ся дотеперішня гайдудорожска єпархія, яка мать свій центер в Дебреціні, стала архієпархійов. Зміны настали і в іншых адміністраціях – дотеперішній Апостолскый eґзархат в Мішколці є повышеный на єпархію. Окрем того, была сотворена і нова єпархія з катедров в Ніредьгазі. На основі тых змін, Mітрополітну мадярьску ґрекокатолицьку церьков творять теперь три єпархії: гайдудорожска – як архієпархія, мішколцска і ніредьгазска. Споминана реорґанізація мадярьской церькви ся дотыкать і єй єрархів. Подля зрахованя жытельства в 2011 році в Мадярску жыє 290 тісяч ґрекокатоликів, но лем нецілых штири тісяч Русинів, з котрых лем половина декларує приналежность до ґрекокатолицькой віры. lem.fm
◼◼ Русиньскый фестівал у Свіднику уж має свій датум Датум тогорічного Русиньского фестівалу є вже знамый. Успішна подія з оріґіналным проґрамом буде проходити од 25-го до 31-го мая 2015 р. у Свіднику. 3-тій річник Русиньского фестівалу з моттом „Од Русинів про вшыткых“ принесе мултіжнарову проглядку народностных меншын із міджінароднов участьов. За выникнутьом фестівалу є намаганя представити русиньску културу в цілодержавній діяльности і на европскій уровни. Супроводны події будуть проходити почас цілого тыждня і саме завершіня фестівалу буде вже традічно через вікенд. Култура Ру-
Ч. 5 2015
РУСИНЬСКЫЙ ПРОҐРАМ СЛОВЕНЬСКОГО РОЗГЛАСУ НА АПРІЛЬ 2015 1.4.2015 СЕРЕДА 20.00 – 20.40 Радіоновины 3.4.2015 ПЯТНІЦЯ 18.15 – 18.40 Святочный проґрам 4.4.2015 СУБОТА 19.00 – 20.00 Радіомаґазін 20.00 – 22.30 Высыланя РР – Свята літурґія 22.30 – 23.00 Літературна релація. В.Домонтовіч: Апостолы 5.4.2015 НЕДІЛЯ 15.00 – 16.00 Музичны поздравы 21.00 – 21.30 Гітпарада україньскых співанок 21.30 – 22.00 Коріня, репріза 22.00 – 23.00 Клуб професорів. С. Станкоці, репріза 23.00 – 24.00 З розгласового архіву 6.4.2015 ПОНЕДІЛЬОК 20.00 – 20.40 Село грать, співать і думу думать Великодне пасмо 8.4.2015 СЕРЕДА 18.15 – 18.40 Радіоновины 10.4.2015 ПЯТНІЦЯ 18.15 – 18.40 Радіоновины синів буде презентована формов театралных пєс, промітаня філмів, бісід, выступлінь фолклорных ансамблів, якостных музичных, співацькых і танечных колектівів. Фестівал ся приготовлює про публіку вшыткых віковых катеґорій зо заміряньом на розвиток молодежі і дітей, інформовала у своїй пресовій справі Окресна орґанізація Русиньской оброды во Свіднику, котра є головным орґанізатором Русиньского фестівалу. -пем-
◼◼ Премєра в ТАД-і В пятніцю 20-го марца 2015 р., коли цілый світ святковав Світовый день театру про діти і молодеж, русиньскый Театер Александра Духновіча в Пряшові одпремєровав нову приповідку про діти під назвов „Кідь бы пришов...“. Режію новой приповідкы робив Марцел Шкрконь, про котрого то є вже 4-та пєса в театрі Александра Духновіча і 2-га приповідка. В головных ролях ся представили Зузана Ковалчікова, Михал Ільканін і Володимір Чема. Текст, котрый выникнув в 60-тых роках 20-го столітя з пера Гелены Бендовой і Міра Хорвата є естрадов про молодых і дорослых. Каждый собі в ній може найти дашто про себе. -пем-
◼◼ ПУЛС має новый сайт Піддукляньскый умелецькый народный ансамбель в понедільок 23-го марца 2015 р. спустив свій новый інтернетовый сайт. Позітівнов змінов в порівнаню зо старым сайтом є то, же сторінка теперь обсягує і русиньску назву ансамблю, ці курту історію ансамблю в русиньскім языку. Дотеперішня сторінка нашого єдиного професіоналного фолклорного колектіву мала лем словацьку верзію. -пем-
iнфо РУСИН
11.4.2015 СУБОТА 14.00 – 15.00 Музичны поздравы 19.00 – 20.00 Радіомаґазін 20.00 – 21.00 Радіо молодых. Приповідка: О мальованім яєчку 21.00 – 21.30 Подобы жывота.Прот. Павел Новак 22.00 – 23.00 Бісіда кумів, репріза 12.4.2015 НЕДІЛЯ 20.00 – 21.00 Село грать, співать і думу думать 21.00 – 21.30 Гітпарада русиньскых співанок, репріза 22.00 – 23.00 З розгласового архіву, репріза 23.00 – 24.00 Радіомаґазін, репріза 13.4.2015 ПОНЕДІЛЬОК 18.15 – 18.40 Радіоновины 15.4.2015 СЕРЕДА 18.15 – 18.40 Радіоновины 17.4.2015 ПЯТНІЦЯ 18.15 – 18.40 Радіоновины 18.4.2015 СУБОТА 14.00 – 15.00 Музичны поздравы 20.00 – 21.00 Радіо молодых. Приповідка: Роспещене мачатко 21.00 – 21.30 Коріня 21.30 – 22.00 Музика народности 22.00 – 23.00 Особности в розгласі, репріза 19.4.2015 НЕДІЛЯ 09.00 – 10.00 Літурґія ПЦ 20.00 – 21.00 Клуб професорів 21.00 – 21.30 Гітпарада україньскых співанок, репріза 21.30 – 22.00 Літературна релація. Н. Вархолова: выбір з творбы 22.00 – 23.00 З розгласового архіву, репріза 23.00 – 24.00 Радіомаґазін, репріза 20.4.2015 ПОНЕДІЛЬОК 18.15 – 18.40 Радіоновины 22.4.2015 СЕРЕДА 18.15 – 18.40 Радіоновины 24.4.2015 ПЯТНІЦЯ 18.15 – 18.40 Радіоновины 5.4.2015 СУБОТА 14.00 – 15.00 Музичны поздравы 20.00 – 21.00 Радіо молодых, Приповідка: Й. Улічянскый: Капітан Кукук 21.00 – 21.30 Літ. релація: Розсыпаны рядкы – з творбы молодых авторів 21.30 – 22.00 Музика народности 22.00 – 23.00 Село грать, співать і думу думать, репріза 26.4.2015 НЕДІЛЯ 20.00 - 21.00 Бісіда кумів 21.00 – 21.30 Гітпарада русиньскых співанок, репріза 21.30 – 22.00 Подобы жывота, репріза 22.00 – 23.00 З розгласового архіву, репріза 27.4.2015 ПОНЕДІЛЬОК 18.15 – 18.40 Радіоновины 29.4.2015 СЕРЕДА 18.15 – 18.40 Радіоновины
Інформачный сервіс
5
Проґрам Театру Александра Духновіча на місяць апріль 2015 р. 1. 4. 2015 о 19.00 год., Мала сцена О двох ґенералох О двох ґенералох є пєса на мотівы оповіданя Михаила Салтыкова-Щедрина. Герої той інсценації перекрачують помыслену лінію міджі реалітов і выдумков. І то способом ласкавым: наднесенов фантазійов. Двоми пензійонованы ґенералы привитають публіку в хыжці з адекватнов порційов мужского скаржіня, взаємным добераньом ся. З властныма снами, ці незвычайныма представами. Ґенералы ся несподівано знайдуть на пустім острові в середині моря. Їх єдиным партнером є великый їдаленьскый стіл. І публіка. І несподіваня. Чекать на вас выборна театрална забава.
8. 4. 2015 о 19.00 год., Велика сцена Окресный шпыталь або полковникова жена Пєса вызначного сучасного булґарьского автора Хріста Бойчева „Окресный шпыталь“ мапує сполоченьскы односины на прикладі людей, котры находять ся в шпыталю. Сцены із щастливого жывота шаленых на псіхіатрії.
15. 4. 2015 о 19.00 год., Велика сцена Америка Пєса Америка выникла на мотівы роману Франца Кафкы. Прославленый роман є оповіданьом о шістьнадцятьрічнім Карлови Россманови, котрого родічі пішлють на шыфі до Америкы, бо в Европі мав одношіня зо старшов служков. Молодый, нескушеный і наівный Карел по тім, што выступить зо шыфы в Америці, в Ню Йорку прожывать взоступы і паданя, дякуючі своїй довірливости ід людям. Ставать ся частьов світа з абсурдныма і присныма правилами, котры мусить акцептовати, жебы в сістемі нового світа, в котрій діє сам за себе, пережыв.
22. 4. 2015 о 19.00 год., Велика сцена Тяпаковці Дія славной драматізації прозаїчной предлогы вызначной словацькой писателькы з епохы крітічного реалізму Божены Сланчіковой – Тімравы вас перенесе до минулости, на село, до дому великой родины Тяпаковців, котра є прославлена тым, же є лінива і не має дяку будьшто робити. Інсценація жыво, з легкостьов, забавно але із ідеовов глубков підкреслює потребу освободити ся од наносів минулости в проспіх будучности, котра ся основать на старых пілірах, но не сміє їх зохабити цалком спустнутыма. Жывот ся мусить жыти!
6
Чім жыє наше село
iнфо РУСИН
Ч. 5 2015
К А МЮНК А В рубріці Чім жыє наше село, хочеме в нашых новинках поступом часу представляти русиньскы села, написати, што інтересне ся в них находить, робить, якы проблемы траплять людей на селі, якы успіхы досягли, што їм найвеце помогло при розвою жывота на селі, якы мають планы до будучности, але назріти і до минулости, што є про дане село тіпічне - бісіда, їдла, крой і т. п. Днесь зачнеме оптімістічно, селом Камюнка, котра в сучасній ґеополітічній і соціалній сітуації може быти про многы іншы села прикладом і іншпіраційов в многых аспектах, а окрем того, у тім році славить два красны юбілеї – 700 років свого єствованя і 50-ту річніцю Камюньского фестівалу. Анна Кузмякова, Фото: архів села
Камюнка і єй історічна путь Камюнка належить до тых сел, котры своїм хотарьом, кількостьов жытелів, обходами, школов, дружством, церьквов, фірмами і службами мож зараховати до дость великых сел. Село лежить 9 км од окресного міста Стара Любовня. Камюньскый хотарь (2910 гектарів) є в сусідстві із селами Страняны (даколи Фольварк), Оряби-
на, Літманова, Лацкова, Гнізда, Вышні Ружбахы а зо северу мать дость довгу граніцю з Польсков републіков. Можеме повісти, же село Камюнка патрить ку найстаршым оселіням на теріторії окресу Стара Любовня. Польскый історік Андрей Жакі пише, же осада могла єствовати уж перед 12. ст. Закладаючій документ о селі Камюнка ся не заховав, але в 1315 році, як Микулаш Берзевіці, пан Любовняньского граду, давать Микулашови з Камюнкы шолтіску донацію на Хмельніцу, споминать ся уж як осада Камєнка в році 1315, ту єй
▲▲ Стріча партнерів із Руськых Комаровець і Камюнкы.
▲▲ Староста із найстаршов жытельков села.
находиме під назвов Петрі вілла. Єствованя осады потверджує і документ з 1342 р. під назвов Лапідіс (лапіс – по латиньскы камінь). Уж в середньовіку вела через село вызначна обходна дорога з Польщі. Камюнка од зачатку належала до панства Любовняньского граду, котрый уж зачатком 14-го ст. быв поважованый за вызначну кріпость. Міджі 13-ома спішскыма містами ся град в 1412 р. дістав до залогы і став центром політічной і господарьской влады над цілов теріторійов, котра была в 1772 р. знова припоєна ку угорьскій коруні по єй выкупліню цісаревнов Марійов Терезійов. При засельованю северного Спіша кінцьом 15-го зачатком 16-го ст. ся до Камюнкы пристяговало 6 родин новых колоністів. За тогдышніма звыками, в 1567 році капітан і староста Любовняньского граду Микулаш Мацєвовскый приділив камюньскому шолтісови Іванови землю про тых колоністів з доміналного маєтку. З дотеперь утриманых документів мож повісти, же у 18. і 19. ст. патрило шолтіске дідичне право в Камюнці родині Жуковічовых. Як ся скінчіла польска залога, тых 13 спішскых міст пришло о свої привілеґії. У 18. ст. ся сітуація на селах погіршала. Камюнка, як єдно із сел із векшым і уроднішым хотарьом, была про градне панство завалена значно высокыма підданьскыма повинностями – 5 днів в тыждні мусили одробити із запрягом, платити поземкову дань і дань од коміна, давати на рік 8 ґбелів зерна, 2 гускы, 4 куры, 20 яєць, 2 цілы і 2 половічны банты дерева, 10 дощок, 100 шіндлів, 2 ґбелы попелу, кажду двадцяту вівцю і т. д. Окрем того, ціле село давало єдно теля і 200 головок капусты, 130 баранів, сыр, брындзу, дакілько возів сіна, причім каждый віз тягали 4 коні або волы. Тоты высокы дані і податкы ся людям не любили і жадали направити тоты кривды, котры на них панство чінило. По зрушіню підданства в 1853 році ся Камюнка ставать політічным селом. Часть жытелів, окрем ґаздованя, ся жывила і ремеселнов выробов. Іщі в 19. ст. были в Камюнці ґарбярі, столярі, ковалі, колярі, шевці і кравці. Може найвеце росшыреным ремеслом в Камюнці было столярство. І я памятам родину Зимовых, до котрых кликали до Коляря, бо робили і кола до возів, граблі і іншы робочі
Ч. 5 2015
iнфо РУСИН
Чім жыє наше село
7
Барвінок і його оріґіналный репертоар
▲▲ Найменшы з Барвіночку.
інштрументы потребны при ґаздованю. Зачатком 50-ых років м. ст. тоты ремесла поступом часу заникали. Худоба і недостаток роботы выганяли камюньскых хлопів на заробок до далекых країн, єдных аж за граніці по дротарці, іншых аж за далеке море до Америкы.
Камюнка очами сучасника Ідучі по дорозі з Гнізд до Камюнкы переходиме поміджі шырочезны ланы поля із зерном, бандурками, а выходячі зо села в напрямі на Страняны, можеме ся покохати прекраснов камюньсков природов лісом із смереками, соснами, ялічками і буками, красныма шырочезныма полянами з деревяныма хыжками, бывшым камюньскым каміньоломом. Богаты суть ту і дары природы – грибы, ягоды, яфыры, малины, чорніці ці богатство лічівых рослин... На челі села днесь стоїть новозволеный староста Інґ. Юрай Єдинак, (теперь уж другый волебный період, перед ним довгы рокы старостовав Миколай Мытник), котрому суть напомічны актівны посланці сельского заступительства. Із девятьох посланців здобыв найвекшу кількость голосів (276) Інґ. Мартін Караш, підпредседа РОС, а 10 років і шеф успішного фолклорного колектіву Барвінок. В селі є польногосподарьске дружство, лічіве жрідло воды (по камюньскы „щава“), є ту основна і матерьска школа, обходы з потравинами і мішаным товаром, корчма Дротарь, де варять їдло i про пензістів, лісна фірма Тісіна, с. р. о. Не забывають в Камюнці і на шпортово наданых жытелів, котрым є к діспозіції Тіловыховна єднота МІР, яка тыж успішно розвивать своє діятельство в різных шпортах і турістіці. Вєдно із Сельскым урядом орґанізує різны шпортовы акції про дітей і дорослых. При орґанізованю вызначных юбілеїв села, фестівалу і різных културных подій на селі, ся до їх приправы запоюють вшыткы, педаґоґы матерьской і основной школы, колектів Барвінок, церьков, але і старшы люде, котры суть здружены в орґанізації Єднота пензістів, Єден з такых юбілеїв ославила Камюнка минулого року (2013). Были то великы ославы з нагоды 100 років од народжіня Штефана Біттне-
ра, основателя ФК Барвінок і директора ОШ, котра славила свою 60-ту річніцю. Окрем богатого културного проґраму была славному камюньскому родакови Штефанови Біттнерови одкрыта памятна табла. Як єм на зачатку увела, того року їх уж онедовго чекають ославы далшых округлых юбілеїв 700 років Камюнкы і 50 років єй фестівалу. До вызначных людей села Камюнка належать такы мена, як: Михал Брадач, Конштантін Мачік, Осиф Кізак, Юрій Михаеліс, Штефан Біттнер, Миколай Ксеняк, Анна Біттнерова, Осиф Сипко, Анна Ванчікова, Юрій Ванчік, Штефан Зима, Йозеф Караш, Миколай Коневал, о. Франтішек Крайняк, але і многы іншы мена, котры суть споєны з найактівнішым орґанізатором културного жывота села - знамым фолклорным колектівом Барвінок, єдным з мала, котрый мать у своїм репертоарі лем русиньскы традіції і фолклор.
Співацько-танечный колектів Барвінок быв в Камюнці заложеный в маю 1952 р. Як было высше спомянуто, його основательом і ведучім аж до 1965 р. быв Штефан Біттнер, учітель і директор основной школы, але таксамо хореоґраф і діріґент. Быв час, же в колектіві співало ці танцьовало 80 членів. Репертоар колектіву творили і творять оріґіналны камюньскы традіції, фолклор, велике богатство камюньскых співанок. Наприклад, днесь малохто знать, же з таков знамов співанков, як Най-же буде добрый час, пришов першый раз на сцену як раз Барвінок. В сучаснім часі ся тота співанка стала гімнічным співом нелем на каждій културній акції в Камюнці, але в цілім русиньскім реґіоні. Співать ся при різных нагодах, не хыбить і при ославах юбілеїв, часто єй чуєме з радіа. По 1965 році ся кількость членів Барвінку звышала на красне чісло 105. Далша етапа колектіву зачінать роком 1970, коли орґанізачну роботу беруть до рук Ю. Гульвей, Ю. Фольварскый, Ю. Матоляк і І. Срока під діріґенством Ш. Біттнера. По 22 роках приходить до Барвінку новый діріґент Ш. Зима, на чело музикантів ставать Ш. Матоляк, танечників Анна Ванчікова (робила з колектівом 35 років). Пізніше приходить на поміч І. Стебіла, Н. Ґреґова, Ю. Єдинак. До 1995 року стояв на челі Барвінку І. Срока. Барвінок абсолвовав многы выступліня дома і за граніцями, дістав копу оцінінь. До 1999 року актівно колектіву помагали Г. Попроцька і М. Марковічова, або гудаци, як Ш. Матоляк, Я. Сівулька, Ш. Зима, Ю. Несторік, Ш. Ґлосік, Ю. Матоляк, Я. Выростко, В. Лихварь, Я. Андрейка, М. Марковіч, М. Обертан, М. Караш, М. Матоляк, котры грали про дітьскый і дорослый колектів. У 2003 році наставать в колектіві выміна ґенерацій, його дочасным веджіньом быв повіреный Я. Кундля. У 2004 році ся новым ведучім ставать молодый і амбіціозный чоловік - Інґ. Мартін Караш. З ним приходить до колектіву нелем середня і мо-
8
Чім жыє наше село
iнфо РУСИН
Ч. 5 2015 розміщены застрішены шатры. Зреконштруована є і будова амфітеатра з новыма облаками, котра бы мала быти конґресовым центром. Роботы над проєктом ся успішно завершують, бо Камюнку уж 30-го мая т.р. чекать юбілейный 50-ый фестівал 700-річны народенины села.
Што є тіпічне камюньске?
▲▲ На сцені Барвінок із Камюньсков свадьбов.
лода ґенерація людей, новы ідеї і пропозіції, але таксамо сістематічна робота з богатством обновляня старого репертоару, гляданя і записованя далшых богатых традіцій села, на котры є Камюнка глубокым жрідлом. О успіху сучасного Барвінку свідчать многы выступы дома, по цілій републіці і за єй граніцями.
Новы проєкты на поміч розвоя села Кідь хоче село прожыти в днешній сітуації, мусить ся обертати по новых тредндах, котры приносять можности здобытя фінанцій на розвой села. Тото собі барз добрі усвідомило і село Камюнка. І зато уж перед двома роками од апріля 2013 р. до марца 2014 р. вєдно з партнерскым селом Камйонка Вєлка (Польща) зреалізовали проєкт під назвов Terra Carpathia, котрый быв фінанцованый Европсков унійов з дотацій Европского фонду реґіоналного розвоя і штатным розрахунком в рамках Проґраму черезгранічной співпраці Польща – Словеньска републіка 2007 – 2013. Неоодділнов частьов проєкту была інвестічна і неінвестічна область. В рамках інвестічной области была зреалізована перша етапа реконштрукції амфітетра, выбудованя оплочіня цілого ареалу амфітеатра. Ціла ціна інвестіцій досягла суму 30 650 €. За помочі той реконштрукції є днесь на камюньскім амфітеатрі 500 місц на сиджіня. В рамках неінвестічной области ся поступно зреалізовали в Камюнці стрічі робочіх колектів, де ся конкрертно говорило о основных проблемах реалізації проєкту. В рамках того проєкту ся в селі Камюнка одбывали Фурманьскы претекы за участи 13-ох фурманів із Словакії, Чеськой републікы і Польщі, што притягло до Камюнкы 2 500 людей, але і Міджінародный фолклорный фестівал, де ся презентовали домашні і загранічны інтерпреты і колектівы, Дні звыків і традіцій села Камюнка, де ся выступили главні колектівы і хоры з реґіону і ПУЛС. Не хыбили і шпортовы актівности, як волейбал, до котрого ся запоїли домашні дружства вєдно з польскыма. О проєкті вышли і многы інформачнопропаґачны матеріалы, до котрых належить і презентачна публікація о партнерскых
селах із назвов „Terra Carpathia – Kamienka, Kamionka Wielka“. Не менше інтересный і потребный є і другый проєкт Камюнчанів під назвов „Партнерскый центер народностных меншын і молодежі черезгранічных реґіонів Камюнка, Руськы Комарівці“ (Україна) в рамках Проґраму черезгранічной сполупраці ЕНПІ Мадярьско-Словеньско-Румуньско-Україна. На робочіх стрічах заінтересованых людей з єдного і другого боку в Камюнці і на Україні в селі Руськы Комарівці, ся в часі реалізації проєкту взаємно інформовали о робочім поступі. Проєктовы роботы дакус компліковала сітуація на Україні і єй нестабілный фінанчный курз, што собі выжадало змінити розрахунок проєкту. Сполочна делеґація пообзерала і просторы културных клубів на нашім боці і на Україні. Выслідком проєкту суть скоро зреконштруованы і добудованы културны центры на Дубнім в Камюнці і в Руськых Комарівцях на Україні. Заслугов того проєкту фестіваловый ареал амфітетру на Дубнім в Камюнці ся змінив на непознаня. Амфітеатер вызерать як парадный ґаздівскый двір. На нову застрішену сцену ся выходить через красны деревяны лавочкы. По боках мімо сцены суть
На розділ од кодіфікованой нормы русиньского языка, мать камюньскый діалект веце „Ы“, тверде „Ч“, мягке „Ш“ (шя) і тверде закончіня часословів, як наприклад робят, мышлят, танцыют, обрізыют, крутят, вертят, привюв (привів), вырывнати, научыти, пыстелити, пыдложыти, ждати, вжяти, штыхати, маліє, чыстый, бїлый, звыдрітый, дызрітый, бїда, мїшок, мїтла, вїтер, дзецко, дрыґа, рыля, робытный, спокыйный, дрыбнейкый, дрыт, плыт, выз, вын, быль, брюшок, нычка, ґрулі (бандуркы), потым, тераз, помыч, пыд, іщык, тылько, хыбаль, кырдель, рывно, очы, кысці, коды, дедина, выльха, лища, щеща, полудне, шьвіт, жіля, вандрывник, росправяти, спрыбовати, ітд. Міджі тіпічны камюньскы їдла належать камюньскы перогы (роблять ся з тіста як на налесникы і повнять ся увареныма бандурками змішаныма з брындзов), камюньскый ґуляш, до котрого ся придавать і квасна капуста, дзядкы, але і такы печены ці пражены доброты, як кныш, кух, дзядкы, адзімка, балятко, ланґошы, хлібчык, чыр і. т. д. Што є характерістічне про Камюнку є і єй красный крой. Про жены – червены канафаскы (кідлі) з домашнього тканого полотна, оплічата, котры суть коло шыї припараджены фаребнов вышывков і звязують ся квіткованов машльов, а на рукаві, тісно над руков є тыж шырока вышывка з гекльованым штрікерайом, пестры лайбикы лемованы вышываныма машлічками, белавы шурцы з „модротлачі“, білы штрымфлі і керпці з чорныма шнурками. Про хлопів – білы кошулі з вышывков на лівім переднім боці, коло рук, карку а коло шыї звязана до узкой червеной машлічкы, жовты лайбикы лемованы червенов фарбов, кавейовы холошні прикрашены жовто вышываныма орнаментами, чорны калапы лемованы квіткованым пантликом (дружбове) і чорны чіжмы.
Ч. 5 2015
iнфо РУСИН
Із нашой історії
9
Томаш Ґарик Масарик і Русины 7-го марца минуло 165 років од народжіня Томаша Ґарика Масарика. Была то вызначна і велика особность нелем про Чехів, Словаків, але і про Русинів, хоць Русинів і Підкарпатьску Русь в послідніх роках не звыкли споминати, але она ту была як часть Чехословацькой републікы. Про Русинів то много значіло. Наконець скінчіла як подякованя за выслободжіня і была приєднана ку совітьскій Україні. Теодозія Латтова Але днесь пишу не о тім, як то было втогды в 1945-ім році, бо Масарик быв не на кінці їй історії, але на зачатку їй мімоугорьской екзістенції. До історії Русинів ся дістав Томаш Ґарик Масарик в позітівнім і неґатівнім смыслі. Быв то чеськый філозоф, соціолоґ, політік, першый презідент Чехословакії в 1918 аж 1935 рр. Штудовав на ґімназії у Відні, на Віденьскій і Ліпскій універзіті, быв доцентом Віденьской універзіты. Од 1882-го року быв професором Празькой універзіты. До політікы вступив кінцьом вісемдесятых років 19-го сторіча з крітіков чеського націоналізма. На зачатку 20-го сторіча за єдну малу партію чеськых інтелектуалів быв єдиным посланцьом в Австрійскім парламенті. Выступив уж втогды з думков реформы АвстроУгорьска, з думков о його федералізації і проти переслідованя людей за їх народностны пожадавкы (ту мож спомянути Загребскый процес проти хорватьскых політічных діятелів і Марамарош-Сіґетьскый процес проти русиньскых православных в рр. 1913-14). На зачатку першой світовой войны еміґровав і очолив протигабсбурзьскый рух і выздвигнув ідею незалежной Чехословацькой републікы. В Паріжі з Едуардом Бенешом і Міланом Растіславом Штефаником вытворили Народну раду як дочасну владу будучой Чехословакії. То было в 1915-ім році. В Росії, Франції і Італії было много заятых вояків Чехів і Словаків так з них зорґанізовали тзв. леґії. В тых леґіях были і Русины з Підкарпатя. В 1918-ім році Масарик быв в Америці, де ся стрітив з презідентом Споєных штатів Америкы Вілсоном. Бісідовали о будучности Европы по роспаді Австро-Угорьска. Ту ся стрітив із Ґеорґійом Жатковічом, Русином, правником і бісідовали о приєднаню Підкарпатськой Руси, што была часть Угорьска, называной і Угорьска Русь, до Чехословакії на праві автономії. Дорішыв то Сен-Жерменьскый міровый договор 10-го септембра 1919-го року.
Русины Пряшівской Руси были в граніцях Словакії. Нова земля была непознана, бідна, неучена, але з великым природным богатством. Нова капітола в історії взаємного познаваня настала, кідь ся презідент Масарик восени 1921го року выбрав на Мораву і Словакію і притім навщівив і Підкарпатьску Русь. Ту формуловав свій підкарпаторуськый проґрам розвитку краю.
Окрем добрых замірів розвитку господарьства і културы на Підкарпаті, Масарик зробив і неґатівны крокы, наприклад, з його ініціатівы до краю і републікы пришло много російскых і україньскых еміґрантів, котры розвивали свою властну політіку і націоналну аґітацію міджі Русинами. Історік Іван Поп пише, же крутили ся головно коло молодых людей і выслідком было, же на Підкарпатьскій Руси сполочность ся розділила на три языковы лінії – русиньску, русофілску і українофілску. То быв довгорічный проблем, котрый дотеперь мать своїх жывителів і пропаґаторів. Русины Підкарпатя не были вдячны Масарикови і зато, же зо свого презіденть-
ского фонду пожертвовав 100-тісяч корун на выбудованя центра културы в Ужгороді україньского Дому Просвіты. Так еміґранты ся підписали на дезорьєнтації великой части Русинів, што загамовало розвиток їх русиньского самопознаваня і формованя їх властной ідентіты. По року 1945 в рамках Україны уж то было єдно, вшытко было україньске. На другім боці презідентови Масарикови жытелі Підкарпатьской Руси з великов почливостьов суть вдячны за многы зміны в їх жывоті – тот період із Масариком, то было світло в русиньскій історії. Хоць комуністічна або фашістічна гортійовска пропаґанда ся намагали очорнити його роль в історії Підкарпатьской Руси, не подарило ся їм то, бо свідками были і суть многы будовы, уряды, драгы, цілы комплексы, сідліща на бываня, културны інштітуції, шпыталі і так далше. І найліпше было то, же о Русинах і їх краю ся дізнали многы люди, културны діятелі, умелці, писателі, журналісты, турісты, вшыткы зачали ту ходити і дома потім росповідали. Отворили ся двері до середніх і высокых школ многым молодым Русинам. А што наш край, называный Пряшівска Русь. Яка была закапана Словакія, народ словацькый одразу дістав своє мено, така была закапана і часть выходной Словакії а і тоты части творили републіку із своїма землями і ербами. І ту на вшыткых урядах і у вшыткых інштітуціях были тыж як і на Підкарпатю чеськы директоры і урядници. А в часі господарськой крізы, або неуродного року, люди дослова голодовали, ходили босы, роботы не мали, або ішли за море і так зістала їм малоуродна земля, котра мусила годовати родину цілый рік. Але о тім може в далшій статі. Томаш Ґарик Масарик умер 14-го октобра 1937-го року. Того найгіршого, войны, роспаду републікы, ці повойнового приєднаня Підкарпатьской Руси до Совітьского союзу, ся, може нащастя, не дожыв.
10
80
З домова
років од того, як повстали Русины
13-го марца припомянули сьме собі округлу річніцю – 80 років од Чертіжняньско-габурьского бунту бідных рольників на Лабірщіні проти екзекуцій. Складну господарьску сітуацію на северовыходній Словакії в періоді міджівойновой Чехословакії рішыла велика часть жытелів міґраційов за роботов до богатшых реґіонів і держав. Тоты, што зістали, много раз рішыли свою фінанчну сітуацію пожычками, што вело аж ку задовжованю і екзекуціям. Як раз оголошіня екзекучной дражбы маєтку девятьох задовженых із Борова, Габуры і Чертіжного было імпулзом ку тому, же выникнув рольницькый бунт.
Петро Медвідь Екзекуції зачали дня 13-го марца 1935 р. од восьмой годины рано, продовжовали на полідне в Габурі і далшы ся мали пополідне одбыти в Чертіжнім. Покля в Борові і Габурі, подля слов Е. Мигаля, втогдышнього помічного робітника Окресного суду в Міджілабірцях, жадна неволя з боку довжників проявлена не была, ани жадне насиля в одношіню ку державному орґану довжници не робили, докінця ани жадне на-
Ч. 5 2015
iнфо РУСИН
силя з боку жытелів тых сел, дії в Чертіжнім уж были іншы, і мож повісти, же драматічны. Павел Дімун, сын екзекуованого Йоана Дімуна, не хотів дати екзекуторови корову за недоплаткы на дані в сумі 404 корун чехословацькых. Документ Окресного уряду в Міджілабірцях із 18-го марца 1935 р., котрый быв адресованый Презідії Крайского суду в Кошыцях, далшы дії описує так: „Кідь екзекутор хотів потім войти до стайні, поставив ся му Павел Дімун на одпор і до стайні го не впустив. Наслідком того екзекутор одышов із дому на четніцьку станіцю (четнік – поліцайт в 1. Чехословацькій републіці). Павел Дімун быв четніцьков патрольов в мені закона пожаданый, жебы не робив одпор і лишыв місце од дверей стайні. Но тот кликаня не послухав і в тім часі вже згромаджена маса вошла до двора Дімуна і кричала, же четніци не мають слухати екзекутора, же у дворі Дімуна не мають што глядати, значіть не мають в тім ділі жадного права. Демонштруючіх было коло сто особ.“
Вже в першый день тых дій было в Чертіжнім участных дакілько жытелів Габуры. Актівніше выступали аж на другый день, 14-го марца, як на то вказує і тот самый документ. В нім ся далше пише, же коло гляданя винників знову дішло ку насилным непокоям і ку бунту жытелів Чертіжного, причім была здемолована і будова четніцькой станіці, докінця дішло і ку стріляню з боку жытелів, котрым пришли на поміч і жытелі села Габура. А і кідь были выстрілены першы кулькы з боку демонштрантів, напрік тому, же їх хотіли четніци розогнати, в стріляню і метаню каміня не перестали. І так на розказ четніцького окресного велителя Ваціка четніци выхосновали збрані. Посилнены патролі четніків, в кількости коло 230 – 240 хлопів, під веліньом майора Стріхавкы з Гуменного і підполковника Благы з Братіславы, аж 16-го марца приступили ку затримованю і арештованю участных бунту. Габурьскый нотарь о тім написав, же кідь шандарі (поліцайты) область обсадили і по хотарі поставили ся на 5 кроків, хлопы зачали втікати до ліса. Тоты, што зістали дома, спознали наслідкы. Брали хлопа за хлопом до школы в Габурі. І там їх били, ці быв хтось виноватый або ніт. Кідь замліли, облляли їх водов і били далше. Так то было два дні. На третій день вже понагляли ся комуністічны депутаты до Габуры. Дотиснули шандарів, жебы перестали бити. На суді в Кошыцях было обвиненых цілково 105 особ – 63 із Чертіжного, 29 із Габуры і 13 із Борова. Із того 62 особ, в тім чіслі дві жены, было одсудженых. Чертіжняньско-габурьскый бунт мав велику одозву в цілій републіці іщі довго по нім. Причіны выникнутя того бунту были продіскутованы і на уровни цілодержавного парламенту.
У своїй пісні і далше жыє міджі нами...
Ку недожытому юбілею 85 років народного співака Йожка Пригоду Час летить, рокы минають, но Йожко Пригода належыть і днесь міджі тых людей, на якых ся не дасть забыти і в тім часі, коли собі припоминаме 85 років од його народжіня. Кідь і теперь чуєме співати із розгласовых записів Йожка Пригоду, споминаме на того великого чоловіка з радостьов і усмівом. Томаш Михал Бабяк
Народив ся як першый сын в родині Пригодовых в селі Петрованы коло Пряшова в 1930 році, де дістав до колыскы голос дар Бога, якым пізніше очаровав каждого слухача. Знав каждого потішыти своїм жартовным усмівом. Говорило ся же, „Дьодьо“ знав выстигнути душу співанкы. По скінчіню ґімназії отець хотів, жебы быв так само желізнічарьом і мама з нього хотіла мати священика. Но його туга была інша. Тайно робив в Народнім театрі в Кошыцях і дома твердив, же робить на желізніці. Як вояк ся дістав до воєньского умелецького ансамблю, по воєньскій службі наступив до пряшівского театру і потім до Піддукляньского україньского народного ансамблю, де ся анґажовав як соліста. В року 1987 несподівано од нас одышов до вічности. Своє мено повязав із пряшівскым ФК Шарішан. І хоць не є міджі нами, не можеме забыти на його веселость, яка ся проявляла головно в його фіґлях, котры мав барз рад. Свідничанка Марія Джоґанова, бывша довгорічна учітелька, ся нераз могла з Йожком Пригодом стрітнути, переважно на фестівалі, де Йожко не міг браковати. І днесь спо-
минать на нього, як в часі перервы почас выступліня забавяв вшыткых фіґлями, котры радо слухали і школярі. Быв облюбленый з каждого боку, як чоловік і як великый співак. Русиньску културу по цілый свій жывот передавав з великов радостьов. Любив співати вшыткы співанкы без розділу жанру, головно такы, котры потішали сердця вшыткых слухачів. Стоїть за то спомянути холем дакотры: Ей, гой, тілі, тілі.., Высоко мій отець.., Ой пришов я до кумочкы і много іншых. Велику популарность мали жартовны співанкы нелем в обробці Юрія Цімборы, але і тоты, котры Йожко Пригода сам писав. Так само і множество шарішскых прекарачок, якы з великым аплавзом на сцені інтерпретовав з Марьков Мачошковов, котра і днесь на нього споминать нелем як на доброго колеґу, але і великого співака, з котрым мала почливость на сцені зажыти неєден успіх. Спів Йожка Пригоды быв і є – вдяка співанкам із розгласового запису, дякуючі чого на нього не забываме, дякуючі бісіді через красоту мелодій, гнанов внутрішнім імпулзом співанкы із спонтаннов веселостьов. Так довго собі співанку співав, покля єй сам не порозумів і аж потім выступив перед публі-
▲▲ Йожко Пригода з Марьков Мачошковов.
ку. Йожко Пригода дав цілый свій жывот співанкам і тоты нам го теперь вертають. І коли його велике отцьовске сердце дотовкло, голос ся не перервав. У своїх співанках жыє міджі нами і довго жыти іщі буде.
Ч. 5 2015
iнфо РУСИН
Погляды
11
Локална машына часу Покля собі пріматор міста приймать на радніці Русинів і Руснів-Українців, покля ходить на події Русинів і Русинів-Українців у своїм місті, покля докінця приймать у себе репрезентації єдных і другых із іншых держав, най приймать. Є пріматором міста і є пріматором міста про вшыткых, і кібы за ним пришли домашні Ескімаци. Но покля ся іде пріматор мішати до народностной політікы і хоче робити даякый народностный екуменізм, котрый не є на місці, потім є то зле і резултаты його роботы не хочу радше ани видіти. Познакомте ся з пріматором Свідника Яном Голодняком. Петро Медвідь В єднім із остатніх чісел Піддукляньскых новинок вышла і статя о тім, же у председы Пряшівского самосправного краю Петра Худіка одбыла ся стріча, на котрій окрім заступителів міста Свідник были участны і орґанізаторы як русиньского фестівалу у Свіднику, так і фестівалу Русинів-Українців. Голодняк про новинкы говорить, же тоту стрічу ініціовав він вєдно з віцепріматором Петром Піліпом і ціль той стрічі быв простый – доїднати ся, жебы быв лем єден фестівал, котрый бы робили Русины з Українцями, котры ся крыють під назву Русин-Українець. Голодняк повів і то, же у Худіка тоту стрічу зробили зато, бо він є авторітов, котра має што повісти до окремых фестівалів. Підкреслю, же як єден, так і другый фестівал є фінанцованый із културы народностных меншын, котра належыть прямо під Уряд влады, зато ся звідам, в чім є в тій области Худік авторітов. Што мать председа краю з тым, же народностны меншыны собі подають проєкт і, кідь є усішный, дістануть грошы і зроблять собі свою подію? І кідь ся бавиме о авторітах, як раз Петер Худік є тов „авторітов“, за котрого бачованя як председы краю край дотиснув русиньскый Театер Александра Духновіча по довгых роках дати раз в сезоні і єдну пєсу по україньскы, і кідь театер є наш, і не знам собі представити, жебы іншому театру хтось приказав грати єдну пєсу в іншім, чуджім языку і тот театер бы то мусив акцептовати, лем жебы край фінанчно не зруйновав його екзістенцію. Тота авторіта теперь вєдно з пріматором Свідника поступають далше і якбач бы хотіли, жебы они повіли, якы фестівалы мають і якы не мають быти. Пріматор Свідника повів і то, же місто має емінентный інтерес о то, жебы Свідник быв центром і Русинів і Українців жыючіх на Словакії. В порядку. Кідь ся хтось голосить ку Українцям і Голодняк хоче, жебы місто было домовом і про нього, то в порядку. Но што то має зо злучованьом фестівалу двох іншых народностей до єдного? Окрем Русинів і Українців у Свіднику жыють і Словаци і Ромове, а може і іншы народности. Істо пріматор міста хоче, жебы там вшыткы были дома. Зато ся звідам, чом не зробити єден фестівал вшыткых народностей, але злучовати ідеме лем културу Русинів і Українців. Інше поясніня як то, же пріматор в тім має рядный хаос, і же продовжує в полі-
тіці початій комуністами, значіть Русин і Українець то тото саме, на то не мам. І є то барз смутне. Його арґумент, же іде головно о то, жебы ся не марнотратили грошы, є лем закрываньом досправдовой основы проблему. Як єм спомянув, як єден, так і другый фестівал є фінанцованый із проґраму Култура народностных меншын Уряду влады, значіть найвекшы грошы на тот фестівал ідуть з Братіславы і од спонзорів. Навеце, єден є фінанцованый з грошей русиньской народностной меншыны і другый із україньской. Кідь Голоднякови досправды іде о грошы, потім є ту просте рішіня. Може підпорити писмо, котре під-
фестівал модеровати по україньскы і говорити, же тоты вшыткы русиньскы співанкы, што на сцені одзвучали і тоты вшыткы крої ітд. далше, то україньска култура. Не стачіть фестівалу дати нову назву, де не буде слово Русин-Українець. Бо проблем є омного глубшый. Співпраца будьякой русиньской орґанізації з Русинами-Українцями бы была самодештрукчна і тота орґанізація бы ся вже не надыхла. Фестівал є політіка. Хоць ся тому тяжко вірить, але є то так. Вшытко, што робиме в рамках народностного руху, є в даякім смыслі і політіков. Політіков всокочіня і розвитку свого народа. Політіка україньскых фестівалів з нашым фолкором
писали представителі русиньскых орґанізацій і председа Округлого стола Русинів Словеньска, жебы Уряд влады не підпоровав події Союзу Русинів-Українців і жадны події, де назва Русин-Українець є, бо такого народа в нас не є. Грошы, котры так зістануть, можуть быти схоснованы реалнов україньсков народностнов меншынов, тадь ту маєме і міґрантів, а не схосновали бы ся тыма, котры далше лем українізують народ русиньскый. Русиньскы орґанізації бы не мали істо проблем з часу на час дашто зробити вєдно із україньсков орґанізаційов. Лемже то бы мусила быти україньска орґанізація, котра ся старать о Українців і вызнавать, же Русины суть окремый народ. Тадь Русины робили події і зо словацькыма орґанізаціями. В тім не є проблем. Покля ся взаємно решпектуєме. Но Русины не можуть робити з орґанізаційов, котра уж лем в назві поперать існованя окремого русиньского народа. Тадь бы ішли проти самых себе. Не можуть робити з орґанізаційов, котра доднесь буде о їх языку бісідовати лем як о діалекті, о них лем як о части україньского народа, не можуть робити з орґанізаційов, котра буде свій
є політіка українізації. То є неприпустне. Хто бы тому не вірив, най ся лем посмотрить на Українцями вкрадженый фестівал Русинів Лемковины в Ждыні. Лемківска ватра днесь є україньскый контрабанд. Ту бы ся не мали злучовати фестівалы, але скоріше єден у Свіднику зрушыти. Пріматор Свідника най ся стрічать з кым хоче. Є пріматором про вшыткых. Але най не входить до народностной політікы такым способом, же він іде зъєднавати. Жадны іншы дві розділны народности бы му на розум не пришло зъєднавати. І кідь хоче входити до такой політікы, най в тім на самый перед має ясно. Іншак будуть резултаты його роботы будь катастрофічны, або на сміх. Лем теперь мі вже є єдно ясне. Покля є пріматор Свідника екуменістом і такым способом рядить і місто, потім тяжко можеме чекати підпору коло здобываня нашого музею у Свіднику до нашых рук. Най жыє Свідницькый екуменізм! То є така локална машына часу. З ним ся можеме вернути в часі і іти навщівити батька Сталіна. Іщі втогды жыв, як ся зачало з таков політіков.
12
Розговор
Ч. 5 2015
iнфо РУСИН
Prečo sa rusínsky jazyk vytráca? Lebo sme veľmi prispôsobiví, priznávajú sami Rusíni K Rusínom sa na Slovensku hlási 33-tisíc ľudí, ale, paradoxne, oveľa viac ľudí – až 55-tisíc – si v poslednom sčítaní obyvateľov uviedlo, že ich rodnou rečou je rusínsky jazyk. Napriek tomuto faktu Rusíni často kritizujú aj sami seba pre to, že medzi sebou veľmi často komunikujú namiesto materčiny v slovenčine, čím sa rusínsky jazyk vytráca z verejnosti. Prečo je to tak, sme sa pokúsili priblížiť v ankete. Rusínom z rôznych regiónov Slovenska sme položili otázku: Prečo Rusíni medzi sebou tak málo hovoria po rusínsky? Taňa Rundesová Alexander Duleba, politológ: Závisí to od toho, či to niekto považuje za dôležité, alebo nie. Odpoveď by bola veľmi dlhá. Myslím však, že základ je v tom, že Rusíni majú veľmi slabú identitu. Ale prečo je to tak, to je na dlhý rozhovor. Igor Choma, archeológ: Je to klasický príklad asimilácie, keď sa slovenský jazyk používa všade, v médiách, na úradoch, v školách, a toto potom preniká aj do domácností, teda všade sa hovorí väčšinovým jazykom. Prečo sa to deje, neviem. Ale keď sa na to pozriem v osobnej rovine, tak ľudia ako keby tým, že aj so svojimi deťmi chcú hovoriť skôr väčšinovým jazykom, než menšinovým, podporujú myšlienku budúcej cesty pre svoje deti. Ako keby tým chceli presadiť, aby sa ich deti radšej prispôsobili slovenčine a s jej znalosťou sa im ľahšie podarí odísť z „chudobného“ kraja na severovýchode do „bohatšieho“ kraja na západe Slovenska. Rusíni akoby sa tým chceli prispôsobiť Bratislave. Alena Minarská, podniková ekonómka: Rusínsky jazyk utrpel tým, že my ako deti sme vôbec nepoznali rusínsku históriu, nikto nám o nej nehovoril, v škole sme sa ju neučili. Iba v posledných rokoch si uvedomujem, aké sú tu spojivá medzi naším národom a dejinami, akoby nám tu chýbali korene, odkiaľ pochádzame a s ktorými nás má spájať rusínsky jazyk. Vasiľ Choma, spisovateľ, literárny kritik: Prečo je to tak? Závisí to od toho, kto to je, v akej situácii, aká je téma, ale aj, aké je prostredie. Nemyslím si však, že by sme my, Rusíni, hovorili medzi sebou málo po rusínsky. Je to podľa potreby. Závisí to aj od toho, či Info Rusín vydáva Rusínska obroda na Slovensku s finančnou podporou Úradu vlády SR - program Kultúra národnostných menšín 2015.
sú prítomní ľudia, ktorí by po rusínsky nerozumeli, preto sa hovorí po slovensky. Veľa Rusínov sa ocitá mimo rusínskeho prostredia, a tam sa jednoducho nehovorí po rusínsky. Michal Lažo, audítor: To nie je v tom, žeby Rusíni nechceli hovoriť po rusínsky, ale slovenčina tu hrá podobnú úlohu, akú hrá angličtina v globálnom meradle – hovoriť po slovensky je často praktickejšie a tak to berú často aj rodičia vo vzťahu k deťom. Nie že by nechceli s nimi hovoriť po rusínsky, ale často je to tak, že v robote si situácia vyžaduje hovoriť po slovensky, a keď sú už doma, často si neuvedomia, že by mali prejsť na rusínčinu. Často to nie je vedomý proces. Tatiana Jurašková, redaktorka rádia rusyn FM: Bohužiaľ, žijeme v dobe, keď mnoho rodičov svoje deti tento jazyk neučí. Nezanedbateľným faktom je aj to, že sa Rusíni často sťahujú za prácou do vzdialených oblastí, kde sa po rusínsky reálne ani nemajú s kým porozprávať. Jozef Keselica, spevák, frontman rusínskej kapely: Je dosť zvláštne hľadať dôvody, prečo by mali ľudia robiť takú samozrejmú a normálnu
vec, ako je používanie vlastnej reči. Pretože ak niekto prestane používať reč svojich prapredkov, ktorí preukázateľne pred stovkami rokov hovorili po svojom, po rusínsky, zradí svoju národnosť, matku a otca. Je nesprávne zahodiť svoj rodný jazyk, a tým aj kultúru celého svojho národa len preto, že si niekto omylom myslí, že nejaká iná reč je krajšia či dôležitejšia, než tá naša, zdedená. Máme slobodnú voľbu naučiť svoje deti to, čo sme my dostali zadarmo od svojich rodičov. Je radosť dávať deťom to, čo nás bude s nimi spájať až do konca našich životov, našu spoločnú reč, náš spoločný komunikačný kanál, ktorý je akoby pupočná šnúra spájajúca celé generácie našich predkov až po budúcnosť detí našich vnúčat. Prial by som si, aby bola bez konca. Alexander Franko, učiteľ: Desiatky rokov to nebolo zvykom, po rusínsky sa hovorilo iba na periférii a na dedinách a teraz sú ľudia z dedín v mestách, kde sa silno asimilujú. Súvisí to aj so školstvom – nie sú tu ani rusínske školy, ani koncepcia a rusínski rodičia túto situáciu nechápu. Pýtajú sa, čo z toho budú mať, ak svoje deti budú viesť k rusínskemu jazyku, ktorý nemá uplatnenie. Zdroj: www.cemerica.sk
IČO vydavateľa: IČO 17 151 074, sídlo vydavateľa: Štefániková 18, Humenné, dátum vydania periodickej tlače: 26. marca 2015
Info Rusín vydáva Rusínska obroda na Slovensku a výlučne zodpovedá za obsah projektu. Realizované s finančnou podporou Úradu vlády SR. Evidenčné číslo: EV 1739/08. Poverený vedením redakcie: Mgr. Peter Medviď Jazyková úprava: Mgr. Anna Kuzmiaková. Výroba: Tlačiareň Svidnícka, s.r.o. Adresa redakcie a administrácie: Rusínska obroda na Slovensku, redakcia Info Rusín, Štefánikova 18, 066 01, Humenné. Tel.: Peter Medviď +421 907 291 591. E-mail: Peter Medviď: peter.medvid@gmail.com. Inzeráty, reklamy, sponzoring preberáme po dohode s povereným vedením redakcie na adrese sídla ROS v Humennom. Číslo účtu pre predplatné: 2155073158/0200. Predplatné na rok: Slovensko: 10,50 Є, Európske štáty: 15,96 Є, mimoeurópske štáty: 21 Є. Neobjednané rukopisy a fotografie nevraciame! Publikujeme i názory, s ktorými nie vždy súhlasíme. Za obsah príspevku zodpovedá autor. Redakcia si vyhradzuje právo na krátenie a štylistickú úpravu textov! Príspevky v slovenskom jazyku nehonorujeme. Info Rusín je distribuovaný aj do novinových stánkov prostredníctvom MEDIAPRESS Poprad, spol. s r.o. (okresy: Stará Ľubovňa, Poprad, Levoča, Kežmarok, Spišská Nová Ves) a KAPA DAB Prešov, spol. s r. o. (okresy: Prešov, Bardejov, Humenné, Medzilaborce, Sabinov, Snina, Stropkov, Svidník, Vranov n/T.).
Rusínska obroda na Slovensku redakcia Info Rusín Štefánikova 18 066 01 Humenné RaZ Platené v hotovosti 089 01 Svidník